E-3639/2016

Mál þetta sem var höfðað 23. nóvember 2016 af þrotabúi Bita ehf., [...] gegn Landsbankanum hf., [...], var dómtekið að lokinni aðalmeðferð sem fram fór 12. maí sl.

Stefnandi gerir þá kröfu að rift verði greiðslu á yfirdráttarskuld Bita ehf. við stefnda, að fjárhæð 2.956.975 krónur sem fram fór þann 12. nóvember 2015.

Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.956.975 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 26. ágúst 2016 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að kröfu stefnanda um dráttarvexti verði vísað frá dómi en að stefndi verði sýknaður af öðrum kröfum stefnanda.

Stefndi gerir og kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda.

Lögmenn aðila voru ásáttir um að fjalla um frávísunarkröfu stefnda við aðalmeðferð málsins.

Stefnandi gerði í stefnu þá kröfu að rift yrði fimm greiðslum inn á yfirdráttarskuld Bita ehf. við stefnda, samtals að fjárhæð 7.078.975 krónum og jafnframt greiðslu á þeirri fjárhæð frá stefnda ásamt dráttarvöxtum frá 12. nóvember 2015 til greiðsludags. Við upphaf aðalmeðferðar var bókuð breytt kröfugerð stefnanda í þá veru sem greinir í dómkröfum. Jafnframt var fært til bókar að stefnandi félli frá tilvísun til 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 og byggði nú kröfu sína einvörðungu á 141. gr. laganna.

Lögmaður stefnda mótmælti þeirri málsástæðu stefnanda við aðalmeðferð, að verðmæti hinna veðsettu muna samkvæmt tryggingarbréfi sem stefndi hafði til tryggingar yfirdráttarskuld Bita ehf. hefði ekki samsvarað fjárhæð tryggingarbréfsins. Lögmaðurinn taldi sig greina þessa málsástæðu í málflutningi lögmanns stefnanda og mótmælti þessari málástæðu þá sem of seint fram kominni og vísaði til 1. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Lögmaður stefnda kvað þessi sjónarmið ekki fela í sér málsástæðu.

II.

Mál þetta er höfðað af þrotabúi veitingafélagsins Bita ehf. til endurheimtu verðmæta sem voru ekki til reiðu fyrir kröfuhafa við gjaldþrot félagsins en var ráðstafað til stefnda haustið 2015. Stefnandi sætti árangurslausu fjárnámi 29. október 2015 að beiðni tollstjóra, og þann 30. nóvember sama ár lagði Stafir lífeyrissjóður fram beiðni um gjaldþrotaskipti fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Telst sá dagur frestdagur við skiptin. Þann 16. mars 2016 var stefnandi úrskurðaður gjaldþrota.

Biti ehf. var stofnað um rekstur samnefnds veitingastaðar við Geirsgötu 7. Helstu eignir félagsins haustið 2015 samkvæmt fyrirsvarsmanni félagsins, voru eldunartæki og uppþvottavél veitingastaðarins, borð, stólar og aðrir innanstokksmunir, auk lagers matvöru og tveggja bifreiða 9 og 12 ára gamalla. Steikingarhella, ofn og uppþvottavél voru veðsett stefnda skv. tryggingarbréfi, útgefnu 13. janúar 2013, að fjárhæð 3.000.000 króna, sem trygging fyrir jafnhárri yfirdráttarheimild. Haustið 2015 mun félagið að sögn skiptastjóra hafa verið komið í verulegar skuldir við stefnda, ýmsa lífeyrissjóði og tollstjóra og beri kröfuskrá þessu vitni. Biti ehf. var í eigu B-kk-ef E-kk-ef sem jafnframt var stjórnarmaður félagsins. Eiginkona hans og tveir synir, L-kk-nf og A-kk-nf B-kk-nf, unnu einnig við rekstur veitingastaðarins.

Í september 2015 stofnuðu synir B-kk-ef, þeir L-kk-nf og A-kk-nf, félagið Prepp ehf. Í byrjun október 2015, skv. skýrslu stjórnarformanns fyrir skiptastjóra, þótt samningurinn sé ódagsettur, var svo gerður kaupsamningur milli stefnanda og Prepp ehf., þar sem síðarnefnda félagið lofaði að greiða 7.000.000 króna eigi síðar en 31. desember 2015, fyrir tilteknar eignir stefnanda, í raun allt lausafé félagsins að því er virðist. Í samningnum eru bifreiðarnar tvær metnar til verðs, samtals á 1.000.000 króna, en að öðru leyti eru aðeins nefnd „tæki, tól, áhöld og lager, sem eru talin upp á sérstökum lista sem fylgir samningi þessum“. Að sögn aðila var texti samningsins frá lögmanni kominn. Listinn hafi hins vegar ekki verið gerður þar sem allir aðilar þekktu nákvæmlega hverjar eignir stefnda voru á þeim tíma og bjuggust ekki við ágreiningi um það atriði.

Kaupverðið, sem varð að sögn skiptastjóra að lokum nokkru hærra en kaupsamningurinn kvað á um, eða 7.078.975 krónur, var greitt af Prepp ehf. á tímabilinu 30. október til 12. nóvember 2015 með 5 millifærslum inn á yfirdreginn reikning stefnanda hjá stefnda. Allar þær greiðslur munu hafa á endanum gengið til stefnda samkvæmt skiptastjóra, en ekki hins gjaldþrota félags. Með þessu móti fullyrðir stefnandi að Landsbankinn, einn kröfuhafa, hafi fengið fullar efndir kröfu sinnar á stefnanda og verðmæti sem metin voru á 7.000.000 króna hafi af þessum sökum horfið úr félaginu nokkrum vikum áður en gjaldþrotabeiðni kom fram. Við gjaldþrotaskiptin voru engar eignir í búinu til skipta á milli annarra kröfuhafa.

Aðilar kaupsamningsins kveðast hafa átt fund með fyrirtækjaráðgjafa stefnda um það leyti sem kaupsamningurinn var gerður, þar sem til umræðu var ósk fyrirsvarsmanna stefnanda og Prepp ehf. að halda áfram rekstri veitingastaðarins í nýju félagi. Föluðust fyrirsvarsmenn Prepp ehf. eftir sömu fyrirgreiðslu fyrir það félag og stefnandi hafði notið, þ.e. yfirdráttarheimild að hámarki 3.000.000 króna og tveim kreditkortum með úttektarheimild að fjárhæð 1.000.000 króna hvort. Sú beiðni mun hafa verið samþykkt af stefnda m.a. gegn því að bræðurnir L-kk-nf og A-kk-nf gengjust í sjálfskuldarábyrgð vegna kreditkortanna og yfirdráttarheimildar. Enn fremur kveðst stefndi hafa sett það skilyrði að gefið yrði út nýtt tryggingarbréf með veði í sömu tækjum og höfðu staðið að veði samkvæmt eldra tryggingarbréfi. Það bréf mun hafa verið gefið út í nóvember 2015 enda að sögn stefnda staða veltureiknings Bita ehf. þá orðin jákvæð. Framangreint tryggingarbréf var áritað um veðleyfi fyrir láni hjá stefnda að fjárhæð 3.000.000 króna þann 3. nóvember 2015.

Fyrir liggur riftunaryfirlýsing skiptastjóra, dagsett 26. júlí 2016. Stefndi hafnaði riftunarkröfu stefnanda á þeim grundvelli að stefndi hefði verið með fullnægjandi tryggingar í sérgreindu lausafé félagsins sem hafi tryggt að fullu skuldir þess við bankann.

II.

Stefnandi byggir nú riftunarkröfu sína eingöngu á 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Kröfu um endurgreiðslu byggir hann á 142. gr. sömu laga.

Sú greiðsla sem krafist er riftunar á hafi verið innt af hendi af Prepp ehf. með greiðslu 12. nóvember 2015 inn á yfirdreginn reikning stefnanda hjá Landsbankanum, nr. 137-26-10016. Horft sé fram hjá tveimur millifærslum þann 2. nóvember þar sem 1.000.000 króna var millifærð fram og til baka.

Með þessari greiðslu, þ.e. 12. nóvember, hafi yfirdráttarskuldin verið greidd upp að fullu þannig að staða reikningsins stóð á sléttu.

Stefnandi vísar til stuðnings kröfu sinni til 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., um að krefjast megi riftunar ráðstafana „sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg“.

Stefnandi byggir á því að sú ráðstöfun sem krafist sé riftunar á hafi leitt til þess að einn kröfuhafi fékk fullar efndir, en aðrir engar. Að mati stefnanda leiðir sú staðreynd til þess að ráðstöfunin teljist ótilhlýðileg. Við það bætist að stefnda hafi verið kunnugt um það að stefnandi var ekki gjaldfær þegar ráðstafanirnar fóru fram enda viðskiptabanki stefnanda. Stefndi hafi þannig vitað að staðið hafi til að færa reksturinn yfir á nýtt félag í eigu sömu aðila vegna rekstrarörðugleika og samþykkt þá ráðstöfun. Ráðstafanir sem feli í sér að eigendur rekstrarfélags losni undan ábyrgðum eins og í þessu tilviki séu alla jafnan taldar ótilhlýðilegar. Stefnandi mótmælir því að stefndi hafi haft veð í öllum eignum búsins. Veðið hafi einungis verið í þeim munum sem tilgreindir eru í tryggingarbréfi því sem stóð til tryggingar á yfirdráttarskuldinni. Ljóst sé að eignir sem áður voru í búinu voru ekki til reiðu fyrir kröfuhafa og búið eignalaust með öllu eftir framangreindar ráðstafanir.

Endurgreiðslukrafa stefnanda byggir á 3. mgr. 142. gr. Samkvæmt greininni skuli, ef riftun fer fram skv. 141. gr., „sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum“. Almennar skaðabótareglur mæla fyrir um að tjónþoli skuli fá tjón sitt bætt að fullu. Tjón stefnanda hafi verið það að fá ekki kaupverð eigna sinna greitt, heldur hafi það allt runnið til stefnda. Stefnandi telur haldlausa þá mótbáru stefnda að greiðslurnar hafi í raun runnið til stefnanda, þar sem þær hafi farið inn á reikning í hans nafni. Reikningur sá hafi verið yfirdreginn, og hafi stefnandi því enga innstæðu átt á honum. Staðan hafi verið krafa stefnda á stefnanda, en ekki öfugt.

III.

Stefndi byggir kröfu sína um frávísun á kröfu stefnanda um dráttarvexti á því að hún sé haldin slíkum annmörkum að vísa eigi henni frá dómi. Stefndi telur að málatilbúnaðurinn hvað kröfuna varðar standist ekki kröfur e- og f-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, um skýran og glöggan málatilbúnað.

Ekki sé einu orði minnst á dráttarvaxtakröfuna í stefnu nema í kaflanum um kröfugerð stefnanda. Kröfugerð stefnanda um dráttarvexti sé því fullkomlega vanreifuð. Engin málsástæða í stefnunni sé til stuðnings kröfunni og ekki sé heldur minnst á lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, í kaflanum um málsástæður og lagarök eða annars staðar í stefnunni. Þá sé enginn samandreginn kafli um lagarök í stefnunni. Sé því ómögulegt fyrir stefnda að átta sig á því, t.d. á hvaða lagaákvæðum stefnandi byggir dráttarvaxtakröfu sína og á upphafstíma hennar.

Samkvæmt 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, beri stefnanda að leggja grunn að málsókn sinni með stefnu svo stefndi geti áttað sig á málatilbúnaði stefnanda, haldið uppi vörnum í greinargerð og byggt varnir sínar á þeim grundvelli sem markaður er í stefnu. Með því að málatilbúnaði stefnanda sé jafn ábótavant og raun beri vitni sé stefnda gert mjög erfitt um vik að halda uppi vörnum hvað þennan kröfulið varðar, en ekki verði bætt úr þessum annmörkum undir rekstri málsins eftir framlagningu greinargerðar.

-------

Sú fjárhæð sem krafist er nú riftunar á hafi farið inn á viðskiptareikning Bita ehf., veltureikning nr. 10016, og hafi yfirdrátturinn á reikningnum ekki greiðst upp fyrr en með greiðslunni að fjárhæð 2.956.975 krónur 12. nóvember 2015. Óumdeilt sé að á þeim tíma hafi félagið verið með yfirdráttarheimild að fjárhæð 3.000.000 króna á reikningnum og hafi félaginu, sem reikningshafa, því verið heimilt að ráðstafa fjármunum að vild innan þeirrar heimildar. Verði því ekki með nokkrum hætti séð hvernig staðhæfing stefnanda, um að allar greiðslur samkvæmt kaupsamningnum milli Bita ehf. og Prepp ehf. hafi runnið til stefnda en ekki Bita ehf., geti staðist.

Stefndi byggir á því að sýkna eigi riftunar- og endurgreiðslukröfu vegna síðustu greiðslunnar vegna þess að stefndi átti veð í sérgreindu lausafé stefnda sem hafi staðið til tryggingar á yfirdráttarskuldinni. Ef þessi háttur hefði ekki verið hafður á hefði stefndi lýst kröfu sinni sem veðkröfu og hefði hún því notið forgangsréttar skv. 111. gr. laga nr. 21/1991. Tryggingarbréfið var upphaflega að fjárhæð 3.000.000 króna og verðtryggt miðað við grunnvísitöluna 402,0 en stefnandi hafi ekki á neinn hátt leitt að því líkur að virði hinna veðsettu muna hafi verið lægra en nafnverð tryggingarbréfsins. Yfirdráttarheimildin hafi því ekki verið umfram þá tryggingu sem stefndi hafði og beri því að sýkna stefnda af þessari kröfu stefnanda.

Stefndi mótmælir því einnig að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 um ótilhlýðileika og ógjaldfærni séu uppfyllt. Greiðslurnar inn á yfirdráttarskuldina hafi ekki verið til hagsbóta fyrir stefnda á kostnað annarra, hvað þá á ótilhlýðilegan hátt. Auk þess hafi það hafi eingöngu verið síðasta greiðslan sem greiddi skuldina upp, sbr. það sem áður sagði um veðtryggingu skuldarinnar, en það sé eina greiðslan sem krafist sé nú riftunar á. Ef ekki yrði fallist á þetta byggir stefndi á því að stefnda hafi verið með öllu ókunnugt um þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin teljist vera ótilhlýðileg. Ekki verði séð að uppgreiðsla yfirdráttarskuldarinnar hafi leitt til þess að félagið varð ógjaldfært og er því alfarið mótmælt að stefndi hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni félagsins en fyrirsvarsmenn þess upplýstu stefnda aldrei um bága fjárhagsstöðu þess.

Stefndi mótmælir, með vísan til framangreinds, að skilyrði 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt þar sem skilyrði 141. gr. sömu laga séu ekki uppfyllt. Því sé ranglega haldið fram að kaupverðið hafi allt runnið til stefnda.

Verði ekki fallist á frávísunarkröfu stefnda byggir stefndi á því að vanreifun stefnanda á dráttarvaxtakröfunni eigi að leiða til sýknu af henni. Yrði fallist á dómkröfur stefnanda með öllu eða að hluta þá féllst stefndi á breytta dómkröfu stefnanda um upphafstíma dráttarvaxta, þ.e. að miðað yrði þá við einn mánuð frá dagsetningu riftunaryfirlýsingarinnar, eða þann 26. ágúst 2016, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Um lagarök stefnda vísar hann til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sérstaklega 111. gr., 141. gr. og 142. gr. laganna.

IV.

Ekki er deilt um tilvist tryggingarbréfs sem útgefið er af Höfninni ehf. 11. janúar 2013 að fjárhæð 3.000.000 kr. bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 402, þ.e. að bréfið hafi verið til staðar og í höndum stefnda þegar hinar umdeildu ráðstafanir fóru fram. Höfnin ehf. er sami aðili og Biti ehf. en nafni félagsins var breytt. Tryggingarbréfið stóð til tryggingar öllum skuldum félagsins á hverjum tíma þ.m.t. yfirdráttarskuldum. Bréfið var með veði í sérgreindu lausafé sem var talið verðmætustu munir félagsins. Skiptastjóri þb. Bita ehf., sem jafnframt flutti mál þetta, var spurð út í það hvort fyrir lægi verðmat á hinum veðsettu munum. Kvað hún svo ekki vera en miðað væri við það mat sem lagt var á heildarsafn lausafjár í kaupsamningnum frá október 2015. Samkvæmt kaupsamningi voru hinir seldu munir metnir á 6.000.000 króna fyrir utan bifreiðar.

Dómurinn telur ekkert komið fram í málinu sem bendir til annars en að stefndi hefði getað lýst yfirdráttarskuldinni eins og hún stóð fyrir lokagreiðslu 12. nóvember 2015 sem veðkröfu í þrotabú Bita ehf. samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 ef greiðslan hefði ekki borist bankanum fyrir gjaldþrot félagsins. Það athugist að ekkert bendir til annars en að á þessum tíma hafi þetta verið eina skuld félagsins við stefnda þannig að veðandlög samkvæmt tryggingarbréfinu stóðu óskipt til tryggingar þessari yfirdráttarskuld. Með öllu er óupplýst hvaða ráðstöfun fólst í því veðleyfi sem gefið var 3. nóvember 2015 fyrir láni frá Landsbankanum hf. eða hver naut góðs af þeirri ráðstöfun og hvort veðstaða bankans gagnvart Bita ehf. hafi versnað.

Með vísan til framangreinds og þar sem ekki hefur tekist af hálfu stefnanda sönnun um hið gagnstæða, enda ekki bornar rökstuddar brigður á verðmæti hinna veðsettu muna, verður að slá því föstu að stefndi, Landsbankinn hf., hafi haft fulla veðtryggingu fyrir yfirdráttarskuld Bita ehf. þegar hún var gerð upp 12. nóvember 2015 með hinni umþrættu greiðslu að fjárhæð 2.956.975 krónur. Því hefðu þær eignir sem stóðu til tryggingar yfirdráttarskuldinni aldrei verið til reiðu fyrir aðra kröfuhafa búsins. Ekki verður talið að áfallandi skiptakostnaður breyti þeirri stöðu eins og lögmaður stefnanda hélt fram. Slíkur kostnaður gengur ekki framar samningsveðum nema að því leyti sem hann varðar beint hina veðsettu eign, sbr. 3. mgr. 111. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Telja verður að slíkur kostnaður hefði verið hverfandi vegna þeirra eigna sem um ræðir.

Þegar af þeirri ástæðu að með öllu er ósannað að kröfuhafar þrotabús Bita ehf. hafi beðið tjón af þeirri ráðstöfun sem krafist er riftunar á, verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda. Jafnframt verður um niðurstöðuna vísað til þess að í stefnu málsins var ekki höfð uppi sú málsástæða að verðmæti veðandlaga samkvæmt tryggingarbréfinu hefði ekki staðið undir fjárhæð bréfsins. Verður þeirri málsástæðu því hafnað sem of seint fram kominni í samræmi við mótmæli stefnda við aðalmeðferð málsins.

Með vísan til framangreinds og 1. mgr. 130. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, er óhjákvæmilegt að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilegur 400.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf hæstaréttarlögmaður og af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf héraðsdómslögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, þrotabús Bita ehf.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 kr. í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf