E-4052/2018

Mál þetta, sem var tekið til dóms 28. ágúst 2019, er höfðað 26. nóvember 2018 af A-x-x C-x-x […] gegn íslenska ríkinu.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefnda verði gert að greiða honum „miskabætur að fjárhæð kr. 600.000, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 7. desember 2014 til 22. júlí 2018, en með dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá 22. júlí 2018 til greiðsludags“. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda „miskabætur að fjárhæð kr. 400.000“ með sömu vöxtum og dráttarvöxtum sem greinir í aðalkröfu. Þá er krafist viðurkenningar á rétti stefnanda til bóta úr hendi stefnda „vegna líkamstjóns í formi örs við hægri auga stefnanda, sem hann hlaut við líkamsárás þann 7. desember 2014“. Verði hvorki fallist á aðalkröfur né varakröfu er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda „1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 11. september 2015 til 26. desember 2018, þegar mánuður var liðinn frá birtingu stefnu, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags“. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Hinn 7. desember 2014 kl. 05:52 barst tilkynning frá fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra um að óskað væri eftir aðstoð lögreglu að Hafnargötu 51 í Reykjanesbæ þar sem verslun 1011 er staðsett. Í skýrslu lögreglu vegna útkallsins kemur fram að óskað hafi verið eftir aðstoð lögreglu „vegna aðila sem hafði verið sleginn“. Þá segir að lögregla hafi hitt stefnanda sem hafi verið með áverka í andliti, skurð undir hægra auga. Sjúkrabifreið hafi flutt stefnanda á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þar sem sjúkraflutningamenn töldu að sauma yrði skurð undir hægra auga hans. Tekið er fram að útskýrt hafi verið fyrir stefnanda hvað hann skyldi gera hygðist hann kæra líkamsárásina. Þá var haft eftir stefnanda að hann hefði verið í námunda við verslun 1011 þegar einhver hefði komið aftan að honum og slegið hann einu sinni í hnakkann, við það hefði hann fallið í götuna og þá verið sleginn einu sinni í andlitið og fengið skurð undir hægra auga. Einhver hafi kallað „S-kk-nf“ en hann viti ekki hvort það hafi verið sá sem sló hann í andlitið. Tekið var fram að stefnandi hefði ekki séð aðilann. Með skýrslunni fylgdi mynd af stefnanda þar sem sjá má blóð í andliti hans.

Stefnandi kom til lögreglunnar á Suðurnesjum 9. desember og vildi leggja fram kæru vegna líkamsárásar. Ákveðið var að skýrslutaka skyldi fara fram tveimur dögum síðar eða 11. desember. Hann greindi frá líkamsárás sem hann kvaðst hafa orðið fyrir aðfaranótt 7. desember og vildi hann leggja fram kæru vegna þessa. Skýrsla lögreglunnar er meðal gagna málsins og þar kemur fram að stefnandi hafi umrætt kvöld verið á skemmtistað við Hafnargötu í Reykjanesbæ. Hann hafi verið á heimleið um kl. 05:00 og stoppað við verslunina 1011 þar sem hann talaði við mann sem hann þekkti ekki. Þá hafi skyndilega einhver komið aftan að honum og slegið hann í hnakkann. Hann kvaðst ekki muna mikið eftir atvikum eftir þetta, en mundi óljóst eftir að hafa legið á gangstéttinni. Þá mundi hann eftir því að hafa farið í sjúkrabifreið á sjúkrahús þar sem gert var að sárum hans. Hefði hann fengið sár við hægra auga sem hefði þurft að sauma, auk þess sem hann hefði verið hruflaður á hnakka og brotnað hefði úr tönnum. Hann kvaðst telja að sá sem réðst á hann hefði komið úr bifreið þar sem hann mundi eftir að hafa heyrt bílhurð skellt rétt áður en hann var sleginn. Þá hefði hann heyrt einhvern kalla nafn sem hljómaði líkt og „Sigur“ um það leyti sem hann var sleginn. Stefnandi kvaðst ekki vita hver hefði ráðist á sig. Hann hefði verið einn á ferð og gæti ekki bent á vitni að því sem hefði gerst. Það liggur fyrir að ákveðið var að hætta rannsókn málsins hjá lögreglu 27. apríl 2015 og var málið talið óupplýst.

Samkvæmt læknisvottorði frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja var stefnandi fluttur þangað í sjúkrabifreið 7. desember 2014 og kom fram að ráðist hefði verið á hann fyrir utan verslunina 1011, en að hann þekkti ekki árásarmanninn. Fram kom að stefnandi hefði verið sleginn í hægra gagnauga og aftan í hnakka. Þá sagði: „Sjúkraflutningamenn tjá skoðunarlækni að samkvæmt vitni á staðnum að einhver hafi stappað á höfði hans líka.“ Stefnandi var blóðugur og með 2 cm skurð fyrir neðan hægra auga sem var talið gapa mjög mikið. Hann var deyfður og sex spor saumuð.

Bótanefnd, sem starfar samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, barst umsókn frá stefnanda 29. júlí 2015. Þar var krafist greiðslu 600.000 króna í miskabætur, auk vaxta og dráttarvaxta, en jafnframt málskostnaðar eftir mati nefndarinnar. Krafan var byggð á því að stefnandi hefði orðið fyrir líkamsárás aðfaranótt 7. desember 2014. Beiðninni fylgdi afrit lögregluskýrslu og læknisvottorðs, auk þess sem fram kom að lögregla hefði í apríl 2015 hætt rannsókn sem efnt var til vegna kæru stefnanda, en sakborningur hefði ekki fundist.

Með ákvörðun bótanefndar 11. september 2015 var umsókn stefnanda hafnað. Því til stuðnings var einkum vísað til þess að málsatvik væru mjög óljós. Vitni hefðu ekki fundist og stefnandi væri einn til frásagnar um atvik, en vissi lítið um hvað hefði gerst. Treysti bótanefndin sér ekki að svo búnu til að slá því föstu að áverkar hans væru til komnir vegna líkamsárásar og teldi svo mikla óvissu um málsatvik að ekki yrði hjá því komist að hafna umsókninni. Ráðið verður af gögnum málsins að láðst hafi að tilkynna stefnanda um niðurstöðu málsins. Hafi lögmanni hans fyrst verið kynnt niðurstaðan með tölvubréfi sem var sent 22. febrúar 2017, eftir að hann óskaði upplýsinga um stöðu málsins.

Eftir að ákvörðunin lá fyrir, en áður en tilkynnt var um hana, gerði stefnandi með bréfi 2. nóvember 2015 jafnframt kröfu um greiðslu 400.000 króna. Tekið var fram að hann væri með áberandi ör eftir atvikið og að brotnað hefði upp úr tönnum hans. Hann hefði því hlotið varanlegan skaða sem óréttlátt væri að hann bæri bótalaust. Þessu erindi var ekki svarað sérstaklega af hálfu nefndarinnar.

Með bréfi 20. júní 2018 krafðist stefnandi greiðslu bóta frá íslenska ríkinu, sem og viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns hans. Með bréfi stefnda 27. ágúst sama ár var kröfunni hafnað og tekið fram að með hliðsjón af gögnum málsins væru ekki forsendur til að fallast á bótaskyldu.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir líkamsárás 7. desember 2014 þegar hann stóð fyrir utan verslunina 1011 að Hafnargötu í Reykjanesbæ og ræddi við mann sem hann þekkti ekki. Hann hafi fengið þungt högg á höfuðið og þá fallið í jörðina og misst meðvitund. Samkvæmt vitni sem ræddi við sjúkraflutningamenn réðst árásarmaðurinn á stefnanda með spörkum á meðan hann lá á jörðinni. Tekið er fram að það eina sem stefnandi muni að hafi átt sér stað meðan á árásinni stóð sé að hann hafi heyrt bílhurð skellt og að einhver hafi kallað „sigur“. Vegna árásarinnar hafi þurft að sauma sex spor fyrir neðan hægra auga stefnanda og sé hann nú með áberandi ör. Þá hafi hann fengið hrufláverka á hnakka, auk þess sem flísast hafi upp úr tönnum hans.

Stefnandi tekur fram að hann telji felast í kröfugerð sinni að ákvörðun bótanefndar sé ekki bindandi gagnvart honum. Í samræmi við dómaframkvæmd sé ekki gerð sérstök krafa um að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Stefnandi telur fyrirliggjandi gögn styðja að hann hafi orðið fyrir árás í umrætt sinn. Sjá megi mynd af honum alblóðugum á vettvangi í lögregluskýrslu. Þá hafi vinur hans, M-x-x M-x-x, staðfest að hann hafi hitt stefnanda fyrr um kvöldið og hafi hann þá ekki verið með neins konar áverka. Jafnframt styðji skráning í dagbók lögreglu og ummæli sjúkraflutningamanna á vettvangi að um líkamsárás hafi verið að ræða.

Stefnandi byggir kröfu sína um miskabætur á 3., sbr. 9. gr. laga nr. 69/1995 og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hann hafi orðið fyrir árás sem feli í sér brot á almennum hegningarlögum nr. 19/1940 í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 og teljist árásin ólögmæt meingerð í skilningi 26. gr. skaðabótalaga. Árásin hafi verið skyndileg, án alls tilefnis, fólskuleg og framin innan íslenska ríkisins. Miski stefnanda felist annars vegar í þeirri slæmu lífsreynslu að verða fyrir skyndilegri og tilefnislausri líkamsárás og hins vegar í þeirri andlegu áþján að bera áberandi ör í andliti og brot á tönn. Krafan sé sett fram samkvæmt 3. gr. laga nr. 69/1995, sem og 9. gr. laganna, þar sem árásarmaðurinn hafi ekki fundist. Um hafi verið að ræða ofbeldisbrot sem hafi við lögreglurannsókn verið talið falla undir 217. gr. almennra hegningarlaga. Þá styðji gögn málsins og fyrirliggjandi yfirlýsing M-x-x M-x-x það að líkamstjón stefnanda sé afleiðing árásarinnar. Megi heimfæra háttsemi hins óþekkta árásarmanns undir hina almennu skaðabótareglu, en um sé að ræða ólögmætan verknað og hafi árásarmaðurinn af ásetningi slegið stefnanda aftan frá og stappað á höfði hans.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu vegna líkamstjóns á 2. og 9. gr laga nr. 69/1995, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hafi stefnandi með framlögðum gögnum, svo sem læknisvottorði og myndum af áverkum, leitt nægilegar líkur að því að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni og í hverju það felist. Séu áverkar af þessu tagi metnir til varanlegs miska samkvæmt miskabótatöflu örorkunefndar. Kröfunni sé beint að stefnda samkvæmt 1. mgr. 1. gr og 2. gr. laga nr. 69/1995, en heimilt sé að sækja bætur fyrir allt líkamstjón sem leiði af brotum á almennum hegningarlögum. Kröfum vegna ábyrgðar á líkamstjóni stefnanda hafi tvívegis verið beint til nefndarinnar og ekki sé réttmætt að afgreiðsla bótanefndar á erindum stefnanda leiði til þess að hann glati rétti sínum.

Krafa stefnanda um greiðslu á 1.000.000 króna, sem kemur til skoðunar verði ekki fallist á aðrar kröfur, er byggð á því að íslenska ríkið beri húsbóndaábyrgð á störfum lögreglu og bótanefndar sem starfar á grundvelli laga nr. 69/1995. Í fyrsta lagi er byggt á því að annmarkar hafi verið á lögreglurannsókn sem leiði til bótaskyldu. Réttur stefnanda til að njóta verndar og aðstoðar lögreglu vegna brota á almennum hegningarlögum sé varinn af meginreglu íslenskrar stjórnskipunar um mannhelgi, sbr. einnig ákvæði lögreglulaga nr. 90/1996 og laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sé lögreglu skylt að rannsaka sakamál til að leiða hið sanna og rétta í ljós, þar með talið með því að afla nauðsynlegra gagna til að unnt sé að sækja til saka þá sem valdið hafa tjóni með afbrotum. Eigi stefnandi rétt á að setja fram bótakröfu í sakamáli, sbr. 172. gr. laga nr. 88/2008, og fari sá réttur forgörðum rannsaki lögregla ekki mál eins og henni ber. Beri gögn málsins með sér að vitni hafi verið að atburðinum sem hefði mátt finna með rannsóknarvinnu, sbr. ummæli sjúkraflutningamanna sem komu á vettvang. Jafnframt séu líkur á því að eftirlitsmyndavélar séu á þessu svæði. Þá hafi starfsmaður 1011 tilkynnt atvikið til lögreglu en ekki verið spurður út í málsatvik við rannsókn málsins. Í öðru lagi er vísað til þess að annmarkar hafi verið á meðferð kröfu stefnanda hjá bótanefnd. Sé ákvörðun nefndarinnar afar óljós að því er varðar afstöðu til líkamstjóns stefnanda, en slík krafa hafi borist nefndinni tvívegis. Þá hafi ákvörðunin ekki verið birt stefnanda fyrr en með tölvubréfi 22. febrúar 2017, en nefndinni hafi borið að fylgja 20. og 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og afturkalla ákvörðunina svo að taka mætti kröfu hans vegna líkamstjóns frá 2. nóvember 2015 til efnislegrar umfjöllunar. Með málsmeðferð sinni hafi nefndin brotið gegn góðum stjórnsýsluháttum og misbeitt valdi sínu við val á leið til úrlausnar á máli. Þá hafi stefnandi með bréfi til nefndarinnar 22. júní 2018 bent á að hann teldi rétt að beitt yrði úrræðum samkvæmt 14. gr. laga nr. 69/1995 í málinu, en fyrir nefndinni hafi legið upplýsingar um að vitni hefðu verið að atburðinum, sem og að sjúkraflutningamenn og nánar tilgreindir lögreglumenn hefðu komið á vettvang. Jafnframt hafi nefndinni verið send fyrrgreind yfirlýsing M-x-x M-x-x. Hvað varðar sundurliðun kröfunnar var við munnlegan málflutning tekið fram að gerð væri krafa um greiðslu 600.000 króna vegna miska og 400.000 króna vegna líkamstjóns sem stefnandi hefði orðið fyrir.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi tekur fram að hugsanlega verði að vísa frá öðrum og þriðja kröfulið stefnanda. Sé annar kröfuliður um viðurkenningu á rétti til bóta vegna líkamstjóns í formi örs við hægra auga vanreifaður, en ekkert mat liggi til grundvallar kröfu um varanlegan miska og sé ekki útskýrt í stefnu af hverju mat hafi ekki farið fram. Þá sé þriðji liður kröfunnar vanreifaður þar sem ekki sé greint á milli fjártjóns og miska, auk þess sem málatilbúnaður sé að öðru leyti óskýr.

Stefndi krefst sýknu þar sem ekki séu uppfyllt skilyrði laga nr. 69/1995 fyrir greiðslu bóta, þar með talið það meginskilyrði að um sé að ræða bótaskylt tjón sem sé afleiðing af refsiverðum verknaði, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Byggt er á því að ákvörðun bótanefndar sé gild og í samræmi við lög. Nefndin hafi ekki getað slegið því föstu að stefnandi hefði verið þolandi refsiverðs verknaðar. Takmörkuð gögn hafi legið fyrir og hafi það verið mat nefndarinnar að frekari rannsókn á hennar vegum myndi ekki leiða neitt í ljós sem gæti breytt niðurstöðu málsins. Áverkar stefnanda hafi verið þess eðlis að ekki hafi verið unnt að slá því föstu að þeir væru vegna líkamsárásar sem varðaði við refsilög. Tekið er fram að stefnandi hafi ekki nýtt heimild 6. mgr. 56. gr. laga nr. 88/2008 til að kæra til ríkissaksóknara ákvörðun lögreglustjóra um að hætta rannsókn máls eða fella það niður. Séu málsástæður hans um að rannsókn hafi verið ábótavant því haldlitlar. Þá geti bótanefndin tæplega haft frumkvæði að því að rannsaka óupplýst lögreglumál með tilliti til þess hvort refsiverð háttsemi hafi átt sér stað. Nefndin verði að starfa eftir þeim lögum sem um hana gildi með tilliti til þess að rannsóknir brota séu á hendi lögreglu og ákæruvalds, sbr. og ákvæði 69. og 70. gr. stjórnarskrár, sem og að enginn verði fundinn sekur fyrir refsiverðan verknað nema með dómi. Þá sé nefndin bundin af jafnræðisreglu og ströngum sönnunarkröfum, jafnvel þótt engum þekktum sakborningi sé til að dreifa. Sé veruleg óvissa um málsatvik sem leiddu til líkamstjóns geti þessar kröfur staðið í vegi fyrir því að bætur verði greiddar.

Sé ekki ljóst af fyrirliggjandi lögregluskýrslu hvort unnt hefði verið að rannsaka nánar hvort einhver vitni hefðu verið að því atviki sem stefnandi gaf skýrslu um. Óljóst sé hvort maðurinn sem stefnandi kvaðst hafa rætt við varð vitni að árás á stefnanda, en stefnandi hafi tekið fram í skýrslu að hann gæti engan nefnt sem orðið hefði vitni að árásinni. Sé því hæpið að fallast á með stefnanda að vitni hafi verið til staðar sem lögregla hefði getað náð tali af. Þá sé ekki ljóst hvort sjúkraflutningamenn hefðu getað greint frá vitnum að atburðinum og renni framlagt læknisvottorð engum nánari stoðum undir hver atvik voru eða hvort árás var gerð og af hverjum. Eins og fram komi í ákvörðun bótanefndar hafi stefnandi verið einn til frásagnar, engin vitni fundist og atvik verið mjög óljós. Ekki sé unnt að slá því föstu að áverkar stefnanda hafi stafað af líkamsárás eða bótaskyldum verknaði og verði að meta það ósannað í málinu. Hafi því aldrei verið forsendur til að slá því föstu að árás hafi átt sér stað er varðað hafi við 217. gr. almennra hegningarlaga, önnur ákvæði refsilaga eða sakarregluna. Að sama skapi sé ekki nægilega upplýst um orsakatengsl til að slá þessu föstu. Samkvæmt þessu geti bótaréttur ekki sótt stoð í ákvæði laga nr. 69/1995.

Stefndi krefst einnig sýknu af kröfu stefnanda um greiðslu á 1.000.000 króna. Krafan virðist snúa að háttsemi eða athafnaleysi lögreglunnar á Suðurnesjum, en sé að mati stefnda vanreifuð og óljóst á hvaða grunni hún byggi. Þá hafi ekki verið skýrt hvernig krafan sé sundurliðuð í stefnu og séu röksemdir um þetta, sem fyrst hafi komið fram við munnlegan málflutning, of seint fram komnar. Því er sérstaklega mótmælt að rannsókn lögreglu hafi verið áfátt. Sé alltaf kannað hvort eftirlitsmyndavélar séu til staðar sem geti sýnt atburðinn, en svo hafi ekki verið. Þá hafi lögregla ekki haft neinn þráð til að fylgja eftir við frekari rannsókn, svo sem upplýsingar um vitni. Verði að telja mjög ósennilegt að lögreglumenn á staðnum hefðu ekki rætt við vitni og standist vart að sjúkraflutningamenn hafi rætt við vitni. Hafi lögregla gert allt það sem til mátti ætlast til að hið sanna og rétta kæmi í ljós, en málið hafi verið og sé óupplýst. Því er mótmælt að meðferð bótanefndar hafi verið í andstöðu við lög eða henni ábótavant. Þá myndu annmarkar á meðferð nefndarinnar, ef fyrir hendi væru, ekki stofna til bótakröfu stefnanda í sjálfu sér, enda hafi niðurstaða nefndarinnar verið byggð á grunnskilyrðum laga nr. 69/1995. Framlögð yfirlýsing M-x-x M-x-x geti ekki skýrt nánar atburðarásina og beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að upplýsingar sjúkraflutningamanna, jafn óljósar og þær eru, hefðu breytt niðurstöðunni eða myndu gera í þessu máli. Þá hafi stefnandi ekki gert líklegt að með frekari rannsókn hefði málið verið upplýst betur eða þannig að bótaskylda hefði verið viðurkennd á grundvelli laga nr. 69/1995. Geti bótakröfur stefnanda því ekki sótt stoð í 14. gr. síðastgreindra laga eða 10. gr. stjórnsýslulaga. Því er sérstaklega mótmælt að efnisannmarkar séu á ákvörðun bótanefndar, enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á slíkt. Þá geri stefnandi enga tilraun til að afmarka það tjón sem hann telji hafa leitt af töfum og starfsháttum nefndarinnar. Því er einnig mótmælt að lögregla eða bótanefndin hafi sýnt af sér saknæmt athafnaleysi og þannig valdið stefnanda tjóni. Ósannað sé að einkaréttarkrafa hefði náð fram að ganga við ítarlegri rannsókn, enda sé málið óupplýst.

IV

Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota greiðir ríkissjóður bætur vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum í samræmi við ákvæði laganna, enda hafi brotið verið framið innan íslenska ríkisins. Greiða skal tjónþola bætur samkvæmt lögunum þótt ekki sé vitað hver tjónvaldur er, sbr. 9. gr. laganna.

Aðila greinir einkum á um hvort stefnandi hafi aðfaranótt 7. desember 2014 orðið fyrir tjóni sem leiða megi af broti á almennum hegningarlögum, sbr. 1. gr. laga nr. 69/1995. Stefnandi telur sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni og miska vegna líkamsárásar af hendi óþekkts aðila og að heimfæra megi brotið til 217. gr. almennra hegningarlaga. Stefndi telur aftur á móti ósannað að líkamstjón stefnanda sé afleiðing slíks verknaðar, enda séu atvik óljós og stefnandi einn til frásagnar um þau.

Það liggur fyrir að þegar lögregla kom að verslun 1011 við Hafnargötu í Reykjanesbæ fyrrgreinda nótt var stefnandi þar með áverka á andliti. Stefnandi kvaðst hafa orðið fyrir líkamsárás og gaf skýrslu hjá lögreglu 11. sama mánaðar þar sem hann kærði verknaðinn. Fyrir dómi lýsti stefnandi því svo að hann hefði umrætt kvöld verið á skemmtistaðnum Center frá kl. 23:00 eða 24:00 til um kl. 5:00 eða 5:30. Hann hefði verið á leið framhjá versluninni 1011 þegar hann heyrði bíl stöðvaðan með hraði fyrir aftan sig og einhvern hrópa nafnið „S-kk-nf“, eins og viðkomandi teldi það vera stefnanda. Nokkrum sekúndum síðar hafi stefnandi verið sleginn einu höggi í hnakkann. Hann kvaðst hafa fallið á gangstéttina og fengið þar spörk frá einum eða tveimur aðilum, en tók fram að hann væri óviss um hversu margir þeir hefðu verið. Fram kom að stefnandi vissi ekki með vissu hvort hann hefði fengið högg í höfuðið þegar hann lá á gangstéttinni þar sem hann hefði verið í áfalli. Nánar aðspurður tók stefnandi fram að hann hefði fallið með andlitið á steinsteypta gangstéttina og teldi sig hafa fengið fjölda högga og að það hefði „tekið eilífð“. Þá hefði hann heyrt hljóð eins og dyrum væri lokað og einhvern keyra burt. Hann kvaðst hafa misst meðvitund, en óvíst væri hvenær það var og hversu lengi. Aðspurður kvaðst stefnandi hafa drukkið fjóra til fimm bjóra frá því að hann kom á skemmtistaðinn og þar til atvikið varð.

Þeir þrír lögreglumenn sem komu á vettvang gáfu skýrslu fyrir dómi og kom fram að þeir hefðu hitt stefnanda við verslun 1011 umrædda nótt þar sem hann var með áverka á andliti. Ekki hefði verið neinn á vettvangi sem hefði orðið vitni að því hvernig stefnandi meiddist, en rætt hafi verið aðila sem hefðu átt leið um verslunina. Hafi þannig verið reynt að afla upplýsinga frá þeim sem voru á svæðinu, en enginn getað tjáð sig um atvik. Þá var staðfest í skýrslu þess lögreglumanns sem tók ákvörðun um að hætta rannsókn málsins að sá sem fór með rannsókn málsins hefði kannað hvort eftirlitsmyndavélar væru á svæðinu en svo hefði ekki verið. Hefði láðst að skrá þetta í kerfi lögreglunnar, en í samræmi við hefðbundið verklag hefði könnun á þessu farið fram.

Samkvæmt framangreindu er stefnandi einn til frásagnar um málsatvik og gætir nokkurs ósamræmis í frásögn hans. Þannig lýsti stefnandi því fyrir dómi að það hefði verið sparkað í hann þegar hann lá á gangstéttinni eftir að hann hefði verið sleginn niður og að mögulega hefði verið um tvo árásarmenn að ræða. Slíkt kom ekki fram við skýrslutöku hjá lögreglu, sem fór fram fjórum dögum eftir atvikið, en þar kvaðst stefnandi muna lítið eftir atvikum eftir að hann var sleginn í hnakkann og féll á gangstéttina. Þá er byggt á því í stefnu að stefnandi hafi verið að tala við mann sem hann þekkti ekki þegar atvikið varð og var það haft eftir honum við skýrslutöku hjá lögreglu. Það verður aftur á móti ekki ráðið af framburði hans fyrir dómi.

Eins og áður greinir, er ekki til að dreifa vitnum að atvikinu sem geta skýrt nánar hvernig áverkar stefnanda komu til eða staðfest frásögn hans. Leggja verður til grundvallar að lögregla hafi á vettvangi kannað hvort vitni hefðu verið að atvikinu, eins og áður var lýst, en stefnandi tók einnig fram við skýrslutöku hjá lögreglu að hann hefði verið einn á ferð og gæti ekki bent á vitni. Þá var kannað hvort unnt væri að afla myndefnis úr eftirlitsmyndavélum. Ekki verður talið að endursögn í sjúkraskrá af því sem sjúkraflutningamenn sögðust hafa heyrt á vettvangi um að stappað hefði verið á höfði stefnanda varpi nánara ljósi á atvikið, enda er lýsingin afar óljós og var hún hvorki staðfest né skýrð nánar við skýrslutökur fyrir dómi. Þá styður fyrrgreind yfirlýsing kunningja stefnanda ekki sérstaklega að hann hafi orðið fyrir líkamsárás.

Samkvæmt þessu er ekki annað fram komið sem styður staðhæfingu stefnanda um að hann hafi orðið fyrir líkamsárás en þeir áverkar sem hann sannarlega hlaut á andliti umrædda nótt. Það er því óvíst hvernig stefnandi hlaut áverkana, svo sem hvort hann hafi orðið fyrir árás eða hvort aðrar ástæður séu fyrir þeim. Að þessu virtu er ekki unnt að slá því föstu í ljósi þeirra gagna sem liggja fyrir að áverkar stefnanda verði leiddir af refsiverðri háttsemi sem varði við almenn hegningarlög, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 4. maí 2006 í máli nr. 486/2005. Bótaskylda stefnda getur því ekki stuðst við lög nr. 69/1995 og verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda um miskabætur og um viðurkenningu á bótaskyldu vegna líkamstjóns, en þær eru reistar á lögunum.

Skilja verður málatilbúnað stefnanda með þeim hætti að hann byggi kröfu sína um greiðslu á 1.000.000 króna á því að hann hafi orðið fyrir tjóni þar sem lögregla hafi ekki rannsakað málið með fullnægjandi hætti og að afgreiðsla bótanefndar hafi ekki verið í samræmi við lög. Samkvæmt reglum skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð getur stefndi borið bótaábyrgð á tjóni sem hlýst af saknæmri og ólögmætri háttsemi lögreglunnar og bótanefndar enda séu önnur skilyrði sakarreglunnar uppfyllt. Að teknu tilliti til þess sem að framan greinir um málsatvik og athafnir lögreglu hafa ekki verið færð haldbær rök fyrir því að lögreglan hafi sýnt af sér saknæma háttsemi við rannsókn málsins eða með því að ákveða að hætta rannsókn þar sem málið teldist óupplýst. Þá verður ekki fallist á að bótanefnd hafi verið skylt að beita úrræðum samkvæmt 14. gr. laga nr. 69/1995, en um er að ræða heimildir sem nefndin taldi ekki þörf á að beita við þær aðstæður sem voru uppi. Hvað varðar málsmeðferð bótanefndar þá er ljóst að það láðist að tilkynna stefnanda um ákvörðun nefndarinnar og er það í ósamræmi við 1. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga, sem og 11. gr. reglugerðar nr. 280/2008 um starfshætti bótanefndar. Þá virðist nefndin ekki hafa svarað síðara erindi stefnanda þar sem sett var fram fjárkrafa vegna líkamstjóns, en honum var þá ókunnugt um að ákvörðun hefði áður verið tekin í málinu. Hvað sem þessum annmörkum líður þá verður ekki séð að orsakatengsl séu á milli þeirra og þess tjóns sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir. Verður þannig ekki séð að þessir annmarkar hafi verið til þess fallnir að valda stefnanda tjóni sem stefndi getur borið bótaábyrgð á. Stefndi verður því einnig sýknaður af þessari kröfu stefnanda.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og verður allur kostnaður af rekstri þess lagður á ríkissjóð, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, S-kk-ef S-kk-ef, sem þykir, að teknu tilliti til umfangs málsins og tímaskýrslu lögmannsins, hæfilega ákveðin 850.000 krónur. Einnig skal greiða nauðsynlegan ferðakostnað lögmanns stefnanda og útlagðan kostnað úr ríkissjóði, en hann nemur 104.136 krónum.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A-x-x C-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, að fjárhæð 954.136 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, S-kk-ef S-kk-ef, 850.000 krónur.

Á-kvk-nf R-kvk-nf verður ekki fallist á að bótanefnd hafi verið skylt að beita úrræðum samkvæmt 14. gr. laga nr. 69/1995, en um er að ræða heimildir sem nefndin taldi ekki þörf á að beita við þær aðstæður sem voru uppi. Hvað varðar málsmeðferð bótanefndar þá er ljóst að það láðist að tilkynna stefnanda um ákvörðun nefndarinnar og er það í ósamræmi við 1. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga, sem og 11. gr. reglugerðar nr. 280/2008 um starfshætti bótanefndar. Þá virðist nefndin ekki hafa svarað síðara erindi stefnanda þar sem sett var fram fjárkrafa vegna líkamstjóns, en honum var þá ókunnugt um að ákvörðun hefði áður verið tekin í málinu. Hvað sem þessum annmörkum líður þá verður ekki séð að orsakatengsl séu á milli þeirra og þess tjóns sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir. Verður þannig ekki séð að þessir annmarkar hafi verið til þess fallnir að valda stefnanda tjóni sem stefndi getur borið bótaábyrgð á. Stefndi verður því einnig sýknaður af þessari kröfu stefnanda.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og verður allur kostnaður af rekstri þess lagður á ríkissjóð, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, S-kk-ef S-kk-ef, sem þykir, að teknu tilliti til umfangs málsins og tímaskýrslu lögmannsins, hæfilega ákveðin 850.000 krónur. Einnig skal greiða nauðsynlegan ferðakostnað lögmanns stefnanda og útlagðan kostnað úr ríkissjóði, en hann nemur 104.136 krónum.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A-x-x C-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, að fjárhæð 954.136 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, S-kk-ef S-kk-ef, 850.000 krónur.

Á-kvk-nf R-kvk-nf