E-528/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 24.september sl., er höfðað 10. febrúar sl. af S-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, Eyjavöllum 8, Reykjanesbæ gegn Völmu ehf., Úthlíð 7, Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.525.730 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. janúar 2014 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Loks krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að þola viðurkenningu sjóveðréttar í fiskibátnum Birtu SH-707, skipaskrárnúmer 1927 til tryggingar öllum dæmdum kröfum.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Til þrautavara krefst stefndi þess að synjað verði um sjóveð í Birtu SH-707 fyrir dómkröfum stefnanda. Þá krefst stefndi greiðslu málskostnaðar.

I.

Ágreiningur er um málavexti. Stefndi réð stefnanda til starfa sem stýrimann um borð í bát sínum Birtu SH – 707 um mánaðarmótin janúar – febrúar 2013. Er ágreiningur um upphafsdag, en stefnandi kveður stefnda hafa ráðið sig til starfa frá og með 15. janúar 2013. Stefndi kveður stefnda hafa komið til starfa frá og með 1. febrúar 2013. Ágreiningslaust er að enginn skriflegur ráðningarsamningur var gerður á milli stefnanda og stefnda. Stefnandi kveður stefnda hafa ráðið sig til starfa ótímabundið, en næg verkefni hafi verið framundan. Stefndi kveðst hins vegar hafa ráðið stefnanda á vetrarvertíð þennan veturinn. Stundaðar voru netaveiðar og aðallega lagt upp í Sandgerði og Keflavík. Bátnum var haldið til veiða til 9. apríl 2013. Stefnandi kveðst eftir það hafa starfað við bátinn, ásamt skipstjóra, við að ganga frá veiðarfærum og skrapa og mála bátinn. Stefndi kveður stefnanda hafa hætt 7. apríl 2013 þegar vetrarvertíðinni hafi lokið. Hafi stefnandi ekki starfað við bátinn eftir það. Stefnandi kveðst ekki hafa fengið launaseðla frá stefnda á þeim tíma sem hann hafi starfað hjá stefnda, heldur hafi þeir komið eftir að stefnandi hafi verið hættur störfum. Stefndi hafi ekki staðið við greiðslu lágmarkalauna til stefnanda, heldur einungis greitt 1.100.000 krónur upp í laun. Vegna vanefnda hafi stefnandi rift samningi við stefnda 4. júní 2013. Stefnandi krefur stefnda um vangreidd laun á ráðningartíma og laun í 3ja mánaða uppsagnarfresti. Er stefnandi höfðaði málið miðaði hann kröfur um laun við svonefnda kauptryggingu, eða lágmarkslaun. Í þinghaldi 22. maí sl. lagði stefnandi fram breytta kröfugerð til hækkunar. Krafðist hann þá aflahlutar fyrir tímabilið 15. janúar til 4. júní 2013, í stað kauptryggingar, þar sem þá hefðu legið fyrir upplýsingar frá Verðlagsstofu skiptaverðs um réttan aflahluta Birtu SH – 707 fyrir tímabilið 1. febrúar til 9. apríl 2013. Stefndi hefur mótmælt því að stefnandi fái komið að breyttri kröfugerð, sem hann kveður raska grundvelli málsins.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda skýrslu, sem og Í-kk-nf E-kk-nf þáverandi skipstjóri Birtu SH – 707.

II.

Stefnandi byggir mál sitt á því að hann hafi 15. janúar 2013 verið ráðinn ótímabundið sem stýrimaður á bát stefnda, m.b Birtu SH – 707 (1927). Samkvæmt lögskráningavottorði hafi hann verið ráðinn og lögskráður á bátinn 1. febrúar 2013 og verið í ráðningarsambandi við stefnda til 4. júní 2013, er ráðningu hans hafi verið slitið vegna verulegra vanefnda stefnda á greiðslu launa og brostinna forsendna um áframhaldandi ráðningu. Krafa stefnanda sé annars vegar um vangreidd vinnulaun á ráðningartíma hans hjá stefnda og hins vegar laun í 3ja mánaða uppsagnarfresti. Stefndi hafi greitt stefnanda 1.100.000 krónur upp í laun hans á ráðningartíma hans hjá stefnda. Samkvæmt gr. 1.10 og 1.12 í kjarasamningi aðila skuli útgerðarmaður hafa lokið uppgjöri og launagreiðslum til skipverja eigi síðar en 15 dögum eftir hver mánaðarmót. Samkvæmt 1. mgr. gr. 1.12 skuli þó greiða kauptryggingu vikulega. Stefndi hafi ekki staðið við þessa laga- og kjarasamningsskyldu sína. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 taki skipverji laun frá og með þeim degi, sem hann komi til vinnu á skipi. Samkvæmt 2. mgr. 27. gr. sömu laga taki skipverji kaup til þess dags og að honum meðtöldum er ráðningu hans ljúki samkvæmt ráðningar- eða kjarasamningi og skipti ekki máli þótt hann hafi verið afskráður áður. Stefnandi hafi eins og áður sagði hafið störf hjá stefnda 15. janúar 2013 og lokið 4. júní 2013. Alls hafi ráðningardagar stefnanda hjá stefnda verið 139, þ.e tímabilið frá 15. janúar til 4. júní 2014. Þrátt fyrir innheimtutilraunir stefnanda hafi stefndi ekki fengist til að greiða stefnanda vangreidd laun.

Stefnandi byggi mál sitt á því að hann hafi verið ráðinn ótímabundinni ráðningu sem stýrimaður á m.b Birtu SH - 707 (1927) hjá stefnda, Völmu ehf., þann 15. janúar 2013. Ekki hafi verið gerður við hann skriflegur ráðningarsamningur, sbr. 6. gr. laga nr. 35/1985. Ráðningin var ekki tímabundin eða til ákveðins tíma, 9. gr. laganna. Uppsagnarfrestur yfirmanna, þ.m.t. stýrimanna, sé þrír mánuðir, sbr. 9. og 25. gr. laga nr. 35/1985, sbr. 2. og 3. mgr. 1.11 gr. kjarasamnings F.F.S.Í og L.Í.Ú. Ráðningu stefnanda hafi lokið 4. júní 2013, er stefnandi hafi rift ráðningu sinni vegna vanefnda stefnda. Krafa stefnandi sé um greiðslu vangreiddra launa, þ.e. kauptryggingar og fastra launaliða á ráðningartímanum í 115 ráðningardaga.

Stefnandi eigi rétt á kauptryggingu (lágmarkslaunum) á ráðningar- og lögskráningartíma sínum hjá stefnda í samræmi við kjarasamning F.F.S.Í og L.Í.Ú, og kaupskrá. Stefnandi sundurliði kröfur sínar eftirfarandi:

Vangreidd laun á ráðningartíma.

Ráðningardagar alls 139 dagar (15.1 – 4.6 2013).

Kauptrygging pr. mán. kr. 341.478.- : 30 x 139 = kr. 1.582.181.-.

Fastakaup pr. mán kr. 4.298.- : 30 x 139 = kr. 19.914.-.

Fatapeningar pr. mán. kr. 4.037.- : 30 x 139 = kr. 18.704.-.

Starfsaldursálag kr. 6.830.- : 30 x 139 = kr. 31.646.-.

Fæðispeningar pr. lögskr.dag kr. 1.265.- x 124 = kr. 156.860.-.

Alls vangreidd laun á þessum ráðningartíma 1.809.305 krónur + 10.17% orlof 184.006 krónur eða samtals 1.993.311 krónur að frádreginni innágreiðslu 1.100.000 krónur. Samtals nemi eftirstöðvar vangreiddra launa 893.31 krónum. Laun í uppsagnarfresti saman standi af sömu launaliðum og að framan segir, sem reiknist þannig:

Kauptrygging pr. mán. 478 krónur

Fastakaup pr. mán 4.298 krónur

Fatapeningar pr. mán. 4.037 krónur

Starfsaldursálag 6.830 krónur

Fæðispeningar 1.265.- x 30 = 37.950 krónur

10.17% orlof á 394.593 krónur eða 40.130 krónur alls 434.723 krónur.

Alls laun í 3ja mánaða uppsagnarfresti 434.723 krónur x 3 eða samtals 1.304.16 krónur. Heildarkrafa stefnanda vegna vangreiddra launa og launa í uppsagnarfresti sé því samtals 2.197.480 krónur (893.311.- + 1.304.169.-) ásamt dráttarvöxtum og málskostnaði.

Með hinni breyttu kröfugerð sundurliðar stefnandi kröfur sínar með eftirfarandi hætti:

Ráðningardagar stefnanda hjá stefnda á árinu 2013 hafi verið 137, þ.e. tímabilið frá 15. janúar til 4. júní 2013. Þar af hafi fiskast fyrir hlut í febrúar og mars 2013, sem geri 58 daga tímabil. Kauptrygging, eða lágmarkslaun, hafi greiðst í annan tíma. Krafa stefnanda sé um greiðslu vangreiddra launa, þ.e. aflahlutar vegna febrúar og mars 2013, en kauptryggingar og fastra launaliða annan tíma ráðningartímans, þ.e. 15. til 31. janúar, apríl, maí og 1. til 4. júní 2013 eða í 79 ráðningardaga. Alls séu vangreidd laun á ráðningartíma 1.039.094 krónur + 10,17% orlof 105.676 krónur. Samtals nemi fjárhæðin 1.144.770 krónum. Í febrúar 2013 nemi fjárhæðin samtals 1.110.152 krónum, í mars 2013 samtals 979.639 krónum. Að frádreginni innágreiðslu að fjárhæð 1.110.000 krónum, nemi fjárhæðin alls 2.221.561 krónu. Laun í uppsagnarfresti nemi alls 1.304.169 krónum. Heildarkrafan sé því 3.525.730 krónur.

Stefnandi byggir kröfu sína á 6. gr., 27. gr., 32. gr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Þá byggir stefnandi á gr. 1.02; 1.04; 1.06; 1.07; 1.08; 1.09; 1.10; 1.11; 1.12 og 1.25 í kjarasamningi S.S.Í. og L.Í.Ú. og almennum reglum vinnuréttar um greiðslu verklauna og til launa í veikindum. Um orlof vísast til orlofslaga nr. 30/1987. Um dráttarvexti vísast til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Um málskostnað vísast til 1. m.gr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt vísast til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Um sjóveð vísast til 1. til 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

II.

Stefndi kveður stefnanda hafa verið ráðinn í skipsrúm á Birtu SH-707 á vetrarvertíð. Stefnandi hafi hafið störf hjá félaginu 1. febrúar 2013. V-kk-nf M-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnda, hafi ráðið stefnanda til starfa í samráði við skipstjóra. Stefnandi hafi verið skipverji út vertíðina, þ.e. til 7. apríl og verið afskráður 9. þ.m. og síðar haldið utan og horfið seinna til starfa hjá öðrum. Ekki hafi verið gengið frá skriflegum ráðningasamningi. Stefnandi hafi fengið greitt fyrir öll störf sín í þágu stefnda, sbr. framlagðir launaseðlar. Launauppgjör hafi verið unnið eftir fyrirliggjandi aflagögnum og verið unnin af Tölvuverki, bókhaldsþjónustu ehf., sem sé óskyldur aðili. Stefnandi hafi aldrei gert athugasemdir við launaseðla. Stefnandi hafi ekki verið ráðinn ótímabundið og ekki átt rétt til uppsagnarfrest. Stefnandi hafi verið ráðinn út vetrarvertíð. Stefnandi hafi ekkert annað unnið fyrir stefnda. Stefnandi eigi engan rétt til uppsagnarfrests og beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Staðhæfing stefnanda að hann hafi einungis haft kr. 1.100.000 í laun sé röng. Sundurliðun launa sé með eftirfarandi hætti:

Laun í febrúar 2013 1.110.152 krónur

Frádráttur, sbr. sundurliðun, samtals 808.862 krónur

Útborguð laun 301.290 krónur

Laun í mars 2013 976.609 krónur

Frádráttur, sbr. sundurliðun, nam samtals 1.064.758 krónur

Skuld stefnanda við stefnda 88.119 krónur

Laun í apríl 2013 námu 310.031 krónur

Frádráttur, sbr. sundurliðun, samtals 337.218 krónur

Skuld stefnanda 27.187 krónur

Heildarskuld stefnanda sé 115.306 krónur

Stefndi andmæli harðlega að stefnandi hafi rift samningi og þá vegna vanefnda stefnda. Stefndi mótmæli því sem röngu að stefnandi hafi einungis fengið 1.100.000 krónur upp í laun. Samkvæmt launaseðlum hafi heildarlaun stefnanda numið 2.396.822 krónum. Hafi stefnanda því verið ofgreitt um 115.306 krónur. Kröfum stefnanda um laun í 115 ráðningadaga sé mótmælt svo og grundvelli kröfugerðar. Lagatilvísunum sé mótmælt sem röngum.

IV.

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal vísa frá dómi kröfum, sem ekki koma fram í stefnu, nema stefndi samþykki að hún komist að. Sama eigi við um hækkun á kröfu eða aðrar breytingar stefnda í óhag. Stefnandi hafði uppi fyrirvara í stefnu um hækkun kröfufjárhæðar kæmi í ljós að laun stefnanda hefðu átt að vera hærri vegna aflahlutdeildar á ráðningartíma. Stefndi hefur mótmælt því að stefnandi fái komið að breyttri kröfugerð í málinu, þar sem hún sé til hækkunar og raski grundvelli málsins.

Stefnandi hefur með hinni breyttu kröfugerð hækkað dómkröfur sínar. Þar sem stefndi hefur ekki veitt samþykki sitt fyrir hinni breyttu kröfugerð fær stefnandi ekki komið henni að nema með framhaldsstefnu eftir 29. gr. laga nr. 91/1991. Verður kröfunni í breyttri mynd eins og hún var lögð fram 22. maí sl. því vísað frá dómi.

Óumdeilt er að ekki var gerður ráðningarsamningur af hálfu stefnda við stefnanda. Staðhæfir stefnandi að hann hafi hafið störf hjá stefnda 15. apríl 2013. Þá staðhæfingu hefur stutt Í-kk-þf E-kk-þf, sem þá var skipstjóri á Birtu SH – 707. Með vætti þessa vitnis, sem styður staðhæfingu stefnanda, er komin fram lögfull sönnun um að stefnandi hafi hafið störf á bátnum 15. apríl 2013.

Stefnandi staðhæfir að ekki hafi verið miðað við að hann væri sérstaklega ráðinn á vetrarvertíðina 2013, heldur hafi ráðningin verið ótímabundin. Þá staðhæfingu styður skipstjórinn Í-kk-nf E-kk-nf, sem borið hefur á sama veg. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 35/1985 skal útgerðarmaður sjá um að gerður sé skriflegur samningur við skipverja. Stefndi annaðist ekki gerð slíks samnings. Í því ljósi verður staðhæfing stefnanda, sem studd er vætti skipstjóra Birtu SH – 707, um að stefnandi hafi verið ráðinn ótímabundið, talin sönnuð.

Stefnandi kveðst hafa rift samningi við stefnda vegna verulegra vanefnda á greiðslu launa og hafi hann gengið úr skipsrúmi 4. júní 2013. Hafi stefnandi eftir 9. apríl 2013, ásamt skipstjóra, unnið að bátnum og viðhaldi hans. Það hefur skipstjórinn staðfest fyrir dómi. Hefur stefnanda með því tekist sönnun þess. Verður því talið sannað að stefnandi hafi verið við störf til 4. júní 2013. Þar sem stefndi greiddi einungis hluta launa stefnanda á ráðningartíma, var stefnanda heimilt að rifta ráðningarsamningi sínum við stefnda. Ber stefnda að greiða stefnanda laun út allan ráðningartímann.

Í stefnu krefur stefnandi stefnda um kauptryggingu, ásamt fastakaupi, fatapeningum, starfsaldursálagi og fæðispeningum. Kröfur þessar eiga allar rætur í kjarasamningi Landssambands íslenskra útvegsmanna og Samtaka atvinnulífsins, annars vegar, og Farmanna og fiskimannasambandsins, hins vegar, sem undirritaður var 17. desember 2008 og samningi félaganna frá 5. febrúar 2013. Samkvæmt dómvenju þarf stefnandi ekki að þola frádrátt vegna launatekna á uppsagnarfresti vegna riftunar, en stefnandi átti rétt til launa í 3 mánuði á uppsagnarfresti. Samkvæmt þessu verða kröfur stefnanda samkvæmt stefnu teknar til greina, ásamt dráttarvöxtum, svo sem þeirra er krafist.

Í samræmi við niðurstöðu málsins greiði stefndi stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

Með vísan til 197. gr. siglingalaga, nr. 34/1985 er viðurkenndur sjóveðréttur í fiskibátnum Birtu SH – 707, skipaskrárnúmer 1927, til tryggingar hinum dæmdu kröfum.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda J-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefnda K-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, Valma ehf., greiði stefnanda, S-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, 2.197.480 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. janúar 2014 til greiðsludags.

Vísað er frá dómi kröfugerð stefnanda í breyttri mynd er lögð var fram 22. maí 2014.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

Staðfestur er sjóveðréttur í fiskibátnum Birtu SH – 707, skipaskrárnúmer 1927, fyrir hinum dæmdu kröfum.

S-kk-nf S-kk-nf

-------------------

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjavíkur 3. október 2014.

Greitt:

Kr. 1.000.-