E-10499/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 2. nóvember 2011, er höfðað af L-x-x B-x-x, Brynjólfsbúð 2, Þorlákshöfn, með stefnu áritaðri um birtingu 22. september 2009, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Málið var þingfest 24. september 2009.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr slysatryggingu launþega hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna vinnuslyss, sem hún varð fyrir í starfi sínu hjá Humarvinnslunni ehf. hinn 2. nóvember 2006. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dagsettu 16. september 2009, var stefnanda veitt gjafsókn vegna reksturs máls þessa fyrir héraðsdómi. Var gjafsóknin takmörkuð við 300.000 krónur.

I.

Helstu málavöxtum er lýst í stefnu á þann veg að stefnandi hafi verið á leið í búningsklefa Humarvinnslunnar ehf. í Þorlákshöfn, þar sem hún hafði þá starfað um fjögurra ára skeið, eftir lok vinnudags 2. nóvember 2006. Hafi hún þá runnið á hálu, nýskúruðu gólfi og fallið á hægri handlegg, mjöðm og höfuð með þeim afleiðingum að hún hlaut slæmt skaftbrot á neðri hluta upphandleggjarins. Strax eftir slysið hafi hún farið á Heilbrigðisstofnun Suðurlands en verið send daginn eftir á bæklunarskurðdeild Landspítalans Fossvogi. Þar hafi handleggsbrotið verið staðfest með röntgenmyndatöku.

Í fyrstu hafi verið reynt að meðhöndla brotið með gifsi en þar sem viðunandi lega náðist ekki, hafi verið ákveðið að gera aðgerð á henni. Hafi þá verið framkvæmd lokuð rétting og innri festing með tveimur pinnum, sem reknir hafi verið inn í handlegginn hvor frá sinni hlið, rétt ofan olnbogans. Hafi stefnandi verið sett í gifs og útskrifast daginn eftir aðgerð. Hinn 17. nóvember 2006 hafi hún komið til eftirlits og saumar verið teknir úr grónum sárum en röntgenmyndir hafi sýnt óbreytta brotlegu. Hafi verið sett nýtt gifs á handlegginn. Stefnandi hafi komið aftur á sjúkrahúsið 14. desember 2006 og fengið útbúna beiðni fyrir sjúkraþjálfun sem hún hafi farið í tvisvar í viku. Við skoðun 8. febrúar 2007 hafi stefnandi verið orðin mun betri af verkjum en eymsli hafi þó verið áberandi yfir pinnaendum upp af olnboganum. Af þessum sökum hafi verið ákveðið að fjarlægja pinnana að 3-4 mánuðum liðnum en áætlað hafi verið að stefnandi yrði vinnufær frá 12. febrúar 2007.

Hinn 18. maí 2007 hafi verið framkvæmd aðgerð á stefnanda þar sem báðir pinnarnir voru fjarlægðir. Í vottorði B-kk-ef R-kk-ef sjúkraþjálfara, dagsettu 16. september 2008 komi fram að um slæmt brot hafi verið að ræða, auk þess sem öxl stefnanda hafi verið frosin vegna slyssins er hún kom í meðferð til hans. Er tekið fram að í meðferðinni hafi stefnandi verið mjög viðkvæm og þar sem hún vinni í fiski, þar sem hún þurfi mikið að nota hendur, komi þetta til með að há henni töluvert.

Í læknisvottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarskurðlæknis, dagsettu 9. september 2008, segir að stefnandi hafi hlotið skaftbrot á neðri hluta hægri upphandleggjar þegar hún féll á hægri hlið og fékk hægri handlegg undir sig umrætt sinn. Brotið hafi verið meðhöndlað með lokaðri réttingu og innri festingu með tveimur pinnum. Hafi brotið verið staðfest að heita gróið 8. febrúar 2007 en vegna óþæginda frá pinnaendunum hafi stefnandi ekki treyst sér til vinnu fyrr en pinnarnir höfðu verið fjarlægðir 18. maí 2007. Áætlar læknirinn að hún hafi orðið vinnufær frá byrjun júní 2007 að telja, eftir saumatöku í kjölfar seinni aðgerðarinnar.

Humarvinnslan ehf., vinnuveitandi stefnanda, var með slysatryggingar launþega hjá stefnda. Hinn 30. janúar 2007 sendi stefnandi Tryggingastofnun ríkisins tilkynningu um slysið og með bréfi, dagsettu 14. nóvember sama ár sendi lögmaður stefnanda stefnda bréf þar sem stefnda var tilkynnt að stefnandi hefði leitað til lögmannsstofunnar vegna afleiðinga vinnuslyss. Er í bréfinu sagt að slysið hafi orðið 3. nóvember 2007. Var óskað eftir því, að öll gögn málsins yrðu send lögmannsstofunni og að lögmanninum yrði sem fyrst tilkynnt um afstöðu stefnda til bótaskyldu. Með fylgjandi var afrit umboðs stefnanda til lögmanns síns. Er því lýst í stefnu að þar sem engin viðbrögð hefðu borist við bréfinu, hefði tilkynningin verið ítrekuð hinn 13. febrúar 2008.

Hinn 10. október 2008 var stefnda send svonefnd tilkynning um vinnuslys þar sem fram kemur að stefnandi hafi verið á leið í búningsklefa Humarvinnslunnar ehf. eftir að vinnudegi lauk þegar hún hafi hrasað eða fallið í gólfið og lent illa á flísalögðu steingólfi 2. nóvember 2006 kl. 17:00. Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvað stefnandi lýsingu ekki rétta að því er varðar það sem þar segir um að hún hafi verið að ganga út af vinnustaðnum að loknum vinnudegi þegar hún féll í gólfið. Hið rétta sé að hún hafi verið að ganga til búningsklefa.

Hinn 21. nóvember 2008 sendi stefndi stefnanda bréf þar sem bótaskyldu vegna slyssins var hafnað á grundvelli 51. gr. laga nr. 30/2004 vegna þess að árstilkynningarfrestur samkvæmt ákvæðinu væri liðinn.

Stefnandi skaut ákvörðun stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem komst að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr slysatryggingu Humarvinnslunnar ehf. hjá stefnda þar sem meira en ár væri liðið frá því að hún fékk upplýsingar um þau atvik, sem voru tilefni kröfu hennar um vátryggingabætur, þegar hún sendi stefnda tjónstilkynningu 10. október 2008, sbr. 51. gr. laga nr. 30/2004.

Í málinu liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns, S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarlæknis, dagsett 4. október 2010. Segir þar að stefnandi teljist hafa verið að fullu óvinnufær frá 2. nóvember 2006 til 11. febrúar 2007 en hafi frá þeim tíma unnið fulla vinnu í tvær vikur. Síðan hafi hún verið óvinnufær á nýjan leik frá 26. febrúar 2007 til 1. júní sama ár. Varanleg læknisfræðileg örorka er talin hæfilega metin 12%. Í matsbeiðni er lagt fyrir dómkvaddan matsmann að svara því, hvenær tjónþoli hafi öðlast vitneskju um atvik, sem hún gæti reist bótakröfu á, þ.e. hvenær henni mátti vera ljóst að afleiðingar slyssins væru varanlegar, sbr. 124. gr. laga nr. 30/2004. Svar matsmannsins er á þá leið, að stefnandi teljist hafa áttað sig á því sjálf að um varanlegar afleiðingar væri að ræða 1. júlí 2007 „með því fororði þó að allir þeir sem að lenda í umtalsverðum áverka geta átt von á því að um einhverjar varanlegar afleiðingar sé að ræða þrátt fyrir góða meðhöndlun lækna“, eins og þar segir orðrétt.

II.

Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína á því að ársfrestur sá, sem ákvæði 51. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, mælir fyrir um, byrji ekki undantekningarlaust að líða á því tímamarki er vátryggingaratburður verður. Oft séu atvik þau, sem kröfur séu reistar á, ekki orðin ljós við það tímamark þegar slys verður. Geti liðið þó nokkur tími þar til tjónþolar átta sig á því að um sé að ræða slys sem hafi varanlegar afleiðingar í för með sér, auk þess sem stundum komi afleiðingar slyss ekki fram fyrr en löngu síðar. Þá geri hinn slasaði gjarnan ráð fyrir því að einkenni slyss muni lagast með tímanum, einkum eftir skurðaðgerðir. Eftir slíkar aðgerðir, eins og í tilviki stefnanda, verði hinum slasaða hins vegar ljóst að einkennin séu varanleg. Það sé því nokkuð algengt að vátryggður viti ekki á slysdegi hvort afleiðingar slyssins muni hafa varanlegar afleiðingar í för með sér eða ekki. Geti það ekki hafa verið ætlun löggjafans með setningu ákvæðisins að leggja á tjónþola, vinnuveitendur og tryggingafélög að tilkynna hvert einasta óhapp um leið og það verði, enda sé slíkt afar íþyngjandi og því í mótsögn við athugasemdir við ákvæðið í frumvarpi með lögum um vátryggingarsamninga. Þar segi skýrum orðum að með frumvarpinu séu leidd í lög rýmri ákvæði í garð vátryggðs en fyrri lög hafi gert.

Í tilviki stefnanda hafi slysið verið tilkynnt af vinnuveitanda til Tryggingastofnunar ríkisins í samræmi við ákvæði 28. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, hinn 30. janúar 2007. Hafi stefnandi sem starfsmaður Humarvinnslunnar ehf. gert ráð fyrir að vinnuveitandi hennar hefði einnig tilkynnt slysið til viðkomandi vátryggingafélags. Hafi stefnanda ekki verið kunnugt um að á henni sjálfri hvíldi skylda til að tilkynna slysið til vátryggingafélagsins. Því þrengri skilningur sem lagður sé í orðalag 51. gr. laga um vátryggingarsamninga, þeim mun meiri hætta sé á að vátryggðir glati rétti sínum. Orðalag ákvæðisins virðist veita ákveðið svigrúm og samkvæmt orðanna hljóðan sé ekki skilyrði að ársfrestur til tilkynninga miðist við slysdaginn.

Í athugasemdum með 51. gr. áðurnefndra laga segi: „Reglan kann að virðast ströng en er þó mun rýmri en heimild stendur til eftir ákvæðum VSL. Félögin hafa af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hefur samfélagslega þýðingu að ljúka slíkum málum án óþarfa dráttar. Upphaf frestsins miðast við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur.“

Af orðalagi þessu leiði, að fjarstæðukennt sé að túlka regluna með þrengri hætti en gert var varðandi áðurgildandi ákvæði laga nr. 20/1954 um tilkynningarfrest. Hljóti þetta orðalag að bera með sér að rýmka hafi átt svigrúm vátryggðs til tilkynninga. Hafi það ekki verið ætlun löggjafans að takmarka rétt vátryggðs að þessu leyti, heldur þvert á móti að veita honum meiri lágmarksvernd. Sé þetta í samræmi við tilgang laganna og alla uppbyggingu þeirra. Af athugasemdunum megi því leiða að reglan eigi að vera tjónþola í hag.

Stefnandi bendir jafnframt á, að við samningu lagafrumvarpsins hafi verið tekið mið af norskum lögum um vátryggingarsamninga, sem byggi mjög á neytendasjónarmiðum. Í athugasemdum laganna komi skýrt fram að eitt af tilefnum þess að ráðist var í að endurskoða eldri lög um vátryggingarsamninga, hafi verið að auka neytendavernd og tryggja betur lágmarksvernd vátryggðra. Túlkun stefnda sé stefnanda augljóslega ekki til hagsbóta og hljóti hún að fara gegn markmiði ákvæðisins. Þá sé ljóst, að hefði vilji löggjafans staðið til þess að miða árstilkynningarfrestinn við slysdag, væru fyrningarákvæði laganna, sbr. 52. gr., með öllu óþörf. Að auki hefði löggjafanum þá verið í lófa lagið að orða ákvæðið með öðrum hætti og taka það skýrt fram í ákvæðinu ef miða ætti undantekningarlaust við vátryggingaratburð. Nauðsynlegt sé einnig að líta til þeirrar meginreglu vátryggingaréttar og samningaréttar um að allan vafa beri að skýra vátryggðum í hag. Af þeim sökum hljóti að vera eðlilegt að skýra vafa um túlkun ákvæða laga um vátryggingasamninga um upphafstíma tilkynningarfrests stefnanda í hag.

Þá vísar stefnandi til þess að það hafi alls ekki verið almennur skilningur að fresturinn samkvæmt gömlu lögunum hæfist við vátryggingaratburð og að vátryggður yrði að tilkynna félaginu um kröfuna innan þriggja mánaða frá því að vátryggingaratburður varð. Loks telur stefnandi að líta beri til norskrar réttarframkvæmdar um sambærilegt ákvæði norsku laganna en hún mæli á móti þröngri túlkun. Þar sé ekki litið svo á að fresturinn hefjist við vátryggingaratburð, heldur sé það mismunandi eftir tegundum trygginga hvenær hann hefst. Í slysatryggingum hljóti að gilda nokkuð sérstök sjónarmið í ljósi þess að oft sé ekki ljóst strax í kjölfar slyss hvort afleiðingar þess verði varanlegar.

Í slysatryggingum sé eðlilegt að fresturinn hefjist þegar vátryggður veit að hann hefur orðið fyrir varanlegum afleiðingum af slysi. Beri að skýra ákvæðið á sambærilegan hátt og gert hafi verið í Noregi, þ.e. að fresturinn hefjist í slíkum tilvikum þegar ljóst sé að afleiðingar eru varanlegar. Við mat á því sé eðlilegt að tekið sé sérstakt tillit til hins vátryggða. Í tilviki stefnanda sé um það að ræða að afleiðingar af slysi hennar hafi ekki verið að fullu ljósar við slysdag og reyndar ekki fyrr en nokkru eftir seinni aðgerðina þegar pinnar voru fjarlægðir úr handlegg hennar hinn 18. maí 2007. Sé það í raun það tímamark þegar stefnandi hafi fyrst gert sér grein fyrir því að áverkar hennar voru alvarlegir og að öllum líkindum varanlegir. Byggir stefnandi á því að ársfresturinn hafi byrjað að líða eftir aðgerðina þann dag þegar hún vissi að einkenni frá handlegg væru varanleg. Því hafi skort lagastoð fyrir því að miða upphafstíma eins árs frestsins við slysdaginn. Hefði það verið ætlunin með 51. gr. vátryggingarsamningalaganna að alltaf skyldi tilkynna hvert einasta óhapp þegar það yrði, væru lögin að leggja svo íþyngjandi byrðar á starfsmenn, fyrirtæki og tryggingarfélög, að það hefði verið skýrt tekið fram í lögunum. Það sé hins vegar ekki gert, heldur þvert á móti veitt ákveðið svigrúm, auk þess sem tekið sé fram í athugasemdum með lagafrumvarpinu að þau séu rýmri í garð vátryggðs en fyrri lög voru.

Um lagarök vísar stefnandi til ólögfestra meginreglna á sviði vátryggingaréttar og til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á þremur málsástæðum, í fyrsta lagi að stefnandi hafi ekki tilkynnt ofangreint slys innan ársfrests, svo sem áskilið sé í 51. gr. og 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, í öðru lagi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á tjón vegna hins ætlaða atviks hinn 2. nóvember 2006 og í þriðja lagi að stefnandi hafi ekki umrætt sinn orðið fyrir slysi í skilningi þess hugtaks í skilmálum stefnda, sbr. 8. gr. skilmála SÞ20.

Af hálfu stefnda er öllum málsástæðum stefnanda hafnað sem röngum og ósönnuðum. Í fyrsta lagi vísar stefndi til þess að réttur stefnanda til slysabóta ráðist af túlkun á 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Sé regla 1. mgr. 124 gr. um eins árs tilkynningafrest ófrávíkjanleg og þurfi ekki að setja ákvæðið sérstaklega inn í skírteini eða skilmála vátryggingarfélaganna, þótt það hafi verið gert.

Í stefnu sé því ómótmælt að stefndi og Humarvinnslan ehf. hafi þekkt til umræddrar reglu um árs tilkynningarfrest og að Humarvinnslunni ehf. hafi verið afhent vátryggingarskírteini vegna slysatryggingar launþega. Í því skírteini sé einmitt ákvæði um eins árs tilkynningafrestinn þar sem segi að „sá sem á rétt til bóta glatar honum ef hann tilkynnir félaginu ekki um kröfu innan árs frá því hann vissi um þau atvik sem hún er reist á“. Sams konar ákvæði sé líka í grein 6.3 í sameiginlegu vátryggingarskilmálunum en stefnandi hafi aldrei vefengt að hafa fengið þá skilmála og skilmála slysatrygginganna frá sama tíma, þar sem vísað sé til sameiginlegu skilmálanna. Hafi stefnanda því fyrir slysið verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um eins árs tilkynningafrestinn og afleiðingar þess að hann væri ekki virtur.

Í athugasemdum með frumvarpi að lögum nr. 30/2004 sé um skýringar á 124. gr. vísað til athugasemda við 1. mgr. 51. gr., en þar segi m.a. svo: „Í 1. mgr. er kveðið á um að vátryggður glati rétti til bóta ef krafa hans er ekki tilkynnt innan árs frá því að hann vissi um atvik sem eru tilefni kröfu hans. Geri hann það ekki fellur réttur hans brott vegna tómlætis.“ Þar segi jafnframt: „Félögin hafa af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hefur samfélagslega þýðingu að ljúka slíkum málum án óþarfa dráttar. Upphaf frestsins miðast við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingabætur. Ákvæðið gerir kröfu til vátryggðs af því að það er á hans ábyrgð ef hann gerir sér ekki grein fyrir að atvikin sem hann hefur upplýsingar um veita honum rétt til vátryggingabóta. Er óhjákvæmilegt að skýra reglur með þessum hætti, enda verður að ætlast til að vátryggður hafi sjálfur vara á sér í þessum efnum og í raun ekki öðrum til að dreifa.“

Ekki sé að finna skilgreiningu á hugtakinu atvik í lögum nr. 30/2004 en í g-lið 62. gr. laganna sé hugtakið vátryggingaratburður skilgreint sem „atvik sem samkvæmt vátryggingarsamningi veldur því að til greiðslu bóta getur komið“. Samkvæmt orðabókum sé orðið atvik líka skilgreint sem atburður eða viðburður en þau atvik, sem séu tilefni kröfu vátryggðs, séu ávallt vátryggingaratburðurinn. Án vátryggingaratburðar sé ekkert tilefni til kröfu.

Stefndi byggir á því, að með hugtakinu atvik í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 sé átt við vátryggingaratburðinn sem meginreglu, þ.e. hið bótaskylda slys sjálft, en ekki við heimsóknir vátryggðs til lækna eða staðfestingu sérfræðings á varanleika meina vátryggðs eða umfangi tjóns hans eins og stefnandi vilji miða við. Sé ekkert í lagatextanum eða lögskýringargögnum, sem styðji þessa túlkun stefnanda. Samrýmist slík túlkun hvorki orðskýringu á hugtakinu atvik né notkun hugtaksins í athugasemdum með 124. og 51. gr. laganna né í g-lið 62. gr. laganna.

Þá sé túlkun stefnanda andstæð tilgangi ákvæða 1. mgr. 124. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr., laganna með eins árs tilkynningafrestinum en ákvæðin séu sett í þágu vátryggingarfélaganna og þeirra samfélagslegu hagsmuna að ljúka málum sem fyrst eins og fram komi í athugasemdum með 1. mgr. 51. gr. laganna. Beri að túlka ákvæðin í ljósi þessara hagsmuna en ekki hagsmuna vátryggðs. Væri eins árs tilkynningafresturinn samkvæmt 1. mgr. 124. gr. annars í reynd meira og minna haldlaus í líkamstjónamálum en það hafi ekki verið tilgangur löggjafans.

Þótt sú túlkun stefnanda væri rétt, að miða ætti upphaf ársfrestsins við upplýsingar til vátryggðs um varanleika meina sinna af völdum slyss eða það tímamark, þegar vátryggður leitar til læknis eða sérfræðings, í stað þess að miða við vátryggingaratburðinn, sé ljóst að ef vátryggingaratburðurinn sé það alvarlegur að yfirgnæfandi líkur séu til þess að atvikið leiði til bótaskyldu, að uppfylltum skilyrðum tryggingarinnar, sé engin afsökun til staðar eða vafi um að tilkynna beri slysið án tafar. Í tilviki stefnanda hafi hún strax farið í aðgerð þar sem hún var boltuð með stálpinnum í hægri olnboga og algerlega óvinnufær til fiskvinnslustarfa hjá Humarvinnslunni ehf. Hugsanleg krafa um dagpeninga o.fl. úr slysatryggingunni hafi því þegar verið orðin virk á tjónsatburðardegi, 2. nóvember 2006, eða í síðasta lagi daginn eftir. Ekki séu leidd sannfærandi rök að því í stefnu hvers vegna 18. maí 2007, þegar pinnarnir voru fjarlægðir úr handlegg stefnanda, eigi við sem upphafsdagur tilkynningaskyldu stefnanda.

Við túlkun á því við hvað miða eigi upphaf ársfrestsins beri jafnframt að hafa í huga að í athugasemdunum við 1. mgr. 51. gr., sbr. 1. mgr. 124. gr. vátryggingarsamningalaganna sé sérstaklega tekið fram að það sé á ábyrgð vátryggðs ef hann gerir sér ekki grein fyrir að atvikin, sem hann hafi fengið upplýsingar um, veiti honum rétt til vátryggingabóta. Það að afla sér ekki upplýsinga og dráttur á því að tilkynna vátryggingaratburðinn eigi því aldrei að koma vátryggðum til góða. Í tilviki stefnanda þurfi jafnframt að líta til þess að samkvæmt vottorði læknis hafi stefnandi haft verki allan þann tíma sem pinnarnir voru í handleggnum en hins vegar sé það ekki frekar rökstutt í málinu hvað hafi svo gerst eftir að pinnarnir voru teknir eða hvers vegna stefnandi telji sig hafa orðið fyrir varanlegu tjóni.

Stefndi hafnar því, að hagsmunaorðsending stefnanda hinn 14. nóvember 2007 teljist tilkynning og þar að auki hafi ársfresturinn þá verið liðinn. Hin raunverulega tilkynning hafi ekki borist fyrr en 10. október 2008 og hafi þá ársfresturinn verið löngu liðinn, hvort sem miðað sé við tjónsatburð eða dagsetninguna, sem stefnandi sjálfur leggi til, 18. maí 2007.

Í öðru lagi vísar stefndi til þess, að samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 sé heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu ef aðili hefur lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður um lögvarða hagsmuni hafi verið skýrður svo í dómum Hæstaréttar að sá, sem höfði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu, verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess eru við atvik máls. Stefnandi hafi í stefnu hvorki leitt líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni né sé því lýst í hverju það tjón felist eða hvert sé samband þess við atvik málsins. Sé þar ekkert fjallað um ætlað varanlegt tjón stefnanda. Grein 13.2.5. í skilmálum SÞ20 mæli auk þess fyrir um að tjónþoli þurfi að hafa látið meta örorku sína eigi síðar en þremur árum eftir slysdag en það hafi hann ekki gert. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á hvers vegna umrædd regla eigi ekki við í þessu máli og verði því að sýkna stefnda.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að samkvæmt grein 8 í skilmálum slysatryggingar launþega SÞ20 bæti tryggingin einungis slys. Slys sé þar skilgreint sem skyndilegur utanaðkomandi atburður sem veldur meiðslum á líkama þess, sem vátryggður er, og gerist án vilja hans. Sú háttsemi að detta á jafnsléttu gólfi teljist ekki til skyndilegs utanaðkomandi atburðar í skilningi greinarinnar. Stefnandi hafi með öðrum orðum ekki orðið fyrir slysi, sem skylt sé að stefndi bæti. Ekkert í málinu bendi til annars en að stefnandi hafi vegna eigin sakar dottið á gólfinu, án utanaðkomandi atburðar óháð vilja hennar. Verði því að sýkna stefnda af ætlaðri bótaskyldu.

Kröfu um málskostnað reisir stefndi á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísar stefndi til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV.

Ágreiningur í máli þessu lýtur að því hvort stefnandi eigi rétt á greiðslum samkvæmt slysatryggingu launþega sem vinnuveitandi hennar, Humarvinnslan ehf., var með hjá stefnda, vegna áverka sem stefnandi hlaut er hún rann á hálu gólfi á vinnustað sínum þegar hún var á leið til búningsklefa að loknum vinnudegi hinn 2. nóvember 2006. Fram er komið að stefnandi leitaði á Heilbrigðisstofnun Suðurlands strax eftir slysið og daginn eftir var hún lögð inn á bæklunardeild Landspítalans í Fossvogi þar sem brot á hægri upphandlegg hennar var staðfest með röntgenmyndatöku.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki tilkynnt ofangreint slys innan þess ársfrests, sem áskilinn er í 51. og 124. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Hafi frestur samkvæmt þessu ákvæði byrjað að líða daginn sem stefnandi varð fyrir umræddu slysi og því hafi fresturinn verið liðinn þegar hún sendi stefnda tjónstilkynningu, dagsetta 10. október 2008. Stefnandi byggir á því að ársfresturinn hafi ekki byrjað að líða fyrr en hún vissi að einkenni frá handlegg yrðu varanleg og að það hafi ekki verið fyrr en eftir aðgerð, sem fram fór 18. maí 2007, þegar pinnar voru fjarlægðir úr handleggnum.

Í 124. gr. laga nr. 30/2004 er mælt svo fyrir að sá sem á rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu glati þeim rétti ef bótakrafa er ekki gerð á hendur vátryggingarfélaginu „innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á“. Samkvæmt ákvæðinu ræðst upphaf frestsins samkvæmt orðanna hljóðan af því tímamarki þegar tjónþoli fær vitneskju um atvik, sem bótakrafa hans er reist á. Getur því ekki staðist að ávallt skuli miðað við þann dag, þegar tjónsatburður verður, enda hefði löggjafanum verið í lófa lagið að taka það fram berum orðum í ákvæðinu ef sú hefði verið ætlunin við lagasetninguna. Í athugasemdum með ákvæðinu er vísað um skýringar til athugasemda við 51. gr. frumvarpsins. Þar segir að upphaf frestsins miðist við þann tíma þegar vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur.

Í þessu máli liggur fyrir að hinn 3. nóvember 2006, daginn eftir að umrædd atvik urðu, var ljóst að stefnandi hafði hlotið slæmt brot á hægri upphandlegg og fór hún sama dag í aðgerð þar sem framkvæmd var „lokuð rétting og innri festing með tveimur pinnum sem reknir voru inn frá sitt hvorri hlið rétt ofan olnbogans“, eins og segir í vottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarskurðlæknis, dagsettu 9. september 2008. Þá kemur þar jafnframt fram að stefnandi hafi haft töluverð óþægindi frá pinnaendunum allan tímann. Að þessu virtu og þegar litið er til þess að óumdeilt er að tjón stefnanda verður rakið til þess er hún féll í gólfið hinn 2. nóvember 2006, þykir ekki komið fram tilefni til að miða upphaf ársfrestsins samkvæmt 124. gr. laga nr. 30/2004 við annað tímamark en þá dagsetningu, þ.e. þegar tjónsatburður varð. Eins og málið liggur fyrir, þykir engu breyta um þá niðurstöðu þótt í matsgerð komi fram að dómkvaddur matsmaður hafi talið líklegast að stefnandi sjálf hafi ekki gert sér raunverulega grein fyrir að einkenni yrðu varanleg fyrr en eftir að pinnar voru fjarlægðir úr handlegg hennar og hún hafði snúið aftur til vinnu.

Meðal gagna málsins er bréf lögmanns stefnanda til stefnda, dagsett 14. nóvember 2007, þar sem fram kemur að stefnandi hafi leitað til lögmannsstofunnar vegna afleiðinga vinnuslyss sem hún hafi orðið fyrir 3. nóvember 2007. Er þess farið á leit að lögmanninum verði send öll gögn, sem málið kunni að varða, auk þess sem óskað er eftir afstöðu félagsins til bótaskyldu. Engin frekari grein er hins vegar gerð í bréfinu fyrir efni kröfunnar né á hverju hún er byggð. Af gögnum málsins virðist það ekki hafa verið gert fyrr en með formlegri tilkynningu um vinnuslys hinn 10. október 2008. Eins og áður er rakið mælir 124. gr. laga nr. 30/2004 fyrir um að gera verði kröfu um bætur til tryggingarfélagsins innan árs. Þegar litið er til efnis framangreinds bréfs lögmanns stefnanda til stefnda frá 14. nóvember 2007 verður ekki talið að í því felist kröfugerð í skilningi ákvæðisins sem stefndi hafi getað tekið afstöðu til. Verður því að miða til hina formlegu tjónstilkynningu frá 10. október 2008 og var því meira en ár liðið frá því tímamarki, sem hér að framan var talið rétt að miða við að þessu leyti. Er það því niðurstaða dómsins að stefnandi eigi ekki rétt á bótum úr slysatryggingu launþega hjá stefnda. Verður því, þegar af framangreindum ástæðum, að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu stefnanda.

Eftir atvikum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður falli niður. Eins og áður er rakið var stefnanda veitt gjafsókn vegna reksturs máls þessa fyrir héraðsdómi með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dagsettu 16. september 2009. Gjafsóknin var hins vegar takmörkuð við 300.000 krónur. Verður því gjafsóknarkostnaður stefnanda að hámarki 300.000 krónur greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hrl.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af viðurkenningarkröfu stefnanda, L-x-x B-x-x, í máli þessu.

Málkostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda að hámarki 300.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

A-kvk-nf E-kvk-nf