E-154/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af B-kvk-þgf T-kvk-þgf B-kvk-þgf, Hamratúni 2, Akureyri, til greiðslu skaðabóta á hendur S-kvk-þgf I-kvk-þgf, Aðalstræti 5, Akureyri, og Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 11. janúar sl.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að stefndu greiði henni sameiginlega (in solidum) 2.589.800 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af frá 11. desember 2012 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Af hálfu stefndu er þess krafist að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hennar hendi.

II

Málavextir

Að morgni 31. desember 2009 lenti stefnandi í umferðarslysi er bifreiðinni NX 928, sem hún var farþegi í, var ekið á ljósastaur á Vesturlandsvegi í nágrenni Korpúlfsstaða. Á slysadeild LSH vaknaði grunur um að ökumaður og farþegar bifreiðarinnar væru undir áhrifum vímuefna. Fór lögregla á slysadeildina og ræddi við ökumanninn, X, og farþegana fjóra, þ. á m. stefnanda. Haft er eftir X að hún hefði neytt amfetamíns daginn áður eða þar áður og reykt kannabis um nóttina. Þá hefði hún drukkið tvo bjóra kvöldið áður. Hún taldi sig hafa verið orðna edrú þegar hún hefði sest undir stýri um morguninn. Hún hefði misst stjórn á bifreiðinni er hún hafi verið að teygja sig eftir sígarettu hjá farþega í aftursæti bifreiðarinnar. Haft er eftir stefnanda að hún hafi verið heima hjá einum farþeganna, Y, um nóttina, ásamt ökumanni og öðrum farþegum bifreiðarinnar. Hefðu þau öll neytt fíkniefna, hún sjálf amfetamíns og kannsbis. Þá hafi hún tekið inn lyf. Hún kvaðst ekkert muna eftir því hvað hafi gerst frá því þau fóru frá Y þar til óhappið átti sér stað. Í framburði farþeganna B, Y og C, kom fram að þau hefðu öll verið heima hjá Y og neytt fíkniefna áður en þau fóru í ökuferðina. Samkvæmt matsgerð rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði mældust 285 ng/ml af amfetamíni og 2,5 ng/ml af kannabis í blóði ökumannsins.

Stefndi, Vátryggingafélag Ísland hf., viðurkenndi bótaskyldu sína sem vátryggjandi bifreiðarinnar en eigandi hennar er stefnda S-kvk-nf. Félagið taldi hins vegar, með vísan til 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, að stefnandi bæri sjálf sök á tjóni sínu að hluta þar sem henni hefði verið kunnugt um ástand ökumanns bifreiðarinnar er hún tók sér far með henni. Í samræmi við það greiddi tryggingafélagið, 11. desember 2012, þriðjung tjónsfjárhæðar. Tók stefnandi við greiðslu með fyrirvara um eigin sök og hefur höfða mál þetta til að fá bætur að fullu úr hendi stefndu.

Við meðferð málsins gáfu skýrslu stefnandi og S-kk-nf P-kk-nf, lögreglumaður.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefndu sé, með vísan til 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 90. gr., 1. mgr. 91. gr. og 1. mgr. 95. gr. sömu laga, skylt að bæta tjón hennar að fullu. Telur hún ákvæði 2. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1997 ekki eiga við um tjónsatburðinn og lækkun bóta, enda hafi stefnanda ekki verið kunnugt um að ökumaður bifreiðarinnar væri undir áhrifum fíkniefna. Þvert á móti hafi stefnandi talið hana hafa verið valda til að aka bifreiðinni þar sem hún hefði ekki neytt slíkra efna og væri fullfær um að aka bifreiðinni. Ekkert í fari eða fasi ökumanns hafi gefið til kynna að hún væri ekki allsgáð og ekki fullfær um að stjórna bifreiðinni. Því sé á engan hátt unnt að halda því fram að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að taka sér far með bifreiðinni.

Stefnandi kveður kröfu sína miða að því að hún fái að fullu greidda þá 67/100 hluta hinnar óumdeildu bótafjárhæðar sem tryggingafélagið hafi neitað að bæta. Heildarbætur hennar hefðu á greiðsludegi með áföllnum vöxtum átt að vera 3.865.373 kr. Félagið hafi einungis greitt 33/100 þeirrar fjárhæðar, 1.275.573 kr. (svo). Ógreiddar séu því 2.589.800 kr. Að auki bendir stefnandi á að henni hafi verið gert að bera 17.923 kr. hlutdeild í ferðakostnaði sínum vegna ferðar á fund hinna sérfróðu matsmanna sem metið hafi tjón hennar, en kostnaður af þessu tagi sé óhjákvæmilegur hluti af matskostnaði og óháður mati á sakarskiptingu.

Um lagarök vísar stefnandi til 1. mgr. 88. gr. sbr. 1. mgr. 90. gr., 1. mgr. 91. gr. og 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Krafa hennar um dráttarvexti styðst við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu

Af hálfu stefndu er á því byggt að stefnanda hafi ekki getað dulist að ökumaður bifreiðarinnar hafi verið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Stefnandi hafi samt kosið að taka sér far með henni. Slík háttsemi feli í sér stórfellt gáleysi sem að jafnaði leiði til niðurfalls bótaréttar að stærstum hluta, sbr. 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi og ökumaður bifreiðarinnar hafi ásamt fleirum verið á heimili eins af farþegum bifreiðarinnar nóttina fyrir slysdag þar sem ávana- og fíkniefna hafi verið neytt. Stefnanda hafi verið ljós neyslan og hafi viðurkennt það í lögregluskýrslu. Skýrslur af öðrum aðilum sem hafi lent í slysinu séu á sömu leið.

Stefndu mótmæla þeirri staðhæfingu stefnanda að ekkert í fari eða fasi ökumanns hafi gefið til kynna að hún væri ekki allsgáð og ekki fullfær um að stjórna bifreiðinni. Benda stefndu á að starfsfólk slysadeildar hafi fljótt farið að gruna eftir að ökumaður og farþegar bifreiðarinnar komu á slysadeild að þau væru öll undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Staðfest hafi verið með matsgerð að ökumaður bifreiðarinnar hafi talist óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar blóð- og þvagsýnin hafi verið tekin sbr. 2. mgr. 45. gr. a í umferðarlögum nr. 50/1987.

Stefndu vísa enn fremur til þess að stefnandi hafi ekki verið í öryggisbelti er slysið varð, samkvæmt hennar eigin frásögn í lögregluskýrslu, og auki það enn á saknæmni háttsemi hennar.

Um lagarök vísa stefndu til ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, sérstaklega 2. mgr. 88. gr. og 2. mgr. 45. gr. a, auk meginreglu skaðabótaréttar um eigin sök. Kröfu um málskostnað byggja stefndu á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um bætur stefnanda til handa vegna umferðarslyss að morgni 31. desember 2009. Stefnandi var farþegi í bifreið í eigu stefndu S-kvk-ef sem tryggð var hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Félagið viðurkenndi bótaskyldu vegna slyssins. Við greiðslu bóta til stefnanda dró félagið hins vegar 2/3 hluta frá heildarbótum á þeim grundvelli að hún hefði verið meðvöld að slysinu þar sem hún hefði tekið sér far með ökumanni bifreiðarinnar þrátt fyrir að henni hafi ekki getað dulist að hann væri óhæfur til að aka bifreiðinni sökum neyslu fíkniefna.

Er lögregla var við störf á vettvangi slyssins kom beiðni frá slysadeild LSH um aðstoð vegna gruns um að ökumaður og farþegar bifreiðarinnar væru undir áhrifum fíkniefna. Voru því tekin blóð- og þvagsýni úr fólkinu og ræddi lögregla við það á slysadeild. Matsgerð rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði staðfesti að ökumaðurinn, X, var undir áhrifum fíkniefna. Fannst amfetamín og terahýdrókannabínól í blóði hennar í miklu magni í skilningi reglugerðar nr. 328/2009, sbr. reglugerð nr. 930/2006 um sektir og önnur viðurlög vegna brota á umferðarlögum og reglum settum samkvæmt þeim. Í lögregluskýrslu er haft eftir X að hún hefði neytt amfetamíns „í gær eða fyrradag og reykt kannabis í nótt“. Hún hafi skömmu áður en hún missti stjórn á bifreiðinni, með þeim afleiðingum að bifreiðin lenti á ljósastaur, verið að teygja sig eftir sígarettu hjá farþegum í aftursæti hennar. Haft er eftir farþeganum B, að X hafi ekkert verið að fylgjast með akstrinum, hann muni ekki á hvað eða hvert hún hafi verið að horfa, en hún hafi ekki verið að horfa á veginn. Að mati dómsins var þó full ástæða fyrir X að sýna varfærni við aksturinn en þegar slysið átti sér stað var hálka á veginum. Enn fremur má ætla að birta hafi verið takmörkuð með hliðsjón af því að klukkan var um 10 að morgni í lok desember. Þykir því í ljós leitt að óvarlegur akstur X, sem rekja má til til þess að hún var undir áhrifum fíkniefna, hafi valdið slysi stefnanda.

Af gögnum málsins má ráða að nóttina fyrir slysið hafi stefnandi verið stödd, ásamt ökumanni bifreiðarinnar og þremur öðrum farþegum hennar, á heimili eins farþegans, Y. Í lögregluskýrslu er haft eftir stefnanda að þau hafi öll verið heima hjá Y um nóttina og öll neytt fíkniefna. Hún hefði sjálf neytt amfetamíns og kannabis og tekið inn lyf. Hún kvaðst ekki muna mikið eftir því hvað gerðist frá því að þau fóru frá Y þar til óhappið átti sér stað. Fyrir dómi bar stefnandi hins vegar að hún myndi lítið eftir samkvæminu heima hjá Y. Hún myndi hins vegar eftir að hafa lagt af stað frá Y um morguninn. Hafi hún ekki vitað að X hefði neytt fíkniefna og ekki séð einkenni þess á henni. Taldi stefnandi að B, sem var umráðamaður bifreiðarinnar, hefði falið X stjórn bifreiðarinnar þar sem hún hefði verið í standi til að aka henni. Í samtali lögreglu við farþegana, Y, B og C, kom fram að allir hefðu verið að neyta fíkniefna heima hjá Y, m.a. er haft eftir Y sjálfri að þau hefðu notað „eitthvað hvítt efni sem X sagði verið spítt“. Eins og áður er getið bar X að hún hefði neytt amfetamíns og reykt kannabis og staðfest hefur verið að hún hafi verið með mikið magn fíkniefna í blóði er hún missti stjórn á bifreiðinni. Þegar litið er til þess og þeirrar staðreyndar að starfsfólk slysadeildar sá ástæðu til að tilkynna lögreglu að ökumaður og farþegi bifreiðarinnar væru undir áhrifum fíkniefna, sem og þess sem haft er eftir farþegum bifreiðarinnar í lögregluskýrslu um að þau hafi öll verið að neyta fíkniefna á heimili Y, verður lagt til grundvallar að stefnanda hafi ekki geta dulist að X hafi verið undir áhrifum fíkniefna við aksturinn. Með því að taka sér far með henni sýndi stefnandi af sér stórkostlegt gáleysi og varð þannig meðvöld að tjóni sínu. Samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 er því heimilt að lækka bætur til hennar. Þegar horft er til atvika málsins í heild og hliðsjón höfð af því að stefnandi var einungis 19 ára er slysið átti sér stað, verður hún látin bera helming tjóns síns.

Af hálfu stefndu eru ekki gerðar tölulegar athugasemdir við fjárhæð kröfu stefnanda en hún byggir á því að heildarbætur stefndu til hennar hefðu átt að vera 3.865.373 kr. Verða stefndu því dæmd til að greiða stefnanda helming þeirrar fjárhæðar að frádregnum, 1.257.373 kr. sem tryggingafélagið greiddi stefnanda samkvæmt uppgjöri, dagsettu 11. desember 2011. Að auki verða stefndu dæmd til að greiða stefnanda að fullu ferðakostnað vegna fundar hennar með matsmönnum en við uppgjörið var sakarskipting látin ná til þess óhjákvæmilega kostnaðar. Samtals verða stefndu því dæmd til að greiða stefnanda 693.236 kr. ásamt dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu til þess að greiða stefnanda 450.000 kr. málskostnað, sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar, þykir hæfilega ákveðinn 450.000 kr., og greiðist úr ríkissjóði. Tillit hefur verið tekið til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf Ó-kk-nf hrl.

Af hálfu stefndu flutti málið J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf hdl.

K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, S-kvk-nf I-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, B-kvk-þgf T-kvk-þgf B-kvk-þgf, óskipt, 693.236 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. desember 2012 til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 450.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

Stefndu greiði 450.000 kr. málskostnað í ríkissjóð.

K-kvk-nf S-kvk-nf