E-712/2010

Mál þetta, sem tekið var til dóms 30. september sl., er höfðað 2. mars 2010, 23. febrúar og 3. mars 2011.

Stefnandi er A-kvk-nf J-kvk-nf, Vesturgötu 17, Reykjanesbæ.

Stefndu eru B-kk-nf G-kk-nf, Hringbraut 46, Reykjanesbæ, S-kk-nf J-kk-nf Faxabraut 71, Reykjanesbæ og dánarbú Þ-kk-ef F-kk-ef, Aðalgötu 1, Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess að staðfestur verði með dómi eignarréttur stefnanda að spildu úr landi Kolbeinsstaða 37.899,8 m² með svofelldri hnitaskrá samkvæmt uppdrætti Tækniþjónustu SÁ. ehf., dagsettri 15. apríl 2009:

Austur Norður Austur Norður

1. 319665.848 401803.207 7. 319440.497 401705.964

2. 319662.636 401805.612 8. 319478.408 401696.041

3. 319523.293 401909.974 9. 319518.941 401698.329

4. 319352.909 401724.568 10. 319588.930 401689.167

5. 319384.215 401723.915 11. 319593.302 401688.595

6. 319408.449 401717.485

Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda. Til vara krefjast stefndu þess að viðurkenndur verði eignarréttur stefndu að landspildu, 37.899,8 m², með eftirfarandi hnitaskrá:

Austur Norður Austur Norður

1. 319665.848 401803.207 7. 319440.497 401705.964

2. 319662.636 401805.612 8. 319478.408 401696.041

3. 319523.293 401909.974 9. 319518.941 401698.329

4. 319352.909 402724.568 10. 319588.930 401689.167

5. 319384.215 401723.915 11. 319593.302 401688.595

6. 319408.449 401717.485

Í báðum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar.

Mál þetta var upphaflega höfðað á hendur B-kk-þgf G-kk-þgf, sem mætti við þingfestingu málsins 10. mars 2010 og fékk frest til greinargerðar til 14. apríl s.á. Þann dag féll þingsókn niður af hans hálfu og var málið dómtekið. Gekk útivistardómur í málinu 30. júní 2010. Að kröfu stefnda B-kk-ef G-kk-ef var málið endurupptekið með úrskurði 5. janúar 2011. Með stefnu, útgefinni 23. febrúar 2011, var S-kk-þgf J-kk-þgf og Þ-kk-þgf F-kk-þgf sakaukastefnt í málinu. Stefndu skiluðu greinargerð 13. apríl 2011. Undir rekstri málsins féll stefndi Þ-kk-nf F-kk-nf frá og tók dánarbú hans við aðild málsins.

I

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að með kaupsamningi, dagsettum 28. júlí 1993, hafi Ó-kk-nf E-kk-nf keypt „jörðina Kolbeinsstaði, sjálfseignajörð í Miðneshreppi, með öllum mannvirkjum og öllum gögnum og gæðum, er jörð þessari að réttu fylgir og fylgja ber með þeim ummerkjum, sem nú eru og eru kaupanda þegar kunnug, svo og með þeim ítökum sem jörðinni fylgir og fylgja ber, ennfremur heiðarlandi og hagbeit sem jörðin á í sameiningu við nábýlisjarðirnar eftir hlutfalli réttu að jarðmagni.“ Þá hafi verið tekið fram að kaupanda sé kunnugt um að húsakostur á jörðinni sé lélegur. Afsal fyrir jörðinni hafi verið gefið út 30. mars 1994. Ó-kk-nf E-kk-nf hafi andast 11. mars 2007 og sitji stefnandi í óskiptu búi eftir mann sinn, sbr. leyfi dagsett 16. mars 2007 og sé nú formlega skráð eigandi jarðarinnar, sbr. útskrift úr fasteignamati og þinglýsingarvottorð, dagsett 9. nóvember 2009.

Eftir að Ó-kk-nf E-kk-nf hafi keypt jörðina Kolbeinsstaði hafi komið upp ágreiningur milli eigenda Hafurbjarnarstaða, þeirra B-kk-ef G-kk-ef, Þ-kk-ef F-kk-ef og S-kk-ef J-kk-ef, og eiganda Kolbeinsstaða um landspildu þá sem mál þetta lúti að. Lögmaður eigenda Hafurbjarnastaða hafi ritað Ó-kk-þgf E-kk-þgf bréf, dagsett 20. mars 2001, þar sem segi meðal annars: „Fyrir nokkrum árum afmörkuðuð þér með girðingu landskika, sem skjólstæðingar mínir telja ótvírætt vera úr landi Hafurbjarnarstaða, sbr. teikningu J-kk-ef B. I-kk-ef,“ dagsetta í apríl 1992.

Ó-kk-nf E-kk-nf mun hafa átt fund með lögmanni eigenda Hafurbjarnarstaða, nokkrum dögum eftir að hafa móttekið bréfið. Á þeim fundi hafi Ó-kk-nf útskýrt sitt mál og á hvaða heimildum hann byggði rétt sinn til hinnar umdeildu spildu. Með bréfi dagsettu 11. maí 2001 hafi eigendur Hafurbjarnastaða óskað eftir gögnum sem sönnuðu eignarrétt Ó-kk-ef að hinni umdeildu spildu og mun Ó-kk-nf hafa greint lögmanni eigendanna frá því á hvaða gögnum hann byggði rétt sinn. Hafi Ó-kk-nf talið að málið væri úr sögunni þegar hann og sonur hans, S-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, hafi orðið þess áskynja hinn 20. júlí 2004 að búið var að fjarlægja girðingarstólpa af helming landskikans og fjarlægja rafmagnsvír sem hafi afmarkað landskikann. Hafi þeir feðgar verið tilneyddir til þess að kalla til lögreglu og liggi lögregluskýrslur fyrir í málinu.

Stefnandi kveðst hafa fengið Tækniþjónustu SÁ. ehf. til þess að mæla og hnitsetja spilduna og hafi spildan reynst vera 37.899,8 m² eða 3,7899 ha. Liggi mæliblað fyrir sem hafi verið unnið með hliðsjón af teikningu J-kk-ef B. I-kk-ef, jafnframt því sem gengið hafi verið á vettvang og tekið mið af landamerkjum.

Stefndu kveða málavaxtalýsingu stefnanda verulega óljósa. Þau gögn sem stefnandi leggi fram til stuðnings kröfum sínum sanni ekki kröfur hans heldur þvert á móti. Þá geri stefnandi ekki grein fyrir því á hverju hann byggi kröfur sínar. Málavextir, eins og þeir horfi við stefndu, séu þeir að stefndu eigi jörðina Hafurbjarnarstaði. Á því landi sé umrædd spilda sem stefnandi krefjist eignarréttar yfir. Stefnandi eigi jörðina Kolbeinsstaði sem liggi að Hafurbjarnarstöðum. Í stefnu sé gerð grein fyrir fjölmörgum heimildum um Kolbeinsstaði og Hafurbjarnarstaði. Þar sé getið landkosta og landamerkja fyrr á öldum. Í stefnu sé þó ekki gerð grein fyrir á hvaða heimildum stefnandi reisir dómkröfu sína. Stefndu geri athugasemd við dómkröfu stefnanda. Í kröfunni sé ranglega sagt að tiltekin spilda sé úr landi Kolbeinsstaða. Hið rétta sé að landspildan sé á landi Hafurbjarnarstaða og í eigu stefndu. Stefndu hafi haft umráð landspildunnar og nýtt hana frá árinu 1972, eins og eigendur Hafurbjarnarstaða hafi gert frá 1922.

Eins og fram komi hjá stefnanda hafi fyrri eigandi Kolbeinsstaða, Ó-kk-nf E-kk-nf, höfðað mál 21. júlí 1949 til viðurkenningar á eignarrétti yfir landspildu sem stefnandi krefjist nú að staðfest verði sem hans eign. Með dómi 19. október 1950 hafi kröfu eiganda Kolbeinsstaða verið hafnað. Vandséð sé hvers vegna krafa stefnanda, núverandi eiganda Kolbeinsstaða, ætti að vera tekin til greina í þessu máli. Fyrir liggi að eigendur Hafurbjarnarstaða hafi hagnýtt og varðveitt umrædda landspildu frá 1922. Þá hafi stefndu haft óslitið eignarhald á landspildunni og hagnýtt hana frá því að þeir hafi eignast Hafurbjarnarstaði árið 1972, þ.e. í um 40 ár. Þeir hafi greitt fasteignagjöld af jörð sinni, þar með talið umræddri landspildu. Stefndu hafi frá 1972 haft landspilduna óhindrað í umráðum sínum, og í raun alla jörð sína, nýtt hana til beitar fyrir hesta, til sláttar og reka. Sama hafi ábúendur á Hafurbjarnarstöðum gert. Stefndu hafi útilokað aðra frá notkun landspildunnar. Stefnandi hafi til dæmis ekki nýtt landspilduna vegna þess að stefndu hafi frá kaupum þeirra á jörðinni haft eignarhald á henni og nýtt hana.

Þá hafi stefnandi ekki hindrað stefndu í notkun eignarinnar þrátt fyrir að árið 1987 virðist fyrrum eigandi Kolbeinsstaða reisa girðingu í óleyfi, sem að hluta til hafi náð inn á umrædda landspildu. Stefndu hafi haldið áfram að nýta landspilduna. Þeir hafi beðið eiginmann stefnanda um að taka girðinguna niður, enda reist í óleyfi að hluta inn á landi stefndu. Hafi svo farið að stefndu hafi tekið hina óleyfilegu girðingu niður. Stefndu hafi ekki borist mótmæli frá eiginmanni stefnanda eða öðrum vegna þess. Þá liggi fyrir að stefndu hafi nýtt jörðina Hafurbjarnarstaði þar með talið umrædda landspildu frá 1972. Að frátöldu því að reisa fyrrnefnda girðingu að hluta á jörð stefndu hafi eigendur Kolbeinsstaða ekki gert athugasemdir við eignarhald og nýtingu eigenda Hafurbjarnarstaða á landspildunni frá árinu 1950.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi. Þá gáfu skýrslu vitnin S-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, R-kvk-nf A-kvk-nf R-kvk-nf, G-kk-nf Ó-kk-nf, A-kvk-nf M-kvk-nf og G-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf.

II

Stefnandi kveður hina umdeildu spildu vera sér ákaflega mikils virði meðal annars vegna þess að hún tryggi aðgengi hans að sjó. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sé ljóst að jörðin Kolbeinsstaðir hafi alla tíð átt land að sjó. Með afstöðu stefndu til hinnar umdeildu spildu þ.e. að þeir telji sig vera eigendur hennar, svipti þeir um leið aðgengi eiganda Kolbeinsstaða að sjó sem rýri eign stefnanda og einangri jörðina Kolbeinsstaði. Stefnandi hafi gert ítarlega leit að gögnum sem varpað geti ljósi á landamerki Kolbeinsstaða, frá öndverðu, og þann ágreining sem mál þetta snúist um. Rétt sé að gera hér grein fyrir þeirri leit.

Í þriðja bindi jarðabókar Á-kk-ef M-kk-ef og P-kk-ef V-kk-ef frá því um 1700 sé landkostum Kolbeinsstaða lýst. Þar segi meðal annars: „Eldiviðartak af fjöruþangi so valla við hjálpast má vegna ágangs annara manna, sem frá öðrum býlum úr Garði til sækja fyrir utan ábúandans leyfi. Fjörugrastekja og sölvatekja nægileg til heimilisnautnar. Rekavon lítil. Hrognkelsafjara í betra lagi. Murukjarni enginn nema af reka, brúkast þó til að næra pening á í heyskorti. Heimræði er árið um kring og gánga skip ábúandans eftir hentugleikum, en vergögn eru brúkuð frí á Hafurbjarnastaðalandi. Inntökuskip eru þar engin og hafa ei verið það menn til muna. Lending spillist af grjóti, sem sjávargangur ber í vörina með stórflæðum, og þarf með erfiði burt að taka, so vörin fordjarfist ekki. Túnin spillast að neðanverðu af sandi, en að ofanverðu blæs grjót upp í túnin, so að snart muni úr gánga, sje ekki því betur við varðað.“

Þá segi meðal annars í ritinu Lýsing Gullbringu- og Kjósarsýslu-verðlaunaritgerð eftir S-kk-þf M-kk-þf landfógeta: „Fyrir norðan Kirkjuból liggja jarðirnar Hafurbjarnarstaðir og Kolbeinsstaðir ….., sem sama sandágangi hafa verið undirorpnar; er oft, að þessar jarðir sýnast óbyggjandi, sprettur þó vonum fremur gras upp úr sandinum, og bezt, þegar annars staðar lætur sízt.“ Í ritinu Frá Suðurnesjum – frásagnir frá liðinni tíð segi meðal annars þar sem vitnað er í jarðabók Á-kk-ef M-kk-ef og P-kk-ef V-kk-ef 1703: Um Kolbeinsstaði segir jarðabókin: „... heimræði er árið um kring, og ganga skip ábúandans eftir hentugleikum, en vergögn eru brúkuð frí í Hafurbjarnarstaðalandi, inntökuskip eru þar engin og hafa ei verið, það menn til muna. Lending spillist af grjóti, sem sjávargangur ber í vörina með stórflæðum og þarf með erfiði burt að taka, svo vörin fordjarfist ekki ...“

Stefnandi kveður að elsta lýsing á landamerkjum fyrir jörðina Kolbeinsstaði í Rosmhvalaneshreppi sé frá 7. júní 1886 og hafi verið lesin á manntalsþingi fyrir Rosmhvalaneshrepp á Skaga 16. júní sama ár. Um landamerki Kolbeinsstaða segi:

„1. Túnmörk jarðarinnar eru að norðan frá markasteini við tún Hafurbjarnarstaða liggur túngarður til austurs, er girðir af túnið alla leið upp fyrir þurrabúðarbýlið Efstabæ, beygist þá túngarðurinn til suðurs, þar til kemur að jarðfastri klöpp með mark innantil við túngarðinn skammt fyrir sunnan þurrabúðarbýlið Suðurkot, beygjast svo mörkin í vestur, beint á fornaldargarðlag er aðskilur tún jarðarinnar frá túni Kvíavallanna, þá áfram eptir garðlaginu, meðan sömu stefnu heldur að merktum steini sunnantil við Brunn (vatnsból jarðarinnar) beygjast þá túnmörkin til norðurs að þeim upphaflega áminnsta markasteini, síðast umgetin markstefnda aðskilur tún jarðarinnar frá túni Hafurbjarnarstaðanna. Einkennismark á minnstum steinum er L.M., er þýðir landamerki.

2. Vestan til á miðju lambarifi á slettri klöpp er mark L.M. ræður þaðan fjörumarklína að norðanverðu alla leið upp á sjávarkampinn sunnanhalt við þann enda Lambarifs, er að sjávarkampinum liggur; er þar á kampinum varða með marksteini í merktum L.M. Beygja svo fjörumörkin suður há kampinn suður að útnorðurhorni Hafurbjarnarstaða túngarðs við sjóinn. Liggja svo merkin niður fyrir sjávarkampinn norðantil í stakkmyndaða klapparvör með mark L.M. Þaðan að klöpp sunnanhalt á Lambarifi, er þar mark L.M. þaðan sem sjónhending ræður alla leið á sjó út.

3. Jörðin á ítak, einn fjórðapart af svonefndum almenningi sem er fjörustykki á móts við Kirkjuból og Hafurbjarnarstaði ásamt með sama hlutfalli af því rekaldi, er á því svæði kann að landi að bera og getur verið eign jarðanna að lögum.

4. Heiðarland og hagbeit á jörðin í sameiningu við nábýlisjarðarinnar eptir hlutfalli rjettu að jarðarmagni.“

Stefnandi kveður að 19. febrúar árið 1913 hafi farið fram skipti á þeim hluta Garðskaga sem tilheyri jörðunum Kirkjubóli, Kolbeinsstöðum og Hafurbjarnarstöðum. Í endurriti skiptanna segi meðal annars: „Skiptin féllu þannig, að jörðin Kolbeinsstaðir hlaut í sinn part, sem er 1 fjórði partur heildarinnar, næst jörð þeirri, sem er að flatarmáli 34,452 faðmar, næst jörðinni 180 faðmar að lengd, sjávarmegin 174 faðmar, að norðanmegin 215 faðmar, að austan megin 174 faðmar. Hinir ¾ partarnir tilheyra jörðunum Kirkjubóli og Hafurbjarnarstöðum, einnig tilheyrir þeim jörðum 3 þurrbúðarlóðir, Sléttaból, Hvítabrekka og Þingholt.“

Í bréfi þáverandi eiganda Kolbeinsstaða, Ó-kk-ef E-kk-ef, til Búnaðarfélags Íslands, dagsettu 17. október 1936, óski hann eftir frekari skiptum á sameiginlegu landi jarðanna Kirkjubóls, Hafurbjarnarstaða og Kolbeinsstaða. Þar segi meðal annars að nyrst í Miðneshreppi liggi jarðir, sem hafi verið nefndar Kirkjubólshverfi. Séu þetta jarðirnar Kirkjuból, Hafurbjarnarstaðir og Kolbeinsstaðir. Hafi þær eins og margar aðrar jarðir allt land utantúns óskipt nema fjörur, en veturinn 1913 hafi nokkrum hluta þessa lands verið skipt vegna þess að eigandi að þremur fjórðu hafi viljað selja og seldi sinn hluta úr því landi sem þá hafi verið skipt og hafi Kolbeinsstöðum þá verið útskipt sínum hluta, því sem þá hafi verið skipt og hafi þeir hlotið sinn hluta næst sínum túnum, því að þau séu nyrst af túnunum innan þeirra eldri girðinga. Fyrir neðan þessar girðingar sé talsverð ræma sem þá hafi verið sandur og hafi því ekki þótt, á þeim tíma ástæða til að skipta, en hafi nú gróið talsvert og þyki því nokkur eign í til haga, auk þess sem þar sé vegur til sjávar, sem sé nauðsynlegur öllum þessum jörðum, sem nota fjörur sínar til þangtekju, fjárbeitar og annarra sem venja er til að nota fjörur. Síðan þessi skipti hafi farið fram hafi einnig komið þjóðvegur í gegnum landið og vilji eigandi Kolbeinsstaða beiðast þess að landinu verði nú skipt frá sjó og upp að þjóðvegi, bæði því sem skipt hafi verið 1913 og hinu sem enn sé óskipt bæði fyrir ofan og neðan þetta land sem þá hafi verið úrskipt, og að eigandi Kolbeinsstaða fái sinn hluta úr því næst sínu landi niður að sjó og upp að áðurnefndum þjóðvegi.

Hinn 25. nóvember 1936 hafi Ó-kk-nf E-kk-nf, Kolbeinsstöðum og V-kk-nf C-x-x. H-kk-nf, Hafurbjarnarstöðum, gert með sér samning um landspildu fyrir veg, 20 metra að breidd. Hafi sömu aðilar gert með sér samkomulag 9. október 1937 um breytingar á framangreindu samkomulagi. Þar segi meðal annars:

„ 1. Í stað 20 metra breiðrar spildu norðan túngarðs Hafurbjarnarstaða, kom spilda er takmarkast að norðan af línu úr hornstólpa í suðvesturhorni hagagirðingar Kolbeinsstaða, í staur í girðingu á vesturkanti nýju girðingar V-kk-ef H-kk-ef sem merktar eru með 2 skorum, en að sunnan af túngarði Hafurbjarnarstaða. Skal spilda þessi vera fullkomin eign Ó-kk-ef E-kk-ef og frjáls til hverskonar afnota. Skal Ó-kk-nf girða land þetta að norðan og sunnan og hafa hlið á þeim girðingum, beggja megin. Nær spilda þessi frá túni Kolbeinsstaða alla leið til sjávar.

2. Þá skal Ó-kk-nf og frjálst beitar og önnur afnot af landi því sem er vestan núverandi afgirts landsvæðis V-kk-ef H-kk-ef vestur að sjó og telst það óskift eign aðila.

3. V-kk-þgf skal heimiluð umferð um áðurnefnd hlið á girðingum Ó-kk-ef, inn á land sitt til beggja hliða.“

Í útskrift úr landaskiptabók Gullbringu- og Kjósarsýslu komi meðal annars fram að landaskiptanefnd hafi verið saman komin að Kolbeinsstöðum, föstudaginn 20. og laugardaginn 21. september 1940, til að framkvæma skipti á landi því á Garðskaga, sem liggi frá landareign Útskála að norðan og að gömlum túngarði Kolbeinsstaða að sunnan. Þar segi meðal annars að síðari daginn hafi allir sömu aðilar mætt aftur að Kolbeinsstöðum og hafi þá verið gengið að því að mæla úr landinu spildu þá sem Ó-kk-þf E-kk-þf hafi vantaði handa Kolbeinsstaðajörðinni uppá ¼ part af öllu landinu. Heildarskiptin hafi fallið þannig: Að Ó-kk-nf bóndi E-kk-nf hafi fengið handa Kolbeinsstaðajörðinni 171.049 fermetra sem merkt sé að ofan á Skagagarði með steini merktum L.M. Þaðan eftir girðingunni milli Ásgarðs og Kolbeinsstaða í járnstólpa í neðri enda hennar, þaðan í suður beina línu eftir girðingu í Hafurbjarnarstaðatúngarð, þaðan til austurs upp með Hafurbjarnarstaða- og Kolbeinsstaðatúngörðum alla leið í járnstólpa við Kolbeinsstaðamóagarðshorn. Til viðbótar þessu landi hafi Kolbeinsstaðir fengið landspildu fyrir vestan (neðan) ofangreinda girðingu sem takmarkist þannig: „Að sunnan niður með túngarði Hafurbjarnarstaða í járnhæl neðst á sjávarkambi. Þaðan norður eftir sjávarkambi í járnhæl, þaðan austur (upp eftir) í járnhæl við neðrikant efra lands Kolbeinsstaða. Á girðingu þeirri sem kemur til að verða sett á norðurkant Kolbeinsstaðalands þessa, frá núverandi girðingu niður á sjávarkamb, skal vera bílfært hlið, þar sem núverandi bílbraut liggur yfir land þetta, til almennrar umferðar.“

Stefnandi vísar til teikningar af Kirkjubólshverfi samkvæmt mælingu Á-kk-ef L. J-kk-ef í september 1941. Þá sé staðfest í bréfi breska hersins vegna hernáms/leigu á Kolbeinsstöðum landamerki Kolbeinsstaða að fjöru. Enn fremur kveðst stefnandi vísa til þess að landskiptanefnd hafi komið saman á Kolbeinsstöðum 10. desember 1943 til þess að skipta sameiginlegu landi jarðanna Kolbeinsstaða, Hafurbjarnarstaða og Ásgarðs. Í endurriti frá skiptunum segi meðal annars: „Landaskiptanefndin gekk ásamt aðilum málsins á landamerki þess lands, sem til skipta kemur og eru þau ágreiningslaust þessi: Að norðan ráða þinglesin landamerki milli Útskála og Garðskaga og er á þeim mörkum girðing frá sjó að Skálareykjum. Að austan ræður mörkum frá Skálareykjum svonefndur Skagagarður þar til hann kemur móts við norðaustur túnhorn Kolbeinsstaða. Að sunnan ræður mörkum túngirðing Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða, að neðra horni Hafurbjarnarstaðatúngirðingu en eftir það ræður framhald Langagarðs niður á sjávarkamb að stórstraumsflóðmáli. Að vestan ræður mörkum hæsta brún sjávarkambs er fylgir stórstraumsflóðmáli allt að Útskála mörkum….Eignahlutföll voru viðurkennd af eigendum og umboðsmanni þeirra að vera þau er hér greinir. Kolbeinstaðir eiga ¼ hluta alls þess lands er til skipta kemur og sem áður eru tilgreind mörk fyrir. Ásgarður á land samkvæmt afsalsbréfi útgefnu af V-kk-þgf C-x-x. H-kk-þgf 8. sept. 1922. Hafurbjarnarstaðir eiga þann hluta af ¾ hlutum alls landsins er til skipta kemur, er eftir kann að verða, þegar fullnægt hefur verið samningi og afsali því er að framan getur og sem dagsett er 8. sept. 1922 merkt nr. 3 í málsskjölum…“

Þá komi einnig fram að stærð landsins hafi mælst 64,1400 ha og beri Kolbeinsstöðum af því 16,0350 ha. Fái Kolbeinsstaðir 16,2220 ha og séu það 1870 m² uppbót vegna mismunar landgæða. Umboðsmaður Kolbeinsstaða hafi bókað að hann krefðist þess að landskiptanefndin skipti landinu í samræmi við landskiptalögin og leggi í því sambandi áherslu á að umbjóðandi sinn fái kampana á bak við fjöru sína og þaðan verði skipt eftir beinni línu upp í Skagagarð að svo miklu leyti sem við verði komið.

Stefnandi kveður eftirfarandi landamerki vera fyrir 16,2220 ha landi Kolbeinsstaða: „Að norðan bein lína 380 metra löng frá járnhæl sem er í stefnu á girðingu er liggur upp í Skagagarð, að steini merktum L.M. Þaðan fylgja landamerkin Skagagarði að norðausturtúnhorni Kolbeinsstaða eftir það fylgja landamerkin að sunnan túngirðingum Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða og Langagarði niður á sjávarkamp eftir það fylgja merkin hæsta sjávarkambi að norðan takmörkum á fjöru Kolbeinsstaða og er settur járnhæll merktur L M festur í kampinn. Þaðan liggja merkin austur beina línu að járnhæl uppá bakkanum og er sá hæll 187 metrum sunnan við þann hæl sem fyrst er nefndur í landamerkjalýsingu þessari og er merkjalínan bein milli hælanna og er 90° horn við norðurtakmörk Kolbeinsstaðalands samanber meðfylgjandi uppdrátt Búnaðarfélags Íslands.“

Stefnandi kveður Ó-kk-þf E-kk-þf fyrrum eiganda Kolbeinsstaða hafa freistað þess á árinu 1949 að hnekkja eignaskiptum frá 1943-1945 og áður sé gerð grein fyrir með því að höfða mál, fá útgefna stefnu hinn 21. júlí 1949, er birtist í Lögbirtingablaðinu 30. s.m., til viðurkenningar á eignarrétti yfir landspildu, sem hann taldi sig hafa öðlast eignarhefð á, og séu takmörk landspildunnar að norðan, lína úr steini á Skagagarði, merktum L M, eftir gamalli girðingu niður á sjávarbakka, að vestan girðing suður bakkann, að sunnan túngirðing Hafurbjarnarstaða og Kolbeinsstaða, en að austan Skagagarður.

Hafi Ó-kk-nf E-kk-nf stefnt hverjum þeim sem telji sig eiga rétt til þessarar spildu til að mæta í aukarétti Gullbringusýslu og gæta réttar síns. Við þingfestingu málsins 26. október 1949 hafi verið mætt af hálfu eiganda Hafurbjarnarstaða, V-kk-ef H-kk-ef, og gert tilkall til hluta af þeirri landsspildu sem Ó-kk-nf E-kk-nf hafði krafist eignardóms yfir. Í dóminum sé meðal annars gerð grein fyrir málavöxtum og áðurgreindum landaskiptum frá 1943-45. Í niðurstöðunni segi meðal annars að viðurkennt sé í málinu að stefnandi hafi síðan 1922 hagnýtt sé þann hluta heildarlandsins, sem Ó-kk-þgf G-kk-þgf hafi ekki verið seldur. Hins vegar kveðst eigandi Hafurbjarnarstaða hafa gert þetta einnig að einhverju leyti. Auk þess hafi stefnandi talið sameign jarðanna á þessu landi svo ótvíræða, að árið 1943 biður hann um landsskipti og þar á meðal á því landi, sem hann nú krafðist eignardóms yfir. Við þau landsskipti hafi stefnandi fengið sinn fjórðapart mældan úr landinu og sé það mun minna land en hann geri nú kröfu til. Rétturinn verði því að líta svo á, að ekki sé sannað að afnot stefnanda af landinu hafi verið slík, að hann þeirra vegna hafi öðlast á því eignarhefð, enda hafi hann með beiðni sinni um landsskiptin sýnt, að hann leit ekki svo á. Krafa stefnanda verði því ekki tekin til greina.

Þó ekki hafi verið fallist á kröfurnar í heild sinni samkvæmt framansögðu, feli það hvorki í sér viðurkenningu á eignarétti Hafurbjarnarstaða á umræddri spildu né að eigandi Kolbeinsstaða hafi með einum eða öðrum hætti afsalað sér eignarrétti á þeim hluta landsins sem sé afmakaður á uppdrætti af Kirkjubólshverfinu og ekki sé véfengt að Kolbeinsstaðir eignuðust með landsskiptum 10. desember 1943 og áður hafi verið gerð grein fyrir.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til almennra reglna samningaréttar, svo sem um skuldbindingargildi samninga og grundvallarreglur eignarréttar sem gilda um landamerki. Vísað er til landamerkjalaga nr. 41/1919 og þinglýsingalaga nr. 39/1978 eftir því sem við getur átt. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing er vísað til 32. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndu kveða aðalkröfu sína um sýknu byggða á eftirfarandi málsástæðum:

Stefnandi virðist byggja kröfur sínar mæliblaði J-kk-ef B. I-kk-ef vegna Kolbeinsstaða dagsettu í apríl 1992, en ekki verði séð hvaða rétt stefnandi leiði af því skjali. Skjalið sé verulega óskýrt og teikning af landspildunni sýni ekki fram á að stefnandi eigi nokkurt tilkall til landspildunnar. Skjalið sé gert að beiðni stefnanda. Eignarréttur stefnanda verði ekki til með því einu að láta afmarka landspildu á teikningu, sem ekki sé staðfest af byggingarfulltrúa. Sönnunargildi skjalanna í málinu sé mótmælt. Engar heimildir styðji að stefnandi eigi tilkall til þeirrar landspildu sem vísað sé til í dómkröfu hans. Í stefnu rökstyðji stefnandi ekki hvers vegna þau hnit sem komi fram á mæliblaðinu eigi að tilheyra honum, en ekki stefndu. Ekki sé rökstutt hvers vegna notast eigi við þau hnit sem stefnandi miði kröfur sínar við. Þær heimildir sem stefnandi vísi í styðji ekki að umrædd landspilda tilheyri stefnanda. Heimildirnar styðji auk þess ekki notkun stefnanda á þeim hnitum sem tilgreind séu í dómkröfum.

Stefndu mótmæli því að landspilda sem afmörkuð sé á framangreindu mæliblaði sé eign stefnanda. Ekkert liggi fyrir sem sanni það. Þvert á móti sé landspildan eign stefndu. Þá sé því mótmælt að önnur framlögð skjöl, mæliblað Tækniþjónustu SÁ. ehf., dagsett 15. apríl 2009, og uppdrættir af Kirkjubólshverfi sanni dómkröfur stefnanda eða gefi til kynna eignarrétt stefnanda að hinni umdeildu landspildu. Þótt stefnandi auðkenni teikningar með litum sé því mótmælt að eitthvað gefi tilefni til að ætla að stefnandi eigi landspilduna.

Stefndu kveða stefnanda bera sönnunarbyrði fyrir eignarrétti sínum að landspildunni. Því sé mótmælt sem ósönnuðu að þær heimildir sem stefnandi leggi fram sýni fram á eignarrétt stefnanda að landspildunni. Meginreglan sé sú að sá sem telji land undirorpið eignarrétti sínum verði að færa fram fullnægjandi heimild fyrir eignartilkalli sínu. Það hafi stefnandi ekki gert. Af gögnum sem stefnandi hafi lagt fram verði ekki dregin ótvíræð ályktun um hvar staðsetja eigi mörk Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða. Ekki sé hægt að túlka landskiptagerð sem staðfest hafi verið 9. maí 1944 þannig að hún staðfesti eignarrétt stefnanda að þeirri landspildu sem dómkrafa hans lýtur að. Þvert á móti þá liggi fyrir bréf sem stefndu hafi sent eiginmanni stefnanda um að þeir eigi umrædda landspildu. Þeim bréfum hafi ekki verið mótmælt af hálfu eiginmanns stefnanda. Enda hafi stefndu átt og nýtt jörð sína ásamt umræddri landspildu frá 1972.

Þá byggja stefndu sýknukröfu sína á því að áður hafi verið dæmt um sambærilegar kröfur og þær sem stefnandi hafi nú uppi. Þann 19. október 1950 hafi verið kveðinn upp dómur þar sem sambærilegar kröfur eiganda Kolbeinsstaða hafi ekki verið teknar til greina. Stefnandi leggi ekki fram nein gögn sem breyti niðurstöðu þess dóms. Ennfremur færi hann ekki fram neinar röksemdir sem hnekkja dóminum. Ekki verði séð að eigendur Kolbeinsstaða, þar með talið stefnandi, hafi gert nokkrar athugasemdir við landamerki milli Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða eftir dóminn. Árið 1987 hafi eigendur Kolbeinsstaða reist í óleyfi girðingu sem hafi náð að hluta inn á umþrætta landspildu. Sú girðing hafi verið tekin niður af hálfu stefndu, enda reist í óleyfi á landi þeirra. Stefndu hafi ekki fengið neinar athugasemdir frá eigendum Kolbeinsstaða eftir það. Af lögregluskýrslu megi sjá að eiginmaður stefnanda hafi ekki viljað gera neinar athugasemdir í skýrslutöku hjá lögreglu þegar girðingin, sem hann hafi reist í óleyfi á landareign stefndu, hafi verið tekin niður. Þá sé mótmælt þeirri staðhæfingu í stefnu að eiginmaður stefnanda hafi skýrt á hvaða heimildum hann reisti rétt sinn til landspildunnar. Það sé ósannað. Þann 11. maí 2001 hafi lögmaður stefndu óskað eftir afritum af þeim gögnum sem eigendur Kolbeinsstaða reistu rétt sinn á. Þau gögn hafi aldrei borist. Að öðru leyti en að reisa fyrrnefnda girðingu hafi eigendur Kolbeinsstaða, þar með talið stefnandi, ekki gert athugsemdir við eignarhald, umráð og nýtingu eigenda Hafurbjarnarstaða á hinni umþrættu landspildu. Í máli þessu sé því ekkert sem sanni eða styðji dómkröfu stefnanda. Beri því að sýkna stefndu.

Stefndu kveða varakröfu sína í málinu byggða á því að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ekki séu efni til að sýkna stefndu af kröfum stefnanda og verði talið að umrædd landspilda tilheyri Kolbeinsstöðum byggja stefndu á því að eignarréttur þeirra hafi stofnast fyrir hefð. Vísað sé til umfjöllunar að framan um eignarhald, umráð og nýtingu eigenda Hafurbjarnarstaða og stefndu. Eigendur Hafurbjarnarstaða hafi farið með réttindi yfir landspildunni a.m.k. frá 1950 í góðri trú um að hún sé eign þeirra. Því sé fullnægt öllum skilyrðum hefðar samkvæmt lögum nr. 46/1905. Eigendur Kolbeinsstaða hafi verið útilokaðir frá umráðum landspildunnar í meira en 60 ár. Byggt sé á því að umráð stefndu hafi rýmt út eignarrétti stefnanda, ef talið verði að hann hafi verið til staðar. Eignarhefð stefndu sé því fyrir hendi nái aðalkrafa stefndu ekki fram að ganga. Eigendur Kolbeinsstaða, þar með talið stefnandi, hafi auk þess sýnt af sér tómlæti við að gæta að meintum eignarrétti sínum að hinni umþrættu landspildu. Þá byggi stefndu á því að eigendur Hafurbjarnarstaða hafi farið með óslitið eignarhald og farið með landspilduna sem sína eign í fullan hefðartíma og þar með eignast hana fyrir hefð. Eigendur Hafurbjarnarstaða hafi hagnýtt og varðveitt umrædda landspildu frá 1922. Í raun hafi stefndu sjálfir haft óslitið eignarhald og notkun á umræddri landspildu frá því að þeir hafi eignast Hafurbjarnarstaði árið 1972, þ.e. í um 40 ár. Þeir hafi haft landspilduna óhindrað í umráðum sínum, og í raun alla jörð sína, nýtt til beitar fyrir hesta, sláttar og reka. Stefndu hafi útilokað aðra frá notkun landspildunnar. Stefnandi hafi til dæmis ekki nýtt landspilduna vegna þess að stefndu hafi frá öndverðu haft eignarhald á henni og nýtt hana. Eigendur Kolbeinsstaða hafi aldrei hindrað stefndu í nýtingu á jörð sinni, þar með talið landspildunni. Nýting stefndu uppfylli skilyrði hefðar um óslitið eignarhald samkvæmt hefðarlögum nr. 46/1905. Á þessum tíma hafi engin önnur nýting verið á landspildunni. Stefndu telji að engar aðstæður séu uppi sem lýst sé í 2. og 3. mgr. 2. gr. hefðarlaga nr. 46/1905 sem komið geti í veg fyrir hefð þeirra. Stefndu og forverar þeirra hafi alla tíð litið svo á að landspildan sé hluti af landi Hafurbjarnarstaða og það í góðri trú. Það staðfesti athugasemdalaus nýting þeirra á landspildunni.

Hvað lagarök varðar vísa stefndu til 72. gr. stjórnarskrár nr. 33/1944, sbr. 10. gr. laga nr. 97/1995, meginreglna eignarréttarins, bæði lögfestra og ólögfestra, laga um hefð nr. 46/1905, og laga nr. 41/1919 um landamerki. Varðandi aðild stefndu vísast til 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málskostnaðarkrafa stefnda á sér stoð í 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Varðandi málskostnað ber að hafa í huga endurupptökumálið Ö-12/2010. Stefndu urðu fyrir verulegum kostnaði við að gæta réttar síns og fá málið endurupptekið, enda ljóst að stefnandi stefndi ekki öllum eigendum Hafurbjarnarstaða. Krafa stefnda um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefndu séu ekki virðisaukaskattskyldir og sé því nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskattsins við ákvörðun málskostnaðar.

IV

Meðal málsgagna er landamerkjabréf fyrir jörðina Kolbeinsstaði frá 7. júní 1886, þinglesið á manntalsþingi Rosmhvalaneshrepps á Skaga 16. júní 1886. Þar er lýst túnmörkum jarðarinnar að norðan frá markasteini við tún Hafurbjarnarstaða. Um merkin að öðru leyti segir meðal annars orðrétt: „Vestan til á miðju Lambarifi á sljettri klöpp er mark L.M. ræður þaðan fjörumarklína að norðanverðu alla leið upp á sjávarkampinn sunnanhalt við þann enda Lambarifs, er að sjávarkampinum liggur; er þar á kampinum varða með markasteini í merktum L.M. Beygja svo fjörumörkin suður há kampinn suður að útnorðurhorni Hafurbjarnarstaða túngarðs við sjóinn. Liggja svo merkin niður fyrir sjávarkampinn norðantil í stakkmyndaða klapparvör með mark L.M. Þaðan að klöpp sunnanhalt á Lambarifi, er það mark L.M. þaðan sem sjónhending ræður alla leið út á sjó.“

Samkvæmt landskiptagerð sem fram fór dagana 20. og 21. september 1940 fékk Ó-kk-nf bóndi E-kk-nf handa Kolbeinsstaðajörðinni 171.049 m² sem voru merktir að ofan á svonefndum Skagagarði með steini merktum L.M. Þaðan eftir girðingu milli Ásgarðs og Kolbeinsstaða í járnstólpa í neðri enda hennar, þaðan í suður beina línu eftir girðingu í túngarð Hafurbjarnarstaða, þaðan til austurs upp með túngörðum Hafurbjarnarstaða og Kolbeinsstaða alla leið í járnstólpa við Kolbeinsstaðamóagarðshorn. Þá fékk jörðin Kolbeinsstaðir landspildu fyrir vestan (neðan) nefnda girðingu sem takmarkast þannig: „Að sunnan niður með túngarði Hafurbjarnarstaða í járnhæl neðst á sjávarkambi. Þaðan norður eftir sjávarkambi í járnhæl, þaðan austur (upp eftir) í járnhæl við neðrikant efra lands Kolbeinsstaða. Á girðingu þeirri sem kemur til að verða sett á norðurkant Kolbeinsstaðalands þessa, frá núverandi girðingu niður á sjávarkamb, skal vera bílfært hlið, þar sem núverandi bílbraut liggur yfir land þetta, til almennrar umferðar.“

Enn fremur segir í sömu skiptagerð að V-kk-nf C-x-x. H-kk-nf hafi fengið handa Hafurbjarnarstöðum landspildu sem liggur fyrir neðan Kolbeinsstaðagirðingu alla leið fram á sjávarkamb og takmarkist hún að norðan af Ásgarðsgirðingu en að sunnan af Kolbeinsstaðagirðingu og sé stærð spildunnar 58.510 m².

Þá liggur fyrir að dagana 10. og 11. desember 1943 komu úttektarmenn Miðneshrepps saman að Kolbeinsstöðum, þeir G-kk-nf J-kk-nf og Á-kk-nf P-kk-nf, ásamt P-kk-þgf E-kk-þgf ráðunaut, Reykjavík, en sá síðastnefndi var skipaður formaður landskiptanefndar af sýslumanni Gullbringu- og Kjósarsýslu. Í skiptagerðinni er tekið fram að stærð landsins sem sé til skipta mælist 64,1400 ha og að Kolbeinsstaðir eigi ¼ hluta landsins, en Hafurbjarnarstaðir ¾ hluta. Hvað Kolbeinsstaði varðar þá beri þeim 16,0350 ha, en ákveðið er að jörðin fái 1870 m² uppbót vegna mismunar á landgæðum, eða samtals 16,2220 ha. Er mörkum á landi Kolbeinsstaða samkvæmt skiptagerðinni lýst þannig: „Að norðan bein lína 380 metra löng frá járnhæl sem er í stefnu á girðingu er liggur upp í Skagagarð, að steini merktum L.M. Þaðan fylgja merkin Skagagarði að norðausturtúnhorni Kolbeinsstaða eftir það fylgja landamerkin að sunnan túngirðingum Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða og Langagarði niður á sjávarkamp eftir það fylgja merkin hæsta sjávarkambi að norðan takmörkum á fjöru Kolbeinsstaða og er settur járnhæll merktur L M festur í kampinn. Þaðan liggja merkin austur beina línu að járnhæl uppá bakkanum og er sá hæll 187 metrum sunnan við þann hæl sem fyrst er nefndur í landamerkjalýsingu þessari og er merkjalínan bein milli hælanna og er 90° horn við norðurtakmörk Kolbeinsstaðalands samanber meðfylgjandi uppdrátt Búnaðarfélags Íslands.“

Í skiptagerðinni segir einnig að annað land, 47,9180 ha fái Hafurbjarnarstaðir og Ásgarður og geti það ekki legið undir verksviði „landskiptadómsins“ að ákveða landamerkin milli þeirra jarða þar sem með afsali, dagsettu 8. september 1922, sé land Ásgarðs ákveðið og ágreiningur um það hvernig sá samningur sé skilinn geti ekki fallið undir landskiptadóminn. Á hinn bóginn ákvað skiptanefndin 4 metra breitt vegarstæði frá neðra túnhorni Hafurbjarnarstaða út til hins útskipta lands Hafurbjarnarstaða til umferðar fyrir eiganda Hafurbjarnarstaða. Þá segir orðrétt: „Öll merki svo og vegurinn eru innfærð á uppdrátt er fylgir skiptagjörð þessari…“

V

Dómari gekk á vettvang við upphaf aðalmeðferðar málsins ásamt lögmönnum aðila, stefnda B-kk-þgf G-kk-þgf og vitninu S-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf.

Stefnandi er eigandi Kolbeinsstaða, en stefndu eiga saman jörðina Hafurbjarnarstaði. Aðilar málsins deila um eignarrétt að landspildu sem er 37.899,8 m² að flatarmáli. Ekki er deilt um stærð eða afmörkun spildunnar. Er landspildan afmörkuð með sömu hnitum í dómkröfum beggja aðila. Þá hefur stefnandi afmarkað spilduna með hnitum á framlagðri litloftmynd Tækniþjónustu SÁ. ehf..

Stefnandi heldur því fram að landspildan hafi fallið til Kolbeinsstaða með landskiptum á svonefndu Kirkjubólshverfi en jarðirnar Hafurbjarnarstaðir, Kirkjuból og Kolbeinsstaðir mynduðu hverfið. Stefndu mótmæla því og byggja einkum á því að fullyrðingar stefnanda um eignarhald á landspildunni séu ósannaðar. Þá hafi stefndu og fyrri eigendur Hafurbjarnarstaða nýtt landspilduna frá 1922 og greitt af henni fasteignagjöld. Enn fremur hafna stefndu því að landskiptagerð frá 1943 verði túlkuð þannig að hún staðfesti eignarrétt stefnanda að umþrættri landspildu. Loks fullyrða stefndu að áður hafi verið dæmt um sambærilegar kröfur og þær sem stefnandi geri í málinu. Vísa stefndu í því sambandi til dóms frá 19. október 1950 í eignardómsmáli eiganda Kolbeinsstaða gegn eiganda Hafurbjarnarstaða.

Hvað varðar nýtingu landspildunnar og greiðslu fasteignagjalda af henni þá hafa stefndu ekki að mati dómsins sýnt fram á með viðhlítandi hætti að sú landspilda sem deilt er um hafi verið nýtt frá Hafurbjarnarstöðum eða að eigendur jarðarinnar hafi greitt fasteignagjöld af henni. Engin gögn málsins styðja þessa fullyrðingu stefndu og verður ekki byggt á henni við úrlausn málsins.

Samkvæmt áðurnefndum dómi frá 19. október 1950 voru kröfur þáverandi eiganda Kolbeinsstaða, Ó-kk-ef E-kk-ef, um viðurkenningu á því að hann hefði öðlast eignarhefð á landspildu sem takmarkast að norðan af línu úr steini á Skagagarði, merktum L.M og eftir gamalli girðingu niður á sjávarbakka en að vestan eftir girðingu suður bakkann, eins og nánar er lýst í dóminum. Ljóst þykir að afmörkun spildunnar til norðurs er önnur en er á því landi sem jörðin Kolbeinsstaðir fékk með landskiptunum 1943 og því segir í forsendum dómsins að stefnandi hafi við landskiptin fengið mældan út fjórða part af landinu og sé það mun minna en það land sem hann geri nú kröfu til. Af forsendum dómsins verður hins vegar ráðið að eigendur Hafurbjarnastaða og Kolbeinsstaða höfðu nýtt tiltekna landspildu saman og voru not eiganda Kolbeinsstaða ekki talin slík að hann hefði þeirra vegna öðlast eignarhefð á landspildunni. Norðurmörk á því landi sem eigandi Kolbeinsstaða gerði kröfu um 1949 voru dregin úr Skagagarði niður á sjávarbakka en kröfur stefnanda í máli því sem hér er til úrlausnar eru um spildu sem ekki liggur að áðurnefndum Skagagarði, en er sögð vera hluti af því landi sem Kolbeinsstaðir fengu með landskiptunum 1943. Ekki fæst með neinu móti séð að kröfur stefnanda í máli þessu séu um sömu landspildu og deilt var um 1949 og því verður ekki fallist á það með stefndu að leyst hafi verið úr ágreiningi um eignarrétt að þeirri landspildu sem um ræðir í máli þessu.

Stefnandi krefst þess að staðfestur verði eignarréttur stefnanda að landspildu sem afmörkuð er með hnitum á framlagðri loftmynd Tækniþjónustu SÁ. ehf., dagsettri 15. apríl 2009. Fram kom fyrir dómi hjá vitninu S-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf að loftmyndin hefði verið unnin eftir mæliblaði J-kk-ef B. I-kk-ef frá 1992, en mæliblaðið hefði legið fyrir þegar faðir vitnisins keypti jörðina í júlí 1993. Vitnið kvaðst hafa gengið með mælingamanni Tækniþjónustunnar á mörk landspildunnar þegar hnitin hafi verið mæld.

Samkvæmt bréfi Ó-kk-ef E-kk-ef, þáverandi eiganda Kolbeinsstaða, til Búnaðarfélags Íslands, dagsettu 17. október 1936, var óskað eftir skiptum á landi jarða í Kirkjubólshverfi, þ.e. jarðanna Kirkjubóls, Hafurbjarnarstaða og Kolbeinsstaða. Vísar Ó-kk-nf til þess að nokkrum hluta landsins hafi verið skipt 1913, en neðan girðingar sé óskipt land sem ekki hafi þótt ástæða til að skipta en landið hafi nú gróið nokkuð og þyki því eign í því til beitar.

Eins og áður segir fóru fram landskipti á Kirkjubólshverfi dagana 10. og 11. desember 1943. Við þau skipti komu í hlut jarðarinnar Kolbeinsstaða alls 16,2220 ha og er afmörkun landsins lýst í skiptagerðinni, þannig: „Að norðan bein lína 380 metra löng frá járnhæl sem er í stefnu á girðingu er liggur upp í Skagagarð, að steini merktum L.M. Þaðan fylgja merkin Skagagarði að norðausturtúnhorni Kolbeinsstaða eftir það fylgja landamerkin að sunnan túngirðingum Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða og Langagarði niður á sjávarkamp eftir það fylgja merkin hæsta sjávarkambi að norðan takmörkum á fjöru Kolbeinsstaða og er settur járnhæll merktur L M festur í kampinn. Þaðan liggja merkin austur beina línu að járnhæl uppá bakkanum og er sá hæll 187 metrum sunnan við þann hæl sem fyrst er nefndur í landamerkjalýsingu þessari og er merkjalínan bein milli hælanna og er 90° horn við norðurtakmörk Kolbeinsstaðalands samanber meðfylgjandi uppdrátt Búnaðarfélags Íslands.“

Samkvæmt þessu voru landamerki jarðarinnar Kolbeinsstaða afmörkuð á uppdrætti við landskiptin. Meðal málsgagna er uppdráttur af Kirkjubólshverfi sem merktur er Á-kk-þgf L. J-kk-þgf og gerður samkvæmt mælingu í september 1941. Að mati dómsins leikur enginn vafi á því að uppdráttur þessi hafi verið notaður við landskiptin, enda er skráð á uppdráttinn sjálfan að hann hafi verið lagður fram við landskipti 21. maí og 10. desember 1943 og er skjalið merkt númer 4 í því sambandi. Í landskiptagerðinni er vitnað til málsskjals númer 4 um stærð skiptalandsins og eignarhluta Kolbeinsstaða. Samkvæmt framlögðu endurriti af landskiptagerð þessari er um að ræða staðfest endurrit úr landskiptabók fyrir Gullbringusýslu af Notarius publicus í Reykjavík 9. maí 1944. Á uppdrætti Á-kk-ef L. J-kk-ef eru skýringar á því hvernig landamerki, vegir og girðingar eru auðkennd á uppdrættinum. Á uppdrættinum má sjá landamerkjalínu sem dregin er úr Skagagarði, 380 metra til vesturs og þá til suðurs um 187 metra. Þaðan eru landamerkin dregin í vestur til sjávar. Er lengd þessara lína skráð á uppdráttinn og eru þær hinar sömu og fram koma í áðurnefndri landskiptagerð frá í desember 1943. Landamerki Kolbeinsstaða að austan fylgja Skagagarði að túnhorni Kolbeinsstaða og Hafurbjarnarstaða og síðan girðingu milli jarðanna og síðan svonefndum Langagarði niður á sjávarkamb. Þá er land Kolbeinsstaða skorið af vegi sem liggur í gengum landið. Á vettvangi mátti greina vegarslóða á landinu á þeim stað sem uppdráttur Á-kk-ef L. J-kk-ef og mæliblað J-kk-ef B. I-kk-ef sýna.

Ef bornar eru saman afmarkaðar landspildur neðan vegarslóðans á uppdrætti Á-kk-ef L. J-kk-ef, mæliblaði J-kk-ef B. I-kk-ef og á loftmynd Tækniþjónustu SÁ. ehf., sem afmarkar landspilduna samkvæmt dómkröfu stefnanda, er ekki vafa bundið að mati dómsins að landspilda sú sem deilt er um í málinu er alls staðar afmörkuð með sama hætti, þ.e. stærð og lögun er hin sama. Að mati dómsins er umþrætt landspilda hluti af því landi sem jörðin Kolbeinsstaði fékk útskipt af heildarlandi Kirkjubólshverfis með margnefndum landskiptum í desember 1943.

Ekki er ágreiningur milli aðila um stærð eða afmörkun landspildunnar, en stefnu krefjast með varakröfu sinni eignarréttar að landspildu sem stefndu marka sömu hnitum og stefnandi gerir í kröfugerð sinni. Byggja stefndu einkum á því að eignarréttur þeirra að spildunni hafi stofnast fyrir hefð, sbr. lög nr. 46/1905. Að auki hafi eigendur Kolbeinsstaða sýnt af sér tómlæti við að gæta að meintum eignarrétti sínum. Að því er varðar þá málsástæðu stefndu að eignarréttur þeirra að spildunni hafi stofnast fyrir hefð er vísað til þess sem áður en fram komið um nýtingu á spildunni. Verða stefndu að bera hallan af því að hafa ekki tekist sönnun um nýtingu landspildunnar sem deilt er um. Þá vísa stefndu einnig til tómlætis stefnanda við gæslu eignarréttinda sinna. Það er niðurstaða dómsins að stefndu hafi ekki tekist sönnun um nýtingu umdeildrar landspildu frá Hafurbjarnarstöðum. Þótt ekkert liggi heldur fyrir um nýtingu spildunnar frá Kolbeinsstöðum getur tómlæti ekki haft þau áhrif að lögum að eignarréttindi stefnanda séu fallin niður.

Samkvæmt framangreindu þykir stefnandi hafa sýnt fram á að landspilda sú sem hann krefst staðfestingar á að sé eign stefnanda og hafi ásamt öðru landi komið í hlut Kolbeinsstaða með landskiptum á Kirkjubólshverfi. Þykir dómkrafa stefnanda þannig eiga stoð í nefndri landskiptagerð frá 10. og 11. desember 1943 og verður því tekin til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Staðfestur er eignarréttur stefnanda, Ö-kvk-ef J-kvk-ef, að landspildu, 37.899,8 m² með svofelldri hnitaskrá samkvæmt loftmynd Tækniþjónustu SÁ. ehf. dagsettri 15. apríl 2009:

Austur Norður Austur Norður

1. 319665.848 401803.207 7. 319440.497 401705.964

2. 319662.636 401805.612 8. 319478.408 401696.041

3. 319523.293 401909.974 9. 319518.941 401698.329

4. 319352.909 401724.568 10. 319588.930 401689.167

5. 319384.215 401723.915 11. 319593.302 401688.595

6. 319408.449 401717.485

Stefndu, B-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf J-kk-nf og db. Þ-kk-ef F-kk-ef, greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf