E-887/2018

I

Mál þetta, sem dómtekið var 8. febrúar sl., var höfðað af A, til heimilis að […], […], á hendur B, til heimilis að […], […], með stefnu birtri 14. mars 2018.

Stefnandi gerir í fyrsta lagi þá kröfu að fjárskiptasamningur aðila, dagsettur 4. mars 2015, verði ógiltur með dómi.

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 4.863.550 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá málshöfðunardegi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefnda krefst þess að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað að skaðlausu.

II

Málavextir og yfirlit ágreiningsefna

Málsaðilar hófu sambúð á árinu 2005 og gengu í hjúskap 17. júní 2008. Þau eiga saman tvö börn, fædd á árunum […] og […]. Þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng 10. mars 2015 og leyfi til lögskilnaðar 15. mars 2016.

Stefnandi slasaðist í umferðarslysi 11. mars 2007. Hann var í kjölfar slyssins metinn 20% öryrki og glímir hann m.a. við stöðuga verki í baki og stoðkerfi, minnistruflanir, athyglisskerðingu og þunglyndi. Vegna þessa hefur stefnandi þurft að nota mikið af lyfjum sem hann byggir á að hafi haft slævandi áhrif á hann og valdið einbeitningarerfiðleikum og minnistruflunum.

Í tengslum við skilnað aðila gerðu þau með sér samkomulag um skilnaðarkjör, dagsett 4. mars 2015. Óumdeilt er að aðilar gerðu drög að samkomulagi 24. febrúar 2015 en gerðu breytingar á því allt þar til það var undirritað 4. mars 2015. Í 5. gr. samkomulagsins er fjallað um fjárskipti milli aðila. Þar eru tilgreindar sameiginlegar eignir aðila samtals að fjárhæð 31.600.000 krónur og skuldir samtals að fjárhæð 20.185.338 krónur. Er þar kveðið á um að í hlut stefnanda komi bifreið að verðmæti 50.000 krónur og inneign í banka að fjárhæð 3.800.000 krónur. Hvað varðar skuldir þá kæmi í hlut stefnanda að greiða námslán sitt að fjárhæð 881.219 krónur. Í hlut stefndu átti að koma fasteign þeirra að […] sem þar var talin að verðmæti 27.750.000 krónur en stefnda tæki að sér að greiða yfirdráttarskuld sína 315.000 krónur, þrjú lán frá Íbúðalánasjóði, að fjárhæð samtals 17.436.818 krónur, og námslán stefndu að fjárhæð 1.552.301 króna. Samtals yfirtók stefnda þannig skuldir að fjárhæð 19.304.119 krónur.

Í upphaflegri kröfugerð sinni í stefnu krafðist stefnandi greiðslu á 5.663.550 krónum. Með leiðréttingu á kröfugerð, dagsettri 28. janúar 2019, sem lögð var fram við aðalmeðferð málsins var sú krafa lækkuð í núverandi horf, þ.e. í 4.863.550 krónur. Þar kemur fram að ástæða leiðréttingarinnar sé sú að samkvæmt niðurstöðu dómkvadds matsmanns hafi andvirði fasteignarinnar 4. mars 2015 verið 32.000.000 króna og sé kröfugerðin leiðrétt til samræmis við það. Sé fjárhæðin reiknuð þannig út að frá fjárhæðinni séu dregnar skuldir að fjárhæð 19.304.119 krónur og mismunurinn 12.695.881 króna er lagður við hlut stefnanda að frádreginni yfirtekinni skuld, eða 2.968.781 króna. Samtala þess, 15.664.662 krónur, sé nettóandvirði búsins. Þannig komi helmingur þess, 7.832.331 króna, í hlut hvors aðila um sig og í hlut stefnanda komi því að frádreginni 2.968.781 krónu, 4.863.550 krónur.

Meðal framlagðra gagna eru tölvupóstsamskipti aðila frá því tímabili er samkomulag þeirra um skilnaðarkjör var gert. Fyrsti tölvupósturinn er frá stefnanda og er dagsettur 24. febrúar 2015. Þar segir:

ég er að spá í að kaupa mér íbúð og að við myndum skilja og þú héldir þinni og ég held minni það meiri eignahlutur í […] en ég er til í að semja um að þú fáir það bara ef við komumst að niðurstöðu um innbú

ég er búinn að skrifa uppkast af skiptasamningi og alls ekki endanlegt en skoðaðu það og prentaðu út og taktu með í kvöld ef þú breytir einhverju endilega gerðu það í öðrum lit svo ég sjái breytingar

Þessum tölvupósti svaraði stefnda samdægurs og sendu aðilar nokkra fleiri pósta á milli sín þennan dag og þann næsta og gerðu breytingar á samningnum. Þá liggja einnig fyrir útprentanir af tölvupóstum sem gengu á milli aðila 3. og 4. mars 2015 vegna eignaskiptanna. Þar ræða aðilar m.a. um innbú og verðmæti fasteignarinnar. Stefnandi gerir í tölvupósti frá 3. mars eftirfarandi athugasemd: Fasteignaverð ekki raunvirði íbúðar 27.750.000 þegar rétt verð er 29 til 32. Þessu svarar stefnda með því að segja: Fasteignaverð var þarna allan tímann. Þetta er ekki heilagt skjal og það má alveg breyta því.

Í tölvupósti frá 4. mars spyr stefnda stefnanda hvernig hann vilji gera þetta upp. Ég get ekki greitt þér neitt út þannig að ef þú vilt ekki gera þetta svona þá verðum við bara að selja íbúðina og skipta svo. Þessu svarar stefnandi svo: ég vil ekki að þú seljir en ég vil heldur ekki vera snuðaður um réttindi sem ég á.

Þá liggur fyrir læknisvottorð D geðlæknis, dagsett 17. ágúst 2017, og yfirlit yfir lyfjasögu stefnanda.

Einnig liggur fyrir matsgerð E, lögmanns og löggilts fasteignasala, frá 18. september 2018. Stefnandi var matsbeiðandi og óskaði hann eftir því að dómkvaddur matsmaður mundi meta eftirfarandi:

1. Hvert sé hæfilegt markaðsverð fasteignarinnar að […] fnr. […], í júlí 2018 miðað við venjubundin viðskiptakjör.

2. Hvert hæfilegt markaðsverð fasteignarinnar að […], fnr. […], hafi verið þann 4. mars 2015 miðað við venjubundin viðskiptakjör.

Taldi matsmaður að hæfilegt markaðsverð fasteignarinnar í júlí 2018 hefði verið 47.000.000 króna. Miðaði sú niðurstaða við að búið er að gera verulegar endurbætur og viðgerðir á húsinu að utan. Einnig hafi núverandi eigendur gert endurbætur á íbúðinni að innanverðu. Telur matsmaður að meta megi þær endurbætur sem núverandi eigendur framkvæmdu á 1.500.000 krónur. Hæfilegt markaðsverð fasteignarinnar í júlí 2018 án þessara endurbóta sé því 45.500.000 krónur.

Þá taldi matsmaður að hæfilegt markaðsverð fasteignarinnar 4. mars 2015 hefði verið 32.000.000 króna. Er sú niðurstaða miðuð við að ekki hafi verið búið að framkvæma endurbætur á húsinu að utanverðu og að ástand fasteignarinnar að innanverðu væri eins og það var þá samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum. Dómkvaddur matsmaður hafi kynnt sér upplýsingar verðsjár Þjóðskrár Íslands varðandi meðalverð sambærilegra fasteigna á svæðinu á þeim tíma sem matsspurningin er miðuð við og staðfestir hún niðurstöðu dómkvadds matsmanns.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnandi og stefnda auk þess sem D geðlæknir, E, dómkvaddur matsmaður, F og G gáfu vitnaskýrslur.

III

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar um ógildingu fjárskiptasamnings og greiðslu úr hendi stefnda á ógildingarreglum III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Er sérstaklega vísað til 36. gr. en þar segir að samningi megi víkja til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við sanngirnismat á grundvelli ákvæðisins hefur jafnan verið litið til efnis samningsins. Helmingaskiptaregla hjúskaparlega sé leiðbeinandi um það hvernig skuli skipta eignum við fjárskipti hjóna svo sanngjarnt sé. Samkvæmt henni skal skipta skýrri hjúskapareign hvors hjóna um sig til helminga við skilnað. Reglan byggir á sjónarmiðum um efnahagslega, félagslega og persónulega samstöðu hjóna.

Þegar samningurinn frá 4. mars 2015 er skoðaður í ljósi XIV. kafla hjúskaparlaga kemur í ljós að við skiptingu eigna og skuldbindinga hallar mjög á stefnanda. Í hlut stefnanda komi bifreið að verðmæti 50.000 krónur og bankainnistæða að fjárhæð 3.800.000 krónur eða samtals 3.850.000 krónur. Í hlut stefndu komi íbúð að verðmæti 33.600.000 krónur. Að teknu tilliti til áhvílandi skuldbindinga á eignum sem komu í hlut hvors aðila komu 90% verðmæta í hlut stefndu við eignaskiptin en rúm 10% í hlut stefnanda. Sé miðað við verðmat fasteignasala á eigninni í mars 2015 komi jákvæð eign að fjárhæð 14.295.881 króna í hlut stefndu umfram skuldir en einungis 2.968.781 króna í hlut stefnanda.

Sé miðað við það mat á fasteigninni sem á er byggt í fjárskiptasamningi, sem er umtalsvert lægra en metið söluverð á eigninni á þessum tíma, renna til stefndu tæplega 74% af eignum þeirra. Því megi leiða að því líkum að stefnda hafi borið verulega meira úr býtum en stefnandi við fjárskiptin sama hvernig verðmæti fasteignarinnar er metið. Samkvæmt þessu halli verulega á stefnanda samkvæmt samningnum og því komi ákvæði 36. gr. til skoðunar.

Stefnandi vísar jafnframt til 31. gr. nr. 7/1936 en samkvæmt henni skal gerningur ógildur gagnvart þeim samningsaðila sem fenginn er til samningsgerðarinnar þegar gagnaðili hefur notfært sér bágindi hans, einfeldni, fákunnáttu eða léttúð þannig að bersýnilegur mismunur sé á hagsmunum og engurgjaldi sem komi fyrir. Stefnda vissi vel af erfiðleikum stefnanda og andlegri vanlíðan hans en sjúkrasaga hans er löng. Hann hefur undanfarin ár verið á flóknum lyfjakúr og hafa lyfin sem hann tekur haft slævandi áhrif og valdið honum einbeitingarerfiðleikum og minnistruflunum. Í febrúar 2015 hafi hann tekið lyfið Lyrica að læknisráði og hafði það slævandi og þreytandi áhrif á hann. Jafnframt tók hann lyfin Oxycondon og Stesoild á þeim tíma þegar samningur um fjárskipti var undirritaður. Þá naut hann ekki lögfræðilegrar aðstoðar við gerð samningsins sem var saminn af stefndu. Við samningsgerðina hallaði verulega á stefnanda og notfærði stefnda sér veikindi hans og fákunnáttu og það að hann var háður henni um nærveru við börn þeirra til þess að afla sér hagsmuna á kostnað hans. Hann gerði vissulega athugasemdir við efni samningsins en dró fljótt í land enda hafði hann veikt bakland en öll hans fjölskylda bjó þá erlendis. Treysti hann sér ekki til að halda athugasemdunum til streitu.

Þá byggi stefnandi kröfu sína einnig á 33. gr. laga nr. 7/1936. Telur hann að það hafi verið óheiðarlegt af stefndu að bera fyrir sig löggerning sem gerður var með þeim hætti að hún nýtti sér yfirburðastöðu sína gagnvart stefnanda til að hlunnfara hann við skiptin. Stefnandi hafi ekki verið í aðstöðu til að gera sér grein fyrir misskiptingu eigna þegar gengið var frá fjárskiptunum auk þess sem hann naut ekki leiðbeininga við samningsgerðina.

Stefnandi vísar til þess að gögn málsins gefi til kynna að hann hafi verið undir miklum þrýstingi til að ganga frá fjárskiptasamningi með þeim hætti sem gert var. Vísar hann hvað þetta varðar til þess að stefnda hafi upplýst að annars þyrfti hún að flytja út á land með börn þeirra og myndi það takmarka möguleika stefnanda á að hitta þau. Þá var stefnandi undir miklu álagi við að finna sér heimili en hann stóðst ekki greiðslumat nema með því að ganga frá fjárskiptasamningi og fjölskylda hans gat ekki veitt honum aðstoð þar sem hún bjó öll erlendis.

Stefnandi telur að fjárskipti aðila við skilnað hafi verið bersýnilega ósanngjörn út frá hlutlægum mælikvarða þar sem tæplega 83% verðmæta umfram skuldir komu í hlut stefndu og séu þau því ógildanleg með vísan til ógildingarreglna samningaréttarins. Hér verði m.a. að líta til þess að sambúð aðila varði í um áratug og á þeim tíma mynduðust eignir búsins. Einnig var talsverður aðstöðumunur milli aðila við samningsgerðina þar sem stefnandi er öryrki og á erfitt með einbeitingu sökum stöðugra verkja. Auk hlutlægs mats á verðmætum komi hér einnig til skoðunar samanburður á aðstæðum aðila við og í kjölfar samningsgerðar og atvik við samningsgerðina sjálfa.

Með vísan til helmingaskiptareglu hjúskaparlaga gerir stefnandi kröfu um að stefnda greiði honum 5.663.550 krónur, nú 4.863.550 krónur vegna breyttrar kröfugerðar, til að jafna þau verðmæti sem komu í hlut hvors aðila um sig við skiptin, að frádregnum skuldum. Upphæðin sé fundin með því að leggja saman eignir hvors aðila um sig, að frádregnum skuldum sem þau tóku að sér samkvæmt fjárskiptasamningnum, og deila í tvennt.

Í hlut stefndu Í hlut stefnanda Samtals

Eignir: 33.600.000 krónur 3.850.000 krónur 37.450.000 krónur

Skuldir: 19.304.119 krónur 881.219 krónur 20.185.338 krónur

Helmingur að frádregnum skuldum (17.264.662 krónur/2): 8.632.331 króna

Að frádregnum hlut stefnanda við skiptin: -2.968.781 krónur

Samtals: 5.663.550 krónur

Um lagarök vísar stefnandi til hjúskaparlaga nr. 31/1993, sérstaklega XIV. kafla um fjárskipti hjóna við skilnað, 6. og 103. gr. um helmingaskiptareglu við fjárskipti milli hjóna. Til ógildingar fjárskiptasamningi er vísað til meginreglna samningaréttar og ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sérstaklega 31., 33. og 36. gr. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um varnarþing er vísað til 32. gr. sömu laga. Stefnandi rekur ekki virðisaukaskattsskylda starfsemi, sbr. lög nr. 50/1988 og er óskað eftir að tillit verði tekið til þess við ákvörðun málskostnaðar. Um dráttarvexti er vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sérstaklega 4. mgr. 5. gr. og 6. gr.

IV

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að samningur aðila um fjárskipti hafi verið ósanngjarn í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 eða að skilyrði ógildingarreglna III. kafla laganna séu uppfyllt í málinu.

Stefnda vísar til þess að meginregla íslensks samningaréttar um samningafrelsi gildi um fjárskiptasamning aðila og það eitt að vikið sé frá meginreglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 um helmingaskipti við skilnað jafngildi því ekki sjálfkrafa að umsamin kjör séu ósanngjörn. Hjón hafi frelsi til að semja um önnur skiptahlutföll enda geri lögin ráð fyrir því að vikið sé frá helmingaskiptareglu, sbr. t.d. 104. og 110. gr. laganna.

Þá bendir stefnda á að við mat á því hvort samningur sé ósanngjarn í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936 nægi ekki að líta eingöngu til efnis texta heldur þurfi að líta til aðdraganda hans, markmiða og annarra atvika. Við hjúskaparstofnun aðila átti stefnda íbúðina í […] ásamt […]. Þá var það forsenda við skilnað aðila að ekki þyrfti að koma til sölu á fasteign þeirra svo að börn þeirra, sem þá voru […] og […] ára, gætu búið við óbreyttar aðstæður að öðru leyti. Stefnandi hafi verið fullkomlega meðvitaður um að ekki væri um helmingaskipti að ræða og því geti hann ekki nú borið fyrir sig að samningurinn hafi verið bersýnilega ósanngjarn með vísan til efnis hans. Þá mótmælir stefnda öllum útreikningum í stefnu sem villandi og órökstuddum.

Einnig byggir stefnda á því að stefnandi hafi sjálfur samið uppkast að samningnum og lagt þar til að fasteignin félli í hlut stefndu eins og honum er heimilt samkvæmt 110. gr. laga nr. 31/1993. Því er mótmælt að honum hafi verið settir einhverjir afarkostir eða að hann hafi ekki geta staðið í samningsgerð vegna slæmrar heilsu en það stóð á sama tíma ekki í vegi fyrir því að hann stæði í íbúðarkaupum. Stefnda telur að stefnandi hafi undirritað samninginn af fúsum og frjálsum vilja með fullkominni vitund um innihald hans. Þá hafi hann ekki gert athugasemd við samninginn við fyrirtöku skilnaðarmáls aðila 9. mars 2015 og heldur ekki 15. mars 2916 þegar aðilar óskuðu eftir lögskilnaði á grundvelli sama samnings. Það var fyrst sumarið 2017, þegar stefnandi taldi sig hafa komist að meintu framhjáhaldi stefndu, að fram komu athugasemdir og hann taldi samninginn vera ósanngjarnan.

Stefnda byggir á því að allar forsendur samnings aðila hafi verið stefnanda ljósar, bæði hafi efni hans verið skýrt og ítarlega rætt í aðdraganda undirritunar. Hvorugur aðila naut aðstoðar við samningsgerðina heldur settu þau samninginn upp í sameiningu og var því fullt jafnræði með aðilum að þessu leyti. Mótmælir stefnda því að hún hafi beitt stefnanda þrýstingi. Þá verði að líta til þess að stefnda kom með verulega meiri eignir í hjúskapinn en stefnandi og af því leiðir að samningurinn getur alls ekki talist bersýnilega ósanngjarn, sbr. 104. gr. laga nr. 31/1993.

Með sömu rökum og að framan greinir hafnar stefnda málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem hann er byggður á 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936. Hún mótmælir því að hún hafi haft yfirburðastöðu gagnvart stefnanda og að hafa þá nýtt hana með ólögmætum hætti þannig að óheiðarlegt verði talið að bera samninginn fyrir sig. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að heilsa hans við samningsgerð hafi verið önnur og verri en áður eða með slíkum hætti að honum hafi ekki verið sjálfrátt. Læknisfræðileg gögn staðfesti ekki slíkar staðhæfingar.

Stefnda vísar til þess að við mat á ógildingarreglum samningalaga verði að hafa í huga þá meginreglu samninga- og kröfuréttar að samninga skuli halda. Jafnframt verði að fara fram heildarmat á aðstæðum öllum og ef litið er til atvika málsins þá sé ljóst að ekki sé unnt með nokkru móti að halda því fram að ósanngjarnt sé að byggja á skuldbindingargildi samnings þessa. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði ógildingar séu uppfyllt. Sú sönnun hafi ekki tekist og verði stefnandi að bera hallann af því.

Loks mótmælir stefnda fjárkröfu stefnanda sem rangri og órökstuddri. Ekki verði séð hvernig unnt er að taka afstöðu til fjárkröfu á grundvelli fjárskiptasamnings aðila sem verið er að krefjast ógildingar á. Kröfur stefnanda, eins og þær eru settar fram í stefnu, eru ósamrýmanlegar og uppfylli ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Slíkur ágalli ætti í raun að leiða til frávísunar málsins frá dómi ex officio.

Um lagarök vísar stefnda til meginreglna samningaréttarins um samningsfrelsi og um efndir og skuldbindingargildi samnings. Einnig er vísað til reglna um fjárskipti milli hjóna í 14. kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993, einkum 104. og 110. gr. Málskostnaðarkröfu sína styður stefnda við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérstaklega 130. gr.

V

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi krefst þess í máli þessu að samningur aðila um fjárskipti vegna skilnaðar sem gerður var á árinu 2015 verði ógiltur með vísan til 36., 31. eða 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Samkvæmt 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 á hvor maki um sig tilkall til helmings úr skírri hjúskapareign hins við skilnað nema annað leiði af ákvæðum laga. Þá er í 1. mgr. 95. gr. laganna kveðið á um að hjón geti ráðið fjárskiptum sínum vegna skilnaðar til lykta með samningi, enda sé hann skriflegur og undirritaður af hjónum eða umboðsmanni þeirra og staðfestur af sýslumanni eða dómara. Hér gildir meginreglan um samningafrelsi og er hjónum heimilt að ráðstafa hagsmunum sínum við fjárslit vegna skilnaðar eins og þau sjálf kjósa.

Við aðalmeðferð málsins kom fram sú málsástæða stefnanda að hann hefði getað haldið bótum vegna slyss og arfi utan skipta. Með vísan til mótmæla stefndu og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er þeirri málsástæðu stefnanda hafnað sem of seint fram kominni.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta eða breyta ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við úrlausn þess hvort víkja beri samningi, sem gerður hefur verið samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993, til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr., liggur fyrst fyrir að kanna, á sama hátt og þegar vísað er til 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993, hvort vikið hafi verið frá helmingaskiptareglunni með samningnum. Hafi það verið gert verður að skera úr um það hvort sá sem hnekkja vill samningnum hafi gert sér grein fyrir þessu. Meðal þess sem þá er skoðað er hvort hann hafi átt þess nægan kost að kynna sér efni samningsins og þær eignir og skuldir sem hann tekur til. Hvort samningur um fjárskipti sé bersýnilega ósanngjarn verður þó ekki eingöngu metið eftir hlutlægum mælikvarða um verðmæti þess búshluta sem hvort hjóna ber úr býtum við skiptin. Verður jafnframt að virða samninginn með hliðsjón af aðdraganda að gerð hans, stöðu aðila og annarra atvika máls, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Með ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 er vikið frá þeirri grundvallarreglu að samninga beri að halda. Er það því sá sem á því byggir að skilyrði séu til að beita ákvæðinu sem ber sönnunarbyrði fyrir því að þau séu uppfyllt. Stefnandi byggir á því að hann hafi, þegar samningurinn var gerður, komið með athugasemdir við efni samningsins en ekki haft þrek til að halda þeim til streitu og gefið eftir. Tók vitnið D læknir, í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins, að einhverju leyti undir það að mikil lyfjanotkun kunni að leiða til skorts á úthaldi. Í skýrslu hans kom einnig fram að hann hafi verið læknir stefnanda frá 2013 og hafi hitt hann reglulega síðan þá. Hann sagði stefnanda hafa árið 2015 tekið þrjár tegundir lyfja sem gætu hafa verið slævandi og haft áhrif á einbeitningu. Hann taldi það hins vegar snúið að reyna að meta það aftur í tímann hvort þau lyf sem stefnandi tók árið 2015 hefðu þá haft áhrif á dómgreind hans. Hann hafi hitt stefnanda 24. febrúar 2015, það er sama dag og stefnandi lagði til í tölvupósti til stefndu að hún fengi íbúðina. Sagði vitnið að þann dag hefði stefnanda liðið betur en oft áður og nefndi til viðmiðunar að í apríl hefði líðan hans verið orðin verri.

Samkvæmt fjárskiptasamningi er ljóst að meiri verðmæti komi í hlut stefndu við skiptin þannig að hallaði á stefnanda. Sé því enginn vafi á því að við skiptin var vikið frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. Þegar litið er til þeirra tölvupóstsamskipa sem áttu sér stað á milli aðila á meðan þau sömdu um eignaskiptin þá er ekki annað fram komið en að stefnanda hafi verið það ljóst. Einnig kemur þar fram að hann taldi að markaðsverð fasteignarinnar væri hærra en þau miðuðu við. Verða samskiptin ekki skilin öðruvísi en svo að hann hafi vitað að verðið var miðað við fasteignamat. Þá er óumdeilt að hann hafði sjálfur frumkvæði að því að stefnda fengi íbúðina. Ber stefnandi því við að fyrir honum hafi vakað að tryggja stöðu barna aðila. Það hafi valdið því að hann átti ekki annars kost en að semja á þennan veg en einnig til að tryggja að hann fengi sjálfur greiðslumat. Þrátt fyrir að á stefnanda hafi hallað við skiptin þá er ljóst af efni samningsins, og þess sem liggur fyrir um gerð hans, að ætlun aðila var ekki sú að beita helmingaskiptareglunni við búskiptin. Jafnvel þó fyrir lægi að stefnda hefði átt þann kost einan að flytja með börnin út á land fengi hún ekki íbúðina, eða stefnandi hafi litið svo á, verður það ekki talið valda því að samningur teljist ósanngjarn, eins og á stendur að öðru leyti. Þá verður, með hliðsjón af því sem rakið hefur verið um gerð samningsins, að telja að stefnandi hafi ekki getað verið í vafa um verðmæti eigna þeirra eða efni samningsins. Loks verður heldur ekki talið að sýnt hafi verið fram á það að líðan stefnanda hafi verið slík að hann hafi ekki haft getu til að gæta hagsmuna sinna eða að síðar tilkomin atvik valdi því að meta beri samninginn ósanngjarnan. Með vísan til framangreinds verður því ekki talið að stefnanda hafi tekist sönnun um að skilyrði 36. gr. séu uppfyllt og að forsendur séu til að víkja samningi til hliðar á grundvelli ákvæðisins.

Stefnandi byggir einnig kröfu sína á 31. gr. laga nr. 7/1936. Samkvæmt því skal samningur ógildur gagnvart þeim samningsaðila sem fenginn er til samningsgerðar þegar gagnaðili hefur notfært sér bágindi hans, einfeldni, fákunnáttu eða léttúð þannig að bersýnilegur mismunur sé á hagsmunum þessum og endurgjaldi sem komi fyrir. Óumdeilt er að stefnandi var á þessum tíma að glíma við veikindi sem voru afleiðingar slyss sem hann varð fyrir árið 2007, þ. á m. verki og þunglyndi. Vegna þess þurfti hann að neyta lyfja í miklu magni, eins og rakið hefur verið, m.a. sterkra verkjalyfja. Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að afleiðingar slyssins hafi haft áhrif á líðan hans og að lyfin sem hann hafi tekið hafi haft slævandi áhrif og valdið einbeitingarörðugleikum og minnistruflunum. Telur hann að þetta hafi t.d. valdið því að hann hafi ekki haft úthald til að fylgja eftir athugasemdum sínum og að stefnda hafi notfært sér þetta ástand hans. Samkvæmt því sem rakið er hér að framan um gerð samningsins og framburð D læknis verður ekki á það fallist að sönnur hafi verið færðar fyrir því að andlegt ástand stefnanda hafi verið með þeim hætti að hann hafi ekki gert sér grein fyrir efnisatriðum samningsins. Þá er óumdeilt er að stefnandi lagði fram upphaflegu tillöguna að fjárskiptum þeirra á milli og lagði til að stefnda fengi fasteignina í sinn hlut. Hann byggir engu að síður á því að stefnda hafi samið samninginn. Stefnda bar um að hafa fundið form af samningi á netinu sem hún hafi notað sem fyrirmynd að samningi aðila. Þá bera tölvupóstsamskipti aðila með sér að stefnda færði ákvarðanir aðila inn á skjalið og að stefnandi hafi komið þar að athugasemdum sínum. Kom þar fram að stefnda væri tilbúin til að skoða viðmiðunarverð fasteignarinnar en ekkert er fram komið sem bendir til þess að stefnandi hafi komið með frekari breytingatillögur hvað það varðar. Þá verður, eins og rakið hefur verið, ekki talið sannað að stefnda hafi reynt að nýta sér þá afstöðu stefnanda að telja mikilvægt að tryggja framtíðarbúsetu barnanna, til að afla sér óeðlilegra hagsmuna. Þá er ekki annað fram komið en að jafnt hafi staðið á með aðilum hvað það varðar að hvorugt þeirra leitaði sér sérfræðiaðstoðar við gerð samningsins. Í ljósi framangreinds verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á það af hálfu stefnanda að atvik hafi verið með þeim hætti að skilyrði séu til að ógilda samning á grundvelli 31. gr.

Þá vísar stefnandi einnig til 33. gr. laga nr. 7/1936 og telur að það hafi verið óheiðarlegt af stefndu að bera fyrir sig löggerning sem fenginn var með þeim hætti að hún nýtti sér yfirburðastöðu sína gagnvart stefnanda til að hlunnfara hann í skiptunum. Vísar stefnandi til þess að hann hafi ekki verið í aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir því að eignunum var misskipt þegar þau gengu frá skiptunum. Hann hafi ekki notið leiðbeininga við samningsgerðina og verið undir miklum þrýstingi að ganga frá samningnum á þennan hátt þar sem stefnda hafi sagt að annars yrði hún að flytja út á land með börn aðila og finna sér nýtt heimili. Er þessum málsástæðum hafnað með vísan til þess sem hér að framan hefur verið rakið. Einnig liggur fyrir að afstaða stefnanda til þeirra atriða í samningnum sem nú er deilt um komu til skoðunar þegar aðilar gerðu samninginn samkvæmt því sem ráða má af framlögðum tölvupóstum. Annað er ekki sannað um samskipti þeirra á milli við gerð samningsins. Í ljósi þess sem fram er komið um heilsu stefnanda á þeim tíma þegar samningurinn var gerður verður ekki talið að hún hafi veitt stefndu yfirburðaaðstöðu gagnvart stefnanda né heldur er fram komið að hún hafi nýtt sér slíka stöðu sér til hagsbóta við samningsgerðina.

Í ljósi framangreinds verður að telja að stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að skilyrði séu til ógildingar fjárskiptasamnings aðila á grundvelli 36., 31. eða 33. gr. laga nr. 7/1936. Er stefnda því sýknuð af þeirri kröfu stefnanda að fjárskiptasamningur aðila verði ógiltur.

Krafa stefnanda um fjárgreiðslu byggir á því að fallist sé á kröfu hans um að fjárskiptasamningur verði ógiltur. Af 1. mgr. 96. gr. laga nr. 31/1993, sbr. 1. mgr. 95. gr. laganna, leiðir að ráði hjón ekki fjárskiptum sínum vegna skilnaðar til lykta með samningi geti annað þeirra eða þau bæði krafist opinberra skipta til fjárslita milli þeirra samkvæmt lögum nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Af þessum sökum verður krafa annars hjóna um greiðslu fjár úr hendi hins við slík skipti ekki höfð uppi í einkamáli, sem rekið er á grundvelli laga nr. 91/1991 og verður fjárkröfu stefnanda á hendur stefndu því vísað sjálfkrafa frá dómi, sbr. 2. mgr. 24. gr. laganna.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málsaðilar beri hvor sinn kostnað vegna málsins, þ. á m. kostnað vegna öflunar matsgerðar, og er málskostnaður milli aðila því felldur niður.

Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en aðilar og dómari voru sammála um að ekki væri þörf á endurflutningi málsins.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, B, er sýkn af þeirri kröfu stefnanda, A, að fjárskiptasamningur aðila, dagsettur 4. mars 2015, verði ógiltur með dómi.

Fjárkröfu stefnanda á hendur stefndu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf