E-1811/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 25. apríl sl. var höfðað þann 22. september 2022 af dánarbúi A, kt. 000000- 0000, [...] gegn B, kt. 000000- 0000, [...].

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 11.766.968 krónur ásamt vöxtum skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29.9.2018 til 29.9.2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst þess til varaað stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 11.422.466 krónur ásamt vöxtum skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29.9.2018 til 29.9.2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Til vara gerir stefndi þá kröfu að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá er gerð krafa um málskostnað.

I.

Helstu málsatvik

Þann 22. mars 2022 var dánarbú A, sem lést 21. febrúar 2021, tekið til opinberra skipta með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur og var fyrsti skiptafundur haldinn 31. mars sama ár. Þar var fjallað um ágreining þann sem málið varðar milli erfingja dánarbúsins þ. e. stefnda og fimm bræðra hans, sem er hvort stefndi skuldi búinu fjármuni sem hann hafi tekið við úr hendi hins látna á árabilinu 2004 til 2011.

Á árunum 2004 til 2006 fékk stefndi greidda fjármuni frá hinum látna vegna náms í gegnum félagið C ehf., sem var í eigu hins látna. Hinn látni seldi félagið á árinu 2007 og kallaði alla sex syni sína á fund þar sem hann afhenti þeim bréf dagsett 21. júní 2007, um að hann ætlaði að greiða þeim fyrirframgreiddan arf að fjárhæð 3.000.000 krónur. Þeir sem skulduðu félaginu og hinum látna, fengu greiddan mismun þeirrar fjárhæðar að frádregnum skuldum. Samkvæmt bréfi stefnda skuldaði hann félaginu 9.782.737 krónur og hinum látna 350.000 krónur eða samtals 10.132.737 krónur og lækkaði skuldin um fjárhæð hins fyrirframgreidda arfs þannig, að hinn látni greiddi stefnda 650.000 krónur, dró mismuninn 2.350.000 krónur frá skuldinni og var tilgreint í bréfinu að skuld stefnda við hinn látna næmi 7.782.737 krónum. Málsaðilar deila um það hvort um gjöf eða lán hafi veriðað ræða, hvort skuld stefnda við félagið C ehf. hafi verið framseld til hins látna við sölu félagsins og hvort allar skuldir við hinn látna hafi verið með gjalddaga á dánardegi hans.

Þann 26. nóvember 2008 tók hinn látni lán með skuldabréfi nr. [...] að fjárhæð 4.000.000 krónur, en að frádreginni þóknun Landsbanka voru 3.937.200 krónur greiddar inn á bankareikning hins látna. Daginn eftir greiddi hinn látni sömu fjárhæð inn á reikning stefnda með skýringunni „Millifært, jr. lán“. Fyrirtæki í eigu stefnda, D ehf,. greiddi afborganir skuldabréfsins inn á bankareikning hins látna frá 5. maí 2009 til 5. maí 2010, en við gjalddaga 5. júní 2010 urðu vanskil á greiðslum. Frá þeim tíma færði hinn látni inn á handritað útreikningsblað með yfirskriftinni „B jr.“ þar sem fram komu dagsetningar og fjárhæðir afborgana af láninu svo og aðrar meintar lánveitingar til stefnda, auk endurgreiðslna af hálfu stefnda eða D ehf. Hinn látni greiddi sex afborganir af skuldabréfinu tímabilið 5. júní 2010 til 5. nóvember 2010, samtals 344.503 krónur og greiddi skuldabréfið upp þann 11. maí 2012 með 3.347.583 krónum, en sú fjárhæð var færð inná útreikningsblaðið og við hana ritað „uppgreiðsla skuldabréfs“.

Þann 26. október 2011 keypti D ehf., fasteign að E og nam kaupverð 11.100.000 krónum. Kaupverð var greitt með veðskuldabréfi að fjárhæð 7.700.000 krónur og með peningum að fjárhæð 3.330.000 krónur. Hinn látni greiddi þann 27. október 2011, 3.639.728 krónur vegna kaupa fasteignarinnar og færði inn á útreikningsblaðið „lán 27/10/11 3.639.728 v/kaupa á húsnæði“. D ehf. seldi fasteignina E í desember 2014 með hagnaði og greiddi hinum látna 5.425.000 krónur þann 27. janúar 2015. Hinn látni færði fjárhæðina inn á útreikningsblaðið með þeirri dagsetningu auk þess að færa neðst á blaðið „3/2/205 skuld 4.805 þús“. Er því haldið fram af stefnanda að hinn látni hafi samið um við stefnda að hinn síðarnefndi endurgreiddi þann hluta skulda stefnda sem komu til eftir að húsnæðið að E var keypt þ. e. skuldir eftir 27. október 2011, sem hafi numið 5.425.000 krónum í samræmi við útreikningsblaðið. Eftir hafi staðið skuld vegna kaupa á E að fjárhæð 3.639.728 krónur, auk sex afborgana af skuldabréfi nr. [...] að fjárhæð 344.503 krónur en samkvæmt því hafi skuld stefnda við hinn látna þann 3. febrúar 2015 numið 3.984.231 krónur. Af hálfu stefnda er því haldið fram að hinn látni hafi veitt sér fjárstuðning í formi örlætisgernings til að koma fótum undir rekstur D með því að taka lán að fjárhæð 4.000.000 krónur með skuldabréfi nr. [...] þann 26. nóvember 2008. Félagið hafi framan af staðið skil á afborgunum en hinn látni hafi gert eftirstöðvar upp við lánveitanda 11. maí 2012. Hinn látni hafi haft frumkvæði að kaupum D á E og lánað félaginu en ekki stefnda 3.639.728 krónur sem hafi þurft að greiða með peningum. Af þeim fjármunum í reiðufé sem félagið hafi fengið við söluna á E, hafi 5.425.000 krónum verið ráðstafað af félaginu til föður stefnda þann 27. janúar 2015.

Sættir voru reyndar án árangurs en á skiptafundi 14. júní 2022 var niðurstaða kosningar, um hvort innheimta ætti kröfu fyrir hönd dánarbúsins fyrir dómstólum á hendur stefnda, samþykkt með atkvæðum fimm erfingja gegn atkvæði stefnda.

Við aðalmeðferð gáfu skýrslu stefndi, F, G, H og I auk J löggilts endurskoðanda. Skýrslur þeirra verða raktar að því leyti sem varðar niðurstöðu málsins.

II.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Sem fyrr greinir er endanleg dómkrafa stefnanda samkvæmt aðalkröfu að stefndi skuldi dánarbúinu 11.766.968 krónur. Annars vegar sé um að ræða skuld að fjárhæð 7.782.737 krónur. Þessi kröfuliður myndi bæði aðal- og varakröfu. Hins vegar sé í aðalkröfu krafist endurgreiðslu heildarskuldar að fjárhæð 4.085.000 krónur, sem samanstandi af sex vangoldnum afborgunum af skuldabréfi, einu láni vegna húsnæðiskaupa og einu peningaláni að fjárhæð 100.000 krónur. Við aðalmeðferð féll stefnandi frá kröfu vegna peningaláns að fjárhæð 100.000 krónur og því að námunda fjárhæðir afborgana skuldabréfs upp í næsta þúsund og lækkaði þennan hluta aðalkröfu í 3.984.231 krónur. Því lækkar aðalkrafa til samræmis við það úr 11.867.000 krónum í 11.766.968 krónur.

Fyrri kröfuliður aðal- og varkröfu að fjárhæð 7.782.737 krónur Hvað varðar fyrri kröfulið aðalkröfu byggir stefnandi á því að krafan eigi upphaflega rætur að rekja til skuldar stefnda við félagið C ehf., sbr. bréf hins látna til stefnda, dags. 21. júní 2007 og hafi verið til komin fyrir og fram að sölu félagsins í júní 2007.

Stefndi hafi sent öllum sonum sínum bréf þann 21. júní 2007 í tilefni af sölu hins látna á C ehf. Í bréfunum hafi skuldir þeirra við félagið og hinn látna verið reiknaðar út, þ. e. í þeim tilvikum sem þær voru til staðar. Þá hafi þeim jafnframt verið tilkynnt um fyrirframgreiddan arf og uppgjör vegna þessa. Við sölu félagsins hafi ekki verið ætlun hins látna né sona hans að skuldir þeirra síðarnefndu við félagið myndu fylgja með til kaupenda félagsins. Því hafi verið ákveðið að skuldirnar yrðu framseldar til hins látna, samhliða sölu félagsins með fullri vitneskju allra viðkomandi aðila. Hvað sem því líði byggi stefnandi einnig á því að skv. meginreglum kröfuréttar séu kröfuhafaskipti frjáls og þau geti farið fram án sérstaks samþykkis skuldara. Þ ví sé ljóst að hinum látna hafi verið fullkomlega heimilt að framselja skuldir sona sinna við félagið C ehf. til sín persónulega og það án sérstaks samþykkis þeirra. Samkvæmt bréfi til stefnda segi orðrétt: „ B minn, Samkv. bókhaldi C ehf. skuldar þú félaginu kr. 9.782.737

Svo fékkst þú um daginn kr. 350.000

Svo alls skuldar þú mér kr. 10.132.737

Ég hef ákveðið að borga hverjum ykkar bræðra, í fyrirframgreiddan arf kr. 3.000.000. – sem dragist frá skuld hvers ykkar við mig. Hins vegar hef ég ákveðið að borga þér hér og nú kr. 650.000 og draga þá mismuninn, kr. 2.350.000.- frá skuld þinni, svo hún stendur nú í kr. 7.782.737.- Vonandi ertu sáttur við þetta.“

Aðrir synir hins látna hafi fengið sambærileg bréf og samkvæmt þeim hafi skuldir sumra verið gerðar upp og þeir fengið greitt í peningum það sem út af hafi staðið af þeim 3.000.000 króna sem hver og einn hafi fengið úthlutað í fyrirframgreiddan arf. Skuld stefnda við C ehf. komi einnig fram í uppgjöri félagsins dagsett 31. maí 2007 sem útbúið hafi verið vegna sölu félagsins en þar segi m. a.: „ B jr. 9782737“ en um skammstöfun fyrir B j-e-x eða B yngri hafi verið að ræða. Sama skuldastaða hafi einnig komið fram í tölvupósti endurskoðanda félagsins þann 27. mars 2008 þar sem segi m. a.: „Eignir Aðrar skammtímakröfur[...]B jr. 9.782.737.“

Ljóst sé með vísan til alls þessa að skuldin hafi verið til staðar og að þetta hafi verið heildarfjárhæð hennar á þessum tíma. Fjárhæðin hafi síðan lækkað með útgreiðslu fyrirframgreidds arfs. Sönnunarbyrði um að skuld stefnda við félagið árið 2007 hafi verið lægri en framangreind gögn mæli fyrir um, hljóti að hvíla á stefnda.

Um lán hafi verið að ræða og hinn látni hafi gefið erfingjum skýr fyrirmæli um að skuldir yrðu dregnar frá uppgjöri á arfi. Vegna þessa hafi skuldirnar ekki verið gjaldkræfar fyrr en við andlát. Hinn látni hafi haldið sérstaklega utan um skuldirnar og gögn að baki þeim, í sérstakri möppu, en gögnin sýni fram á að um skuldir hafi verið að ræða sem hinn látni hafi ætlast til að yrðu gerðar upp við skipti á dánarbúi hans. Stefnandi bendir á að stefndi hafiekki verið eini erfingi hins látna sem þegið hafði frá honum lán.

Allir erfingjar hafi á fundi með hinum látna fengið sambærileg bréf árið 2007 og stefndi hafi fengið í kjölfar sölu félagsins C ehf. þar sem tiltekin hafi verið skuld viðkomandi erfingja við félagið. Hafi skuldin síðan eftir atvikum verið dregin frá þeim 3.000.000 króna sem hver og einn hafi fengið sem fyrirframgreiddan arf. Þetta sé ágreiningslaust enda hafi stefndi viðurkennt þetta sjálfur í Facebook skilaboðum til annarra erfingja þar sem segi: „Þann 21.6.07 kallar pabbi okkur á fund til að greiða okkur fyrirframgreiddan arf upp á 3 milljónir. Við fáum allir bréf með og á mínu stendur eins og sjá má skuld 10.132.737 – „.

Sumir erfingjar búsins hafi eftir þann dag fengið enn frekari lánveitingar frá hinum látna og hafi þeir í öllum tilvikum gengist við sínum skuldum að fullu og það í samræmi við gögn með útreikningum hins látna, sem liggi fyrir í málinu, síðast K vegna skuldar að fjárhæð 3.515.000 krónur á skiptafundi þann 4. maí 2022, en K hafi staðið í næst hæstu skuldinni við hinn látna á eftir stefnda. Það sýni að mati stefnanda best fram á að aðilar hafi í öllum tilvikum verið vel upplýstir og meðvitaðir um að sú yrði raunin. Ósanngjarnt og óeðlilegt yrði að mati stefnanda að sá aðili sem mest hafi fengið lánað hjá hinum látna, verði sá eini sem ekki þurfi að endurgreiða þær skuldir eins og aðrir erfingjar hafi gert með viðurkenningu á skuldum sínum til frádráttar við arfsúthlutun.

Um kröfulið í aðalkröfu að fjárhæð 3.984.231 króna Þessi kröfuliður aðalkröfu sé vegna lánveitinga hins látna til stefnda, útreiknaða raf hinum látna á útreiknings blaði dagsett 3. febrúar 2015. Samkvæmt því og breytingu á fjárhæð dómkröfu stefnanda til lækkunar við upphaf aðalmeðferðar málsins, skuldi stefndi dánarbúinu sex vangoldnar afborganir af skuldabréfi nr. [...] og lán vegna kaupa á fasteigninni E allt samtals að fjárhæð 3.984.231 króna.

Hinn látni hafi lánað stefnda 4.000.000 króna í nóvember 2008 með því að hinn látni hafi gefið út skuldabréf nr. [...]sömu fjárhæðar þann 26. nóvember 2008. Ástæðan hafi verið mikil fjárþörf vegna slæms gengis D ehf., sem hafi verið í eigu stefnda. Inn á bankareikning hins látna hafi komið 3.937.200 krónur þar sem kostnaður hafi verið dreginn frá og færslan merkt „skuldabréf“. Þann 27. nóvember 2008 hafi hinn látni greitt þá fjárhæð inn á reikning stefnda með skýringunni „Millifært, jr. lán“. Hafi hinn látni gert það til að tryggja að ekki færi milli mála að um lán væri að ræða. Samkomulag hafi verið um að stefndi greiddi afborganir skuldabréfsins, enda hafi stefndi verið raunverulegur skuldari. Samkvæmt yfirliti bankareiknings hins látna hafi D ehf. greitt sömu fjárhæðir mánaðarlega og hinn látni hafi greitt Landsbanka hf. af skuldabréfinu. Þessar greiðslur sýni að um lán hafi verið að ræða en ekki gjöf enda hefði ella ekki verið nokkur ástæða fyrir stefnda að greiða þessar fjárhæðir til hins látna, í nákvæmu samræmi við afborganir bréfsins.

Stefndi hafi hætt að greiða afborganir frá og með 5. júní 2010 og frá þeim tíma hafi hinn látni greitt afborganir vegna skuldabréfsins til 5. nóvember 2010, sex afborganir samtals að fjárhæð 344.503 krónur. Heldur stefnandi því fram að þá hafi sá hluti skuldasöfnunar stefnda hafist, sem hinn látni hafi haldið utan um á úrreikningsblaði sem er meðal gagna málsins. Stefndi hafi skráð á útreikningsblaðið fjárhæð og gjalddaga hverrar afborgunar sem lán til stefnda með lýsingunum „afb. láns“ eða „lán“ en afborganirnar komi fram á yfirliti á bankareikningi hins látna sem liggi fyrir í málinu. Stefnandi telji fullsannað með vísan til framangreinds að tilgreint skuldabréf hafi verið tekið fyrir hönd stefnda og honum því borið að standa straum af kostnaði sem hafi fallið á hinn látna vegna þess.

Þann 26. október 2011 hafi D ehf. keypt fasteign að E á 11.100.000 krónur samkvæmt kaupsamningi sem greiddar hafi verið annars vegar með veðskuldabréfi að fjárhæð 7.700.000 krónur og hins vegar með peningum að fjárhæð 3.330.000 krónur, sem hinn látni hafi lagt fram, sbr. ummæli stefnda á Facebook um að hinn látni hafi lagt fram „3 komma eitthvað í útborgun“. Á bankayfirliti hins látna komi fram að hann hafi greitt 3.639.728 krónur þann 27. október 2011 vegna þessa. Mismuninn megi væntanlega rekja til þess að greiða hafi þurft kostnað vegna kaupanna á fasteignasölunni, eins og almennt gangi og gerist í slíkum kaupum. Fjárhæðin 3.639.728 krónur sé enn ógreidd og feli í sér seinni kröfulið varakröfu.

Meginástæða lánveitingarinnar hafi verið aðkallandi húsnæðisskortur stefnda í kjölfar sambúðarslita. Þar sem D ehf. hefði þegar tekið hátt lán og fjárskortur stefnda augljós, hafi hinum látna orðið ljóst að stefndi myndi ekki standa skil á frekari afborgunum af fyrrnefndu skuldabréfi nr. 162359. Því hafi hinn látni ákveðið að greiða skuldabréfið upp þann 11. maí 2012 en uppgreiðslufjárhæð hafi numið 3.347.583 krónum. Sú fjárhæð hafi skilað sér inn á útreikningsblað hins látna yfir skuldir stefnda. Ekkert bendi til þess að uppgreiðslan hafi verið í þeim tilgangi að gefa stefnda gjöf. Þvert á móti sé skýrt af útreikningum hins látna, að uppgreiðslufjárhæð skuldabréfsins og greiðslur hins látna vegna þess, hafi átt að skoðast sem lán til stefnda. Sjáist þetta m. a. skýrlega í útreikningsblaði hins látna þar sem uppgreiðslufjárhæð skuldabréfsins þann 11. maí 2012 hafi verið tilgreind og lögð við heildarskuldina og skrifað við „uppgreiðsla skuldabréfs“. Allt þetta bendi eindregið til þess að um áframhaldandi lánveitingu hafi verið að ræða. Heildarskuldin hafi áfram verið reiknuð frá 11. maí 2012 á sömu kjörum og skuldabréfið allt þar til á lokadegi þann 3. febrúar 2015.

Þann [...]2014 hafi D ehf. selt fasteignina að E sem hafi skilað stefnda hagnaði. Hinn látni hafi þá samið við stefnda um endurgreiðslu þess hluta skuldarinnar sem hafi komið til eftirað E hafi verið keypt þann 27. október 2011 en ekki um þær skuldir sem hafi myndast fyrir kaupin. Sá hluti skuldanna hafi sem fyrr segir að mestu verið vegna uppgreiðslu skuldabréfs nr. [...]. Ástæða þess hafi verið sú að hinn látni hafi aldrei ætlað sér að lána þær fjárhæðir sem á hann hafi fallið vegna fyrrgreinds skuldabréfs. Þannig hafi hinn látni tekið lán fyrir hönd stefnda í stað þess að lána honum milliliðalaust fjárhæð skuldabréfsins. Hinn látni hafi neyðst til að bæta umræddum fjárhæðum við skuldir stefnda þegar stefndi hafi ekki staðið við afborganir bréfsins. Þegar stefnda hafi áskotnast fé við sölu E hafi verið ákveðið að hann endurgreiddi þennan hluta þegar í stað. Sjá megi útleiðslur á útreikningsblaði hins látna, merktar 27. janúar 2015, en þá hafi kaupverð vegna sölu á E verið greitt til D ehf. sem sýni glögglega að hinn látni hafi reiknað út þá upphæð skuldarinnar sem til hafði komið eftir kaupin á eigninni árið 2011 en niðurstaðan hafi verið 5.425.000 krónur. Sama dag hafi D ehf. greitt sömu fjárhæð inn á bankareikning hins látna. Afsal vegna E hafi verið gefið út 2. febrúar 2015. Lokadagsetning útreiknings hins látna sé einmitt daginn eftir eða 3. febrúar 2015 þar sem heildarskuld hafi réttilega verið tilgreind 4.085.000 krónur. Sú fjárhæð samsvari samtölu þeirra skulda sem til hafi komið fram til kaupdags E þann 27. október 2011 en hinn látni hafi sýnt það með því að draga ör á útreikningsblaði frá lokadegi útreiknings þann 3. febrúar 2015 til dagsins 27. október 2011. Hafi það verið gert í þeim tilgangi að gefa til kynna að það sem eftir stæði jafnist við skuldastöðu stefnda þann dag, þremur og hálfu ári áður.

Um kröfulið í varakröfu að fjárhæð 3.639.728 krónur Í ljósi flækjustigsins sem leiðir af lánveitingum hins látna til stefnda samkvæmt síðari hluta aðalkröfu telji stefnandi rétt að krefjast þess til vara að stefnda verði einungis gert að greiða lán að fjárhæð 3.639.728 krónur til viðbótar kröfulið vegna náms skulda stefnda. E ins og að framan er rakið keypti félag í eigu stefnda, D ehf., fasteignina að E. Ó umdeilt sé í málinu að hinn látni hafi greitt útborgunar fjárhæðina í peningum við kaup á fasteigninni og stefndi hafi sjálfur viðurkenn tí samtali við bræður sína á Facebook að svo hafi verið, en stefndi haldi því hins vegar fram að um gjöf hafi verið að ræða. Eins og fram komi á yfirliti yfir bankareikning hins látna greiddi hann kr. 3.639.728, vegna þessa, þann 27.10.2011. Mismunurinn á þeirri fjárhæð og kaupsamningsgreiðslunni til seljenda, kr. 3.300.000, megi væntanlega rekja til þess að greiða hafiþurft kostnað vegna kaupanna á fasteignasölunni, eins og almennt gangi og gerist í slíkum kaupum. Krafist sé endurgreiðslu á fjárhæðinni nákvæmlega eins og hún hafi sannanlega verið greidd af hinum látna og fór út af bankareikningi hans til kaupanna.

Skattskyldar gjafir

Stefnandi byggir á því að gjafir eða styrkir teljist til skattskyldra tekna einstaklinga samkvæmt 7. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003 en undanskildar eru þó tækifærisgjafir. Ljóst sé að greiðslur hins látna til stefnda hafi veri það háar að ekki geti verið um tækifærisgjafir að ræða. Ekkert liggi fyrir um að stefndi hafi greitt skatt af tilgreindum greiðslum sem bendi frekar til þess að um lán hafi verið að ræða.

Fyrning

Stefnandi byggir í öllum tilvikum á því að 10 ára fyrningarfrestur gildi, enda í öllum tilvikum um peningalán að ræða í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007.

Í fyrsta lagi hafi upphafsdagur fyrningarfrests allra krafna stefnanda verið við andlát. H inn látni hafi samið svo við stefnda, sem og aðra erfingja er fengið hafi hjáhonum fyrirgreiðslu, að lánin skyldu gerð upp eftir andlát hans með frádrætti frá arfshluta hvers og eins. Til stuðnings þessu vísi stefnandi til handskrifaðs miða sem fannst á heimili hins látna eftir andlát. Segi þar orðrétt:

"Strákar, yfirlit yfir ykkur & fl. eru í efstu skrifborðsskúffunni undir bókunum."

Miðinn vísi til þess staðar þar sem yfirlit yfir skuldir sona hins látna hafi verið að finna. Bendi þetta til og styðji þá niðurstöðu að skuldirnar hafi ekki átt að koma til efnda fyrr en með frádrætti frá arfshluta. Því hafi fyrningarfrestur byrjað að líða við andlát, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 og enginn hluti krafna stefnanda sé af þeim sökum fyrndu r. Í öðru lagi er á því byggt, verði upphafsdagur fyrningar talinn annar en við andlát, að stefndi hafi engu að síður rofið fyrningu með vísan til þess að stefndi hafi viðurkennt berum orðum í FB- skilaboðum að hafa greitt inn á skuldina „750 þús (minnir mig)“ eftir söluna á „ [...]“, þ. e. a. s. eftir að stefndi seldi fasteignina. Kaupsamningur innum „[...]“( E ) hafi verið gerður þann 18.12.2014 og afsalið þann 2.2.2015. Því sé ljóst að sú greiðsla h afi þá rofið fyrningu og markað upphaf nýs 10 ára fyrningarfrests allra ógreiddra skulda stefnda við stefnanda. Hvort sem miðað yrði við 2014 eða 2015, sé ljóst að kröfurnar fyrni st í fyrsta lagi 2024/2025.

Í þriðja lagi, verði ekki fallist á ofangreint, er byggt á því að upphafsdagur fyrningar verði talinn 3.2.2015, en það myndi leiða til þess að kröfurnar fyrndust í fyrsta lagi þann 3.2.2025. Er hér vísað til útreikningsblaðsins sem hinn látni tók saman á þeim degi. Augljóst séaf blaðinu, sbr. og málatilbúnað stefnanda, að skuldir stefnda hafi í hið minnsta ekki átt að koma til uppgjörs fyrr en í fyrsta lagi eftir að fasteginaviðskiptunum var lokið. Þeim lauk með undirritun afsalsins þann 2.2.2015. Það sé í samræmi við lokadagsetningu útreikningsblaðsins, sem hafi verið daginn eftir eða þann 3.2.2015. Stefndi sjálfur virðist ekki mótmæla þessu. Er í því sambandi vísað til fyrrgreindra FB-skilaboða og orða stefnda um að hinn látni hafi haft samband við stefnda eftir söluna á[...]til að ræða uppgjör á skuldum við hann. Ljóst séað mati stefnanda að upphafsdagur fyrningarfrests geti þ. a. l. aldrei orðið fyrir þennan dag.

Í fjórða lagi byggir stefnandi á því að stefndi hafi rofið fyrningu á öllum skuldum sínum við hinn látna þann 27.1.2015 þegar greiddar hafi verið 5.425.000 krónur frá Dehf. til hins látna. Um þessa greiðslu og hvernig hún var til komin vísi st til framangreindrar umfjöllunar um seinni kröfulið aðalkröfu. Vegna þessarar greiðslu séljóst að skuldir stefnda geti í fyrsta lagi fyrnst þann 27.1.2025.

Vextir

Af 3. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 leiði að hafi aðilar ekki samið um greiðslu vaxta, eigi kröfuhafi ekki rétt til vaxta. Sú meginregla sé ekki án undantekninga. Oft beri að greiða vexti af peningakröfu, þótt ekki hafi verið um það samið, ef lánveiting hefur verið til langs tíma og lánsfjárhæð ekki smávægileg, jafnvel þó lánveiting sé ekki liður í atvinnustarfsemi lánveitanda. Stefnandi teljiað stefndi hafi átt að greiða vexti af kröfum sínum í samræmi við það sem þegar hefur verið fjallað um hér að ofan en einnig sé vísað til umfjöllunar í kröfugerð annarra erfingja hins látna. Hins vegar telji stefnandi í ljósi málsatvika að krefja eigi stefnda um almenna vexti af skuldinni samkvæmt þessu enda sé lánsfjárhæðin ekki smávægileg og lán veitt til langs tíma.

Gerð sé krafa um almenna vexti 4 ár aftur í tímann og til hagræðis miðað við þingfestingardag máls samkvæmt 3. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007, sbr. 2. mgr. 5. gr. sömu laga. Þá sé krafist dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags í samræmi við reglur 6. gr. laga nr. 38/2001.

Að öðru leyti vísist til meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fær m. a. lagastoð í 45. og 51. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Um gjalddaga kröfunnar er einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Kröfur um almenna vexti styðjist við 3. og 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og dráttarvaxtakrafa við reglur III. kafla sömu laga. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing vísist til 32. gr. sömu laga.

III.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Um kröfulið að fjárhæð 7.782.737 krónur Stefndi hafi þegið námsstyrk frá föður sínum á árunum 2004 til 2006 sem hafi borist stefnda á námstíma með millifærslum frá einkahlutafélaginu C, sem faðir stefnda veitti fyrirsvar fyrir. Stefndi hafi aldrei gert láns samning við C ehf. Ekkert styðji staðhæfingar stefnanda um kröfuframsal, eða að gjalddagi og upphafsdagur fyrningar kröfu stefnanda, skuli teljast dánardagur nýs kröfuhafa eða framsalshafa. Því síður liggi nokkur viðurkenning stefnda fyrir.

Skýrlega sé kveðið á um að réttaráhrif fyrirframgreidds arfs séu bundin við að formlega sé rétt staðið að greiðslu hans og skýrslugjöf þar að lútandi, sbr. 6. gr. og 2. mgr. 15. gr. laga um erfðafjárskatt nr. 14/2004. Sé formsatriða ekki gætt fylgi lífsgjöfum ekki þau réttaráhrif sem fyrirfram greiddur arfur hafi, óháð því hvað peningagjafir séu kallaðar í einkabréfum. Stefndi haldi því fram að framangreint eigi við um allar kröfur stefnanda.

Fallist dómur ekki á að um óafturkræfa styrki til náms hafi verið að ræða, byggir stefndi á því að krafa um endurgreiðslu meintra lána hafi fallið niður fyrir fyrningu 10 árum eftir að síðasta framlag var veitt til stefnda þ. e. á árinu 2006, sbr. 2. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905. Verði við það miðað, að stefndi hafi fengið vitneskju umað til stæði að krefjast endurgreiðslu þann 21. júní 2007, hafi meint endurgreiðslukrafa fallið niður fyrir fyrningu, þann 21. júní 2017.

Um kröfulið í aðalkröfu að fjárhæð 3.984.231 króna Stefndi byggir á því að um örlætisgerninga hafi verið að ræða, en til vara að krafan sé fyrnd. Byggt sé á því í stefnu að kröfur að baki fjárhæðinni megi að mestu rekja til vangoldinna afborgana af skuldabréfi frá 26. nóvember 2008 nr. 162359 og framlags til D ehf. vegna húsnæðis kaupafélagsins.

Sex afborganir af 4 milljón króna skuldabréfi frá 26. nóvember 2008

Stefndi bendir á að um hafi verið að ræða styrk til að koma fótum undir rekstur D ehf. með kaupum á tækjum o. fl. Stefndi kveðst hafa litið á framlag föður síns sem gjöf, en vissulega hafi verið væntingar um að fjárfesting í atvinnurekstri bæri ávöxt. Stefndi h afiekkilögformlega s önnun fyrir því að um gjöf hafi verið að ræða. Erfiðleikar hans í fjármálum hafi verið miklir og faðir hans hafi hvatt hann tilað nýta þá menntun sem hann hafði aflað sér til að hafa lífsviðurværi. Hefði það verið ætlan föður stefnda að uppgjör á meintu láni færi fram þegar dánarbú hans yrði gert upp, hefði honum verið rétt að gera viðeigandi skjöl til að tryggja réttaráhrif fyrirframgreidds arfs. Það gerði hann ekki og stefndi samþykkti aldrei dánardag föður síns sem gjalddaga.

Verði fallist á með stefnanda að um lán hafi verið að ræða, gildi um endurkröfu þeirrar lánveitingar ákvæði laga um fyrningu kröfuréttinda. Endurkröfur meintra peningalána hafi því liðið undir lok fyrir fyrningu hver fyrir sig mánaðarlega á tímabilinu 5. júní til 5. nóvember 2020, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 2. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007.

E og afdrif 4 milljón króna skuldabréfs frá 26. nóvember 2008

Stefnandi fjalli ítarlega um lögskipti vegna fasteignarinnar að E, í tengslum við afdrif títtnefnds skuldabréfs nr. [...]. Glögglega megi greina af gögnum málsins að stefndi er ekki aðili að þeim löggerningum sem vísað er til. Í 1. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 sé kveðið á um ábyrgðarleysi félagsmanna á skuldbindingum einkahlutafélags. Sérstaklega verði að semjast um ríkari ábyrgð hluthafa á skuldbindingum félaga með takmarkaðri ábyrgð. Faðir stefnda, hafi lagt einkahlutafélaginu D ehf. til hluta af kaupverðinu en stefndi hafiekki verið aðili að þeirri fyrirgreiðslu, heldurverið fyrirsvarsmaður móttakanda fjárins þ. e. D ehf.

D ehf. hafi greitt 5.425.000 krónur til föður stefnda þegar E var seld. Leitast sé við af hálfu stefnanda að sýna fram á, að þessi greiðsla D ehf. til hins látna þann 27. janúar 2015, hafi verið greiðsla á öðrum kröfum en þeim sem lutu að fjármögnun á fasteigninni E. Í fyrsta lagi verði að líta til þess að D ehf. var kaupandi og lánþegi vegna fasteignakaupanna að E, ená því sé byggt í stefnu, að D hafi, í stað þess að greiða eigin skuldir, greitt hinum látna aðrar kröfur. Stefndi hafi spurt föður sinn til hvaða krafna hann teldi á hendur félaginu og hlutast til um að félagið greiddi til baka það sem félagið var talið skulda.

Stefnandi krefjist þess að stefndi greiði til baka fyrirgreiðslu, sem stefnandi sjálfur hafi lýst að hafi gengið til einkahlutafélagsins D ehf. Verði þessum málatilbúnaði ekki svarað á annan veg enað stefndi er ekki aðili að réttarsamböndum þeim sem liggja að baki þeirri kröfugerð sem stefnandi setur fram. Fjárhæðin 3.639.728 krónur hafi verið greidd beint til seljanda E sem hluti kaupverðs þeirrar eignar sem D ehf. keypti. Aðildarskortur stefnda um þennan hluta aðalkröfu og varakröfu leiði til sýknu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Verði á það fallist að til skulda þeirra við föður stefnda sem dóms er krafist um, hafi verið stofnað að öllu leyti fyrir þann dag, byggir stefndi á að þær skuldir, eins og málatilbúnaði stefnanda er háttað, hafi fallið niður fyrir fyrningu ekki síðar en 26. október 2021.

Greiðsla og viðurkenning á tilvist einnar ákveðinnar kröfu, valdi því ekki að nýr fyrningarfrestur stofnist fyrir aðrar kröfur og því síður að af greiðslu tiltekinnar kröfu leiði viðurkenning annarra krafna. Bendi stefndi á dóm Hæstaréttar í máli nr. 346/2000 um þá meginreglu að safn af kröfum verði ekki álitið ein og sama krafan, heldur verði að ráðstafa hverri greiðslu með tilgreindum hætti.

Byggt sé á þvíaf stefnanda hálfu, að greiðsla D ehf. hafi verið greiðsla á tilteknum kröfum eins og við þær er merkt á yfirlitsblaði hins látna. Afleiðing þess, að stefnandi hafi með málatilbúnaði sínum lýst tilgreindar kröfur ýmist á hendur stefnda eða einkahlutafélaginu D greiddar og uppgerðar, nánar tiltekið allar kröfur yngri en frá 2 6. október 2011, er að þær meintu kröfur sem eftir standa, eru þá fallnar niður fyrir fyrningu.

Stefnandi byggi sjálfur á því, að greiðslum D ehf. hafi verið ráðstafað með tilgreindum og nákvæmum hætti til greiðslu sérgreindra krafna. Samkvæmt því geti greiðsla D ehf. ekki hafa rofið fyrningu gagnvart öðrum eldri meintum og umdeildum kröfum, hvort sem þeim væri beint að félaginu eða stefnda persónulega.

Stefndi hafi ekki verið útgefandi skuldabréfsins frá 26. nóvember 2008. Afborganir af því skuldabréfi hafi því verið á ábyrgð hins látna sjálfs. Verði fallist á málatilbúnað um að um lán til stefnda hafi verið að ræða, sé krafa stefnanda um endurgreiðslu sex afborgana þess fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 2. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, enda hafi faðir stefnda getað krafið stefnda um greiðslu sama dag og hann innti sína greiðslu af hendi.

Stefndi hafi hlutast til um það, sem fyrirsvarsmaður D ehf. að gera upp skuldir félagsins, en á því sé ekki byggt í stefnu. Byggt sé á því að aðrar kröfur hafi verið jafnaðar með greiðslu D ehf. að fjárhæð kr. 5.425.000,- þann 27. janúar 2015. Þannig byggi stefnandi á því að verulegar fjárhæðir í síðarihluta aðalkröfu sé krafa á hendur stefnda í stað D ehf. sem hafi þó móttekið féð og nýtt. Stefnandi hafi ekki gert tilraun til að sýna fram á að stefndi hafi gengist í persónulega ábyrgð fyrir þeim skuldum D ehf. sem þessi kröfuliður lýtur að. Verði álitið þrátt fyrir aðildarskort og skort ábyrgðaryfirlýsingar, að endurkrafa á fyrirgreiðslu föður stefnda til D ehf. verði talin stefnda persónulega til skuldar, þá hafi krafan fallið niður fyrir fyrningu í síðasta lagi 26. október 2021.

Fullyrðing stefnanda um að ítrekað hafi komið fram fyrirmæli föður stefnda um hvernig bæri að fara með meintar skuldir erfingja við hann eftir hans dag kannast stefndi ekki við og mótmælir. Þó allir aðrir erfingjar vitni á þann veg fyrir sitt leyti, kannast stefndi ekki við að þannig hafi verið mælt fyrir um í hans eyru. Slíkar viljayfirlýsingar raski ekki fyrirmælum þeim, sem fram komi í lögum um fyrningu kröfuréttinda, enda undirgekkst stefndi slíka skilmála aldrei. Stefnandi ber og fyrir sig það sem hann nefnir vilja arfleiðanda, án þess að vísað sé til réttarreglu sem frávik frá fyrningarreglum yrði heimfært til.

Þó aðrir erfingjar hafi greitt dánarbúinu til baka það sem þeir hafi þegið frá föður sínum fyrir andlát hans geti það ekki bundið stefnda, en framburð meðerfingja verði að taka með fyrirvara sakir þeirra hagsmuna sem þeir eigi að gæta og stöðu þeirra.

Stefnandi bendi réttilega á skatt skyldugjafa og styrkja samkvæmt 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003. Vanþekking stefnda á nauðsyn skrásetningar gjafa og styrkja frá föður sínum, leiði þó ekki til viðurkenningar á skuldum. Allt að einu upphefji það ekki fyrningu þeirra krafna sem kynnu að hafa stofnast vegna vanskráningar gjafa í skattframtöl. Skylda hvíli jafnframt á þeim sem eigi fjárkröfur á hendur öðrum, að skrásetja þær í skattframtöl sín, sbr. 72. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sem hinn látni hafi aldrei gert varðandi meint lán til stefnda. Það hafi hann hins vegar gert gagnvart öðrum skuldnautum sínum, ámóta nákomnum og stefndi var, en skráningar um lán til bróður stefnda og systur hins látna hafi verið færðar í framtöl á þeim árum sem stefnandi haldi fram að hafi verið stofnár stærsta hluta aðalkröfu. Ekkert í framtölum hins látna styðji kröfur á hendur stefnda, þvert á móti megi ætla að hinn látni hafi aldrei álitið sig eiga kröfu á stefnda. Ætla megi að hinum látna hafi verið vel kunnugt um ábyrgðarleysi hluthafa á skuldum einkahlutafélaga, enda hafi hann oft fært í framtal sitt skuldir sinna eigin félaga við sig eins og glögglega sjáist í skattframtölum hans árin 2007 til 2010 og árið 2014, þar sem kröfur á hendur bróður stefnda, systur og bróður hins látna svo og Eignarhaldsfélagið L ehf., hvar hinn látni var eini hluthafi, hafi verið skráðar.

Stefndi mótmæli því að upphafsdagur fyrningarfrests allra meintra krafna hafi verið við andlát hins látna sem og því að um það hafi samist. Stefnandi byggi á orðsendingu frá hinum látna á post- it miða, dagsettur 14. apríl 2011 en þar komi fram einföld orðsending "Strákar, yfirlit yfir ykkur & fl. eru í efstu skrifborðsskúffunni undir bókunum". Hvergi sé vikið að því að allt það sem hinn látni hafi skrifað hjá sér skyldi dragast frá arfi, hvað þá að þannig skyldi farið að, óháð því hversu langt væri um liðið að gjafir eða fyrirgreiðsla hafi verið veitt erfingjum. Stefndi mótmæli því að kröfur á hendur honum hafi ekki orðið gjaldkræfar fyrr en við andlát, enda hafi hinn látni hvenær sem er getað krafið stefnda um greiðslu hefði hann ætlað að gera það. Enginn samningur, gögn, lagareglur eða nokkuð annað, styðji staðhæfingu stefnanda um dánardag sem gjalddaga. Við þessar staðreyndir verði upphafsdagur fyrningar að miðast.

Stefnandi beri fyrir sig að upphafsdagur fyrningar verði talinn 3. febrúar 2015 þar sem hinn látni hafi sett inn færslu á yfirlitsblað. Tilhögun bókhalds hins látna, þar sem enginn greinarmunur hafi verið gerður á lögaðila og einstaklingi geti ekki raskað staðreyndum og færsla á yfirlitsblað marki ekki gjalddaga. Hvort heldur sem fallist verði á rökleiðslu um að greiðsla D ehf. verði álitin þriðja manns greiðsla á tilgreindum kröfum á hendur stefnda, eða fallist á það sem stefndi hafi sjálfur álitið, sem fyrirsvarsmaður einkahlutafélagsins D ehf., að greiðslan væri uppgjör á kröfum hins látna á hendur Dehf., þá rjúfi greiðsla D ehf. ekki fyrningarfrest á þeim kröfum sem beint sé að stefnda. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 469/2003, sé því slegið föstu að greiðslur þriðja manns feli ekki í sér viðurkenningu af hálfu skuldara. Greiðsla á ákveðinni kröfu leiði ekki til þess að aðrar kröfur fái nýjan upphafsdag fyrningar.

Að virtum málsatvikum séljóst að fyrirgreiðsla til stefnda annars vegar og til Dehf. hins vegar greinist með skýrum hætti og reki rætur til mismunandi megin atvika: Í fyrsta lagibeinnstyrkurtil stefnda til að stunda nám. Í öðru lagi stuðningur við að koma atvinnurekstri á laggirnar; faðir stefnda hafi tekið lán í eigin nafni en ráðstafaði fénu til stefnda til að koma fótum undir rekstur D ehf. Í þriðja lagi fjárveiting til D ehf. til kaupa á E.

Kröfum stefnanda um vexti er mótmælt sérstaklega.

Að öðru leyti vísi stefndi til réttarreglna um fyrningu kröfuréttinda, sér í lagi peningalána í 2. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 og 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 og um upphafstíma fyrningarfrests til 1. mgr. 2. gr. sömu laga. Samkvæmt 6. gr. og 2. mgr. 15. gr. laga um erfðafjárskatt nr. 14/2004 sé vísað til þess að réttaráhrif fyrirframgreidds arfs séu bundin við að rétt sé staðið að greiðslu hans og skýrslugjöf þar að lútandi. Um aðildarskort sé auk 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og vísað til 1. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 um ábyrgðarleysi félagsmanna á skuldbindingum einkahlutafélags. Um málskostnað sé vísað í 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu deila málsaðilar í fyrsta lagi um það hvort stefndi hafi fengið fjármuni að láni eða að gjöf frá föður sínum á árunum sem lést á árinu 2021 og hvort honum beri að greiða dánarbúinu þá fjármuni til baka.

Er í aðal- og varakröfu m. a. deilt um það hvort stefndi hafi fengið námsstyrk á árunum 2004 til 2006 að gjöf eða láni. Fjármunirnir voru greiddir til stefnda af félaginu C ehf. sem var í eigu hins látna. Meðal gagna málsins er bréf stílað á stefnda dagsett 21. júní 2007 þar sem fram kemur að stefndi skuldi félaginu C ehf. 9.782.373 krónur og hinum látna persónulega 350.000 krónur eða samtals 10.132.737 krónur. Fyrri fjárhæðin er í samræmi við fjárhæð sem vitnið J löggiltur endurskoðandi, kvaðst hafa sett upp í töflu í tölvupósti dagsettum 27. mars 2008 þar sem tilteknar voru skuldir sona hins látna og fleiri aðila, vegna uppgjörs við sölu C ehf. Bar vitnið að hinn látni hafi yfirtekið skuldirnar við C ehf. við söluna og það hafi verið gert upp sem arðgreiðsla. Er þegar af þeirri ástæðu hafnað þeirri málsástæðu stefnda að ekki hafi verið um kröfuhafaskipti að ræða en ekki þarf samþykki skuldara fyrir kröfuhafaskiptum. Í bréfinu kemur einnig fram að hinn látni hafi ákveðið að borga stefnda og öðrum bræðum hans fyrirframgreiddan arf að fjárhæð 3.000.000 krónur sem dragist frá skuld hvers þeirra við hann. Hins vegar hafi hinn látni ákveðið að borga stefnda 650.000 krónur og draga mismuninn, 2.350.000 krónur frá skuld stefnda, svo hún standi í 7.782.737 krónum. Fjárhæð þessi er óumdeild en stefndi heldur því fram að um gjöf hins látna til sín hafi verið að ræða í formi óafturkræfs námsstyrks.

Sá sem heldur því fram að tiltekin ráðstöfun fjármuna til hans helgist af gjöf eða öðrum örlætisgerningi ber almennt sönnunarbyrði fyrir staðhæfingu sinni um þetta, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 21. október 1999 í máli nr. 185/1999 og dóm Landsréttar 12. apríl 2019 í máli nr. 485/2018. Samkvæmt því verður stefndi að færa sönnur á að svo hátti um þá fjármuni sem hann fékk fyrir millgöngu hins látna frá C ehf. er hann stundaði nám. Stefndi hefur engin sönnunargögn lagt fram til stuðnings þeirri staðhæfingu sinni að um gjöf í formi námsstyrks hafi verið að ræða. Þvert á móti kemur skýrt fram í tilgreindu bréfi að um skuld hafi verið að ræða, sem fær stuðning í framburði vitnisins Jlöggilts endurskoðanda sem rakinn er að framan. Þá liggur fyrir að um háa fjárhæð var um að tefla og af þeim sökum hefði enn frekar verið þörf á að ótvírætt lægi fyrir af hálfu hins látna að um gjöf væri að ræða til að stefndi hefði mátt hafa ástæðu til að líta svo á. Að öllu þessu gættu hefur stefndi því að mati dómsins ekki sýnt fram á með nokkrum hætti að um gjöf hafi verið að ræða sem ekki hafi átt að endurgreiða og verður því að líta svo á að um lán hins látna til stefnda hafiverið að ræða.

Stefndi byggir sýknukröfu vegna þessa hluta aðal- og varakröfu einnig á grundvelli fyrningar, þar sem krafan hafi fallið niður 10 árum eftir að síðasta framlag hafi verið veitt til stefnda, sem hafi verið árið 2006, sbr. 2. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Þá heldur stefndi því fram að verði við það miðað að hann hafi fengið vitneskju um að til stæði að krefja hann um endurgreiðslu þann 21. júní 2007, hafi meint endurgreiðslukrafa fallið niður þann 21. júní 2017, enda aldrei hafðir uppi tilburðir til innheimtu með þeim hætti að rofið gæti fyrningarfrest.

Að mati dómsins verður lagt til grundvallar að stefndi hafi við móttöku bréfs hins látna þann 21. júní 2007 fengið vitneskju um að um lán væri að ræða en ekki gjöf eða óafturkræfan styrk, þar sem kemur skýrt fram að stefndi skuldaði hinum látna tilgreinda fjárhæð. Hins vegar er engum gögnum til að dreifa um að stefndi hafi vitað fyrr en þá að til stæði að krefja hann um endurgreiðslu lánsins. Af hálfu stefnanda hefur því verið haldið fram að hinn látni hafi haldið utan um allar skuldir stefnda og annarra sona sinna vegna lána til þeirra í ákveðinni möppu og að hinn látni hafi gert ráð fyrir að allar skuldir yrðu gerðar upp að sér látnum og dregnar frá arfshluta þeirra bræðra sem skulduðu. Stefnandi byggir þannig á því að stefndi hafi í raun samþykkt að gjalddagi allra lána sem hinn látni hafi veitt stefnda væri við andlát hans.

Af framangreindri niðurstöðu um að um lán hafi verið að ræða, leiðir að sú meginregla kröfuréttar gildir að lánið beri að endurgreiða þegar þess er krafist af hálfu lánveitanda, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 18. júní 2009 í máli nr. 690/2008 og 16. janúar 2014 í máli nr. 523/2013. Í málinu liggur fyrir handreiknaður útreikningur á yfirlitsblaði með yfirskriftinni „B jr.“ sem óumdeilt er í málinu að var í möppu á heimili hins látna. Er því haldið fram af stefnanda að á því blaði hafi hinn látni haldið utan um allar lánveitingar til stefnda. Sambærileg yfirlitsblöð liggja fyrir í málinu þar sem hinn látni virðist hafa haldið utan lánveitingar með sambærilegum hætti til annarra sona sinna. Á tilgreindum yfirlitsblöðum kemur ekkert fram um gjalddaga skulda við hinn látna. Þá báru vitnin F, H og I fyrir dómi að ekki hafi komið fram á fundi þeirra með hinum látna 21. júní 2007 hvenær eða hvernig skuld stefnda yrði gerð upp og að um uppgjör eða gjalddaga krafna við andlát föður þeirra hafi þar ekki verið rætt. Þeir kváðust hvorki hafa rætt fjárhæðir skulda stefnda né endurgreiðslu þeirra við stefnda eða föður þeirra. Vitnið F kvaðst hafa vitað um miklar skuldir stefnda og hafa spurt hinn látna hvort hann þyrfti virkilega að fá lán til að fá einhvern arf en þá hafi hinn látni sagt að þetta væri allt skráð og ekki þyrfti að hafa neinar áhyggjur, allt væri skýrt í möppunni. Vitnin I og H kváðust fyrir dómi hafa fengið lán hjá hinum látna, I á árinu 2013 og H á árinu 2015, sem hinn látni hafi sagt að hafi átt að gera upp við skipti dánarbúsins. Vitnið G kvaðst lítið sem ekkert muna frá fundinum árið 2007. Hann kvaðst hafa fengið lánað hjá föður sínum eftir það en þeir hafi ekkert rætt um endurgreiðslu. Hins vegar kvaðst hann hafa fallist á uppgjör þeirrar skuldar við búskiptin, því ekki hafi verið um gjöf að ræða heldur lán sem þyrfti að endurgreiða.

Þrátt fyrir að vitnin F, H, I og G, sem eru bræður stefnda, hafi vissulega hagsmuna að gæta af niðurstöðu málsins og að skýrslur þeirra fyrir dómi verði að meta í því ljósi, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, telur dómurinn vitnisburði þeirra trúverðuga um að hinn látni hafi staðið í þeirri trú að lánveitingar til sona hans gætu, án tillits til þess hvenær og hvernig þær voru veittar, hvernig haldið var utan um þær og án sérstakra ráðstafana, orðið gjaldkræfar við andlát hans. Þá telur dómurinn einnig hafa verið færðar fyrir því ákveðnar líkur á að hinn látni hafi ekki viljað gera upp á milli sona sinna þegar litið er til þeirrar greiðslu, sem hann kallaði fyrirframgreiddan arf árið 2007 og þess uppgjörs sem þá fór sannanlega fram á skuldum þeirra bræðra sem skulduðu Cehf. og er óumdeilt í málinu. Hins vegar var þar um gjöf að ræða sem hefði átt að telja fram til skatts og greiða af tekjuskatt, þar sem ekki var gengið frá lögformlegum erfðafjárskýrslum eða erfðafjárskatti. Virðist hinn látni að sama skapi hafa ranglega talið að hann gæti einhliða haldið utan um lánveitingar þannig að gjalddagi þeirra skyldi vera við andlát hans, þó það væri áratugum síðar og án þess að ganga frá því með lögformlegum hætti gagnvart lánþegum með fyrirframgreiddum arfi, með skriflegum samningum þar að lútandi eða með öðru hætti. Stefndi bar fyrir dómiað þeir feðgar hafialdrei hafa rætt sín á milli að skuldir ættu að dragast frá búshluta eftir dánardag hins látna.

Þrátt fyrir ofangreinda vitnisburði F, H og I um hvað hinn látni hafi sagt við þá um uppgjör við dánarbúskipti við þá varðandi þeirra skuldir og þeir hafi talið sig skuldbundna með þeim hætti af þeim sökum, liggur fyrir að vitnið G bar um að endurgreiðsla lána sem hinn látni hafi veitt honum, hefði ekki borist í tal við hinn látna. Vitnin H og I báru jafnframt fyrir dómi að þeir hefðu aldrei rætt skuldir stefnda eða greiðslu þeirra við hinn látna. Verður því ekki byggt á framangreindum vitnisburðum, um að allar lánveitingar hins látna til sona hans ættu að verða gjaldkræfar við andlát. Þau gögn sem liggja fyrir í málinu og byggt er á af hálfu stefnanda, þar með talin orðsending á miða dagsett 14. apríl 2011, bera heldur ekki með sér að stefndi hafi samið um eða samþykkt að skuldin yrði gjaldkræf við andlát og verður það ekki lagt til grundvallar gegn mótmælum stefnda. Það sama á við um aðrar meintar skuldir stefnda sem stefnandi gerir kröfu um og verður fyrningarfrestur því ekki talinn byrja að líða við það tímamark. Að framangreindu gættu giltu um kröfuna þágildandi lög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda en samkvæmt 2. mgr. 4. gr. þeirra laga fyrndust allar aðrar kröfur, sem ekki var settur annar fyrningarfestur fyrir í 2. og 3. gr. laganna á 10 árum, sbr. og 2. mgr. 5. gr. laganna. Var krafan því fallin niður vegna fyrningar þann 21. júní 2017. Verður stefndi því sýknaður af þeim hluta aðal- og varakröfu sem varðar kröfu vegna námsláns stefnda að fjárhæð 7.782.737 krónur.

Í öðru lagi deila málsaðilar um síðari hluta aðalkröfu stefnanda að fjárhæð 3.984.231 króna. Ljóst er að hluti hennar er sama krafa og síðari hluti varakröfu, þ. e. lán hins látna vegna kaupa D ehf. á fasteigninni E, þann 27. október 2011 að fjárhæð 3.639.728 krónur. Mismunurinn er vegna sex afborgana af skuldabréfi að fjárhæð 4.000.000 króna sem hinn látni tók í eigin nafni á árinu 2008, D ehf. greiddi af til 5. maí 2010 og hinn látni greiddi af frá og með 5. júní til og með 5. nóvember 2010, samtals 344.503 krónur.

Af hálfu stefnda er því ekki mótmælt að kaupverð skuldabréfsins hafi runnið til sín en það hafi verið til að koma fótum undir rekstur D hef. Stefndi heldur því fram að um styrk hafi verið að ræða og kveðst hafa litið á framlagið hins látna sem gjöf þó hann hafi ekki lögformlega sönnun fyrir því. Líkt og að framan er rakið hefur stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi verið en engin gögn liggja fyrir í málinu sem styðja þessa fullyrðingu stefnda. Þá vísast til framangreindrar niðurstöðu varðandi námslánahluta aðalkröfu um að stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að lánveitingar hins látna til stefnda hafi átt að vera gjaldkræfar á dánardegi. Því verður að leggja til grundvallar að um lán hafi verið að ræða en fallist er á það með stefnda að um endurkröfu þeirrar lánveitingar gildi 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Leiðir það til þess að hver afborgun fyrndist á tímabilinu 5. júní til 5. nóvember 2020, og verður stefndi því sýknaður af þessum hluta dómkröfu stefnanda.

Í þriðja lagi krefst stefnandi samkvæmt síðari lið varakröfu greiðslu að fjárhæð 3.639.729 krónur, sbr. framangreint vegna fjárhæðar sem óumdeilt er að hinn látni hafi greitt seljanda þann 27. október 2011 vegna kaupa D ehf. á fasteigninni E. Fasteignin var seld með hagnaði í desember 2014 og tók kaupandi yfir áhvílandi veðlán. Er því haldið fram af hálfu stefnanda að þá hafi hinn látni samið við stefnda um að stefndi endurgreiddi þann hluta skulda sem hafi komið til eftir að húsnæðið var keypt, þ. e. eftir 27. október 2011, sem hinn látni hafi haldið utan um á títtnefndu útreikningsblaði. Skuldin vegna kaupa á húsnæðinu hafi hins vegar ekki verið gerð upp. Stefndi bar fyrir dómi að hinn látni hafi haft samband við sig eftir söluna og spurt hvort stefndi myndi ekki borga það sem hinn látni hefði lagt út. Stefndi kvaðst hafa spurt hvað það væri mikið og hinn látni hafi sagt 5,4 milljónir. Stefndi hafi því talið sig vera að borga til baka útborgunarfjárhæðina vegna kaupanna enda hafi honum þótt eðlilegt að hinn látni fengi þessa peninga til baka við sölu húsnæðisins.

Stefnandi heldur því fram að á útreikningsblaði hins látna yfir meintar lánveitingar til stefnda, hafi komið skýrt fram að við greiðslu D ehf. til hins látna, hafi verið gerðar upp skuldir stefnda við hinn látna en ekki skuld D vegna fasteignakaupanna. Að mati dómsins er ekki unnt að leggja til grundvallar einhliða úteikninga hins látna á meintum lánveitingum til stefnda eða meintu uppgjöri skulda með þeim hætti sem stefnandi heldur fram, gegn mótmælum stefnda. Eins og stefndi hefur bent á var hann ekki persónulega aðili að fasteignakaupunum heldur einkahlutafélag hans og samkvæmt gögnum málsins fór umrædd greiðsla beint til seljanda E. Þrátt fyrir að stefndi hafi talað um í Facebookhópi með bræðrum sínum að hinn látni hafi lánað sér 3,3 milljónir vegna fasteignakaupanna felst ekki í því viðurkenning á því að hafa tekist á hendur persónulega ábyrgð á því láni. Þá liggja ekki fyrir önnur gögn í málinu sem benda til þess að stefndi hafi samþykkt að greiða skuldina persónulega. Verður stefndi því sýknaður af þessum hluta varakröfu stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggir á því að upphafsfrestur fyrningar hafi verið rofinn þar sem stefndi hafi samþykkt í Facebook skilaboðum að hafa greitt inn á skuldina 750.000 krónur eftir söluna á „[...]“ en þar hafi stefndi átt við fasteignina E. Í gögnum málsins er ekki að finna neina greiðslu þeirrar fjárhæðar frá stefnda til hins látna og er því hafnað að fyrningarfrestur hafi verið rofinn með þeim hætti.

Þá er því einnig hafnað að upphaf fyrningarfrests verði miðaður við 3. febrúar 2015 með vísan til útreikningsblaðs hins látna og því að augljóst sé af blaðinu að skuldir stefnda hafi ekki átt að koma til uppgjörs fyrr en eftir að fasteignaviðskiptum hafi verið lokið. Eins og áður segir, verður útreikningsblaðið, sem ekki hefur áritun stefnda um samþykki á meintum gjalddögum, skuldum eða uppgjöri, ekki lagt til grundvallar og fyrningarfrestur því ekki miðaður við 3. febrúar 2015. Með sömu rökum er ekki fallist á að stefndi hafi rofið fyrningu á öllum skuldum við hinn látna þegar D ehf. greiddi 5.425.000 krónur þann 27. janúar 2015 enda verður uppgjörsmáti og skuldaviðurkenning sem stefnandi byggir á, ekki lagður til grundvallar án sannanlegs samþykkis stefnda þar að lútandi.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður falli niður.

M-kvk-nf T-x-x héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir uppkvaðningu dóms var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndi, B, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, dánarbús A.

Málskostnaður fellur niður.

M-kvk-nf T-x-x

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 19. júní 2023.