S-149/2009

Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 10. febrúar 2009, á hendur B-kk-þgf B-kk-þgf, Hlégerði 10, Kópavogi, og G-kk-þgf L-kk-þgf S-kk-þgf, Jaðarsbraut 25, Akranesi.

Ákæran er í tveimur liðum. Í fyrri lið er ákærða B-kk-þgf gefið að sök

brot gegn lögum um eftirlit með skipum með því að hafa, þriðjudaginn 10. júlí 2007, sem skipstjóri á Andreu AK-, skipaskrárnúmer 2738, 28 brúttórúmlesta farþegaskipi með 838 kW aðalvél, lagt skipinu úr höfn í Reykjavík óhaffæru vegna þess að það hafði ekki gilt haffærisskírteini og án gilds leyfis til farþegaflutninga í atvinnuskyni en landhelgisgæslan kom að skipinu um kl. 14:45 sama dag þar sem það var í skoðunarferð með farþega um 4 sjómílur norðvestur af Gróttu.

Í síðari liðnum er báðum ákærðu gefið að sök

brot á áhafnalögum með því að hafa, G-kk-nf L-kk-nf sem útgerðarmaður og B-kk-nf sem skipstjóri, eigi séð til þess að gætt væri að því er ráðið var á skipið að K-kk-nf J-kk-nf G-x-x, kt. 030174-3219, vélstjóri, hefði tilskilin vélstjórnarréttindi en hann var við störf um borð er landhelgisgæslan kom að skipinu sem greinir í lið I.

Brotið í fyrri liðnum er talið varða við 1. mgr. 9. gr., sbr. 5. mgr. 1. gr., 1. tl. 17. gr. og 29. gr. laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003. Brotið í síðari liðnum er talið varða við 1. tl. 10. gr., sbr. 1. mgr. 15. gr. laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001.

Ákæruvald krefst refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærðu krefjast báðir sýknu, til vara vægustu refsingar. Verjandi þeirra krefst málsvarnarlauna úr ríkissjóði.

Landhelgisgæslan hafði afskipti af farþegaskipinu Andreu á Faxaflóa þann 10. júlí 2007. Í bréfi Gæslunnar til lögreglu, dags. 12. júlí 2007, segir að skipið hafi verið í skoðunarferð með farþega á stað um 4 sml. norðvestur af Gróttu. Voru gerðar ýmsar athugasemdir, þ.á m. varðandi þau atriði sem ákært er fyrir í málinu.

Umrætt haffærisskírteini var gefið út 8. júní 2007 og gilti til 1. júlí sama ár. Í sama skjali er leyfi til farþegaflutninga. Í þeim hluta skjalsins eru í reit um öryggismönnun skammstafanirnar SK og VM. Í skýringum segir að VM þýði vélgæslumaður. Hinn 11. júlí var gefið út haffærisskírteini á ný og þá var skráð að yfirvélstjóra þyrfti á bátinn.

Ákærði B-kk-nf B-kk-nf sagði fyrir dómi að meðákærði G-kk-nf hefði staðfest við sig áður en hann lagði úr höfn að hann hefði fengið framlengingu á undanþágu eða haffærisskírteini. Annars hefði hann ekki látið úr höfn. Hann sagði að þeir hefðu verið í hvalaskoðunarferð með ellefu farþega. Auk hans hefði K-kk-nf J-kk-nf G-x-x verið í áhöfn. Hann hefði verið vélavörður og sér hefði verið sagt að réttindi hans væru í lagi.

Ákærði G-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf sagði fyrir dómi að hann hefði talið að K-kk-nf hefði næg réttindi. Um gildi haffærisskírteinisins sagði hann að hann hefði mislesið það. Hann hefði staðið í þeirri meiningu að það gilti til 1. ágúst en ekki aðeins til 1. júlí. Hann hefði verið farinn í frí og reynt í gegnum síma að fá haffærisskírteinið framlengt. Hann hefði talað við tiltekinn skoðunarmann sem hefði sagt að hann fengi mánaðarfrest og hefði sá sagt að hann myndi ganga frá málinu við útibú Siglingastofnunar á Ísafirði. Hann kvaðst hafa spurt sérstaklega að því hvort óhætt væri að láta úr höfn og þeir hefðu sagt að það væri í lagi. Ákærði sagði að sér hefði skilist síðar að H-kk-nf K-kk-nf hefði ekki þorað að gefa út skírteinið af því að Landhelgisgæslan hefði verið komin í málið. Þess vegna hefðu þeir látið skoða skipið síðar um daginn og eftir þá skoðun hefðu þeir fengið framlengingu.

H-kk-nf Þ-kk-nf A-kk-nf, stýrimaður hjá Landhelgisgæslunni kom fyrir dóm sem vitni. Hann sagði að þeir hefðu farið um borð í bátinn og skoðað skipsskjölin. Í áhöfn hefðu verið tveir menn, skipstjóri og vélstjóri. Það hefði ekki verið neitt gilt haffærisskírteini um borð. Í skoðunarskýrslu er hann staðfesti kom fram að ákærði B-kk-nf hefði verið skipstjóri og K-kk-nf J-kk-nf G-x-x vélstjóri. Tekið var fram að K-kk-nf hefði ekki haft skírteini sitt meðferðis.

K-kk-nf J-kk-nf G-x-x sagði fyrir dómi að hann hefði verið vélgæslumaður eða vélavörður um borð. Hann kvaðst hafa rennt í grun að hann hefði ekki næg réttindi, en ekki séð ástæðu til að rengja þær upplýsingar er fram komu í haffærisskírteininu.

H-kk-nf J-kk-nf, lögfræðingur hjá Siglingastofnun, gaf skýrslu fyrir dómi og skýrði greinargerð stofnunarinnar er gefin var lögreglu. Fram kom hjá honum að þann 10. júlí er Landhelgisgæslan hafði afskipti af Andreu EA hefði ekki verið til gilt haffærisskírteini fyrir bátinn og ekki hefði verið búið að sækja um framlengingu. Síðar sama dag hefði verið gefið út bráðabirgðaleyfi til að unnt væri að sigla bátnum til skoðunar á Akranesi. Haffærisskírteini hefði síðan verið gefið út 11. júlí. Hann sagði að ekki tíðkaðist að veita leyfi í gegnum síma til að sigla skipum. Samkvæmt lögum ætti haffærisskírteini að vera um borð.

H-kk-nf staðfesti að K-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf hefði verið með vélgæslumanns- og vélavarðarréttindi. Til að fá réttindi á Andreu EA hefði hann þurft að ljúka þriðja stigi vélstjórnarnáms og sækja námskeið í hóp- og neyðarstjórnun. Það væru augljóslega mistök að tilgreina í haffærisskírteini að vélgæslumannsréttindi dygðu á bátinn, það væri skýrt í lögum að réttindi væru miðuð við samanlagt afl allra aðalvéla.

Varðandi það að greitt hefði verið fyrir undanþágu fyrir K-kk-þf sagði hann að greiða yrði fyrir undanþágur um leið og sótt væri um, en það tryggði ekki að undanþága fengist. Hann sagði að engin undanþága hefði verið skráð í lögskráningarkerfinu fyrir K-kk-þf J-kk-þf.

H-kk-nf K-kk-nf, umdæmisstjóri Siglingastofnunar, sagði að haffærisskírteini hefði verið gefið út fyrir Andreu 8. júní og gilt til 1. júlí. Það hefði verið eftir að lagfæra ýmislegt. Hann sagði að haffærisskírteini væru alltaf skrifleg og leyfi til að sigla væru ekki veitt í gegnum síma. Hann sagði að það hefðu verið mistök að setja á þetta haffærisskírteini þá skráningu að vélgæslumannsréttindi dygðu. Það væri augljóst að vélin væri yfir 800 hestöfl og því dygðu þau engan veginn. Sérstaklega aðspurður kvaðst H-kk-nf ekki minnast þess að skoðunarmaður hefði haft samband við sig um þennan bát.

D-kvk-nf Þ-kvk-nf Ó-kvk-nf, skrifstofustjóri hjá sýslumanninum á Akranesi, sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að þann 10. júlí 2007 hefði ákærði G-kk-nf L-kk-nf verið skráður skipstjóri á Andreu. Enginn vélstjóri hefði verið skráður. Það hefði verið beðið um að K-kk-nf J-kk-nf yrði skráður, en það hefði ekki verið hægt þar sem hann hafði ekki tilskilin réttindi. Hún sagði að hún hefði reynt mikið að ná tali af ákærða G-kk-þgf L-kk-þgf út af þessu, en ekki tekist fyrr en nokkrum dögum síðar.

Forsendur og niðurstaða

Varðandi fyrri ákæruliðinn þá er sannað með vottorði Siglingastofnunar að haffærisskírteini var ekki í gildi fyrir bátinn þegar Gæslumenn komu að honum umrætt sinn. Ákærði B-kk-nf hafði haldið úr höfn á bátnum um klukkan 13 þennan dag án þess að haffærisskírteini væri til staðar. Þær skýringar hans, að meðákærði G-kk-nf L-kk-nf hafi fullvissað hann um að hann hefði leyfi til að sigla eða að verið væri að gefa út skírteini, eru haldlausar. Þá eru fullyrðingar meðákærða um að veitt hafi verið leyfi til að sigla skipinu ótrúverðugar. Sú skylda skipstjóra er skýrt afmörkuð í lögum nr. 47/2003 um eftirlit með skipum að sjá til þess að gilt haffærisskírteini sé til staðar um borð í skipinu þegar lagt er úr höfn. Þessi skylda er vel kunn öllum þeim sem hafa nokkra reynslu af sjósókn.

Með þessu hefur ákærði B-kk-nf framið það brot sem lýst er í fyrri hluta ákæru og er réttilega fært til refsiákvæða.

Um réttindi vélstjóra til starfa um borð í skipinu giltu á þessum tíma lög nr. 113/1984. Samkvæmt 9. gr. þeirra bar að hafa vélstjóra með réttindi sem nefnd eru VS II. Óumdeilt er að K-kk-nf J-kk-nf G-x-x hafði ekki þau réttindi. Um öryggismönnun er ákvæði í lögum nr. 76/2001, en ákært er fyrir brot á þeim lögum. Samkvæmt 3. mgr. 12. gr. laganna ákveður Siglingastofnun mönnun farþega- og flutningaskipa og gefur út öryggismönnunarskírteini, þar sem m.a. skal kveðið á um skírteini sem þarf fyrir hverja stöðu.

Með tilgreiningu vélgæslumannsréttinda í farþegaleyfi skipsins hefur verið tekin ákvörðun um öryggismönnun skipsins, sem viðurkennt er að var tekin fyrir mistök. Að ákvörðunin var röng. Báðum ákærðu mátti vera ljóst að ekki var nægilegt að manna skipið með vélgæslumanni. En er litið er til þess að um fyrsta skírteini fyrir skipið var að ræða og ekki hafði áður verið tekin ákvörðun annars efnis um mönnun þess, er ekki unnt að refsa ákærðu fyrir að manna skipið í samræmi við ákvörðun Siglingastofnunar. Skiptir þá ekki máli þó að haffærisskírteinið hafi verið fallið úr gildi er skipið var stöðvað, en ný ákvörðun um mönnun hafði ekki verið tekin.

Ekki er vikið að því í verknaðarlýsingu hvort gætt hafi verið að því að K-kk-nf J-kk-nf hefði atvinnuskírteini sitt um borð. Kemur því ekki til skoðunar að sakfella fyrir þann þátt í 1. tl. 10. gr. laga nr. 76/2001.

Að þessu sögðu verður að sýkna ákærðu af síðari hluta ákæru.

Við ákvörðun refsingar ákærða B-kk-ef fyrir brot samkvæmt fyrri liðnum ber að líta til þess að skipið flutti farþega. Hann hefur ekki áður sætt refsingum. Verður honum gert að greiða 90.000 króna sekt, en vararefsing skal vera fangelsi í átta daga.

Sakarkostnaður er ekki annar en málsvarnarlaun verjanda ákærðu. Launin eru ákveðin með virðisaukaskatti 160.000 krónur. Verður ákærði B-kk-nf dæmdur til að greiða fjórðung þeirra, en þau greiðast að öðru leyti úr ríkissjóði.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Ákærði, B-kk-nf B-kk-nf, greiði 90.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í átta daga.

Ákærði, G-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf, er sýkn af kröfum ákæruvalds.

Málsvarnarlaun B-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef hdl., 160.000 krónur, greiði ákærði B-kk-nf að einum fjórða hluta, en þau skal að öðru leyti greiða úr ríkissjóði.

J-kk-nf F-kk-nf