E-1803/2015

I.

Mál þetta var þingfest þann 28. maí 2015 og dómtekið 13. október 2016.

Stefnandi er A, [...] en stefndu eru Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, B, [...] og C, [...].

Stefnandi krefst þess að stefndu, Vátryggingafélaga Íslands hf. og B, verði dæmdir sameiginlega til að greiða stefnanda 2.136.725 krónur, að viðbættum 4,50% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 28. maí 2011 til 7. apríl 2014 og dráttarvöxtum, skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Þess er einnig krafist að stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf. og C, verði dæmdir sameiginlega til að greiða stefnanda 4.352.120 krónur, að viðbættum 4,50% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 28. maí 2011 til 7. apríl 2014 og dráttarvöxtum, skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndu krefjast aðallega sýknu, en til vara verulegra lækkana dómkrafna. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

II.

Mál þetta á rætur að rekja til tveggja umferðarslysa sem stefnandi varð fyrir á árunum 2007 og 2008. Enginn ágreiningur er um útreikning dómkröfu stefnanda, en deilt er um afleiðingar umferðarslysanna.

Stefnandi lenti í fyrra umferðarslysinu, [...] 2007 og hinu síðara [...] 2008. Í fyrra slysinu var stefnandi farþegi í aftursæti fólksbifreiðar þegar ökumaður missti stjórn á bifreiðinni í hálku með þeim afleiðingum að hún fór út af veginum og valt. Samkvæmt sjúkraskrá stefnanda eftir slysið, sbr. læknisvottorð, dags. [...] 2009, voru m.a. eymsli við þreifingu á hægri öxl og við þreifingu á mjóbaki, en ekki yfir hryggjartindum. Þá voru engin eymsli við þreifingu á hálsliðum. Smáskurðir voru í andliti og víðar. Hún kom aftur til skoðunar [...] 2007, vegna verkja frá hægri öxl við hreyfingu, hægri mjöðm og vinstri ökkla.

Síðara umferðarslysið varð þann [...] 2008. Var stefnandi farþegi í framsæti bifreiðar, þegar ekið var í veg fyrir bifreiðina þannig að þær skullu saman. Samkvæmt læknisvottorði, [...], dags. [...] 2009, var stefnandi flutt á heilbrigðisstofnunina, þar sem hún kvartaði um verki í vinstri hendi. Við skoðun voru taugar taldar eðlilegar og henni ráðlagt að koma aftur ef verkir skánuðu ekki. Kemur fram í vottorðinu að hún hafi komið aftur til skoðunar [...] 2008 og þá kvartað yfir verkjum í báðum ökklum síðan í [...] 2008. Segir í vottorði að stefnandi tengi þá verki við bílslysið í [...] 2008. Einnig sé stefnandi með verki í mjóbaki og að hún taki verkja- og bólgueyðandi lyf. Samkvæmt skoðun læknis var engin bólga í ökklum, eðlileg hreyfigeta, taugaþansprófun (Lasegue prófun) neikvæð og hliðlæg eymsli í mjóbaki við þreifingu. Stefnandi hafi komið aftur á heilsugæslu [...] 2009. Þá hafi hún kvartað yfir verkjum í sköflungum og ökklum. Við skoðun hafi ekkert markvert komið í ljós. Var álit læknis að um gigtarfestumein væri að ræða. Pöntuð hafi verið blóðprufa og þegar niðurstöður hennar lágu fyrir hafi verkir verið horfnir og blóðprufur eðlilegar.

Stefnandi leitaði til læknis [...] 2008, vegna verkja í báðum leggjum og ritaði læknir beiðni um sjúkraþjálfun. Samkvæmt vottorði sjúkraþjálfara, [...] 2009, leitaði stefnandi til sjúkraþjálfara í [...] 2008 vegna verkja í fæti og baki og sótti þrjá tíma í sjúkraþjálfun. Samkvæmt vottorði sjúkraþjálfarans er aðalvandamál stefnanda, verkur í vinstri ökkla, tognun í háls- og herðavöðvum og tognun í lendhrygg.

Stefnandi leitaði til læknis í maí 2009 vegna höfuðverkja. Samkvæmt vottorði læknis er um að ræða spennuhöfuðverk. Kemur fram í vottorðinu að höfuðhreyfingar séu fullar og skapi ekki rótarverk en mjög slæm eymsli séu yfir hnakkafestum, hnakka- og herðavöðvum, minni en þó slæm utanvert á olnboga og niður eftir baki og yfir lærhnútum utanvert á mjöðmum. Er það álit læknisins að um útbreidd festumein sé að ræða.

Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir. Annars vegar matsgerð sem málsaðilar óskuðu sameiginlega eftir og unnin var af læknunum G-kk-þgf B-kk-þgf og R-kk-þgf J-kk-þgf, dags. 9. desember 2009 og hins vegar matsgerð dómkvaddra matsmanna þeirra R-kk-ef S-kk-ef bæklunarskurðlæknis og P-kk-ef S-kk-ef prófessors, dags. 11. desember 2013.

Samkvæmt fyrri matsgerðinni, dags. 9. desember 2009, telja matsmenn að í fyrra umferðarslysinu hafi stefnandi fengið væga áfallastreituröskun en auk þess hafi hún hlotið tognunaráverka á mjóbak og áverka á vinstri ökkla. Þá telja matsmenn að í seinna umferðarslysinu hafi fyrri einkenni stefnanda frá baki og ökkla ýfst upp og að fullt samræmi sé á milli tjónsatburðanna tveggja og þeirra líkamlegu og andlegu einkenna sem tjónþoli búi við. Taka matsmenn fram að í gögnum málsins, framburði á matsfundi og læknisskoðun hafi ekkert komið fram sem bendi til þess að önnur slys eða sjúkdómar eigi þátt í núverandi einkennum stefnanda.

Í matinu kemur m.a. fram að við skoðun á hálshrygg vanti 1 ½ fingurbreidd upp á að haka nái bringu við framsveigju og að snúningshreyfing til beggja átta sé 90°. Þá var hliðarhalli til beggja átta 50°. Í matinu voru væg eymsli frá hnakkagróf, niður eftir hliðlægum vöðvum hálshryggjar og niður á sjalvöðvann.

Matsmenn töldu að þegar sex mánuðir hefðu verið liðnir frá fyrra slysinu hafi ekki verið að vænta neinna breytinga á heilsufari stefnanda og taldist 7. október 2007, vera stöðugleikapunktur. Þegar þrír mánuðir hefðu verið liðnir frá seinna slysinu hafi ekki verið að vænta neinna breytinga á heilsufari stefnanda og taldist stöðugleikapunktur þannig vera [...] 2008.

Við mat á varanlegum miska lögðu matsmenn til grundvallar að um einkenni áfallastreituröskunar væri að ræða sem rekja mætti til fyrra slyssins [...] 2007. Var varanlegur miski af þeim sökum metinn 10 stig, með vísan til dönsku miskataflnanna. Þá var tognun í mjóbaki metin samtals til 5 stiga (2,5 stiga vegna fyrra slyssins og 2,5 stiga vegna síðara slyssins) og áverki á ökkla til 5 stiga (2,5 stiga vegna fyrra slyssins og 2,5 vegna þess síðara), sbr. miskatöflur Örorkunefndar, eða samtals 10 stig varanlegs miska sem skiptist jafnt á bæði slys stefnanda. Samkvæmt þessu var varanlegur miski vegna slyssins [...] 2007 talinn 15 stig og 5 stig vegna slyssins [...] 2008 eða samtals 20 stig.

Um varanlega örorku stefnanda lögðu matsmenn til grundvallar að stefnandi hafi verið með fulla starfsorku fyrir slysin. Telja matsmenn að líkamstjón stefnanda hafi leitt til skerðingar á starfsorku hennar, einkum til þeirra starfa sem teljist líkamlega erfið og sem útheimti langar stöður og setur og bogur sem reyni á stoðkerfi líkamans. Töldu matsmenn varanlega örorku stefnanda samtals 20%. Fyrra slysið vægi mun þyngra í þessu samhengi og væri varanleg örorka vegna þess slyss metin til 15% en vegna slyssins [...] 2008 til 5%.

Þann 31. janúar 2010 greiddi stefndi Vátryggingafélagi Íslands hf. stefnanda bætur í samræmi við matsgerðina. Á tjónskvittanir er prentað eftirfarandi: Vátryggingafélag Íslands hf. hefur í dag greitt undirrituðum fullar og endanlegar bætur vegna tjóns sem umbjóðandi minn varð fyrir vegna meiðsla í umferðarslysi [...]. Þá er einnig prentað á tjónskvittun: Jafnframt staðfesti ég hér með, eftir nákvæma athugunum mála og móttöku á nefndri upphæð, að falla frá öllum frekari kröfum jafnt gegn tryggingataka sem gegn Vátryggingafélagi Ísl. hf. v/Ábyrgðatr.bifr-Slys. Lögmaður stefnanda ritaði undir tjónskvittanirnar fyrir hennar hönd og ritaði um leið eftirfarandi á þær: Tekið er við fjárhæðinni með fyrirvara um mat á nægjanlegum afleiðingum slyssins og öðru fjártjóni og útlögðum kostnaði tjónþola.

Með matsbeiðni, dags. 12. september 2013 var þess farið á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta afleiðingar umferðarslysanna í samræmi við skaðabótalög. Voru þeir R-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir og P-kk-nf S-kk-nf prófessor dómkvaddir. Skiluðu þeir matsgerð sinni þann 11. desember 2013. Í beiðni um dómkvaðningu var þess óskað að metin væru eftirfarandi álitaefni:

1. Hvert sé þjáningarbótatímabil skv. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, annars vegar rúmliggjandi og hins vegar batnandi með fótaferð, vegna umferðarslysanna.

2. Hver sé varanlegur miski matsbeiðanda skv. 4. gr. skaðabótalaga, vegna umferðarslyssins.

3. Hvers sé varanleg örorka matsbeiðanda skv. 5. gr. skaðabótalaga, vegna umferðarslyssins.

4. Hvert sé stöðugleikatímamark skv. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 37/1999.

5. Hvert sé tímabil óvinnufærni matsbeiðanda skv. 2. gr. skaðabótalaga, vegna umrædds umferðarslyss.

Í forsendum matsins taka matsmenn fram að stefnandi hafi samkvæmt gögnum verið frísk og vinnufær fyrir fyrra slysið, en takmörkuð gögn sé að finna eftir slysið. Ljóst sé að stefnandi hafi meiðst á ökkla og haft verki í baki eftir slysið, hér kunni þó að vera um háorkuskaða að ræða. Stefnandi hafi verið sögð lemstruð eftir slysið, bólgin á ökkla, aum í baki og hægri öxl og að verkir frá öxl hafi gengið yfir. Andleg áhrif vegna slyssins hafi komið fram strax og hún hafi ekki ekið sjálf bifreið þrátt fyrir ökupróf. Matsmenn benda á að stefnandi hafi talið sig fullfríska þegar síðara slysið átti sér stað þann [...] 2008 í tilkynningu hennar til tryggingarfélags. Telja matsmenn að við síðara slysið virðist sem einkenni hafi blossað upp, bílhræðsla hafi aukist. Hún hafi þurft að leita til lækna í [...] sem hafi greint hana með kvíða og þunglyndiseinkenni og telji að hún þurfi frekari hjálp. Einkennum frá baki eftir síðara slysið sé lýst sem álagseinkennum og verkjum við stöður og við að bogra. Það séu dæmigerð tognunareinkenni. Verkir frá ökklum og fótum hafi aukist eftir síðara slysið og endurteknar röntgenmyndir sýni litla beinvölu við ytri ökklahnyðju sem bendi til þess að liðbönd hafi rofnað við fyrra slysið og tekið með sér beinfestu liðbandsins. Aukin einkenni frá höfði, sem greind hafi verið af lækni sem spennuverkir og festumein, kunni að vera einkenni áverka á háls. Matsmenn telja athyglisvert að við hryggskoðun sé stefnandi með furðu góða hreyfigetu í lendhrygg og sé eingöngu lýst tiltölulega vægum eymslum. Stefnandi hafi kvartað við matsmenn um einkenni frá höfði eftir síðara slysið og í skoðun er lýst eymslum í hálsi og herðum. Þá er tekið fram að fyrri matsmenn hafi aðeins metið einkenni sem þeir hafi talið örugga afleiðingu slysanna, þ.e. tognun í mjóbaki og ökkla, auk áfallastreituröskunar. Matsmenn taka fram að komum til lækna og rannsóknum hafi fjölgað frá og með maí 2010, sem e.t.v. megi skýra út frá efnahagslegum áhrifum. Stefnandi hafi verið á atvinnuleysisbótum sem falli niður við veikindi. Þá kunni tungumálaörðugleikar að hafa áhrif. Röntgenmyndir af lendhrygg teknar fyrst árið 2008 og síðan 2010 hafi ekki sýnt áverkamerki. Það sé fyrst við segulómskoðun í október 2010 sem sýnt hafi verið fram á breytingar í lendhrygg stefnanda, en þá sjáist slitbreytingar milli fjórða og fimmta lendhryggjarliða með þykknun á liðböndum, bogaliðasliti, byrjandi útbungun á hryggþófa og merki um byrjandi þrengsli að taugarótaropum. Við skoðun á þessum tíma hafi þó ekki greinst brottfallseinkenni sem bendi til klemmu í taugarótum. Við nýja segulómrannsókn í október 2012 hafi þessar slitbreytingar aukist og merki verið komin um byrjandi mænugangsþrengsli auk þrengsla á rótargöngum. Enn sem fyrr séu engin brottfallseinkenni. Matsmenn taka fram að við skoðun D í maí 2013 sé stefnandi með útbreidda verki og eymsli í öllum vöðvafestum. Hann telji hana uppfylla öll merki um greininguna vefjagigt. Matsmenn telja án vafa að andlegri heilsu stefnanda hafi hrakað eftir slysin, ekki liggi þó fyrir neitt mat geðlækna og hafi stefnandi ekki sótt sér aðstoð vegna þessa þrátt fyrir tilmæli [...] lækna um slíkt. Einkenni bendi til kvíða og depurðar, einnig virðist óeðlileg bílhræðsla benda til áfallastreitu. Matsmenn telja að þau einkenni sem örugglega megi tengja slysinu og læknisfræðileg gögn styðji séu: tognunareinkenni frá mjóbaki, áfallastreita og verkir í vinstri ökkla. Önnur einkenni sem líkleg megi teljast séu væg tognunareinkenni frá hálsi og spennuhöfuðverkur. Matsmenn taka fram að stefnandi búi í dag við útbreiddari stoðkerfiseinkenni og sé með króníska verki víða um líkamann ásamt síþreytu. Vefjagigt kunni að skýra hluta þessara verkja, en krónískt verkjaástand, áhyggjur og depurð hafi hér örugglega einnig áhrif. Þegar litið sé til einkenna frá hrygg komi í ljós, við skoðun á hálsi, að hreyfigeta hafi verið nokkuð góð, en eymslum hafi verið lýst yfir vöðvum í hálsi og hliðarhalli til vinstri hafi alltaf verið sárari. Við einkennum frá lendhrygg og versnandi einkennum sé horft til þess að líklegasta skýringin sé sú að stefnandi hafi hlotið áverka á hryggþófa milli fjórða og fimmta lendhryggjar og að slit hafi þróast og aukið einkenni á liðnum árum. Engin einkenni séu frá brjósthrygg þar sem örlítil útbungun sjáist við áttunda brjósthryggjarlið á hryggþófa, en slíkt geti sést hjá eðlilegum einstaklingum sem aldrei hafi meiðst.

Fram kemur í matsgerðinni um höfðuð, háls og herðar, að við skoðun á stefnanda á matsfundi þann 25. nóvember 2013, vanti tvær fingurbreiddir upp á að haka nái bringunni og snúningshreyfing til beggja átta sé 80°. Hliðarhalli til beggja átta sé 40°. Einnig kom fram að vöðvar í hálsi væru mjúkir en stefnandi hafi lýst eymslum frá hnakkagróf og niður eftir hálsi, út á herðablöð báðum megin og niður á efra brjóstbak.

Samkvæmt niðurstöðum matsmanna töldu þeir varanlegan miska vegna fyrra slyss nema 20 stigum, sem skiptist þannig: 10 stig vegna áfallastreituröskunar, 5 stig vegna mjóbaks og 5 stig vegna tognunar á ökkla. Miska vegna síðara slyssins töldu matsmenn nema 15 stigum og skiptast þannig: 5 stig vegna tognunar í hálsi, 5 stig vegna tognunar í mjóbaki og 5 stig vegna aukningar á andlegum einkennum eða samtals 35 stig vegna beggja slysanna.

Að því er varðar varanlega örorku stefnanda leggja matsmenn m.a. til grundvallar mati sínu að stefnandi myndi stunda almenn störf til 70 ára aldurs. Gera megi ráð fyrir að tungumálaerfiðleikar takmarki möguleika hennar að einhverju leyti. Ekki sé ljóst hvort stefnandi geti starfað á sviði blómfræði sem hún hafi menntað sig til í heimalandi sínu og að hún hafi ekki reynt fyrir sér í slíku starfi hér á landi. Telja matsmenn að stefnandi muni vart hafa þrek til að vinna fullt starf að staðaldri heldur aðeins hlutastarf. Feli það í sér verulega skerðingu á aflahæfi hennar þegar litið sé til lengri tíma. Ekki muni henta henni að vinna yfirvinnu, sem feli í sér umtalsverða skerðingu á aflahæfi hennar. Þá búi einstaklingar með skerta starfsorku við minna atvinnuöryggi en aðrir sem jafna megi til skerðingar á aflahæfi. Þá sé það ekki ólíklegt, þótt örðugt sé að segja til um það, að stefnandi þurfi að hætta störfum fyrr á ævinni vegna slyssins. Sökum aðstæðna stefnanda telja matsmenn, að framtaldar tekjur hennar henti ekki sem viðmiðunargrundvöllur við mat á fjárhagslegri örorku hennar, heldur verði að meta örorku hennar að álitum sem þeir mátu heildstætt 45% fyrir bæði slysin, þ.e. 25% vegna fyrra slyssins og 20% vegna þess síðara.

Með tölvubréfi, þann 6. mars 2014, óskaði stefnandi eftir uppgjöri á grundvelli matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Stefndi Vátryggingafélaga Íslands hf. hafnaði þeirri kröfu.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Dómkröfur stefnanda byggja á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna. Stefnandi krefst þjáningarbóta, bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku með vísan til matsgerðarinnar. Telur stefnandi að bætur þær sem hún hafi fengið greiddar frá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. í janúar 2010 séu ekki til þess fallnar að bæta henni tjón það sem hún varð fyrir í kjölfar umræddra slysa.

Stefnandi telur matsgerð dómkvaddra matsmanna um varanlegan miska gefa mun réttari mynd af því tjóni sem slysin tvö hafa valdið henni en sú matsgerð sem uppgjör stefnda miðaðist við. Eins og fram kemur í gögnum málsins býr stefnandi við viðvarandi, útbreidd líkamleg einkenni vegna slysanna tveggja. Um er að ræða einkenni í hálsi, baki, fótleggjum og ökklum auk höfuðverkja og andlegra einkenna, kvíða og þunglyndis. Vísast um þetta meðal annars til vottorðs E. Þá tekur stefnandi mikið af verkjalyfjum til að halda verkjum niðri. Hún hefur skv. myndgreiningum slitbreytingar í baki og kölkun í ökkla.

Að sama skapi er vísað til umfjöllunar á bls. 3 í vottorði D bæklunarlæknis, þar sem fram komi að stefnandi búi við viðvarandi verki í hálsi og mjóbaki, verkinn í hálsinum leiði alltaf upp í höfuð og valdi höfuðverk og einnig út í báðar herðar. Við álag leiði verkinn niður í handlegg, meira hægra megin. Þá finni stefnandi fyrir viðvarandi verkjum milli herðablaða sem aukist við álag. Jafnframt sé viðvarandi verkur í mjóbaki sem aukist við álag og leiði hann þá niður í ganglimi.

Andleg einkenni lýsi sér í framtaksleysi, kvíða, þunglyndi og vanvirkni. Stefnandi sé eftir slysin mjög bílhrædd, eigi erfitt með að keyra sjálf og þurfi að undirbúa sig andlega þegar hún fari í bíl. Hún endurupplifi slysin og hafi lengi vel átt erfitt með svefn án þess þó að fá martraðir.

Við mat á varanlegri örorku stefnanda vísar stefnandi til þess sem fram kemur á bls. 22 í matsgerð dómkvadda matsmanna. Vísar stefnandi einnig til vottorðs F-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef læknis frá 11. nóvember 2012, þar sem fram komi að í janúar 2011 hafi verið útbúið örorkuvottorð til Sjúkratrygginga Íslands fyrir stefnanda. Hafi þá verið haft samband við alla meðferðaraðila stefnanda, E bæklunarlækni, F taugalækni og F sjúkraþjálfara, og það verið samdóma álit þeirra að stefnandi væri þá með öllu óvinnufær og yrði það áfram. Stefnandi hafi reynt endurhæfingu á árunum 2011-2012, sbr. endurhæfingaráætlun, dags. 9. mars 2011, en endurhæfingin hafi engan árangur borið og hafi stefnandi ekki treyst sér aftur á vinnumarkað. Í mati á raunhæfi starfsendurhæfingar sem framkvæmt hafi verið af I-kk-þgf I-kk-þgf lækni fyrir Virk starfsendurhæfingarsjóði, og fram fór 4. mars 2015, komi fram að stefnandi búi við heilsubrest sem hafi áhrif á starfsgetu hennar og að starfsendurhæfing geti bætt færni einstaklings og þar með aukið líkur á endurkomu á vinnumarkað. Hins vegar hafi niðurstaða læknisins verið sú að starfsendurhæfing væri ekki raunhæf. Í læknisvottorði G læknis, vegna umsóknar um örorkubætur, dags. 31. mars 2015, komi fram að stefnandi sé óvinnufær síðan 1. október 2012 og sé óskað eftir því að stefnandi fari í ítarlegri skoðun hjá tryggingalækni. Í ljósi alls þessa, en þó einkum niðurstöðu dómkvaddra matsmanna, telur stefnandi ljóst að bætur sem stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., hafi greitt henni við uppgjör í janúar 2010 séu ekki til þess fallnar að bæta henni tjón sitt vegna umræddra slysa að fullu. Gerir stefnandi því þá kröfu að stefndu greiði henni bætur í samræmi við niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um varanlega örorku.

Kröfu sína um dráttarvexti reisir stefnandi á 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, þar sem segir að skaðabótakröfur skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til þess að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Stefnandi hafi sent bótakröfur sem byggðar voru á niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna og séu samhljóða dómkröfum í máli þessu, til stefnda hinn 6. mars 2014. Sé því gerð krafa um að dráttarvextir reiknist að liðnum mánuði frá þeim degi eða frá 7. apríl 2014.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu telja sig hafa greitt stefnanda fullar bætur miðað við fyrri matsgerð. Stefnandi hafi tekið við bótum sem fullnaðargreiðslu, en þó með almennum og óskýrum fyrirvara. Stefnandi hafi ekki sannað að afleiðingar slyssins séu meiri en gert hafi verið ráð fyrir í matsgerðinni.

Stefndu telja matsgerð dómkvaddra matsmanna gallaða þannig að hún verði ekki lögð til grundvallar niðurstöðu málsins. Í fyrsta lagi sé mat vegna tognunar í mjóbaki og ökkla of hátt. Venjan sé að hafa hliðsjón af miskabótatöflum örorkunefndar við mat á varanlegum miska svo sem fram komi í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Hámarksmat nefndarinnar vegna tognunaráverka sem lýst sé í matsgerðinni sé 8 stig vegna ökkla og 8 stig vegna mjóbaks. Matsmenn komist engu að síður að því að hvor áverki fyrir sig skuli teljast til 10 stiga. Í öðru lagi hafi stefnanda verið metinn miski vegna tognunar í hálsi eftir seinna slysið, en hvergi í læknisfræðilegum gögnum málsins sé minnst á einkenni frá hálsi fyrr en löngu eftir slys. Það sé því engin leið að fullyrða um orsakatengsl milli hálseinkenna og slyssins. Í þriðja lagi hafi stefnandi verið metin til aukins miska vegna andlegra einkenna sem matsmenn reki til síðara slyssins. Engin gögn liggi fyrir um læknismeðferð, sálfræðiráðgjöf né annað sem staðfesti meint aukin einkenni í kjölfar seinna slyssins. Í raun sé fátt sem geti tengt nokkur andleg einkenni við slysið hvað þá einkenni sem unnt sé að meta til alls 15 stiga miska. Hið eina sem liggi fyrir séu fáorð vottorð aðila sem virðist vera [...] heimilislæknar. Engin gögn séu um áfallastreituröskun, kvíða eða þunglyndi þrátt fyrir að það sé fullyrt í matsgerðinni. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi misst fóstur skömmu eftir fyrra slysið en ekkert tengi það atvik við slysið. Framangreind mistök við mat á miska stefnanda hafi augljós áhrif á örorkumat enda skipti niðurstaða læknisfræðilegrar athugunar verulegu máli við mat á fjárhagslegri örorku. Þá sé við mat á fjárhagslegri örorku stefnanda ófullnægjandi tillit tekið til aldurs, andlegs atgervis og menntunar stefnanda sem ætti að leiða til lækkunar. Þá benda stefndu á að stefnandi hafi ekki sinnt sjúkraþjálfun eða sótt meðferð við andlegum einkennum í samræmi við ráðleggingar lækna, en ætla verði að slík meðferð myndi milda einkenni hennar. Ekki sé tekið tillit til þess í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Þetta leiði hvort tveggja til þess að mat á miska og örorku sé of hátt. Þá benda stefndu á að stefnandi hafi ekki sinnt sjúkraþjálfun í samræmi við ráðleggingar lækna, sem gera megi ráð fyrir að milduðu einkenni hennar.

Þá telja stefndu að fyrirvari stefnanda við fullnaðaruppgjör þann [...] 2009, verði ekki skýrður svo að stefnandi hafi áskilið sér rétt til endurupptöku bótaákvörðunar vegna þess að matið sem hún var reist á kunni að hafa verið rangt. Hafi stefnandi ætlað að gera slíkan fyrirvara við tiltekna forsendu fullnaðaruppgjörsins bar henni að hafa fyrirvara sinn skýran og ótvíræðan. Í stefnu sé þess ekki getið hvort stefnandi telji að ástand hennar hafi versnað frá fyrra mati eða hvort hún telji fyrra mat hafa verið rangt. Í öllu falli nái fyrirvari stefndu við fullnaðaruppgjörið ekki til þess að matsgerð sem uppgjörið byggði á hafi verið rangt. Þá sé hvergi í stefnu eða matsgerð dómkvaddra matsmanna lýst versnun einkenna frá fyrra mati. Sé því erfitt að sjá að á því sé byggt. Í öllu falli hefði stefnanda verið nauðsynlegt að afla mats á hinni meintu versnun einni og sér reisi hún málatilbúnað sinn á henni. Síðari matsgerð sé ekki annað en endurmat á öllum einkennum stefnanda og engin tilraun gerð til þess að aðskilja viðbótareinkenni frá einkennum sem metin voru í fyrri matsgerðinni. Um hreina endurskoðun á fyrra mati sé að ræða. Telja stefndu ósannað að heilsa stefnanda hafi versnað frá fullnaðaruppgjöri.

Þá sé í raun sama hvort stefnandi byggi á því að viðbótarkrafa hennar sé til komin vegna versnunar eða vanmats. Stefnandi hafi ekki gert fyrirvara við fullnaðaruppgjör sem unnt sé að túlka þannig að hann taki til þess að matsgerðin sem hún tók við fullnaðaruppgjöri í samræmi við hafi verið rangt. Þá hafi hún ekki fært fram nein gögn eða málsástæður sem stutt geti niðurstöðu um versnun frá því að matið sem fullnaðaruppgjörið byggði á var framkvæmt. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að hún eigi rétt til endurskoðunar á bótauppgjöri sem fram fór 29. janúar 2010, vegna fyrirvarans eða af öðrum ástæðum. Þá sé ljóst að fyrirvari stefnanda vegna þjáningarbóta vegna síðara slyssins rúmist ekki innan fyrirvarans.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi lenti í tveimur umferðarslysum, hinu fyrra [...] 2007 og hinu síðara ári seinna þann [...] 2008. Stefnandi og stefndi leituðu sameiginlega eftir því 28. september 2009 við G-kk-þf B-kk-þf lækni og R-kk-þf J-kk-þf lækni að þeir mætu afleiðingar líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir vegna umferðarslysanna. Þeir skiluðu matsgerð 9. desember 2009 og töldu að þegar sex mánuðir hefðu verið liðnir frá fyrra slysinu hafi ekki verið að vænta neinna breytinga á heilsufari stefnanda vegna afleiðinga þess slyss og þegar þrír mánuðir hefðu verið liðnir frá seinna slysinu hafi ekki verið að vænta neinna breytinga á heilsufari stefnanda vegna afleiðinga slyssins. Þeir mátu afleiðingar hvors slyss fyrir sig. Töldu þeir varanlegan miska vegna fyrra slyssins [...] 2007, samtals 15 stig, sem skiptist þannig: vegna áfallastreituröskunar 10 stig, vegna tognunar í mjóbaki 2,5 stig og vegna áverka á hægri ökkla 2,5 stig. Vegna síðara slyssins [...] 2008, töldu matsmenn varanlega miska vegna tognunar í mjóbaki 2,5 stig og vegna áverka á ökkla 2,5 stig eða samtals 5 stig. Matsmenn mátu varanlega örorku samtals 20% og töldu að fyrra slysið vægi mun þyngra eða 15% en slysið [...] 2008 vægi 5%.

Að fenginni þessari niðurstöðu fór fram uppgjör skaðabóta á grundvelli hennar 31. janúar 2010. Stefnandi ritaði undir uppgjörið með svofelldum fyrirvara: Tekið er við fjárhæðinni með fyrirvara um mat á nægjanlegum afleiðingum slyssins og öðru fjártjóni og útlögðum kostnaði tjónþola.

Stefnandi óskaði eftir nýrri matsgerð þann 12. september 2013 og voru þeir R-kk-nf S-kk-nf læknir og P-kk-nf S-kk-nf prófessor dómkvaddir til að meta afleiðingar umræddra umferðarslysa. Í beiðni um dómkvaðningu var þess óskað að metin væru eftirfarandi álitaefni: 1. Hvert sé þjáningarbótatímabil skv. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, annars vegar rúmliggjandi og hins vegar batnandi með fótaferð, vegna umferðarslysanna. 2. Hver sé varanlegur miski matsbeiðanda skv. 4. gr. skaðabótalaga, vegna umferðarslyssins. 3. Hver sé varanleg örorka matsbeiðanda skv. 5. gr. skaðabótalaga, vegna umferðarslyssins. 4. Hvert sé stöðugleikatímamark skv. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 37/1999. 5. Hvert sé tímabil óvinnufærni matsbeiðanda skv. 2. gr. skaðabótalaga, vegna umrædds umferðarslyss.

Í niðurstöðum matsgerðarinnar töldu matsmenn varanlegan miska vegna fyrra slyssins samtals 20 stig, sem skiptust þannig að 10 stig væru vegna áfallastreituröskunar, 5 stig vegna tognunar mjóbaks og 5 stig vegna áverka á ökkla. Varanlegan miska vegna síðara slyssins töldu matsmenn nema 15 stigum sem skiptust þannig að 5 stig væru vegna tognunar í hálsi, 5 stig vegna tognunar í mjóbaki og 5 stig vegna aukinna andlegra einkenna eða samtals 35 stig vegna beggja slysanna.

Varanlega örorku mátu hinir dómkvöddu matsmenn heildstætt samtals 45% fyrir bæði slysin, eða 25% vegna fyrra slyssins og 20% vegna þess síðara.

Um endurupptöku ákvörðunar bóta fyrir líkamstjón fer samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Skilyrði slíkrar endurupptöku eru tvíþætt, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola og að af því leiði að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Í matsbeiðni til dómkvaddra matsmanna var hvorki óskað eftir mati á þeirri breytingu sem kynni að hafa orðið á varanlegum afleiðingum líkamstjóns þess sem stefnandi hlaut í umræddum umferðarslysum frá því matsgerð frá desember 2009 lá fyrir né hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari stefnanda frá því að slysin urðu.

Niðurstöður hinna dómkvöddu matsmanna voru eins og áður segir að varanlegur miski stefnanda væri samtals 35 stig vegna beggja slysanna í stað 20 stiga í fyrra mati. Í forsendum mats hinna dómkvöddu matsmanna var m.a. talið að í segulómskoðun í október 2010, hafi komið fram breytingar í lendhrygg stefnanda og við segulómrannsókn í október 2012 hafi þessar slitbreytingar aukist og merki væru komin um byrjandi mænugangsþrengsli auk þrengsla á rótargöngum. Þá töldu matsmennirnir án vafa að andlegri heilsu stefnanda hefði hrakað eftir slysin, en ekki lægi þó fyrir neitt mat geðlækna og hafi stefnandi ekki sótt sér aðstoð vegna þessa þrátt fyrir tilmæli. Matsmenn töldu einnig að stefnandi hefði væg tognunareinkenni frá hálsi og væri með spennuhöfuðverk.

Um forsendur fyrir mati á varanlegri örorku stefnanda töldu matsmennirnir að tungumálaörðugleikar myndu takmarka möguleika stefnanda til að afla sér tekna og að hún myndi tæpast hafa þrek til að vinna fullt starf auk þess sem yfirvinna myndi ekki henta henni. Mátu hinir dómkvöddu matsmenn sem fyrr segir örorku hennar að álitum 25% vegna fyrra slyssins og 20% vegna þess síðara en í fyrra matinu frá 9. desember 2009 hafði varanleg örorka verið metin 15% vegna fyrra slyssins en 5% vegna þess síðara.

Varanlegur miski vegna hálsáverka var samkvæmt fyrri matsgerð ekki metinn sérstaklega og raunar er hans þar ekki getið sem afleiðingar slysanna og engin gögn liggja fyrir um slíkan áverka í tengslum við slysin eða fljótlega eftir þau. Einkenna frá hálsi er fyrst getið hjá sjúkraþjálfara sem stefnandi fór til þann 30. desember 2008, þegar um átta mánuðir voru liðnir frá slysi. Lýst er skoðun 30. desember 2008 þar sem sagt er að stefnandi geti hreyft hálsliði og axlir og að talsverð vöðvaeymsli séu í hálsi og herðavöðvum.

Í fyrra mati þeirra G-kk-ef B-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef segir að 1 ½ fingurbreidd vanti upp á að haka nái bringu við framsveigju, en í matsgerð dómkvaddra matsmanna vantaði 2 fingurbreiddir upp á að haka næði bringunni. Í fyrra mati var snúningshreyfing til beggja átta 90° en var 80° í síðara mati. Í fyrra mati var hliðarhalli til beggja átta 50° en var 40° í síðara mati. Í fyrra mati voru væg eymsli frá hnakkagróf, niður eftir hliðlægum vöðvum hálshryggjar og niður á sjalvöðvann, en í því síðara voru vöðvar í hálsi mjúkir en stefnandi lýsti eymslum frá hnakkagróf og niður eftir hálsi, út á herðablöð báðum megin og niður á efra brjóstbak. Fyrrgreind einkenni teljast óveruleg jafnvel þótt þau væru lögð til grundvallar mati á miska. Aðalatriðið er þó að þau styðjast ekki við önnur gögn málsins og þeirra er fyrst getið þegar meira en hálft ár var liðið frá síðara slysinu. Telst því ósannað að þessi einkenni megi rekja til slysanna.

Varanlegur miski vegna tognunar mjóbaks var talinn 5 stig vegna beggja slysanna samkvæmt fyrri matsgerð, en í matsgerð dómkvaddra matsmanna var hann metinn 10 stig (5 stig fyrir hvort slys). Fram kemur í gögnum málsins að stefnandi sé samkvæmt segulómun í október 2012 með slitbreytingar í hálshrygg, brjósthrygg og lendhrygg. Séu þær mest áberandi á næst neðsta liðbili lendhryggjar en engan veginn takmarkaðar við það bil. Segir jafnframt að þessar slitbreytingar verði meira áberandi á árabilinu 2010 til 2012, en samkvæmt röntgenmyndum sem teknar voru af lendhrygg 2008 og 2010, komu engin áverkamerki fram.

Í síðara matinu er varanlegur miski vegna mjóbakseinkenna í heildina metinn 5 stigum hærri en var í fyrra mati. Aukning á varanlegum miska vegna mjóbakseinkenna telst því óveruleg jafnvel þótt þau einkenni væru lögð til grundvallar. Einnig er til þess að líta að þær slitbreytingar sem þarna er lýst eru ekki staðbundnar. Þær fela fremur í sér lýsingu á byrjandi hrörnunareinkennum á viðkomandi svæðum en lýsingu á breytingum í kjölfar höggáverka. Er því ósannað að hið aukna miskastig sé að rekja til slysa þeirra sem í málinu greinir.

Varanlegur miski vegna geðrænna einkenna var í fyrri matsgerð talinn 10 stig, þ.e. 10 stig vegna fyrra slyss og 0 stig vegna síðara slyssins. Miski vegna geðrænna einkenna var samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna talinn 15 stig, þ.e. 10 stig vegna fyrra slyss og 5 stig vegna síðara slyss. Geðrænum einkennum vegna afleiðinga síðara slyssins er hvergi lýst með beinum hætti af sérfróðum læknum. Í vottorði geðlæknis frá [...], dags. [...] 2008 segir eingöngu „anxiety depression after the car accident“. Í síðari matsgerðinni er versnun á geðrænu ástandi rökstudd með því að eftir síðara slysið hafi bílhræðsla aukist mjög. Í skoðun þá segir: Geðslag virðist greinilega dempað og virðist matsbeiðandi döpur og ekki líða vel í viðtali. Dómurinn telur ekki hægt að staðfesta að geðræn einkenni hafi versnað frá því fyrri matsgerð var lokið í desember 2009 eða frá þeim tíma sem slysamálið var gert upp í lok janúar 2010.

Eins og áður segir laut fyrirvari stefnanda við uppgjör skaðabóta til hennar þann 31. janúar 2010 að mati á afleiðingum slyssins, öðru fjártjóni og útlögðum kostnaði. Verður fyrirvarinn skýrður svo að stefnandi hafi með honum áskilið sér rétt til frekari bóta ef reynsla leiddi í ljós að afleiðingar slyssins yrðu meiri eða aðrar en talið var í áliti þeirra G-kk-ef B-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef. Eins og áður segir var í matsbeiðni stefnanda á hinn bóginn ekki óskað eftir því að metið yrði sérstaklega hvort heilsufar stefnanda hefði versnað frá því mat á áverkum hennar fór fram í desember 2009, eða hvort ný einkenni hefðu komið fram sem rekja mætti til slyssins. Í matsgerð hinna dómkvöddu manna frá desember 2013, er heldur ekki tilgreint sérstaklega hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari stefnanda frá fyrra mati umfram það sem rakið var í fyrri matsgerð. Dómurinn telur að sú fjölgun miskastiga sem fram kemur í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna og varða hálsáverka, tognun í mjóbaki og geðræn einkenni styðjist ekki við nægjanlega rök eins og fyrr er rakið. Verður ekki betur séð en að mat þeirra að því er varðar varanlegan miska feli í aðalatriðum í sér endurskoðun á fyrra mati á heilsufari stefnanda. Niðurstaðan dómsins er sú sama þegar litið er til hinnar varanlegu örorku samkvæmt mati dómkvaddra matsmanna.

Er það því niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að hún eigi rétt til endurskoðunar á því mati sem fram fór í desember 2009, vegna fyrirvarans eða að öðru leyti. Samkvæmt framansögðu ber því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu. Stefnanda var með bréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 17. desember 2012, veitt gjafsókn til þess að höfða þetta mál og reka fyrir héraðsdómi. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnunum T-kk-þgf M-kk-þgf taugalækni og Y-kk-þgf Ó-kk-þgf bæklunarskurðlækni.

DÓMSORÐ:

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf., B og C, eru sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)

T-kk-nf M-kk-nf (sign.)

Y-kk-nf Ó-kk-nf (sign.)