S-373/2016

Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 30. ágúst 2016, er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 17. maí 2016, á hendur X, [...], kennitala 000000-0000, [...] Reykjavík, fyrir brot á barnaverndarlögum með því að hafa, á árunum 2010-2015, á heimilum hennar að [...] og [...] í Reykjavík, ítrekað beitt börn sín andlegum og líkamlegum refsingum, haft í hótunum við þau, ógnað þeim, sýnt þeim vanvirðandi háttsemi og sýnt þeim yfirgang, ruddalegt athæfi, sært þau og móðgað eins og nánar er lýst að neðan:

Gagnvart A, fæddri árið 2002, B, fæddum árið 2004, og C, fæddum árið 2007, með því að hafa í nokkur skipti sparkað í líkama þeirra, slegið þau í líkamann, togað í hár þeirra, hrint þeim eða slegið þeim utan í veggi og hluti, tekið þau kverkataki, kastað hlutum í þau, læst þau fyrir utan heimili þeirra, klipið í líkama þeirra, haft í hótunum um að gera þeim illt eða drepa þau, sagt að hún vildi að þau væru dauð, sagt að hún hati þau, sagt að hún vildi að þau hefðu aldrei fæðst og kallað þau hóruunga, hálfvita, mother fuckera, hórur og mellur.

Gagnvart D, fæddum árið 2012 og E, fæddum árið 2013, með því að hafa í nokkur skipti tekið þá upp og hrist þá og hent þeim í rúm eða sófa þegar hún var að svæfa þá, slegið þá í líkamann með sængina á milli og tekið fyrir vit þeirra þegar þeir grétu.

Er þetta talið varða við 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Fyrir hönd A, kt. 000000-0000, gerir Ó-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf hdl. kröfu þess efnis að ákærðu verði gert að greiða honum, sem skipuðum sérstökum lögráðamanni A, skv. 53. gr. laga nr. 71/1997, 3.000.000 króna ásamt vöxtum af fjárhæðinni skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 9. apríl 2015, en síðar dáttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.

Fyrir hönd B, kt. 000000-0000, gerir Ó-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf hdl. kröfu þess efnis að ákærðu verði gert að greiða honum, sem skipuðum sérstökum lögráðamanni B, skv. 53. gr. laga nr. 71/1997, 3.000.000 króna ásamt vöxtum af fjárhæðinni skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 9. apríl 2015, en síðar dáttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.

Fyrir hönd C, kt. 000000-0000, gerir Ó-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf hdl. kröfu þess efnis að ákærðu verði gert að greiða honum, sem skipuðum sérstökum lögráðamanni C, skv. 53. gr. laga nr. 71/1997, 3.000.000 króna ásamt vöxtum af fjárhæðinni skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 9. apríl 2015, en síðar dáttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.

Fyrir hönd D, kt. 000000-0000, gerir Þ-kvk-nf S-kvk-nf hrl. kröfu þess efnis að ákærðu verði gert að greiða henni, sem skipuðum sérstökum lögráðamanni D, skv. 53. gr. laga nr. 71/1997, 3.000.000 króna ásamt vöxtum af fjárhæðinni, skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 9. apríl 2015, en síðar dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.

Fyrir hönd E, kt. 000000-0000, gerir Þ-kvk-nf S-kvk-nf hrl. kröfu þess efnis að ákærðu verði gert að greiða henni, sem skipuðum sérstökum lögráðamanni E, skv. 53. gr. laga nr. 71/1997, 3.000.000 króna ásamt vöxtum af fjárhæðinni skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 9. apríl 2015, en síðar dáttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.

Einnig er þess krafist að ákærðu verði gert að greiða brotaþolum málskostnað, að viðbættum virðisauskaskatti, fyrir að halda fram bótakröfum þeirra í málinu, skv. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærðu krefst þess að hún verði sýknuð og bótakröfum verði vísað frá dómi. Til vara krefst hún vægustu refsingar sem lög leyfa og lækkunar bótakrafna. Þá krefst hún þess að sakarkostnaður og hæfileg málsvarnarlaun, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Upphaf máls þessa var beiðni Barnaverndar Reykjavíkur um lögreglurannsókn, dags. 10. apríl 2015, á ætluðu ofbeldi ákærðu gegn börnum sínum fimm. Var talið að um bæði andlegt og líkamlegt ofbeldi væri að ræða sem virtist hafa verið ítrekað og viðvarandi í langan tíma. Kom þar fram að málefni barnanna hefðu verið í vinnslu með hléum frá árinu 2005, en síðasta tilkynning um ofbeldi gagnvart börnunum hafi borist 24. mars 2015. Á þeim tíma hafi borist tugir tilkynninga um ofbeldi móður í garð barnanna auk heimilisofbeldis sem börnin yrðu vitni að. Börnin hafi staðfest líkamlegt ofbeldi af hálfu ákærðu árið 2010. Í kjölfarið hafi þau farið á Vistheimili barna þar sem unnið hafi verið með móður í að bæta uppeldisaðferðir sínar, auk þess sem staða og líðan barnanna hafi verið metin. Börnin hafi farið á ný í umsjá móður en áfram hafi verið unnið með henni á heimili fjölskyldunnar.

Tilkynningar hafi áfram borist um vanrækslu, heimilisofbeldi og ofbeldi gegn börnunum og áhyggjur hafi verið af stöðu barnanna á heimili móður. Stuðningur hafi verið settur á heimilið en samvinna hafi verið einhliða og háð kröfum móður hverju sinni. Eftir tilkynningu 30. september 2014 um vanrækslu og ofbeldi í garð barnanna og vegna áhyggna af hegðun barnanna, sem væru hömlulaus og ofbeldisfull, hafi verið gerð könnun á málefnum barnanna en málinu hafi verið lokað í janúar 2015. Tilkynning hafi borist 24. mars 2015 frá frístundaheimilinu [...] þar sem B hafi greint frá grófu andlegu og líkamlegu ofbeldi af hálfu móður sinnar. Hann hafi lýst því að hann hafi verið í sturtu og móðir hans hafi hrint honum og sagt við hann að hún vonaði að hann myndi drukkna. Þá hafi hún kallað hann „motherfucker“ af því að hann hafi talið sig hafa misst af skólabílnum. Hann hafi lýst hræðslu við móður sína og ekki viljað vera heima. Þá hafi hann greint frá því að hann hafi áður lent í slíkum aðstæðum. Hann hafi oft verið kallaður ljótum orðum af móður sinni og hún ásamt vinkonu sinni hafi slegið systkini hans og börn vinkonunnar með beltum.

Þá hafi þann 9. apríl 2015 borist tilkynning frá lögreglu vegna heimilisofbeldis á milli foreldra barnanna fyrir utan verslun. Yngsta barnið, E, hafi verið í bifreið móður sinnar á meðan atvikið hafi átt sér stað. Samkvæmt upplýsingum lögreglu hafi báðir foreldrar stöðu sakbornings í málinu. Haft væri eftir vitni að móðir hafi veist að föður með hníf og ítrekað otað honum að brjóstkassa föður, eins og hún ætlaði að stinga hann þar, en hann hafi náð að víkjast undan henni. Móðir hafi því næst farið upp í bifreið sína, bakkað út úr bifreiðastæðinu og beygt þannig að framendinn á bifreið hennar hafi lent á vinstri hlið bifreiðar föður þannig að öll vinstri hliðin hafi beyglast.

Í ljósi tilkynninganna frá 24. mars og 9. apríl 2015 hafi verið óskað samþykkis móður fyrir vistun barnanna utan heimilis. Þar sem hún hafi ekki verið til samvinnu um slíkt hafi verið gripið til neyðarráðstöfunar samkvæmt 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og börnin tekin úr umsjá móður og færð á Vistheimili barna. Rætt hafi verið við börnin á Vistheimilinu. B hafi þar greint frá alvarlegu ofbeldi móður í sinn garð og systkina sinna. Hann hafi sagt móður sína lemja sig með berum höndum og nota hluti til að berja hann með og henda í hann, m.a. hníf og gaffli. Þá hefði hún skorið hann í fingur með hnífi. A hafi ekkert viljað tjá sig um ofbeldi og haft í hótunum við bróður sinn um að hún myndi segja móður þeirra frá því sem hann væri að segja. B hafi haft verulegar áhyggjur og sagt móður sína myndu drepa sig þegar hún frétti af því sem hann hefði sagt frá. Hann hafi síðar greint frá því að hann væri hræddur við móður sína en hún hefði ítrekað beitt hann og systkini hans ofbeldi. Hún hefði dregið þau á hárinu, slegið þau og sagt mjög ljóta hluti við þau. Hann hafi lýst einu skipti þar sem yngri bræður hans, eins og tveggja ára, hefðu ekki viljað fara að sofa. Þá hefði móðir þeirra hent þeim fast í sófann og öskrað á þá að fara að sofa. Einnig hafi móðir hans nokkrum sinnum hótað að drepa hann og hann hafi sagst viss um að hún myndi einhvern tímann gera það. Þegar honum hafi verið hrósað fyrir að segja frá hafi hann sagst óttast um móður sína en hún hafi oft sagt honum að hún myndi drepa sig ef barnavernd tæki börnin hennar.

Fram kom að börnin dveldu nú á Vistheimili barna, fyrir utan A sem hefði strokið þaðan og dveldi nú hjá móðurömmu sinni. Þá hafi B farið yfir nótt á BUGL en komið aftur á Vistheimilið.

Í málinu liggja frammi ýmsar tilkynningar til Barnaverndar vegna málefna barnanna og skýrslur barnaverndaryfirvalda. Er þar meðal annars að finna fjölda tilkynninga frá föður, auk tilkynninga frá skólum og nágrönnum. Fram kemur í gögnunum að þau A og B voru í reglulegum viðtölum við sálfræðing Barnaverndar Reykjavíkur í október og nóvember 2010. Lýstu þau þá bæði ofbeldi af hendi ákærðu. Í viðtali 29. október 2010 kom fram hjá A að ákærða hefði hótað að lemja hana ef hún kæmi aftur upp í rúm til sín. Þá greindi A frá því að ákærða hefði meitt C daginn áður þar sem hún hefði ætlað að láta hann upp í rúm og endað með að taka hann upp á annarri hendi og hent honum svo hann skall með höfuðið í vegginn. Í viðtali 11. nóvember 2010 lýsti A því að ákærða meiddi þegar aðrir sæju ekki til. B kom inn í viðtalið og sögðu börnin þá frá bók sem þau töldu að ákærða hefði notað til að meiða þau. Í bókinni væru börn slegin, rassskellt og lokuð í búri. Ákærða gerði allt við þau sem væri í bókinni nema að loka þau í búri því hún ætti slíkt ekki til. Þau lýstu því hvernig þau földu bókina fyrir ákærðu. Þá greindu þau frá því að daginn áður hefði ákærða hrint C þannig að blætt hefði úr andliti hans þegar hann hefði ekki viljað fara úr eldhúsinu. Lýsir sálfræðingurinn því að A hafi sagt alvarlega „Hann er bara tveggja ára“ og fundist hann ekki eiga skilið að vera meiddur. Í viðtali við A 24. nóvember 2010 sagðist hún ekki vilja fara á barnaheimili og sagði ákærðu hóta því ef hún segði frá.

Synir ákærðu gengust undir læknisskoðun á Landspítalnum 15. apríl 2015 að beiðni Barnaverndar Reykjavíkur. Við skoðun á B komu engin áverkamerki í ljós. Hann hafði hypopigmenteraðan kringlóttan blett í miðlínu á baki ofarlega milli herðablaða, 5 cm í mesta þvermál. Tilurð blettsins var talin óljós en langlíklegast að um náttúrulegar orsakir væri að ræða eins og t.d. status eftir húðsýkingu eða hypopigmentation af öðrum náttúrulegum orsökum. Ekki var talið líklegt að um bruna eða annan slíkan áverka væri að ræða. Þá leit þetta ekki út fyrir að vera nýtt. Annað hafi verið talið eðlilegt. Við skoðun á C kom ekkert athugavert í ljós, en hann hafði 8 cm langan marblett sem var 1,5-2 cm á breidd á hægra læri neðanverðu utanvert sem hann gat ekki gefið skýringu á. Við skoðun á D hafði hann glóðarauga sem hann kom með í leikskólann 9. apríl 2015 og hafði ekki verið með daginn áður. Ekkert hafði komið fyrir hann í leikskólanum og engar skýringar fengust á áverkanum. Við skoðunina hafði hann smároða á baki sem talinn var geta verið eftir að hann hafi legið utan í einhverju. Þá hafi hann verið með sýkingu í vinstri stórutá sem var í rénun vegna lyfjameðferðar. Ekkert annað athyglisvert kom fram við skoðunina, en fram kom að hann hefði komið áður vegna hitakrampa og annarra veikinda. Skoðun á E var eðlileg og engin áverkamerki var að finna. Við beinayfirlit í Domus Medica greindust ekki merki um gamla eða nýja áverka.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. maí sl. í málinu nr. E-3431/2015 var ákærða svipt forsjá barna sinna, en samkvæmt upplýsingum frá verjanda ákærðu hefur þeim dómi verið áfrýjað til Hæstaréttar. Matsgerð dómkvaddra matsmanna, G-kvk-ef O-kvk-ef sálfræðings og T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis, dags. 3. mars 2016, sem unnin var undir rekstri þess máls liggur fyrir dóminum. Matsmenn lögðu mat á geðrænt ástand ákærðu og forsjárhæfni hennar auk tengsla við börn sín.

Matsmenn áttu viðtöl við þrjú elstu börn ákærðu. Í matsgerðinni er því lýst að A hafi verið alvörugefin í viðtali og á varðbergi gagnvart spurningum. Hún lýsti því að hún væri orðin leið á viðtölum og spurningum og að allir sem kæmu að máli fjölskyldunnar væru pirrandi. Hún kvaðst vera í miklum samskiptum við ákærðu og vera á leið til útlanda með henni, ásamt ömmu sinni og móðursystur. Þá lýsti hún því að amma hennar segði henni allt um framvindu barnaverndarmálsins. A lýsti mikilli óánægju með störf barnaverndar og sagði að hún ætti að vera löngu búin að hleypa börnunum heim. Þá taldi hún ástæðu þess að þau hefði verið tekin af heimilinu vera þá að þau ættu ógeðslega nágranna sem kvörtuðu yfir öllu og að skólinn væri ógeðslegur. Aðspurð um ofbeldi á heimilinu neitaði A því af mikilli ákveðni. Þá neitaði hún að ræða um átök milli foreldra sinna.

Fram kom að B hefði verið rólegur og afslappaður við komu í viðtal og fús til að ræða á einlægan hátt við matsmenn. Augljóst hafi verið að umræðuefnið hafi verið honum á tímum þungbært og valdið togstreitu að ræða það en honum hafi legið mikið á hjarta og ljóst hafi verið að hann vildi skýra satt og rétt frá. Hann hafi lýst ástandinu á heimilinu og andrúmsloftinu sem hafi ríkt þar þegar allir hafi passað sig að reita ákærðu ekki til reiði. Hann hafi greint frá því að ofbeldið hafi orðið alvarlegra með tímanum. Fyrir sex ára aldur hans hafi ákærða mest beitt andlegu ofbeldi, hótunum og því að eyðileggja og henda leikföngum, þótt eitthvað hafi verið um líkamlegar hirtingar þá. Um átta til níu ára aldur hans hafi líkamlega ofbeldið verið orðið verulega algengt. Það hafi verið daglegt brauð síðustu ár. Oftast hafi ákærða verið að refsa börnunum fyrir slagsmál eða eitthvað annað, svo sem hopp á rúminu. Á morgnana um helgar hafi eldri börnin átt að gæta þeirra yngri svo ákærða gæti sofið til hádegis. Þetta hafi iðulega endað þannig að börnin hafi farið að slást og vera með læti og þá hafi ákærða á endanum komið fram og barið þau öll. B hafi einnig lýst hótunum og andlegu ofbeldi í ríkum mæli. Ákærða hafi kallað A „hóru“ eða „tussu“ en hann sjálfan „hóruunga“, „krakkadjöful“ eða „verkfæri djöfulsins“. B hafi lýst mörgum atvikum nákvæmlega þar sem ákærða hafi beitt hann grófu ofbeldi. Hann hafi lýst því sem „mesta ofbeldið á fimm mínútum“ þegar ákærða hafi rifið hann fram úr efri koju á hárinu og hálsinum og „lúbarið“ og sparkað í hann og hent honum utan í skáp. Þá hafi hann lýst „harðhentasta högginu“ þar sem móðir hans hafi kýlt hann með krepptum hnefa þannig að hann hafi „bara séð hvítt“. Hann hafi ekki vitað hvort hann hafi rotast við höggið en það hafi verið nógu þungt til þess. Hann hafi sagst vera með ör á bakinu sem hann taldi vera eftir ofbeldi af hendi ákærðu. Hann lýsti því að eitt sinn hafi hann reynt að flýja undan ákærðu með því að hlaupa í kringum stofuborðið en þá hafi hún hent borðinu um koll á fætur hans. Í eitt skipti hafi hann verið að sparka í fætur C undir matarborðinu en þá hafi ákærða skorið hann í fingur með hníf þannig að blæddi úr. Spurður um ofbeldi af hálfu föður síns sagði hann að faðir hans hefði einu sinni slegið til hans og A þegar þau hefðu sullað niður drykk í bíl. Faðir hans hafi annars ekki verið þeim vondur en heldur ekki stöðvað ákærðu. Hann vissi þó til þess að faðir hans hefði einu sinni talað við barnavernd til að reyna að fá hjálp fyrir börnin. Ákærða hafi einnig beitt föður þeirra ofbeldi og þau hafi notað ljótt orðbragð um hvort annað. B sagði öll börnin hafa orðið fyrir ofbeldi. Hann lýsti því hvernig ákærða hefði verið að reyna að svæfa D í stofusófanum en hann hafi ítrekað staðið upp. Hún hafi þá grýtt honum aftur í sófann þannig að hann meiddi sig og grét. Þetta hafi gerst aftur og aftur í langan tíma þar til D sofnaði. Þá tók B fram að hann teldi misskilnings gæta varðandi það sem hann hafi sagt frá á frístundaheimilinu. Rétt væri að hann hafi farið að gráta af því að hann hafi verið feiminn og þegar starfsmaður hafi huggað hann hafi hann óvart farið að tala um allt ofbeldið heima fyrir. Hann hafi alls ekki ætlað sér að segja frá leyndarmálinu, það hafi gerst óvart.

Matsmenn lýstu því að C hefði verið í mikilli vörn í viðtalinu, óöruggur og ósáttur. Hann kvaðst ekki muna hvernig ástandið hafi verið á heimilinu. Spurður um átök og ofbeldi á heimilinu kvaðst hann ýmist ekki muna eða ekki vilja svara neinu um það. Spurður um ástæður þess sagði hann ákærðu hafa bannað honum að ræða þessi mál við neinn því að þá liði henni svo illa og honum sjálfum þá líka.

Í niðurstöðu matsgerðar er greint frá því að ákærða hafi átt við geðræn vandamál að stríða um langt árabil. Hún hafi þrisvar sinnum verið lögð inn á bráðaþjónustu geðdeildar Landspítalans sumarið áður og í þeim innlögnum sé talað um mikla skapbresti og dramatík og í fyrsta skipti um að hún sé haldin jaðarpersónuleikaröskun (borderline persónuleika). Hún sé núna með greiningu á Landspítala um persónuleikaröskun með óstöðugum geðbrigðum en þyki ekki sýna slík einkenni á Kleppi. Matsmenn hafi miklar efasemdir um forjárhæfni ákærðu, sérstaklega með vísan til c-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 varðandi misþyrmingar og alvarlega andlega og líkamlega áreitni og niðurlægingu á heimilinu. A og B hafi á árinu 2010 lýst líkamlegu ofbeldi af hálfu ákærðu. B hafi lýst miklu líkamlegu ofbeldi gagnvart öllum börnunum árin 2013, 2014, 2015 og 2016. Þá hafi C lýst ofbeldi árið 2015. Lýsingar B séu nákvæmar og ítarlegar og fari saman við það sem komi fram í gögnum málsins. Frásögn hans sé afar trúverðug og nákvæm. Þá hafi hann frá unga aldri sýnt mjög alvarleg frávik í hegðun og mikla vanlíðan. Samkvæmt nýjustu upplýsingum frá BUGL sé ástæða þessa talin svörunartengslaröskun. A og C virðist draga yfirlýsingar sínar um líkamlegt ofbeldi til baka, að minnsta kosti að hluta til. Í viðtölum við þau komi fram að þau séu að hlífa móður sinni og séu undir sterkum áhrifum frá henni um að segja ekki frá því hvað gerist í samskiptum innan heimilisins. A sé í stöðugu sambandi við ákærðu og skýri stöðu málsins algjörlega frá utanaðkomandi þáttum. Hún lýsi því á staglkenndan hátt að sama hvað komi upp á í samskiptum á heimilinu sé ávallt gripið til þess að fólk rói sig niður í einrúmi. A hafi ákveðið að sýna tryggð við móður sína og vinna að því að sigra barnavernd og sameina fjölskylduna. C hafi átt áberandi erfitt með að taka afstöðu og svara spurningum matsmanna og hafi viðurkennt að móðir hans hefði bannað honum að tala um ofbeldi á heimilinu. Hann hafi gefið upp óeðlilega og ýkta mynd af fullkomnu fjöldskyldulífi ákærðu og barnanna á tengslaprófi. C hafi tvívegis verið metinn vegna einkenna um athyglisbrest, átt við vandamál að stríða í skóla og þurft á stuðningi að halda vegna þess. D hafi verið mikið lasinn og eftir á í þroska og forðast augnsamband við starfsfólk leikskóla. Eftir aðgerð á eyrum hafi hann sýnt miklar framfarir og enn frekari eftir að hann hafi farið úr umsjá ákærðu. E hafi einungis verið 17 mánaða er hann hafi farið úr umsjá ákærðu. Ekki hafi komið fram athugasemdir varðandi þroska hans og líðan, en samkvæmt upplýsingum frá Vistheimili barna hafi hann verið talinn harðhentur við önnur börn og hikandi í að tengjast starfsfólki, en almennt hafi samskipti hans við önnur börn verið góð. Það var niðurstaða matsmanna að ljóst væri að andlegri heilsu, þroska og jafnvel líkamlegri heilsu barnanna væri ógnað í umsjá ákærðu, en öll börnin, að undanskildu því yngsta, hafi sýnt veruleg og versnandi frávik í hegðun og líðan í umsjá hennar.

Skýrslur voru teknar af A, B og C fyrir dómi 17. apríl og 18. júní 2015. Við fyrri skýrslutökuna vildi A ekki svara flestum spurningum lögreglu. Spurð um það sem ákærðu væri gefið að sök kvað hún það rangt. Hún neitaði því alfarið að hafa verið beitt ofbeldi. Þá neitaði hún því að einhver hefði verið vondur við bræður hennar en nánar spurð sagði hún: „Þeir hafa farið í slag og svona, ég veit það ekkert.“

Í skýrslu B 17. apríl sagðist hann vera mættur vegna þess að móðir hans lemdi hann. Spurður um hvernig ofbeldi hann væri beittur sagði hann: „Þetta er bara alls konar ofbeldi. Það er sparkað í mig, það er hrint mig, það er lamið mig, það er fokking kastað mér í skápinn, það er togað í hárið á mér, það er kyrkt mig og það er hótað mér og þannig.“ Hann sagði móður sína gera þetta oft og við alla í fjölskyldunni. Þetta hefði byrjað fyrir löngu en hann gat ekki tilgreint nánar hvenær það hefði verið. Síðasta skiptið sem hann mundi eftir var um páskana þegar hún hefði togað í hár hans, dregið hann „aftur á gólfinu“, sparkað í hann og svo haldið áfram. Þá lýsti hann því þegar hann hefði verið á leiðinni á ball í frístundaheimilinu. Þá hefði hún lamið hann í sturtu og ýtt honum vegna þess að sturtuhengið hafi ekki verið alveg fyrir. Þá hefði hún sagt „Ég drep þig ef þú gerir þetta aftur.“ Hann lýsti því að hún kastaði í hann alls kyns hlutum eins og göfflum og fjarstýringum og síðast hefði það gerst um páskana. Þá hafi hún oft hótað því að drepa hann. Hún segði þá „ég drep þig“, „ég kyrki þig, ég kyrki þig til dauða, ég drekk þér“ eða „eitthvað þannig“. Hann lýsti því að sér liði illa þegar þetta væri að gerast og langaði til að drepa hana. Hann sagði að móðir hans hefði einu sinni sagt honum að segja ekki frá því að hún hefði verið að lemja hann. Móðir hans beitti öll systkinin ofbeldi á sama hátt og hann sjálfan en hann væri samt beittur mesta ofbeldinu. D hefði verið hent í sófann af því að hann sofnaði ekki og verið beittur ofbeldi, eða tekinn og grýtt aftur í sófann. Hann kvaðst muna eftir einu slíku tilviki. Þá hafi það sama verið gert við E.

C vildi ekki tjá sig þegar reynt var að taka skýrslu af honum sama dag.

Við síðari skýrslutökuna í júní 2015 kvað A það vera lygi að eitthvað hefði gerst á heimilinu. Þá kom fram hjá henni að hún teldi föður sinn standa á bak við þetta. Spurð sérstaklega um síðustu páska kvað hún þau hafa borðað páskaegg og horft á sjónvarpið, en ekkert annað hefði gerst.

B lýsti því að hann væri mest barinn. Það hefði gerst oft í nokkur ár. D og E væru stundum teknir upp og kastað í sófann af því að þeir færu ekki að sofa og þeir hættu ekki að grenja. Hann hafi séð móður sína gera svipaða hluti við A og við sig. Fram kom hjá honum að honum fyndist þarflaust að vera að segja frá þessu því nú væru allir öruggir. Þá greindi hann frá því að hann hefði verið laminn um síðustu páska. Spurður um hvernig hann hefði verið barinn sagði hann: „Það var bara alls konar, það var verið að berja mig í hausinn, toga í hárið á mér, kyrkja mig og henda mér, sparka í mig, kasta mér inn í skáp, ýta mér.“ Það væri móðir þeirra sem gerði þetta og hún gerði þetta við öll börnin en ekki mikið við D og E. Hún gerði „ekki það harkalega“ við þá. Hann kvaðst stundum hafa meitt sig og fengið „marbletti og alls konar“. Þá hefði hún stundum kastað í sig hlutum, stundum göfflum eða hnífum og fjarstýringum. Hún notaði ljót orð til þeirra allra eins og „hóruungi, tussa, tík, mella“, „hálfviti“, „motherfucker“ „og alls konar“. Hann lýsti því að hann hafi stundum verið hræddur við móður sína en sé það ekki lengur. Þá sagði hann örið á bakinu á sér vera vegna þess að bróðir hans hefði klórað hann.

C greindi frá því að móðir hans hefði sparkað í maga hans og lamið hann um síðustu páska. Hann lýsti atvikinu þannig að þau hefðu verið að horfa á sjónvarpið og borða páskaegg þegar móðir hans hafi vaknað „og bara sparkaði í okkur og tosaði í hárið á A“. Hún hefði lamið hann með hendinni en hann vissi ekki af hverju hún hefði gert þetta. Hann, A og B hefðu verið þarna en hann vissi ekki hvar litlu bræðurnir voru. Hann játaði því að móðir hans hefði gert svona áður. Hún hafi „lamið mig og sparkað í mig og kýlt mig“. Hann kvaðst hafa fengið marblett eftir hana. Hann kvaðst ekki vita hversu oft þetta hefði gerst, en oftar en einu sinni. Þá lýsti hann því að hann hefði séð móður sína sparka í D „og hann er bara tveggja ára“ og hann hafi farið að gráta. Þá sagði hann að móðir sín hefði líka meitt E. Hann hefði séð það en hann gat ekki lýst því nánar hvernig. B hefði líka orðið fyrir ofbeldinu. Þá lýsti hann því að hún notaði ljót orð en hann gat ekki sagt hvaða orð. C greindi frá því að hann væri hræddur en gat ekki sagt við hvað. Þá sagði hann að sér liði illa og gréti stundum þegar ofbeldið ætti sér stað.

Meðal gagna málsins er endurrit upptöku af símtali sem ákærða átti við B 4. október 2015 og afhenti lögreglu. Í símtalinu ræðir hún um barnaverndarmálið og B lýsir þar vilja til að koma heim. Ákærða segir m.a. „Þú veist að þú átt aldrei að segja neitt svona við barnavernd.“ B svarar „hvað?“ og ákærða segir þá „Nei bara eins og þegar þeir eru að spyrja þig þú veist. Þú átt heldur ekki að vera að plata þau að ég sé að lemja strákana eða þig eða eitthvað.“ Þá segir hún síðar í samtalinu: „En finnst þér samt ekki ljótt að þú hafir platað á barnavernd, sérðu hvað er búið að gerast af því að þú plataðir?“

Framburður fyrir dómi

Ákærða sótti þing við þingfestingu málsins ásamt verjanda sínum og neitaði sök. Við aðalmeðferð málsins mætti ákærða ekki, en upplýst var að hún væri flutt af landinu og hefði ekki í hyggju að mæta við aðalmeðferðina.

Vitnið F, fyrrverandi eiginmaður ákærðu og faðir barnanna fimm, kom fyrir dóminn. Spurður um ofbeldi í garð barnanna kvað hann ákærðu hafa verið „heimsins bestu móður“. Hann kvaðst ekki muna eftir tilkynningum sínum um ofbeldi til lögreglu og barnaverndar og gaf þá skýringu að hann hefði gert þetta af reiði í garð ákærðu. Hann kvaðst aldrei hafa orðið var við að ákærða beitti ofbeldi og aldrei hafa heyrt um það. Þá hefði hann aldrei séð áverka á börnunum. Spurður um framburð barnanna um ofbeldi á hendur sér kvað hann þau vera að skrökva. Hann kvaðst vera í góðu sambandi við ákærðu og þau hefðu síðast rætt saman daginn áður. Hann neitaði því að hún hefði haft í nokkrum hótunum við hann til að hafa áhrif á framburð hans.

Vitnið G skýrði frá því að B hefði verið vistaður hjá henni frá því í apríl 2015. Hann hefði lítið talað um ofbeldið til að byrja með en síðan hefði opnast flóðgátt eftir samtal hans við sálfræðing. Hann hefði lýst því hvernig hann hefði verið dreginn úr rúminu, honum hefði verið hent í veggi og hann laminn. Hann hefði lýst því hvernig ákærða hefði haldið um hálsinn á honum þegar hún hefði lamið hann. Hann hefði verið hræddur um systkini sín og m.a. lýst því hvernig D hefði verið hent í sófa. B hafi ávallt sagt söguna með sama hætti. Honum hafi virst létta við að segja frá þessu. Upphaflega hafi hann kviðið því mikið að fara í umgengni til móður sinnar og komið hálfsturlaður til baka. Þetta hafi þó farið að ganga vandræðalaust. Hún kvað líðan B hafa breyst heilmikið til batnaðar.

Vitnið H, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, greindi frá því að hún hefði starfað að málefnum B og C frá því 9. apríl 2015 í kjölfar tilkynningar frá frístundaheimili B. Hún kvað drengina báða hafa lýst grófu andlegu og líkamlegu ofbeldi. Ákærða hefði hins vegar ekki viðurkennt að hafa beitt ofbeldi. Þá hefði B lýst ofbeldi gagnvart öllum systkinunum. Hann hefði greint frá því að ákærða hefði hótað honum lífláti og kallað hann „barn djöfulsins“. Frásögn B hafi verið mjög trúverðug. Hún sé ávallt sú sama, það bætist bara við hana. C hafi sagt frá ofbeldi sem hafi átt sér stað páskana á undan. A hafi hins vegar ekki viljað ræða við barnaverndarstarfsmenn og hafi hótað B því að hún segði móður þeirra frá því að hann væri að segja frá. Hún kvað B eiga við fjölþættan vanda að stríða og C sýndi svipuð hegðunarvandamál. Drengirnir væru nú í meðferð í Barnahúsi. Taldi vitnið að draga mætti ályktun um hegðunarvanda þeirra af sögu þeirra.

Vitnið I, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, kvaðst einkum hafa komið að málefnum B og C frá því 9. apríl 2015. Hún kvað báða drengina hafa sagt henni frá ofbeldi sem þeir hefðu orðið fyrir. C hefði daginn eftir komuna á Vistheimilið sagt henni frá ofbeldi um síðastliðna páska. Hann hefði greint frá því að hafa fengið spörk í læri og kýlt hefði verið í maga hans og síðu. Þá hefði hann sagt öll systkinin hafa verið lamin og togað hefði verið í hár A. B hefði lýst ítrekuðu og enn meira ofbeldi sem hann hefði orðið mest fyrir. Hann hefði ítrekað lýst því sama. Ákærða hefði viljað sofa lengur sem hefði endað með því að hún hefði lamið börnin fyrir að vera með læti. Þá hefði F, faðir barnanna, líka lýst fyrir henni ofbeldinu og sagst hafa séð áverka á börnunum. Hann hefði ítrekað tilkynnt ofbeldið en dregið það svo til baka. Hann hefði komið til þeirra 13. apríl 2015 í ágætisjafnvægi og talað um að það væri mikil mildi að ekkert barnanna væri dáið. Hann hefði lýst því að ákærða talaði niður til barnanna og hefði sæng á milli þegar hún lemdi þau svo áverkar sæjust ekki. Hann hefði skýrt breytingar á frásögn sinni með því að hann væri reiður við ákærðu og með hótunum hennar um að hann fengi ekki að sjá börnin. Vitnið kvaðst hafa hitt börnin vegna bakvaktar 27. september 2010 og muna eftir því að B og A hefðu þá greint frá ofbeldi ákærðu og A sýnt sár sem hún hefði sagt ákærðu hafa veitt sér.

Vitnið J, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, kvaðst hafa unnið að málefnum A, D og E frá því í apríl 2015. Þau hefðu ekki sjálf greint henni frá ofbeldi en faðir hefði tilkynnt um ofbeldi gagnvart litlu drengjunum. Tilkynning hafi einnig borist frá leikskóla um hugsanlegt ofbeldi gagnvart þeim. Eftir að þeir hafi farið á Vistheimilið hafi leikskólinn talið að marblettum hafi fækkað og drengjunum virst líða betur. D sé glaðari og yfirvegaðri með færri skrámur og marbletti. Hann hafi einnig fengið rör í eyrun og hafi náð miklum framförum í málþroska. A neiti því að hafa orðið fyrir ofbeldi og vilji lítið ræða við starfsmenn Barnaverndar.

Vitnið K, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, greindi einnig frá því að hún hefði komið að máli A, D og E frá því í apríl 2015. Hún sagði yngstu drengina ekki vera farna að tala mikið og A vildi ekki tala við barnaverndarstarfsmenn. Vitneskja hennar um ofbeldið væri því frá tilkynningum og komum föður barnanna, frásögnum eldri bræðranna og frásögnum A áður. Miklar breytingar hafi nú orðið hjá D og E. Þeir hafi breyst frá því að vera daufir í að vera lífsglaðir og hafi aðlagast vel á nýju heimili. Þeir hafi sýnt kvíða við að fara í umgengni til ákærðu, sérstaklega sá eldri.

Vitnið L, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, kom að máli barnanna á bakvakt 10. apríl 2010. Hún kvaðst ekki muna vel eftir þessu þar sem langt væri um liðið. Hún hafi hitt ákærðu á Vistheimilinu með B, en hún hafi átt í erfiðleikum með drenginn. Hún hafi leyft drengnum að segja frá eins og hann vildi. Hann hafi umrætt sinn ekki viljað fara heim úr skólanum heldur viljað fara með vini sínum.

Vitnið M, starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, kvaðst hafa komið að málinu daginn sem börnin voru færð á Vistheimilið. B hafi þá greint frá ofbeldi og sagst vera hræddur við móður sína. Hann hafi líka greint frá ofbeldi föður og því að faðir hafi sagt ljóta hluti um móðurina.

Vitnið N, sálfræðingur og fyrrum starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur, skýrði frá því að hún hafi fylgt A og B eftir og hitt þau reglulega í skólanum þegar hún hafi starfað hjá Barnavernd Reykjavíkur á árunum 2009-2011. Bæði börnin hafi lýst miklu ofbeldi af hálfu móður sinnar. Þau hafi lýst því að hún hafi tekið þau upp og grýtt í veggi, hrint þeim og skellt höfðinu upp við vegg. Þá hafi þau lýst ofbeldi gagnvart C sem þá hafi einungis verið um tveggja ára. B hafi greint frá því að vera hent í rúmið ef hann vildi ekki fara að sofa. Ofbeldið hafi á þessum tíma mest beinst að A en minnst að C. Um mörg atvik hafi verið að ræða. Þau hafi talað um að ákærða væri alltaf vond og það væri verra þegar ekki væri fylgst með þeim. A hafi lýst því að móðir hennar hafi hrint, ýtt og skellt upp við vegg. Hún hafi haldið á þeim og hent þeim í rúmið. Þau hafi alls ekki mátt koma upp í rúm til ákærðu, en A hafi lýst því að móðir hennar hafi hótað að lemja hana gerði hún það. Þá hafi þau talað um bók sem ákærða hefði lært allt af. Hún hefði gert allt úr bókinni nema loka þau í búri. B hafi verið mjög tættur, sérstaklega eftir að hann hafi farið aftur heim af Vistheimilinu og A hafi verið hrædd. Börnin hafi sjálf óskað eftir því að tala við vitnið en þau hafi verið hrædd um að ákærða myndi komast að þessu. Vitnið kvaðst núna vera með A í stuðningsviðtölum en þessir hlutir væru þó ekki til umræðu á þessu stigi. A vilji ekki ræða um ákærðu eða föður sinn og sé í mikilli vörn. Hún hafi mjög slakan félagsþroska, sé eftir á og með einbeitingarskort. Þessi einkenni séu oft afleiðing af vanrækslu. Líðan hennar sé þó þokkaleg miðað við aðstæður.

Vitnið O, sálfræðingur á Þroska- og hegðunarstöð, lýsti því að áhyggjur hefðu verið af aðbúnaði D og því hefði tilkynning verið send Barnavernd. Áhyggjur hefðu vaknað hjá talmeinafræðingi sem hefði sent drenginn á Þroska- og hegðunarstöðina. Drengurinn hafi verið daufur yfirlitum og svipbrigðalítill og virst hræddur og tilbaka. Móðir hans hafi komið með hann ásamt yngri bróður en hann hafi ekki virst geta sótt öryggi til móður. Hann hafi haft frávik í málþroska og verið metinn á einhverfurófi. Móðir hans hafi ekki virst hafa áhyggjur af drengnum. Hann hafi haft marbletti, kúlur og rauða bletti en móðirin hafi gefið þær skýringar að hann hafi slegið höfðinu í hurð og gólf. Frásögn hennar af samskiptum við barnsföður hafi verið áhyggjuefni, en hún hafi kallað hann aumingja og hálfvita og sagt að ekki væri hægt að stóla á hann. Engu að síður hafi hún ætlað að fara til útlanda og skilja börnin eftir hjá honum. Hún hafi talað um að ganga í skrokk á honum ef hann lemdi hana. Þá hafi komið fram að hún kærði sig ekki um afskipti Barnaverndar. Vitnið kvaðst hafa hitt drenginn aftur í september 2015 þegar hann hafi komið með fósturmóður sinni, en óskað hafi verið eftir endurmati fyrir drenginn. Drengurinn hafi þá þroskast mikið og nánast verið eins og annað barn. Hann hafi verið útitekinn og glaðlegur og sýnt meiri svipbrigði en áður. Hann hafi ekki verið eins hljóður og auðveldara hafi verið að fá hann í samspil. Erfitt væri að segja til um hvort það tengdist auknum þroska og því að hann hafi fengið rör í eyrun.

Vitnið P, aðstoðarskólastjóri í [...], greindi frá því að hafa sent tilkynningu til Barnaverndar vegna gruns um brot á barnaverndarlögum. Hann kvað þau A og B ekki hafa skýrt honum frá ofbeldi á hendur sér. Hann lýsti því að B hefði verið óútreiknanlegur. Hann hafi getað verið ljúfur en líka gert hluti eins og að grípa stein og henda í einhvern. Þá hafi honum hætt til að fara frjálslega með sannleikann, en til þess verði að líta að hann hafi einungis verið um sex ára gamall.

Vitnið Q, aðstoðarskólastjóri í [...], kvað ítarlegar upplýsingar hafa fylgt með A og B þegar þau hafi komið frá [...]. Hún kvað A hafa verið forherta í munninum en ekki til vandræða. B hafi ekki verið hæfur til að vera inni í bekk og C hafi verið agressífur en ljúfur. Það hafi ekki sést á börnunum að þau yrðu fyrir ofbeldi. Skólinn hafi tilkynnt um áhyggjur af þeim. B hafi komið með eggvopn að heiman svo sem dúkahníf og skæri. Hann hafi talað við stuðningsfulltrúa sinn um að hann væri að stela úr búð og þau hafi frétt að hann væri úti mjög seint á kvöldin. Grunur hafi leikið á að hann byggi við hótanir. Móðir hans hafi oft brugðist illa við þegar óskað hafi verið eftir að hún fylgdist með hvað væri í töskunni hans. Í einu tilviki hafi áverkar sést á baki hans. Móðirin hafi sagt að þetta væri fæðingarblettur. Heimilisaðstæður barnanna hafi verið erfiðar. Starfsmenn skólans hafi vitað um erfiðleika milli foreldra. Móðirin hafi komið tvisvar sinnum og sagt að faðirinn mætti ekki koma nálægt börnunum og hringja ætti á lögregluna ef hann kæmi. Stuttu síðar hafi þau hins vegar sést saman með börnin.

Vitnið R, deildarstjóri barnastarfs í frístundamiðstöðinni [...], kvaðst hafa sent tilkynningu til Barnaverndar vegna C. Hann hafi verið með 50% stuðning í upphafi sem hafi verið aukinn í 100%. Hann hafi verið óöruggur og sýnt af sér ofbeldisfulla hegðun. Fjölskyldusaga hans hafi verið þekkt vegna B. Drengnum hafi liðið illa en betur eftir því sem liðið hafi á vikuna. Hann hafi eiginlega aldrei viljað fara heim. Reynt hafi verið að ræða við hann um vanlíðan hans en hann hafi ekki viljað svara því. Samskipti við foreldra hafi gengið vel í upphafi en svo hafi verið eins og enginn áhugi væri á að vita neitt, hvorki gott né slæmt.

Vitnið S, yfirmaður unglingastarfs í frístundamiðstöðinni [...], lýsti því að B hefði komið snemma á ball í frístundamiðstöðinni. Hann hafi þá sagt frá því að ákærða hefði hrint honum í sturtu. Hann hafi verið hræddur og feginn að komast inn. Starfsmenn hafi metið það svo að frásögn hans væri trúverðug og honum hafi verið mikið niðri fyrir. Vanlíðan hans hafi verið mikil. Hún kvað samskipti við foreldra B ekki hafa verið mikil. Ákærða hafi átt það til að vera orðljót í samskiptum við starfsmenn og æst. Vitnið gerði grein fyrir annarri tilkynningu frá frístundamiðstöðinni tveimur árum áður þar sem þau hafi haft áhyggjur af kynferðislegu orðbragði B. Hann hafi notað mjög gróft orðbragð og látbragð. Það hafi verið mikið um sjálfsmorðstal hjá honum og hann hafi gripið snúru og sett um háls sér. Þá hafi hann sagst vera hræddur heima hjá sér.

Vitnið T, fyrrverandi aðstoðarskólastjóri [...], gerði grein fyrir tilkynningu skólans frá janúar 2014. Skólinn sé sérskóli fyrir börn með hegðunarvandamál. B hafi beitt miklu ofbeldi og átt við mikla vanlíðan að stríða. Áhyggjur hafi verið uppi af stöðu hans í skólanum og talið að heimili hans gæti þurft aðstoð. B hafi gefið ýmislegt í skyn án þess að segja mikið, en hann hafi verið mjög tortrygginn gagnvart starfsmönnum.

Vitnið U, umsjónarkennari B við [...], skýrði frá því að B hefði ekki mikið tjáð sig í skólanum. Vitnið hefði skrifað hjá sér í dagbók nokkur ummæli B. Hann hefði sagt að móðir hans væri stundum reið og beitti hann ofbeldi en hann hefði ekki viljað ræða það frekar og sagt að þetta væri „family business“. Reynt hafi verið að ræða frekar við hann, en hann hafi verið mjög passasamur og sparað orðin. B hafi verið lokaður, alltaf verið á varðbergi og þurft að sjá hvar allir væru í kringum sig. Það hafi verið eins og hann vildi aldrei gefa færi á sér. Hann hafi aldrei brosað eðlilega og aldrei viljað ræða um tilfinningar sínar. Samskipti við foreldra hans hafi verið takmörkuð.

Vitnið T-kk-nf Z-kk-nf geðlæknir gerði grein fyrir matsgerð sem hann vann ásamt G-kvk-þgf O-kvk-þgf sálfræðingi vegna máls nr. [...]. Hann sagði A og C ekki hafa viljað tala um ofbeldið og hafi verið í mikilli varnarstöðu. Þau hafi virst vera undir þrýstingi. C hafi sagt að ákærða hefði bannað sér að segja frá. Ákærða hafi svo hringt í A á meðan viðtalið hafi átt sér stað. B hafi hins vegar gefið greinargóða lýsingu á ofbeldinu sem virðist hafa átt sér stað allt frá árinu 2010. Hann hafi verið trúverðugur og talað skýrt og greinilega. Vitnið lýsti því að ákærða hefði átt við geðræna erfiðleika að stríða allt frá árinu 1998. Fyrst hefði verið um að ræða þunglyndi en hún hefði svo greinst með borderline persónuleikaröskun, en menn væru ekki á eitt sáttir um þá greiningu. Því fylgdi nokkurs konar sprengjuhegðun sem nálgaðist það að vera geðrofsástand. Þeir sem hafi þessa greiningu eigi oft brengluð samskipti við aðra, þoli illa áreiti, sýni af sér áhættuhegðun og séu oft einmana. Hins vegar geti þeir líka verið á köflum alveg eðlilegir. Samband ákærðu við föður barnanna hafi verið mjög erfitt og afbrigðilegt.

Vitnið G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur lýsti matinu einnig. Hún kvað A hafa verið í mikilli vörn. Hún hafi sagt að allt væri fínt, en lýsing hennar hafi ekki verið trúverðug og stangast á við aðrar frásagnir. Hún hafi verið sett inn í málið af móður sinni og ömmu. Þá hafi móðir hennar hringt í síma hennar í viðtalinu. Lýsingar B hafi hins vegar verið nákvæmar og í tímaröð og hann hafi svarað öllu strax. Honum hafi þótt óþægilegt að segja þetta og talsverðrar togstreitu hafi gætt hjá honum. Matsmönnum hafi þótt frásögn hans trúverðug. C hafi greinilega verið í mikilli vanlíðan og svör hans hafi verið á þá leið að hann vissi ekki, myndi ekki eða mætti ekki segja frá. Hann hafi greint matsmönnum frá því að móðir hans hafi bannað honum á segja frá því þá liði henni svo illa og honum þá jafnframt. Vitnið lýsti því að öll börnin ættu í erfiðleikum í samskiptum og sýndu skrítin tengsl við ákærðu. Hún kvað niðurstöðu matsins hafa verið þá að áhyggjur væru af því að ákærða færi með forsjá barnanna. Börnin ættu við mikinn vanda að etja og hefðu mátt sæta ofbeldi af hennar hendi. Hún kvað samband ákærðu við föður barnanna hafa verið erfitt en ekki væri hægt að fullyrða að það væri hennar helsti veikleiki enda virtust hlutirnir ekki heldur vera í lagi þegar hann væri ekki til staðar.

Niðurstaða

Ákærða hefur alfarið neitað því að hafa beitt börn sín nokkru ofbeldi. Hún kom ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins, en neitaði sök við þingfestingu málsins og vísaði þá til þess að málið byggðist á lygum barnsföður hennar. Hún gaf sambærilegar skýringar hjá lögreglu og sagði hann vilja eyðileggja líf sitt, en hann væri geðveikur og um ósannindi væri að ræða. Tilkynningar frá nágrönnum skýrði hún með því að þeir væru að hefna sín á henni. Þá sagði hún frásögn B vera lygi og vísaði til þess að hann ætti við erfiðleika að stríða. Þá væri um heilaþvott föðurins að ræða.

Tilkynningar um ofbeldi af hendi ákærðu hófu að berast Barnavernd Reykjavíkur á árinu 2005. Flestar tilkynningarnar koma frá föður barnanna, F. Þau ákærða áttu allan tímann í stormasömu og ofbeldisfullu sambandi og hann var oft fjarverandi af heimilinu til lengri eða skemmri tíma. Í tilkynningum föður kemur fram að hann hafi áhyggjur af aðstæðum barnanna hjá ákærðu. Hann lýsir átökum þeirra foreldranna sem börnin hafi orðið vitni að. Í janúar 2008 lýsti hann því að ákærði tæki harkalega í B og A og ætti það til að ýta í þau mjög harkalega og slá til þeirra. Þá hafi hún sagt við A að hún vildi losna við hana og óskaði þess að hún myndi deyja. Síðar í sama mánuði sagði faðir að andlegt ofbeldi og harka í uppeldinu væri viðvarandi. Á væri sagt að hún væri slys og að ákærða vildi að hún dræpist. Ákærða væri stjórnlaus og börnin yrðu fyrir skaða hvort sem faðir væri á heimilinu eða ekki. Í ágúst 2009 tilkynnti faðir enn um miklar áhyggjur af börnunum sínum þremur. Hann greindi þá frá því að ákærða ætti það til að taka börnin upp á höndunum og henda þeim inn í rúm þegar þau vildu ekki fara að sofa. A hafi haft marbletti og ákærða hafi sett kodda yfir andlit C þegar hann hafi ekki viljað fara að sofa. Tvö elstu börnin hafi greint frá ofbeldi. Í júlí 2010 tilkynnir faðir að ákærða hafi lagt hendur á börnin í gegnum tíðinu. Hann hafi séð hana slá til A og hrinda börnunum. Þau hafi verið með marbletti eftir hana. Á sunnudegi tveimur til þremur vikum áður hafi ákærða slegið A nokkrum sinnum utan undir. A hafi verið með sprungna vör og grátið. Þá noti ákærða ljótt orðbragð, vilji losna við börnin og segi þeim að hún óski þess að þau væru dauð. Hann viti til þess að B hafi oft verið skilinn eftir einn heima í langan tíma, tvær til þrjár klukkustundir. Þann 27. september 2010 fór faðir á lögreglustöð til þess að tilkynna um vanrækslu og vanhæfi ákærðu. Í janúar 2014 tilkynnti faðir enn Barnavernd um áhyggjur af börnunum í umsjá ákærðu. Hann sagði hana árásargjarna og beita þrjú elstu börnin andlegu og líkamlegu ofbeldi. Hún klípi þau og kýli í skrokkinn og eigi það til að taka í höndina á þeim og henda þeim inn í herbergi. Ofbeldið hafi farið versnandi árið 2013 og eigi sér núna stað hvern einasta dag. Faðir kom í viðtal hjá Barnavernd Reykjavíkur 13. apríl 2015 þar sem honum var gerð grein fyrir stöðu barnaverndarmálsins. Hann sagði að það væri kraftaverk að ekkert barnanna væri dáið vegna ofbeldis ákærðu. Hann lýsti því að ofbeldið hefði verið viðvarandi frá því að A var lítil en hafi stigmagnast eftir því sem börnin hafi orðið fleiri. Börnin eða eitthvert þeirra væru beitt ofbeldi a.m.k. annan hvern dag. Þá beitti hún ýmsum svipbrigðum til þess að þagga niður í þeim. Öll börnin væru hrædd við hana. Hún beitti miklu andlegu ofbeldi í formi niðrandi tals, svo sem: „Ég hata ykkur, ég vildi að þið væruð dauð, ég vildi að þið hefðuð verið blettur í lakinu og aldrei fæðst.“ Þá lýsti hann ofbeldinu gagnvart hverju barni fyrir sig. Ákærða hristi E ef hann gráti og setji hendur fyrir vit hans til að stöðva grátinn. Hún hefði einnig sett hendur fyrir vit D. Hún þrykki báðum drengjunum af alefli í sófann sem gerist oft þegar þeir gráti og erfitt sé að koma þeim í svefn. Þá kýli hún D þegar hann liggi í rúminu. Ákærða taki C kyrkingartaki um hálsinn og kýli hann í rúminu. Hún lemji hann og sparki í hann. B kýli hún ítrekað í magann. Þá dragi hún A á hárinu, lemji hana, kýli og sparki í hana. Faðir kvaðst hafa séð áverka á börnunum, en ákærða gæti þess vel að lemja þau ekki þar sem sjáist á þeim, svo sem í andliti. Þá noti hún sæng á milli til þess að ekki sjáist áverkar, en auk þess haldi hún þeim heima frá skóla og leikskóla þar til áverkarnir hverfi.

Faðir gaf skýrslu hjá lögreglu 4. maí 2015 þar sem hann staðfesti allar framangreindar tilkynningar sínar og kvað þær efnislega réttar. Þá lýsti hann því að ákærða hefði átt það til að kýla B og C í magann, en þeir hefðu mest orðið fyrir barðinu á henni. Litlu drengirnir hefðu verið hristir og A dregin á hárinu og barin „alveg sundur og saman eins og hún sé að berja B og C“. Hann kvað ofbeldið hafa versnað með árunum, sérstaklega frá 2010. Um 2012 til 2013 hafi hún farið að beita meira harðræði. Hann kvaðst telja alveg merkilegt að B og C væru ekki meira líkamlega skaðaðir, þeir hafi ekki hálsbrotnað eða eitthvað komið upp á. Hann kvaðst oft hafa orðið vitni að ofbeldinu en þetta gerðist u.þ.b. þrisvar í viku. Hann lýsti því að hann hefði stundum reynt að ganga á milli, en hann væri sjálfur beittur ofbeldi og stundum frysi hann bara. Þann 11. september 2015 kom faðirinn aftur til lögreglu og dró framangreindan framburð sinn til baka. Hann kvaðst þá aldrei hafa séð ákærðu beita ofbeldi. Hann hafi verið að hefna sín á henni þar sem hann hafi haldið að hún væri sofandi hjá öllum bænum. Hann hafi verið að hefna sín á henni öll þau skipti sem hann hafi tilkynnt um ofbeldi til Barnaverndar.

Eins og rakið er hér að framan neitaði faðir barnanna því alfarið að ákærða hefði beitt þau ofbeldi fyrir dóminum. Með hliðsjón af ítrekuðum tilkynningum hans sem gerð hefur verið grein fyrir, framburði hans við fyrri skýrslu hjá lögreglu, og öðrum gögnum málsins sem eru í samræmi við hann, þykir breyttur frumburður hans ótrúverðugur. Þá liggja fyrir upplýsingar frá Barnavernd Reykjavíkur um að hann hafi greint frá því í viðtali 8. október 2015 að ákærða hefði þvingað hann til að draga framburðinn til baka með því að hóta því að hann fengi ekki að sjá börnin aftur að öðrum kosti og hefur starfsmaður Barnaverndar staðfest það fyrir dóminum. Þá hafi hann lýst því að fyrri framburður hans hjá lögreglu væri réttur.

Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir framburði þriggja elstu barna ákærðu. Þau hafa öll á einhverjum tíma greint frá ofbeldi af hendi ákærðu. Lýsingar B eru ítarlegastar. Hann hefur ítrekað greint frá ofbeldi ákærðu gagnvart öllum systkinunum og eru þær frásagnir samhljóða. C greindi einnig frá ofbeldi gagnvart öllum systkinunum með svipuðum hætti. A hefur alfarið neitað því að ofbeldi hafi átt sér stað, þótt hún hafi greint frá því árið 2010. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna, G-kvk-ef O-kvk-ef sálfræðings og T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis, dags. 3. mars 2016, sem unnin var undir rekstri máls nr. [...], telja matsmenn að frásögn B sé afar trúverðug. Hún sé nákvæm og skýr. Hins vegar hafi hin börnin verið í mikilli varnarstöðu. C, sem hafi þá ekki viljað tjá sig, hafi viðurkennt að ákærða hafi bannað honum að skýra frá og A hafi verið undir sterkum áhrifum frá ákærðu.

Framangreindar lýsingar barnanna á ofbeldi sem þau hafa orðið fyrir fá styrka stoð í tilkynningum til barnaverndaryfirvalda. Er þar um að ræða nafnlausar tilkynningar frá nágrönnum og skólayfirvöldum, en ekki hvað síst tilkynningar föður þar sem hann lýsir ofbeldinu með sama hætti og börnin hafa gert. Þá liggja fyrir ýmsar upplýsingar um líðan barnanna og hegðun sem benda til þess að þau hafi átt við mikla erfiðleika að stríða. Fyrir liggur að þau hafa nú náð miklum framförum.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður talið sannað að ákærða hafi sýnt börnum sínum vanvirðandi háttsemi eins og ákært er fyrir frá árinu 2010 og þar til 9. apríl 2015 er börnin voru vistuð á Vistheimili barna. Þykir ekki varhugavert að fallast á að um nokkur skipti hafi verið að ræða. Ákærðu er gefið að sök að hafa sparkað í A, B og C, slegið, togað í hár þeirra, hrint eða slegið utan í veggi og hluti, tekið þau kverkataki og kastað hlutum í þau. Börnin og faðir þeirra hafa öll lýst þessari háttsemi og verður ákærða sakfelld fyrir hana. Ákærðu er einnig gefið að sök að hafa læst þau fyrir utan heimili þeirra og klipið í líkama þeirra. Ein tilkynning barst frá nágranna um að A væri læst úti úr íbúðinni. Þessi tilkynning var borin undir föður barnanna og taldi hann tilkynninguna vera rétta. Ekkert barnanna hefur þó borið um þetta og ekkert vitni greindi frá þessu fyrir dóminum. Þykir því ekki komin fram lögfull sönnun um að ákærða hafi læst börnin úti. Þá liggur einungis fyrir ein tilkynning til Barnaverndar frá föður um að ákærða hafi klipið börnin og verður hún því ekki sakfelld fyrir það. Þá er ákærðu gefið að sök að hafa haft í hótunum við börnin og kallað þau illum nöfnum. B, C og faðir þeirra hafa allir greint frá slíku auk þess sem tilkynningar um slíkt hafa borist Barnavernd undir nafnleynd. Verður ákærða því sakfelld fyrir þá háttsemi. Ákærðu er að lokum gefið að sök að hafa tekið D og E, sem fæddir eru árin 2012 og 2013, upp og hrist þá og hent þeim í rúm eða sófa þegar hún var að svæfa þau. Framburður B, C og föður þeirra er samhljóða um þetta og þykir því ekki varhugavert að sakfella ákærðu fyrir þessa háttsemi. Hins vegar liggur einungis fyrir framburður föður varðandi það að ákærða hafi slegið drengina í líkamann með sængina á milli og tekið fyrir vit þeirra þegar þeir grétu og verður ákærða því sýknuð af þeirri háttsemi.

Með framangreindri háttsemi sinni hefur ákærða gerst sek um brot gegn 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndalaga nr. 80/2002. Ákærða er fædd árið 1982. Hún hefur ekki áður gerst sek um refsivert brot. Ákærða hefur í máli þessu verið sakfelld fyrir alvarleg og langvarandi brot gegn fimm ungum börnum sínum sem öll áttu sér stað á sameiginlegu heimili þeirra þar sem þau eiga að búa við öryggi og skjól. Við ákvörðun refsingar verður litið til 1., 2., 3., 6. og 8. tl. 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Með hliðsjón af framangreindu og refsiramma 99. gr. barnaverndarlaga þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

Réttargæslumenn brotaþola hafa krafist miskabóta úr hendi ákærðu. Með hliðsjón af því sem ákærða hefur verið sakfelld fyrir þykja þau eiga rétt á miskabótum úr hendi hennar á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Í gögnum málsins kemur fram að börnin hafi átt erfitt uppdráttar og búið við mikla vanlíðan. Þau hafi öll að einhverju marki sýnt af sér óeðlilega hegðun. Þá hefur komið fram að B og C séu til meðferðar í Barnahúsi og A gangi til sálfræðings. Þykja bætur til barnanna hæfilega ákveðnar þannig að ákærða greiði A 800.000 krónur, B 1.200.000 krónur, C 1.000.000 króna, D 500.000 krónur og E 500.000 krónur, allt ásamt vöxtum svo sem nánar greinir í dómsorði.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kvk-ef V-kvk-ef H-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 961.620 krónur, þóknun verjanda síns á rannsóknarstigi, G-kvk-ef L-kvk-ef Þ-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 204.600 krónur, og þóknun réttargæslumanna brotaþola, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef héraðsdómslögmanns, 1.125.300 krónur, og Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 920.700 krónur. Við ákvörðun þóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Ákærða greiði 84.940 krónur í annan sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið F-kvk-nf B-kvk-nf F-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

Dóminn kveða upp B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari, I-kk-nf E-kk-nf dómstjóri og K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Ákærða, X, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákærða greiði A 800.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 9. apríl 2015 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði B 1.200.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 9. apríl 2015 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði C 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 9. apríl 2015 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði D 500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 9. apríl 2015 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði E 500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 9. apríl 2015 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kvk-ef V-kvk-ef H-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 961.620 krónur, þóknun verjanda síns á rannsóknarstigi, G-kvk-ef L-kvk-ef Þ-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 204.600 krónur, og þóknun réttargæslumanna brotaþola, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef héraðsdómslögmanns, 1.125.300 krónur, og Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 920.700 krónur. Ákærða greiði 84.940 krónur í annan sakarkostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf

I-kk-nf E-kk-nf

K-kvk-nf S-kvk-nf