S-40/2022

Málsmeðferð, ákæruskjal og dómkröfur aðila

1. Mál þetta er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Vesturlandi, útgefinni 31. mars 2022, á hendur X..., kt....,...,.... Aðalmeðferð málsins fór fram 11. nóvember 2022 og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Í ákæruskjali segir að málið sé höfðað gegn ákærðu fyrir eftirtalin brot:

„Fyrir ólögmæta nauðung, með því að hafa sunnudaginn 22. desember 2019 að... í..., veist að A..., kt...., tekið í ökkla hennar, dregið hana niður stiga og haldið henni niðri, í framhaldinu ýtt henni út úr húsinu og komið þannig í veg fyrir að A... næði í föt í sinni eigu, allt með þeim afleiðingum að A... hlaut mar á bakhlið hægri framhandleggs fyrir miðju, mar innanvert á vinstri olnboga og skrapsár á hægra hné og ökkla.

Telst þetta varða við 1. mgr. 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“3. Þá er í ákæruskjali greint frá einkaréttarkröfu með svofelldum hætti:

„Í málinu hefur A..., kt...., krafist að ákærðu verði gert að greiða, kr. 1.500.000,- ásamt vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. desember 2019 til þess dags er liðinn verður mánuður frá því að krafa þessi er kynnt ákærðu en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. IV. kafla laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. laganna, allt til greiðsludags.“

4. Ákærða neitar sök og krefst sýknu. Hún krefst þess að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. Ákærða krefst þess aðallega að bótakröfunni verði vísað frá dómi en til vara að hún verði sýknuð af henni. Til þrautavara er þess krafist að krafan verði lækkuð.

Málsatvik

5. Samkvæmt framlögðum gögnum lögreglu var tekin skýrsla af brotaþola hjá rannsóknardeild lögreglunnar á Suðurnesjum þann 27. apríl 2021. Kom fram hjá brotaþola að hún hafi orðið fyrir heimilisofbeldi þann 22. desember 2019. Hún hafi umrætt sinn komið heim og ætlað að fara í sturtu og fá sér að borða. Hún hafi þá tekið eftir því að fötin hennar hafi verið komin upp á loft. Hún hafi farið að sækja fötin en þá hafi ákærða, sem er kona föður hennar og býr á staðnum, komið og tekið í ökklann á henni, rifið hana niður stigann, ráðist á hana og haldið henni niðri. Hún hafi reynt að verja sigen verið of slöpp til þess. Þær hefðu verið eitthvað að slást en svo hefði ákærða hrint henni út úr húsinu. Hún hefði kallað á pabba sinn, sem hefði komið að en síðan hefði hún verið sótt og farið með hana í myndatöku í.... Kvaðst hún hafa dottið í það í janúar 2020 og ekkert pælt í þessu fyrr en nú.

6. Í málinu liggur fyrir læknisvottorð sem lýsir skoðun á brotaþola stuttu eftir umrætt atvik og er þar lýst eftirfarandi áverkum: „töluvert mar á bakhlið hægri framhandleggs, snúningshreyfing um úlnlið skert, verkjum við fingurhreyfingar. Einnig mari á innanverðum vinstri olnboga. Skrapsár á hægra hné og ökkla. Röntgen sýndi ekki brot.“

Skýrslur fyrir dómi

7. Ákærða gaf skýrslu fyrir dómi og lýsti hún atvikum umrætt sinn þannig að brotaþoli hefði verið áheimili þeirra þennan dag, sem er afmælisdagur ákærðu. Hefðu verið gestir á heimili þeirra en brotaþoli hefði haft gistiaðstöðu í lítilli stofu. Sem hluta tiltektar hefði hún flutt dót brotaþola, sem var í kössum og pokum, upp á loft og sett eitthvað af hennar dóti og fötum í skúffu undir rúminu. Þegar brotaþoli hefði komið inn hefði hún orðið alveg brjáluð og öskrað því hún hafi viljað fá dótið sitt strax. Ákærða kvaðst hafa sagt henni að það væri... og hún vildi hafa fínt og brotaþoli gæti sótt það þegar hún færi. Lýsti ákærða því að hún hefði verið með... dóttur sína með sér þarna og hefði ákveðið að fara með hana upp á efri hæð hússins svo að hún þyrfti ekki að hlusta á þessi öskur og læti.

Hefði hún sett hana inn í herbergi og kveikt á tónlist. Af ákærðu mátti skilja að enginn annar hefði verið í húsinu þegar átökin urðu og þannig orðið vitni að þeim. Er hún hefði komið út úr herberginu hefði brotaþoli verið í stiganum á leið upp á efri hæðina og ætlað upp á háaloftið, en um sé að ræða niðurdreginn stiga sem þarf að láta síga niður. Brotaþoli hefði verið komin áleiðis upp stigann er ákærða hefði sagt henni að stoppa, því að dót hennar yrði sótt síðar. Brotaþoli hefði þá gripið í hana og reynt að toga hana niður stigana.

Ákærða kvaðst hafa orðið hrædd, jafnvel um að þær báðar gætu fallið niður sleipar tröppurnar og gripið nokkuð fast í hægri upphandlegg brotaþola, farið með hana niður tröppurnar og sett hana út fyrir dyrnar. Brotaþoli hefði þá gripið kúst sem stóð við hurðina og byrjað að slá í glugga á húsinu. Ákærða hefði þá opnað dyrnar og reynt að ná af henni kústinum. Þær hefðu lent í átökum um kústinn og þá hefði faðir brotaþola komið að þeim. 8. Lýsti ákærða því að hún hefði verið með áverka á höndum eftir brotaþola umrætt sinn. Aðspurð neitaði hún því að hafa gripið um ökkla brotaþola. Aðspurð um áverka á brotaþola lýsti hún því að brotaþoli hefði iðulega skaðað sig og kroppað í húð sína. Þá hafi hún verið með mikil læti í húsinu eftir atvikið. Aðspurð kvað hún það geta verið að hún hefði haldið fast í handlegg brotaþola, en hún hefði verið hrædd. Lýsti hún því að brotaþoli hefði þessa daga verið stödd á heimili þeirra þar sem þau hefðu sótt hana í erfiðar aðstæður, hún hefði þarna verið í neyslu og vanda í langan tíma. Það hefði oft verið erfitt að hafa hana á heimilinu vegna neysluvanda og hegðunar. Þarna hefði brotaþoli orðið mjög æst mjög skyndilega og ekki hefði verið hægt að ræða við hana. Aðspurð kvað hún samskipti þeirra alltaf hafa verið erfið. Kvað hún brotaþola hafa komið aftur á heimili þeirra eftir þetta og alltaf látið eins og ekkert hefði gerst.

9. Brotaþoli gaf skýrslu fyrir dómi og lýsti atvikum umrætt sinn þannig að hún hefði komið heim úr ræktinni og ætlað að finna sér föt. Hún hefði spurt ákærðu hvar fötin væru, sem hefði sagt þau vera uppi á lofti. Hún hefði þá ætlað upp á loft til að sækja fötin en ákærða hefði þá tekið um ökkla hennar er hún var komin áleiðis upp stigann. Hefði hún þá runnið niður, þar sem ákærða hefði haldið henni niðri og síðan hent henni út. Hún hefði reynt að komast inn aftur en ákærða þá náð að verja sig með kústi og náð að loka dyrunum. Kvaðst hún hafa spurt ákærðu fallega um fötin sín umrætt sinn og það hefðu verið einu samskiptin milli þeirra fyrir umrædd atvik. Lýsti hún því að hún hefði leitað á bráðamóttöku eftir þetta en hún hefði ekki fundið fyrir hægri hendinni, verið með verki í baki og yfir rifjum vinstra megin. Aðspurð lýsti hún því að hún sé slæm í skrokknum eftir þetta, og hún fái stundum martraðir. Aðspurð kvað hún móðu r ákærðu hafa verið stadda í eldhúsinu og hálfsystir hennar hefði verið á staðnum umrætt sinn. Aðspurð um mynd af andliti hennar, sem liggur frammi í málinu, kvað hún myndina hafa verið tekna af systur hennar á leiðinni á... í... eftir atvikið. Kvaðst hún ekki vita hvers vegna vitni hefði ekki tekið eftir áverkum á andliti hennar strax eftir umrædd atvik. Aðspurð um aðra mynd af handlegg hennar, þar sem sést mar, kvað hún þá mynd hafa verið tekna eftir að hún kom heim af bráðamóttökunni þ. e. sama dag og væri það mar sem hún hafi hlotið í átökunum. Þegar hún var innt nánar eftir því hvort þetta væri nýtt mar sagði hún myndina vera tekna viku eða tveimur vikum eftir atvikið og þá hafi hún enn verið aum. Kvað hún mar á andliti og áverka á baki hafa hlotist við það er ákærða hefði dregið hana niður úr stiganum. Hún kvaðst einnig eiga mynd frá sama tíma af mari á baki. Brotaþoli staðfesti skýrslu sem hún gaf hjá lögreglu.

10. B..., faðir brotaþola og maki ákærðu, gaf vitnaskýrslu fyrir dómi og lýsti atvikum þannig að umrætt sinn hefði verið kallað á hann og er hann hefði komið að húsinu hefði brotaþoli verið úti á stétt en ákærða inni í húsinu. Báðar hefðu verið í áfalli. Brotaþoli hefði sagt honum að ákærða hefði hent sér út. Hann hefði reynt að róa hana niður og náð því nokkurn veginn. Hann hefði hringt í aðra dóttur sína og beðið hana að sækja brotaþola, því næst farið með hana inn til að setja föt í tösku. Forsaga málsins væri sú að brotaþoli hefði verið í töluverðri neyslu og hefði verið hjá þeim með hléum frá því í maí sama ár. Hún hefði farið í meðferð um sumarið. Brotaþoli hefði tekið eigur sínar úr íbúð sinni í... og verið með þær hjá þeim. Þau hefðu aðstoðað hana við að hreinsa út úr íbúðinni, sem hefði verið illa farin og sprautunálar og óhreinindi um allt.

11. Þegar atvikið varð hafi hann farið með brotaþola niður í herbergið, þar sem hún hefði gist, og pakkað niður og þá hefði honum fundist að brotaþoli væri nokkuð róleg. Hann hefði svo farið upp að ræða við ákærðu, sem hefði ekki liðið vel með það sem hafði gerst og kvaðst vera komin með alveg nóg. Meðan þau hefðu verið að tala saman hefði hann heyrt læti úr herberginu sem hefði truflað samtal þeirra. Brotaþoli hefði verið að slá í húsgögn og verið ósátt. Hann hefði svo farið og sótt brotaþola og fylgt henni út á hlað, þar sem þáverandi tengdasonur hefði verið kominn. Aðspurður kvað hann brotaþola hafa verið útgrátna, en hann hefði ekki tekið eftir neinum áverkum. Kvað hann brotaþola oft hafa verið með sár á andliti eftir kropp. Hún hefði sögu um sjálfsskaða þar sem hún hefði bæði skorið í sig og kroppað. Aðspurður lýsti hann ástandi brotaþola umrætt sinn þannig að hún hefði fallið í neyslu mánuði áður, en þau hefðu verið að reyna að hjálpa henni. Lýsti hann því að brotaþoli hefði sofið mikið og ekki tekið þátt í heimilisstörfum né öðru á heimilinu. Kvaðst hann halda að hún hefði ekki alltaf verið að taka lyf sem hún átti að vera að taka, hún hefði orðið fljótt reið við lítið áreiti. Lýsti hann því að hann hefði fyrir þetta atvik áður séð brotaþola svona reiða og æsta. Aðspurður um kústinn, lýsti hann því að brotaþoli hefði verið að reyna að brjóta glugga með kústinum en ákærða hefði náð að stoppa hana. Hann lýsti því að brotaþoli hefði margoft hótað því að senda á þau handrukkara í kjölfar þessa atviks.

12. D... læknir gaf símaskýrslu fyrir dómi og staðfesti hann þær upplýsingar sem voru skráðar í vottorð málsins. Kvaðst hann ekkert geta sagt til um það með hvaða hætti umræddir áverkar hafi komiðtil. Aðspurður um lýsingu á mari í vottorði kvað hann mar geta komið fljótlega eftir áverka ef blæði undir húð. Hann hefði verið að lýsa ferskum áverkum samkvæmt því sem fram hafi komiðí hans samskiptum og við skoðun umrætt sinn.

13. E... gaf vitnaskýrslu fyrir dómi og lýsti því að hún hafi komið að heimilinu einum eða tveimur klukkustundum eftir umrætt atvik, en hún kæmi í... ár hvert. Ákærða hefði tjáð þeim hvað hefði gerst og lýst því að hún hefði verið hrædd við brotaþola umrætt sinn. Ákærða hefði einnig sýnt þeim áverka á sér eftir atvikið. Aðspurð kvað hún brotaþola hafa síðan hún var barn átt erfitt með skapið og oft tekið einhvers konar reiðiköst. Slík köst hafi verið óháð misnotkun hennar á vímuefnum.

Niðurstaða

14. Ákærðu er gefið að sök að hafa sunnudaginn 22. desember 2019, að... í..., veist að A..., tekið í ökkla hennar, dregið hana niður stiga og haldið henni niðri, í framhaldinu ýtt henni út úr húsinu og komið þannig í veg fyrir að A... næði í föt í sinni eigu, allt með þeim afleiðingum að A... hlaut mar á bakhlið hægri framhandleggs fyrir miðju, mar innanvert á vinstri olnboga og skrapsár á hægra hné og ökkla.

15. Ákærða hefur neitað sakargiftum eins og þeim er lýst í ákæruskjali málsins en viðurkennir að til átaka hafi komið milli hennar og brotaþola. Hins vegar hafi hún einungis gripið, að því er virðist þéttingsfast, um hægri upphandlegg brotaþola og vísað henni ákveðið út úr íbúðinni.

16. Nokkurs ósamræmis gætir í framburði brotaþola. Gæti það stafað m. a. af því að brotaþoli kærir atvikið ekki fyrr en einu ári og rúmum fjórum mánuðum eftir það, þegar hún kemur á lögreglustöð í... og gefur skýrslu þar. Hjá lögreglu gefur brotaþoli þá skýringu á því hvers vegna þessi tími leið, að hún hefði ekki fyrr verið andlega og líkamlega tilbúin að takast á við málið fyrr en þá. Miðað við atvik málsins og ákæruatriði sem og önnur gögn mætti þó einnig draga þá ályktun að atvikið hafi ekki setið svo mjög í brotaþola.

17. Í lögregluskýrslu þegar brotaþoli kærir atvikið sem heimilisofbeldi, eins og haft er eftir henni, kemur það eitt fram um áverka að hún hafi farið beint í myndatöku á heilsugæslustöðina og henni sagt að hún gæti verið brákuð. Í læknisvottorði kemur fram, sbr. ákæru málsins, að hún væri með „... töluvert mar á bakhlið hægri framhandleggs fyrir miðju, kúla.... Verkur þegar hreyfir fingur. Ekki aflögun. Einnig mar innanvert á vinstri olnboga, fínar hreyfingar þar. Skrapsár hægra hné og hægri ökkli.“ Brotaþoli leitaði ekki aftur á heilsugæslustöðina. Í málinu liggur fyrir ljósmynd af andliti brotaþola sem hún kvað fyrir dómi lýsa áverkum af völdum ákærðu umrætt sinn. Myndin hafi verið tekin af F..., systur hennar, á leiðinni niður í... á heilsugæslustöðina strax eftir atvikið.

18. Brotaþoli var einnig spurð út í aðra ljósmynd af vinstri handlegg hennar sem sýndi marbletti. Af framburði hennar mátti ráða að sú mynd hefði einnig verið tekin sama dag, en síðar breytti hún þeim framburði og kvað myndina tekna einni eða tveimur vikum síðar. Ekkert í málinu staðfestir framburð brotaþola fyrir dómi um mar á baki sem hún kvaðst þó eiga ljósmyndir af. Faðir brotaþola kvaðst enga áverka hafa séð á andliti dóttur sinnar þegar hann kom að húsinu, en hún hafi hins vegar látið öllum illum látum inni í húsinu eftir að hann bar að garði og var að ræða við ákærðu. F..., systir brotaþola, gaf ekki skýrslu fyrir dómi, en athygli vekur reyndar að samkvæmt framburði brotaþola og einnig föður hennar virðist eiginmaður F... hafa sótt brotaþola umrætt sinn en ekki F... sjálf þótt hún hafi átt að hafa tekið mynd af andliti hennar skömmu síðar.

19. Ekkert styður þá frásögn brotaþola að móðir ákærðu hafi verið stödd inni í eldhúsi og þar með nærri atvikum málsins er þau gerðust.

20. Dómurinn telur ekki tækt að heimfæra atvik málsins undir 1. mgr. 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar skortir á að mati dómsins að ákærða hafi beitt brotaþola ólögmætri nauðung í skilningi ákvæðisins. Samkvæmt framburði fyrir dómi var brotaþoli gestkomandi í húsinu umrætt sinn og ákærða vísaði henni, að vísu með nokkuð harkalegum hætti, á dyr. Ekki verður fallist á að brotaþoli hafi, undir þeim kringumstæðum sem sköpuðust umrætt sinn og sem gestkomandi í húsinu, átt réttmæta kröfu á því að dvelja þar áfram og því hafi það ekki getað verið ólögmæt nauðung gagnvart henni að vísa henni út. Verður því ákærða sýknuð af broti gegn því lagaákvæði. 21. Í ákæruskjali er broti ákærðu enda fyrst og fremst lýst sem minni háttar líkamsárás. Kemur því að mati dómsins einungis til álita að færa háttsemina undir 1. mgr. 217. gr. laganna, en sókn og vörn fyrir dómi var að þessu leyti í engu ábótavant og byggðist í raun á þessum sjónarmiðum sbr. um nauðsyn þess, ef til greina kemur að fella háttsemi undir annað refsiákvæði en það sem tilgreint er í ákæru sbr.1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

22. Í 2. mgr. 217. gr. segir að mál samkvæmt ákvæðinu skuli ákæruvaldið ekki höfða nema almenningshagsmunir krefjist þess. Dómurinn telur blasa við að engin slík ákvörðun hafi verið tekin af ákæruvaldinu heldur hafi málið verið höfðað á grundvelli meintra brota á öðru ákvæði, en ekki ákært til vara vegna meints brots gegn 217. gr. Þar sem líkt og að framan greinir sakflytjendur fluttu málið öðrum þræði út frá því að ákærða hefði mögulega gerst brotleg við ákvæðið telur dómurinn þó rétt að fjalla um málið á þeim grundvelli, enda samræmist atvikalýsing ákæru því að ákærða hafi mögulega gerst sek um brot á umræddu ákvæði.

23. Ákærða játar að til átaka hafi komið á milli hennar og brotaþola og kemur fram í skýrslu hennar fyrir dómi að hún hafi gripið í hægri handlegg brotaþola, er brotaþoli hafi gripið í hana og reynt að toga hana niður stiga. Lýsti hún áverkum er hún hafi sjálf orðið fyrir umrætt sinn, sem vitnið E... bar fyrir dómi að hafa séð, innan við tveimur klukkustundum eftir atvikið.

24. Vafalaust erað til einhverra átaka komá milli ákærðu og brotaþola en útilokað er að slá fastri nákvæmri atburðarás umrætt sinn, eða að á milli megi sjá hlut hvorrar um sig. Lýsing brotaþola fyrir dómi af átökunum var ekki nákvæm. Ekki er ólíklegtað brotaþoli hafi þó hlotið einhverja áverka eftir þessi átök en einnig eru vísbendingar um að ákærða hafi sjálf hlotið áverka. Vitnið B..., faðir brotaþola, lýsti því að brotaþoli hafi verið mjög æst og hann þurft að róa hana niður. Hefði brotaþoli slegið og sparkað í húsgögn í herberginu eftir atvikið og er ekki útilokað að brotaþoli hafi getað orðið fyrir hnjaski við það. Vitnið lýsti engum áverkum á brotaþola strax eftir atvikið og svo virðist sem brotaþoli hafi ekki kvartað yfir meiðslum þá.

25. Dómurinn telur málið þannig vaxið að ekki sé hægt að líta svo á þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærða hafi gerst sek um líkamsárás af ásetningi sem hafi leitt til þeirra áverka sem lýst er í ákæruskjali. Upp hafi risið ágreiningur með ákærðu og brotaþola þar sem ákærða annars vegar var ljóslega ákveðin í því að brotaþoli setti ekki strik í... undirbúning og raskaði ró heimilisins og... ára dóttur hennar og hins vegar brotaþoli sem streist hafi á móti og sem á miðað við gögn málsins sögu um mikil skapofsaköst, en faðir hennar lýsti því að hún hefði verið mjög æst umrætt sinn. Einhver líkamleg átök hafi orðið milli þeirra sem hafi þó staðið stutt yfir þar sem ákærða vildi augljóslega og tókst að koma brotaþola út úr húsinu. Þá verður í ljósi annarra atvika málsins um afleiðingar þessara átaka óhjákvæmilegt að líta til þess að vitni hafa borið um tilhneigingu brotaþola til sjálfsskaða, sem og óljóss framburðar fyrir dómi um meintar afleiðingar af atlögu ákærðu fyrir brotaþola. Andspænis því þykir frekar rýrt læknisvottorð, sem ritað er af öðrum lækni en þeim sem hitti brotaþola umrætt sinn upp úr sjúkraskrá, ekki megna að sanna að brotaþoli hafi hlotið þá áverka sem lýst er í ákæru af meintri atlögu ákærðu.

26. Að öllu framangreindu athuguðu, sem og mati á trúverðugleika og framlögðum sönnunargögnum málsins, þykir vera slíkur vafi fyrir hendi um sök ákærðu um brot á 217. gr. hegningarlaga um líkamsárás af ásetningi og um að ætla með henni að skaða brotaþola, að hún verður sýknuð af kröfum ákæruvaldsins, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

27. Sakarkostnaður skal greiddur úr ríkissjóði svo og málsvarnarlaun verjanda ákærðu, L-kk-ef D-kk-ef lögmanns, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef lögmanns, samkvæmt framlögðum yfirlit, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

28. E-kk-nf S-kk-nf aðstoðarsaksóknari flutti málið fyrir dómi af hálfu ákæruvalds.

Dóm þennan kveður upp L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð

Ákærða, X..., er sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Einkaréttarkröfu A... er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 650.000 króna málsvarnarlaun og 52.416 króna ferðakostnaður L-kk-ef D-kk-ef, skipaðs verjanda ákærðu, og 440.000 króna þóknun, auk 30.820 króna ferðakostnaðar Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef, skipaðs réttargæslumanns brotaþola.

L-kk-nf K-kk-nf