E-2413/2010

Mál þetta, sem höfðað var janúar 2010, var dómtekið 2. mars. sl. Málið var endurupptekið 14. apríl s.á. og dómtekið á ný.

Stefnendur eru S-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000 og H-kvk-nf G-kvk-nf, kt. 000000-0000, bæði til heimilis að Frostaskjóli 95, Reykjavík.

Stefndu eru Arion banki hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 19, Reykjavík og G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Skernvej 8,3 th, 8000 Århus C, Danmörku.

Stefnendur gera þær dómkröfur að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 182.914.508 kr. með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 30. júní 2007 til 9. október 2009, en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefjast stefnendur þess að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða þeim málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi, Arion banki hf., gerir þær dómkröfur að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnenda.

Stefndi, G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, krefst þess að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnenda.

I

Stefnendur, S-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og H-kvk-nf G-kvk-nf, eru bæði viðskiptafræðingar auk þess sem S-kk-nf er með meistarapróf í alþjóðlegum viðskiptum og H-kvk-nf með meistarapróf í fjármálum.

Þann 23. janúar 2007 gerðu stefnendur eignastýringarsamning við Kaupþing banka hf. Í samningnum fólst að bankinn skyldi, gegn endurgjaldi, taka við fjármunum stefnenda til fjárfestingar í fjármálagerningum eða öðrum verðmætum fyrir eigin reikning stefnenda. Samkvæmt fjárfestingarstefnu sem mótuð var samhliða gerð samningsins skyldi bankanum heimilt að fjárfesta fyrir allt að 75% í hlutabréfum eða verðbréfasjóðum/fjárfestingarsjóðum sem fjárfestu einkum í hlutabréfum, en að öðru leyti skyldi fjárfest í skuldabréfum, víxlum eða verðbréfasjóðum/fjárfestingarsjóðum sem fjárfestu einkum í skuldabréfum. Jafnframt var kveðið á um að heimilt væri að ráðstafa fjármunum inn á innlánsreikninga. Stefndi, G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, skrifaði undir samninginn f.h. Kaupþings banka. Við undirritun samningsins átti stefnandi S-kk-nf hlutafé í FL Group að nafnvirði 5.163.138 kr. en markaðsvirði þess var á þeim tíma nálagt 150 milljónum króna.

Þann 22. mars og 26. mars 2007 gerðu stefnandi S-kk-nf og Kaupþing banki hf. með sér skiptasamninga, sem undirritaðir voru af starfsmönnum markaðssviðs f.h., bankans. Fyrri samningurinn var um kaup á hlutabréfum í Exista fyrir samtals 3.150.000 kr. að nafnverði, eða 89.775.000 kr. að markaðsvirði. Hinn síðari var um kaup á hlutabréfum í Kaupþingi banka hf. fyrir 135.000 kr. að nafnvirði, eða 139.050.000 kr. að markaðsvirði. Voru kaupin fjármögnuð að fullu með láni frá bankanum í erlendri mynt.

Jafnframt undirritun skiptasamninganna undirritaði stefnandi S-kk-nf almenna markaðsskilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta Kaupþings banka hf., vegna þessara viðskipta. Í 8. gr. skilmálanna kemur m.a. fram að viðskiptavinur lýsi því yfir með undirritun sinni að honum sé ljóst að þau viðskipti sem að hann kunni að eiga á grundvelli þeirra geti verið sérstaklega áhættusöm. Þá kemur þar fram að mikil áhætta geti verið fólgin í afleiðuviðskiptum og að viðskiptavini beri því að afla sér ráðgjafar utanaðkomandi sérfræðinga telji hann hennar þörf. Einnig að viðskiptavinur geri sér grein fyrir því að í viðskiptum Kaupþings sem falli undir skilmálana felist hvorki viðskiptavakt né eignastýring. Af því leiði að Kaupþing ábyrgist ekki tilkynningar til viðskiptavinar um stöðu samninga eða lokun þeirra við ákveðin mörk. Jafnframt kemur þar fram að Kaupþing banki beri ekki ábyrgð á meintu tjóni viðskiptavinar vegna lækkunar á gengi verðbréfa eða breytinga á gengisþróun í kjölfar gjaldfellingar, t.d. meints hagnaðar viðskiptavinar á gengisþróun, ef ekki hefði komið til gjaldfellingar.

Þann 26. mars 2007 skrifaði stefnandi S-kk-nf undir handveðssamning þar sem tilgreind verðbréf í eignasafni stefnenda voru sett Kaupþingi banka að handveði til tryggingar skilvísum og skaðlausum greiðslum stefnanda S-kk-ef til bankans „...samkvæmt öllum þeim afleiðusamningum er veðsali hefur gert eða mun gera við veðhafa“. Handveðssamningi þessum var skipt út með handveðssamningi, dags. 20. nóvember 2007, þar sem stefnandi S-kk-nf veðsetti „[ö]ll verðmæti, hverju nafni sem nefnast, þ.m.t. öll verðbréf og peningainnstæður á vörslusafni veðsala hjá veðhafa nr. 487397, og alla innistæðu þess eins og hún er á hverjum tíma...“.

Í lok fyrsta ársfjórðungs, eða 31. mars 2007, nam verðmæti eignasafns stefnenda 166.860.188 kr., þar af voru innlend hlutabréf 157.461.199 kr. og bankainnstæður 9.024.412 kr.

Hinn 25. júní og 2. júlí 2007 voru skiptasamningarnir frá því í mars 2007 gerðir upp með töluverðum hagnaði. Nam hagnaður af fyrri samningnum 21.699.519 kr. en af hinum síðari 17.206.942 kr.

Í lok annars ársfjórungs, eða 30. júní 2007, nam markaðsvirði eigna stefnenda í safninu 182.914.508 kr., þar af voru skuldabréf 3.981.611 kr., innlend hlutbréf 90.812.571 kr., erlend hlutabréf 19.091.078 kr. og bankainnstæður 69.029.248 kr. Í lok þriðja ársfjórðungs, eða 30. september 2007, nam verðmæti eignasafns stefnenda 183.415.309 kr., þar af voru skuldabréf 72.108.618 kr., innlend hlutabréf 101.135.817 kr., erlend hlutabréf 10.162.127 kr. og bankainnstæður 8.747 kr.

Stefnendur halda því fram að þegar stefnandi S-kk-nf og stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi rætt um frekari fjárfestingartækifæri á hlutabréfamarkaði í júlí 2007 hafi þeim verið ráðlagt að kaupa bréf í Kaupþingi banka hf. þar sem sænski bankinn Swedebank hafi spáð því að gengi bréfanna gæti náð allt að 1500 kr. á hlut, en á þessum tíma hafi það verið í kringum 1200 kr. á hlut.

Þann 13. júlí 2007 gerðu stefnandi S-kk-nf og Kaupþing banki hf. með sér skiptasamning þar sem S-kk-nf keypti hlutabréf í Kaupþingi banka fyrir 200.000 kr. að nafnvirði á genginu 1233, eða 246.600.000 kr. að markaðsvirði. Voru kaupin fjármögnuð að fullu með láni frá Kaupþingi banka í erlendri mynt; 50% í svissneskum frönkum og 50% í japönskum jenum.

Stefndu halda því hins vegar fram að það hafi verið stefnandi sjálfur sem hafi tekið ákvörðun um að gera skiptasamninginn 13. júlí 2007 þvert ofan í ábendingar stefnda G-kk-ef F-kk-ef.

Stefnandi S-kk-nf kveðst hafa komið því skýrlega áleiðis til bankans og stefnda G-kk-ef F-kk-ef að hann væri einungis tilbúinn að taka á sig tap upp á 10% af fjárfestingunni, þ.e. tap upp á 24,6 milljónir króna. Jafnframt hafi hann óskað eftir að skiptasamningurinn yrði gerður upp ef verðmæti fjárfestingarinnar færi upp um 15%. Fyrirmæli þessi hafi ekki verið gefin skriflega, en glögglega megi sjá af tölvupóstsamskiptum að þau hafi verið gefin og móttekin af stefnda G-kk-þgf F-kk-þgf.

Stefndu halda því aftur á móti fram að stefnandi S-kk-nf hafi hvorki fyrr né síðar gefið fyrirmæli um að loka skiptasamningum þegar tap stefnenda færi upp fyrir 10% eða hagnaður samningsins yrði hærri en 15%. Í tölvuskeytum stefnanda til stefnda komi hvergi fram að stefndi hafi móttekið slík fyrirmæli eða gefið fyrirheit þar um. Þvert á móti hafi stefnandi lýst yfir óánægju með að hafa lokað samningi með hagnaði sem var vel yfir 15%, eða ríflega 17 milljónir króna, í samtali 9. júlí 2007 og engin fyrirmæli gefið um að selja þegar samningarnir voru síðar gerðir upp með tapi.

Orðrétt segi S-kk-nf m.a. í samtalinu: „Ég hefði betur haldið þessum Exista bréfum og KB bréfum [...] Ég er svo fúll út í sjálfan mig að hafa verið svona djöfulsins kerling að hafa hoppað út úr þessu fyrir tímann [...] Finnst þér að ég ætti að gera einhverja æfingu með Exista og Kaupþing aftur?“ Spurningunni svarar stefndi G-kk-nf F-kk-nf neitandi og þegar stefnandi ítrekar hana svarar hann „ég held ekki.“ Fyrr í samtalinu segir stefndi G-kk-nf m.a. orðrétt: „Það er náttúrulega bara vitleysa hvað gengi hlutabréfa hefur hækkað mikið [...] það eru ekki mikil viðskipti að baki hækkuninni.“

Stefndu halda því fram að þegar stefnandi S-kk-nf hafi rætt um að takmarka áhættuna af samningnum hafi stefnendum verið bent á að þau gætu keypt sérstakan sölurétt sem gæfi þeim kost á að selja undirliggjandi bréf á tilteknu verði þannig að tap skiptasamningsins yrði aldrei hærra en sem næmi þeim viðmiðunarmörkum. Stefnandi hafi hins vegar ekki verið tilbúinn að kaupa slíkan sölurétt, en kostnaður vegna hans hefði verið á bilinu 1,5 til 2% af heildarfjárhæð samningsins.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf kveðst, þegar þessi afstaða stefnanda hafi legið fyrir, hafa sagst geta fylgst með því ef hlutabréfin féllu um 10%. Þá hafi verið afráðið að stefnandi myndi sjálfur fylgjast með gengi þeirra hlutabréfa sem skiptasamningarnir tengdust í samráði við stefnda.

Þann 7. ágúst 2007 var skiptasamningnum frá 13. júlí 2007 lokað með nýjum samningi. Nýir skiptasamningar voru margoft gerðir eftir það, í kjölfar lokana eldri samninga, á milli aðila, en einnig skilmálabreytingar á samningum, allt til 17. september 2008 er síðasti skiptasamningurinn, þ.e. samningur frá 20. maí 2008, sem hafði verið skilmálabreytt þrisvar, var gerður upp, en tap samningsins ásamt lokunargjaldi nam samtals 72.428.854 kr. eða sem samsvarar tæplega 51% tapi af heildarfjárhæð samningsins.

Stefndu halda því fram að öll viðskipti með afleiðusamninga hafi verið gerð að frumkvæði stefnanda S-kk-ef sjálfs og að stefnanda hafi aldrei verið ráðlagt að fjármagna hlutabréfakaup með skiptasamningum. Slíkt hafi alfarið verið ákvörðun stefnanda sjálfs. Þá er því haldið fram að stefndi G-kk-nf F-kk-nf og aðrir starfsmenn eignastýringar bankans hafi engin afskipti haft af skiptasamningunum enda séu þeir ekki hluti af samningi um eignastýringu og ekki á forræði starfsmanna eignastýringar heldur annarra starfssviða bankans, þ.e. markaðs- og fjárstýringarsviðs.

Í ágústmánuði 2007 urðu breytingar á markaði sem voru stefnendum óhagstæðar. Bæði lækkaði gengi bréfa í Kaupþingi banka og gengisþróun var með þeim hætti að lánaskuldbindingar stefnenda hækkuðu. Hinn 7. ágúst 2007 var lán stefnenda samtals að fjárhæð 266.847.828 kr., á meðan virði hlutabréfa í bankanum var að markaðsvirði 236.600.000 kr. Mismunurinn var því þá þegar orðinn ríflega 30 milljónir, eða umfram þau 10% sem stefnendur kveðast hafa viljað taka á sig.

Stefnandi S-kk-nf kveðst þá hafa haft samband við ráðgjafa sinn, stefnda G-kk-þf F-kk-þf, sem hafi sannfært hann um ágæti fjárfestingarinnar þar sem Kaupþing banki hefði ráðist í kaup á hollenska bankanum NICB og því væri bjart fram undan. Kveður stefnandi þetta vera staðfest í SMS-skilaboðum frá G-kk-þgf F-kk-þgf kl. 9.24 þann 15. ágúst 2007. Í skilaboðunum segir: Kennitolurnar a tessum kaupumm hja Kaupthingi eru flottar – p/b 1,5 v/h 12,7 ardsemi 12% segjst munu koma henni i 15% innan 18 manada – 140 greitt i cashi fjarfestahopurinn sem seldi faer 110 milljonir hluta og verdur næest staesti hluthafinn i bankanum – Kaupthing mun fara i almennt hlutafjarutbod i bryjun januar upp a 40 miljarda til ad klara kaupin – subprime sjodurinn sem tessi banki attu fylgir ekki i kaupunum, fjarfestarnir sem selja taka hann til sin;) ekki annad ad sja en tetta seu afbragdskaup – 30% staekkun a bankanum.

Síðar þennan sama dag fékk stefnandi S-kk-nf annað SMS-skeyti frá stefnda G-kk-þgf F-kk-þgf: Tetta eru mjog jakvædar frettir fyrir okkur - tiltolulega hagstaed kaup - markadurinn samt mjog orolegur - mitt mat a tessu er að syna tholinmaedi og bida tar til oldurnar laegir – veit af miklum ahuga hja monnum fyrir ad kaupa bref i Kaupthingi en menn munu to adeins hinkra vid – eg er med puttann a pulsinum og stend vid tad sem eg sagdi vid tig að eg mun koma tessu rettu megin vid nullid!

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf kveður þetta aftur á móti vera rangt að hann hafi sannfært stefnanda um ágæti fjárfestingarinnar. Eins og ráða megi af fréttum um kaupin hafi ekki verið tilkynnt um þau fyrr en 15. ágúst 2007, þ.e. rúmri viku eftir að stefnandi ákvað að endurnýja samninginn þrátt fyrir að tapið á honum væri meira en 10%. Þar sem kaupin hafi ekki verið kunngerð fyrr en rúmri viku eftir að stefnandi endurnýjaði samninginn sé útilokað að ákvörðun hans hafi byggst á því að stefndi hafi talað um að um góð kaup væri að ræða.

Þá mótmælir stefndi G-kk-nf F-kk-nf því að stefnandi hafi mátt líta á SMS- skilaboðin sem loforð um að honum yrði haldið skaðlausum af skiptasamningnum sem hann hafi gert gegn ráði stefnda. Stefnandi sem sé viðskiptamenntaður hafi mátt vita að stefndi gæti ekki gefið honum loforð um þróun á gengi hlutabréfa. Skilaboðin verði ekki skýrð á annan veg en að stefndi hafi lofað stefnanda að skoðanir hans og álit væru veitt eftir bestu samvisku.

Gengi á hlutabréfum í Kaupþingi lækkuðu enn meira eftir þetta og gengisþróunin varð enn óhagstæðari. Stefnendur kveða G-kk-þf F-kk-þf hins vegar hafa haldið áfram að fullvissa þau um að þau ættu að halda fjárfestingunni áfram og hafi stefnendur treyst því að stefndi G-kk-nf F-kk-nf myndi standa við það að koma fjárfestingunni réttum megin við núllið. Stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi oft nefnt við stefnendur að á leiðinni væru öflugir fjárfestar sem ætluðu að kaupa stóran hluta í Kaupþingi banka. Það myndi hreinsa markaðinn af hlutabréfum Kaupþings banka og leiða til mikillar hækkunar á hlutabréfum í bankanum sem myndi aftur rétta stöðu stefnenda. Jafnframt hafi stefndi G-kk-nf F-kk-nf nefnt að þegar Kaupþing banki hætti við að kaupa hollenska bankann NICB, myndi það leiða til töluverðrar hækkunar hlutabréfa Kaupþings banka. Í kjölfarið hafi stefndi G-kk-nf F-kk-nf framlengt eða endurnýjað þá skiptasamninga sem gerðir höfðu verið og breytt á ýmsan hátt, en allt hafi komið fyrir ekki og tapið aukist enn frekar.

Í tölvupósti stefnanda S-kk-ef til stefnda G-kk-ef F-kk-ef þann 10. september 2007 kemur fram að stefnandi gerir sér grein fyrir að tapið sé tæpar 50 milljónir, sem er vel yfir umræddum viðmiðunarmörkum.

Stefndi mótmælir því að tap stefnanda af skiptasamningnum megi að hluta rekja til þess að skuldbinding hans hafi verið í erlendri mynt. Stefnendur láti þess ógetið að bankinn hafi boðið stefnanda að breyta skuldbindingu hans yfir í íslenskar krónur er hann endurnýjaði samninginn 8. nóvember 2007. Stefnandi hafi því enga gengisáhættu borið er íslenska krónan tók að veikjast á árinu 2008.

Í tölvuskeyti stefnda G-kk-ef dags 19. desember 2007 hvatti hann stefnanda S-kk-þf til að draga úr áhættu sinni af samningnum. Þá hvatti hann stefnanda til að draga úr áhættu sinni af samningnum í símtali sama dag og aftur þann 20. desember.

Í símtalinu 19. desember kveðst stefnandi heyra að stefndi G-kk-nf F-kk-nf sé áhyggjufullur og tekur fram að hann geti ekki tekið ákvörðun fyrr en hann hafi talað við H-kvk-þf. Fór svo að stefnandi samdi við bankann um að breyta samningnum þannig að miðað yrði við 150.000 hluti í staðinn fyrir 200.000 hluti. Lýsti stefnandi því yfir að hann vildi vinna tapið sem fyrst til baka.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf kveður símtalið staðfesta að stefnendur hafi litið svo á að þau tækju sjálf ákvarðanir um samninginn og bæru ábyrgð á tapinu af honum. Hið sama megi ráða af tölvuskeytinu frá 10. september 2007. Þá verði sama ályktun dregin af tölvuskeyti stefnanda S-kk-ef til stefnda G-kk-ef F-kk-ef 11. október 2007, þar sem hann leitaði álits stefnda á því hvort ekki væri rétt að endurnýja samninginn.

Hinn 28. desember 2007 skuldaði stefnandi S-kk-nf Kaupþingi banka hf. samtals 281.427.152 kr., á meðan markaðsvirði hlutabréfanna miðað við dagslokaverð þann dag (880) hafi verið 176.000.000 kr. Tapið nam því ríflega 105 milljónum króna. Stefnandi kveður að í kjölfarið, samkvæmt ráðleggingum G-kk-ef F-kk-ef, hafi staðan í hlutabréfunum verið lækkuð um 50.000 kr. að nafnvirði, til að lækka skuldastöðu stefnenda sem því nam, en skiptasamningarnir hafi samt sem áður enn verið framlengdir eða endurnýjaðir.

Í tölvuskeyti stefnanda til stefnda, dags. 15. janúar 2008, velti stefnandi upp þeirri hugmynd hvort hann ætti að loka skiptasamningnum. Stefndi kveðst hafa svarað stefnanda eftir bestu samvisku að hann teldi að betri tíð væri í vændum. Enda þótt sú spá hafi ekki ræst geti stefndi ekki borið ábyrgð á því. Þegar skuld stefnanda S-kk-ef vegna skiptasamningsins hafði verið dregin frá markaðsverðmæti eigna í eignasafni stefnenda hafi hrein eign stefnenda numið u.þ.b. 20 m. kr. Verði að ætla að ákvörðun stefnanda um að endurnýja samninginn hafi ráðist af því að hann teldi sig þá eiga von um að vinna tapið til baka. Stefnandi hafi sjálfur tekið ákvörðun um framhaldið og beri ábyrgð á því.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf kveður stefnanda ítrekað hafa það sem eftir lifði ársins 2008 leitað álits stefnda á því hvað væri til ráða vegna tapsins af skiptasamningnum. Stefndi hafi gert stefnanda grein fyrir skoðunum sínum frá einum tíma til annars. Ákvarðanir um að endurnýja skiptasamninginn hafi hins vegar verið teknar af stefnanda sjálfum. Þannig hafi stefnandi lýst sannfæringu sinni í tölvuskeyti til stefnda, dags. 29. janúar 2008, um að gengi hluta í bankanum myndi hækka mikið innan 18 mánaða. Þrátt fyrir háa vexti skyldu menn vera „brattir“. Í tölvuskeyti til stefnda, dags. 4. apríl 2008, óskaði stefnandi eftir því að skiptasamningurinn yrði endurnýjaður til eins mánaðar. Þessi og önnur samskipti milli stefnanda og stefnda beri öll með sér að stefnandi gerði sér grein fyrir því að hann bar einn ábyrgð á gerð samningsins sem og á því að takmarka ekki áhættu sína. Stefnandi hafi aldrei gefið fyrirmæli um að loka samningum, þrátt fyrir að tap samningsins hafi stöðugt aukist og fljótlega farið yfir þau mörk sem stefnandi heldur fram að hann hafi í upphafi skilgreint sem hámarkstap.

Stefndi Arion banki heldur því fram að það hafi í raun ekki verið fyrr en stefndi hafi lagt að stefnanda að draga úr áhættu, fyrst með ráðgjöf og síðar með því að krefjast lokunar á hluta samningsins, að samningsfjárhæðin var lækkuð. Það hafi því í raun ekki verið aðgerðir stefnenda heldur Kaupþings banka hf. sem urðu til þess að dregið var úr áhættu skiptasamninganna og tjónið takmarkað.

Með bréfum, dags. 19. mars 2008 og 29. júlí 2008, kallaði Kaupþing banki eftir frekari tryggingum fyrir skuldbindingum stefnenda, ella yrði öllum samningum lokað og gengið að veðum, en þá höfðu markaðsaðstæður enn versnað. Hinn 30. september 2008 stóðu eftir 388.599 kr. af þeim 182.914.508 kr. sem voru til staðar 30. júní 2007.

Í október sama ár hrundi íslenska bankakerfið og þann 9. sama mánaðar ákvað Fjármálaeftirlitið að nýta sér heimild laga nr. 125/2008 um sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði til að skipa sérstaka skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar bankans. Þessi skipan var gerð til að tryggja fullnægjandi innanlandsstarfsemi bankans og stöðugleika íslensks fjármálakerfis.

Stefnendur kveðast hafa verið afskaplega ósátt við þá ráðgjöf sem stefndu G-kk-nf F-kk-nf og Kaupþing banki veittu þeim, enda hafi hún endað með því að öll eign stefnenda varð að engu. Með bréfum, dags. 9. september 2009, hafi stefnendur krafist þess að stefndi G-kk-nf F-kk-nf og stefndi Arion banki hf., (þá Nýi Kaupþing banki hf.), sem hafði yfirtekið tilteknar skuldbindingar Kaupþings banka hf. við hrun hans í október 2008, viðurkenndu skaðabótaskyldu sína vegna ófullnægjandi ráðgjafar.

Með bréfi dags. 23. september 2009, hafi stefndi Arion banki hf. hafnað kröfu stefnenda þar sem ekki hefði verið um neina vanrækslu í eignastýringu að ræða af hálfu Kaupþings banka eða stefnda G-kk-ef F-kk-ef. Þá hafi bankinn talið að kröfum ætti að beina að Kaupþingi banka hf. Ekkert svar hafi hins vegar borist frá stefnda G-kk-þgf F-kk-þgf.

II

Stefnendur, S-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og H-kvk-nf G-kvk-nf, byggja á því að Kaupþing banki hf. og stefndi G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf persónulega og f.h. bankans, hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu við fjárfestingaráðgjöf og eignastýringu gagnvart stefnendum. Með því hafi þeir valdið stefnendum verulegu fjártjóni, sem þeir verði að bæta í samræmi við almennar bótareglur, en stefndi Arion banki hf. hafi yfirtekið tilteknar skuldbindingar Kaupþings banka.

Stefnendur byggja á því að stefndu hafi ekki framfylgt fyrirmælum þeirra um að selja umrædd hlutabréf í Kaupþingi þegar tapið næmi 10% af upprunalegri fjárfestingu eða meira. Fyrirmæli þessi hafi verið gefin munnlega þegar við upphaf kaupa stefnenda á Kaupþingsbréfunum og staðfest síðar í samtölum S-kk-ef og G-kk-ef F-kk-ef. Þá megi glögglega ráða af tölvupóstsamskiptum þeim sem fram fóru milli S-kk-ef og G-kk-ef F-kk-ef að fyrirmæli þessi hafi verið gefin og móttekin af G-kk-þgf F-kk-þgf. Þrátt fyrir þessi fyrirmæli hafi G-kk-nf F-kk-nf ekki selt bréfin, enda þótt tapið hafi þegar verið orðið ríflega 30 milljónir hinn 7. ágúst 2007, eða meira en 10% af upprunalegri fjárfestingu stefnenda. Þess í stað hafi G-kk-nf F-kk-nf fullyrt að fjárfestingin í bankanum væri traust, sérstaklega í kjölfar kaupa Kaupþings banka á hollenska bankanum NIBC eins og fram komi í SMS-skilaboðum frá G-kk-þgf F-kk-þgf hinn 15. ágúst 2007. Þar að auki hafi G-kk-nf F-kk-nf, persónulega og f.h. Kaupþings banka, lofað að hann og bankinn myndu vinna upp tap það sem þegar hefði orðið, sbr. SMS-skeyti frá 15. ágúst 2007, þar sem fram komi m.a. að hann sé með puttann á púlsinum og hann muni standa við það sem hann hafi áður sagt í samtölum við S-kk-þf, þ.e. að „... hann myndi koma þessu réttu megin við núllið“. Stefnendur hafi mátt treysta því að stefndu stæðu við þetta loforð sitt enda hafi hér verið um að ræða sérfræðinga sem hafi bæði haft þekkingu og fjárhagslegan styrk til þess að vinna upp það tap sem þegar hafði orðið, eða bæta stefnendum það ella.

Stefnendur byggja jafnframt á því að ráðgjöf sú sem stefndu veittu þeim sé langt undir því sem viðskiptavinir fjármálastofnana megi almennt vænta og gerðar séu til slíkra stofnana í lögum. Verði hér sérstaklega að hafa í huga að stefnendur flokkist sem almennir fjárfestar í skilningi laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007. Ekki hafi verið gerð nein könnun á þekkingu og reynslu stefnenda áður en ráðist hafi verið í verðbréfaviðskipti fyrir þeirra hönd eins og þó sé gert ráð fyrir að gert sé skv. lögum um verðbréfaviðskipti. Þrátt fyrir það, og þrátt fyrir að lög um verðbréfaviðskipti, sem kveði á um að óheimilt sé að láta stefnendum í té ráðleggingar um verðbréfaviðskipti sé ekki aflað upplýsinga um þekkingu og reynslu viðskiptavinar, hafi stefndu ráðlagt stefnendum að stunda viðskipti með afleiður, sem séu með áhættusömustu viðskiptum sem hægt sé að stunda. Í viðskiptunum hafi falist að ekki væri nóg með að stefnendur tækju áhættu á breytingum á gengi hlutabréfa í Kaupþingi banka, heldur hafi stefnendur einnig tekið gengisáhættu með því að taka lán í erlendri mynt. Stefnendum hafi því verið ráðlagt að taka á sig tvöfalda áhættu, án þess að þeim væri kynnt með fullnægjandi hætti sú áhætta sem í viðskiptum þessum fælist. Þar að auki hafi stefnendur sett að veði allt eignasafn sitt sem var í eignastýringu bankans, en um hafi verið að ræða ævisparnað stefnenda. Allur sá sparnaður hafi tapast vegna fjárfestingaráðgjafar stefndu, sem sífellt hafi tekið meiri og meiri áhættu með fjármuni stefnenda í sífellt erfiðara fjárfestingarumhverfi þar til allt fé þeirra var tapað, í stað þess leysa út og sætta sig við tap sem var óumflýjanlegt.

Þá byggja stefnendur jafnframt á því að G-kk-nf F-kk-nf og Kaupþing banki hafi með óeðlilegum og saknæmum hætti, og án þess að gæta að stöðu stefnenda sem almennra fjárfesta og upplýsa þá nægjanlega um áhættuna, framlengt og aukið tap stefnenda, þar til svo hafi verið komið að öll eign þeirra í eignastýringu var horfin. Þannig verður séð af dskj. 12-23, 26-31 og 34, að skiptasamningar S-kk-ef og Kaupþings banka voru framlengdir eða endurnýjaðir með reglulegu millibili með þeim hætti að kaupverð Kaupþingsbréfanna var skráð mun hærra en það var á sama tíma á almennum markaði. Við þetta hafi lánaskuldbinding S-kk-ef aukist á sama tíma og verð hlutabréfanna lækkaði. Þetta hafi endað með því að tapið varð algert, í stað þess að loka umræddum fjárfestingargerningum og leysa út tap sem þá var til staðar. Með því hefði mátt komast hjá þeirri niðurstöðu sem að lokum varð. Telja stefnendur að G-kk-nf F-kk-nf og Kaupþing banki hafi við þetta ekki haft hagsmuni stefnenda í huga, heldur miklu frekar þörf bankans fyrir að koma í veg fyrir lækkandi hlutabréfaverð, en verð hlutabréfa í bankanum hafi lækkað mikið á seinni hluta árs 2007 og nánast allt árið 2008.

Þá byggja stefnendur jafnframt á því að Kaupþingi banka hafi verið óheimilt að selja allt það safn sem var í eignastýringu hjá þeim og ráðstafa upp í skuld vegna kaupa á Kaupþingsbréfunum. Fyrir liggi að umræddur eignastýringarsamningur stefnenda var gerður á milli beggja stefnenda. Hins vegar hafi handveðssamningar þeir sem veittu bankanum tryggingu í þeim bréfum sem voru í eignasafni stefnenda eingöngu verið gerðir við S-kk-þf. Samþykki H-kk-ef hafi því aldrei verið aflað og því hafi Kaupþingi banka ekki verið heimilt að selja allt eignasafnið og ráðstafa því upp í skuldir án samþykkis hennar.

Um tjón stefnenda:

Stefnendur geri kröfu um að stefndu bæti þeim það tjón sem þau hafi orðið fyrir vegna fjárfestingaráðgjafar stefndu. Þau miði tjón sitt við stöðu eignasafns þeirra hinn 30. júní 2007, 182.914.508 kr., en nánast öll þessi eign hafi tapast á tímabilinu frá 30. júní 2007 og til loka árs 2008. Því sé krafist vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þessum tíma, en dráttarvaxta frá því að mánuður var liðinn frá sendingu kröfubréfa, sbr. 9. gr. sömu laga.

Í öllu falli sé ljóst að tjón stefnenda hljóti ávallt a.m.k. að vera stefnufjárhæðin að frádregnum þeim 10% af upphaflegri fjárfestingu í Kaupþingsbréfunum sem þau voru tilbúin að taka á sig (24,6 milljónir).

Um aðild:

Kröfum í máli þessu sé beint að G-kk-þgf F-kk-þgf vegna mistaka og vanrækslu hans við eignastýringu og fjárfestingarráðgjöf til stefnenda. Stefnendur telji að G-kk-nf F-kk-nf beri persónulega skaðabótaábyrgð á tjóni þeirra, enda hafi þau treyst ráðgjöf hans sem sérfræðings.

G-kk-nf F-kk-nf hafi jafnframt á árunum 2007 og 2008 verið starfsmaður Kaupþings banka, sem beri ábyrgð á vanrækslu starfsmanna sinna samkvæmt almennu reglunni um húsbónda- eða vinnuveitandaábyrgð. Kröfum sé því einnig beint að Arion banka hf. (áður Nýja Kaupþingi banka hf.), sem með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hinn 21. október 2008 hafi tekið við tilteknum skuldbindingum Kaupþings banka, þ.á m. við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka á Íslandi, sbr. 2. ml. 5. tl. ákvörðunarinnar.

Til stuðnings kröfum sínum vísa stefnendur til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga sem og almennra skaðabótareglna, einkum almennu skaðabótareglunnar eða sakarreglunnar, hvort heldur sem er innan eða utan samninga. Jafnframt er vísað til meginreglu skaðabótaréttarins um vinnuveitenda- eða húsbóndaábyrgð. Jafnframt vísi stefnendur til laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, einkum 5., 8., 14., 15., 16., 18. og 21. gr. Þá er vísað til reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja, þ.á m. 31., 35. og 36. gr. Krafa um dráttarvexti byggist á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 33. gr., 35. gr., 42. gr. og 43. gr. l. nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um málskostnað er byggist á XXI. kafla sömu laga, einkum 1. mgr. 130. gr.

III

Stefndi, Arion banki hf., byggir á því að sýkna eigi hann á grundvelli aðildarskorts sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Síðari málsliður 5. tl. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþingsbanka hf. til Nýja Kaupþings banka hf. frá 21. október 2008, sem stefnendur byggi kröfu sína á, feli í sér ráðstöfun á tilteknum eignum og skuldum gamla Kaupþings banka hf. til Arion banka hf. Ákvörðunin byggist á lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. sem hafi falið í sér breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í tilvitnuðum síðari málslið 5. tl. sé sérstaklega tekið fram að stefndi taki við réttindum og skyldum frá og með 22. október 2008 kl. 9.00. Stefndi byggir á því að þau réttindi og skyldur sem hafi stofnast fyrir það tímamark hafi ekki verið flutt til stefnda. Í 7. – 9. gr. ákvörðunarinnar sé fjallað með tæmandi hætti um þær skuldir og skuldbindingar sem flytjist yfir til stefnda. Hvergi sé vikið að því að kröfur vegna skaðabótamála sem hafi orðið til fyrir stofnun 22. október 2008 flytjist til stefnda.

Hvorki í lögum né í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins sé gert ráð fyrir að réttindi og skyldur Kaupþings banka hf. flytjist yfir með þeim hætti að stefndi taki við öllum réttindum og skyldum svipað og þegar um samruna sé að ræða. Þvert á móti sé einungis um að ræða ráðstöfun á tilgreindum eignum og skuldum og ráðstöfun á tiltekinni þjónustustarfsemi en ekki ráðstöfun á óvissum skuldbindingum eins og skaðabótakröfum. Óhjákvæmilegt sé að túlka slíka ráðstöfun þröngt þannig að hún taki einungis til þeirra eigna og skulda sem nákvæmlega séu tilgreindar í ákvörðuninni, en ekki til annarra skuldbindinga.

Stefndi byggir á því að óeðlilegt sé að ráðstafanir sem miði að því að forðast tjóni eigi að leiða til þess að stefndi eigi að yfirtaka skaðabótakröfur vegna hugsanlegrar saknæmrar háttsemi sem hafi átt sér stað hjá öðrum aðila fyrir yfirtökuna. Í greinargerð með lögunum komi fram að verið sé að bregðast við aðstæðum á fjármálamörkuðum og tryggja virkni fjármálakerfisins og efla traust almennings á því, eftir atvikum með stofnun nýs fjármálafyrirtækis. Ákvörðuninni hafi þannig falið í sér að Arion banki hf. kæmi að nokkru leyti í stað Kaupþings banka hf. þannig að hægt væri að halda uppi bankaþjónustu þar með talið eignastýringu. Á grundvelli þessara óvenjulegu aðstæðna hafi stefndi tekið að sér að halda utan um eignastýringasöfn viðskiptavina Kaupþings banka hf. sem annars hefðu verð án nokkurrar umsjónar. Ákvörðunin hafi byggst á lögum sem í daglegu tali hafi verið kölluð neyðarlögin og hafi verið ætlað að draga úr tjóni eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði m.a. með því að stofna nýjan banka sem tæki við tilteknum réttindum og skyldum með það að markmiði að takmarka tjón viðskiptavinanna.

Til stuðnings kröfu um aðildarskort vísi stefndi til þess að þær óvenjulegu forsendur sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins byggi á um að flytja eignir, þar með talið eignastýringarsöfn, Kaupþings banka hf. yfir til stefnda samrýmist því ekki að í því felist yfirtaka á öllum hugsanlegum bótakröfum sem stofnast hafi í tíð Kaupþings banka hf. Þeim bótakröfum eigi einfaldlega að lýsa í þrotabú bankans eins og stefnendur hafi raunar gert. Yfirtaka stefnda sé ekki með þeim hætti að verið sé að beita reglum um samruna félaga, heldur líkist því þegar verið sé að kaupa tiltekna rekstrarhluta út úr félagi. Ráðstöfun eigna og skulda til stefnda frá gamla Kaupþingi banka hf. hafi í raun falið í sér stofnun nýs og sérstaks samningssambands á milli stefnanda og stefnda. Hvorki hafi verið um hefðbundin né eiginleg kröfuhafa- eða skuldaraskipti að ræða.

Stefndi vísar jafnframt til þess að stefnendur hafi lýst kröfu sinni fyrir slitastjórn Kaupþings banka hf. Það samrýmist ekki þeirri málsókn sem hér um ræði því stefnendur geti ekki haft uppi sömu kröfuna gagnvart tveimur aðilum.

Þá byggist sýknukrafa stefnda á því að skilyrði almennu skaðabótareglunnar eða sakarreglunnar séu ekki uppfyllt. Ákvörðun um að gera skiptasamninga við Kaupþing banka hf. hafi alfarið verið í höndum stefnanda sjálfs. Hann hafi sjálfur átt frumkvæðið að þeirri ákvörðun og hún sé hvorki hluti af eignastýringasamningi né byggist hún á ráðgjöf af hálfu starfsmanns eignastýringar. Til að gera slíkan skiptasamning hafi stefnandi þurft að hafa frumkvæði að því að ræða við starfsmenn fjárstýringar bankans, samþykkja sérstaka markaðsskilmála og undirrita skiptasamningana sjálfa, yfirlýsingar um lokanir og skilmálabreytingar og leggja fram tryggingar og undirrita handveðsyfirlýsingu vegna hugsanlegs taps á skiptasamningnum.

Stefndi vísi til þess að ráðleggingar til stefnenda um að fjárfesta í hlutabréfum Kaupþings banka hf. og Existu hf. sé ekki ákvörðun um kaup. Sú ákvörðun sé alfarið í höndum stefnenda sjálfra, sem hafi skrifað undir samning um að fjárfesta allt að 75% af eignastýringarsafni sínu í hlutabréfum. Enn síður feli ráðlegging um að kaupa tiltekin hlutabréf í sér ákvörðun um að gera skiptasamninga til að fjármagna kaupin. Slík ákvörðun sé af allt öðrum toga og byggist á því að stefnandi sé tilbúinn að taka þá áhættu að fjármagna hlutabréfaviðskipti með lánsfjármögnun í formi skiptasamnings og greiða þann mismun sem verði við það að greiðslan sem stefnandi á að inna af hendi ásamt vöxtum hækki meira en gagngreiðslan, þ.e. hlutabréfin í Kaupþingi banka hf. Jafnframt samþykki stefnandi að leggja fram tryggingu fyrir þeim mismun. Allar þessar ákvarðanir séu teknar að frumkvæði stefnanda sjálfs án afskipta starfsmanna Kaupþings banka hf. eða stefndu og stefnandi einn getur borið ábyrgð á þeim.

Þá byggi stefndi á því að bankinn hafi sérstaklega varað stefnanda við þeirri áhættu sem sé fólgin í afleiðuviðskiptum. Í markaðsskilmálum sem stefnandi hafi undirritað sé sérstaklega tekið fram að mikil áhætta sé fólgin í slíkum viðskiptum og vakin athygli á því að Kaupþing banki hf. beri ekki ábyrgð á tjóni viðskiptavinar vegna lækkunar á gengi verðbréfa. Stefnandi hafi gert sér fulla grein fyrir áhættunni enda hafi hann spurst fyrir um hvort hann gæti takmarkað áhættuna við tiltekin viðmiðunarmörk. Hann hafi hins vegar ekki verið tilbúinn að kaupa sölurétt sem honum hafi sérstaklega verið bent á að væri eina leiðin til að takmarka áhættuna. Þá hafi verðmæti skiptasamninga sem stefnendur höfðu gert sveiflast gríðarlega og þeim því mátt vera ljóst að áhætta af þessum viðskiptum var veruleg.

Stefndi byggir jafnframt á því að ráðleggingar og þau beinu afskipti sem bankinn hafi haft af skiptasamningum stefnanda hafi forðað honum frá verulegu tjóni. Þar sé vísað til þess að G-kk-nf F-kk-nf hafi í fyrsta lagi ráðlagt stefnendum að minnka áhættu skiptasamninganna úr 200.000 hlutum í 150.000 hluti. Í öðru lagi með því að ráðleggja stefnendum að skipta skuldbindingu sinni úr erlendum myntum yfir í íslenskar krónur, áður en gengi krónunnar hrundi og í þriðja lagi með því að loka stöðunni í september 2008 áður en bréfin hafi orðið verðlaus 9 .október 2008. Þó að bankanum hafi ekki tekist að sannfæra stefnendur um að þeir ættu að takmarka tjón sitt enn frekari hafi þessar ráðleggingar og afskipti bankans komið í veg fyrir að stefnendur enduðu í skuld við bankann í september 2008.

Fullyrðingar í stefnu um að stefnandi hafi gefið fyrirmæli um að loka skyldi samningnum þegar hagnaður eða tap færi umfram tiltekin viðmiðunarmörk sé mótmælt sem röngum auk þess sem þær styðjist ekki við fyrirliggjandi gögn. Í málinu séu lagðir fram skiptasamningar og yfirlýsingar um lokanir eða skilmálabreytingar undirritaðir af stefnanda. Stefnandi hafi undirritað þessa skiptasamninga með fullri vitund og vitneskju um tap þeirra á hverjum tíma. Þrátt fyrir að tap samninganna hafi augljóslega verið komið yfir þau 10% mörk sem stefnendur byggi á að þeir hafi gefið fyrirmæli um að miða lokun samningsins við, hafi stefnendur haldið ótrauðir áfram að undirrita nýja skiptasamninga þar sem tapinu er bætt við fyrri fjárhæð og engu skeytt um varnaðarorð starfsmanns Kaupþings banka hf.

Skírskotun stefnenda til samskipta við G-kk-þf F-kk-þf þann 7. ágúst 2008 til stuðnings þeirri málsástæðu að ekki hafi verið fylgt fyrirmælum um sölu á bréfum ef tap skiptasamninga næmi 10% af upphaflegri fjárfestingu sé sérstaklega mótmælt, enda byggist þau að verulegu leyti á rangri lýsingu á málavöxtum og augljósri oftúlkun á ummælum. Í stefnu sé vísað til þess að stefndi hafi þann 7. ágúst 2008, sannfært S-kk-þf um að hann yrði að loka skiptasamningi nr. 10 með nýjum skiptasamningi og bæta við tapinu frá fyrri skiptasamningi með vísan til þess að Kaupþing banki hf. hefði ráðist í kaup á hollenska bankanum NIBC. Til stuðnings þessari málsástæðu sé vísað í SMS-skilaboð frá stefnda G-kk-þgf F-kk-þgf þann 15.ágúst 2007. Kaupin á NIBC hafi ekki verið tilkynnt fyrr en 15. ágúst 2007, eða rúmri viku eftir að stefnandi hafi ákveðið að framlengja skiptasamninginn, þrátt fyrir að tapið væri komið yfir 10%. Útilokað sé því að ákvörðun hans um að endurnýja skiptasamninginn hafi byggst á þessum upplýsingum.

Þá sé því mótmælt að ummæli í SMS-skeyti um að stefndi G-kk-nf F-kk-nf „muni koma tessu rettu megin vid nullid“, feli í sér annað og meira en að stefndi muni gera sitt besta. Stefnendum sé ljóst að þau geti ekki tryggt sig fyrir tjóni á skiptasamningum nema með því að kaupa sölurétt. Stefnendur hafi bæði menntun og starfsreynslu á sviði viðskipta og þeim megi vera ljóst að starfsmaður í fjármálafyrirtæki geti ekki ábyrgst þróun á gengi verðbréfa. Ekkert sé óeðlilegt við það að starfsmenn fjármálafyrirtækja láti í ljós skoðanir á tilkynningum á markaði sem varði viðkomandi fjárfestingu. Í markaðsskilmálum sé áréttað að álit sem starfsmenn bankans kunni að láta honum í té sé eingöngu byggt á skoðunum viðkomandi starfsmanna á þeim tíma sem geti breyst án fyrirvara sbr. 1. mgr. 8. gr. markaðsskilmálanna.

Ef lagt sé til grundvallar að stefndi, G-kk-nf F-kk-nf, hafi með ummælum sínum gefið bindandi loforð um einhvers konar ábyrgð á ávöxtun hlutabréfa, þá byggi stefndi á því að slíkt loforð geti ekki bundið Kaupþing banka hf. og enn síður stefnda Arion banka hf. Kaupþing banki hf. ábyrgist einungis söluverð verðbréfa þegar keyptur sé svokallaður söluréttur, þ.e. réttur til að selja verðbréf á fyrir fram ákveðnu verði og þetta sé stefnendum ljóst. Ef stofnast hafi ábyrgð með öðrum hætti falli slík ábyrgð utan starfsskyldna viðkomandi starfsmanns og geti stefndi G-kk-nf F-kk-nf þá einn borið ábyrgð á henni.

Stefndi mótmæli því að ekki hafi verið lagt mat á þekkingu eða reynslu stefnenda af verðbréfaviðskiptum. Stefnandi hafi rætt við starfsmenn Kaupþings banka hf. áður en eignastýringasamningurinn var undirritaður og starfsmenn markaðsviðskipta þekktu einnig til þess að þau eru bæði með menntun og mikla starfsreynslu á sviði viðskipta. Stefnandi S-kk-nf hafði jafnframt hagnast vel með því að kaupa stóran hlut í fyrirtæki sem skráð var á markaði (FL Group hf.) áður en hann ákvað að gera skiptasamning þann sem um ræðir.

Á þeim tíma sem eignastýringasamningurinn og upphaflegi skiptasamningurinn hafi verið gerður hafi gilt ákvæði laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti en ekki lög 108/2007, sem ekki hafi tekið gildi fyrr en 1. nóvember 2007. Stefndi hafði hagnast verulega á hlutabréfum í FL Group hf. og hafði því bæði fjárhagslegan styrk og þekkingu til þess að undirrita skiptasamninga. Stefndu hafi aldrei ráðlagt stefnanda að gera slík viðskipti heldur hafi þau alfarið verið ákvörðun þeirra sjálfra.

Vísan stefnenda til þess að þörf bankans fyrir lækkandi hlutabréfaverð hafi haft áhrif á viðskipti hans sjálfs sé mótmælt sem rangri og ósannaðri. Markaðsverð undirliggjandi hlutabréfa sé einungis lítið brot af heildarviðskiptum með hlutabréf í Kaupþingi banka hf. á þessum tíma og hafi engin áhrif á verð hlutanna. Ákvörðun um kaup eða sölu hafi auk þess verið í höndum stefnenda sjálfra en ekki Kaupþings banka hf. eða starfsmanna hans.

Þá mótmæli stefndi því að stefnandi, H-kvk-nf G-kvk-nf, hafi ekki samþykkt veðsetninguna. Ákvarðanir vegna kaupanna hafi verið teknar í samráði við hana og ljóst að eiginmaður hennar hafði fullt umboð til að veðsetja eignastýringasafnið f.h. þeirra beggja. Þau verðbréf sem verið hafi í eignasafninu í upphafi hafi alfarið verið eign stefnanda, S-kk-ef S-kk-ef, og hafi hann því haft fullan rétt til að veðsetja þau. Stefnendur hafi auk þess aldrei haldið þessu fram fyrr en í stefnu. Í samtölum sem lögð séu fram komi fram að stefnandi S-kk-nf, segist ekki geta tekið ákvörðun nema með því að ráðfæra sig við stefnanda H-kvk-þf.

Stefndi mótmæli stefnufjárhæðinni sem miðist við það að stefnandi reikni sér þann hagnað sem hann hafi fengið í upphafi vegna skiptasamninga en taki ekkert tillit til taps af þeim eða því að hann beri ábyrgð á ákvörðunum sínum að neinu leyti. Þá séu lýsingar stefnenda á því að þau hafi tapað ævisparnaði sínum óneitanlega yfirborðslegar. Umræddan ævisparnað sé að rekja til þess að stefnandi S-kk-nf S-kk-nf hafði hagnast sem starfsmaður á hlutafjáreign í FL Group hf. sem var hluti af starfskjörum hans og hann náði að innleysa áður en hlutabréfin urðu að engu. Stefndi byggi á því að stefnendur hefðu tapað þessari hlutafjáreign sinni í FL Group, ef ráðleggingar starfsmanna Kaupþings banka hf. hefðu ekki komið til.

Stefndi vísar til 2. mgr. 16 gr. laga nr. 91/1991 varðandi aðildarskort. Þá vísar stefndi til þess að skilyrði almennu skaðabótareglunnar um saknæmi, ólögmæti orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu ekki uppfyllt. Jafnframt vísar stefndi til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi samninga.

Kröfu um málskostnað styður stefndi við XXI kafla laga nr. 91/1991.

IV

Stefndi, G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, byggir á því að stefnandi hafi sjálfur ákveðið að gera skiptasamning um 200.000 hluti í Kaupþingi banka hf. þrátt fyrir að hann hafi ráðið stefnanda frá því að gera samninginn. Gróðavon hafi ráðið því að stefnandi gerði samninginn. Stefnandi beri sjálfur ábyrgð á tapinu sem hlaust af því. Þegar af þessari ástæðu verði skaðabótakrafa stefnenda ekki reist á ætluðum ráðleggingum stefnda.

Stefndi byggir á því að stefnandi S-kk-nf S-kk-nf hafi gert sér skýra grein fyrir áhættunni sem fylgdi því að gera skiptasamninginn. Stefnandi hafi spurst fyrir um leiðir til að takmarka áhættu sína og stefndi gert honum grein fyrir því að eina leiðin til þess væri að kaupa sölurétt. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að gera það ekki og fylgjast sjálfur með stöðu sinni í samráði við stefnda.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sjálfur átt frumkvæði að því að stunda afleiðuviðskipti, þar á meðal að gera skiptasamning þann sem um ræði og endurnýja hann frá einum tíma til annars. Stefndi hafi aðeins tekið við fyrirmælum stefnanda þar um. Þá hafi hann sjálfur ákveðið að leggja eignasafn sitt að veði til tryggingar fyrir viðskiptunum.

Stefndi mótmælir því að hann hafi gefið stefnanda fyrirheit um að hann eða bankinn bæri ábyrgð á tapi stefnanda af skiptasamningnum eða að gengi hlutabréfa myndi hækka. Stefnanda hafi því verið ljóst eða mátt vera ljóst að hann gæti ekki reitt sig á skoðanir stefnda er hann tók ákvarðanir um að gera skiptasamninginn eða að endurnýja hann.

Stefndi byggir á því að starfsmenn banka gefi á hverjum degi álit á þróun á gengi hlutabréfa og alkunna sé að slíkar spár rætist ekki alltaf enda séu þannig spár ekki fyrirheit um gengisþróun.

Stefndi vísar til þess að í 8. gr. Almennra skilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta Kaupþings banka hf. sé viðskiptavinum ráðlagt að leita ráðgjafar utanaðkomandi sérfræðinga áður en þeir eigi viðskipti. Þá sé þeim bent á að skoðanir starfsmanna bankans geti breyst án fyrirvara.

Stefndi vísar til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 16/2001 þar sem viðskiptavinur verðbréfafyrirtækis hafi verið talinn bundinn við afleiðuviðskipti vegna athafnaleysis síns og ekki talinn hafa fært fram nægileg rök fyrir því að ráðgjöf verðbréfafyrirtækisins hafi verið svo ábótavant að hann væri óbundinn af viðskiptunum.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi mátt líta á SMS-skeyti sitt 15. ágúst 2007 sem fyrirheit um að hann myndi sem starfsmaður bankans halda stefnanda skaðlausum af gerð samningsins. Samskipti stefnanda síðar á árinu 2007 og árinu 2008 staðfesti að stefnandi hafi ekki litið svo á.

Stefndi mótmælir því sérstaklega að hann hafi tekið við fyrirmælum stefnanda S-kk-ef um að grípa til ráðstafana ef tap hans af skiptasamningnum yrði meira en 10%. Í samskiptum þeirra hafi aldrei komið fram að stefnandi ætlaðist til þess að stefndi gripi að eigin frumkvæði til ráðstafana til að draga úr tapi af samningnum. Hins vegar hafi ítrekað komið fram að stefnandi gerði sér grein fyrir því að áhætta hans væri ekki bundin við 10%.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ákveðið að fylgjast sjálfur með þróun gengis hlutabréfa í Kaupþingi banka hf. í stað þess að kaupa sölurétt til að takmarka áhættu sína. Stefnandi hafi fylgst með því hvernig tap hans af samningnum hafi aukist eftir því sem á leið en hafi aldrei óskað eftir að stefndi eða bankinn gripi til ráðstafana vegna þess. Þvert á móti hafi stefnandi óskað eftir því að samningurinn væri endurnýjaður frá einum tíma til annars og við slík tilefni undirritað athugasemdalaust uppgjör þar sem gerð hafi verið grein fyrir tapi hans af samningnum.

Stefndi mótmælir því að bankinn hafi ekki lagt mat á þekkingu eða reynslu stefnenda af verðbréfaviðskiptum. Stefnendur séu bæði með menntun og mikla starfsreynslu á sviði viðskipta. Þá hafa stefnendur bæði gegnt ábyrgðarstöðum í viðskiptalífinu um árabil. Stefnandi S-kk-nf hafði jafnframt hagnast vel með því að kaupa stóran hlut í fyrirtæki sem var skráð á markaði (FL Group hf.) áður en hann ákvað að gera skiptasamning þann sem um ræði. Hvað sem þessu líði sé ljóst að bankanum hafi ekki verið skylt að kanna þetta atriði sérstaklega áður en hann gerði samninginn við stefnanda, sbr. 8. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti, sem giltu á þeim tíma er samningurinn var gerður. Allt að einu sé ljóst að stefndi beri enga ábyrgð á þessu atriði.

Stefndi byggir á því að stefnendur hafi sjálf ákveðið að leggja eignasafn sitt að veði til að tryggja efndir á viðskiptum stefnanda og notið aðstoðar lögfræðings áður en stefnandi ritaði undir handveðssamning.

Stefndi mótmælir því jafnframt að hann beri ábyrgð á ætluðu tjóni stefnenda telji dómurinn að bankanum hafi verið óheimilt að ganga að eignum stefnenda þar sem skort hafi á undirritun stefnanda H-kvk-ef á handveðsyfirlýsinguna.

Stefndi mótmælir því að ráðgjöf hans hafi miðast við annað en hagsmuni stefnenda. Þessu til stuðnings bendi stefndi á að hann hafi ráðið stefnanda S-kk-þgf frá því að gera samninginn og hvatt hann til að draga úr áhættu sinni eftir því sem tap hans af samningnum hafi aukist.

Þá mótmælir stefndi því að hann beri persónulega ábyrgð á því ætlaða tjóni sem stefnendur krefjist að fá bætt. Stefndi byggir á því að hann hafi gegnt starfi sínu af samviskusemi og heiðarleika. Hann hafi ráðið stefnanda frá því að gera samninginn sem um ræði en stefnandi hafi farið gegn ráðleggingum hans. Á því beri hann ekki ábyrgð.

Þar sem stefnendur hafi ekki sýnt fram á að stefndi hafi sýnt af sér vanrækslu í starfi verði ábyrgð á ætluðu tjóni þeirra ekki lögð á hann. Þá verði ábyrgð ekki lögð á hann persónulega því gagnvart stefnefndum hafi hann komið fram sem starfsmaður bankans og ekki farið út fyrir starfsvið sitt.

Stefndi mótmæli sérstaklega fjárhæð kröfu stefnenda. Telji dómurinn að stefndi beri ábyrgð á tapi stefnanda af skiptasamningnum mótmæli stefndi því að stefnendur hafi orðið fyrir tjóni vegna ráðlegginga hans. Stefndi byggi á því að stefnendur hefðu tapað hlutabréfaeign sinni í FL Group hf. ef ráðleggingar hans hefðu ekki komið til. Allt að einu mótmæli stefndi því að krafa stefnenda eigi að miðast við verðmæti eignasafns stefnenda er stefnandi gerði skiptasamning þann sem um ræðir.

Stefndi byggi einnig á því að krafa stefnenda sé vanreifuð að því leyti hvort um sé að ræða skaðabætur innan eða utan samninga. Þá sé því sérstaklega mótmælt að stefnendur geti samhliða byggt á reglum um skaðabætur innan og utan samninga án þess að gera grein fyrir því hvernig þau telji skilyrði slíkrar ábyrgðar fyrir hendi.

Þá mótmæli stefndi dráttarvaxtakröfu stefnenda og upphafstíma dráttarvaxta.

Krafa stefnda um sýknu styðjist við meginreglur skaðabóta-og fjármunaréttar og krafa um málskostnað við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Stefnendur, sem bæði eru viðskiptafræðingar, gerðu eignastýringarsamning við Kaupþing banka hf. þann 23. janúar 2007. Í samningnum fólst að bankinn skyldi, gegn endurgjaldi, taka við fjármunum stefnenda til fjárfestingar í fjármálagerningum eða öðrum verðmætum fyrir eigin reikning stefnenda. Stefndi, G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, skrifaði undir samninginn f.h. Kaupþing banka hf. Stefndi var viðskiptastjóri stefnenda en sem slíkur sá hann um eignasafn þeirra og tók ákvarðanir um fjárfestingar fyrir það eftir þeirri fjárfestingarstefnu sem þau höfðu valið sér.

Þann 22. mars og 26. mars 2007 gerðu stefnandi S-kk-nf og Kaupþing banki hf. með sér skiptasamninga sem undirritaðir voru af starfsmönnum markaðssviðs f.h. bankans. Báðir samningarnir voru um kaup á hlutabréfum og voru kaupin fjármögnuð að fullu með láni frá bankanum í erlendri mynt. Samningunum var lokað 25. júní og 2. júlí 2007 með umtalsverðum hagnaði.

Skiptasamningar eru ekki hluti af eignastýringarsamningi þeim sem stefnendur gerðu við Kaupþing banka hf.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf lýsti því fyrir dóminum að gerð skiptasamninga hafi verið á verksviði markaðssviðs bankans og hans hlutverk hafi einungis verið að vera milliliður milli stefnenda og markaðssviðsins. Þá hafi hann veitt ráðgjöf þegar eftir henni hafi verið leitað.

Í framburði vitnisins, H-kk-ef F-kk-ef H-kk-ef, sem var aðstoðarframkvæmdastjóri markaðsviðskipta hjá Kaupþingi banka hf., kom fram að bankinn hafi aldrei átt frumkvæði að gerð skiptasamninga.

Samhliða gerð fyrri skiptasamningsins undirritaði stefnandi S-kk-nf almenna markaðsskilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta Kaupþings banka hf. Í 8. gr. skilmálanna kemur m.a. fram að mikil áhætta geti verið fólgin í afleiðuviðskiptum og að viðskiptavinur staðfesti með undirritun sinni að honum sé það ljóst. Þá kemur þar fram að Kaupþing banki beri ekki ábyrgð á meintu tjóni viðskiptavinar vegna lækkunar á gengi verðbréfa eða breytinga á gengisþróun í kjölfar gjaldfellingar, t.d. meints hagnaðar viðskiptavinar á gengisþróun, ef ekki hefði komið til gjaldfellingar.

Þann 30. júní 2007 nam markaðsvirði eigna stefnenda 182.914.508 kr. sem er stefnufjárhæð máls þessa. Þann 30. september s.á. nam verðmæti eignasafnsins 183.415.309 kr.

Þann 13. júlí 2007 gerðu stefnandi S-kk-nf og Kaupþing banki hf. með sér skiptasamning þar sem stefndi keypti hlutabréf í Kaupþingi banka fyrir 200.000 kr. að nafnvirði, eða 246.600.000 að markaðsvirði. Voru kaupin að fullu fjármögnuð með láni frá Kaupþingi banka í erlendri mynt.

Hinn 7. ágúst 2007 voru lán stefnenda samtals að fjárhæð 266.847.828 kr. en markaðsvirði hlutabréfa þeirra 236.600.000 kr. Tap stefnenda var samkvæmt því orðið umfram 10%.

Frá og með 7. ágúst 2007 voru, í kjölfar lokana eldri samninga, gerðir fjölmargir skiptasamningar á milli stefnanda og bankans, en einnig skilmálabreytingar á samningum, allt til 17. september 2008 er síðasti skiptasamningurinn, þ.e. samningur frá 20. maí 2008 ,var gerður upp, en tap samningsins ásamt lokunargjaldi nam samtals 72.428.854 kr. eða sem samsvarar tæplega 51% tapi af heildarfjárhæð samningsins.

Frá og með 7. ágúst 2007 var öllum skiptasamningum, nema einum, lokað með tapi en við lokun samnings hverju sinni var gerður nýr samningur þar sem bætt var við tapi þess samnings sem lokað var. Þá var tapi bætt við samningsfjárhæðina við skilmálabreytingar.

Hinn 30. september 2008 hafði verðmæti eignasafns stefnenda lækkað niður í 388.599 kr.

Stefnendur gera í máli þessu skaðabótakröfu á hendur stefndu Arion banka hf. og G-kk-þgf F-kk-þgf G-kk-þgf persónulega og f.h. bankans. Byggja stefnendur á því að stefndu hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu við fjárfestingarráðgjöf og eignastýringu gagnvart stefnendum og með því valdið stefnendum verulegu fjártjóni sem þeir verði að bæta í samræmi við almennar bótareglur. Þykir málatilbúnaður stefnenda ekki verða skilinn öðruvísi en svo að kröfur þeirra lúti að tímabilinu eftir 30. júní 2007 en fram að degi hafði orðið hagnaður af viðskiptum stefnenda.

Stefndi Arion banki hf. krefst sýknu af kröfum stefnenda og byggir kröfuna í fyrsta lagi á aðildarskorti.

Varðandi aðild stefnda, Arion banka hf., vísa stefnendur til þess að stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi á árunum 2007 og 2008 verið starfsmaður Kaupþings banka hf., sem beri ábyrgð á vanrækslu starfsmanna sinna samkvæmt almennu reglunni um húsbónda- og vinnuveitandaábyrgð. Arion banki hf. (áður Nýi Kaupþing banki hf.) hafi með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hinn 21. október 2008 tekið við skuldbindingum Kaupþings banka hf., þ.á m. við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka hf. á Íslandi, sbr. 2. ml. 5. tl. ákvörðunarinnar.

Stefndi byggir á því að í síðari málslið 5. tl. sé sérstaklega tekið fram að stefndi taki við réttindum og skyldum frá og með 22. október 2008 kl. 9.00. Þau réttindi og skyldur sem hafi stofnast fyrir það tímamark hafi ekki verið flutt til stefnda. Í 7. – 9. gr. ákvörðunarinnar sé fjallað með tæmandi hætti um þær skuldir og skuldbindingar sem flytjast yfir til stefnda. Í þessum kafla sé hvergi vikið að því að kröfur vegna skaðabótamála sem urðu til fyrir 22. október 2008 flytjist til stefnda.

Áðurnefnd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins var tekin með heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Í upphafi 1. gr. laga nr. 125/2008 segir, að við sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði sé fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.

Í greinargerð með lögunum kemur fram að verið sé að bregðast við aðstæðum á fjármálamörkuðum og tryggja virkni fjármálakerfisins og efla traust almennings á því, eftir atvikum með stofnun nýs fjármálafyrirtækis.

Með tilvitnaðri ákvörðun var nánar tilgreindum eignum og skuldum Kaupþings banka hf. ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf.

Við úrlausn um það, hvort kröfum stefnenda sé réttilega beint að stefnda verður að líta til þess, sem ákvörðunin samkvæmt efni sínu tilgreinir að ráðstafað hafi verið yfir til nýja bankans, auk þess sem horfa verður til tilgangs laganna, sem ákvörðunin byggist á.

Af ákvæðum framangreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins er ljóst, að með henni var ráðstafað tilgreindum og nánar afmörkuðum eignum, réttindum og skyldum frá Kaupþingi banka hf. yfir til Nýja Kaupþings banka hf., sem síðar varð Arion banki hf. Í 5. tölulið segir að Nýi Kaupþing banki hf. taki frá og með 22. október 2008 kl. 9.00 við starfsemi sem Kaupþing banki hf. hefur haft með höndum og tengist hinum framseldu eignum, þ.m.t. aðild Kaupþings banka hf. að hvers konar greiðslukerfum. Jafnframt taki Nýi Kaupþing banki hf. frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum, samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu, við viðskiptavini Kaupþings banka hf. á Íslandi.

Samkvæmt orðalagi ákvörðunarinnar liggur fyrir, að Nýi Kaupþing banki hf. tók við réttindum og skyldum samkvæmt eignastýringarsamningum, sem gerðir höfðu verið í tíð Kaupþings banka hf. Krafa stefnenda í máli þessu er hins vegar ekki krafa um efndir eignastýringarsamningsins, sem þeir gerðu við Kaupþing banka hf., heldur skaðabótakrafa, sem byggist á því að starfsmenn Kaupþings banka hf. hafi valdið stefnendum tjóni með saknæmri ráðgjöf við fjárfestingarráðgjöf og eignastýringu.

Við úrlausn um það, hvort slíkar skaðabótakröfur hafi verið fluttar yfir til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, verður, eins og áður er rakið, að líta til þess, sem fram kemur í ákvörðuninni sjálfri, með hliðsjón af tilgangi framangreindra laga sem hún byggist á. Eins og áður er rakið, var ekki í ákvörðuninni mælt fyrir um almennt framsal kröfuréttinda, heldur var tilteknum eignum, réttindum og skyldum Kaupþings banka hf. ráðstafað til stefnda. Að þessu virtu verður að fallast á það með stefnda, að þær skaðabótakröfur, sem risið hafa vegna starfa starfsmanna Kaupþings banka hf., hafi ekki verið fluttar yfir til stefnda með framangreindri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda, Arion banka hf., af kröfum stefnenda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kemur þá til úrlausnar hvort að stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu við fjárfestingarráðgjöf og eignastýringu gagnvart stefnendum.

Stefnendur byggja á því að stefndi, G-kk-nf F-kk-nf, hafi ekki framfylgt fyrirmælum þeirra um að selja hlutabréf í Kaupþingi banka hf. þegar tapið næmi 10% af upprunalegri fjárfestingu eða meira.

Í samskiptum stefnanda S-kk-ef og stefnda kemur fram að stefnandi sé einungis tilbúinn að taka á sig 10% tap. Þrátt fyrir það gaf stefnandi ekki fyrirmæli um að stefndi eða bankinn gripi til ráðstafana þegar tap af samningnum var orðið 30 milljónir króna hinn 7. ágúst 2007, eða meira en 10% af upprunalegri fjárfestingu stefnenda. Það gerði hann heldur ekki síðar við endurnýjun samninga og skilmálabreytingar þótt tap samninga væri nær undantekningalaust ávallt meira en 10%. Þvert á móti undirritaði hann athugasemdalaust uppgjör þar sem fram kom hvert tap hans var hverju sinni og gerði nýja samninga og skilmálabreytingar þar sem tapinu var bætt við samningsfjárhæðina.

Verður því ekki fallist á það með stefnendum að þau geti byggt á því að þau hafi mátt líta svo á að þau hafi gefið stefnda bindandi fyrirmæli um sölu á hlutabréfum þegar tapið af upprunalegri fjárfestingu næmi 10% eða meira.

Þá byggja stefnendur á því að ráðgjöf sú sem stefndu veittu þeim sé langt undir því sem viðskiptavinir fjármálastofnana megi almennt vænta og gerðar séu til slíkra stofnana í lögum, en sérstaklega verði að hafa í huga að stefnendur flokkist sem almennir fjárfestar í skilningi laga nr. 108/2007.

Stefnendur eru bæði viðskiptafræðimenntuð og hafa mikla reynslu á sviði viðskipta. Stefnandi S-kk-nf hafði hagnast vel á kaupum á hlut í FL Group hf., sem skráð var á markaði, áður en stefnendur gerðu eignastýringarsamninginn við Kaupþing banka hf.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf mótmælir því að Kaupþing banki hf. hafi ekki lagt mat á þekkingu eða reynslu stefnenda af verðbréfaviðskiptum. Kveður hann stefnendur hafa rætt við starfsmenn bankans áður en eignastýringasamningurinn var undirritaður.

Í 16. gr. umrædds eignastýringarsamnings, sem undirritaður er af stefnendum, kemur fram að viðskiptavinur geri sér grein fyrir eðli viðskipta með mismunandi fjármálagerninga og áhættunni sem þeim fylgir. Þá kemur þar fram að viðskiptavinur staðfesti að honum hafi verið gerð grein fyrir að ávöxtun fjármálagerninga geti sveiflast mjög frá einum tíma til annars. Einnig að hann geri sér grein fyrir að undirliggjandi eignir fjárvörslusamnings geti rýrnað á samningstímanum.

Eins og áður greinir þykir málatilbúnaður stefnenda ekki verða skilinn öðruvísi en svo en að hann lúti að tímabilinu eftir 30. júní 2007 þegar eign stefnenda nam 182.914.508 kr., en frá þeim degi var skiptasamningum nær undantekningalaust lokað eða skilmálabreytt með tapi, sem bætt var við nýja samninga, þar til eign stefnenda, hinn 30. september 2008, nam einungis 388.599 kr.

Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi G-kk-nf F-kk-nf eða bankinn hafi ráðlagt stefnanda S-kk-þgf að gera skiptasamninga. Verður því við það að miða, sbr. og framburður vitnisins H-kk-ef F-kk-ef um að bankinn hafi aldrei átt frumkvæði að gerð skiptasamninga, að skiptasamningar hafi verið gerðir að frumkvæði stefnanda S-kk-ef sjálfs.

Sama dag og stefnandi S-kk-nf undirritaði fyrsta skiptasamninginn, eða 22. mars 2007, undirritaði hann almenna markaðsskilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta Kaupþings banka hf. þar sem m.a. kemur fram að mikil áhætta geti verið fólgin í afleiðuviðskiptum.

Lög nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti tóku ekki gildi fyrr en 1. nóvember 2007 og voru því ekki í gildi á þeim tíma sem eignastýringasamningurinn og upphaflegu skiptasamningarnir voru gerðir, heldur giltu þá lög nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti.

Vitnið, H-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf, sem var eins og áður greinir aðstoðarframkvæmdastjóri markaðsviðskipta hjá Kaupþingi banka hf., bar fyrir dóminum að bankinn hafi í gildistíð laga nr. 33/2003 gert þá kröfu að viðskiptavinir þyrftu að teljast fagfjárfestar til að mega gera afleiðusamninga. Krafan hafi þannig verið strangari en lög nr. 33/2003 kváðu á um og sú sama og lögfest var með gildistöku laga nr. 108/2007. Þá kom fram hjá honum að það hafi verið á verksviði starfsmanna markaðsviðskipta að kanna hvort viðskiptavinur uppfyllti skilyrði til að stunda afleiðuviðskipti og heimila viðskiptin.

Af skiptasamningum þeim sem liggja frammi í málinu, lokunum á þeim og skilmálabreytingum, er ljóst að það eru starfsmenn markaðsviðskipta sem undirrita skjölin ásamt stefnanda S-kk-þgf. Samkvæmt því og með hliðsjón af framburði vitnisins H-kk-ef F-kk-ef verður að telja að það hafi ekki verið á verksviði stefnda G-kk-ef F-kk-ef að ganga úr skugga um hvort stefnendur uppfylltu skilyrði til að mega gera skiptasamninga.

Stefndi G-kk-nf F-kk-nf kveðst einungis hafa verið milliliður milli stefnenda og markaðssviðsins. Þá hafi hann veitt ráðgjöf þegar eftir henni hafi verið leitað.

Í 8. gr. almennra skilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta kemur m.a. fram að það álit sem starfsmenn kunna að láta viðskiptavini í té, samkvæmt hans ósk, sé eingöngu byggt á skoðunum viðkomandi starfsmanna á þeim tíma og geti breyst án fyrirvara.

Með hliðsjón af öllu framanröktu verður því ekki talið að leitt hafi verið í ljós að stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi veitt stefnendum lakari ráðgjöf en viðskiptavinir fjármálastofnana megi vænta og kröfur eru gerðar um í lögum.

Tilvísun stefnenda til þess að bankinn og stefndi G-kk-nf F-kk-nf hafi ekki haft hagsmuni stefnenda í huga, heldur miklu frekar þörf bankans fyrir lækkandi hlutabréfaverð, er órökstudd og ósönnuð.

Þá byggja stefnendur á því að stefndi G-kk-nf F-kk-nf og Kaupþing banki hf. hafi með óeðlilegum hætti, og án þess að gæta að stöðu stefnenda sem almennra fjárfesta og upplýsa þá nægilega um áhættuna, framlengt og aukið tap stefnenda, þar til að svo hafi verið komið að eign þeirra í eignastýringu var horfin.

Eins og áður greinir er stefnandi S-kk-nf viðskiptafræðingur með mikla reynslu af viðskiptum.

Þá liggur fyrir að stefnandi undirritaði samhliða gerð fyrsta skiptasamningsins almenna skilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta þar sem í 8. gr. er m.a. fjallað um áhættu þá sem er samfara afleiðuviðskiptum. Þá liggur fyrir að stefnandi spurðist fyrir um leiðir til að takmarka áhættu sína og stefndi gerði honum grein fyrir því að eina leiðin til þess væri að kaupa sölurétt. Stefnandi ákvað sjálfur að gera það ekki og fylgjast sjálfur með stöðu sinni í samráði við stefnda. Jafnframt liggur fyrir að stefnandi undirritaði sjálfur lokanir skiptasamninga og skilmálabreytingar og gerði nýja skiptasamninga þar sem tapinu var bætt við nýja samninginn. Þetta gerði hann í meira en ár þó að eign hans færi stöðugt minnkandi.

Þegar framangreint er virt þykir verða að leggja til grundvallar að stefnanda hafi verið ljós sú áhætta sem er samfara gerð skiptasamninga. Verður því ekki fallist á að skort hafi á upplýsingar af hálfu stefnda G-kk-ef F-kk-ef um áhættu af viðskiptunum.

Þá var það ákvörðun stefnanda sjálfs að leggja eignasafn sitt að veði fyrir viðskiptunum og ber hann einn ábyrgð á þeirri ákvörðun.

Þá byggja stefnendur á því að Kaupþingi banka hf. hafi verið óheimilt að selja allt það safn sem var í eignastýringu hjá bankanum og ráðstafa upp í skuld vegna kaupa á Kaupþingsbréfunum þar sem skort hafi á undirritun stefnanda, H-kk-ef, á handveðsyfirlýsinguna.

Það er mat dómsins að ekki komi til álita að stefndi, G-kk-nf F-kk-nf, geti borið ábyrgð á tjóni sem kann að hafa hlotist af sölu og ráðstöfun bankans á eignasafni stefnenda enda liggur ekkert fyrir í málinu um að hann hafi átt nokkra aðkomu þar að.

Samkvæmt öllu því sem að framan er rakið er það mat dómsins að ósannað sé að stefndi, G-kk-nf F-kk-nf, hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu við ráðgjöf til stefnenda og eignastýringu fyrir þau.

Verður stefndi, G-kk-nf F-kk-nf, því sýknaður af kröfum stefnenda í máli þessu.

Eftir niðurstöðu málsins verða stefnendur dæmdir til að greiða stefndu óskipt hvorum um sig 750.000 krónur í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndu, Arion banki hf. og G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, eru sýknaðir af kröfum stefnenda, S-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef og H-kvk-ef G-kvk-ef.

Stefnendur greiði óskipt hvorum stefndu 750.000 kr. í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf