E-2077/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, á hendur R-kk-þgf M-kk-þgf G-kk-þgf, Litlagerði 8, Reykjavík, með stefnu birtri 4. júní 2012.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 750.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. október 2011 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar samkvæmt mati dómsins.

Þá krefst stefndi þess aðallega að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Þann 14. júní 2008 um kl. 19.00 ók stefndi bifreiðinni OU-047 um bifreiðastæði við Drottningarbraut á Akureyri með þeim afleiðingum að bifreiðin lenti á H-kk-þgf U-kk-þgf S-kk-þgf sem við það fótbrotnaði.

Stefndi var staddur á bifreiðastæðinu ásamt a.m.k. þremur félögum sínum þegar atvik gerðust. Eftir að félagar hans fóru út úr bifreiðinni tók hann við akstri hennar og var að leika sér að því að taka handbremsubeygjur þegar hann sá H-kk-þf koma á átt að bifreiðinni. Hann hafi þá reynt að beygja frá en H-kk-nf lent á bifreiðinni, með þeim afleiðingum að hann fótbrotnaði.

Í framlagðri skýrslu lögreglu dags. 26. júní 2008 kemur fram að lögreglu hafi fyrst borist upplýsingar um slysið þann 16. júní 2008 þegar faðir H-kk-ef, S-kk-nf H-kk-nf, hafði símasamband við lögreglu og tilkynnti að ekið hefði verið á H-kk-þf á ofangreindum stað og tíma.

Í skýrslu sem tekin var af stefnda þann 16. júní er haft eftir honum að hann hafi í umrætt sinn verið einn í bifreiðinni að leika sér að spóla á auðu bifreiðastæði. Hann hafi tekið hring á bifreiðinni og þá séð H-kk-þf þar sem hann kom hægra megin við bifreiðina. Stefndi hafi þá beygt til hægri og H-kk-nf stokkið frá einnig til hægri og þá lent á bifreiðinni. Spurður um áfengisneyslu milli kl. 16.00 og 17.00 þennan dag kvaðst hann hafa fengið sér nokkra sopa af bjór á tjaldsvæðinu en hafi ekkert fundið á sér þegar hann byrjaði að aka bifreiðinni sem hafi verið á bifreiðastæðinu en þangað hafi H-kk-nf ekið henni. Aðspurður hvort hann hafi séð H-kk-þf ganga yfir bifreiðastæðið svaraði hann því neitandi og kvaðst hafa haldið að H-kk-nf hefði allan tímann meðan hann var að spóla staðið með hinum strákunum á grasinu.

Samkvæmt fyrirliggjandi lögregluskýrslu lýsti H-kk-nf atvikum svo í samtali við lögreglu þann 18. júní að stefndi hafi verið að reykspóla á bifreiðastæðinu en hann og aðrir sem voru með þeim hafi þá verið farnir út úr bifreiðinni og út á grasbala. Hann hafi svo hlaupið yfir stæðið til að kasta af sér vatni og verið að fara til baka yfir stæðið þegar stefndi tók handbremsubeygju og hafi bifreiðin þá farið utan í hann. Hann hafi þá hoppað upp, farið yfir húddið og lent á jörðinni. Aðspurður kvaðst hann hafa séð stefnda drekka einn bjór á tjaldsvæðinu milli kl. 16.00 og 17.00 og að I-kk-nf B-kk-nf D-kk-nf, B-kk-nf, vinur I-kk-ef og J-kk-nf P-kk-nf G-kk-nf hafi einnig verið vitni að atvikum.

Á grundvelli 1. mgr. 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 greiddi stefnandi 9.019.817 kr. í bætur vegna þess tjóns sem H-kk-nf U-kk-nf varð fyrir.

Á fundi endurkröfunefndar tryggingafélaganna þann 27. september 2011 var tekið fyrir mál stefnanda gegn stefnda þar sem fjallað var um hugsanlega endurkröfu á hendur stefnda. Í endurriti af fundi nefndarinnar er bókað að með vísan til aksturslags stefnda í umrætt sinn þyki hann hafa valdið tjóninu af stórkostlegu gáleysi í skilningi umferðarlaga og því skuli endurkröfu beitt. Jafnframt var ákveðið með vísan til ungs aldurs stefnda og fjárhæðar tjónsins að beita lækkunarheimild 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga og var talið að hæfileg endurkröfufjárhæð væri 750.000 kr.

Með greiðsluseðli með gjalddaga 11. október 2011 var stefndi krafinn um greiðslu kröfunnar, einnig með bréfum dags. 12. október 2011, 14. febrúar 2012 og loks með innheimtubréfi dags. 13. mars 2012.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefndi skýrslu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að krafa hans sé endurkrafa vegna tjóns að fjárhæð 9.019.817 kr. er stefndi olli H-kk-þgf U-kk-þgf S-kk-þgf þann 14. júní 2008. Krafan sé tilkomin vegna atvika þegar stefndi ók bifreiðinni OU-047 af stórkostlegu gáleysi og án þess að sýna nægjanlega tillitssemi eða varúð er hann var að spóla á bifreiðinni við Drottningarbraut á Akureyri með þeim afleiðingum að hann keyrði á H-kk-þf sem við það fótbrotnaði. Þar fyrir utan hafi stefndi viðurkennt að hafa fengið sér bjór áður en hann settist undir stýri og vísar stefnandi hvað þetta varðar til framlagðrar lögregluskýrslu.

Endurkröfunefnd samkvæmt 96. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 heimilaði endurkröfu á fundi nefndarinnar þann 27. september 2011. Nefndin taldi þó rétt að beita lækkunarheimild vegna aldurs tjónvalds og fjárhæðar tjónsins en af þeim sökum er stefnufjárhæð málsins 750.000 kr. sem er sú upphæð er endurkröfunefnd hefur heimilað.

Skuld þessi hefur ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og er því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Dráttarvaxta er krafist frá gjalddaga þeim er kemur fram á framlögðum gögnum, skuldayfirliti og greiðsluseðli.

Við ákvörðun málskostnaðar er óskað eftir því að tekið verði tillit til þess kostnaðar sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna innheimtu skuldarinnar, áður en hún var send í löginnheimtu, í samræmi við 12. gr. innheimtulaga nr. 95/2008.

Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um lagarök vísast enn fremur til laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004, umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 95. og 96. gr., og almennra reglna skaðabótaréttar um ábyrgð tjónvalds á því tjóni er hann veldur. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Í greinargerð stefnda segir að samkvæmt stefnu sé því haldið fram að endurkrafa sé tilkomin af þeim sökum að stefndi hafi ekið bifreiðinni OU-047 af stórkostlegu gáleysi og án nægjanlegrar tillitssemi og varúðar er hann hafi spólað á bifreiðinni við Drottningarbraut með þeim afleiðingum að hann keyrði á H-kk-þf U-kk-þf S-kk-þf sem við það fótbrotnaði. Þar fyrir utan hafi stefndi viðurkennt að hafa fengið sér bjór áður en hann settist undir stýri. Þessari málavaxtalýsingu er mótmælt sem rangri og eða misvísandi.

Af framlagðri lögregluskýrslu í málinu verður ráðið að umrætt tjónstilvik hafi orðið um klukkan 19.00 þann 14. júní 2008 og að til rannsóknar hafi verið líkamsmeiðingar af gáleysi. Fyrir liggur að stefndi viðurkenndi að hann hefði verið að taka handbremsubeygjur á auðu bifreiðastæði og að enginn hafi verið á stæðinu. Jafnframt liggur fyrir að þrír aðrir einstaklingar, sem voru vinir stefnda, höfðu verið í bifreiðinni, en hafi þegar þetta gerðist verið fyrir utan stæðið á grasbala. H-kk-nf hafi gengið yfir stæðið til að kasta af sér þvagi á bak við runna og gengið aftur til baka án þess að stefndi hafi orðið var við hann. Þá liggur fyrir að H-kk-nf ber í þessum skýrslum að hann hafi hoppað upp, farið yfir húddið og lent á jörðinni.

Þá liggur fyrir að stefndi hafi viðurkennt í skýrslu sinni að hafa drukkið nokkra sopa af bjór um tveimur til þremur tímum fyrir atvikið en ekki liggi fyrir að hann hafi verið undir áhrifum eða að áfengisáhrif hafi haft áhrif á getu hans til að aka bifreiðinni.

Fyrir liggur að hér sé um óhapp að ræða en því sé mótmælt að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða í skilningi 96. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og því talið að endurkröfunefnd hafi skort lagalega heimild til að fallast á endurkröfur í málinu.

Endurkröfunefnd fylgir jafnframt eða skal fylgja ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og skal gæta meðalhófs og jafnræðis í störfum sínum. Jafnframt liggur fyrir að um ákvörðun stjórnvalds sé að ræða sem sæti endurskoðun dómstóls og sé ákvörðun nefndarinnar þannig ekki endanleg heldur hafi dómstóll mat á formi, forsendum og efni þeirrar ákvörðunar sem hér um ræði. Á því sé byggt að stefndi geti haft uppi í málinu hvaða andmæli sem er gegn ákvörðuninni án þess að krafist sé ógildingar hennar þegar hagar svo til að ákvörðunin er forsenda innheimtukröfu stefnanda.

Fyrir liggur að áliti stefnda að ekki hafi verið um ofsa- eða glæfraakstur að ræða heldur hafi hann verið að spóla og taka beygjur á bifreiðastæði þar sem hvorki hafi verið fólk né bifreiðar. Hætta á tjóni hafi því í raun og veru ekki verið til staðar eða lítil sem engin. Vera má að um ógætilegan akstur hafi verið að ræða og einfalt gáleysi en aldrei glæfralegan akstur eða stórkostlegt gáleysi í bókstaflegum skilningi og/eða í lagalegum skilningi ákvæða umferðarlaga.

Um sé að ræða óhapp sem hafi orðið þegar einn af þeim einstaklingum sem voru með stefnda, sem einnig sé vinur hans, ákveður að ganga þvert yfir svæðið á meðan stefndi er að spóla og því miður án þess að stefndi verði hans var. Afleiðingar séu ljósar, viðkomandi aðili lendir á bifreiðinni eða hoppar upp á hana og meiðir sig við það eða þegar hann lendir. Fyrir liggur í gögnum málsins að vinir stefnda höfðu fyrir slysið komið sér fyrir á grasbala og voru að horfa á hann og vissi stefndi af þeim þar.

Í málinu er því aðallega haldið fram að um efnislega ranga ákvörðun endurkörfunefndar sé að ræða. Ekki hafi verið um stórfellt gáleysi að ræða og því hefði endurkröfunefnd átt að hafna alfarið kröfu stefnanda um að fá að beita endurkröfu. Á þessum grundvelli er litið svo á að kveða skuli upp sýknudóm í málinu þar sem grundvallarskilyrði ákvæða umferðarlaga fyrir því að fallast megi á endurkröfu í málinu sé ekki uppfyllt.

Verði hins vegar fallist á að um lögmæta ákvörðun sé að ræða er þess krafist að fjárhæðin verði lækkuð eða felld niður.

Í fyrsta lagi er um þetta vísað til ákvæða 24. gr. laga nr. 50/1993 en ætla verður að beita megi ákvæðum skaðabótalaga í máli þessu þó að fyrir liggi að aðeins sé verið að krefja um hluta tjónsfjárhæðar þeirra sem stefnandi greiddi.

Lögð hafa verið fram í málinu skattframtöl stefnda en eins og þar kemur fram er um eignalausan einstakling að ræða sem hefur óverulegar tekjur og hefur notið félagslegrar aðstoðar. Hann starfar núna sem aðstoðarmaður á leikskóla, í láglaunastarfi. Faðir hans hefur notið örorkubóta um árabil og móðir hans er einstæð og býr í húsnæði í eigu Kópavogsbæjar. Innheimta á þeirri fjárhæð sem hér um ræðir muni leiða til gjaldþrots stefnda enda eigi hann ekki fjármuni til að standa skil á greiðslunni.

Jafnframt má beita frekari lækkun en endurkröfunefnd gerði en heimild til þess er í 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. og úrlausn Hæstaréttar í málinu nr. 263/2003.

Þá liggi og fyrir að stefndi telji að við úrlausn málsins hafi ekki verið gætt jafnræðis þar sem það sem honum sé ætlað að greiða sé langt umfram það sem gert sé í sambærilegum málum og þar sem hvorki sé um ölvunar- eða lyfjaakstur að ræða.

Má þar vísa til máls endurkröfunefndar nr. 89/2012 þar sem ákvörðuð var endurkrafa vegna glæfraaksturs, að fjárhæð 75.000 kr., vegna aldurs og efnahags.

Þá liggi og fyrir niðurstaða nefndarinnar í máli nr. 13/2011 þar sem um var að ræða tjón að fjárhæð 12,3 milljónir króna en endurkrafa var ákvörðuð 300.000 kr. Þar hafi hins vegar verið um að ræða akstur á 120 kílómetra hraða á klukkustund í íbúðarhverfi.

Jafnframt liggi fyrir úrlausn Hæstaréttar Íslands í máli nr. 236/2003 þar sem endurkrafa í ölvunarakstursmáli var ákveðin 100.000 kr. Endurkrafan sem heimiluð var í máli þessu sé þannig úr hófi fram og ekki í neinu samræmi við úrlausnir nefndarinnar í öðrum málum og eða niðurstöður dómstóla. Með þessu hafi endurkröfunefnd ekki litið til ákvæðis 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og gætt jafnræðissjónarmiða.

Félagslegar og fjárhagslegar aðstæður stefnda séu afar bágar. Sé gætt jafnræðis varðandi meðferð endurkröfumála sé ekki ástæða til að endurkrafa í því máli sem hér um ræði verði hærri en í máli nr. 89/2012.

Varðandi málskostnað í málinu telur stefndi að ef krafa hans um sýknu eða lækkun nær fram að ganga eigi að dæma honum málskostnað í málinu en til vara telur stefndi rétt að málskostnaður verði felldur niður.

Vaxtakröfu er mótmælt þannig að ekki sé rétt að dæma vexti í máli þessu fyrr en frá dómsuppsögu komi til einhverrar greiðslu samkvæmt dómi.

Varðandi kröfu sína um sýknu og eða lækkun vísar stefndi til umferðarlaga nr. 50/1987, stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og skaðabótalaga nr. 50/1993. Varðandi vexti er vísað til ákvæða laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Varðandi málskostnað er vísað til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvort skilyrði endurkröfu samkvæmt 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 séu fyrir hendi og hvort skilyrði séu til að lækka endurgreiðslu frekar en gert var með ákvörðun endurkröfunefndar tryggingafélaganna frá 27. september 2011. Samkvæmt ofangreindu ákvæði er það skilyrði endurkröfu að tjóni sem félagið hefur bætt á grundvelli 1. mgr. 91. gr. hafi verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Lækka má endurkröfu með hliðsjón af sök tjónvalds, efnahag hans, fjárhæð tjónsins eða öðrum atvikum.

Stefnandi byggir kröfu sína á ofangreindri ákvörðun endurkröfunefndar sem taldi að stefndi hefði í umrætt sinn valdið tjóninu af stórkostlegu gáleysi. Um efnislega ranga ákvörðun hafi verið að ræða hjá nefndinni og sýkna beri stefnda þar sem ekki hafi verið um stórfellt gáleysi að ræða og ekki hafi verið gætt meðalhófs og jafnræðis með hliðsjón af sambærilegum málum.

Stefnandi byggir á því að slysið hafi orðið þegar stefndi var að spóla á bifreiðinni og hafi þá ekið á H-kk-þf U-kk-þf S-kk-þf sem við það fótbrotnaði. Einnig byggir hann á því að stefndi hafi viðurkennt að hafa fengið sér bjór áður en hann settist undir stýri í umrætt sinn. Stefndi byggir á því að hann hafi verið að taka handbremsubeygjur á bifreiðastæðinu við Drottningarbraut þegar slysið varð og hafi áður verið búinn að drekka einhverja sopa af bjór. Þetta staðfesti hann í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins. Sú lýsing stefnda að hann hafi verið að taka handbremsubeygjur á sér stoð í öðrum gögnum málsins og verður því við það miðað að atvik hafi orðið á þann hátt.

Ekki er ágreiningur um það með aðilum að hugtakið handbremsubeygja er hér notað í almennri merkingu orðsins, það er þegar bifreið sem er á ferð er stöðvuð með handbremsu hennar.

Meðal gagna málsins er óstaðfest skýrsla lögreglu um lýsingu H-kk-ef á atvikum. Þar kemur fram að stefndi hafi drukkið einn bjór milli kl. 16.00 og 17.00 þennan sama dag sem er tveimur til þremur tímum áður en atvik gerðust. Þetta er í samræmi við framburð stefnda fyrir dómi sem þó kveðst hafa drukkið minna magn eins og greinir hér að ofan. Engin gögn hafa verið lögð fram því til stuðnings að stefndi hafi verið ölvaður þegar atvik gerðust eða að áfengisneysla hans hafi haft áhrif á að slysið varð. Verður því ekki á því byggt að um ölvunarakstur hafi verið að ræða.

Ekki er um það deilt að stefndi var á vettvangi ásamt nokkrum félögum sínum og var að leika sér að því að taka handbremsubeygjur á bifreiðinni á meðan hann beið eftir félögum sínum. Ljóst er því að þegar slysið varð var bifreiðin ekki í venjubundnum akstri. Stefndi byggir á því að hann hafi vitað af félögum sínum á grasbala við bifreiðastæðið. H-kk-nf hafi farið frá hópunum, yfir bifreiðastæðið og áleiðis til baka og hafi stefndi ekki orðið þess var fyrr en skömmu áður en slysið varð. Engin gögn liggja fyrir um aðstæður á slysstað. Ætla verður að þegar bifreiðar eru notaðar á þennan hátt sé almennt meiri hætta á því að ökumenn nái ekki að stýra bifreið frá hættum eða missi stjórn á bifreið heldur en við á um venjulegan akstur. Af framburði stefnda og atvikum má ráða að hann var ekki að fylgjast með ferðum félaga sinna þótt hann hafi mátt vænta þess að þeir væru á ferð um svæðið fótgangandi. Þegar hann sá H-kk-þf var orðið of seint til að koma í veg fyrir slys. Með hliðsjón af ofangreindu og því að stefndi ók bifreiðinni eins og hér hefur verið lýst án þess að gæta að umferð gangandi vegfarenda þrátt fyrir að vita af félögum sínum á svæðinu er það mat dómarans að stefndi hafi í ofangreint sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi og eru því skilyrði endurkröfu samkvæmt 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga fyrir hendi.

Stefndi krefst þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar að mati dómsins. Hann byggir á því að nefndin hafi ekki gætt jafnræðis og meðalhófs þar sem sú fjárhæð sem nefndin gerir honum að endurgreiða sé hærri en í sambærilegum málum. Stefndi lagði fram ákvarðanir nefndarinnar í málum nr. 13/2011 og 89/2012 og vísaði til þeirra kröfu sinni til stuðnings.

Um málsmeðferð endurkröfunefndarinnar fer eftir stjórnsýslulögum nr. 37/1993, sbr. 27. gr. reglugerðar um lögmæltar ökutækjatryggingar nr. 424/2008.

Endurkröfunefndin beitti lækkunarheimild 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með vísan til ungs aldurs tjónvalds og fjárhæðar tjónsins, og lækkaði kröfuna niður í stefnufjárhæð málsins. Stefndi byggir á því að hann hafi lágar tekjur og sé eignalaus auk þess sem fjárhagsstaða foreldra hans sé bág og því beri að lækka endurkröfuna frá því sem krafist er í stefnu.

Stefndi byggir einnig á 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í ákvæðinu er almenn lækkunarheimild, þ.e. heimild til að skerða eða fella niður skaðabótarétt ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Í máli þessu hefur skaðabótaskylda þegar stofnast og verið viðurkennd og er ekki um hana deilt. Er það því álit dómarans að ákvæðið geti ekki átt við um endurkröfur og kemur það því ekki til frekari skoðunar hér.

Þær ákvarðanir nefndarinnar sem lagðar hafa verið fram af hálfu stefnda hafa að geyma takmarkaðar upplýsingar um atvik og aðstæður í þeim málum og verður því ekki hægt að byggja á þeim sem sambærilegum tilvikum og slá því föstu að jafnræðis hafi ekki verið gætt, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga. Þær veita hins vegar vísbendingar um það hvernig nefndin hefur beitt lækkunarheimildinni.

Það er mat dómarans með hliðsjón af málsatvikum, ungum aldri og erfiðri fjárhagsstöðu stefnda og því sem þó má ráða af dómaframkvæmd og framkvæmd endurkröfunefndar að rök séu til að lækka endurkröfu stefnanda á hendur stefnda frekar en gert var með ákvörðun endurkröfunefndar. Því er hins vegar alfarið hafnað að líta beri til efnahags annarra en stefnda sjálfs við mat á því hvort lækka beri kröfuna. Með vísan til þessa er hæfilegt að stefndi greiði stefnanda 200.000 kr. auk dráttarvaxta eins og greinir í dómsorði.

Eftir þessari niðurstöðu málsins og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor málsaðila beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu stefnanda flutti málið D-kvk-nf M-kvk-nf E-kvk-nf hdl. og af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf Þ. B-kk-nf hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, R-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda, 200.000 kr., auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 12. nóvember 2011 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf