E-932/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 25. apríl sl. að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af A, [...], Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, og Steypustöðinni ehf., Malarhöfða 10, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 9. mars 2016.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 19.183.353 krónur ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 4.030.716 krónum frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012 og af 18.884.961 krónu frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 19.183.353 krónum frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 15.673.430 krónur ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 4.030.716 krónum frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012 og af 15.375.038 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 15.673.430 krónum frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 10.588.318 krónur ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 4.030.716 krónum frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012 og af 10.289.926 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 10.588.318 krónum frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 9.746.032 krónur ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 4.030.716 krónum frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012 og af 9.447.640 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 9.746.032 krónum frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Í öllum tilfellum krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefndu eru aðallega að félögin verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar.

Í báðum tilvikum krefjast stefndu, hvor um sig, málskostnaðar úr hendi stefnanda, að mati dómsins.

II

Stefndi, Steypustöðin ehf., er fyrirtæki sem framleiðir og selur steinsteypu til mannvirkjagerðar af öllum stærðum og gerðum. Praktík ehf. er fyrirtæki sem sérhæfir sig í alhliða múrverki. Stefnandi er menntaður í múraraiðn og starfar sjálfstætt sem múrari. Sumarið 2012 tók stefnandi, sem undirverktaki Praktíkur ehf., að sér múrverk við Faxatún 3, Garðabæ. Til verksins var pöntuð steypa frá stefnda, Steypustöðinni ehf.

Hinn 1. ágúst 2012 vann stefnandi ásamt eiganda Praktíkur ehf., B, og starfsmanni Praktíkur ehf., C, við að dæla steypu úr steypubifreiðinni NN-210 og inn í húsið að Faxatúni 3 í Garðabæ. Bifreiðin, sem var undir umráðum stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., stóð á götu við húsið og á milli bifreiðarinnar og hússins var stórt grindverk. Bílstjóri bifreiðarinnar, D, sá um að dæla steypu úr bifreiðinni og fylgdist með dælunni. Hlutverk stefnanda var að leggja steypu í gólf, rétta það af, og gera það slétt. Þetta gerði stefnandi með því að halda á svokölluðum gúmmírana, sem var fastur á steypudælu, sem var tengd við steypubifreiðina.

Steypudælan er þannig gerð að frá henni fer steypan um leiðslu á þann stað þar sem hún er notuð. Leiðslan liggur í liðskiptri bómu þannig að unnt er að dæla úr henni inni í húsi langt frá bifreiðinni. Á enda bómunnar er gúmmíbarki með þar til gerðu handfangi svo unnt sé að stjórna því hvar steypunni er komið fyrir. Dælubúnaðurinn er knúinn áfram af sömu aflvél og knýr bifreiðina áfram sem ökutæki.

Þegar dæling steypunnar stöðvaðist, umræddan dag, reyndi D að tæma steypu úr dælunni. Eftir að hafa slökkt á dælunni og kannað stöðu mála ákvað D að kveikja á henni aftur. Í skýrslutöku fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli nr. V-33/2013 greindi D frá því að hann hefði þá reynt að fá steypuna til að flæða með því að byrja að dæla aftur á bak og því næst hefði hann dælt áfram með hefðbundnum hætti. Þá hafi hann séð út undan sér einhverja hreyfingu á slöngunni og slökkt þá á dælunni og hlaupið inn í húsið til þess að vara við starfsmenn sem þar unnu. Í sömu andrá eða rétt áður kastaðist raninn á dælunni skyndilega til og henti stefnanda nokkra metra út á steypt gólfið. Við það meiddist stefnandi á hægri hendi. Stefnandi fór þegar á slysadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss og kom þá í ljós að höndin hafði brotnað.

Stefndi, Steypustöðin ehf., var með frjálsa ábyrgðartryggingu á þessum tíma hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., auk þess sem steypubíllinn var tryggður lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda VÍS.

Þar sem stefnandi var óvinnufær eftir slysið sendi hann stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., bréf, dagsett 9. ágúst 2012. Stefndi VÍS hafnaði bótaskyldu með bréfi, dagsettu 14. nóvember 2012. Stefnandi var ekki sammála afstöðu stefnda og kvartaði því til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með erindi, dagsettu 12. nóvember 2013. Næsta dag, 13. nóvember 2013, var af hálfu stefnanda óskað eftir vitnaskýrslum fyrir héraðsdómi og fóru þær fram í Héraðsdómi Reykjavíkur 25. nóvember 2013. Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum komst að þeirri niðurstöðu 20. desember 2013 að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., eða ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar NN-210 hjá stefnda VÍS.

Með matsbeiðni 7. maí 2014 óskuðu stefnandi og stefndi VÍS eftir því að E læknir mæti líkamstjón stefnanda vegna slyssins. E skilaði örorkumati 12. maí 2015. Í matsgerðinni kemur fram að stefnandi brotnaði á miðhandarbeini hægri handar. Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir bæði tímabundnu og varanlegu líkamstjóni samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 en að stefndi VÍS hafi hafnað að greiða honum bætur. Þar sem stefndi VÍS hafi hafnað bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., og bifreiðarinnar NN-210 telji stefnandi sig ekki eiga annan kost en að höfða mál þetta á hendur stefndu.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefndi, Steypustöðin ehf., beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda vegna vinnuslyss hans 1. ágúst 2012. Stefndi, Steypustöðin ehf., hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá stefnda VÍS á slysdegi. Bifreiðin NN-210, sem skráð hafi verið í umráðum Steypustöðvarinnar ehf., hafi einnig verið tryggð hjá stefnda VÍS á slysdegi. Stefnandi byggir á því að slysið sé bæði bótaskylt úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar NN-210, á grundvelli hlutlægra ábyrgðarreglna umferðarlaga, og einnig að stefnda VÍS beri að greiða bætur úr ábyrgðartryggingu stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., á grundvelli almennu sakarreglunnar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Skaðabótakrafa stefnanda beinist annars vegar að stefnda VÍS sem ábyrgðartryggjanda stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., sbr. 44. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, og hins vegar sem ábyrgðartryggjanda bifreiðarinnar NN-210, sbr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Um sakarábyrgð stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., vísar stefnandi m.a. í framlagt endurrit af skýrslutökum í vitnamáli V-33/2013, sem rekið var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Teknar hafi verið skýrslur af stefnanda og vitnum fyrir héraðsdómi 25. nóvember 2013. Í skýrslu stefnanda hafi komið fram að starfsmaður stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., bifreiðastjórinn D, hefði getað komið í veg fyrir slysið með því að byrja ekki að dæla fyrr en stefnandi væri tilbúinn og láta stefnanda vita hvað væri að gerast. Stefnandi hafi einnig tekið fram að venjulega, þegar stífla myndaðist, hafi raninn verið tekinn til baka, settur yfir steypudælusílóið, sem sé aftan á bílnum, og stíflan losuð þar ofan í.

B, sem einnig vann að verkinu, hafi sagt í skýrslu sinni fyrir dóminum að venjulega væri barkinn tekinn út ef stífla væri í vél „af því að þetta er það sem gerist í slíku, stundum springa rör og annað“. Barkinn sé þá settur ofan í dæluhúsið eða ofan í steypubílinn aftur „til að taka þennan slátt“.

D bifreiðastjóri hafi einnig gefið skýrslu og m.a. sagt að ákveðið hafi verið að reyna að tæma úr dælunni í restina af því að svo lítið hafi verið eftir. Steypan hafi hætt að koma og þá hafi hann slökkt á dælunni og athugað málið. Hann hafi farið að dæla aftur á bak og þá hafi komið „dúndur úr henni að aftan“. Hann hafi haldið áfram að dæla í þá átt til að losa stífluna en séð svo út undan sér að einhver hreyfing væri á slöngunni. Hann hafi þá slökkt á dælingunni og hlaupið að húsinu, m.a. til að vara menn við að hreyfa við slöngunni ef í henni væri tappi. Þá hafi hann séð „að það kemur svona slinkur á slönguna“ og þegar hann hafi komið að hurðinni þá hafi stefnandi legið á bakinu í steypunni. Aðspurður hvort hann teldi að hann hefði náð að vara mennina við ef hann hefði verið í augnsambandi við þá, hafi D svarað að hann væri ekki viss.

Þá hafi framkvæmdastjóri stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., F, einnig gefið skýrslu fyrir dóminum. Aðspurður hvað hefði betur mátt fara hafi F sagt að hugsanlega hefði samskiptaleysi verið á milli manna. Aðspurður hvort það hefði verið vegna þess að ekki hafi verið augn- eða talsamband milli manna hafi hann svarað því að þar eð dælumaðurinn hafi farið út úr húsinu hafi hann kannski misst samband við þá sem voru hinum megin.

Stefnandi byggir á því að starfsmaður stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., D, hafi sýnt af sér gáleysi sem leitt hafi til slyss stefnanda. Stefnandi telji að hefði D verið í augn- eða talsambandi við stefnanda þegar hann stjórnaði dælunni hefði hann getað varað stefnanda við hættunni. Stefnandi byggir á því að D hefði getað varað stefnanda og samstarfsmenn hans við fyrr í atburðarásinni, t.d. þegar hann hafi áttað sig á því að steypa kæmi ekki úr dælunni. Það hafi hann hins vegar ekki gert heldur farið að dæla „aftur á bak“, eins og hann hafi sjálfur sagt, án þess að láta stefnanda og samstarfsmenn hans, sem stóðu við enda slöngunnar, vita. Stefnandi og aðrir starfsmenn hafi því verið í mikilli hættu án þess að vita af því. Haft sé eftir D, í framlagðri skýrslu Vinnueftirlitsins, að hann hafi verið á leið inn til þess að vara menn við en hafi verið of seinn. Þar sem D hafi ekki getað varað stefnanda við verði stefndi, Steypustöðin ehf., sem vinnuveitandi hans, að bera skaðabótaábyrgð á afleiðingum slyssins. Vinnueftirlitið hafi gefið þau fyrirmæli um úrbætur að leitast skyldi við að haga steypudælingu þannig að augnsamband sé á milli þeirra sem stjórna dælu og slöngu, til þess að unnt sé að stöðva dælingu umsvifalaust, beri eitthvað út af. Jafnframt að gæta skuli sérstakrar varúðar þegar verið sé að tæma dælu. Ljóst sé að D hafi ekki gætt sérstakrar varúðar þegar hann hafi verið að tæma dæluna, eins og fram komi í framburði hans sjálfs og framkvæmdastjóra stefnda, Steypustöðvarinnar ehf.

Stefnandi byggi einnig á því að þær aðstæður, sem uppi hafi verið þegar slysið hafi orðið, hafi verið sérstaklega hættulegar vegna þess að dælan hafi verið háreist og því meiri líkur á því að slinkur sem gæti komið á hana yrði mikill. Lítið hafi verið af steypu í dælunni og við þær aðstæður sé meiri hætta á að lofttappi myndist sem hafi meiri hættu í för með sér. Þetta hafi D vitað eða mátt vita en stefnandi ekki. D hefði átt að vara stefnanda og aðra samstarfsmenn við áður en hann hafi hafið dælingu og ekki síður um leið og honum hafi orðið ljóst að lítið væri af steypu í dælunni eða þegar hann hafi byrjað að dæla aftur á bak. Þar sem hann hafi ekki gert það verði að meta honum það til gáleysis og sé slysið rakið til þess.

Stefnandi byggir jafnframt á því að stefndi, Steypustöðin ehf., beri ábyrgð á slysinu þar sem D hafi verið einn á staðnum en hugsanlega hefði þurft fleiri starfsmenn frá stefnda, Steypustöðinni ehf., vegna þeirra aðstæðna sem hafi verið á slysstað, til að tryggja öryggi þeirra sem unnið hafi við verkið.

Þá hafi D yfirgefið slysstaðinn með bifreiðina og dæluna í stað þess að tilkynna um slysið og láta rannsaka steypubifreiðina og slysstaðinn. Eins og bent sé á í skýrslu Vinnueftirlitsins hafi þetta orðið til þess að erfitt hafi verið að rannsaka málið. Stefndi, Steypustöðin ehf., verði að bera hallann af þessari vanrækslu sinni enda hafi honum verið nær að tryggja sér sönnun um atvik málsins en stefnanda.

Stefnandi byggir á því að starfsemin sem stefndi, Steypustöðin ehf., fáist við sé hættuleg og því verði að beita strangri ábyrgð við sakarmatið, ekki síst í ljósi þess hve alvarleg líkamstjón geti orðið við starfsemina. Gera verði þær kröfur til stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., að félagið tryggi sér sönnun um að fullkomlega hafi verið staðið að verkinu. Það hafi stefndi, Steypustöðin ehf., ekki gert. Þvert á móti liggi ekkert fyrir um þær verklagsreglur sem starfsmenn stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., hafi átt að fara eftir við starfið og bendi allt til þess að kæruleysislega hafi verið staðið að verkinu, eins og rakið sé hér að framan. Þá komi fram í framburði F, framkvæmdastjóra stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., að ef betra samband hefði verið á milli D og stefnanda hefði slysið hugsanlega ekki orðið. Stefndi, Steypustöðin ehf., verði að bera ábyrgð á þessu en ekki stefnandi.

Auk framangreinds byggi stefnandi á þeim reglum sem koma fram í lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglum sem eigi stoð í þeim, þ. á m. reglugerð nr. 761/2001, um vélar og tæknilegan búnað, ásamt viðauka. Þá sé byggt á þeim meginreglum sem í lögunum felist. Vísar stefnandi sérstaklega til 1. og 3. mgr. 29. gr. laga nr. 46/1980. Kveður hann að samkvæmt ákvæðunum hafi stefndi, Steypustöðin ehf., borið ábyrgð á því að steypudælan stæðist þær kröfur, sem gerðar séu í lögunum og reglum settum samkvæmt þeim, og að notkun dælunnar leiddi ekki af sér slysahættu. Ákveðin hætta hafi verið á slysstaðnum sem enginn hafi vitað af nema D og fyrir liggi að hann hafi ekki varað stefnanda og samstarfsmenn hans við. Stefnda, Steypustöðinni ehf., hafi borið skylda samkvæmt lögum til að sjá til þess að notkun steypudælunnar leiddi ekki af sér slysahættu. Þar sem stefndi hafi ekki uppfyllt skyldu sína hafi hann verið brotlegur við lög og óskráðar reglur skaðabótaréttarins og sé slysið bein orsök af þeirri saknæmu og ólögmætu háttsemi starfsmanna stefnda, Steypustöðvarinnar ehf.

Stefnandi byggir á meginreglu íslensks réttar um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Eins og rakið sé að framan byggi stefnandi á því að starfsmaður eða starfsmenn stefnanda beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Stefndi, Steypustöðin ehf., sem vinnuveitandi starfsmannanna, beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína um bótaábyrgð samkvæmt 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 á því að steypubifreiðin NN-210 teljist hafa verið í venjulegri og eðlilegri notkun sem dælubifreið þegar slysið hafi orðið. Dælan hafi enda verið knúin áfram af aflvél bifreiðarinnar. Tjón, sem orsakist beinlínis af vél bifreiðar og öðrum tækjum sem heyri til eðlilegs búnaðar bifreiðar í venjulegri og eðlilegri notkun hennar, verði almennt talið hafa orðið við notkun ökutækis samkvæmt 88. gr. laga nr. 50/1987. Þá falli tjón, sem orsakist af sérstakri notkun bifreiðar sem beinlínis felist í eiginleikum hennar og útbúnaði og þar með af sérstakri hættu sem stafi af bifreið, undir notkunarhugtak 88. gr. laganna. Ljóst sé að slys stefnanda hafi orðið vegna sérstakra hættueiginleika bifreiðarinnar sem hafi verið í venjulegri notkun.

Stefnandi byggir á því að það sé meginregla að tjónsatvik, sem orsakist beinlínis af aflvél bifreiðar og öðrum tækjum sem heyri til eðlilegs útbúnaðar til þess að ferma og afferma bifreið á venjulegan hátt og annars konar venjulegri notkun bifreiðar með tilliti til eiginleika hennar og tilgangs, verði talin afleiðing notkunar ökutækis samkvæmt 88. gr. laga nr. 50/1987.

Stefnandi krefjist þess aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda 19.397.257 krónur. Aðilar málsins hafi óskað eftir því með matsbeiðni, dagsettri 7. maí 2014, að læknirinn E mæti líkamstjón stefnanda sem hann hafi hlotið í slysinu 1. ágúst 2012. Matsbeiðnin sé lögð fram í málinu og hafi niðurstaða matsmannsins verið eftirfarandi:

1. Tímabundið atvinnutjón skv. 2. grein:

Frá 01.08.2012 til 31.12.2012: 100%

Verði gerð aðgerð á þumalfingri hægri handar þá þrír mánuðir: 100%

2. Þjáningabætur skv. 3. grein:

Rúmliggjandi: Ekkert

Batnandi, án þess að vera rúmliggjandi: Frá 01.08.2012 til 31.12.2012.

Verði gerð aðgerð á hægri þumalfingri: Þrír mánuðir.

3. Stöðugleikatímapunktur: 31.12.2012 eða þremur mánuðum eftir aðgerð á hægri þumli.

4. Varanlegur miski skv. 4. grein 10%.

5. Varanleg örorka skv. 5. grein 15%

6. Hefðbundin, varanleg læknisfræðileg örorka 10%

Sundurliðun dómkröfu stefnanda sé með eftirfarandi hætti:

1. Tímabundið atvinnutjón 3.024.000 krónur.

Stefnandi kveðst hafa verið óvinnufær vegna slyssins frá slysdegi 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012. Samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skuli ákveða atvinnutjón fyrir tímann frá því að tjón hafi orðið þar til tjónþoli hafi getað hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans hafi orðið stöðugt. Stefnandi krefjist þess að stefndu verði dæmdir til að greiða honum tekjutjón fyrir þennan tíma. Meðallaun iðnaðarmanna árið 2012 hafi verið 560.000 krónur á mánuði. Fyrir framangreint tímabil séu þetta samtals 2.800.000 krónur. Við þá fjárhæð bætist 8% lögbundið mótframlag atvinnurekanda. Samtals geri það 3.024.000 krónur, sem stefnandi krefjist fyrir tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 3.024.000 krónum frá slysadegi til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

2. Þjáningabætur 257.797 krónur.

Stefnandi kveðst hafa verið veikur án þess að vera rúmfastur frá 1. ágúst 2012 og út árið 2012, samtals 153 daga. Samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, skuli greiða 700 krónur fyrir hvern dag, samtals 107.100 krónur fyrir umrætt tímabil. Samkvæmt 15. gr. laga nr. 50/1993 breytist tilgreindar fjárhæðir mánaðarlega í hlutfalli við breytingar sem verði á lánskjaravísitölu frá gildistöku laganna. Samkvæmt 29. gr. laganna hafi lánskjaravísitala verið 3.282 1. júlí 1993. Lánskjaravísitalan hafi verið 7.900 1. ágúst 2012. Í samræmi við það sé fjárhæðin 257.797 krónur. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 257.797 krónum frá slysdegi til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

3. Bætur vegna varanlegs miska 962.823 krónur.

Varanlegur miski stefnanda hafi verið metinn 10 stig. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 nemi miskabætur fyrir 100 stiga miska fyrir 49 ára og yngri 4.000.000 króna. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laganna lækki fjárhæðin í réttu hlutfalli við lægra miskastig. Því nemi miskabótakrafa stefnanda 400.000 krónum. Samkvæmt 15. gr. laga nr. 50/1993 breytist fjárhæðir, tilgreindar í 4. gr. laganna, mánaðarlega í hlutfalli við breytingar sem verði á lánskjaravísitölu frá gildistöku laganna. Samkvæmt 29. gr. laganna hafi lánskjaravísitala verið 3.282 1. júlí 1993. Lánskjaravísitalan hafi verið 7.900 1. ágúst 2012. Í samræmi við það sé fjárhæðin 962.823 krónur. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 962.823 krónum frá slysdegi til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

4. Bætur vegna varanlegrar örorku 14.854.245 krónur.

Varanleg örorka stefnanda hafi verið metin 15%. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skuli meta bætur fyrir varanlega örorku til fjárhæðar á grundvelli örorkustigs tjónþola samkvæmt 5. gr. laganna, árslauna hans samkvæmt 7. gr. laganna og töflu samkvæmt 6. gr. laganna, þannig að margfölduð séu saman örorkustig, árslaun og stuðull töflunnar, í samræmi við aldur tjónþola á þeim tíma sem upphaf varanlegrar örorku skuli miðast við. Árslaun stefnanda samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna, að meðtöldum atvinnuleysisbótum, hafi verið 2.422.531 króna árið 2009, 3.531.300 krónur árið 2010 og 2.524.261 króna árið 2011, sbr. framlögð skattframtöl stefnanda.

Stefnandi hafi lokið grunnskólanámi í Reykjavík og lært múrverk í Iðnskólanum í Reykjavík. Stefnandi eigi aðeins 14 einingar eftir til að ljúka bóklegu námi, sbr. framlagða staðfestingu á námsferli stefnanda hjá Tækniskólanum. Stefnandi hafi unnið við múrverk hjá meistara á árunum 2000 til 2008 og lokið samningi, sbr. framlagðan námssamning stefnanda. Frá árinu 2008 hafi stefnandi unnið sjálfstætt við múrverk. Meðallaun iðnaðarmanna árið 2014 hafi verið 7.212.000 krónur, samkvæmt upplýsingum á vefsvæði Hagstofu Íslands. Stefnandi telji þar af leiðandi að árslaun hans árin 2009 til 2011 endurspegli ekki líklegar framtíðartekjur hans. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 skuli árslaun metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Það sem helst skýri þær óvenjulegu aðstæður sem fyrir hendi hafi verið, sé að árin 2009 til 2011 hafi stefnandi nýlega lokið námi. Hann hafi því verið að koma undir sig fótunum sem sjálfstæður múrari og alkunna sé að það geti tekið nokkur ár að koma rekstri af stað. Árslaun stefnanda miðist samkvæmt framansögðu við meðallaun iðnaðarmanna, 7.212.000 krónur. Við þá tölu skuli bæta lögbundnu 8% framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Samtals nemi fjárhæðin því 7.788.960 krónum.

Sé margfaldað saman örorkustig, 15%, árslaun, 7.788.960 krónur, og stuðull töflu samkvæmt 7. gr. laga nr. 50/1993, 13,474, nemi bætur vegna varanlegrar örorku 15.742.267 krónum. Frá þeirri fjárhæð dragist 888.022 krónur, sem sé eingreiðsla örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 og framlagt greiðsluskjal frá Sjúkratryggingum Íslands. Samtals nemi fjárhæðin þá 14.854.245 krónum.

Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 14.854.245 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

5. Bætur vegna útlagðs kostnaðar 298.392 krónur.

Stefnandi hafi lagt út fyrir eftirfarandi kostnaði vegna gagnaöflunar, í samræmi við framlögð skjöl þar um:

Matsgerð E 175.142 krónur

Læknisvottorð 36.000 krónur

Málskot til FME 6.000 krónur

Vitnamál fyrir héraðsdómi 15.000 krónur

Læknisvottorð 65.000 krónur

Gögn frá RSK 1.250 krónur

Samtals 298.392 krónur

Stefndu beri að bæta stefnanda þennan kostnað samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og óskráðum meginreglum skaðabótaréttarins. Auk framangreinds krefjist stefnandi dráttarvaxta af 298.392 krónum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Stefnandi byggir varakröfu sína á meðallaunum verkamanna árið 2014, sem hafi verið 5.604.000 krónur, samkvæmt upplýsingum á vefsvæði Hagstofu Íslands. Við þá fjárhæð skuli bæta framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð, sem í dag séu 8%. Samtals nemi fjárhæðin þá 6.052.320 krónum. Eins og að framan greini skuli margfalda saman örorkustig, 15%, árslaun, 6.052.320 krónur, og stuðul töflu samkvæmt 7. gr. laga nr. 50/1993, 13,474. Samtals nemi bætur vegna varanlegrar örorku þá 12.232.344 krónum. Frá þeirri fjárhæð dragist 888.022 krónur, sem sé eingreiðsla örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Samtals nemi fjárhæð kröfunnar þá 11.344.322 krónum. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 11.344.322 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags. Að öðru leyti reiknist varakrafan út á sama hátt og aðalkrafan.

Stefnandi byggir þrautavarakröfu sína á meðallaunum stefnanda árin 2009 til 2011, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Meðalatvinnutekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við, 31. desember 2012, hafi verið 3.274.359 krónur. Stuðst sé við framlagðar upplýsingar frá Hagstofu Íslands við útreikninginn. Við framangreinda fjárhæð skuli bæta framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð, sem í dag sé 8%. Samtals sé fjárhæðin þá 3.536.308 krónur. Sé margfaldað saman örorkustig, 15%, árslaun, 3.536.308 krónur, og stuðull töflu samkvæmt 7. gr. laga nr. 50/1993, 13,474, nemi bætur vegna varanlegrar örorku 7.147.232 krónum. Frá þeirri fjárhæð dragist eingreiðsla örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands, 888.022 krónur, samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Samtals nemi fjárhæðin þá 6.259.210 krónum. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 6.259.210 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags. Að öðru leyti reiknist þrautavarakrafan út á sama hátt og aðalkrafan.

Stefnandi byggir þrautaþrautavarakröfu sína á 1.200.000 króna lágmarkslaunum, samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sú fjárhæð sé uppreiknuð 2.888.483 krónur (7.900 / 3.282 x 1.200.000), samkvæmt 15. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 29. gr. laganna. Við þá fjárhæð skuli bæta framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð sem í dag sé 8%. Samtals sé fjárhæðin þá 3.119.562 krónur. Sé margfaldað saman örorkustig, 15%, árslaun, 3.119.562 krónur, og stuðull töflu samkvæmt 7. gr. laga nr. 50/1993, 13,474, nemi bætur vegna varanlegrar örorku 6.304.946 krónum. Frá þeirri fjárhæð dragist eingreiðsla örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands, 888.022 krónur, samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Samtals nemi fjárhæðin þá 5.416.924 krónum. Þá krefjist stefnandi 4,5% vaxta af 5.416.924 krónum frá 31. desember 2012 til 12. júní 2015, í samræmi við 16. gr. laga nr. 50/1993, og dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. júní 2015 til greiðsludags. Að öðru leyti reiknist þrautaþrautavarakrafan út á sama hátt og aðalkrafan.

Stefnandi byggir vaxtakröfur sínar á því að bætur fyrir þjáningar, varanlegan miska og tímabundið atvinnutjón, beri 4,5% vexti, á ársgrundvelli, frá því að tjón hafi orðið, og að bætur fyrir varanlega örorku beri sömu vexti frá upphafsdegi metinnar örorku, sbr. 16. gr. laga nr. 50/1993. Slysið hafi orðið 1. ágúst 2012, sem sé þá upphafsdagur vaxta á bætur fyrir þjáningar, varanlegan miska og tímabundið atvinnutjón. Upphafsdagur metinnar örorku sé 31. desember 2012, sem sé þá upphafsdagur vaxta á bætur fyrir varanlega örorku. Örorkumat E læknis hafi legið fyrir 12. maí 2015 og því sé krafist dráttarvaxta frá 12. júní 2015, þegar mánuður hafi verið liðinn frá því að allar upplýsingar hafi legið fyrir um tjón stefnanda.

Stefnandi byggir kröfur sínar meðal annars á meginreglum skaðabótaréttar, þ. á m. sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Einnig byggir hann kröfur sínar á umferðarlögum nr. 50/1987, varðandi skaðabótaábyrgð stefndu og aðild þeirra að dómsmálinu. Þá byggir hann á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, einkum 44. og 45. gr. laganna. Stefnandi byggir kröfu um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og kröfu um virðisaukaskatt á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi kveður skaðabótakröfur sínar reiknaðar á grundvelli ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og byggir kröfur um vexti á þær á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

IV

Stefndu byggja kröfur sínar á almennum sönnunarreglum skaðabótaréttar utan samninga. Af þeim leiði að sönnunarbyrðin hvíli óskipt á stefnanda um að slysið sé að rekja til atvika sem stefndi, Steypustöðin ehf., beri ábyrgð á og þar með að bótaréttur hafi stofnast stefnanda til handa úr ábyrgðartryggingum hjá stefnda VÍS, sbr. framlagða tryggingaskilmála. Þá beri stefnandi jafnframt sönnunarbyrðina fyrir því að hafa orðið fyrir tjóni og fyrir umfangi þess.

Stefndu mótmæla því sem fram komi í málatilbúnaði stefnanda um að á stefnda, Steypustöðinni ehf., hafi hvílt tilkynningaskylda til Vinnueftirlitsins um tjónið. Stefndu árétti að Vinnueftirlitið hafi komið á slysstað rúmum 30 mínútum eftir umrætt atvik. Allir hafi þá verið farnir af vettvangi, þ. á m. stefnandi og stjórnandi verksins, B, eigandi Praktíkur ehf. Hinir síðastnefndu hafi þó snúið aftur á vettvang skömmu síðar en hafi þá ekki haft aðgang að byggingunni sem unnið hafi verið í.

Stefndu byggja á að ekki hafi hvílt skylda á stefnda, Steypustöðinni ehf., samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, til að tilkynna atvikið til Vinnueftirlitsins. Sú skylda hvíli ekki á atvinnurekanda. Að svo miklu leyti sem slík skylda hafi ekki hvílt á stefnanda sjálfum, sem sjálfstæðum atvinnurekanda, telji stefndu nærtækara að sú skylda hafi hvílt á umsjónarmanni verksins, sem jafnframt hafi verið verkkaupi. Það hafi því ekki verið í verkahring stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., eða starfsmanna hans að tryggja rannsókn slyssins heldur hafi sú skylda hvílt á stefnanda sjálfum eða forsvarsmanni Praktíkur ehf. Meintir ágallar á rannsókn Vinnueftirlitsins verði því ekki til þess að sönnunarbyrði verði færð yfir á stefndu eða að þeir beri hallann af því sem stefnandi telji óupplýst sökum annmarka á rannsókninni.

Umsögn Vinnueftirlitsins, sem lögð sé fram í málinu, sé byggð á atvikalýsingu stefnanda sjálfs og gefi ekki tilefni til að ætla að búnaði steypubílsins hafi verið ábótavant. Vinnueftirlitið hafi ekki gert athugasemdir við það verklag sem stefnandi hafi lýst, heldur hafi það látið nægja að beina tilmælum til stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., um atriði sem leitast mætti við að bæta úr þegar því yrði við komið.

Stefndu telji umsögn Vinnueftirlitsins taka með tæmandi hætti til allra atvika í aðdraganda slyssins, sem stefnandi hafi gert athugasemdir við, og fullnægjandi afstaða verið tekin til þeirra. Öfugri sönnunarbyrði sé alfarið hafnað af hálfu stefndu. Það sé stefnanda að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni og að því tjóni hafi verið valdið með saknæmum hætti. Slík sönnun hafi ekki tekist. Þess í stað sé í stefnu byggt á litlu öðru en haldlausum ásökunum. Sem dæmi megi nefna að í stefnu sé því haldið fram að vátryggingartaki beri ábyrgð á slysinu þar sem hugsanlega hefði þurft fleiri starfsmenn frá stefnda, Steypustöðinni ehf., vegna þeirra aðstæðna sem hafi verið á slysstað. Stefndu telji þennan málatilbúnað gott dæmi um hversu langt stefnandi sé frá því að sanna saknæma háttsemi með fullnægjandi hætti. Því sé alfarið mótmælt að sök teljist sönnuð með vangaveltum stefnanda sem ekki séu studdar gögnum og eigi ekki við rök að styðjast. Þá hafi stefnandi ekki aflað matsgerðar eða á annan hátt leitast við að sanna fullyrðingar sínar um saknæma háttsemi vátryggingartaka.

Að öllu framangreindu virtu telji stefndu að ætluð saknæm háttsemi starfsmanns stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., sé ósönnuð og því komi ekki til álita að stefnandi eigi bótarétt úr ábyrgðartryggingum vátryggingartaka hjá stefnda VÍS. Ósannað sé að vátryggingartaki beri að lögum skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á umræddu slysi, með þeim hætti sem stefnandi haldi fram og byggi kröfur sínar á.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að umrætt slys hafi augljóslega orðið fyrir hreint óhappatilvik, eins og það hugtak hafi verið skýrt í skaðabótarétti. Í því tilviki sé ekki fyrir hendi réttur til skaðabóta enda ekki saknæm háttsemi sem valdi slysi. Fyrir liggi, eins og Vinnueftirlitið hafi greint frá á grundvelli frásagnar stefnanda sjálfs, að ástæða þess að slysið hafi orðið hafi verið sú að lofttappi hafi myndast við tæmingu dælunnar og þegar tappinn hafi losnað hafi hann reynst svo kröftugur að ekki hafi verið unnt að ráða við slönguna. Ekkert sem viðkomið hafi aðbúnaði eða stjórntækjum hafi orðið þess valdandi að slys stefnanda hafi orðið. Ekkert bendi til þess í gögnum málsins að steypubíllinn sem hafi verið notaður hafi verið vanbúinn eða ranglega hafi verið staðið að verkinu. Þá byggja stefndu á því að orsökin hafi ekki verið saknæm háttsemi einhvers tiltekins manns. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins, sem byggt hafi á lýsingum stefnanda um atvik málsins, hafi verið að um óhapp hafi verið að ræða sem ekki hafi verið unnt að ráða við. Vinnueftirlitið hafi ekki gert athugasemd við tækjakost eða verkferla. Stefndu telji slysið tilviljanakenndan atburð sem ekki hafi orðið fyrir tilstuðlan saknæmrar og ólögmætrar háttsemi. Óhappatilviljun hafi ráðið, sem enginn beri skaðabótaábyrgð á.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í öðru lagi á því að það sé með öllu ósannað að vátryggingartaki hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með þeim hætti sem stefnandi byggi á. Í öllu falli byggi stefndu á því að orsakatengsl séu ósönnuð milli hinnar ætluðu saknæmu háttsemi og tjóns stefnanda. Málatilbúnaður stefnanda byggi á því að brotið hafi verið gegn lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og ótilteknum ákvæðum reglugerðar nr. 761/2001, þar eð ekki hafi verið gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar við notkun umræddrar steypudælu. Stefndu byggja á því að ekki sé unnt að meta sök út frá almennum stefnumiðum eins og þeim sem vísað sé til í stefnu málsins. Þá sé það rangt og ósannað að fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar hafi ekki verið gætt enda ekkert í gögnum málsins sem bendi til þess að verklagi hafi verið ábótavant.

Stefndu hafna því að saknæm háttsemi starfsmanns stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., hafi valdið slysinu og byggja á því að hefðbundið verklag hafi verið viðhaft miðað við aðstæður. Í skýrslutökum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í vitnamálinu nr. V-33/2013, hafi stefnandi kveðið að starfsmaður stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., sem stjórnað hafi steypudælunni þegar slysið hafi orðið, hafi getað komið í veg fyrir slysið hefði hann gætt að því að stefnandi og samstarfsmaður hans væru tilbúnir áður en dæling hæfist. Þá byggi stefnandi á því að orsök slyssins hafi verið sú að enginn hafi vitað af því nema starfsmaður stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., að dæling væri að hefjast og að hann hafi ekki varað stefnanda við. Þessu mótmæla stefndu sem röngu enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á að hann hefði borið sig að með öðrum hætti hefði hann vitað með lengri fyrirvara að til stæði að hefja dælingu í aðdraganda slyssins. Stefnandi hafi ekki heldur sýnt fram á að með því að hafa lengri tíma til að gera sig tilbúinn fyrir dælingu hefði hann verið fær um að koma í veg fyrir slysið. Þvert á móti liggi fyrir eftirfarandi umsögn Vinnueftirlitsins:

Ekki verður annað ráðið af frásögn en að lofttappi sá er myndaðist við tæmingu dælunnar hafi verið það kröftugur að ekki hafi verið við ráðið, jafnvel þó sjón og talsamband hefði verið á milli stjórnenda dælu og þess er stjórnaði barkanum.

Þá hafi vitnið B skýrt þannig frá málavöxtum að hann hafi, ásamt stefnanda, verið tilbúinn fyrir dælingu í aðdraganda slyssins og fundið fyrir því þegar steypa hafi tekið að streyma í rana steypudælunnar. Vitnið hafi borið að í framhaldinu hafi orðið meiri háttar sprenging sem ekki hafi verið ráðið við.

Með vísan til framangreinds byggja stefndu á því að hefðbundnum vinnuaðferðum hafi verið beitt og að háttsemi þeirra hafi ekki verið saknæm. Þá séu ekki orsakatengsl milli þess að stefnandi hafi ekki verið tilbúinn fyrir dælingu annars vegar og tjóns hans hins vegar, enda þyki ljóst að hann hefði allt að einu borið sig eins að í öllum aðalatriðum hefði hann verið tilbúinn, þ.e. haldið við umræddan rana steypudælunnar. Stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti sýnt fram á hvernig hann hefði getað komist hjá því að verða fyrir rananaum, þótt hann hefði verið varaður sérstaklega við eða ef unnið hefði verið með öðrum hætti en gert hafi verið umrætt sinn. Þá kemur fram í greinargerð stefndu að samkvæmt gögnum málsins hafi sprengingin, vegna stíflu í dælunni, verið stærri en nokkur þeirra starfsmanna, sem starfað hafi við dælinguna, hafi áður séð. Því verði vart ætlast til þess af starfsmanni stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., að hann hafi mátt sjá fyrir hættu á jafnstórri sprengingu og orðið hafi.

Með vísan til framangreinds telji stefndu með öllu ósannað að verklagi hafi verið ábótavant. Byggja stefndu á því að leggja verði til grundvallar þá greiningu Vinnueftirlitsins á slysinu að það hafi borið svo brátt að og með svo kröftugum hætti að ómögulegt hefði verið að koma í veg fyrir það. Breyti þar engu um hvort augn- eða talsamband hefði verið milli stjórnanda dælunnar og stefnanda. Stjórnandi dælunnar hafi ekki haft tilefni til að slökkva á dælunni fyrr en sprenging hafi þegar orðið og tjón stefnanda þá að fullu fram komið. Þá hafi Vinnueftirlitið ekki komist að niðurstöðu um að skortur á augnsambandi milli þess sem stjórnað hafi dælu og slöngu hafi valdið slysinu. Ábending Vinnueftirlitsins hafi verið almenn og auk þess gerður sá fyrirvari að eftir atvikum skyldi leitast við að haga steypudælingunni með tilteknum hætti en afar ólíklegt væri að því yrði komið við í öllum aðstæðum.

Í skýrslutökum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í vitnamálinu nr. V-33/2013 hafi stefnandi jafnframt greint frá því að hann hefði starfað við sambærileg verkefni og hann hafi unnið á slysdegi í um fimm til sex ár, áður en slysið hafi orðið, þ.e. að leggja steypu í gólf. Stefnandi hafi því verið vanur að umgangast steypudælur, leggja steypu í gólf og slétta úr henni.

Verði háttsemi starfsmanna stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., af einhverjum ástæðum talin saknæm, þrátt fyrir framangreint, byggja stefndu á því að með vísan til þess sem þegar hafi verið rakið sé útilokað að það hefði breytt einhverju í þessu tilviki þótt augnsamband hefði verið eða stefnanda gefist frekari tími til undirbúnings áður en dæling hafi hafist. Tjónið hefði orðið allt að einu.

Skilyrði sakarreglunnar um saknæma háttsemi og orsakatengsl séu ekki uppfyllt og sakarábyrgð stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., ekki fyrir hendi.

Hvað varði skaðabótaábyrgð á grundvelli 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þá sé ágreiningslaust að vátryggingarsamningur hafi verið í gildi milli stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., og stefnda VÍS á slysdegi. Slysið megi rekja til dælingar steypu með dælu sem hafi verið föst við steypubíl stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., og knúin með aflvél bifreiðarinnar. Bifreiðin sé í grunninn vörubifreið sem útbúin hafi verið með sérstakri steypudælu og dælan svo tengd við aflvél bifreiðarinnar. Bifreiðin sé jafnframt útbúin sterkum stuðningsfótum sem settir séu út þegar steypudælan sé í notkun. Þegar slysið hafi orðið 1. ágúst 2012 hafi bifreiðin því aðeins verið notuð sem undirstaða steypudælunnar, þ.e. sem fastskorðuð og óhreyfanleg vinnuvél.

Orsök slyssins sé ekki að rekja til sérstakra hættueiginleika bifreiðarinnar, sem knúið hafi steypudæluna í aðdraganda slyssins, sem ökutækis. Stefndu telji því að notkun bifreiðarinnar umrætt sinn falli ekki undir notkunarhugtak 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Tjónið sé þvert á móti að rekja til þess að lofttappi hafi myndast í barka sem hafi verið fastur við steypudælu sem notuð hafi verið sem fastskorðuð og óhreyfanleg vinnuvél.

Sönnunarbyrðin um að orsakasamband sé milli þess atviks, sem hin ætlaða hlutlæga ábyrgð taki til, og tjóns stefnanda hvíli alfarið á stefnanda. Stefnanda hafi ekki tekist að sanna orsakatengsl milli þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir og notkunar ökutækisins samkvæmt skilgreiningu 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Reglur um hlutlæga skaðabótaábyrgð séu undantekningarreglur sem ekki verði beitt nema sýnt sé fram á að gild rök séu fyrir því. Með vísan til framangreinds telji stefndu skilyrði hlutlægrar skaðabótaábyrgðar samkvæmt 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 ekki vera uppfyllt.

Verði ekki fallist á sýknukröfu gera stefndu kröfu um að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Óumdeilt sé að tímabil óvinnufærni sé frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012. Stefnandi leitist ekki við að sýna fram á hvaða laun hann hefði raunverulega fengið hefði hann verið vinnufær, þ.e. raunverulegan tekjumissi stefnanda. Stefndu telji því ekki unnt að leggja útreikning stefnanda til grundvallar og að ósannað sé hverjar launatekjur stefnanda hefðu orðið á hinu skilgreinda tímabili. Sönnunarbyrðin hvíli, sem endranær, á stefnanda um að hann hafi orðið fyrir tjóni og um fjárhæð tjónsins.

Í öllu falli sé ekki unnt að miða við hærri fjárhæð en hægt sé að reikna út frá skattframtali stefnanda fyrir árið 2012. Í framtalinu sé greint frá því að stefnandi hafi fengið 1.700.000 krónur í reiknað endurgjald og 170.551 krónu í hagnað árið 2012. Séu þessar tekjur reiknaðar sem atvinnutekjur á tímabilinu 1. janúar 2012 til 1. ágúst 2012, séu tekjur fyrstu sjö mánuði ársins 267.222 krónur á mánuði og tímabundið atvinnutjón þar af leiðandi 1.336.110 krónur.

Framangreindu til frádráttar skuli koma dagpeningar sem stefnandi hafi átt rétt á frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi hafi ekki gert grein fyrir því hvort dagpeningarnir hafi verið greiddir en í framlagðri töflu frá Sjúkratryggingum Íslands megi sjá fjárhæðir slysatrygginga, sjúkradagpeninga og kílómetragjald. Samkvæmt töflunni hafi fjárhæð dagpeninga numið 1.558 krónum á dag. Dagpeningar greiðist frá og með áttunda degi og því dragist sjö dagar frá þeim 152 dögum sem stefnandi hafi verið óvinnufær. Með vísan til þess telji stefndu að til frádráttar fjárkröfu stefnanda um tímabundið atvinnutjón skuli koma 225.910 krónur (145 x 1.558).

Þá sé haft eftir stefnanda í örorkumati E læknis að hann hafi verið á dagpeningum frá Tryggingastofnun ríkisins til loka desember 2012. Stefndu geri athugasemdir við að ekki sé gerð grein fyrir þessum dagpeningum í stefnu málsins.

Að öllu framangreindu virtu telji stefndu að tjón stefnanda sé með öllu ósannað en að stefnandi geti í öllu falli ekki átt tilkall til hærri fjárhæðar fyrir tímabundið atvinnutjón en 1.110.200 krónur (1.336.110 – 225.910).

Af hálfu stefndu sé áréttað að skortur á að upplýst sé um lögmæta frádráttarliði leiði til frávísunar skaðabótakröfu, án kröfu.

Stefndu gera ekki athugasemdir við útreikninga stefnanda á þjáningabótum eða útreikninga hans vegna varanlegs miska.

Meginreglan við ákvörðun bóta samkvæmt 6. gr. laga nr. 50/1993 sé sú að miða skuli við tekjur síðustu þriggja ára fyrir þann dag þegar slys verður, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna. Aðeins sé heimilt í undantekningartilvikum að víkja frá framangreindri meginreglu og slíkt komi aðeins til greina þegar bæði skilyrði 2. mgr. sömu greinar séu uppfyllt.

Stefnandi geti ekki átt rétt til hærri bóta fyrir varanlega örorku en leiði af meðalatvinnutekjum stefnanda, að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag þegar tjón hafi orðið, leiðrétt samkvæmt launavísitölu, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Samkvæmt fyrirliggjandi framtölum stefnanda hafi tekjur hans fyrir tekjuárið 2009 verið samtals 2.422.531 króna, fyrir tekjuárið 2010 samtals 3.531.300 krónur, og fyrir tekjuárið 2011 samtals 2.841.698 krónur.

Uppfærðar tekjur samkvæmt launavísitölu til batahvarfa séu:

2009 (437,7/358,6) x 2.422.531 = 2.956.893 krónur

2010 (437,7/375,8) x 3.531.300 = 4.112.959 krónur

2011 (437,7/358,6) x 2.841.698 = 3.468.520 krónur

Uppfærðar meðaltekjur séu því 3.512.790 krónur á ári. Með vísan til framangreinds byggja stefndu á því að á grundvelli meginreglu 6. gr. laga nr. 50/1993 nemi uppfærðar meðaltekjur stefnanda fyrir tekjuárin 2009-2011 samtals 3.512.790 krónur og við þá upphæð beri að miða við útreikning varanlegrar örorku.

Stefnandi hafi verið 29 ára og 151 dags gamall 31. desember 2012. Margfeldisstuðull á grundvelli 6. gr. laga nr. 50/1993 reiknist því með eftirfarandi hætti:

13,474 – 12,813 = 0,661

0,661 / 365 x 151 = 0,273461

13,474 – 0,273461 = 13,200539

Margfeldisstuðull á stöðugleikapunkti reiknist því 13,201. Með vísan til framangreinds byggja stefndu á því að bætur vegna varanlegrar örorku skuli ekki reiknaðar hærri en 6.955.851 króna, sem reiknist út með eftirfarandi hætti: 15% x 3.512.790 x 13,201 = 6.955.851.

Stefnandi virðist byggja alfarið á því að laun þriggja síðustu almanaksára gefi ranga mynd af launum til framtíðar þar sem stefnandi hafi nýlega lokið námi þegar slysið hafi orðið. Stefnandi kveðst þó einnig hafa unnið við sambærileg störf í fimm til sex ár fram að slysdegi. Þá hafi hann lokið námi árið 2008 án útskriftar án þess að nokkuð í framlögðum gögnum bendi til þess að hann hafi haft hug á að klára umrætt nám og útskrifast úr því.

Verði fallist á það með stefnanda að aðstæður hans síðustu þrjú launaár fyrir slysið hafi verið svo óvenjulegar að þær gefi ekki rétta mynd af þeim tekjum sem miða beri við til frambúðar, mótmæli stefndu því að viðmiðun stefnanda við meðallaun iðnaðarmanna árið 2014 og meðallaun verkamanna árið 2014 gefi rétta mynd af þeim launum sem miða beri við til frambúðar. Stefndu telji þann mælakvarða ekki raunhæfan um líklegar framtíðartekjur stefnanda. Stefnanda beri ekki eingöngu að sýna fram á að aðstæður hans síðustu þrjú árin fyrir slysdag gefi ekki rétta mynd heldur þurfi hann einnig að sanna að annar mælikvarði sé betri. Það hafi hann ekki gert. Nærtækara væri að miða laun stefnanda við heildarlaun fullvinnandi verkafólks árið 2012. Stefndu telji það gefa réttari mynd af meðaltali þeirra launa sem raunhæft sé að stefnandi hafi getað búist við til framtíðar en sá mælikvarði sem stefnandi byggi aðalkröfu sína á. Verði vikið frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 byggja stefndu á því að viðmið árslauna sé réttilega metið 4.872.000 krónur, að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda, samtals 5.261.760 krónur. Samanlagt yrðu bætur fyrir varanlega örorku þá 10.419.074 krónur.

Verði komist að þeirri niðurstöðu að miða skuli við laun iðnaðarmanna byggja stefndu á því að útreikningar stefnanda séu rangir þar sem umræddar tekjur séu uppreiknaðar til ársins 2014. Miða beri við meðaltekjur iðnaðarmanna síðasta almanaksárið fyrir slysið. Þar að auki miði stefnandi við rangan margfeldisstuðul í stefnu, líkt og að framan greini. Þá sé rétt að geta þess að meðaltekjur starfstétta séu almennt ekki góður mælikvarði á framtíðartekjur enda alkunna að tekjur lækki seinni hluta starfsævinnar.

Stefndu geri loks athugasemd við að ekki sé upplýst í málinu hvaða bætur hafi verið greiddar frá Sjúkratryggingum Íslands eða hvort stefnandi hafi notið einhverra annarra greiðslna, sem draga beri frá samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Umfang tjóns stefnanda sé því ósannað. Í öllu falli leiði skortur á framlagningu slíkra gagna til frávísunar án kröfu.

Stefndu hafni öllum kröfum vegna meints útlagðs kostnaðar. Telja stefndu umræddan kostnað ekki falla undir ákvæði 1. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993 heldur hafi stofnast til kostnaðarins í beinum tengslum við málarekstur stefnanda. Stefndu telji ljóst að 1. mgr. 1. gr. laganna sé ekki ætlað að bæta málskostnað sem falli undir e- og g-liði 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu stefnanda um dráttarvexti af málskostnaði frá 12. júní 2015 sé því sérstaklega hafnað, enda styðjist sú krafa ekki við lög.

Stefndu mótmæla jafnframt dráttarvaxtakröfu stefnanda. Engin efni séu til að reikna dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi frá dómsuppsögu enda ekki ljóst fyrr en þá hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefndu. Fjárkrafa á hendur stefndu sé fyrst sett fram með stefnu málsins, tæpu ári eftir að matsgerð hafi legið fyrir. Í öllu falli séu ekki efni til að reikna dráttarvexti með þeim hætti sem stefnandi geri, frá 12. júní 2012. Því sé mótmælt að upphafstími dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sé 12. júní 2012. Þótt matsgerð hafi þá legið fyrir hafi fullnægjandi upplýsingar ekki verið fyrir hendi þannig að stefndu gætu reiknað mögulega bótakröfu. Til að mynda hafi engar upplýsingar legið fyrir um frádráttarliði samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefndu byggja kröfur sínar á almennum reglum vátrygginga- og skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni, reglum um hlutlæga skaðabótaábyrgð og meginreglum um sönnun og sönnunarbyrði, óhappatilvik og orsakatengsl. Stefndu byggja einnig á skaðabótalögum nr. 50/1993, lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, vátryggingaskilmálum BA10 og AA20 og lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefndu byggja kröfu um málskostnað á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

V

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi, A, og fyrirsvarsmaður stefnda Steypustöðvarinnar ehf., F, aðilaskýrslur. Jafnframt gáfu vitnaskýrslur D, starfsmaður stefnda Steypustöðvarinnar ehf., B múrarameistari og C nemi.

Við aðalmeðferð málsins voru af hálfu stefnanda lagðar fram endanlegar dómkröfur í málinu. Hafa þá 213.904 krónur verið dregnar frá kröfu í hverjum lið dómkrafna stefnanda, sem er sú fjárhæð sem stefnandi fékk greidda sem dagpeninga frá Sjúkratryggingum Íslands.

Í máli þessu greinir aðila á um orsakir slyss sem stefnandi lenti í 1. ágúst 2012. Þegar slysið varð var stefnandi að vinna við að dæla steypu í gólf í húsi að Faxatúni 3 í Garðabæ. Steypunni var dælt úr bifreiðinni NN-210, sem stóð á götu fyrir utan húsið. Bílstjóri bifreiðarinnar, D, sá um að dæla steypunni úr bifreiðinni. Stefnandi var inni í húsinu og hélt á svokölluðum gúmmírana sem var fastur á steypudælu sem tengd var við bifreiðina.

Stefnandi skýrði frá tildrögum slyssins fyrir dómi. Kvað hann að við steypudælingu umræddan dag hafi steypan klárast þegar um rúmmetra af steypu hafi vantað upp á til að klára verkið. Bifreiðin hafi einnig gefið frá sér hljóð sem gefið hafi til kynna að steypan væri búin. Ákveðið hafi verið að stöðva vinnu og panta meiri steypu. Stefnandi hafi þá farið út úr húsinu ásamt samstarfsfólki hans og fengið sér kaffi. Þá hafi einhver kallað að steypudæling væri hafin auk þess sem hávaði hafi heyrst frá steypudælunni sem gefið hafi til kynna að dæling væri hafin. Við það hafi stefnandi, ásamt samstarfsfólki, hlaupið að rananum á dælunni, sem lá inni í húsinu, til þess að tryggja að steypa færi ekki út um allt hús og á það sem þegar hafi verið búið að steypa. Engin steypa hafi hins vegar komið úr rananum. Þá hafi orðið öflug sprenging, raninn hafi kastast til og fleygt stefnanda nokkra metra inn í húsið. Eftir það hafi hann staðið upp og fundið til í hendinni. Stefnandi kvað dælustjórann, D, hafa verið úti á götu við steypubílinn þegar slysið varð, úr sjón- og kallfæri.

Vitnið D, sem stjórnaði dælingu steypunnar, skýrði frá því fyrir dómi að reynt hefði verið að klára steypuna úr bílnum. Þegar steypan hafi hætt að koma úr rananum hafi hann slökkt á dælunni, farið út og pantað meiri steypu. Hann hafi farið að skoða dæluna á meðan hann beið og prufað að dæla aftur á bak. Þá hafi komið sprenging úr kassanum aftan á dælunni og hann þá áttað sig á því að stífla væri í dælunni. Dælan hafi haldið áfram að dæla lofti aftan á stífluna og mikið loft hafi verið komið í rörið. Hann hafi þá byrjað að dæla til baka til þess að losa loftið. Hann hafi svo séð að stefnandi og B hafi verið komnir við hinn enda dælunnar. Hann hafi þá strax slökkt á dælunni og hlaupið í átt að húsinu til þess að stöðva þá en það hafi verið of seint. Hann hafi komið að stefnanda og séð að slys hefði orðið.

Vitnið B bar fyrir dómi að þeir stefnandi hefðu setið úti að fá sér kaffi þegar dælan hafi farið í gang og þeim verið sagt að það væri að koma steypa. Þeir hafi farið inn í húsið, gengið að rananum og beðið eftir að steypan kæmi. Þeir hafi ekki vitað að einhver vandamál væru með dæluna. Þá hafi myndast lofttappi sem hafi þeytt slöngunni með fyrrgreindum afleiðingum.

Þá bar vitnið C fyrir dómi að þegar hún hafi verið í kaffi, ásamt stefnanda og B, hafi einhver kallað „steypa“ og eitthvert stress hafi myndast. Þau hafi þá farið að rananum. Hún hafi staðið fyrir utan húsið og stutt við ranann.

Stefnandi byggir bótakröfur sínar á hendur stefndu í fyrsta lagi á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttarins. Stefndi, Steypustöðin ehf., beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda vegna slyssins 1. ágúst 2012 og hafi á slysdegi verið með frjálsa ábyrgðatryggingu atvinnurekstrar hjá VÍS, sem taki til tjónsins, sbr. 44. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

Óumdeilt er að stefnandi hlaut áverka við að lenda í umræddu slysi 1. ágúst 2012 og að stefndi, Steypustöðin ehf., var með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. á slysdegi. Um orsök slyssins verður helst stuðst við frásögn stefnanda og þeirra vitna sem komu og gáfu skýrslu fyrir dómi. Vinnueftirlitið gerði skýrslu eða umsögn um slysið, dagsetta 2. október 2012. Fram kemur í umsögninni að hún byggi á umsögn stefnanda og B. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins samkvæmt umsögninni er að af frásögn yrði ekki annað ráðið en að lofttappinn sem myndaðist hafi verið það kröftugur að ekki hefði verið við ráðið þótt augn- og talsamband hefði verið milli stjórnanda dælunnar og þeirra sem stjórnuðu barkanum. Þá lýkur umsögninni með ábendingu um að leitast skyldi við að haga steypudælingu þannig að augnsamband sé milli þeirra sem stjórna dælu og slöngu svo umsvifalaust sé hægt að stöðva dælingu beri eitthvað út af. Gæta þurfi sérstakrar varúðar sé verið að tæma dælu.

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skulu vélar, vélahlutar, ílát, geymar, katlar, áhöld, tæki, virki hvers konar og húshlutar, samstæður og annar búnaður, þannig úr garði gerður að gætt sé fyllsta öryggir og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Lög nr. 46/1980 leggja ekki einungis skyldur á atvinnurekendur um að fylgja fyrirmælum laganna heldur einnig á þá sem lána eða leigja út búnað, samkvæmt 3. mgr. 29. gr. laganna, sbr. 1. mgr. sömu greinar.

Stefnandi og vitnin B og D báru allir fyrir dómi að venjulega, við vinnu sem þessa, væri dælustjórinn hjá þeim sem stýrðu dæluendanum, rananum, og fylgdist með og væri þá augn- og talsamband þeirra á milli.

Stefnandi kvaðst aldrei myndu hafa staðið við dæluna hefði hann vitað að eitthvað væri að og að dælustjóri væri í einhverju basli með dæluna því það væri kraftur í þessum vélum. Það hafi hann hins vegar ekki vitað og hafi þeim B ekki verið ljóst hvort komin væri meiri steypa eða ekki. Þeir hafi staðið upp við það að dælan hafi farið í gang og einhver kallað að dæling væri að hefjast en þegar engin steypa hafi komið úr dælunni hafi þeir ekki vitað hvað væri í gangi þar sem þeir hafi ekki verið í sjón- eða kallfæri við D. Þá hafi þeir ekki lagt frá sér ranann ef ske kynni að það kæmi steypa. Þeir hafi ekki getað heyrt af hljóðinu í dælunni hvort verið væri að dæla áfram eða aftur á bak.

Vitnið B bar fyrir dómi að við störf sem þessi stæðu menn almennt ekki við dæluna nema þegar verið væri að dæla steypu og ekki ef verið væri að losa stíflu. Venjulega tækju dælustjórar dælur út fyrir vinnusvæði til þess að losa stíflur en það gerðist ekki oft.

Samkvæmt framburði D, starfsmanns stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., sem stjórnaði dælingu steypunnar, kallaði hann ekki til s-kk-ef og B umrætt sinn að steypudæling væri hafin. Kvaðst hann ekki hafa viljað hafa þá í kringum dæluna við þessar aðstæður þar sem hættulegt sé að vera við endann á slöngunni þegar lofttappar myndist. Taldi hann að hann hefði getað kannað hvort einhverjir væru við ranann á dæluendanum áður en hann hafi byrjað að reyna að losa stífluna. Hann hafi fyrst séð að menn væru við dæluendann þegar hann hafi verið kominn upp á dæluna og séð yfir vegginn. Til séu verklagsreglur um hvernig eigi að framkvæmda verk sem þessi en hann hafi ekki séð þær fyrir slysið.

Að framangreindu virtu verður að telja að fyllsta öryggis hafi ekki verið gætt umrætt sinn. Verður að telja að dælustjóranum, starfsmanni stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., hafi borið að tilkynna stefnanda, sem og öðrum sem komu að verkinu, að hann hygðist setja dæluna í gang í þeim tilgangi að losa stíflu í henni og að ekki ætti að fara að rana dælunnar. Þá er það álit hinna sérfróðu meðdómenda að réttast hefði verið við þessar aðstæður að láta ranann ofan í steypusílóið sem var á steypubílnum, en augljós hætta var á að raninn myndi sveiflast kröftuglega til ef stíflan losnaði. Dælustjórinn sýndi samkvæmt framangreindu stórfellt gáleysi þegar hann reyndi að losa stíflu í steypudælunni umrætt sinn enda var honum, samkvæmt framburði hans sjálfs, ljóst að aðstæður væru hættulegar. Verður og talið að saknæm háttsemi dælustjórans hafi leitt til slyss stefnanda. Ber stefndi, Steypustöðin ehf., ábyrgð á háttsemi dælustjórans eftir reglum skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð. Er þá litið til þess að á félaginu hvíldi skylda til að tryggja að ekki hlytist slysahætta af steypudælum félagins, sbr. 29. gr. laga nr. 46/1980. Að öllu framangreindu virtu er jafnframt fallist á bótaskyldu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda, Steypustöðvarinnar ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í vinnuslysi 1. ágúst 2012.

Stefnandi byggir bótakröfur sínar á hendur stefndu í öðru lagi á hlutlægum ábyrgðarreglum umferðarlaga, sbr. 88. og 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Að virtri framangreindri niðurstöðu kemur sú málsástæða ekki til frekari skoðunar.

Stefnandi byggir útreikning krafna sinna á örorkumati dómkvadds matsmanns, dagsettu 12. maí 2015. Af málatilbúnaði aðila virðist óumdeilt að leggja framangreint mat til grundvallar útreikningi dómkrafna stefnanda. Lýtur ágreiningur aðila að því hvaða tekjur skuli leggja til grundvallar tímabundnu atvinnutjóni og varanlegri örorku stefnanda. Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins ber stefnandi sönnunarbyrði um umfang tjóns síns. Hefur honum ekki tekist að sýna fram á að sérstakar aðstæður séu fyrir hendi sem leiði til þess að miða beri við aðrar tekjur en þær sem hann hafði síðustu þrjú ár fyrir slysið, í samræmi við þrautavarakröfu hans.

Óumdeilt er að tímabil óvinnufærni stefnanda hafi verið frá 1. ágúst 2012 til 31. desember 2012. Tímabundið atvinnutjón nemur þá fyrir framangreint tímabil 1.473.462 krónum (3.536.308 / 12 x 5). Frá þeirri fjárhæð dragast 213.904 krónur sem stefnandi fékk greiddar sem dagpeninga frá Sjúkratryggingum Íslands og nema bætur hans fyrir tímabundið atvinnutjón þá 1.259.558 krónum. Þá er fallist á kröfu stefnanda um þjáningabætur að fjárhæð 257.797 krónur, samkvæmt 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndu gera ekki athugasemdir við útreikninga stefnanda vegna varanlegs miska, sem er í samræmi við örorkumat dómkvadds matsmanns, og er því fallist á kröfu stefnanda um miskabætur að fjárhæð 962.823 krónur. Hvað varðar kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku samkvæmt 5., 6. og 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þá ber einnig að miða við meðaltekjur stefnanda síðustu þrjú ár fyrir slysdag í samræmi við þrautavarakröfu hans þar um, að fjárhæð 6.259.210 krónur. Er í útreikningi stefnanda miðað við örorkumat dómkvadds matsmanns og hefur eingreiðsla örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands verið dregin frá. Í dómkröfum stefnanda er gerð krafa um bætur vegna útlagðs kostnaðar að fjárhæð 298.392 krónur. Í samræmi við 129. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, er tekið tillit til þess kostnaðar við ákvörðun málskostnaðar.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er fallist á dómkröfur stefnanda að fjárhæð 8.739.388 krónur. Samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 bera bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningar og varanlega miska 4,5% vexti frá því að tjón varð. Samkvæmt því á stefnandi rétt á 4,5% vöxtum af 2.480.178 krónum frá 1. ágúst 2012 fram til þess dags þegar krafan ber dráttarvexti, samkvæmt lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1993. Bætur fyrir varanlega örorku bera 4,5% vexti frá upphafsdegi metinnar örorku samkvæmt 5. gr., sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1993. Samkvæmt því á stefnandi rétt á 4,5% vöxtum af 6.259.210 krónum frá 12. maí 2015 fram til þess dags þegar krafan ber dráttarvexti.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi þegar kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Samkvæmt gögnum málsins lá matsgerð dómkvadds matsmanns fyrir 12. maí 2015 sem stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., var nauðsynleg til að meta tjónsatvik og reikna út fjárhæð bóta. Með hliðsjón af því þykir rétt að miða upphafsdag dráttarvaxta við 12. júní 2015.

Eftir þessa niðurstöðu og í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 1.800.000 krónur í málskostnað, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dóminn kveða upp H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari og meðdómsmennirnir Á-kk-nf I-kk-nf og F-kk-nf J-kk-nf.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf. og Steypustöðin ehf., greiði stefnanda, A, óskipt 8.739.388 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 2.480.178 krónum frá 1. ágúst 2012 til 12. maí 2015 og af 8.739.388 krónum frá 12. maí 2015 til 12. júní 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 8.739.388 krónum, frá 12. júní 2015 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 1.800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf

F-kk-nf J-kk-nf