S-884/2013

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 24. janúar 2014, er höfðað með ákæru, útgefinni af ríkissaksóknara 24. september 2013, á hendur hendur Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Rauðalæk 69, Reykjavík, fyrir eftirgreind brot:

I.

Fyrir umboðssvik, en til vara fjárdrátt, í opinberu starfi, með því að hafa sem skrifstofustjóri Jarðvísindastofnunar hjá Raunvísindastofnun Háskólans, greitt með kreditkorti sem hún hafði hjá stofnuninni samtals 788.899 krónur í 138 greiðslum á tímabilinu frá 13. júní 2008 til 19. september 2009 fyrir vörur og þjónustu sem hún keypti í eigin þágu og voru Jarðvísindastofnun óviðkomandi og hafa með þessu misnotað aðstöðu sína til að binda stofnunina til að greiða persónuleg útgjöld hennar sjálfrar.

Telst þetta varða við 249. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 1. mgr. 247. gr., sbr. 138. gr. sömu laga.

II.

Fyrir fjárdrátt í opinberu starfi með því að hafa dregið sér 345.000 krónur þegar hún millifærði af bankareikningi stofnunarinnar nr. 0001-26-025165 inn á eigin bankareikninga nr. 0526-26-1009 45.000 krónur, 12. mars 2008 og 300.000 krónur, inn á reikning nr. 0120-26-102442, 25. mars 2008.

Telst þetta varða við 1. mgr. 247. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu krefst Raunvísindastofnun Háskólans, kt. 000000-0000, þess að ákærða verði dæmd til að greiða stofnuninni 788.899 krónur, en í þinghaldi 15. nóvember sl. féll lögmaður bótakrefjanda frá kröfu um vexti samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Verjandi krefst þess aðallega að ákærða verði sýknuð af kröfum ákæruvalds, en til vara að henni verði gert að sæta vægustu refsingu er lög leyfa, sem jafnframt verði bundin skilorði. Þá er þess aðallega krafist að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi, til vara að ákærða verði sýknuð af skaðabótakröfu, en til þrautavara að bætur verði stórlega lækkaðar. Loks krefst verjandi málsvarnarlauna sér til handa, sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með bréfi, dagsettu 11. desember 2009, barst lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu kæra Raunvísindastofnunar Háskólans á hendur ákærðu vegna meints fjárdráttar- og skjalfalsbrots. Í kæru kemur fram að ákærða hafi starfað sem skrifstofustjóri Jarðvísindastofnunar, undirstofnunar Raunvísindastofnunar, og verið handhafi kreditkorts, sem skráð var á Raunvísindastofnun. Við yfirferð á bókhaldi Raunvísindastofnunar hafi komið í ljós að notkun á kreditkortinu hafi verið með öðrum hætti en eðlilegt geti talist og væru verulegar líkur á því að ákærða hefði ítrekað notað kortið til að greiða fyrir einkaneyslu sína. Rökstuddur grunur væri um að áritaðar skýringar á fylgiskjölum væru rangar, auk þess sem reikningum hefði verið breytt í einhverjum tilvikum. Kemur fram að ítrekað hefði verið reynt að ná samkomulagi við ákærðu um endurgreiðslur og starfslok, síðast á fundi með henni og lögmanni hennar 30. nóvember 2009. Hafi þær umleitanir ekki borið árangur. Hefði því verið ákveðið að kæra málið til lögreglu. Var ákærðu jafnframt sagt upp störfum, en fram er komið að ákærða hefur höfðað mál gegn Háskóla Íslands til heimtu skaðabóta vegna uppsagnarinnar, sem hún telur ólögmæta.

Hinn 22. desember 2010 barst lögreglu viðbótarkæra Raunvísindastofnunar vegna tveggja millifærslna af bankareikningi stofnunarinnar í Seðlabanka Íslands yfir á bankareikninga í eigu ákærðu. Yfirlit frá Seðlabankanum vegna færslnanna fylgdu kærubréfi og kemur þar fram að 12. mars 2008 hafi 45.000 krónur verið millifærðar, með skýringunni „kostnaður AE, skrst“, en 25. sama mánaðar 300.000 krónur, með skýringunni „kostn. AE, lífeyrissj. A“. Kemur fram í kæru að engin fylgiskjöl hafi borist vegna millifærslnanna, en fyrir liggi upplýsingar um að sama dag og síðari millifærslan átti sér stað hafi ákærða greitt af lánum hjá lífeyrissjóði sínum.

Meðal gagna málsins er minnisblað Raunvísindastofnunar Háskólans, dagsett 26. júní 2008, þar sem kemur fram að við venjubundna yfirferð á reikningum stofnunarinnar í Seðlabankanum hafi komið í ljós að ákærða hefði, án heimildar, millifært ógjaldfallin laun til sín sem fyrirframgreiðslu í fjórum færslum á tímabilinu frá 3. til 13. júní 2008, samtals að fjárhæð 156.000 krónur. Í minnisblaðinu, sem undirritað er af A, formanni stjórnar Raunvísindastofnunar, B, framkvæmdastjóra stofnunarinnar, og ákærðu, kemur fram að ákveðið hafi verið að veita ákærðu ekki áminningu samkvæmt ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins í trausti þess að hún gerðist ekki aftur brotleg í starfi og vinni að því að endurvinna traust yfirmanna sinna.

Í málinu liggur fyrir samningur, dagsettur 1. október 2008, undirritaður af B, framkvæmdastjóra Raunvísindastofnunar, C, forstöðumanni Jarðvísindastofnunar, og ákærðu, þar sem kemur fram að ákærða skuli fá greitt fyrir notkun eigin bifreiðar vegna aksturs í þágu Jarðvísindastofnunar og sé notkunin áætluð 400 km á mánuði.

Loks liggur fyrir óundirrituð starfslýsing ákærðu, dagsett 25. september 2009, þar sem meðal annars kemur fram að starfsheiti hennar hafi verið rekstrarstjóri Jarðvísindastofnunar og að yfirmaður hennar hafi verið C forstöðumaður þeirrar stofnunar.

Ákærða var yfirheyrð af lögreglu 21. júlí 2010, 29. desember 2010 og 8. október 2012. Hún kom fyrir dóm við þingfestingu málsins 10. október sl. og neitaði þá alfarið sök og hafnaði fram kominni bótakröfu.

Við aðalmeðferð málsins kvað ákærða B framkvæmdastjóra Raunvísindastofnunar hafa afhent sér kreditkort til notkunar í starfi sínu sem rekstrarstjóra Jarðvísindastofnunar. Hún kvað ekkert hafa verið rætt um notkun kreditkortsins og hefðu engar reglur verið settar um notkun þess. Hafnaði ákærða því að hafa notað kortið til að greiða kostnað sem ekki hafi verið í þágu stofnunarinnar. Sérstaklega spurð kvaðst hún ekki kannast við verklagsreglur Fjársýslu ríkisins fyrir stofnanir sem nota innkaupakort og hefðu þær reglur ekki verið kynntar henni.

Reikningar vegna notkunar kreditkortsins voru bornir undir ákærðu og gaf hún skýringar á þeim 138 færslum sem I. kafli ákæru lýtur að. Bornir voru undir ákærðu reikningar vegna kaupa á bensíni, þrifa og viðgerða á bifreið í hennar eigu. Ákærða kvað greiðslur sem hún hefði fengið samkvæmt aksturssamningi ekki hafa nægt til að greiða kostnað vegna notkunar bifreiðar hennar í þágu Jarðvísindastofnunar. Þá hefði henni skilist að samningurinn tæki aðeins til bensínkostnaðar, en ekki annars kostnaðar sem hlytist af notkun bifreiðarinnar. Loks kvaðst hún hafa talið að hún ætti að fá greitt sérstaklega fyrir akstur í þágu annarra stofnana en Jarðvísindastofnunar, sem heyrðu undir Verkfræði- og náttúruvísindasvið. Hún hefði því talið sér heimilt að greiða fyrir bensín, viðgerðir og þrif á bifreið sinni með kreditkortinu. Þá kannaðist ákærða við að hafa í eitt skipti greitt fyrir leigubifreið með kortinu, en það hefði verið eftir fund með nefnd sem hefði verið að undirbúa einhvern viðburð hjá stofnuninni.

Að því er varðar matarinnkaup viðurkenndi ákærða að þegar hún greiddi með kreditkortinu fyrir matvöru í þágu stofnunarinnar hefði „slæðst með“ matvara til heimilishalds hennar. Við aðalmeðferð málsins lagði hún fram yfirlit um kostnað vegna kaupa á matvöru í eigin þágu, sem greitt hefði verið fyrir með þessum hætti og nemur samtals 31.423 krónum á því tímabili sem ákæra tekur til. Að öðru leyti kvaðst ákærða hafa notað kreditkortið til að kaupa veitingar fyrir fundi eða samkomur á vegum stofnunarinnar, auk þess sem hún hefði haldið mörg matarboð á heimili sínu fyrir erlenda gesti og styrkþega. Í einhverjum tilvikum hefði verið um að ræða matvöru sem hún keypti fyrir sig og aðra starfsmenn, þegar unnið var fram eftir á kvöldin, einkum heita lifrarpylsu, auk þess sem komið hefði fyrir að starfsmenn grilluðu pylsur og hamborgara í hádeginu.

Ákærða kvaðst í nokkur skipti hafa boðið erlendum styrkþegum upp á kaffi, léttvín eða málsverð á kaffihúsum eða veitingastöðum og greitt fyrir með kreditkortinu og kvaðst hún hafa talið sig hafa til þess fulla heimild. Ákærða kvaðst hafa haft risnu í fyrra starfi sínu sem skrifstofustjóri Norrænu eldfjallastöðvarinnar og hefði tíðkast að bjóða erlendum gestum út að borða. Hefði hún einnig talið sig hafa heimild til þess eftir að sú stofnun sameinaðist Háskólanum og hún tók við nýju starfi þar. Forstöðumaður Jarðvísindastofnunar hefði ekki greint henni frá því að breyting yrði á þessu fyrirkomulagi.

Ákærða kvaðst hafa keypt búsáhöld og eldhúsáhöld fyrir kaffistofu Jarðvísindastofnunar og hefði hún greitt fyrir þá muni með kreditkortinu. Þá kvaðst hún hafa haft umsjón með húsi stofnunarinnar við Helluhraun í Mývatnssveit og hefði hún keypt ýmsa muni þangað, s.s. flísteppi, sængurfatnað og gaskút. Ákærða gerði grein fyrir reikningi vegna kaupa á gólfteppi, dagsettum 16. febrúar 2009, en hún kvað mág sinn hafa ætlað að leggja teppið á gólf hússins við Helluhraun. Hefði mágurinn geymt teppið í bílskúr sínum, en þar hefði það skemmst þegar olía lak í það. Ákærða kvaðst hafa keypt nýtt teppi í staðinn sem hún hefði komið út í Háskóla eftir að hún lét af störfum. Ákærða kvaðst einnig hafa greitt með kreditkortinu fyrir viðgerð á gömlu straujárni sem var í hennar eigu í þeim tilgangi að það mætti nýtast í húsinu við Helluhraun. Sú aðgerð hefði hins vegar misheppnast og væri straujárnið ónýtt.

Bornir voru undir ákærðu reikningar vegna vörukaupa í versluninni Hagkaup 13. og 26. júní 2009 og kannaðist hún við að hafa breytt þeim þannig að þeir bæru með sér að keypt hefðu verið ritföng, en ekki snyrtivörur, sem raunin hefði verið. Ákærða gaf þá skýringu að hún hefði keypt ritföng í versluninni 13. júní, til notkunar á skrifstofunni, en týnt reikningi vegna þeirra og því hefði hún framvísað þessum reikningi við bókhaldið með lagfæringum. Að því er varðar reikninginn frá 26. júní kvaðst ákærða hafa notað Dior-hyljara, sem keyptur var, sem ritfang í stað svokallaðs tip-ex. Þá gaf ákærða þá skýringu á notkun kreditkortsins til að greiða fyrir fúkkalyf í lyfjaverslun að um hefði verið að ræða kaup á lyfi sem henni hefði þótt nauðsynlegt að hafa í sjúkrakassa stofnunarinnar. Ákærða kannaðist við að hafa fengið þetta lyf afhent gegn lyfseðli í eigin nafni.

Ákærða gaf þá skýringu á notkun kreditkortsins í reiðhjólaverslun 6. júlí 2009 að um hefði verið að ræða greiðslu vegna viðgerðar á gömlu reiðhjóli í hennar eigu, sem hún hefði ætlað að nota til snúninga milli húsa á Háskólasvæðinu. Þá kvaðst hún tvívegis hafa greitt áskrift vegna myndlykils síns, sem hún hefði ætlað að nota þegar hún þurfti að dvelja mikið á skrifstofunni vegna yfirvinnu í janúar 2009 og síðar vegna vinnuferðar sem fyrirhuguð hefði verið í húsið að Helluhrauni í Mývatnssveit í júlí það ár, en sú ferð hefði aldrei verið farin.

Ákærða kvaðst hafa haft prókúru til að taka út af reikningi stofnunarinnar í Seðlabankanum og kannaðist hún við að hafa í tvígang millifært fjármuni yfir á eigin bankareikninga, sem í II. kafla ákæru greinir. Við meðferð málsins fyrir dómi framvísaði ákærða ljósritum af tveimur reikningum vegna kaupa á húsgögnum, annars vegar reikningi, dagsettum 10. mars 2008, vegna kaupa á eikarhillum að fjárhæð 45.000 krónur, og hins vegar reikning, dagsettum 17. sama mánaðar, vegna kaupa á sýningarrúmi með púðum, teppi, rýjamottu, hringborði og fjórum stólum, að fjárhæð 299.454 krónur. Kvaðst ákærða hafa keypt hillurnar fyrir skrifstofu Jarðvísindastofnunar og komið þeim fyrir í alrými þar. Þá hefði hún keypt húsgögn sem hefðu verið flutt í íbúð sem stofnunin hefði haft á leigu að Vesturgötu 69, til notkunar fyrir erlenda styrkþega og gesti. Ákærða kvaðst hafa lagt út fyrir þessum munum og greitt fyrir þá með reiðufé, en síðan millifært fjármuni á sína bankareikninga til endurgreiðslu. Þetta hefði hún gert þar sem hún hefði fengið betri kjör í versluninni með því að staðgreiða. Hún kvaðst ekki vita hvað hefði orðið um húsgögnin eftir að leigutíma íbúðarinnar á Vesturgötu lauk. Ákærða kannaðist við að hafa borið við yfirheyrslu hjá lögreglu að 300.000 króna millifærslan hefði verið endurgreiðsla á leigu sem hún hefði lagt út vegna íbúðarinnar á Vesturgötu. Hún kvaðst hafa skoðað þetta betur síðan og fundið afrit af framangreindum reikningum í pappakassa sem hefði að geyma ýmislegt dót af skrifstofu hennar í Öskju. Hefði þá rifjast upp fyrir henni hvernig þetta var. Ákærða kvaðst hafa lagt frumrit reikninganna til bókara Raunvísindastofnunar, en þeir hefðu týnst í meðförum þess starfsmanns.

Vitnið B, framkvæmdastjóri Raunvísindastofnunar Háskólans, kvaðst hafa afhent ákærðu kreditkort til notkunar vegna starfs hennar. Hann kvað engar sérstakar reglur hafa verið um notkun greiðslukorta á vegum stofnunarinnar, umfram reglur Fjársýslu ríkisins sem um þetta giltu. Vitnið kvaðst hafa komið að gerð aksturssamnings við ákærðu og ritað undir hann, sem að framan greinir. Hann kvaðst ekki hafa talið að taka þyrfti sérstaklega fram við ákærðu að ekki yrði um að ræða frekari greiðslur vegna aksturskostnaðar. Þá hefði ákærða ekki nefnt það við hann síðar að hún teldi að greiðslur samkvæmt samningnum dygðu ekki fyrir kostnaði. Vitnið kvað ákærðu hafa fengið þessar greiðslur vegna starfs síns og skipti þá ekki máli hvort ekið var í þágu Jarðvísindastofnunar eða þess sviðs sem stofnunin heyrði undir. Hann kvaðst ekki hafa samþykkt risnuheimild ákærðu til handa og ekki vera kunnugt um að hún hefði haft slíka heimild.

Vitnið kvaðst ekki vita til þess að ákærða hefði haft heimild til að halda matarboð á heimili sínu á kostnað stofnunarinnar. Hins vegar hefði verið gert ráð fyrir því að hún greiddi með kreditkortinu fyrir veitingar á fundum, í útskriftarveislum og öðrum samkomum. Ýmis matvara sem ákærða hefði greitt fyrir með kortinu hefði hins vegar ekki verið í boði við þau tilefni, auk þess sem tímasetning innkaupa kæmi ekki heim og saman við dagsetningar funda og viðburða hjá stofnuninni. Vitnið kvað ákærðu hafa verið heimilt að nota kreditkortið til að greiða fyrir bolla, glös og aðra slíka muni til notkunar í kaffistofu stofnunarinnar, en tók fram að þau innkaup hefðu orðið að vera innan skynsamlegra marka. Hann kvað ákærðu hafa borið að leita samþykkis yfirmanna sinna til að kaupa dýra muni, svo sem húsgögn fyrir 300.000 krónur fyrir leiguíbúð á vegum stofnunarinnar.

Vitnið kvað það hafa verið í sínum verkahring að greiða reikninga vegna kreditkortsins. Við þá yfirferð hefðu komið fram reikningar sem hann hefði talið sig verða að leita skýringa á. Kvaðst hann vorið 2009 hafa rætt grunsemdir sínar um að ekki væri allt með felldu við C.

Vitnið C, forstöðumaður Jarðvísindastofnunar Háskólans, kvað ákærðu hafa haft heimild til að nota kreditkort sem hún fékk afhent til að greiða fyrir veitingar á fundum á vegum stofnunarinnar, kaffi og kaffibrauð, eða samlokur ef um var að ræða hádegisfundi. Kvaðst vitnið hafa átt þátt í því að yfirfara reikninga vegna kreditkortanotkunar ákærðu vegna kæru til lögreglu og hefði verið afmarkað hvaða innkaup gátu tengst fundum og öðrum samkomum á vegum stofnunarinnar. Vitnið var spurt um föstudagskaffi starfsmanna og kannaðist hann við að ákærða hefði einu sinni eða tvisvar keypt inn fyrir slíkar samkomur. Hann kvaðst ekki kannast við að ákærða hefði unnið mikið fram eftir á kvöldin og ekki heldur að starfsmenn hefðu grillað saman í hádegishléum, enda hefði ekkert grill verið á staðnum. Vitnið kvaðst ekki vita til þess að ákærða hefði haldið matarboð á kostnað stofnunarinnar fyrir erlenda gesti og styrkþega. Hefði hún ekki haft heimild til að nota kreditkortið til slíks. Þá tók vitnið fram að ef ákærða hefði lagt út fyrir einhverju sem hún vildi fá endurgreitt hefði hún átt að leggja fram reikning fyrir kaupunum með skýringum.

Vitnið kvað samning sem gerður hefði verið við ákærðu um aksturskostnað hafa tekið til aksturs hennar hvort sem var fyrir Jarðvísindastofnun eða Raunvísindastofnun og hefði ekki átt að koma til umframgreiðslna. Þá hefði ákærða ekki kvartað undan því að greiðslur samkvæmt samningnum dygðu ekki fyrir aksturskostnaði. Hefði samningurinn verið ríflegur og kvaðst vitnið eiga erfitt með að skilja að greiðslur samkvæmt honum hefðu ekki dugað fyrir kostnaði, enda hefðu þau ákærða farið saman yfir þetta þegar samningurinn var gerður.

Vitnið gat þess að samkvæmt fjárhagsáætlun stofnunarinnar væri ákveðin fjárhæð ætluð vegna kostnaðar við húsið við Helluhraun í Mývatnssveit. Hefði það ekki verið í verkahring ákærðu að annast umfangsmikil innkaup vegna hússins, svo sem þá muni sem hún hefði nefnt. Hann kvaðst ekki hafa kannað hvort þessir munir hefðu skilað sér í húsið. Þá greindi vitnið frá því að þegar farið var að spyrjast fyrir um 102.000 króna reikning frá nafngreindri verslun, sem hefði reynst vera vegna kaupa á gólfteppi, hefði ákærða sent starfsmanni stofnunarinnar tölvupóst þar sem hefði komið fram að teppið væri geymt á ákveðnum stað í húsnæði Háskólans. Á þeim stað hefði fundist teppi, sem hefði ekki verið þar nokkrum dögum fyrr, og reyndist við nánari athugun ekki vera teppið sem keypt hefði verið með kreditkortinu. Vitnið kvaðst ekki muna til þess að staðið hefði til að skipta um gólfteppi á húsinu við Helluhraun á þessum tíma.

Loks kvaðst vitnið ekki vita hvort munir sem ákærða bar að hafa keypt fyrir kaffistofu Jarðvísindastofnunar hefðu skilað sér þangað, en kvaðst ekki ætla að „fortaka“ að þeir munir hefðu verið keyptir fyrir stofnunina.

Vitnin D, umsjónarmaður Norræna eldfjallasetursins, og E, fyrrverandi forstöðumaður Norrænu eldfjallastöðvarinnar, könnuðust við að hafa samþykkt tiltekna reikninga sem ákærða hafði greitt með kreditkortinu vegna bensínkaupa áður en þeim var framvísað við bókhald Raunvísindastofnunar. Vitnin kváðust ekki hafa vitað að ákærða hefði fengið fastan bifreiðastyrk frá Jarðvísindastofnun vegna starfa sinna. Þá kom fram hjá E að hann hefði talið tvo reikninga vegna viðgerða sem hann samþykkti hafa verið vegna viðgerða á bifreiðum Jarðvísindastofnunar, en ekki bifreið ákærðu sem raunin var.

Vitnið F, starfsmaður Raunvísindastofnunar Háskólans, kvað það vera í sínum verkahring að færa bókhald stofnunarinnar. Vitnið kvaðst hafa gengið eftir fylgiskjölum vegna tveggja millifærslna, sem í II. kafla ákæru greinir, en ekki fengið þau frá ákærðu. Vegna skýringar sem skráð hefði verið með annarri færslunni hefði hún haft samband við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og hefði hún fengið þær upplýsingar að ákærða hefði greitt af lífeyrissjóðsláni sínu sama dag og millifært var. Þá kvaðst vitnið hafa gengið eftir því við ákærðu að hún skilaði kvittunum vegna kaupa á vörum í versluninni Hagkaup. Þegar hún fékk kvittanirnar í hendur hefði hún talið rétt að kalla eftir afritum frá versluninni og fengið þau, en um var að ræða reikninga sem hafði verið breytt, sem að framan er rakið.

Vitnið G, tæknimaður hjá Raunvísindastofnun Háskólans, gerði grein fyrir aðkomu sinni að athugun máls vegna kaupa á gólfteppi, sem að framan er rakið. Vitnið kvaðst hafa fundið teppið í húsnæði Háskólans eftir að hafa fengið um það tölvupóst frá ákærðu. Í framhaldinu hefði hann haft samband við söluaðilann og fengið upplýst að maður að nafni X hefði keypt þetta tiltekna teppi. Við skoðun á reikningum hefði komið í ljós að þetta hefði ekki verið það teppi sem keypt hafði verið með kreditkorti stofnunarinnar.

Vitnið X, fyrrverandi mágur ákærðu, kvaðst hafa keypt teppi að beiðni ákærðu og farið með það í húsnæði á vegum Jarðvísindastofnunar. Hann kvaðst kannast við að hafa geymt fyrir ákærðu annað teppi, sem hefði átt að leggja á hús í Mývatnssveit. Teppið hefði verið geymt í bílskúr heima hjá honum, en það hefði skemmst þegar eitthvað lak á það.

Vitnið H, sem undirritaði leigusamning fyrir hönd eigenda íbúðar að Vesturgötu 69, kvað íbúðina hafa verið leigða með húsgögnum og liggur frammi í málinu listi yfir húsgögn, sem vitnið bar að hefði legið fyrir við samningsgerðina. Hann kvað ekkert hafa vantað í íbúðina sem þar átti að vera, þegar leigutíma lauk. Þá hefðu engin auka húsgögn verið skilin þar eftir.

Vitnin I, fyrrverandi stjórnarformaður Jarðvísindastofnunar, J, K og L, starfsmenn Jarðvísindastofnunar, komu fyrir dóminn sem vitni. Þá gaf vitnið M skýrslu fyrir dóminum og staðfesti að hafa gefið út reikninga vegna kaupa ákærðu á munum sem í II. kafla ákæru greinir, en ákærða hefði keypt munina í verslun hennar.

Niðurstaða

I. kafli ákæru

Ákærða hafnar því að hafa notað kreditkort sem hún hafði hjá Raunvísindastofnun Háskólans til að greiða fyrir vörur og þjónustu í eigin þágu, sem í ákæru greinir. Hafa skýringar hennar á notkun kortsins verið raktar.

Sem að framan er rakið var gerður samningur við ákærðu 1. október 2008 um að hún fengi greitt fyrir notkun eigin bifreiðar vegna aksturs í þágu Jarðvísindastofnunar og var notkunin áætluð 400 km á mánuði. Samningurinn var undirritaður af ákærðu, B, framkvæmdastjóra Raunvísindastofnunar, og C, forstöðumanni Jarðvísindastofnunar, sem er undirstofnun Raunvísindastofnunar. Bar vitnunum B og C saman um að ákærða hefði ekki átt rétt á greiðslum vegna aksturskostnaðar umfram samninginn. Gat ákærðu ekki dulist að hún hafði ekki heimild til að greiða fyrir bensín, viðhald og þrif á bifreið sinni með kreditkorti Raunvísindastofnunar og skiptir ekki máli í því sambandi hvort aksturinn var í þágu Jarðvísindastofnunar eða annarrar undirstofnunar á sama sviði. Vitnin E og D, sem samþykktu marga reikninga vegna notkunar á bifreiðinni áður en þeim var framvísað til bókhalds stofnunarinnar, kváðust ekki hafa vitað af aksturssamningi ákærðu. C, sem jafnframt staðfesti tvo reikninga vegna viðgerða á bifreið ákærðu, dagsetta 13. júní og 20. október 2008, kvaðst hafa talið að um hefði verið að ræða viðgerð á bifreiðum Jarðvísindastofnunar. Ákærða hefur borið að hún hafi fengið heimild C til að greiða fyrir bensín á bifreiðina vegna aksturs á Laugarvatn á vegum stofnunarinnar, en reikningurinn að fjárhæð 8.465 krónur er dagsettur 1. júlí 2009. Bar C fyrir dóminum að ekki væri útilokað að svo hefði verið. Verður vafi að þessu leyti skýrður ákærðu í hag. Að frátöldum síðastgreindum reikningi verður því slegið föstu að ákærða hafi í heimildarleysi notað kreditkortið til að greiða fyrir kostnað við rekstur bifreiðar sinnar, samtals að fjárhæð 214.217 krónur. Að því er varðar 3.170 króna leigubifreiðarreikning, sem ákærða greiddi fyrir með kreditkortinu klukkan 2:13 aðfaranótt sunnudagsins 23. nóvember 2008, ber að hafna skýringum hennar í þá veru að hún hafi þá verið að sinna fundarstörfum vegna starfs síns, en lagt verður til grundvallar að sú ferð hafi verið í eigin þágu.

Ákærða hefur viðurkennt að hafa keypt matvöru til eigin heimilishalds með kreditkortinu. Skýringar sem hún hefur gefið á öðrum matarinnkaupum eru um margt ótrúverðugar. Þannig kvaðst ákærða hafa haldið fjölmörg matarboð fyrir erlenda gesti, sem hún hefur þó ekki viljað nafngreina. Þá könnuðust vitni sem komu fyrir dóminn og voru um þetta spurð hvorki við matarinnkaup í tengslum við yfirvinnu starfsfólks, né grillveislur í hádegishléum á Jarðvísindastofnun. Hvað sem skýringum ákærðu líður hefði henni átt að vera ljóst að slík innkaup væru ekki í samræmi við það sem eðlilegt gat talist varðandi heimild hennar til notkunar á kreditkortinu, enda hefði sá kostnaður verið vinnuveitanda hennar óviðkomandi. Að því er varðar frásögn ákærðu um matarinnkaup fyrir fundi, útskriftir og aðra viðburði hjá Jarðvísindastofnun er vísað til framburðar C um að farið hefði verið yfir reikninga með hliðsjón af tímasetningum funda og viðburða og hefði kæruefnið verið afmarkað í samræmi við það. Þá kannaðist samstarfsfólk ákærðu, sem bar vitni fyrir dóminum, ekki við að matvara, sem keypt hefði verið með kreditkortinu, hefði verið á boðstólum á fundum og samkomum sem ákærða vísaði til. Ákærða taldi þrjá reikninga, dagsetta 8. og 15. janúar og 6. apríl 2009, að hluta til vera vegna innkaupa fyrir svokallað föstudagskaffi starfsmanna Jarðvísindastofnunar, sem hún hefði annast með heimild forstöðumanns. Staðfestu vitni að hún hefði stundum keypt inn fyrir slík samsæti. Þykir mega leggja framburð ákærðu til grundvallar að þessu leyti, en framangreind innkaup námu samtals 7.122 krónum. Að öðru leyti telst hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærða hafi farið út fyrir heimild sína til notkunar kreditkortsins og keypt með því matvöru sem var stofnuninni óviðkomandi, samtals að fjárhæð 201.215 krónur. Þá báru vitnin B og C að ákærða hefði ekki haft risnuheimildir í starfi sínu. Var ákærðu ekki rétt að líta svo á að henni væri heimilt, án þess að leita samþykkis yfirmanns síns, að bjóða erlendum gestum og styrkþegum á veitingastaði eða greiða fyrir þá veitingar á kaffihúsum og vínveitingahúsum á kostnað vinnuveitanda síns, en með þeim hætti hefur hún skýrt nokkra reikninga sem hún greiddi fyrir með kreditkortinu, samtals að fjárhæð 21.940 krónur.

Af framburði ákærðu, B og C verður ráðið að ákærðu hafi verið heimilt að kaupa búsáhöld og eldhúsáhöld til notkunar í kaffistofu Jarðvísindastofnunar og fyrir samkomur á hennar vegum. Ekki hefur verið sýnt fram á að skálar, karöflur, skurðarbretti og annað sem ákærða kveðst hafa greitt fyrir með kreditkortinu, hafi ekki verið í þágu stofnunarinnar. Verður ákærða ekki sakfelld fyrir að hafa misnotað aðstöðu sína við kaup á umræddum munum, samtals að fjárhæð 109.626 krónur, jafnvel þótt nokkuð vel hafi verið í lagt við innkaupin.

Að mati dómsins var nokkuð óljóst hvaða heimildir ákærða hafði til að kaupa muni til notkunar í húsi Jarðvísindastofnunar að Helluhrauni í Mývatnssveit. Þó verður lagt til grundvallar að hún hefði þurft að leita heimildar forstöðumanns til umfangsmikilla innkaupa. Verður vafi að þessu leyti skýrður ákærðu í hag. Ekki hefur verið sýnt fram á að yfirbreiðsla, gaskútur, lak og sængurfatnaður, sem ákærða kveðst hafa keypt til nota í húsinu, sé ekki að finna hjá stofnuninni, en reikningar vegna þessara kaupa er samtals að fjárhæð 58.390 krónur. Hefur ekki verið sýnt fram á að kaup á þessum munum hafi verið óviðkomandi stofnuninni og verður ákærða ekki sakfelld að því leyti. Frásögn ákærðu um að til hafi staðið að leggja nýtt gólfteppi í húsinu fær ekki stoð í framburði C og starfsmanna Jarðvísindastofnunar, sem komu fyrir dóminn. Kom jafnframt fram hjá C að ákærða hefði ekki haft heimild til að ráðast í endurbætur á húsnæðinu upp á eigin spýtur. Að mati dómsins er frásögn ákærðu um geymslustað og afdrif teppisins afar ótrúverðug og þykir óljós framburður fyrrum mágs hennar engu breyta þar um. Þá þykja tilfæringar ákærðu með annað gólfteppi eftir að forsvarsmenn stofnunarinnar leituðu eftir skýringum á þessum tiltekna reikningi vera til marks um að hún hafi viljað leyna því hvað raunverulega varð um teppið. Þykir sannað að ákærða hafi keypt gólfteppi og teppalím að verðmæti 102.715 krónur og greitt fyrir það með kreditkorti Raunvísindastofnunar, þó að kaupin væru stofnuninni óviðkomandi.

Skýringar ákærðu vegna notkunar kreditkortsins til að greiða fyrir varning í versluninni Hagkaup 13. og 26. júní 2009 hafa verið raktar, en hún hefur kannast við að þrjár færslur í versluninni hafi verið vegna kaupa á snyrtivörum. Ákærða hefur ekki gefið trúverðugar skýringar á ástæðum þess að hún breytti reikningunum þannig að þeir báru með sér að vera vegna kaupa á ritföngum. Þá er frásögn ákærðu um að hún hafi ætlað að nota Dior-hyljara, sem hún keypti með kortinu, sem leiðréttingapenna við vinnu sína, með miklum ólíkindablæ. Verður framburði ákærðu að þessu leyti hafnað og lagt til grundvallar að hún hafi notað kreditkortið til að greiða fyrir snyrtivörur í eigin þágu, samtals að verðmæti 21.775 krónur. Þá fá skýringar ákærðu á notkun kortsins til að greiða 1.708 krónur fyrir lyfseðilsskylt lyf í lyfjaverslun 12. júní 2009 ekki staðist að mati dómsins, en ákærða bar að hún hefði fengið útgefinn lyfseðil vegna fúkkalyfs í eigin nafni hjá lækni til að kaup lyf fyrir sjúkrakassa Jarðvísindastofnunar. Er skýringum ákærðu að þessu leyti hafnað. Ákærða hefur jafnframt kannast við að hafa notað kreditkortið til að greiða fyrir áskrift vegna eigin myndlykils, samtals að fjárhæð 11.952 krónur og til viðgerða á gömlu straujárni og reiðhjóli í hennar eigu, samtals að fjárhæð 20.516 krónur. Skýringar ákærðu í þá veru að straujárnið hafi átt að nýtast Jarðvísindastofnun eru að engu hafandi. Hvað sem líður skýringum hennar að öðru leyti voru framangreind viðskipti stofnuninni óviðkomandi.

Samkvæmt framansögðu telst sannað að ákærða hafi, í heimildarleysi, notað kreditkort, sem hún hafði hjá Raunvísindastofnun Háskólans, vegna starfs síns sem rekstrarstjóri Jarðvísindastofnunar, til kaupa á vörum og þjónustu í eigin þágu, samtals að fjárhæð 605.296 krónur. Með háttsemi sinni misnotaði ákærða aðstöðu sína sem handhafi kreditkortsins til að skuldbinda stofnunina til að greiða persónuleg útgjöld hennar sjálfrar, sem í I. kafla ákæru greinir. Verður ákærða sakfelld fyrir umboðssvik í opinberu starfi og varðar brot hennar við 249. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga.

II. kafli ákæru

Við yfirheyrslu hjá lögreglu 29. desember 2010 kvaðst ákærða telja að millifærsla að fjárhæð 45.000 krónur af reikningi Raunvísindastofnunar í Seðlabanka Íslands yfir á bankareikning hennar 12. mars 2008 hefði verið hluti þeirrar fjárhæðar sem hún millifærði heimildarlaust sem fyrirframgreidd laun, sbr. framangreint minnisblað frá 26. júní 2008. Millifærslu að fjárhæð 300.000 krónur 25. mars 2008 kvað ákærða hafa verið endurgreiðslu á húsaleigu sem hún hefði lagt út fyrir stofnunina vegna leigu á íbúð að Vesturgötu 69 fyrir erlenda gesti og stúdenta. Ákærða gaf aðrar skýringar á millifærslunum fyrir dómi, sem rakið hefur verið, og framvísaði ljósritum af reikningum sem hún kvað vera vegna kaupa annars vegar á hillum fyrir skrifstofu Jarðvísindastofnunar, en hins vegar á húsgögnum vegna íbúðarinnar við Vesturgötu. Hefur ákærða gefið þær skýringar að frumrit reikninganna hafi týnst í meðförum bókara Raunvísindastofnunar. Vitnið F, sem annaðist bókhald stofnunarinnar, kvað hins vegar engin fylgiskjöl hafa borist vegna þessara millifærslna og hefði hún gengið eftir þeim við ákærðu.

Ekki hefur verið sýnt fram á að hillur, sem ákærða kveðst hafa keypt fyrir stofnunina og komið fyrir á skrifstofunni, sé ekki þar að finna. Telst því ósannað að skýringar sem ákærða hefur gefið á millifærslu að fjárhæð 45.000 krónur 12. mars 2008, séu rangar og verður ákærða sýknuð af refsikröfu ákæruvalds að því leyti.

Skýringar ákærðu á síðari millifærslunni hafa verið misvísandi, sem rakið er. Þá er frásögn ákærðu um að hún hafi ítrekað lagt út stórar fjárhæðir fyrir stofnunina, hvort sem það tengdist leigugreiðslu eða kaupum á húsgögnum, afar ótrúverðug að mati dómsins, ekki síst í ljósi þess að gögn málsins bera með sér að hún hafi ekki haft rúm fjárráð, en um þetta leyti varð hún uppvís að því að hafa ítrekað tekið sér fyrirfram greidd laun hjá stofnuninni, án heimildar. Þá koma skýringar ákærðu, sem gefnar voru við framkvæmd millifærslunnar, ekki heim og saman við frásögn hennar, hvort heldur hjá lögreglu né fyrir dómi. Loks er að líta til framburðar umboðsmanns leigusala fyrir dóminum, um að íbúðin hefði verið leigð með húsgögnum og hefðu þeir munir sem ákærða kveðst hafa keypt, ekki verið til staðar er leigutíma lauk. Samkvæmt framansögðu teljast skýringar ákærðu ótrúverðugar, auk þess sem þær samrýmast ekki gögnum málsins. Verður skýringum ákærðu að þessu leyti hafnað. Telst sannað að ákærða hafi dregið sér 300.000 krónur af bankareikningi Raunvísindastofnunar 25. mars 2008, sem í II. kafla ákæru greinir. Verður ákærða sakfelld fyrir fjárdrátt í opinberu starfi og varðar brot hennar við 1. mgr. 247. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða er fædd árið 1955. Hún hefur ekki áður sætt refsingu. Brot ákærðu voru framin í opinberu starfi og vörðuðu þau talsverðri fjárhæð samanlagt. Á hinn bóginn er til þess er að líta að langt er um liðið síðan brotin voru framin og hefur rannsókn þess og ákærumeðferð dregist nokkuð. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Af hálfu Raunvísindastofnunar Háskólans er krafist skaðabóta að fjárhæð 788.899 krónur og lýtur bótakrafa einvörðungu að sakarefni samkvæmt I. kafla ákæru. Samkvæmt framburði B, framkvæmdastjóra Raunvísindastofnunar, og gögnum sem lögmaður bótakrefjanda lagði fram við meðferð málsins fyrir dómi, voru launagreiðslur ákærðu ekki skertar í tengslum við kæru á hendur henni. Verður ákærða dæmd til að greiða stofnuninni skaðabætur að fjárhæð 605.296 krónur, vegna tjóns sem hlotist hefur af þeirri háttsemi sem hún er sakfelld fyrir samkvæmt I. kafla ákæru.

Ákærða verður dæmd til að greiða málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hrl., vegna vinnu á rannsóknarstigi málsins og við meðferð þess fyrir dómi, 1.129.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið H-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf vararíkissaksóknari.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærða, A-kvk-nf E-kvk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði Raunvísindastofnun Háskólans 605.296 krónur.

Ákærða greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ-x-x S-kk-ef hrl., 1.129.500 krónur.

R-kvk-nf H-kvk-nf