E-1896/2010

Mál þetta, sem tekið var til dóms 2. mars sl., er höfðað 24. júní 2010.

Stefnandi er S-kk-nf S-kk-nf J-kk-nf, Blómvöllum 2, Hafnarfirði.

Stefndi er Verktakar Magna ehf., Hæðarsmára 6, Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði stefnanda 4.747.930 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. apríl 2010 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

I

Í stefnu er því lýst að stefnandi hafi hafið störf hjá stefnda 1. febrúar 2000. Stefndi reki verktakafyrirtæki og hafi stefnandi starfað sem yfirverkstjóri hjá stefnda. Hann hafi séð um allar framkvæmdir á vinnusvæðum, stýrt verkefnum og séð um mannaráðningar. Stefnandi hafi verið í fullu starfi en ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur milli stefnanda og stefnda. Við starfslok hafi laun stefnanda verið 310.856 krónur fyrir tvær vikur eða 621.712 krónur á mánuði, auk bifreiðahlunninda, 61.372 krónur og fæðishlunninda, 4.500 krónur. Stefnandi hafi fengið greidd full laun í fríi og áunnið sér 29 daga orlofsrétt fyrir sumarið 2010 þar sem hann hafi þá starfað í 10 ár hjá sama vinnuveitanda, sbr. kjarasamning aðila. Stefnanda hafi verið vikið úr starfi með uppsagnarbréfi dagsettu 8. apríl 2010 sem honum hafi borist í hendur 9. apríl. Um fyrirvaralausa uppsögn hafi verið að ræða og hafi eftirfarandi komið fram orðrétt í uppsagnarbréfinu: „Þú hefur orðið uppvís að broti í starfi. Þér er vikið úr starfi á meðan rannsókn fer fram. Brottreksturinn tekur hér með gildi.“ Hafi H-kk-nf K-kk-nf, stjórnarformaður stefnda ritað undir bréfið. Með hliðsjón af því sem fram komi í uppsagnarbréfinu hafi stefnandi ekki mætt til vinnu eftir að honum hafi borist uppsagnarbréfið í hendur enda ljóst að ekki hafi verið óskað eftir starfskröftum hans frekar. Stefnandi hafi ekki fengið greidd laun eftir að uppsögnin átti sér stað. Stefnandi hafi mótmælt uppsögninni með bréfi dagsettu 12. apríl 2010. Engin svör hafi borist vegna mótmæla stefnanda og í kjölfarið hafi hann leitað til stéttarfélags síns, Verkstjórasambands Íslands. Í framhaldinu hafi stefnda verið sent innheimtubréf, dagsett 28. apríl 2010, vegna vangoldinna launa og hafi verið gerð krafa að fjárhæð 6.289.740 krónur sem sundurliðist þannig: Vangreidd laun vegna apríl, 500.000 krónur, vangreidd laun á uppsagnarfresti, 3.000.000 króna, áunnið uppsafnað orlof, 1.061.381 króna, vangreitt orlof 1.338.263 krónur og bifreiðahlunnindi, 390.096 krónur.

Svar hafi borist frá stefnda, með bréfi dagsettu 6. maí 2010, þar sem kröfum stefnanda hafi verið hafnað. Komið hafi fram í bréfinu að rökstuddur grunur væri um að stefnandi hafi gerst brotlegur við hegningarlög í fleiri en eitt skipti og að stefnandi hafi fyrirgert öllum rétti til uppsagnarfrests. Stefnandi hafi mótmælt uppsögninni, með bréfi dagsettu 18. maí 2010, enda hafi engar sannanir eða gögn verið lögð fram um meint brot og engar skýringar á því um hvaða brot hafi verið að ræða og kannist stefnandi alls ekki við að hafa framið nein brot í starfi sínu fyrir stefnda. Hafi krafan verið ítrekuð og gefinn tveggja vikna frestur til að gera upp skuldina en að öðrum kosti yrði leitað til dómstóla. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Hafi krafan tekið breytingum frá innheimtubréfinu. Gjalddagi sé 9. apríl 2010, en krafan sundurliðist þannig:

Laun, 18. – 30. apríl 310.686 krónur

Uppsagnarfrestur, maí 621.372 krónur

Uppsagnarfrestur, júní 621.372 krónur

Uppsagnarfrestur, júlí 621.372 krónur

Orlof 2008-2009 1.008.297 krónur

Orlof 2009-2010 831.555 krónur

Orlof 2010-2011 209.322 krónur

Orlofsuppbót/maí 2009-apríl 2010 25.200 krónur

Orlofsuppbót/maí 2010-júlí 2010 6.450 krónur

Desemberuppbót 31.200 krónur

Bifreiðahlunnindi 429.604 krónur

Fæðishlunnindi 31.500 krónur

Samtals 4.747.930 krónur

Í greinargerð gerir stefndi athugasemd við málsatvikalýsingu í stefnu og kveður hana ekki gefa rétta mynd af málinu. Telur stefndi atvikin þau að stefnandi hafi starfað sem yfirverkstjóri hjá stefnda, en jafnframt setið í stjórn félagsins frá árinu 2003 og sé eigandi að 7% hlutafjár í félaginu. Þann 31. mars 2010 hafi stefnanda og öllum öðrum starfsmönnum stefnda verið sagt upp störfum. Hafi allir starfsmenn stefnda fengið uppsagnarbréf, þar á meðal stjórnendur þess. Miðað hafi verið við að hver ætti rétt á þeim uppsagnarfresti sem kjarasamningar segðu til um. Í tilfelli stefnanda hafi verið um þriggja mánaða uppsagnarfrest að ræða. Þann 8. apríl 2010 hafi stefnanda verið sagt upp störfum vegna trúnaðarbrests sem hafi lýst sér í því að hann hafi gerst brotlegur í starfi. Brottrekstur stefnanda úr starfi hafi því verið á uppsagnarfresti og þyki rétt að ítreka það. Trúnaðarbresturinn hafi verið fólginn í því að upp hafi komist um að stefnandi hafði um nokkurt skeið skarað eld að eigin köku á kostnað stefnda. Meðal þess sem stjórnarformaður stefnda hafi komst að hafi verið að stefnandi hafi markvisst stundað það að taka efni úr námum stefnda og færa það til eigin verka, sem hafi verið stefnda óviðkomandi. Til þess hafi hann notað bæði starfsmenn og tæki stefnda. Þegar stefnanda hafi verið vikið úr starfi hafi því verið ljóst að hann hafi án heimildar ráðstafað fé, vélum, efni og mannskap félagsins í eigin þágu eða annarra og þannig misnotað aðstöðu sína, sjálfum sér til hagsbóta.

Uppsögnina hafi borið að með þeim hætti að stjórnarformaður stefnda, H-kk-nf K-kk-nf, hafi fengið staðfestingu á því að stefnandi hafi ekki skilað inn tímaskýrslum vegna vinnu eins af tækjamönnum stefnda vegna lóðar í Kópavogi. Hafi H-kk-nf komist að því að stefnandi hafi skipað umræddum tækjamanni að vinna tiltekið verk í hesthúsahverfi í Kópavogi. H-kk-þgf hafi ekki verið kunnugt um að stefndi væri að vinna verk þar og hafi fylgst með því hvort verkseðlar hafi skilað sér inn til skrifstofu félagsins. Þegar þeir hafi ekki gert það hafi málið verið athugað frekar og þá hafi komið í ljós að margir starfsmenn stefnda hafi unnið að verkinu og verið skipað að skrifa tíma sína á önnur verk, nánar tiltekið gatnagerð við Hlíðarfót, sem hafi verið stórt verkefni sem unnið hafi verið að undir Öskjuhlíð. Einnig hafi komið í ljós að vélar í eigu stefnda hafi verið notaðar í verkið og fluttar á staðinn af starfsmönnum stefnda. Efni sem notað hafi verið hafi komið úr námunni Bolaöldu sem stefndi kaupi efni úr, en enginn reikningur hafi verið gefinn út á verkið. Í kjölfarið hafi H-kk-nf K-kk-nf hringt í stefnanda og tjáð honum að hann vildi hitta stefnanda á skrifstofu sinni og ræða þetta mál. Jafnframt hafi H-kk-nf tjáð stefnanda að hann teldi að stefnandi hafi orðið uppvís að broti í starfi. Hafi stefnandi hafnað því að koma á skrifstofu stefnda og svara fyrir mál sitt og svo hafi farið að forsvarsmenn stefnda hafi talið að þeir ættu engan annan kost en að segja stefnanda upp starfi enda hafi þá legið fyrir að stefnandi hafi stundað ofangreinda háttsemi um nokkurn tíma. Þar sem stefnandi hafi ekki viljað koma á skrifstofu stefnda hafi honum í kjölfarið verið sent ábyrgðarbréf þar sem fram hafi komið að hann hafi orðið uppvís að broti í starfi og að honum væri vikið úr starfi.

Í kjölfar þess að stjórnarformaður stefnda hafi fengið það staðfest að stefnandi stundaði þá háttsemi sem að framan sé rakið hafi hann tekið viðtöl við starfsmenn félagsins þar sem upp hafi komið fleiri mál af svipuðum toga. Meðal annars hafi komið í ljós að stefnandi hafi fengið starfsmann stefnda til að halda norskunámskeið fyrir aðila, sem ekki tengist stefnda á nokkurn hátt. Þessa norskukennslu hafi stefnandi látið stefnda greiða fyrir.

Stefnandi haldi því fram að hann hafi ekki verið upplýstur um ástæðu uppsagnar sinnar. Því sé mótmælt. Honum hafi mátt vera ljóst af hverju uppsögnin hafi stafað enda hafi hann verið kallaður á fund sem hann hafi neitað að koma á. Lögmaður stefnanda segi í bréfi dagsettu 18. maí 2010 að umbjóðandi hans hafi ekki hugmynd um hvað verið sé að vísa til í riftunarbréfi stefnda en af gögnum málsins megi sjá að af nógu hafi verið að taka. Frá því stefnanda hafi verið sagt upp starfi hafi sjö mál verið kærð sérstaklega til lögreglu og svo kunni að vera að fleiri mál fari sömu leið. Þau mál sem kærð hafi verið til lögreglu séu bensínúttektir á eigin bifreið á kostnað stefnda, norskunámskeið fyrir vini, kunningja og samkeppnisaðila á kostnað stefnda, þrjú verk þar sem efni, vélar og mannskapur stefnda hafi verið notaður en tímar ekki skrifaðir og verk þar sem stefnandi hafi tekið að sér að koma efni í lóð í Álfkonuhvarfi í skiptum fyrir rafbúnað og heimilistæki. Ljóst sé að tjón stefnda hlaupi á milljónum króna.

Eftir uppsögn stefnanda hafi hann boðað komu sína á skrifstofu stefnda og hafi forsvarsmenn stefnda ávallt verið tilbúnir að ræða við hann um uppsögn hans en eins og atvikum hafi háttað þá hafi stefnandi ekki séð sér fært að gefa sig á tal við forsvarsmenn stefnda. Stefnandi hafi orðið uppvís að brotum í starfi sem að mati stefnda varði við hegningarlög. Háttsemi stefnanda hafi verið kærð til lögreglu og honum tilkynnt um að hann hafi orðið uppvís að broti í starfi. Þeirri fullyrðingu stefnanda að honum hafi verið algjörlega ómögulegt að verjast ásökunum stefnda sé hafnað. Af gögnum málsins megi ljóst vera að stefnandi hafi ítrekað gerst sekur um refsiverða háttsemi og brotið gegn trúnaðarskyldum sínum við stefnda og sé það hin raunverulega ástæða þess að engar varnir hafi borist.

Strax í kjölfarið á uppsögn stefnanda hafi starfsmenn stefnda gefið sig á tal við fyrirsvarsmenn stefnda og látið vita af því að stefnandi hefði hug á því að hefja störf í Noregi og að hann væri að reyna að fá starfsmenn stefnanda með sér. Hafi hann fengið þrjá starfsmenn stefnda með sér til Noregs. Á sama tíma hafi forsvarsmenn stefnda fengið fregnir af því að stefnandi hafi hafið störf í Noregi. Hafi það komið heim og saman við aðrar upplýsingar sem hafi legið fyrir við brottrekstur stefnanda að hann hafi í nokkurn tíma undirbúið starfsferil sinn í Noregi á eigin spýtur. Leggi stefndi fram í málinu skráningaskírteini á fyrirtækinu „ISNOR MASKIN LIMITED“ en þar sé stefnandi skráður fyrir 20% eignarhlut. Félagið hafi verið stofnað 12. apríl 2010 og erfitt sé að gera sér í hugarlund að grundvöllur þess hafi ekki átt sér lengri aðdraganda en þrjá daga. Jafnframt sé bent á að tveir af þremur stofnendum og eigendum umrædds félags hafi sótt norskunámskeið sem stefnandi hafi skipulagt á kostnað stefnda. Hér sé alveg ljóst að um alvarlegt brot á trúnaðarskyldunni hafi verið að ræða, sem út af fyrir sig hafi réttlætt uppsögn stefnanda úr starfi fyrirvaralaust og án viðvörunar.

Stefnda sé sérstaklega vel kunnugt um það hversu mikla vinnu þurfi að inna af hendi til að stofna slíkt félag og hefja störf í Noregi því félagið hafi stefnt að því að hasla sér völl þar í landi um nokkurt skeið. Stefndi hafi þurft að leggja fram bæði vinnu og fjármagn til að afla sér tilskilinna leyfa fyrir verktakastarfsemi í Noregi. Í janúar hafi stefnandi tilkynnt öðrum eigendum stefnda að hann myndi eyða allt að tveimur klukkustundum á dag við að læra norsku, enda væri það nauðsynlegur undirbúningur fyrir stefnanda til þess að hann gæti leitt fyrsta vinnuhóp stefnda í Noregi eins og til hafi staðið. Eftir að stefnanda hafi verið sagt upp störfum hafi aðrir starfsmenn stefnda upplýst eigendur félagsins um að stefnandi hafi ekki verið við vinnu nema í mesta lagi hálfan dag svo vikum skipti á tímabilinu janúar-apríl 2010. Þegar forsvarsmönnum stefnda hafi orðið það ljóst að stefnandi væri að notfæra sér stöðu sína sér til hagbóta á kostnað fyrirtækisins hafi verið gripið til þeirra aðgerða að kalla hann á fund og gera honum ljóst að brottvikning úr starfi væri óumflýjanleg enda algjör trúnaðarbrestur orðinn milli aðila. Frá þeim tíma sem stefnanda hafi verið sagt upp störfum hafi hann unnið og starfað í Noregi fyrir ISNOR MASKIN LTD. Samkvæmt upplýsingum stefnda, sem staðfestar hafi verið af framkvæmdastjóra ISNOR, hafi stefnanda verið sagt upp störfum hjá því félagi í ágúst 2010.

II

Stefnandi kveður stefnda hafa vanefnt að greiða stefnanda laun í apríl og á uppsagnarfresti í maí, júní og júlí. Þá eigi stefnandi inni orlof, uppbætur, bifreiðahlunnindi og fæðishlunnindi. Vísað sé til meginreglna vinnu-, samninga- og kröfuréttar um að greiða beri umsamin laun og aðrar greiðslur í samræmi við gildandi ráðningar- eða kjarasamning. Jafnframt sé vísað til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks o.fl.

Í uppsagnarbréfi sé stefnanda gefið að sök að hafa orðið uppvís að broti í starfi en stefnandi kannist alls ekki við að hafa framið nein brot í starfi sínu hjá stefnda og hafi ekki hugmynd um í hvað verið sé að vísa. Þrátt fyrir að hafa leitað eftir því hafi stefndi ekki viljað gefa upp um hvað sé að ræða og því sé engin leið fyrir stefnanda að verjast þessum ásökunum. Engin gögn hafi verið lögð fram um þau brot sem hann eigi að hafa framið og hafi fyrirsvarsmenn stefnda verið ófáanlegir til að gefa upp um hvað sé að ræða. Sé ljóst að hin fyrirvaralausa uppsögn sé ólögmæt og að stefnda beri að greiða laun stefnanda á uppsagnarfresti. Uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir samkvæmt grein 10.1. í kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Verkstjórafélags Íslands hins vegar en þar segi í 1. mgr.: „Eftir eins mánaðar starf og til loka fyrsta starfsárs hjá sama vinnuveitanda, skal gagnkvæmur uppsagnarfrestur vera 1 mánuður og úr því 3 mánuðir. Uppsögn skal vera skrifleg og miðast við mánaðamót.“ Laun sem miðað sé við séu þau laun sem stefnandi hafi haft við starfslok, 310.686 krónur, fyrir hvern hálfan mánuð.

Kröfu sína til orlofs á heildarlaun byggi stefnandi á orlofslögum nr. 30/1987, einkum 1. og 7. gr., en einnig á 8. gr., þar sem kveðið sé á um uppgjör orlofs við starfslok. Einnig sé vísað í 2. kafla kjarasamnings aðila en samkvæmt kjarasamningi vinni stefnandi sér inn 28 daga orlof eftir fimm ára starf hjá sama vinnuveitanda og 29 daga eftir 10 ára starf. Orlof sem stefnandi hafi unnið sér inn vegna sumarsins 2009 hafi verið 28 dagar og hafi stefnandi aðeins tekið fimm daga orlof það sumar. Hafi hann því átt inni 23 daga frá fyrra ári. Laun á dag hafi verið 43.839 krónur (950.000/21,67). Krafa stefnanda fyrir orlof frá fyrra ári sé því 1.008.297 krónur (43.839 x 23). Þá hafi stefnandi átt inni fullt orlof vegna orlofsársins frá maí 2009 til apríl 2010, eða 29 daga, samtals 831.555 krónur (621.372/21,67 = 28.674, 29 x 28.674 = 831.555) og 7,3 daga fyrir mánuðina maí – júlí 2010 en stefnandi vinni sér inn 2,417 dag á mánuði í orlof (29/12). Stefnandi eigi rétt á orlofs- og desemberuppbót, sbr. grein 1.3 og 1.4. í kjarasamningi aðila frá 2004, sbr. 3. gr. viðbótarsamnings við fyrrgreindan kjarasamning frá febrúar 2008. Orlofsuppbót fyrir orlofsárið maí 2009 til apríl 2010 sé 25.200 krónur. Orlofsuppbót fyrir maí 2010 til júlí 2010 séu 3/12 af 25.800 eða 6.450 krónur. Desemberuppbót reiknist átta mánuðir, þ.e. desember 2009 til júlí 2010, 8/12 af 46.800 = 31.200 krónur. Stefnandi hafi fengið 61.372 krónur í bifreiðahlunnindi á tveggja vikna fresti. Krafan um bifreiðahlunnindi sé því samtals 429.604 krónur (7 x 61.372). Þá hafi stefnandi fengið 4.500 krónur í fæðishlunnindi á tveggja vikna fresti og sé krafan um fæðishlunnindi því 31.500 krónur (7 x 4.500).

Stefnandi kveðst styðja kröfuna um dráttarvexti við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Miðað sé við að krafan hafi öll gjaldfallið 9. apríl 2010 þegar stefnanda hafi verið vikið úr starfi með ólögmætum hætti. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing sé vísað til 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndi kveðst byggja á eftirgreindum málsástæðum og lagarökum:

Réttur atvinnurekanda til að rifta ráðningarsamningi við starfsmann.

Þar sem ekki sé að finna neinar almennar eða tæmandi reglur um það hvenær vinnuveitanda sé heimilt að víkja starfsmanni fyrirvaralaust úr starfi sé nauðsynlegt að líta til meginreglna samninga- og vinnuréttar og úrlausna dómstóla. Með riftun sé átt við fyrirvaralausa uppsögn eða slit á ráðningu. Almennt sé viðurkennt í vinnurétti að rifti atvinnurekandi ráðningu með lögmætum hætti falli niður réttur starfsmanns til launa á uppsagnarfresti. Almenn skilyrði riftunar séu að um verulega eða ítrekaða vanefnd á ráðningasamningi eða meginskyldum í ráðningarsamningi sé að ræða. Meginskyldur starfsmanns megi brjóta upp í þrjá hluta: Vinnuframlag, hlýðni og trúnað við vinnuveitanda. Í málinu byggi stefndi á því að riftun hans á ráðningarsamningi stefnanda hafi verið lögmæt. Telji stefndi að stefnandi hafi brotið gegn einni af aðalskyldum sínum við sig, trúnaðarskyldunni. Í þessu ljósi sé rétt að ítreka að stefnandi hafi verið einn af lykilstarfsmönnum stefnda, setið í stjórn félagsins og sé einn af eigendum þess.

Brot á trúnaðarskyldu.

Trúnaðarskyldunni hafi verið lýst svo, að í henni felist skylda samningsaðila til að láta ekki eigin hagsmuni ráða einhliða athöfnum sínum eða athafnaleysi í samningssambandinu, heldur verði þeir, innan ákveðinna marka, að taka tillit til hagsmuna viðsemjenda sinna. Með öðrum orðum felist í trúnaðarskyldunni sú skylda á starfsmanni að vinna ekki gegn hagsmunum fyrirtækisins. Trúnaðarskyldan sé almennt ríkari í langtímasamningum og sé vægi þeirra almennt séð mest þar sem tengsl aðilanna sé mikil. Þann 8. apríl 2010, þegar stefnanda hafi verið vikið úr starfi, hafi legið ljóst fyrir að hann hafi gerst sekur um brot í starfi. Sú háttsemi hafi verið kærð til lögreglu og telji stefndi að um svo alvarlegt brot hafi verið að ræða að brottvikning stefnanda hafi verið lögmæt. Brot á trúnaðarskyldunni, sem sé gagnkvæm milli aðila, geti leitt til þess að samningar milli aðila séu riftanlegir. Hér megi vísa til dóma Hæstaréttar Íslands nr. 500/1998 og 501/1998 en í þeim dómum hafi vinnuveitanda verið heimilt að víkja fyrirvaralaust og án aðvörunar, tilteknum starfsmönnum sínum, úr vinnu þar sem undirbúningur þeirra til að koma á fót sjálfstæðum atvinnurekstri hafi verið ósamrýmanlegur þeim trúnaðarskyldum sem starfsmennirnir hafi borið gagnvart vinnuveitanda sínum. Af þessum dómum megi ráða að starfsmönnum sé óheimilt að undirbúa eða hefja samkeppni á sama tíma og þeir séu á launaskrá. Stefndi telji augljóst með hliðsjón af því að stefnandi hafi verið skráður sem stofnandi og eigandi að 20% hlutafjár í verktakafyrirtækinu ISNOR í félagi við sömu aðila og hann hafi útvegað norskukennslu á kostnað stefnda, að stefnandi hafi um nokkurt skeið, fyrir brottvikningu, unnið að því að hefja samkeppni við stefnda. Stefndi telji að þessi háttsemi ein og sér nægi til þess að riftun á vinnusamningi stefnanda hafi verið lögmæt.

Kröfugerð og rökstuðningur stefnanda.

Stefndi kveðst mótmæla því sem fram komi í stefnu um launaútreikning, orlof, orlofs- og desemberuppbót, bifreiðahlunnindi og fæðishlunnindi. Í stefnu sé gerð krafa um vangoldin laun. Þá beri fyrst að nefna að þar sem krafa stefnanda sé að vera jafnsettur og að hann hefði verið ef ráðningarsambandi aðila hefði ekki lokið með þeim hætti sem það gerði, sé ljóst að krafan standist ekki. Hafi stefnandi þurft að greiða skatta af launum sínum og því verði að draga skatta frá kröfu stefnanda. Í öðru lagi beri nefna að stefnandi hafi fengið allar launagreiðslur uppgerðar fram til þess tíma að honum hafi verið vikið úr starfi. Sökum háttsemi sinnar hafi stefnandi fyrirgert öllum rétti sínum til launagreiðslna á uppsagnarfresti. Þar fyrir utan sé ítrekað að stefnandi hafi, ásamt öllum öðrum starfsmönnum stefnda, verið á uppsagnarfresti þegar honum hafi verið vikið úr starfi. Hann geti því ekki átt rétt til launa í júlímánuði eins og haldið sé fram í stefnu. Í þriðja lagi beri að nefna að laun stefnanda hafi verið heildarlaun eða fastlaunakerfi. Hið sama gildi um laun annarra eigenda félagsins. Um hafi verið að ræða laun sem séu langt umfram það sem kjarasamningar kveði á um. Í ljósi þess að stefnandi hafi verið einn af stjórnarmönnum félagsins, frá árinu 2003, yfirmaður og næst stærsti hluthafi sé bersýnilegt að honum hafi verið fullkunnugt um að um heildarlaun hafi verið að ræða.

Kjarasamningar þeir sem stefnandi vísi til í stefnu sé ætlað að tryggja starfsmönnum ákveðin lágmarksréttindi. Þar sem um heildarlaun stefnanda hafi verið að ræða og kjör langt umfram það sem kjarasamningarnir kveði á um sé ljóst að þeir eigi ekki við í þessu tilfelli. Stefnandi hafi setið í stjórn félagsins í sjö ár og allan tímann hafi sami háttur verið hafður á greiðslu orlofs, þ.e. þau hafi verið innifalin í heildarlaunum og hann hafi ætíð fengið laun sín greidd á réttum tíma og fengið greiðslur allt launaárið. Þessu til stuðnings séu lagðir fram launaseðlar stjórnarformanns stefnda og framkvæmdastjóra. Þar megi sjá að launaseðlar þeirra séu með sama sniði og stefnanda, þ.e. um heildarlaun hafi verið að ræða og orlof innifalið í þeim. Um töku orlofsdaga sé mótmælt því sem fram komi í stefnu. Því sé haldið fram að stefnandi hafi aðeins tekið sér fimm daga orlof sumarið 2009. Allt frá stofnun fyrirtækisins hafi sá háttur verið á hafður hjá stefnda að eigendur fyrirtækisins hafi sjálfir séð um að taka út sitt frí og hafi sjálfir ákveðið tímasetningar slíkra tímabila. Hjá stefnda sé miðað við almenna kjarasamninga um orlof og gildi sú regla einnig fyrir eigendur fyrirtækisins. Þannig hafi stefnandi átt rétt á tveimur dögum í orlof fyrir hvern unninn mánuð. Stefnandi hafi undanfarin ár ráðstafað í það minnsta 24 dögum á hverju ári þannig að hann hafi tekið sitt sumarleyfi, rúmlega tvær vikur í senn í kringum verslunarmannahelgi á hverju sumri, þegar stefndi hafi gefið starfsmönnum sínum frí, og til viðbótar allt að eina viku í senn 1-2 sinnum á ári vegna annarra þarfa, sem og frídaga eftir þörfum. Umrædda frídaga hafi stefnandi skráð sjálfur á þar til gerð eyðublöð sem hafi ýmist hangið upp á vegg á skrifstofu stefnda eða í vinnuskúrum.

Á framlögðu eyðublaði megi sjá hvernig sumarfríum starfsmanna stefnda hafi verið háttað á árinu 2009. Komi þar fram að stefnandi hafi tekið sér frí 16. og 17. júlí, vikuna 27.-31. júlí, dagana eftir verslunarmannahelgi 4.,5.,6. og 7. ágúst. Um haustið hafi stefnandi tekið frí dagana 9., 10., 11. og 12. nóvember. Alls séu þetta 15 dagar. Þá hafi verið lögð fram tilkynning, sem send hafi verið út til starfsmanna stefnda í nóvember 2009, megi þar sjá að til viðbótar sé jólafrí 2009, sem hafi verið frá 21.-31. desember, alls sjö dagar (21., 22., 23., hálfur 24., 28., 29. 30. og hálfur 31. desember). Tilkynning um slíkt jólaleyfi hafi verið send út til starfsmanna fyrirtækisins frá stofnun þess árið 1996. Þá komi ekki fram á eyðublaðinu að stefnandi hafi tekið sér þriggja daga frí í september 2009 þegar hann hafi farið í hestaferð eða tveir föstudagar sem stefnandi hafi tekið sér þegar hann hafi heimsótt fjölskyldu sína á Vestfjörðum síðasta haust, alls 5 dagar. Alls telji þetta 27 frídaga á orlofsárinu 2009. Stefnandi hafi því tekið út frí sitt og þyki stefnda það í besta falli vafasamt hjá stefnanda að halda því fram að hann hafi aðeins tekið út fimm daga orlof árið 2009. Til frekari sönnunar sem sýni það munstur sem hafi verið á frítöku stefnanda þá sé framlagt sams konar eyðublað fyrir sumarleyfi fyrir árið 2004, en þar hafi stefnandi skráð 15 daga í kringum verslunarmannahelgi. Þó langt sé um liðið sé ljóst að sjö daga jólafrí hafi verið tekið á þessum tíma og þó ekki sé skráð að öðru leyti séu verulegar líkur á því að stefnandi hafi tekið einhverja orlofsdaga til viðbótar. Staðreyndin sé sú að hverjum eiganda stefnda hafi verið falið að ráðstafa frídögum sínum sjálfir og hafi meðeigendur ekkert haft með frídaga stefnanda að gera. Hann hafi því haft fullkomið vald yfir þeirri ráðstöfun sjálfur og aldrei gert athugasemd við það kerfi sem ríki. Það þyki því í hæsta máta óeðlilegt að nú sé stefndi krafinn um orlof, langt aftur í tímann. Sérstaklega í ljósi þess að stefnandi hafi aldrei minnst á og ekki haft fyrir því að ræða mögulega uppsöfnun orlofs, telji hann sig hafa haft slíkan rétt á einhverjum tíma.

Vegna brots í starfi hafi stefnandi fyrirgert rétti til orlofs fyrir árið 2010. Í ljós hafi komið að stefnandi hafi ekki staðið við eina af aðalskyldum sínum um vinnuframlag á árinu 2010. Telji stefndi að stefnandi hafi eytt um það bil hálfum vinnudegi, hvern dag, í eigin erindagjörðir á kostnað stefnda. Á tímabilinu janúar – apríl 2010, teljist það vera: janúar 2010, 20 vinnudagar (frá 4. janúar þegar komið hafi verið aftur til starfa eftir jólafrí), febrúar 2010, 20 vinnudagar, mars 2010, 23 vinnudagar, apríl 2010, 5 vinnudagar (þar til honum hafi verið sagt upp störfum þann 8. apríl). Samtals séu þetta því 68 vinnudagar sem nemi 34 heilum frídögum á þessu tímabili, sem ljóst sé að stefnandi hafi notað í eigin þarfir. Þessu til staðfestingar megi nefna að stefnandi hafi í febrúar eða mars 2010 farið til Noregs „til þess að skoða hesta“ að eigin sögn. Sú ferð hafi tekið eina fjóra vinnudaga og megi nú leiða líkum að því að sú ferð hafi verið farin til þess að undirbúa og vinna að stofnun fyrirtækisins ISNOR Maskin Limited. Þá sé ótalinn sá tími sem stefnandi hafi eytt við verkefnaöflun í eigin þágu á undanförnum árum, skipulagningu og framkvæmd þeirra, allt á kostnað stefnda.

Um orlofs- og desemberuppbót sé vísað til þess sem áður segi um kjarasamninga. Meginreglan á bak við kjarasamninga sé að þeim sé ætlað að geyma ákvæði um laun, launabreytingar, vinnutíma, orlof, rétt til launa, og veikinda og rétt í slysatilvikum, tryggingar, uppsagnarfrest, iðgjöld til lífeyrissjóða og sjúkra- og starfsmenntasjóða, félagsgjöld og trúnaðarmenn stéttarfélaga. Starfsmanni sé ávallt heimilt að semja um betri kjör sér til handa umfram þau lágmarkskjör sem kjarasamningur kveði á um. Ljóst sé að þau kjör sem stefnandi hafi notið hjá stefnda hafi verið mun betri en þau sem kjarasamningur sá sem vísað sé til í stefnu.

Hvað varði bifreiðahlunnindi sé vísað til þess að stefnandi hafi haft jeppa til umráða á meðan hann hafi starfað hjá stefnda. Hafi það verið hluti af starfskjörum hans. Bifreiðina hafi stefnandi haft til umráða jafnt í vinnu sem til eigin nota. Stefndi hafi alfarið séð um rekstur bifreiðarinnar og hafi stefnandi meðal annars haft eldsneytiskort frá Atlantsolíu og N1 og hafi stefndi þannig greitt fyrir alla notkun stefnanda af bifreiðinni, hvort sem það hafi verið í þágu stefnda eða stefnanda persónulega. Þegar upp hafi komist um brot stefnanda og honum vikið úr starfi, hafi stefndi óskað eftir því við stefnanda að hann skilaði umræddum jeppa en hann hafi ítrekað neitað því. Þann 6. maí hafi þau skilaboð borist frá lögmanni stefnanda að lyklar að bifreiðinni væru til afhendingar á skrifstofu lögmannsins. Stefnandi hafi því haft afnot af bifreiðinni í einn mánuð umfram það sem hann hafi átt rétt á. Þessi liður í kröfu stefnanda sé enn til marks um ósannindi af hans hálfu. Kröfunni sé því alfarið hafnað.

Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á hann hafi reynt að takmarka tjón sitt með því að ráða sig í aðra vinnu. Stefnandi hafi búið og unnið í Noregi undanfarið og telji stefndi að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi ekki náð að takmarka tjón sitt. Alkunnugt sé að laun verktaka í Noregi séu hærri en gengur og gerist hér á landi um þessar mundir og ætla megi að stefnandi hafi alls ekki orðið fyrir neinu tjóni.

Stefndi kveðst mótmæla upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda, enda sé hann rangur og algerlega óútskýrður af hálfu stefnanda. Krafa stefnanda hafi ekki verið gjaldfelld hinn 9. apríl 2010 enda byggi stefnandi málatilbúnað sinn á vangoldnum launum. Þau laun hafi verið greidd mánaðarlega og hafi stefnandi ekki öðlast rétt til launa fram í tímann. Verði fallist á kröfu um dráttarvexti verði þeir, að mati stefnda, fyrst dæmdir af kröfum stefnenda frá dómsuppsögudegi. Í ljósi launakröfu stefnanda þyki ástæða til að benda á að í rökstuðningi sínum um inneign á orlofi og orlofsuppbóta telji stefnandi sig eiga um tvær milljónir króna inni hjá stefnda. Tómlæti stefnanda um að halda þeirri kröfu á lofti bendi til þess að um heildarlaun hafi verið að ræða og það hafi verið skilningur og samþykki stefnanda fyrir því.

Hvað lagatilvísanir varðar kveðst stefndi vísa til meginreglna samninga- og vinnuréttar. Einnig sé vísað til óskráðra reglna um trúnaðarskyldu við gerð, framkvæmd og slit samninga. Um riftun og hvað telst veruleg vanefnd sé stuðst við reglur kröfuréttarins og vísað til þeirra eftir þörfum. Vísað sé til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála varðandi réttarfarsleg atriði. Um ákvörðun málflutningsþóknunar vísist til 130. gr. sömu laga.

IV

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi, svo og af hans hálfu: B-kk-nf B-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, Ó-kk-nf R-kk-nf A-kk-nf, Þ-kk-nf H-kk-nf, V-kk-nf I-kk-nf Í-kk-nf og B-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf. Fyrirsvarsmaður stefnda, H-kk-nf K-kk-nf, stjórnarformaður gaf skýrslu fyrir dómi. Enn fremur gáfu skýrslu af hálfu stefnda: H-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnda, G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf B-kk-nf E-kk-nf, H-kk-nf G-kk-nf, K-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf, Á-kk-nf S-kk-nf, T-x-x H-x-x E-x-x og H-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf.

Stefnandi, S-kk-nf S-kk-nf J-kk-nf, greindi frá því fyrir dómi að starfslok sín hjá stefnda hafi borið brátt að. Hann hafi fengið símtal fimmtudaginn 8. apríl 2010 þar sem honum var sagt að hætta strax og skila bifreið og síma. Hann hætti samdægurs. Kvaðst aldrei hafa verið boðaður á fund hjá stefnda, hvorki áður né eftir að hann fékk uppsagnarbréfið. Hann kvaðst ekki hafa ráðstafað fé, vélum, efni eða mannafla stefnda í eigin þágu og aldrei misnotað aðstöðu sína eða gerst brotlegur í starfi hjá stefnda. Þá bar stefnandi að hann hafi aldrei fengið áminningu í starfi og aldrei hafi verið gerðar athugasemdir við störf hans. Greindi stefnandi frá því að ástæða þess að keyrt hafi verið efni í hesthúsagrunn í Kópavogi að þetta hefði verið talsverður uppsafnaður tími vegna B-kk-ef B-kk-ef sem hafi unnið óbeint fyrir stefnda meðal annars við að krumpa hitaveiturör fyrir Orkuveitu Reykjavíkur og hafi B-kk-nf sinnt stefnda vel í gegnum öll verkefni stefnda og haft stefnda í forgangi. Samkomulag stefnanda og B-kk-ef hafi verið; ég geri þér greiða og þú mér. B-kk-nf sé eigandi að fyrirtækinu Freyðingu og það var skilningur stefnanda að stefndi skuldaði B-kk-þgf greiða vegna þjónustu Freyðingar við stefnda. Stefnandi lét þess getið að önnur tilvik sem stefndi sakaði hann um væru greiðaskipti sem væru alþekkt í verktakastarfsemi. Stefnandi fullyrti að fyrirsvarsmenn stefnda hafi vitað af þessum greiðaskiptum. Hann kvaðst ekki hafa hagnast á þessum viðskiptum. Um tilvikið í Álfkonuhvarfi bar stefnandi að það hafi verið samkomulag milli hans og H-kk-ef K-kk-ef að stefnandi, sem var að byggja á þessum tíma, hafi mátt láta keyra efni frá stefnda á staðinn og fá raflagnaefnið í hús sitt á móti. Taldi stefnandi sig vera búinn að greiða efnið með ýmsum greiðum við fyrirtækið. Að öðru leyti skýrði stefnandi út fyrir dómi þau tilvik sem hann er borinn sökum um að hafa misnotað aðstöðu sína. Þá greindi stefnandi frá því að hann hafi bæði látið eiginkonu sína og ýmsa starfsmenn stefnda hafa bensín á eigin bifreiðar út á eldsneytiskort stefnda sem greiddi fyrir úttektirnar. Stefnandi kvað þessa ásökun í hæsta máta furðulega þar sem farið hafi verið yfir allar bensínúttektir með fyrirsvarsmönnum stefnda og aldrei gerðar neinar athugasemdir við hann um þessar úttektir. Þá kom fram í máli stefnanda að hann hafi stefnt á það að fara með stefnda til Noregs til að vinna, en af því hafi ekki orðið. Stefnandi bar einnig að hann hafi ásamt öðrum starfsmönnum stefnda stofnað félagið ISNOR Maskin til að tryggja eigendum þess vinnu. Það félag hafi aldrei geta boðið sjálfstætt í verk, en félagið var undirverktaki við framkvæmdir í Noregi. Þá greindi stefnandi frá því að hann hefði beðið G-kk-þf H-kk-þf S-kk-þf að halda norskunámskeið. Á námskeiðinu voru stefnandi, H-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf E-kk-nf, eða sömu menn og stofnuðu ISNOR með stefnanda. Stefnandi bar að hann hafi greitt G-kk-þgf 15.000 krónur fyrir tvo eða þrjá afritaða diska með kennsluefni. Stefnandi kvaðst ekki hafa látið fyrirsvarsmenn stefnda vita af námskeiðinu. Þá kom fram í máli stefnanda að flest þau fyrirtæki sem hafi gert stefnda greiða hafi verið að gera stefnanda persónulega greiða enda um að ræða vini stefnanda og aðila sem stefnandi hafi unnið með og hann hafi þekkt um árabil sem væru í forsvari fyrir þessi fyrirtæki. Tilvikið í Litlahjalla í Kópavogi hafi verið þannig að stefnandi hafi verið að aðstoða náinn ættingja sinn og hafi sá átt að vinna hjá stefnda upp á móti greiðanum. Stefnandi taldi að fyrirsvarsmenn stefnda hafi vitað um þetta tilvik, enda ekkert leyndarmál. Sérstaklega aðspurður um það tilvik þegar tæki og menn stefnda óku efni í grunn í hesthúsahverfinu Heimsenda í Kópavogi bar stefnandi að efnið hafi komið úr námu í Bolaöldu og að stjórnarmenn stefnda hafi ekki vitað um þetta tilvik sem hafi verið greiði við B-kk-þf B-kk-þf eins og þegar er fram komið. Tímar starfsmanna hafi verið skrifaður á verkefni í Hlíðarfæti. Það sama hafi verið í hesthúsagerðinu í Kópavogi. Stefnandi kvað það alkunnugt að greiðaskipti væru tíðkuð í verktakastarfsemi. Hann greindi frá því að hann hafi vitað af því að öllum starfsmönnum hafi verið sagt upp hjá stefnda 31. mars 2010, en hann sjálfur hafi ekki fengið uppsagnarbréf og haldið að svo hafi einnig verið um aðra eigendur, þá H-kk-þf G-kk-þf og H-kk-þf.

Fyrirsvarsmaður stefnda, H-kk-nf K-kk-nf, stjórnarformaður, gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að stefnandi hafi verið að hans mati lykilmaður hjá félaginu, yfirverkstjóri, stjórnarmaður og eigandi. Hann kvað stefnanda hafa borið ábyrgð á því sem fram fór utan skrifstofunnar. Hann kvað stefnanda ekki hafa haft ótakmörkuð yfirráð og að verkefni hafi verið unnin í samráði við hann og H-kk-þf G-kk-þf G-kk-þf. Hann kvað nokkurn kjaftagang milli starfsmanna hafa verið hjá félaginu eins og gengur hjá stórum fyrirtækjum og upplýsingar borist um að stefnandi gerði þetta og hitt, en hann hafi aldrei hlustað á það og alltaf staðið með stefnanda. Það hafi svo verið 2008 eða 2009 í verkefni í Helguvík sem starfsmaður á hjólagröfu, S-kk-nf P-kk-nf, hafi kvartað yfir því að grjót hafi horfið um helgi. S-kk-nf hafi talað við stefnanda sem hafi sagt að honum kæmi þetta ekki við. H-kk-nf kvaðst ekki hafa rætt við stefnanda um málið eða spurt hann út í þetta tilvik. Það næsta sem gerist er að starfsmaður stefnda, E-kk-nf G-kk-nf, hafi greint H-kk-þgf frá því að verið væri að vinna verkefni á vegum stefnda í Litlahjalla í Kópavogi og þar hafi vélar stefnda verið, en engar verkskýrslur borist utan einnar frá B-kk-þgf S-kk-þgf sem hafi farið þangað með efni. Í framhaldinu tilkynnti einn starfsmaður stefnda H-kk-þgf frá því að ein véla stefnda, svonefnd Búkolla, hafi komið í Hádegismóa öll skítug og þá spurt H-kk-þf hvar hún hafi verið í leigu, enda kvaðst H-kk-nf sjá um að leigja út vélar og tæki stefnda. Vélin hafi verið í verkefni í Hlíðarfæti þar sem stefndi var með verk fyrir Reykjavíkurborg, en horfið þaðan og komið mánuði seinna í Hádegismóa þar sem stefndi hafi aðstöðu. Þarna kvaðst H-kk-nf hafa farið að grafast fyrir um málið án þess að ræða við stefnanda. Hann hafi komist að því að vélin hafi verið fyrir austan fjall hjá V-kk-þgf I-kk-þgf verktaka sem hafi verið með hana í leigu og hafi vélin verið notuð til að moka upp úr grunni bílapartasölu. Hafi hann fengið staðfest að V-kk-nf I-kk-nf hafi verið með verk þarna. Frekari athugun hafi leitt í ljós að vélin hafi verið í mánuð í þessu verkefni. Þá kvaðst H-kk-nf hafa talað við stefnanda og spurt hann hverju sætti og hvers vegna hann hafi ekki verið með í ráðum. Hafi stefnanda þá brugðið og sagst hafa ætlað fá V-kk-þf I-kk-þf til að flytja tæki fyrir stefnda þegar farið yrði til Noregs. Kvaðst H-kk-nf hafa gert stefnanda grein fyrir að þetta væri ekki leiðin. Gefa ætti út reikninga fyrir verkum enda væri stefndi ekki í neinni skiptivinnu. Eftir þetta kvaðst H-kk-nf hafa farið að fylgjast með enda grunur um að einhver maðkur væri í mysunni. Skömmu síðar kvaðst H-kk-nf hafa þurft að ná í H-kk-þf Á-kk-þf starfsmann stefnda. H-kk-nf taldi hann vera við vinnu í Hlíðarfæri á þessum tíma enda hafi ekki verið mikið um verk hjá stefnda á þessum tíma og hafi því hringt í verkstjóra þar, Þ-kk-þf H-kk-þf, sem sagði H-kk-þf vera í hesthúsahverfinu í Kópavogi. H-kk-nf kvaðst hafa fengið símanúmer hjá H-kk-þgf og hringt í hann og spurt hvar hann væri. Hafi H-kk-nf verið við vinnu í hesthúsahverfi í Kópavogi og ekki vera það á vegum stefnda. H-kk-nf bar að svör H-kk-ef hafi verið einkennileg en hann hafi ákveðið að bíða og sjá hvaða verkseðlar bærust vegna þessa verkefnis, en stefnandi hafi verið í fríi um þetta leyti og allir starfsmenn hafi átt að skila vinnuseðlum eftir viku. Enginn vinnuseðill hafi skilað sér út af þessu verkefni í Kópavogi og þá kvaðst H-kk-nf hafa gert sér grein fyrir því að stefndi væri ekki með neitt verk í Kópavogi. H-kk-þgf hafi þá hringt í H-kk-þf og sagt honum að það hafi ekki borist vinnuseðlar vegna verksins í Kópavogi. H-kk-nf hafi sagt það vera skrítið þar sem hann hafi skilað öllum sínum seðlum til stefnanda. H-kk-nf kvaðst þá hafa farið til H-kk-ef og skoðað í bókina hjá honum þar sem verkefni væru skráð í þríriti. Í bókinni hafi verið afrit af vinnuseðlinum en ekki frumritið. Þá kvaðst H-kk-nf hafa gert sér grein fyrir að munstrið væri að láta vinnuseðla hverfa. H-kk-nf hafi ákveðið að hringja í stefnanda og segja honum að hverju hann hefði komist og bað hann stefnanda að koma á skrifstofuna og ræða þessi mál. Stefnandi kvaðst þá hafa heyrt að H-kk-nf væri að þjófkenna sig og hafnaði því að mæta. Við svo búið kvaðst H-kk-nf hafa spurt stefnanda að því hvort hann vildi ekki koma upp á skrifstofu og skila bílnum og lyklunum. „Þetta er bara orðið gott, fyrst þú vilt ekki ræða þetta þá hef ég ekkert meira við þig að ræða, trúnaðarbresturinn er alger.“ H-kk-nf kvað það klárt að verið væri að stela frá stefnda. Í kjölfarið hafi hann skrifað stefnanda bréf og sagt honum upp störfum. Aðspurður kvað H-kk-nf að stefnandi hafi ekki haft leyfi til að sinna smáverkefnum fyrir sig og kunningja sína eða gera starfsmönnum fyrirtækja sem veiti góða þjónustu greiða. H-kk-nf kvað B-kk-þf B-kk-þf hafa fengið alla sína reikninga greidda hjá stefnda. Þá kom fram hjá H-kk-þgf að skírar línur væri hjá stefnda; gefnir væru út reikningar fyrir unnin verk hjá stefnda. Væri samkomulag um skuldajöfnun einstakra verka væri gert samkomulag um það fyrirfram. Þá kannaðist H-kk-nf ekki við að hafa gefið stefnanda leyfi til að taka út raflagnaefni í eigið hús á móti vinnu og efni frá stefnda í Álfkonuhvarfi. Fram kom hjá H-kk-þgf að verkefnið í Álfkonuhvarfi hefði staðið yfir í mörg ár. Þá neitaði H-kk-nf því að hafa lánað stefnanda mælitæki, en það hafi horfið í júní og hvarfið verið tilkynnt til lögreglu. Leitaði hafi verið að tækinu. Síðar kvaðst H-kk-nf hafa komist að því hjá G-kk-þgf H-kk-þgf S-kk-þgf að hann hafi heyrt það að stefnandi og E-kk-nf J-kk-nf hafi ætlað að greiða fyrir hlut sinn í norsku félagi með viðkomandi tæki. Haft hafi verið samband við G-kk-þf E-kk-þf framkvæmdastjóra ISNOR Maskin enda sé grunur um að tækið sé staðsett í Noregi. Enn fremur kom fram hjá H-kk-þgf að öllum starfsmönnum stefnda hafi verið sagt upp 31. mars 2010 og stefnanda einnig. Hafi það verið gert með ákvörðun stjórnar stefnda og hafi stefnanda verið um þetta kunnugt þótt hann hafi neitað að skrifa undir uppsagnarbréf. Hafi þetta verið gert vegna ástandsins í þjóðfélaginu en meiningin hafi verið að sjá til eftir þrjá mánuði og hugsanlega að endurráða einhverja starfsmenn í mánuð í senn eftir verkefnastöðu.

H-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf framkvæmdastjóri stefnda og eigandi gaf skýrslu fyrir dómi. Hann greindi frá því að hann, stefnandi og H-kk-nf K-kk-nf hafi stjórnað fyrirtækinu saman, en skipt með sér verkum. Hafi H-kk-nf alfarið séð um kaup og sölu véla og tækja og leigu þeirra, auk fjármála stefnda. Stefnandi hafi verið yfirverkstjóri og séð um reksturinn út á vinnusvæðum, dreifingu mannafla, véla og tækja en vitnið hafi séð um rekstur verkefnanna sjálfra og samninga við undirverktaka, verkkaupa og birgja. Hann greindi frá því að eftir af stefnanda hafi verið sagt upp hafi starfsmaður stefnda, G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, greint honum frá því að stefnandi hafi staðið fyrir norskunámskeiði fyrir vini og kunningja á heimili annars starfsmanns, Þ-kk-ef E-kk-ef, um alllangt skeið. Hann kvaðst ekki hafa vitað af námskeiði þessu á meðan á því stóð. Hann greindi einnig frá því að fyrirtækinu hafi verið lokað um jól og áramót og í kringum verslunarmannahelgi, en að öðru leyti væri starfsmönnum treyst fyrir því að taka sína frídaga. Sagði hann stefnanda hafa farið í sumarleyfi eins og aðrir. Hann kannaðist ekki við að félagið stundaði greiðaskipti. Starfsmenn stefnda væru skuldbundnir til að halda skýrslur yfir þau verk sem þær væru að vinna að hverju sinni. Hann kannaðist ekki við að verk stefnda í Litlahjalla í Kópavogi væri tilkomið þannig að á móti vinnu stefnda þar hafi frændi stefnanda átt að vinna hjá stefnda án launa. Hann sagði B-kk-þf, frænda stefnanda, hafa unnið hjá stefnda og fengið greidd laun fyrir eins og aðrir. Aðspurður um mælitæki sem hafi horfið frá stefnda en frést af í Noregi, greindi H-kk-nf G-kk-nf frá því að brotist hafi verið inn í vinnuskúr stefnda við Hlíðarfót og stolið þaðan mælitæki. Síðar hafi komið í ljós að mælitækið hafi verið komið út til Noregs í janúar 2010 að minnsta kosti hálfu ári áður en brotist hafi verið inn í skúrinn. Þá greindi vitnið einnig frá því að þrír starfsmenn hafi hætt strax hjá stefnda eftir uppsögn án vilja stefnda og síðar hafi komið í ljós að þeir hafi farið í vinnu hjá stefnanda erlendis. Vitnið neitaði því að stefnandi hafi haft heimild til að vinna verk fyrir aðra án greiðslu. Þá kom fram að haustið 2009 hafi farið að bera á úttektum á bensíni, en stefndi sé ekki með bensínbifreiðir í notkun. Hafi stefnanda verið bannað að taka út bensín út á eldsneytiskort stefnda.

Vitnið G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hann hafi starfað hjá stefnda meðal annars á skrifstofu við að þýða úr norsku. Kannaðist hann við að hafa haldið norskunámskeið að beiðni stefnanda fyrir starfsmenn stefnda. Það hafi byrjað þannig að stefnandi hafi haft samband við vitnið og spurt hann hvort hann gæti haldið námskeið í norsku. Kennslan hafi byrjað í nóvember 2009. Vitnið kvaðst hafa valið tölvudiska með kennsluefni sem hafi verið greiddir af stefnanda og konu hans. Fyrir vinnuna hafi verið greitt þannig að skrifuð hafi verið eftirvinna á miðvikudegi á verkefni í Hlíðarfæti meðan vitnið var þar í vinnu og einnig á verkefni í Helguvík á laugardögum, en án nánari tilgreiningar. Kennslan hafi verið frá kl. 20-21, en vitnið kvaðst hafa fengið þrjár klukkustundir greiddar enda hefði verið tekið tillit til ferðakostnaðar. Hafi vitnið fengið 7.500 krónur fyrir hvert kvöld. Vitnið kvað stefnanda hafa sagt sér að skrifa eftirvinnutíma vegna kennslunnar á verk á vegum stefnda. Þá greindi vitnið frá því að mælitæki hafi verið send til Noregs sem hafi átt að dekka hlut stefnanda í félagi sem stofnað hafi verið þar. Félagið hafi stofnað stefnandi, H-kk-nf G-kk-nf og bræðurnir Þ-kk-nf og G-kk-nf E-kk-nf. Vitnið kvaðst hafa verið við störf á vegum stefnda í Helguvík í febrúar og mars 2010 og hafi viðvera stefnanda þar verið mjög lítil. Vitnið taldi að H-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf G-kk-nf hafi vitað af norskunámskeiðinu sem vitnið hélt, en tók fram að hann þekkti þá ekki.

Vitnið G-kk-nf B-kk-nf E-kk-nf greindi frá því að stefnandi hafi stofnað ISNOR og verið eigandi ásamt öðrum og hafi byrjað að vinna hjá félaginu í maí 2010. Undirbúningur að stofnun félagsins hafi hafist í mars eða apríl 2010, en félagið hafi verið stofnað í apríl. Hugmyndin að stofnun félagsins hafi kviknað mun fyrr eða í janúar eða febrúar 2010. Vélar hafi verið komnar út í maí. Vitnið kvað stefnanda hafa sent mælitæki út til Noregs sem hafi verið notuð. Hafi stefnandi skaffað tækin og ætlað að leggja þau inn í félagið sem sinn hlut.

Vitnið H-kk-nf G-kk-nf greindi frá því fyrir dómi að hann hafi sagt stefnanda frá því að hann hefði áhuga á að koma að verkefnum erlendis. Hann bar að hann hafi sótt námskeið í norsku með Þ-kk-þgf E-kk-þgf, stefnanda og E-kk-þgf J-kk-þgf. Hann hafi farið til Noregs og eftir þá ferð hófst samstarf þeirra um stofnun félaganna ISNOR og Roma geoteknik. Hafi stefnandi verið með í að undirbúa stofnun félaganna. Forsvarsmenn stefnda hafi örugglega ekki vitað af þessu enda hafi þeir ætlað að hafa félögin út af fyrir sig. Um áramótin hafi þeir verið langt komnir með að stofna félagið Roma geoteknik. Lögð hafi verið fram alstöð sem stefnandi hafi reddað, en hann hafi átt að eiga hlut í félaginu. Vitnið átti sjálfur 10% hlut fyrir 500 þúsund. Vitnið kvað stefnanda hafa skipulagt norskunámskeið sem var nauðsynlegt ef þeir ætluðu að tengjast Noregi. Vitnið kvað Roma geoteknink ekki hafa verið í samkeppni við stefnda. Þá greindi vitnið frá því að stefnandi hafi alltaf verið á leið til Noregs með stefnda.

Vitnið B-kk-nf B-kk-nf byggingaverktaki kvaðst kannaðist við að stefnandi hafi útvegað yfirborðsefni til nota í hestagerði í Kópavogi í staðinn fyrir að fyrirtæki hans, Feðgar ehf., hafi lánað stefnda margnota einangrunarmottur. Vitnið kvað það þekkt í verktakastarfsemi að menn hjálpi hver öðrum og láni hluti, sérstaklega þegar menn vinni saman. Vitnið kvað efnið hafa verið á þremur til fjórum bílum en gat ekki greint frá verðmæti efnisins. Vitnið gat ekki greint frá því hvort haldið væri utan um greiðatilvik eða hvort stefndi skuldaði Feðgum ehf. eða öfugt.

Vitnið K-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf bar að stefnandi hafi komið með efni, bögglaberg, vikur, og annað sem þurfti í grunn húss sem hann var að láta byggja að Álfkonuhvarfi 4 í Kópavogi. Það hafi komið þannig til að stefnandi hafi haft samband við vitnið og beðið það að útvega sér raflagnaefni í hús sem stefnandi var að byggja fyrir sig. Taldi vitnið sig vera að semja við stefnanda persónulega en ekki stefnda. Vitnið vissi ekki til að verið væri að leyna neinu í sambandi við þessi viðskipti. Vissi ekki til að stefnandi hefði hagnast á þessu enda gerði vitnið ráð fyrir að stefnandi hafi greitt fyrir það efni sem vitnið fékk.

Vitnið B-kk-nf B-kk-nf verktaki og eigandi Freyðingar bar að stefnandi hafi útvegað efni í grunn að hesthúsi í eigu vitnisins. Hafi það verið tilkomið þannig að vitnið hafi í fjölda ára unnið fyrir stefnda og oft gert meira en því hafi borið. Vitnið gat ekki greint frá því hvert hafi verið verðmæti efnisins, en stefnandi hafi sagt að þetta væri ekki það mikið að hafa þyrfti áhyggjur af því. Vitnið gat ekki borið um skilning fyrirsvarsmanna stefnda á þessu enda hafi hann eingöngu haft samband við stefnanda. Hafi stefnandi ekki hagnast persónulega á þessu svo vitnið vissi til.

Vitnið Ó-kk-nf R-kk-nf A-kk-nf, sem var verkstjóri hjá stefnda 2003-2005, bar að hann hafi aldrei orði vitni að því að stefnandi hafi hagnast á kostnað stefnda. Vitnið kannaðist við greiðaskipti í verktakastarfsemi, en gat ekki nefnt nein dæmi um slík greiðaskipti hjá stefnda.

Vitnið Þ-kk-nf H-kk-nf kannaðist ekki við að stefnandi hafi reynt að lokka starfsmenn stefnda til Noregs. Starfsmönnum hafi verið sagt upp. Þá kannaðist vitnið ekki við að stefnandi hafi verið lítið við vinnu. Vitnið sagði að greiðaskipti hafi tíðkast og vissi ekki annað en að yfirmenn stefnda hafi vitað af því. Þá kannaðist vitnið við að B-kvk-nf eiginkona stefnanda hafi fært starfsmönnum stefnda mat á laugardögum og þrifið vinnuskúra og haft bensínkostnað af því.

Vitnið V-kk-nf I-kk-nf Í-kk-nf bar að hann starfaði við flutninga. Hann kannaðist við að hafa fengið vinnuvél, „Búkollu,“ hjá stefnda að láni. Hann kvaðst ekki hafa greitt fyrir lánið á vélinni en hann hafi lánað stefnda flatvagna og hefði átt inni greiða hjá stefnda og að engin leynd hafi hvílt yfir þessu. Hann taldi ekki að stefnandi hafi hagnast persónulega á þessari greiðastarfsemi. Hann greindi frá því að stefnandi hafi lánað vitninu „Búkolluna“ og neitaði því að hafa skilað vélinni olíulausri og skítugri.

Vitnið B-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf bar að hann hafi fengið hjólagröfu og starfsmann stefnda lánaðan að Litlahjalla í Kópavogi í einn dag. Vitnið bar að það hafi fengið að vinna hjá stefnda upp í þetta verkefni og hafi vitnið ekki skrifað vinnuskýrslu í um það bil tvær vikur á móti þessu verki stefnda að Litlahjalla.

Vitnið H-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf greindi frá því að hann hafi verið sendur af verkstjóra stefnda til að hitta stefnanda í hesthúsahverfi í Kópavogi og hitt stefnanda á staðnum og fengið frá honum þau fyrirmæli að hann ætti að slétta malarhrúgur í grunni af því að það ætti að valta þær. Vitnið kvaðst hafa spurt stefnanda á hvern ætti að skrifa verkið en stefnandi hafi ekki verið viss um það, en myndi láta hann vita. Vitnið bar einnig að hann hafi fengið símtal frá H-kk-þgf K-kk-þgf þann sama dag og hafi H-kk-nf spurt vitnið við hvað það væri að vinna og hafi hann greint H-kk-þgf frá því. Hafi H-kk-nf spurt hver hefði sent vitnið á staðinn og kvaðst vitnið hafa svarað því. Síðar þegar vinnuseðlum hafi verið skilað hafi H-kk-nf hringt aftur og sagt að vinnuseðill fyrir verkið í hesthúsahverfinu hafi ekki komið fram, en vitnið bar að hann hefði látið stefnanda hafa alla seðlana. Vitnið bar einnig að H-kk-nf hafi viljað koma og taka ljósrit af bók vitnisins þar sem vinnuseðlar væru í þríriti. Fram kom í máli vitnisins að hann hafi spurt stefnanda að því hvað hann hefði gert við vinnuseðilinn og hafi hann sagt að hann væri í vinnuskúr í Hlíðarfæti og að vitnið gæti skrifað nýjan seðil fyrir verkið á nafn B-kk-ef B-kk-ef. Einnig kom fram hjá vitninu að þetta hafi verið í eina skiptið sem það hafi skrifað vinnuseðil án þess að skrifa á hann nafn á verkkaupa.

V

Í máli þessu er deilt um það hvort stefnda hafi verið heimilt að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi hjá stefnda án þess að greiða laun á uppsagnarfresti. Krefst stefnandi launa fyrir hluta af aprílmánuði 2010 og á uppsagnarfresti í maí, júní og júlí sama ár, auk orlofs, orlofsuppbótar, desemberuppbótar og fæðis- og bifreiðahlunninda. Stefndi krefst sýknu og byggir á því að stefnandi hafi brotið af sér í starfi fyrir stefnda þannig að réttlæti fyrirvaralausa uppsögn stefnanda úr starfi hjá stefnda.

Við munnlegan málflutning var af hálfu stefnanda meðal annars vísað til þess, kröfum stefnanda til stuðnings, að hin fyrirvaralausa uppsögn stefnanda væri ólögmæt vegna þess að stefndi hafði ekki veitt stefnanda áminningu áður en honum var sagt upp störfum. Sætti þessi málsástæða stefnanda andmælum stefnda sem of seint fram komin.

Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki eða aðili hefur þarfnast leiðbeininga dómara en ekki fengið þær.

Hygðist stefnandi byggja kröfur sínar í málinu að einhverju leyti á því að uppsögn stefnanda væri ólögmæt af því að hann hefði ekki verið áminntur áður, þá bar stefnanda að setja fram þá málsástæðu í stefnu, sbr. 1. málslið 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, enda verður ekki með nokkru móti talið að tilefni til að koma fram með málsástæðuna hafi fyrst gefist eftir höfðun málsins. Verður því ekki á málsástæðunni byggt gegn framkomnum andmælum stefnda.

Stefnandi hóf störf hjá stefnda 1. febrúar 2000 og starfaði sem yfirverkstjóri. Hann hafði með höndum stjórn á vinnusvæðum og skipaði starfsmönnum þar til verka. Ekki var gerður skriflegur ráðningasamningur við stefnanda. Stefandi er einn þriggja eigenda hins stefnda félags og eigandi að 7% hlutafjár. Stefnanda var vikið fyrirvaralaust úr starfi með uppsagnarbréfi dagsettu 8. apríl 2010, sem barst honum 9. apríl. Í bréfinu, sem er undirritað af H-kk-þgf K-kk-þgf stjórnarformanni stefnda, segir að stefnandi hafi orðið uppvís að broti í starfi og sé vikið úr starfi á meðan rannsókn fari fram og taki brottreksturinn þegar gildi. Lét stefnandi strax af störfum hjá stefnda og gerði athugasemdir til stjórnarformanns stefnda vegna uppsagnarinnar með bréfi dagsettu 12.apríl 2010. Fékk stefnandi ekki greidd laun eftir að uppsögnin átti sér stað.

Af hálfu stefnda er vísað til þess að fyrirvaralaus uppsögn stefnanda hafi verið vegna þess að stefnandi hafi brotið trúnaðarskyldur sínar gagnvart stefnda. Upp hafi komist um að stefnandi hafi um nokkurt skeið skarað eld að eigin köku og hafi stefnandi látið starfsmenn stefnda, vélar og tæki, vinna fyrir vini og vandamenn án þess að taka greiðslu fyrir. Auk þess að leggja fram tæki og mannskap, hafi stefnandi einnig lagt til efni úr námu sem stefndi kaupi efni úr. Hafi þetta verið gert án vitneskju annarra stjórnarmanna stefnda.

Stefnanda er gefið að sök að hafa farið með efni í grunn í hesthúsahverfi í Kópavogi; að hafa farið með efni í gerði í hesthúsahverfi í Kópavogi; að hafa farið með efni að Álfkonuhvarfi; að hafa lánað gröfu í verk við Litlahjalla 3 í Kópavogi; að hafa lánað “B-kvk-þf” af vinnusvæði stefnda við Hlíðarfót í verk fyrir austan fjall; að hafa skipulagt norskunámskeið á kostnað stefnda, reynt að ná starfsmönnum frá stefnda til Noregs og stofnað félagið ISNOR á meðan hann vann hjá stefnda og að hafa tekið bensín út á eldsneytiskort stefnda á bifreið eiginkonu sinnar og starfsmanna stefnda.

Fyrir dómi greindi H-kk-nf K-kk-nf, stjórnarformaður stefnda, frá því uppsögn stefnanda hefði borið að með þeim hætti að hann hefði komist að því að stefndi hefði fyrirskipað einum starfsmanna stefnda, H-kk-þgf Þ-kk-þgf Á-kk-þgf, að vinna verk í hesthúsahverfi í Kópavogi. Þar sem hvorki honum né H-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf framkvæmdastjóra hafi verið kunnugt um að stefndi hefði með höndum verk á því svæði hafi vaknað spurningar um hvers eðlis þetta verk væri og því fylgdist H-kk-nf með því hvort vinnuseðlar H-kk-ef með verkskýringum skiluðu sér til skrifstofu stefnda. Þegar í ljós kom að svo var ekki hringdi H-kk-nf í stefnanda og útskýrði fyrir honum að hann vissi hvernig málið væri í pottinn búið og óskaði eftir því að hann kæmi á skrifstofu stefnda og ræddi málið og útskýrði það. Því neitaði stefnandi. Upplýst er í málinu að fyrirsvarsmönnum stefnanda hafi á þessum tíma einnig verið kunnugt um að vélar og starfsmenn stefnda hefðu unnið að Litlahjalla 3 í Kópavogi án þess að vinnuseðlar skiluðu sér á skrifstofu stefnda vegna verksins og að stefnandi hafi án vitundar H-kk-ef K-kk-ef, lánað „Búkollu“ í eigu stefnda án endurgjalds. Þá liggur einnig fyrir að gerðar voru af hálfu stefnda athugasemdir við bensínúttektir stefnanda af eldsneytiskorti stefnda og að skýringar stefnanda á þeim úttektum hafi ekki verið teknar til greina. Í kjölfar atviksins í hesthúsagrunninum og þeirrar staðreyndar að stefnandi neitað að ræða við stjórnarformann stefnda vegna þess var stefnanda sagt upp vegna trúnaðarbrests.

Fyrir liggur að hluti af framangreindum ávirðingum stefnda á hendur stefnanda kom í ljós eftir viðtöl fyrirsvarsmanns stefnda við starfsmenn stefnda eftir að stefnanda hafði verið sagt upp störfum án fyrirvara. Það breytir því ekki að tilefni hinnar umdeildu uppsagnar hafði þann aðdraganda sem að framan er lýst og þykir stefndi hafa sýnt fram á það í málinu að stefnandi hafi notað fé, efni, tæki og mannafla stefnda við ýmis verkefni fyrir vini og vandamenn án þess að öðrum eigendum félagsins væri um það kunnugt og án þess að skila vinnuseðlum til skrifstofu stefnda til útgáfu á reikningum fyrir þessi verk. Stefnandi hefur borið því við að um hafi verið að ræða greiðaskipti sem séu algeng í verktakastarfsemi. Á þetta verður ekki fallist og er frásögn stefnanda og upplýsingar hans um þetta næsta ótrúverðugar. Á það við um þá lýsingu hans að stefndi hafi “skuldað” fyrirtækinu Freyðingu greiða vegna vinnu og aðstoðar við stefnda í störfum hans. Hafi sú skuld verið ástæða þess að stefnandi lét starfsmenn stefnda og tæki flytja efni í hesthúsagrunn í eigu B-kk-ef B-kk-ef sem mun vera eigandi Freyðingar. Til þess er einnig litið að fram kom í framburði H-kk-ef K-kk-ef fyrir dómi að stefndi stundi ekki greiðaskipti í sínum störfum og að gefnir séu út reikningar fyrir öll verkefni stefnda. Var stefnanda eða mátti vera kunnugt um þetta sem einn að þremur eigendum hins stefnda félags og lykilstarfsmanni þess. Það athæfi stefnanda að gefa starfsmanni stefnda, H-kk-þgf Þ-kk-þgf Á-kk-þgf, fyrirmæli um að vinna í hesthúsi B-kk-ef B-kk-ef án þess að skila vinnuseðli hans til stefnda, lána án heimildar eina af vélum stefnda, svonefnda „Búkollu“ ásamt því að óhlýðnast fyrirmælum H-kk-ef K-kk-ef um að gera grein fyrir verkefninu og öðrum slíkum þykir fela í sér svo alvarlegt brot á trúnaðarskyldu stefnanda að það hafi eins og á stóð réttlætt fyrirvaralausa uppsögn og slit á ráðningarsambandi stefnda og stefnanda án aðvörunar. Við þær aðstæður ber stefnda ekki að greiða stefnanda laun eða aðrar greiðslur, enda ekki deilt um það í málinu að stefnandi fékk greidd laun til þess tíma sem uppsögnin tók gildi. Samkvæmt þessu verður tekin til greina krafa stefnda um sýknu af kröfum stefnanda.

Samkvæmt niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur og hefur þá ekki verið tekið tillit til reglna um virðisaukaskatt.

Af hálfu stefnanda flutti málið Í-kvk-nf Ö-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómslögmaður, en J-kk-nf Á-kk-nf héraðsdómslögmaður af hálfu stefnda.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Verktakar Magna ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, S-kk-ef S-kk-ef J-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf