E-1051/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 21. febrúar 2018, var höfðað 29. mars 2017 af hálfu Á-kvk-ef K-kvk-ef og G-kk-ef V-kk-ef, Hofgörðum 18, Seltjarnarnesi á hendur Blikksmiðjunni Vík ehf., Skemmuvegi 42, Kópavogi, til greiðslu skaðabóta.

Stefnendur krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 7.700.775 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. nóvember 2007 til 30. desember 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnendur krefjast málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins, að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnenda að skaðlausu að mati dómsins.

Við fyrirtöku málsins 14. september 2017 var ákveðið að að skipta upp sakarefni þess, í samræmi við 1. mgr. 31. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þannig að fyrst yrði dæmt um varnir stefnda sem grundvallast á fyrningu og tómlæti. Er það sá þáttur málsins sem til úrlausnar er í dómi þessum.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnendur, sem eru eigendur fasteignarinnar að Hofgörðum 18, Seltjarnarnesi, lýsa atvikum svo að árið 2007 hafi þau gert samning við stefnda um lagningu álþaks á fasteignina, uppsetningu þakkants og þakrenna. Stefndi hafi kynnt fyrir þeim ágæti þeirrar endingargóðu klæðningar sem stefndi hafi lagt til að yrði notuð við verkið. Stefnendur kveða stefnda hafa haft umsjón með verkinu og hafi allar ákvarðanir varðandi hönnun, efnisval og útfærslu verksins verið samkvæmt ráðleggingum hans. Stefndi kveðst aðeins hafa tekið að sér að leggja álklæðningu á þakið. Endurnýjun þaksins hafi farið fram á þessum tíma og hafi þær framkvæmdir, sem verið hafi stefnda óviðkomandi, verið umfangsmiklar í heild sinni og hafi byggingarstjóri verið ráðinn til að hafa umsjón með þeim. Stefnendur kveða verkinu, sem unnið hafi verið af starfsmönnum stefnda, hafa lokið í nóvemberlok 2007. Fljótlega hafi komið í ljós gallar á verkinu og þakið tekið að leka með allri framhlið hússins, í eldhúsi og borðstofu. Stefnendur hafi því haft samband við stefnda sem gert hafi lagfæringar á þakkanti og loftun í þeim tilgangi að koma í veg fyrir lekann. Sú lagfæring hafi ekki borið tilætlaðan árangur og hafi stefnendur ítrekað barist við leka næstu misseri. Stefndi kveður verklok hafa verið í byrjun árs 2008, þegar hann hafi skilað verkinu af sér, og hafi hann eftir það framkvæmt lagfæringar að beiðni stefnenda á árinu 2010.

Þann 26. ágúst 2010 fannst gat á þaki fasteignarinnar og einnig merki um tæringu í þakplötum, sem stefnendur kveða hafa verið víða á þakinu. Stefndi sendi fulltrúa sinn á staðinn þann 16. nóvember 2010 og voru tekin sýni af þakinu og voru þau send til athugunar hjá framleiðanda þakefnisins í Þýskalandi. Fulltrúar stefnda, fulltrúi frá Áltaki ehf., dreifingaraðila þakefnisins á Íslandi, og efnaverkfræðingur frá þýskum framleiðanda þakefnisins komu á vettvang 13. apríl 2011. Stefnendur kveða efnaverkfræðinginn hafa talið að um tæringu væri að ræða í þakefninu og að eina lausnin væri að skipta um þakefni og skoða efnisval betur.

Stefnda barst kröfubréf frá stefnendum þann 15. september 2011. Af hálfu stefnda var bréfinu svarað af lögmanni 6. október 2011. Þar kom m.a. fram að skemmdir á þakinu kynni að vera að rekja til múrvinnu sem fór fram á svipuðum tíma og ekki var unnin af hálfu stefnda. Skorað var á stefnendur í bréfinu að gera nánar grein fyrir kröfum sínum á hendur stefnda. Stefndi kveðst hafa talið að málið væri úr sögunni þegar hann fékk engin viðbrögð í rúmlega fjögur ár. Stefnendur kveðast hafa verið í samskiptum við þýskan framleiðanda þakefnisins til að leitast við að varpa ljósi á ástæður tæringarinnar. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hafi reynst erfitt að fá þar upplýsingar um þakefnið og niðurstöðu greiningar á sýnum sem tekin hafi verið.

Með matsbeiðni, dags. 26. október 2015, óskuðu stefnendur dómkvaðningar matsmanns til að leggja mat á kostnað við að koma þaki fasteignarinnar í ásættanlegt ástand. B-kk-nf M-kk-nf, byggingar- og vélaverkfræðingur, var dómkvaddur matsmaður 22. janúar 2016 og lá matsgerð hans fyrir 26. september 2016. Samkvæmt matsgerðinni er heildarkostnaður við lagfæringar alls 7.700.775 krónur. Lögmaður stefnenda sendi lögmanni stefnda bréf 30. nóvember 2016 þar sem þess var krafist að stefndi greiddi stefnendum skaðabætur eða kæmi með aðrar tillögur að sáttum. Með bréfi lögmanns stefnda, dags. 22. desember 2016, var því hafnað að stefndi bæri ábyrgð á annmörkum á eigninni. Bent var á að meint krafa stefnenda væri með öllu fyrnd og að tómlæti þeirra hefði útilokað möguleika á að lágmarka það tjón sem orðið væri. Stefnendur höfðuðu mál þetta 29. mars 2017.

Við aðalmeðferð í þessum þætti málsins gáfu skýrslur stefnendur báðir og J-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfu sína um skaðabætur reisi stefnendur á þeirri málsástæðu að galli hafi verið á því verki sem stefndi hafi tekið að sér að vinna fyrir stefnendur og því efni sem hann hafi notað til verksins. Það hafi valdið þeim tjóni.

Þakleki

Matsmaður hafi komist að þeirri niðurstöðu að fasteignin leki og að leka megi rekja til ýmissa þátta. Matsmaður telji að leka í borðstofu fasteignarinnar megi rekja til frágangs flassningar og þess að vatn eigi auðveldari leið en ella að lásnum. Þá telji matsmaður leka niður stofuvegg stafa frá skrúfum sem gati álklæðninguna á þakinu þannig að vatn komist þar inn. Lekataumar niður norðurvegg og glugga að utanverðu stafi frá vatni sem komist inn fyrir álklæðninguna vegna hreyfinga á henni, þar sem of langt sé á milli lása. Matsmaður telji að leka í borðstofu megi rekja til þess að frágangur þaks að undirkarmstykki glugga á vesturhlið turns sé ófullnægjandi og þar með ekki vatnsheldur. Leka í borðkrók megi rekja til frágangs flassningar og eigi vatn auðveldari leið en ella inn að lásnum.

Með vísan til matsgerðar byggi stefnendur á því að sönnun hafi verið færð fram um það að framangreindir þættir verksins, sem unnið hafi verið af stefnda, séu haldnir galla í skilningi laga um þjónustukaup nr. 42/2000, sbr. 1. mgr. 9. gr. laganna. Stefnendur byggi á því að frágangur og framkvæmd stefnda hafi verið ófullnægjandi og faglega ábótavant auk þess sem árangurinn af verkinu standist ekki þær kröfur sem gerðar séu í 4. gr. laganna. Þennan galla telji stefnendur að megi rekja til vanrækslu stefnda og bendi á að ríkar kröfur séu gerðar til fagaðila um fagleg og vönduð vinnubrögð. Verkið sé því gallað í skilningi laganna og beri stefnda að greiða stefnendum bætur vegna þessa samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laganna. Í matsgerð sé kostnaður við viðgerðir vegna þessa metinn að fjárhæð 239.300 krónur og geri stefnendur kröfu um að stefndi greiði sér þann kostnað.

Tæringarskemmdir

Í matsgerð sé staðfest að tæring sé á víð og dreif um þak fasteignarinnar. Telji matsmaður að ástæður tæringarinnar verði raktar til þess að óheppilega mikill raki komist inn fyrir álklæðninguna sökum þess hve langt sé á milli lása í efninu. Þar komi fram að fjarlægð milli lása sé verulega umfram ábendingar sem byggi á fyrri reynslu af lagningu læstra málmklæðninga. Þetta valdi óheppilegu álagi á lása, dragi úr vatnsþéttleika og stuðli að óheppilegum raka undir klæðningu, auk þess sem mengun í andrúmslofti eigi greiðari leið inn undir klæðningarefnið. Í annan stað telji matsmaður að tæringu megi rekja til þess að tæringarumhverfi hússins sé erfitt og efni það sem valið hafi verið í verkið standist ekki það tæringarumhverfi. Þá sé það niðurstaða matsmanns að tæring á þakefninu sé ekki tilkomin vegna múrvinnu við húsið. Matsmaður telji að skipta þurfi um allt þakefni hússins.

Með matsgerð liggi fyrir sönnun um að frágangi, útfærslu, hönnun og annarri vinnu við lagningu þaksins hafi verið faglega ábótavant og að hún sé ófullnægjandi í skilningi laga. Stefndi, sem sérfræðingur í lagningu þakefnis af þessari gerð, hafi mátt vita að fjarlægð milli lása skipti höfuðmáli við lagningu þaksins. Stefndi hafi vanrækt að gæta þess að frágangur þaksins væri með þeim hætti að raki kæmist ekki undir það. Þannig sé verkið haldið galla í skilningi 1. tölul. 1. mgr. 9. gr. laga um þjónustukaup, þar sem árangur af verkinu standist ekki þær kröfur sem gerðar séu í 4. gr. laganna.

Í samskiptum sínum við stefnda hafi stefnendum verið gefnar rangar eða villandi upplýsingar varðandi gæði verksins m.t.t. endingar efnis sem notað hafi verið og teljist verkið því gallað í skilningi 2. tölul. 1. mgr. 9. gr. laga um þjónustukaup. Áður en gengið hafi verið til samninga við stefnda hafi stefndi lýst því yfir að hann væri sérfræðingur í lagningu utanhússklæðninga sem standist íslenska veðráttu og að tryggt væri að ending þakefnisins yrði góð. Hafi stefndi tjáð stefnendum að álklæðningar lagðar af stefnda væru einn af bestu kostunum í þakklæðningum á Íslandi í dag. Samkvæmt upplýsingum frá framleiðanda þakefnisins sé ending þess 40 ár og á því 10 ára ábyrgð. Stefndi beri ábyrgð á eiginleikum og endingu þess efnis sem hann hafi selt stefnendum og notað við verkið, sem og yfirlýsingum efnisframleiðanda um ábyrgð á endingu þess, sbr. 2. mgr. 16. gr. neytendakaupalaga nr. 48/2003. Það hafi verið forsenda þess að stefnendur hafi gengið til samninga við stefnda um lagningu þaksins að verkið væri faglega unnið og frágangur þaksins m.t.t. efnisvals og verksins í heild með þeim hætti að endingartími þess væri drjúgur. Þær forsendur hafi ekki staðist og því sé verkið gallað.

Árangur og notagildi verks stefnda sé minna en ella fyrir stefnendur, sbr. 5. tölul. 1. mgr. 9. gr. laga um þjónustukaup. Þetta megi rekja til vanrækslu stefnda á að vinna verkið í samræmi við góða fagvenju, m.a. varðandi frágang læstra málmklæðninga. Samspil efnisvals stefnda og þeirrar vanrækslu stefnda að gæta að því að faglega væri rétt staðið að lagningu þakefnisins leiði til þess að verkið teljist vera gallað í skilningi framangreindra ákvæða laga um þjónustukaup.

Efnisval sé á ábyrgð stefnda, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga um þjónustukaup. Það hafi verið ófullnægjandi og á því beri stefndi skaðabótaábyrgð. Stefndi, sem gefi sig út fyrir að vera sérfræðingur á þessu sviði, hafi selt stefnendum efnið og alfarið séð um að ráðleggja um val á því. Matsgerð sýni að sú ráðgjöf hafi verið ófullnægjandi. Stefndi hafi vanrækt að gæta að fyrirmælum efnisframleiðandans við lagningu þakefnisins m.t.t. tæringarumhverfis fasteignarinnar. Sú staðreynd að efnið standist það ekki sé að mati hins dómkvadda matsmanns talin hafa samverkandi áhrif með annmörkum á framkvæmd stefnda við frágang þakefnisins.

Þar sem bæði efni sem stefndi hafi selt og vinna við verkið hafi verið ófullnægjandi beri stefndi skaðabótaábyrgð samkvæmt 15. gr. laga um þjónustukaup. Allir þeir gallar sem staðfestir séu í matsgerð séu á ábyrgð stefnda, sem teljist til fagaðila með sérfræðiþekkingu á því sviði sem þjónustan var veitt. Á honum hvíli sérfræðiábyrgð og séu ríkar kröfur gerðar til hans um fagleg og vönduð vinnubrögð. Honum hafi sem sérfræðingi átt að vera fullkunnugt um hvernig staðið skyldi að lagningu þakefnisins með fullnægjandi hætti, svo að tryggt væri að raki kæmist ekki inn fyrir álklæðninguna án þess að hann kæmist út aftur, sérstaklega með hliðsjón af tæringarumhverfi hússins sem stefnda hafi hlotið að vera kunnugt um. Stefndi hafi sýnt af sér mikið gáleysi við framkvæmd verksins alls og hafi með því valdið stefnendum tjóni sem hann beri ábyrgð á.

Með vísan til framangreinds krefjist stefnendur þess að stefndi greiði þeim skaðabætur samkvæmt 15. gr. laga um þjónustukaup. Stefnendur hafi sýnt fram á að verkið sé gallað og að þau hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa. Samkvæmt 15. gr. laga um þjónustukaup beri stefndi, sem seljandi þjónustu, sönnunarbyrðina fyrir því að galli sá sem á verkinu sé verði ekki rakinn til vanrækslu hans.

Umfangsmesti þáttur viðskipta stefnenda og stefnda hafi verið kaupin á þakefninu sem stefndi hafi selt stefnendum. Þakefnið teljist vera gallaður söluhlutur í skilningi a- og c- liðar 1. mgr. 16. gr. laga nr. 48/2003, um neytendakaup, þar sem þakefnið henti ekki í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir séu venjulega notaðir, sbr. a- lið 2. mgr. 15. gr. laganna, og hafi ekki þá eiginleika sem stefnendur máttu vænta við kaup á slíkum söluhlut varðandi endingu, sbr. b- lið 2. mgr. 15. gr. sömu laga. Þakefnið uppfylli ekki áskilda kosti og svari ekki til upplýsinga sem stefndi hafi gefið við markaðssetningu efnisins. Samkvæmt upplýsingum frá framleiðanda þakefnisins sé endingartími þess sagður 40 ár og ábyrgð á endingu 10 ár. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. neytendakaupalaga gildi ákvæði c-liðar 1. mgr. 16. gr. laganna um upplýsingar sem gefnar séu við markaðssetningu á vegum fyrri söluaðila. Þá sé vísað til 33. gr. neytendakaupalaga til stuðnings skaðabótakröfu stefnenda.

Vísað sé til 2. mgr. 17. gr. laga um þjónustukaup, sem og 3. mgr. 18. gr. laga um neytendakaup, nr. 48/2003, þar sem fram komi að seljandi vöru eða þjónustu beri ríkari ábyrgð á veittri þjónustu og seldri vöru hafi hann sérstaklega ábyrgst tiltekna eiginleika hennar. Stefnendur hafi leitað til stefnda og fest kaup á þakefni hjá honum vegna ráðlegginga hans. Þau hafi ráðið stefnda til að leggja efnið á þakið þar sem hann hafi lýst því yfir að hann ábyrgðist góða endingu á því. Framleiðandi efnisins kynni það þannig að kaupendur megi gera ráð fyrir að ending klæðningar sé að lágmarki 40 ár og ábyrgðartími efnis sé kynntur 10 ár. Þannig hafi stefndi tekið á sig sérstaka ábyrgð vegna sölunnar og veittrar þjónustu.

Matsgerð sé afgerandi um að leka og tæringu þakefnis fasteignarinnar megi rekja til framkvæmda og frágangs við lagningu þaksins, sem og þess að þakefnið, eins og það sé lagt á þakið, standist ekki tæringarumhverfi fasteignarinnar. Matsmaður staðfesti að gallar stafi ekki af neinu sem síðar hafi átt sér stað. Kostnaður við viðgerðir vegna þessa sé metinn 7.461.475 krónur, sem krafist sé að stefndi greiði stefnendum.

Krafist sé vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. nóvember 2007, þ.e. frá verklokum. Þá hafi skaðabótaskylda stefnda stofnast. Dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 sé krafist frá 30. desember 2016, en þá hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnendur hafi sannanlega lagt fram þær upplýsingar sem þörf hafi verið á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.

Varðandi bótaskyldu stefnda vísi stefnendur til laga um þjónustukaup, einkum 1. gr., 4. gr., 9. gr. og 15. gr. laganna. Þá vísi stefnendur til ákvæða laga um neytendakaup, sérstaklega 15. gr., 16. gr. og 33. gr. laganna og til ákvæða IV. kafla laga um lausafjárkaup, nr. 50/2000. Vísað sé til almennra reglna kröfu- og samningaréttar um réttar efndir og vanefndaúrræði kaupenda vegna vanefnda seljenda og til almennra reglna skaðabótaréttar, m.a. sakarreglunnar. Kröfu um greiðslu dráttarvaxta styðji stefnendur við III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Um varnarþing vísist til 1. mgr. 34. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og um málskostnað til XXI. kafla sömu laga. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Kröfur stefnenda eru fyrndar

Stefndi byggi á því að dómkröfur stefnenda séu fallnar niður vegna fyrningar, hvort sem um fyrningu krafnanna fari eftir lögum nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, eða lögum nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, og að stefnendur hafi þar með glatað þeim rétti sem þeir kunni að hafa átt til efnda.

Í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, sé tekið fram að lögin gildi um þær kröfur sem stofnist eftir gildistöku laganna. Ljóst sé að enginn leki eða tæring hafi byrjað í þakplötum fyrr en eftir 1. janúar 2008 og geti kröfur stefnenda því ekki hafa stofnast á fyrra tímamarki.

Verði ekki fallist á að kröfur stefnenda hafi stofnast þegar tæring og þakleki hafi komið fram verði að miða stofndag krafnanna við það þegar stefndi hafi endanlega skilað verkinu af sér, þ.e. í byrjun árs 2008, sbr. almennar reglur kröfuréttar um stofnunarhátt krafna og almennar reglur um áhættuskipti, sbr. einnig 2. mgr. 19. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup. Af þessu leiði að um fyrningu krafnanna fari eftir lögum nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda.

Kröfur stefnenda séu skaðabótakröfur innan samninga þar sem þær eigi rætur sínar að rekja til samnings á milli stefnda og stefnenda, líkt og byggt sé á í stefnu málsins. Kröfurnar fyrnist því á fjórum árum, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007. Fyrningarfrest skuli reikna frá þeim degi er hin meinta vanefnd hafi átt sér stað, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna. Kröfur stefnenda séu fyrndar hvort sem upphaf fyrningarfrestsins sé miðað við verklok eða þegar annmarkarnir hafi komið í ljós, nema stefnendur sýni fram á að fyrningu hafi verið slitið eða ákvæði um viðbótarfresti eigi við um kröfurnar.

Fyrir liggi að engar tilraunir hafi verið gerðar af hálfu stefnenda til að rjúfa fyrningu fyrr en mál þetta hafi verið höfðað. Að sama skapi liggi fyrir að stefnendur hafi haft fullnægjandi vitneskju um kröfurnar og hugsanlega skuldara í síðasta lagi 15. september 2011, en þá hafi stefnda borist kröfubréf frá stefnendum. Því komi ekki til greina að beita 10. gr. fyrningarlaga eða öðrum ákvæðum laganna um viðbótarfresti. Skýrlega liggi fyrir að kröfur stefnenda séu fyrndar og að stefnendur hafi glatað þeim rétti sem þau kunni að hafa átt til efnda, sbr. 1. mgr. 24. gr. fyrningarlaga.

Telji dómurinn að stefnendur hafi ekki glatað rétti sínum til efnda á grundvelli laga nr. 150/2007 byggi stefndi á því að krafan sé einnig fyrnd á grundvelli laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Kröfur stefnenda séu tilkomnar vegna meintra galla á vinnu stefnda í þágu stefnenda. Kröfurnar fyrnist því á fjórum árum samkvæmt lögum nr. 14/1905, sbr. 1. tölul. 3. gr. laganna, sbr. einnig Hrd. 1995, bls. 3153. Í því máli hafi verið talið að fyrningartími skaðabótakröfu vegna galla, sem var beint að húsasmíðameistara sem hafði tekið að sér vinnu við þak fasteignar, væri fjögur ár með vísun til 1. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905.

Fyrningarfrestur samkvæmt lögum nr. 14/1905 sé miðaður við þann dag sem krafan hafi orðið gjaldkræf, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna. Kröfur stefnenda séu fyrndar hvort sem upphaf fyrningarfrestsins sé miðað við verkskil eða þegar annmarkarnir hafi komið í ljós. Með vísun til áður rakinnar umfjöllunar um lög nr. 150/2007 liggi að sama skapi hér fyrir að fyrningu hafi ekki verið slitið áður en kröfur stefnenda hafi fallið niður og að kröfurnar hafi ekki verið viðurkenndar af hálfu stefnda. Fyrir liggi að kröfur stefnenda séu fallnar úr gildi fyrir fyrningu, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Jafnframt liggi fyrir að stefnendur geti ekki krafist vaxta frá 30. nóvember 2007, sbr. 3. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007 og 2. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Kröfur stefnenda eru fallnar niður vegna tómlætis stefnenda

Telji dómurinn að kröfur stefnenda séu ekki fyrndar byggi stefndi á því að stefnendur hafi glatað dómkröfum sínum á grundvelli tómlætis. Að sögn stefnenda hafi fyrst komið fram merki um leka stuttu eftir verklok. Einnig sé tekið fram í málsatvikalýsingu stefnu að stefnendur hafi fyrst orðið varir við tæringarskemmdir í ágúst 2010 og hafi í kjölfarið tilkynnt stefnda um skemmdirnar. Á þeim tíma hafi verið liðin meira en tvö ár frá afhendingardegi hinnar seldu þjónustu. Þar sem stefnendur hafi ekki sannað að stefndi hafi tekið á sig lengri ábyrgð vegna galla með ábyrgðaryfirlýsingu eða öðrum samningi geti þeir ekki borið gallann fyrir sig, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup. Matsmaður miði við að stefnendur hafi fyrst orðið varir við tæringarskemmdir árið 2009. Reynist það rétt eigi 1. mgr. 17. gr. þjónustukaupalaga einnig við þar sem ekki hafi verið haft samband við stefnda fyrr en á seinni hluta árs 2010.

Ekki sé hægt að leggja kynningarefni eða yfirlýsingar framleiðanda eða seljanda efnisins að jöfnu við ábyrgðaryfirlýsingar stefnda sjálfs sem seljanda þjónustu. Útprentanir af heimasíðu stefnda, dagsettar 21. mars 2017, hafi enga þýðingu í þessu samhengi. Beiting 3. mgr. 17. gr. sömu laga komi ekki til greina í málinu. Ástæðulaust sé að taka afstöðu til tómlætis stefnenda samkvæmt lögum nr. 48/2003, um neytendakaup, þar sem lögin taki ekki til ágreiningsefna málsins.

Verði ekki fallist á að stefnendur hafi glatað rétti sínum samkvæmt fyrirmælum 1. og 2. mgr. 17. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, sé ljóst að stefnendur hafi glatað rétti sínum samkvæmt almennum reglum kröfuréttar um tómlæti.

Stefnda hafi borist kröfubréf vegna málsins 15. september 2011. Bréfinu hafi verið svarað fyrir hönd stefnda 6. október 2011. Þar hafi kröfur stefnenda verið dregnar í efa og óskað eftir nánari rökstuðningi. Fjórum árum eftir þau samskipti, og um átta árum eftir verklok hinna umdeildu framkvæmda, hafi fyrir tilstuðlan stefnenda verið lögð fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns, dags. 26. október 2015. Á þeim árum sem liðið hafi frá kröfubréfi og þar til beiðni hafi verið lögð fram um dómkvaðningu matsmanns hafi stefnda engar athugasemdir borist í tengslum við málið, ekki hafi verið gerðar frekari kröfur á hendur honum og stefnendur hafi ekki séð ástæðu til að árétta framkomnar kröfur á þessu tímabili. Umrætt aðgerðaleysi stefnenda hafi gefið stefnda réttmæta ástæðu til að ætla að stefnendur hefðu gefið kröfur sínar eftir.

Stefnendur hafi að þeirra sögn verið meðvitaðir um að einhverjir annmarkar væru á þakinu stuttu eftir verklok. Einnig að lagfæringar, sem framkvæmdar hafi verið af stefnda, hefðu ekki borið tilætlaðan árangur. Þessi vitneskja hafi gefið þeim tilefni til að grípa til frekari aðgerða. Eftir að niðurstaða efnaverkfræðingsins hafi legið fyrir hafi verið enn meiri ástæða fyrir stefnendur að gæta réttinda sinna með fullnægjandi hætti og þá sérstaklega með tilliti til þess að þá hafi verið meira en þrjú ár frá verklokum. Þá hafi stefnendur einnig áttað sig fyllilega á eðli annmarkanna, hverjir bæru mögulega ábyrgð og til hvaða aðgerða væri nauðsynlegt að grípa. Stefnendum hafi þannig verið í lófa lagið að grípa til frekari ráðstafana, svo sem með dómkvaðningu matsmanns. Þeir hafi ákveðið að aðhafast ekkert í fjögur ár.

Hafið sé yfir allan vafa að stefnendur hafi sýnt af sér slíkt tómlæti um gæslu réttar síns að þau hafi glatað þeim rétti sem þau kunni að hafa átt gagnvart stefnda og sé þegar af þeim ástæðum krafist sýknu.

Helstu málsástæður stefnda í þeim hluta málsins sem hvílir meðan leyst er úr þeim hluta sakarefnis þar sem varnir byggja á fyrningu og tómlæti eru þær að þjónusta stefnda hafi ekki verið gölluð, hann hafi ekki sýnt af sér vanrækslu við framkvæmd verksins og að hann beri ekki ábyrgð á þeim annmörkum sem krafist sé bóta fyrir.

Varðandi þakleka sé ekki loku fyrir það skotið að orsakir hans, ásamt göllum á þakpappa og eftir atvikum hönnunargalla, megi rekja til vinnu múrara sem stefnendur hafi ráðið til að vinna við þakið. Einnig liggi fyrir að loftun þaksins sé með minnsta móti og langt frá því að uppfylla kröfu byggingarreglugerðar, en stefndi beri ekki ábyrgð á þessu atriði. Niðurstaðan sé sú að stefndi beri enga sök á þakleka og geti því ekki borið ábyrgð samkvæmt almennu skaðabótareglunni.

Varðandi tæringarskemmdir telji stefndi í fyrsta lagi að ágreiningsefni málsins falli utan gildissviðs neytendakaupalaga. Þá sé ósannað að annmarka megi rekja til stefnda. Af matsgerð virðist óhætt að álykta að orsök tæringarskemmdanna megi að hluta rekja til þess að pappalög þaksins, sem stefndi hafi engan þátt átt í að leggja, komi í veg fyrir rakaflutning og auki vætutíma undir klæðningunni svo um muni. Líklegast sé að gallar hafi verið á hönnun við endurnýjun þaksins árið 2007 og að þeir annmarkar sem henni og múrvinnu hafi fylgt, ásamt ófyrirséðu tæringarumhverfi og lásabili, kunni að hafa verið samverkandi þættir í þeim tæringarskemmdum sem stefnendur krefjist nú bóta fyrir. Ekki standist skoðun að stefndi beri einn ábyrgð á umræddum skemmdum. Engin lokaúttekt eða annars konar úttekt hafi farið fram eftir að stefndi hafi skilað verkinu af sér, en það hafi verið hluti af endurnýjun á þakinu, sem fram hafi farið undir eftirliti byggingarstjóra.

Loks sé á því byggt að þjónusta stefnda hafi ekki verið gölluð í skilningi laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, og að stefndi hafi ekki sýnt af sér vanrækslu við framkvæmd verksins. Samkvæmt 2. mgr. 17. gr. laganna þurfi kaupandi þjónustu að tilkynna um galla innan tveggja ára frá því að verki er lokið, þannig að ábyrgðartíma stefnda hafi lokið í byrjun árs 2010, áður en tilkynnt hafi verið um tæringarskemmdir. Stefndi hafi engar ábyrgðaryfirlýsingar gefið í málinu eða tekið á sig frekari ábyrgð með samningi. Ekkert leiði líkur að vítaverðu gáleysi eða annarri sviksamlegri háttsemi stefnda þannig að undantekning á tveggja ára ábyrgðartíma samkvæmt 3. mgr. 17. gr. laganna eigi við. Stefnendur geti ekki byggt kröfu sína á almennu skaðabótareglunni og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnenda.

Stefndi byggi á ákvæðum laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, og ákvæðum laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Einnig sé byggt á almennum reglum kröfuréttarins um stofnunarhátt krafna og tómlæti. Þá vísi stefndi til ákvæða þjónustu- og neytendakaupalaga og til meginreglna einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði. Málskostnaðarkrafa stefnda eigi sér stoð í 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Kröfur stefnenda í máli þessu eru reistar á verksamningi sem óumdeilt er að komst á milli stefnenda og stefnda á árinu 2007. Aðilar gerðu ekki með sér skriflegan samning en óumdeilt er að í samningi þeirra fólst að stefndi lagði til verksins bæði vinnu og efni. Engin gögn liggja fyrir um að stefndi hafi tekið sérstaka ábyrgð á því efni sem notað var til verksins eða um að hann hafi tekið á sig ábyrgð vegna galla til lengri tíma, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 42/2000.

Í þessum þætti málsins er til úrlausnar hvort skaðabótakrafa stefnenda var niður fallin vegna fyrningar eða tómlætis þegar málið var höfðað. Þegar virtar eru varnir byggðar á fyrningu skiptir máli hversu langur fyrningarfrestur umræddrar kröfu er, hvenær hann byrji að líða og loks það hvenær fyrningu telst slitið. Lög nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, tóku gildi 1. janúar 2008 og leystu þá af hólmi lög um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, nr. 14/1905.

Málsatvikum er lýst í sérstökum kafla hér að framan og eru þau í meginatriðum óumdeild, en aðila greinir þó á um hvort verklok hafi verið á árinu 2007 eða 2008. Stefnendur byggja málatilbúnað sinn á því að verklok hafi verið í lok nóvember 2007, en fljótlega eftir þau hafi orðið vart við þakleka. Í framburði stefnanda Á-kvk-ef fyrir dómi kom fram að stefnda hafi verið tilkynnt um lekann og að starfsmaður stefnda hafi komið á staðinn um miðjan desember sama ár og viðurkennt að eitthvað væri ekki í lagi. Í málflutningi lögmanns stefnenda fyrir dóminum kom fram að stefnendur teldu að skaðabótakrafa þeirra og skaðabótaskylda stefnda hefði stofnast í gildistíð laga nr. 14/1905 og færi því um fyrningu kröfu þeirra að þeim lögum. Þá sé byggt á því að fyrningarfrestur kröfunnar samkvæmt þeim lögum sé 10 ár samkvæmt 2. tölul. 4. gr. laganna, það er hinn almenni fyrningarfrestur annarra krafna en getið er um í öðrum ákvæðum laganna að hafi annan fyrningartíma.

Um fyrningu krafna vegna verksamninga í gildistíð eldri fyrningarlaga er m.a. fjallað í riti P-kk-ef S-kk-ef um verksamninga. Þar segir að beita verði viðeigandi ákvæðum hinna almennu fyrningarlaga nr. 14/1905 um fyrningu á kröfu verkkaupa gagnvart verktaka og gildi þá einu hvers eðlis vanefndin sé, t.d. hvort heldur um er að ræða efnisgalla eða framkvæmdargalla. Kröfur af þessu tagi fyrnist á fjórum árum samkvæmt 1. tölul. 3. gr. laganna, þar sem ræði um fyrningarfrest á kröfum vegna vinnu og hvers konar starfa sem í té sé látinn. Í dómaframkvæmd var miðað við fjögurra ára fyrningarfrest slíkra krafna, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 375/1993. Í fyrrnefndu riti P-kk-ef S-kk-ef kemur fram að frávik frá þessu, þannig að tíu ára fyrningarfrestur samkvæmt 2. tölul. 4. gr. laga nr. 14/1905 komi til álita, gæti átt við um kröfu vegna skaðlegra eiginleika verks (efnis). Þótt stefnendur telji þakefnið gallað er ekki byggt á því að það hafi skaðlega eiginleika í þessum skilningi.

Krafa sem byggist á verksamningi fyrnist á fjórum árum samkvæmt almennu reglunni í 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Samkvæmt þessu verður fallist á það með stefnda að fyrningarfrestur krafna stefnenda á hendur stefnda er fjögur ár, hvort sem litið er til ákvæða laga nr. 14/1905 eða laga nr. 150/2007.

Upphaf fyrningarfrests bótakröfu sem reist er á verksamningi var samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 þegar krafa varð gjaldkræf. Í fyrrgreindu riti P-kk-ef S-kk-ef kemur fram að í verktakarétti hafi almennt verið miðað við það tímamark þegar verkkaupa varð vanefnd ljós eða mátti í fyrsta lagi vera hún ljós eða þá að miðað var við verkskil eða lok úrbótatilraunar verktaka ef því væri að skipta. Stefndi miðar við að hann hafi skilað verkinu af sér þegar úrbótum vegna þakleka lauk í ársbyrjun 2008. Samkvæmt almennum reglum um áhættuskipti og meginreglu 2. mgr. 19. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, hafi kröfur stefnenda stofnast við þau verkskil og fari um fyrningu þeirra krafna samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt því ákvæði reiknast fyrningarfrestur krafna sem stofnast vegna vanefnda frá þeim degi þegar samningur er vanefndur. Sé galli á verki telst verksamningur vanefndur. Ekki er á því byggt að reglur um viðbótarfresti samkvæmt 10. gr. laganna eigi við. Verður að miða við að verktaki hafi skilað af sér verki þegar telja má að allri vinnu sé lokið.

Óumdeilt er að stefndi var kallaður til á ný þegar stefnendur uppgötvuðu gat á þaki og tæringu í ágúst 2010. Stefnendur kveða stefnda hafa komið að athugun með tilliti til úrbóta um miðjan nóvember 2010. Bar fyrirsvarsmaður stefnda fyrir dóminum að einhverjar tímaskýrslur hefðu verið ritaðar vegna vinnu við eignina það ár, þótt enginn reikningur hefði verið gerður. Þá mun stefndi hafa komið að fundi með stefnendum og efnissala í apríl 2011 þar sem ástæður tæringar í þaki voru til umfjöllunar. Loks liggur fyrir að stefnda barst kröfubréf frá lögmanni stefnenda vegna meintra galla, dags. 15. september 2011. Þar var skorað á stefnda um úrbætur, krafist var bóta fyrir tjón og kynnt að ef ekki yrði orðið við kröfum myndu stefnendur fá dómkvaddan matsmann og höfða mál til að sækja bætur. Veittur var tíu daga frestur til svara.

Í svarbréfi lögmanns Samtaka iðnaðarins af hálfu stefnda 6. október 2011 kom fram að stefndi teldi að eðlilega hefði verið staðið að lagningu álþaksins að öllu leyti. Orsök galla gæti verið verkstjórn eða vinna múrara. Væri það ætlun stefnenda að halda kröfu gegn stefnda til streitu var óskað nánari rökstuðnings um grundvöll slíkrar kröfu. Eftir þessi samskipti heyrðist ekkert frá stefnendum í rúm fjögur ár eða þar til beiðni um dómkvaðningu matsmanns kom fram 26. október 2015.

Stefnendum mátti vera það ljóst af efni svarbréfsins 6. október 2011 að stefndi hafnaði bótakröfunni og að frekari úrbætur yrðu ekki reyndar án þess að áskorun um frekari rökstuðning fyrir kröfu stefnenda væri sinnt og þá innan hæfilegs tíma. Stefndi skilaði verkinu endanlega af sér ekki síðar en með bréfi þessu og var þá allri vinnu lokið. Verður upphafi fyrningarfrests dómkrafna stefnenda ekki fundið síðara tímamark.

Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, er fyrningu slitið þegar mál telst höfðað, sbr. 93. gr. laga nr. 91/1991, sbr. og 1. mgr. 11. gr. eldri fyrningarlaga nr. 14/1905. Fyrningu krafna stefnenda hefur ekki verið slitið með viðurkenningu þeirra af hálfu stefnda. Óháð því hvort talið yrði að krafa máls þessa hefði orðið til fyrir eða eftir gildistöku yngri fyrningarlaga var fyrningu slitið með áritun af hálfu stefnda um birtingu stefnu þann 29. mars 2017.

Samkvæmt framangreindu var fjögurra ára fyrningarfrestur, sem hófst í síðasta lagi 6. október 2011, liðinn þegar málið var höfðað 29. mars 2017. Eru dómkröfur stefnenda því fyrndar og er þegar af þeirri ástæðu óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af þeim. Þarf því ekki að fjalla frekar um aðrar málsástæður aðila og lýkur meðferð málsins hér fyrir dóminum því með dómi þessum.

Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnendum að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðinn er 400.000 krónur.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Blikksmiðjan Vík ehf., er sýkn af kröfum stefnenda, Á-kvk-ef K-kvk-ef og G-kk-ef V-kk-ef.

Stefnendur greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf