E-2445/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 5. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 31. ágúst 2017. Stefnandi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík, vegna Landsbankans hf. [...], [...], [...]. Stefndi er H-kk-nf S-kk-nf, [...], Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 758.480 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 2. nóvember 2015 til greiðsludags, að frádreginni innborgun að fjárhæð 100.000 krónur sem innt var af hendi 5. október 2017. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins út hendi stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar og honum verði gert að greiða stefnanda 498.264 krónur auk samningsbundinna vaxta frá 24. apríl 2013 til greiðsludags auk þess að dráttarvextir verði reiknaðir frá málshöfðunardegi samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Málavextir

Fram kemur í gögnum málsins að þann 8. desember 2011 var fyrir hönd stefnda stofnaður myntveltureikningur í evrum nr. [...] við útibú stefnanda á [...]. Veitt var yfirdráttarheimild á reikninginn og skyldi hún gilda til 20. júní 2012. Um svokallað námulán í erlendri mynt var að ræða. Yfirdráttarheimildin rann út án þess að uppsöfnuð skuld á reikningnum væri greidd og var honum í kjölfarið lokað 8. apríl 2014. Fram kemur í stefnu að skuldin á reikningnum hafi þá numið 4.790,71 evru, að jafnvirði 754.480 krónur miðað við sölugengi stefnanda þann dag. Er það stefnufjárhæð málsins, auk dráttarvaxta og kostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins átti stefndi í lok árs 2011 tölvupóstsamskipti við starfsmann stefnanda í kjölfar þess að stofnaður hafði verið myntveltureikningur í bankanum vegna fyrirframgreiddra námslána. Lutu samskiptin að tilhögun greiðslnanna en stefndi var þá við nám í [...]. Þannig kemur fram í tölvuskeyti hans til stefnanda 7. desember 2011 að hann hafi fengið skilaboð um að hafa samband við starfsmann stefnanda vegna skuldabréfs frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Í svarskeyti starfsmannsins til stefnda 8. desember 2011 segir: „Ég býst við að þú eigir von á námslánunum þínum í janúar fyrir haustönnina sem eru um 5.641 eur. Heldurðu að þú þurfir að fá fyrirfram hjá okkur? Þú lætur mig vita og ég stilli þessu upp fyrir þig ef þú vilt fyrirframgreiðslu hjá okkur, ég þarf bara að vita hvað þú vilt fá þetta í mörgum greiðslum eða hvernig þú vilt hafa þetta.“ Í svarskeyti stefnda sama dag segir hann þetta „passar“ og að hann muni „fá greitt frá LÍN í febrúar/mars út af hvernig annarskiptin eru hérna og myndi thurfa að fá fyrirframgreitt já, var að hugsa um 900 evrur á mánudi inná [...] bankareikninginn minn, fyrst núna í desember“. Starfsmaður bankans telur þetta vera „ekkert mál“ og spyr hvað stefndi vilji „fá þetta á mörgum mánuðum? Þú þarft að senda mér IBAN númerið þitt og SWIFT kóðann fyrir bankann sem þú ert í, nafnið á bankanum og heimilisfangið þitt. Eftir það get ég sent þér peninginn.“ Stefndi sendir þessar upplýsingar degi síðar auk þess sem hann tekur fram um greiðslurnar: „Eigum við ekki að segja á 5 mánudum.“ Starfsmaður bankans svarar um hæl og og kveðst munu senda honum „núna 900 eur, og svo rétt fyrir mánaðamótin næstu 4 mánuði einnig 900 eur“. Stefndi þakkar fyrir það í svarskeyti sínu sama dag.

Stefnandi kveðst hafa sent stefnda innheimtuviðvörun 2. desember 2012 eins og sjá megi af gögnum málsins. Skjalið beri með sér að stefnda hafi verið tilkynnt um yfirdráttinn 2. október 2012 en dagsetning bréfsins sé 21. nóvember 2017 sem sé sú dagsetning þegar skjalið var prentað út úr málaskrá bankans vegna málshöfðunar þessarar. Það hafi þó upphaflega verið sent til stefnda 2. október 2012. Þar sé vakin athygli á því að yfirdráttarskuld á fyrrnefndum reikningi sé 4.505 evrur umfram heimild. Skorað hafi verið á stefnda að koma skuldinni í skil sem fyrst svo komist yrði hjá frekari innheimtuaðgerðum.

Stefnandi kveðst hafa krafið stefnda um greiðslu skuldar á fyrrnefndum myntveltureikningi með innheimtubréfi 15. september 2016. Var greiðslan þar sögð nema að höfuðstól 758.480 krónum og dráttarvextir tilgreindir 220.285 krónur. Gjalddagi var tilgreindur 8. apríl 2013.

Stefnandi kveður skuldina ekki hafa verið greidda og sé honum því nauðsynlegt að höfða mál þetta til greiðslu hennar.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er krafa hans á hendur stefnda byggð á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga, skuldbindingargildi samninga og efndaskyldu loforða. Enginn vafi leiki á því að stefndi hafi fengið greiðslur frá bankanum inn á umræddan myntveltureikning á grundvelli námuláns vegna framfærslu fram að útborgun frá LÍN. Lánið hafi verið í formi yfirdráttarheimildar á sérstökum myntveltureikningi stefnda. Stefndi hafi dregið á reikninginn og hafi honum í kjölfarið verið lokað 8. apríl 2013 þar sem skuldinni hefði ekki verið komið í skil. Stefnda hafi verið sent yfirlit 2. og 15. október 2015 sem hann hafi engar athugasemdir gert við. Stefnda beri að standa stefnanda skil á greiðslu skuldar sinnar samkvæmt skilmálum um myntveltureikninga sem hann hafi undirgengist með notkun reikningsins. Auk þess komi skýrt fram í umsókn stefnda frá 8. desember 2011 að um reikninginn gildi sömu skilmálar og um aðra myntveltureikninga hjá stefnanda. Bærist ekki greiðsla frá LÍN félli skuldin öll í gjalddaga. Í því tilviki hafi stefndi átt að eiga frumkvæði að því að láta bankann vita og gera upp skuldina. Skuldin hafi fallið í gjalddaga án sérstakrar uppsagnar þegar heimildin hafi runnið út samkvæmt fyrrnefndum skilmálum. Þá sé í skilmálunum skýrt kveðið á um að stefnandi hafi heimild til að umreikna skuld í íslenskar krónur á þeim degi sem yfirdráttarheimildin falli niður.

Stefnandi tekur fram að lögskipti stefnda og LÍN séu honum óviðkomandi. Hafi þar eitthvað misfarist sé ekki við stefnanda að sakast í þeim efnum. Stefnda beri að standa honum skil á greiðslu skuldarinnar. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Stefnandi hafnar sjónarmiðum stefnda um sýknu eða lækkun kröfunnar. Ljóst sé að stefndi hafi hagnýtt sér andvirði þeirra fjármuna sem lagðir voru inn á reikninginn. Stefndi hafi aldrei komið á framfæri neinum mótmælum við stefnanda. Þá sé vísað til skilmála myntveltureikninga.

Kröfu um dráttarvexti kveðst stefnandi styðja við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist sé dráttarvaxta frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að stefnda var sent yfirlit um skuldina 2. október 2015, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Miðist upphafstími dráttarvaxta því við 2. nóvember 2015. Kveðst stefnandi með þessu gera breytingu á kröfugerð sinni frá því í stefnu, þar sem krafist hafi verið dráttarvaxta frá 15. október 2015 en þá hafi verið liðinn mánuður frá innheimtubréfi stefnanda 15. september 2015. Þá hafi stefnandi einnig lagfært kröfugerð sína undir rekstri málsins vegna innborgunar stefnda þann 5. október 2017 að fjárhæð 100.000 krónur.

Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi tekur fram um málavexti að í desember 2011 hafi umboðsmaður hans á Íslandi lagt fram umsókn fyrir hans hönd um yfirdráttarheimild í evrum hjá stefnanda. Samkvæmt tölvupóstsamskiptum stefnda og starfsmanns stefnanda um umræddan yfirdrátt hafi stefnandi látið honum í té greiðslur sem námu 900 evrum á mánuði í alls 5 mánuði, fyrst 9. desember 2011. Ekki liggi fyrir nein önnur gögn um umræddan yfirdrátt. Stefndi kveðst á þessum tíma hafa verið í námi í [...]. Hann hafi flutt lögheimili sitt til [...] í febrúar 2012 en hann hafi farið út í ágúst 2011. Stefndi hafi komið heim til Íslands í desember 2016 og þá jafnframt flutt lögheimili sitt á þeim tíma.

Stefndi tekur fram að hann hafi byrjað í tölvupóstsamskiptum við stefnanda 23. október 2007. Frá þeim tíma hafi stefnandi vitað um rétt og virkt netfang sem hafi verið og sé enn í dag [...]. Stefndi hafi verið grandlaus um tilvist kröfu stefnanda þar til lögmaður í [...] hafi haft samband við hann rétt fyrir áramótin 2014. Stefndi kveðst hafa verið viss um að LÍN hefði greitt út námslán hans til stefnanda á tilskildum tíma og komið yfirdrættinum í skil. Enda hafi umræddur yfirdráttur aldrei verið sjáanlegur í heimabanka hans þar sem um yfirdrátt í evrum hafi verið að ræða. Stefndi kveðst hafa beðið [...] lögmanninn að skila til hans tengiliðar hjá stefnanda að hafa samband við hann vegna málsins. Jafnframt hafi stefndi hringt í útibú stefnanda á [...] og fengið samband við starfsmann sem tjáð hafi honum að hann sæi enga kröfu á hendur honum í kerfum bankans en sagst myndu láta nafngreindan starfsmann bankans hafa samband við hann ef eitthvað stæði út af, þ.e. ef krafa væri til innheimtu á hendur stefnda. Stefndi kveður að hann hafi á þessum tíma verið viss um að um misskilning væri að ræða.

Þann 2. október 2015 hafi hann fengið sent yfirlit frá innheimtuaðila stefnanda þar sem kröfu stefnanda hafi verið lýst. Hann hafi furðað sig á þessu þar sem hann hefði skilað inn fullum námsárangri í námi sínu í [...]. Þann 4. nóvember 2015 hafi hann aftur fengið sent yfirlit frá stefnanda en þar hafi kröfu stefnanda hvergi verið að finna. Stefndi hafi því í annað sinn verið viss um að um misskilning væri að ræða og að krafa stefnanda væri að fullu greidd af LÍN. Stefndi hafi aflað gagna frá Lánasjóðnum. Lánasjóðurinn muni aldrei hafa greitt út námslán vegna vorannar 2012 vegna þess að námsárangur stefnda hefði, að hans sögn, ekki borist í tíma. Stefndi kveðst mótmæla þessu þar sem hann hafi tvívegis á umræddu tímabili sent námsárangur sinn til LÍN. Hann eigi enn í dag í viðræðum við Lánasjóðinn vegna þessa sem séu dómsmáli þessu óviðkomandi. Stefndi kveðst því hafa verið í góðri trú um að yfirdrátturinn væri greiddur þar til við málshöfðun þessa 31. ágúst 2017 er honum hafi verið birt stefna í máli þessu.

Aðalkrafa stefnda um sýknu byggir á því að engum samningi sé til að dreifa milli aðila um gjalddaga kröfu stefnanda. Skilyrði 3. mgr.5. gr. laga nr. 38/2001 sé því ekki uppfyllt og gjalddagi kröfunnar ekki kominn. Stefndi kveðst sammála því sem fram komi í málatilbúnaði stefnanda, að ekki hafi verið samið um neinn ákveðinn gjalddaga þeirra í milli enda liggi engin gögn fyrir til stuðnings kröfu stefnanda um gjalddaga. Í stefnu komi fram að stefnandi hafi sent stefnda innheimtuviðvörun 15. september 2015. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. um laga nr. 38/2001 skuli kröfuhafi krefjast greiðslu kröfu sinnar með sannarlegum og réttum hætti hafi ekki verið samið um gjalddaga hennar. Þá megi kröfuhafi krefjast dráttarvaxta af kröfu sinni þegar mánuður sé liðinn frá því að kröfuhafi krafði skuldara með sannarlegum hætti um greiðslu. Fyrrnefnd innheimtuviðvörun hafi á hinn bóginn aldrei borist stefnda. Bréfið sé stílað á [...] og því um ófullnægjandi heimilisfang að ræða. Stefnandi hafi haft vitneskju um rétt og virkt netfang stefnda frá 23. október 2007 og öll samskipti við bankann hafi farið fram á því netfangi. Stefnanda hafi því verið í lófa lagið að senda honum tölvuskeyti til þess að krefjast greiðslu og afla sér upplýsinga um rétt heimilisfang stefnda.

Varakrafa stefnda um lækkun byggir á því að hvergi sé að finna samninga milli aðila sem kveði á um að krafa stefnanda sé umreiknuð í íslenskar krónur. Stefndi hafi aldrei verið upplýstur um það af hálfu stefnanda við lánveitinguna að krafa hans yrði umreiknuð án hans atbeina á lánveitingatímabilinu. Stefndi krefjist því þess að krafa stefnanda verði lækkuð niður í 498.264 krónur. Sé þá miðað við að krafa stefnanda sé 4.790,71 evra. Miðað við að skráð sölugengi þeirrar myntar hjá stefnanda á málshöfðunardegi 31. ágúst 2017 hafi verið 124,88 nemi krafa stefnanda 598.264 krónum. Þá sé dregin frá innborgun stefnda að fjárhæð 100.000 krónur og nemi heildarkrafa stefnanda því 498.264 krónum, auk samningsbundinna vaxta frá 24. apríl 2013. Þá sé miðað við dráttarvexti frá málshöfðunardegi samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 þar sem stefndi hafi ekki með sannarlegum hætti verið krafinn um greiðslu kröfunnar fyrr. Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafist sé málskostnaðar hvernig sem úrslit málsins verða þar sem stefndi telji málshöfðunina tilefnis- og þarflausa því að gjalddagi kröfunnar sé ekki kominn.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi greiðslu úr hendi stefnda vegna ógreidds yfirdráttar á myntveltureikningi stefnda í útibúi stefnanda á [...]. Reikningnum var lokað 8. apríl 2013. Óumdeilt er að sótt var um námulán í erlendri mynt fyrir hönd stefnda 9. desember 2011 vegna náms hans í [...]. Voru lán af þessu tagi veitt í formi yfirdráttarheimildar í evrum á sérstakan þjónustureikning námsmanns, myntveltureikning, og andvirði þess ráðstafað inn á námureikning námsmanns eða inn á reikning námsmanns erlendis. Samkvæmt skilmálum í umsókn stefnda var um að ræða námulán vegna framfærslu fram að útborgun láns frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Var við það miðað samkvæmt skilmálunum að lán sem kæmi frá LÍN yrði lagt inn á myntveltureikninginn til greiðslu á yfirdráttarláninu. Skuldbatt lántaki sig til að láta bankann vita ef hann hætti námi. Stæðist lántaki ekki prófkröfur og/eða fengi ekki fullt lán frá LÍN gjaldfélli námulánið. Óumdeilt er að stefnda voru greiddar inn á reikninginn 900 evrur í fimm skipti, í fyrsta sinn 9. desember 2011 og síðan í næstu fjóra mánuði þar á eftir.

Krafa stefnanda hér fyrir dóminum miðast við stöðu skuldarinnar á gjalddaga, 8. apríl 2013, en þann dag var myntveltureikningi stefnda lokað, skuldin gjaldfelld og hún umreiknuð í íslenskar krónur. Höfuðstóll kröfu hans nemur þannig 758.480 krónum og upphafstími dráttarvaxta miðast við 2. nóvember 2015, en þá var liðinn mánuður frá því að stefnandi kveðst hafa sent stefnda yfirlit um stöðu skuldarinnar. Stefnandi kveður stefnda hafa verið fullkunnugt um skuldina enda lýsi hann því sjálfur í greinargerð sinni að hann hafi átt samskipti við [...] lögmann vegna innheimtu hennar þegar á árinu 2014. Stefndi hafi ekki getað gengið út frá því að um misskilning væri að ræða enda hafi hann athugasemdalaust tekið við fjármunum frá stefnanda inn á reikninginn og hagnýtt þá. Hvernig lögskiptum stefnanda og LÍN kunni að vera háttað sé máli þessu óviðkomandi. Þá hefur stefnandi bent á að varakrafa stefnda sé vart dómtæk en auk þess mótmælir hann þeim forsendum sem bæði aðal- og varakrafa stefnanda byggjast á.

Stefndi hefur borið því við að hann beri að sýkna af kröfu stefnanda þar sem gjalddagi kröfu hans sé ekki kominn eða að kröfu stefnanda beri að lækka þar sem stefnandi hafi ekki haft heimild til að umreikna kröfu sína í íslenskar krónur fyrr en í fyrsta lagi á málshöfðunardegi og tekur varakrafa hans mið af því. Auk þess telur stefnandi upphafstíma dráttarvaxta eiga að miðast við þann dag þar sem fyrr hafi hann ekki verið krafinn um greiðslu með sannarlegum hætti. Stefndi hafi haft upplýsingar um hans rétta netfang en honum hafi aldrei borist innheimtubréf frá stefnanda á það netfang. Hafi hann sent það á rangt netfang sé við engan nema stefnanda sjálfan að sakast í þeim efnum. Hafi stefnandi sent það í pósti stílað á heimilisfangið „[...]land“ sé það augljóslega ófullnægjandi. Í það minnsta hafi innheimtubréfið aldrei borist sér með nokkrum hætti.

Óumdeilt er að á grundvelli umsóknar stefnda um námulán í erlendri mynt voru stefnda greiddar 900 evrur mánaðarlega í fimm skipti inn á myntveltureikning í hans nafni. Óumdeilt er að stefndi notaði reikninginn athugasemdalaust og dró af þeim þær fjárhæðir sem kröfugerð stefnanda miðast við. Lánið hefur ekki verið greitt og hefur stefndi borið við að um misskilning hafi verið að ræða þar sem hann hafi talið að LÍN hefði greitt námslán hans inn á myntveltureikninginn. Dómurinn getur ekki fallist á þau sjónarmið og telur greiðsluskyldu stefnda gagnvart stefnanda vera skýra. Verður því fallist á höfuðstól kröfu stefnanda. Eru ekki efni til að fallast á sýknukröfu stefnda á þeim forsendum að gjalddagi kröfunnar sé ekki kominn en ljóst má vera af þeim skilmálum sem um myntveltureikninginn giltu og stefndi undirgekkst með umsókn sinni og notkun á reikningnum að stefnanda var heimilt að fella yfirdráttarheimildina niður fyrirvaralaust við vanskil og án sérstakrar uppsagnar.

Þá er ekki tilefni til að fallast á sjónarmið stefnda um að stefnandi hafi ekki haft heimild til að umreikna umrædda fjárhæð fyrr en á málshöfðunardegi enda kemur sú heimild skýrlega fram í áðurnefndum skilmálum. Er sjónarmiðum stefnda um lækkun kröfu stefnanda að þessu leyti samkvæmt varakröfu hans því hafnað. Þá er samkvæmt fyrrnefndum skilmálum skýrt kveðið á um að skuld á myntveltureikningi beri vexti og einnig dráttarvexti komi til vanskila sökum þess að yfirdráttarheimildin hafi verið felld niður. Stefndi hefur ekki mótmælt vaxtahluta kröfunnar eða álagningu dráttarvaxta en hefur á hinn bóginn mótmælt upphafstíma dráttarvaxta eins og áður er getið.

Þegar litið er á gögn málsins og samskipti aðila verður á hinn bóginn að telja að innheimtuaðgerðir stefnanda gagnvart stefnda hafi verið ófullnægjandi. Bendir dómurinn á að netfang stefnda er skýrlega tilgreint á umsókn hans 9. desember 2011 sem [...] og eiga samskipti hans við bankann um greiðslutilhögun sér síðan stað í gegnum það netfang. Verður stefnandi að bera hallann af því hafi eitthvert annað netfang verið notað við innheimtu lögmannsstofu stefnanda. Gögn sem liggja fyrir í málinu og stafa frá stefnanda benda til þess að í innheimtukerfi lögmannsstofunnar hafi netfangið verið tilgreint sem [...]. Þá verður að telja að tilgreining á heimilisfangi stefnda á innheimtubréfi frá 15. september 2015 hafa einnig verið ófullnægjandi. Auk þessa tekur dómurinn fram að krafa stefnda er tilgreind í yfirliti mála hjá lögmannsstofu stefnanda frá 2. október 2015. Hún kemur á hinn bóginn ekki fram á sambærilegu yfirliti 4. nóvember 2015. Ljóst er að síðarnefnda yfirlitið var sent stefnda þar sem á það eru rituð skilaboð til hans um að hér komi „yfirlit yfir stöðuna“. Verður stefnandi jafnframt að bera hallann af því hvernig á málum var haldið gagnvart stefnda að þessu leyti.

Þótt framangreind atvik geti aldrei leitt til þess að stefndi sé laus undan greiðsluskyldu sinni gagnvart stefnanda telur dómurinn rétt að líta til þeirra við ákvörðun um upphafstíma dráttarvaxta og fallast á kröfu stefnda að því leyti og miða hann við málshöfðunardag 31. ágúst 2017. Að lokum tekur dómurinn fram að stefnandi hefur í endanlegri kröfugerð sinni fyrir dóminum tekið tillit til innborgunar stefnda að fjárhæð 100.000 krónur sem óumdeilt er að innt var af hendi 5. október 2017 eins og fram kemur í gögnum málsins. Fer um hana eins og nánar greinir í dómsorði.

Með vísan til allra framangreindra atvika málsins þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. janúar sl. Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf J-kk-nf Á-kk-nf lögmaður fyrir hönd B-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns. Stefndi flutti mál sitt sjálfur.

D ÓM S O R Ð:

Stefndi, H-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 758.480 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 31. ágúst 2017 til greiðsludags, að frádreginni innborgun 5. október 2017 að fjárhæð 100.000 krónur.

Málskostnaður fellur niður.