E-48/2013

Mál þetta, sem höfðað var með stefnu birtri 28. desember 2012, var tekið til dóms 4. september sl. Stefnandi er Þrotabú IceCapital ehf., Smáratorgi 3, Kópavogi, en stefnda er G-kvk-nf J-kvk-nf, Haukanesi 23, Garðabæ.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að rift verði með dómi eftirtöldum arðgreiðslum IceCapital ehf. til stefndu, samtals að fjárhæð 43.546.388 krónur, sem greiddar voru 2. október 2008 að fjárhæð 5.401.602 krónur, 6. október 2008 að fjárhæð 30.000.000 króna, 9. febrúar 2009 að fjárhæð 5.000.000 króna, 16. febrúar 2009 að fjárhæð 500.000 krónur og 5. mars 2009 að fjárhæð 2.644.786 krónur.

Jafnframt gerir stefnandi þá kröfu að stefnda verði dæmd til að endurgreiða stefnanda 43.546.388 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.401.602 krónum frá 2. október 2008 til 6. október 2008, af 35.401.602 krónum frá þeim degi til 9. febrúar 2009, af 40.401.602 krónum frá þeim degi til 16. febrúar 2009, af 40.901.602 krónum frá þeim degi til 5. mars 2009, af 43.546.388 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá gerir stefnandi þá kröfu að rift verði með dómi eftirtöldum launagreiðslum IceCapital ehf. til stefndu, samtals að fjárhæð 5.632.049 krónur sem greiddar voru 31. mars 2009 að fjárhæð 446.138 krónur, 5. maí 2009 að fjárhæð 223.069 krónur, 4. júní 2009 að fjárhæð 223.069 krónur, 1. september 2009 223.069 krónur, þann 19. mars 2010 að fjárhæð1.256.174 krónur, 18. júní 2010 að fjárhæð 1.041.697 krónur, 13. ágúst 2010 að fjárhæð 439.119 krónur, 2. september 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 30. september 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 28. október 2010 að fjárhæð 266.664 krónur, 6. desember 2010 að fjárhæð 178.254 krónur, 30. desember 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 2. febrúar 2011 að fjárhæð 222.473 krónur, 7. mars 2011 að fjárhæð 222.473 krónur og 7. apríl 2011 að fjárhæð 222.473 krónur.

Jafnframt krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til að endurgreiða stefnanda 5.632.049 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. vaxtalaga nr. 38/2001 af kr. 446.138 krónum frá 31. mars 2009 til 5. maí 2009, af 669.207 krónum frá þeim degi til 4. júní 2009, af 892.276 krónum frá þeim degi til 1. september 2009, af 1.115.345 krónum frá þeim degi til 19. mars 2010, af 2.371.519 krónum frá þeim degi til 18. júní 2010, af 3.413.216 krónum frá þeim degi til 13. ágúst 2010, af 3.852.335 krónum frá þeim degi til 2. september 2010, af 4.074.794 krónum frá þeim degi til 30. september 2010, af 4.297.253 krónum frá þeim degi til 28. október 2010, af 4.563.917 krónum frá þeim degi til 6. desember 2010, af 4.742.171 krónu frá þeim degi til 30. desember 2010, af 4.964.630 krónum frá þeim degi til 2. febrúar 2011, af 5.187.103 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, af 5.409.576 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2011 og af 5.632.049 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Með úrskurði 29. janúar 2014 var frávísunarkröfu stefndu hrundið.

I

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. mars 2012 var bú stefnanda IceCapital ehf. tekið til gjaldþrotaskipta en skiptabeiðandi var Arion banki hf. Skiptastjóri var skipaður sama dag í þrotabúinu. Frestdagur í búinu var 26. janúar 2012. Innköllun birtist í Lögbirtingablaði þann 23. mars 2012 og aftur 30. s.m. Skiptafundur um lýstar kröfur var haldinn þann 31. maí s.á. Í júní 2012 barst skiptastjóra bókhald félagsins á rafrænu formi. Deloitte ehf. var falið að rannsaka bókhald félagsins og var samantekt vegna rannsóknarinnar skilað til skiptastjóra í desember 2012. Stefnandi hét áður Sund ehf. Samkvæmt hlutafélagaskrá var tilgangur félagsins umboðs- og heildverslun, eignarhald og viðskipti með verðbréf, rekstur og eignarhald fasteigna, svo og lánastarfsemi. Stefnandi átti hlut í íslensku viðskiptabönkunum. Stefnandi segir að við fall þeirra hafi félagið að mestu orðið eignalaust en setið eftir með háar skuldir.

Stefnandi kveður að við athugun á málefnum þrotabúsins hafi komið í ljós að ýmsar ráðstafanir hafi verið gerðar þrátt fyrir að félagið væri ógjaldfært. Atvik þessa máls varði annars vegar arðgreiðslur til handa stefndu á tímabilinu 2. október 2008 til 5. mars 2009 og hins vegar launagreiðslur til stefndu á tímabilinu 31. mars 2009 til 7. apríl 2011 sem séu að mati stefnanda riftanlegar ráðstafanir.

Í fyrsta lagi hafi stefnda á tímabilinu 2. október 2008 til 5. mars 2009 fengið greiddar samtals 43.546.388 krónur sem arðgreiðslur fyrir árið 2007. Engar skýringar séu gefnar í bókhaldi félagsins á því af hverju umræddar arðgreiðslur bárust svo seint. Í bókhaldi stefnanda sé arðgreiðslan fyrir árið 2007 færð sem skuld stefnanda við stefndu.

Í öðru lagi hafi stefnda fengið greiddar 5.632.049 krónur sem launagreiðslur frá 31. mars 2009 til 7. apríl 2011.

Með bréfum skiptastjóra til stefndu, dagsettum 11. desember 2012, hafi þrotabúið lýst yfir riftun á framangreindum ráðstöfunum með vísan til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og krafist þess jafnframt að stefnda endurgreiddi búinu tilgreindar fjárhæðir. Þess hafi verið krafist að endurgreiðsla ætti sér stað til þrotabúsins í síðasta lagi mánudaginn 17. desember 2012. Þar sem stefnda hafi ekki tekið afstöðu til framangreindra krafna sé þrotabúinu nauðugur sá kostur að höfða dómsmál þetta til riftunar á framangreindum ráðstöfunum og til endurgreiðslu þeirra fjármuna sem gengu til stefndu.

Riftunarkrafa stefnanda sé einkum byggð á 2. mgr. 134. gr., sbr. 1. mgr. 134. gr., laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu sé riftun heimiluð á greiðslu skuldar til nákominna ef greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum.

Stefnandi bendir á að þar sem greiðslur til stefndu hafi verið gerðar á grundvelli arðsúthlutunar fyrir árið 2007 sé ljóst að um greiðslu skuldar sé að ræða í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Í bókhaldi stefnanda hafi arðgreiðslan verið færð sem skuld stefnanda við stefndu. Stefnda sé nákominn aðili í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., enda hafi stefnda átt verulegan hlut í stefnanda, setið í stjórn félagsins, auk þess sem stefnda sé móðir J-kk-ef K-kk-ef sem hafi verið stjórnarformaður félagsins á þessum tíma. Þá bendir stefnandi sérstaklega á að stærsti hluti fjárhæðarinnar hafi verið greiddur þann 6. október 2008 en sá dagur marki upphaf hruns íslenska fjármálakerfisins. Stefnandi byggir á því að greidd hafi verið fjárhæð sem skerti greiðslugetu stefnanda verulega. Greiðslurnar, ásamt greiðslum til aðila nákomnum stefndu, hafi tæmt sjóði stefnanda og skert greiðslugetu hans þannig verulega. Stefnandi telur að greiðslan hafi ekki getað virst venjuleg eftir atvikum þar sem stefndu var fullkunnugt um fjárhagslega stöðu stefnanda og um var að ræða greiðslu á arði þegar félagið var með öllu ógjaldfært.

Stefnandi vísar einnig til þess að arðgreiðslurnar hafi átt sér stað innan fjörutíu og átta mánaða fyrir frestdag, sbr. 194. gr. laga nr. 21/1991, en frestdagur í búinu sé 26. janúar 2012.

Stefnandi styður riftunarkröfu sína jafnframt sjálfstætt við 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hag hafði af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til að ráðstöfunin var ótilhlýðileg.

Á því er byggt af hálfu stefnanda að stefnandi hafi verið ógjaldfært félag í skilningi laga nr. 21/1991 frá septembermánuði 2008 og þar af leiðandi ógjaldfært þegar hinar riftanlegu ráðstafanir áttu sér stað. Á þessum tíma hafi stefnandi verið nær eignalaust félag en skuldir félagsins numið mörgum milljörðum króna. Þessu til stuðnings megi t.d. benda á að samkvæmt ársreikningum stefnanda 2008 og 2009 hafi eigið fé stefnanda verið neikvætt um 17,5 milljarða króna í lok árs 2008 og um rúma 24,6 milljarða króna í árslok 2009. Í ársreikningi félagsins 2008 segi m.a. að tap ársins 2008 nemi rúmlega 32,2 milljörðum króna.

Þessu til frekari stuðnings vísist til þess að fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 að á tímabilinu frá 1. janúar 2007 til 30. september 2008 hafi skuldir stefnanda og tengdra félaga hækkað um 44,7 milljarða króna. Í evrum talið hafi skuldbindingar félaganna hækkað um 236,5 milljónir eða 117%. Á sama tímabili hafi nýjar lánveitingar samkvæmt ákvörðun lánanefnda numið 43,3 milljörðum króna.

Stefnda, sem einum af hluthöfum í stefnanda, hafi augljóslega verið ljóst að félagið var ógjaldfært þegar hinar riftanlegu ráðstafanir áttu sér stað. Í raun hafi stjórnarformaður stefnanda viðurkennt það í skýrslutöku hjá skiptastjóra þegar hann lýsti því hvernig eignahlið stefnanda hafi þurrkast út við hrun viðskiptabankanna haustið 2008 og aðeins skuldir hafi staðið eftir. Það hafi verið undir þessum kringumstæðum sem hinar riftanlegu ráðstafanir sem um sé að tefla í þessu máli hafi verið gerðar.

Stefnandi byggir á því að arðgreiðslur til stefndu hafi verið stefndu til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda greiðslurnar leitt til þess að fjármunir voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum við gjaldþrotaskiptin. Greiðslurnar hafi þannig verið til þess fallnar að mismuna kröfuhöfum og gengu þar með gegn jafnræði kröfuhafa sem gæta skal skv. lögum nr. 21/1991. Telja verði engar líkur á því að stefnda hefði fengið greiðslurnar úr þrotabúinu við meðferð gjaldþrotaskipta.

Stefnandi byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að stefnda hafi verið grandsöm um fjárhagslega stöðu stefnanda, þ.e. að félagið hafi ekki verið gjaldfært, þegar greiðslurnar voru inntar af hendi en stefnda hafi átt verulegan hlut í félaginu. Þá vísar stefnandi einnig til þess sem fram hafi komið í skýrslutöku af fyrirsvarsmanni IceCapital ehf., J-kk-þgf K-kk-þgf, syni stefndu, hjá skiptastjóra 20. mars 2012. En þar hafi J-kk-nf greint frá því að við fall bankanna í byrjun október 2008 hafi eignahlið félagsins algerlega horfið og eftir staðið miklar skuldir. Byggir stefnandi á því að stefnda, sem stjórnarmaður í stefnanda, hafi verið grandsöm um fjárhagslega stöðu stefnanda þegar greiðslurnar áttu sér stað.

Fjárkrafa stefnanda byggist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verði henni rift á grundvelli ákvæðis 134. gr. laganna. Þar sé mælt fyrir um að sá sem hag hefur af riftanlegri ráðstöfun skuli greiða þrotabúi fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum. Stefnandi byggir á því að hin riftanlega ráðstöfun hafi komið stefndu að sömu notum og svari til fjárhæðar hennar þar sem um peningagreiðslu hafi verið að ræða.

Verði á hinn bóginn fallist á riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 sé endurgreiðslukrafa stefnanda reist á 3. mgr. 142. gr. laganna. Síðarnefnda ákvæðið mæli fyrir um að sá sem hag hafi haft af riftanlegri ráðstöfun greiði bætur eftir almennum reglum. Stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni sem hafi numið fjárhæð hinnar riftanlegu ráðstöfunar, enda hefðu fjármunirnir nýst stefnanda að fullu til úthlutunar upp í lýstar kröfur í þrotabú stefnanda.

Riftunarkrafa stefnanda vegna launagreiðslna sé einkum byggð á 2. mgr. 133. gr., sbr. 1. mgr. sömu greinar, laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt 133. gr. sé riftun heimiluð á greiðslu á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag frá þrotamanninum til nákominna á launum, öðru endurgjaldi fyrir vinnu eða eftirlaunum, ef greiðslan var bersýnilega hærri en sanngjarnt var miðað við vinnuna, tekjur af atvinnurekstrinum og önnur atvik. Í 2. mgr. segi síðan að það sama gildi um greiðslu sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag en frestur þessi sé nú fjörutíu og átta mánuðir fyrir frestdag, sbr. ákvæði til bráðabirgða í 194. gr. laganna.

Samkvæmt bókhaldi félagsins hafi stefnda fengið greiddar 5.632.049 krónur sem launagreiðslur frá 31. mars 2009 til 7. apríl 2011. Byggir stefnandi á því að þessar launagreiðslur hafi verið bersýnilega hærri en sanngjarnt var miðað við vinnuframlag en stefnda hafi aðeins verið varamaður í stjórn félagsins á tímabilinu. Þá bendir stefnandi sérstaklega á að lítil sem engin starfsemi hafi verið í félaginu frá og með árinu 2009 en það komi fram í skýrslutöku af fyrirsvarsmanni stefnanda, J-kk-þgf K-kk-þgf, þann 20. mars 2012 hjá skiptastjóra. Vísar stefnandi jafnframt til þess að félagið hafi verið ógjaldfært á því tímabili sem launagreiðslurnar bárust til stefndu og að litlar sem engar tekjur hafi komið inn í félagið. Í ljósi fjárhagsstöðu félagsins og þess að stefnda sé nákominn aðili í skilningi 3. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 telur stefnandi umræddar launagreiðslur riftanlegar í heild sinni á grundvelli 133. gr. laganna.

Verði ekki fallist á riftunarkröfu stefnanda á grundvelli 1. mgr., sbr. 2. mgr., 133. gr. laganna sé riftunarkrafa stefnanda, hvað þetta varðar, byggð á 2. mgr. 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. megi krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin hefur verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Í 2. mgr. 131. gr. sé síðan kveðið á um að krefjast megi riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna.

Hafi ekkert ráðningarsamband verið fyrir hendi milli stefnanda og stefndu þýðir það að ekkert raunverulegt endurgjald í formi vinnuframlags hafi komið í stað launagreiðslna af hálfu stefndu. Því hafi verið um gjafagerning að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991.

Stefnandi og stefnda séu nákomin í skilningi 3. gr. laga laganna eins og áður hefur verið rakið og vísist einnig til þeirrar umfjöllunar hvað þennan þátt málsins varðar og þar af leiðandi eigi ákvæði 2. mgr. 131. gr. laganna, sbr. bráðabirgðaákvæði 1. mgr. 194. gr. laganna, við um gerninginn. Á þeim tíma er ráðstöfunin fór fram hafi stefnandi jafnframt verið ógjaldfær í skilningi 64. gr. laganna, sbr. umfjöllun áður og vísist einnig til þeirrar umfjöllunar hvað þennan þátt málsins varðar.

Þá sé riftunarkrafa stefnanda vegna launagreiðslna einnig reist sjálfstætt á 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Stefnandi vísar til fyrri umfjöllunar um riftun á arðgreiðslum til stefndu og byggir á að sömu sjónarmið eigi við um riftun umræddra launagreiðslna til stefndu. Stefnandi bendir sérstaklega á að stefnda hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem leiddu til að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Í ljósi þess að lítið ef nokkurt vinnuframlag kom í stað launagreiðsla sé ljóst að greiðslurnar voru til þess fallnar að mismuna kröfuhöfum og ganga þannig gegn jafnræði kröfuhafa sem gæta skal skv. lögum nr. 21/1991. Vísar stefnandi til umfjöllunar hér fyrr um ógjaldfærni stefnanda í heild sinni til að færa rök fyrir beitingu 141. gr. gjaldþrotaskiptalaganna.

Þá byggir stefnandi enn fremur fjárkröfur sínar, bæði hvað varðar greiðslur á arði, sbr. dómkröfu 1., og launagreiðslur, sbr. dómkröfu 2, á ákvæðum 51. gr., 70. gr. og 77. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög svo og kafla XV. þeirra laga. Við gjaldþrotaskiptin hafi stefnandi eignast skaðabótakröfu hins gjaldþrota félags á hendur stefndu, sbr. XII. kafla laga nr. 21/1991. Stefnandi bendir á að stefnda hafi vitað, eða mátt vita, að greiðsla eða lánveiting stefnanda til stefndu hafi verið brot á ákvæðum laga um einkahlutafélög nr. 138/1994, sbr. 2. tl. 1. mgr. 52. gr. laganna. Stefnandi byggir á því að ráðstöfunin hafi verið bæði hluthöfum stefnanda eða öðrum til ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnanda og kröfuhafa hans. Með sömu rökum vísar stefnandi til 70. gr. laganna. Þá byggir stefnandi á því að stefnda, sem hluthafi og varamaður í stjórn stefnanda og móttakandi greiðslnanna, sé skaðabótaskyld gagnvart félaginu, sbr. áðurnefnd lagaákvæði svo og sakarregluna. Stefnda olli félaginu tjóni með ásetningi eða stórkostlegu gáleysi með því að hlutast til um að launagreiðslur og arðgreiðslur voru greiddar til stefndu þótt engin efni stæði til þess og félagið hefði enga burði til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart kröfuhöfum sínum. Það fé, sem stefnda hefur móttekið, stendur kröfuhöfum ekki til fullnustu krafna þeirra. Byggir stefnandi jafnframt á því að móttaka greiðslnanna og vanræksla á að gefa stefnanda upp til gjaldþrotaskipta hafi einnig valdið stefnanda tjóni. Telja verði að tjón þrotabúsins liggi fyrir en það fé, sem stefnda hafi móttekið, sé ekki til reiðu til að fullnusta kröfu kröfuhafa félagsins. Þá sé tjónið einnig sennileg afleiðing af athöfnum eða athafnaleysi stefndu, sbr. umfjöllunina hér að framan.

Til stuðnings riftunarkröfu stefnanda er vísað til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, aðallega 131. gr., 133. gr., 134. gr. og 141. gr. laganna. Til stuðnings endurgreiðslukröfu stefnanda er vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og 142. gr. laga nr. 21/1991. Þá er byggt á meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og á almennum reglum kröfuréttar. Krafa um dráttarvexti er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað er gerð með stoð í 130. gr. laga nr. 91/1991.

II

Stefnda byggir kröfu sína um sýknu af kröfu um riftun skuldar vegna arðsúthlutunar og um endurgreiðslu þess fjár, sem stefnda fékk greitt, á því að arðgreiðslurnar hafi verið ákveðnar í fullu samræmi við lög nr. 138/1994. Þá er byggt á því að greiðslurnar hafi ekki valdið því að félagið varð ógjaldfært. Stefnandi byggi riftunarkröfu sína einkum á 2. mgr., sbr. 1. mgr. 134. gr., laga nr. 21/1991. Stefnda telur greiðslur stefnanda til sín á tímabilinu 2. október 2008 til 5. mars 2009 ekki hafa skert greiðslugetu stefnanda verulega, og þó svo teljist vera, hljóti greiðslan að hafa talist venjuleg eftir atvikum þar sem greiðslan hafi verið byggð á ákvörðun um arðsúthlutun sem hafi verið tekin á lögmætan hátt.

Ennfremur telur stefnda greiðsluna vegna arðsúthlutunarinnar ekki vera riftanlega á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefnda telur stefnanda ekki hafa verið ógjaldfæran á þeim tíma sem greiðslurnar áttu sér stað og að hann hafi ekki orðið ógjaldfær vegna greiðslnanna. Rannsóknarskýrsla Alþingis sé ekki sönnunargagn í máli þessu fremur en öðrum einkamálum. Stefnandi virðist þó að hluta til byggja málatilbúnað sinn á þeirri skýrslu. Þessum málatilbúnaði stefnanda sé því mótmælt af stefndu.

Í kröfu stefndu felist einnig krafa um sýknu af 2. kröfulið í stefnu þar sem krafist sé riftunar á launagreiðslum stefnanda til stefndu á tímabilinu 31. mars 2009 til 7. apríl 2011 og endurgreiðslu þess fjár sem stefnandi greiddi stefndu. Stefnda telur greiðslurnar hafa verið inntar af hendi vegna vinnuframlags hennar fyrir hönd stefnanda. Þann tíma sem stefnda þáði laun frá stefnanda vann hún hörðum höndum við að reyna að bjarga þeim verðmætum sem bjargað varð og takmarka tjón félagsins vegna verðfalls eigna þess. Samkvæmt 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991 verði riftunar krafist vegna launagreiðslna þegar greiðslurnar séu bersýnilega hærri en sanngjarnt var miðað við vinnu, tekjur af atvinnurekstrinum og önnur atvik. Þá verði aðeins rift að því leyti sem greiðslur séu hærri en sanngjarnt var. Að mati stefndu hafi stefnandi ekki fært fullnægjandi sönnun fyrir því að greiðslurnar hafi verið bersýnilega hærri en sanngjarnt var og verði stefnandi að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Stefnandi fái ekki bætt úr þessum skorti á sönnun á þessu stigi málsins.

Stefnandi byggi riftunarkröfu sína vegna launagreiðslnanna einnig á 131. gr. laga nr. 21/1991. Það ákvæði fjalli um það hvenær sé heimilt að krefjast riftunar á gjafagerningum þrotamanns. Stefnda telur launagreiðslur þær, sem hún fékk frá stefnanda, ekki geta talist gjafagerningur, enda hafi vinnuframlag stefndu verið endurgjald sem hafi komið í veg fyrir að um gjafagerning gæti verið að ræða.

Loks byggi stefnandi riftunarkröfu sína vegna launagreiðslnanna á 141. gr. laga nr. 21/1991. Til þess að 141. gr. laganna eigi við þurfi sú ráðstöfun, sem krafist sé riftunar á, m.a. að vera ótilhlýðileg á einhvern hátt. Stefnda telur ekkert ótilhlýðilegt hafa átt sér stað, heldur hafi hún einungis þegið sanngjörn laun fyrir þá vinnu sem hún innti af hendi í þágu stefnanda.

Vísun stefnanda til 51. og 70. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 og til almennra reglna skaðabótaréttarins sé óljós og mjög úr samhengi við annað í málatilbúnaði stefnanda. Dómkröfur í málinu lúti ekki að skaðabótum heldur annars vegar að riftun á greiðslum vegna arðsúthlutunar og endurgreiðslu þess fjár og hins vegar að riftun á launagreiðslum stefnanda til stefndu og endurgreiðslu fjárins. Tilvísun stefnanda til laga nr. 138/1994 og til almennra reglna skaðabótaréttar sé því ekki í nokkrum tengslum við aðra þætti málsins og tengist sakarefni málsins ekki á nokkurn hátt. Þá beri að geta þess að í 71. gr. laga nr. 138/1994 sé að finna sérstakt málshöfðunarákvæði. Auk þess sem skaðabótakröfur samkvæmt lögum um einkahlutafélög hafi á þeim tíma, sem stór hluti greiðslnanna var inntur af hendi, lotið sérstökum fyrningarreglum sem leiði til þess að mögulegar kröfur stefnanda væru að miklu leyti fyrndar. Atvik þessa máls hafi átt sér stað á tímabilinu 2. október 2008 til 7. apríl 2011. Bótakröfur samkvæmt lögunum hafi fyrnst almennt á tveimur árum frá lokum þess reikningsárs sem atvik eða atburður átti sér stað skv. XV. kafla laga nr. 138/1994. Þessu hafi verið breytt með lögum nr. 68/2010 sem tóku gildi 24. júní 2010. Með lagabreytingunni hafi verið felld út sérstök fyrningarregla laga nr. 138/1994 og við tekið reglur laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Kröfur vegna þeirra greiðslna, sem höfðu verið inntar af hendi fyrir 24. júní 2010, hafi því verið fyrndar þegar mál þetta var höfðað. Íþyngjandi lagabreyting, eins og sú sem varð þegar sérstakt fyrningarákvæði laga nr. 138/1994 var fellt út, geti ekki verið afturvirk frekar en önnur íþyngjandi löggjöf. Sé því ljóst að meirihluti greiðslnanna hafi átt sér stað fyrir gildistöku hins nýja fyrningarfrests.

Stefnda mótmæla þeim málatilbúnaði stefnanda sem byggist á því að stefnda sé á einhvern hátt bótaskyld, enda eigi hún engin tengsl við atvik málsins og málsástæður stefnanda að öðru leyti.

Kröfu sína um sýknu af öllum kröfum stefnanda byggir stefnda á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, aðallega ákvæðum XX. kafla sem og lögum um einkahlutafélög nr. 138/1994. Krafa um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Fyrir dóminn komu og gáfu skýrslu P-kk-nf Þ-kk-nf M-kk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnanda. Þá gaf einnig skýrslu [...], löggiltur endurskoðandi, en hún stjórnaði vinnu við gerð skýrslu um bókhald stefnanda sem gerð var að tilhlutan skiptastjóra stefnanda.

III

Bú IceCapital ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 14. mars 2012 og var frestdagur í búinu 26. janúar 2012. Þrotabúið höfðaði mál þetta annars vegar til riftunar á arðgreiðslum til stefndu að fjárhæð samtals 43.546.388 krónur sem greiddar voru á tímabilinu 2. október 2008 til 5. mars 2009 og hins vegar til riftunar á launagreiðslum til stefndu, samtals að fjárhæð 5.632.049 krónur sem greiddar voru á tímabilinu 31. mars 2009 til 7. apríl 2011.

Stefnandi reisir kröfu sína um riftun á arðgreiðslum til stefndu á 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr., og heldur því fram að ráðstöfunin hafi verið greiðsla á skuld stefnanda við stefndu, sem sé nákominn, og að greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri. Stefnda var eigandi að 33% hlut í stefnanda og var því nákomin í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt 76. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög tekur hluthafafundur ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögur um það efni. Ekki liggur annað fyrir í málinu en að svo hafi verið gert og að ekki hafi verið úthlutað meiri arði en félagsstjórn ákvað. Samkvæmt 74. gr. laganna er einungis heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs. Hagnaður varð af rekstri félagsins árið 2007 og í skýrslu stjórnar og framkvæmdastjóra í ársreikningi 2007 lagði stjórn félagsins til að greiddur yrði arður til hluthafa að fjárhæð 500 milljónir króna á árinu 2008 vegna rekstrarársins 2007.

Samkvæmt framansögðu var búið að ákveða arðgreiðslur vegna rekstrarársins 2007 og var arður greiddur út árið 2008. Stefnandi byggir á að arðgreiðslurnar hafi, eftir að þær voru ákveðnar, verið færðar á viðskiptamannareikning stefnda hjá stefnanda og því sé um greiðslu á skuld að ræða í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Ekki er unnt að fallast á þau sjónarmið stefnanda að um skuld hafi verið að ræða í skilningi ákvæðisins. Þá verður heldur ekki falist á að greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr., enda greitt með reiðufé samkvæmt samningi aðila. Krafa stefnanda verður því ekki byggð á þessum grunni.

Stefnandi styður riftunarkröfu sína einnig sjálfstætt við 141. gr. laga nr. 21/1991 og byggir á að ráðstöfunin, sem fólst í greiðslu arðs til stefndu, hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefndu til hagsbóta á kostnað annarra þar sem stefnandi hafi á þessum tíma verið ógjaldfær og stefnda hafi haft vitneskju um það.

Samkvæmt ársreikningum stefnanda var eigið fé stefnanda neikvætt um 17,5 milljarða króna í lok árs 2008 og rúma 24,6 milljarða króna í árslok 2009. Í ársreikningi stefnanda 2008 segir að tap ársins 2008 nemi 32.262 milljónum króna og eigið fé félagsins sé neikvætt í árslok 2008 um 17.579 milljónir króna. Segir endurskoðandi félagsins í ársskýrslunni að framangreint valdi því að vafi leiki á um rekstrarhæfi félagsins. Í ársreikningi 2009 segir m.a. í skýrslu stjórnar og framkvæmdastjóra að 7.028 milljóna króna tap hafi orðið á rekstri félagsins árið 2009 samkvæmt rekstrarreikningi og að eigið fé félagsins hafi í árslok verið neikvætt um 24.607 milljónir króna. Ársreikningur fyrir 2009 var ekki endurskoðaður af endurskoðanda. Alkunna er að erfiðleikar fjármálafyrirtækja hér á landi hófust árið 2007 og ágerðust haustið 2008. Stefnandi var fjárfestingafélag og átti m.a. stóra hluti í íslensku viðskiptabönkunum þremur svo og í Byr sparisjóði. Í skýrslu stjórnarformanns stefnanda, J-kk-ef K-kk-ef, hjá skiptastjóra, kemur fram að við fall bankanna hafi eignahlið stefnanda horfið og eftir staðið stökkbreyttar skuldir. Ber ársreikningur 2008 það með sér. Hinn 6. október 2008 markar upphaf bankahrunsins á Íslandi en þá féll fyrsti bankinn og hinir tveir stuttu síðar. Af framansögðu virtu telur dómurinn ekki fara á milli mála að frá og með 6. október 2008 hafi stefnandi verið orðinn ógjaldfær. Stefnda átti 33% hlut í stefnanda og var því nákominn í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Við þessar aðstæður gat henni ekki dulist ógjaldfærni stefnanda og að ráðstöfunin var til þess fallin að skapa einum kröfuhafa hagsbætur umfram aðra. Ráðstöfun stefnanda var því ótilhlýðileg í skilningi 41. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt þessu er fullnægt skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 til þess að fallast á kröfu stefnanda um riftun á arðgreiðslum til stefndu sem fram fóru 6. október 2008 og síðar, þ.e. 6. október 2008 að fjárhæð 30.000.000 króna, 9. febrúar 2009 að fjárhæð 5.000.000 króna, 16. febrúar að fjárhæð 500.000 krónur og 5. mars 2009 að fjárhæð 2.644.786 krónur eða samtals 38.144.786 krónur.

Stefnandi hefur hins vegar ekki sýnt fram á að stefnandi hafi verið ógjaldfær fyrr en við fall bankanna 6. október 2008 og fyrir því hefur hann sönnunarbyrðina samkvæmt ákvæði 141. gr. laga nr. 21/1991. Krafa stefnanda um riftun á arðgreiðslu til stefndu 2. október 2008 að fjárhæð 5.401.602 krónur verður því ekki tekin til greina.

Með skírskotun til 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verður fallist á endurgreiðslukröfu stefnanda að fjárhæð 38.144.786 krónur eins og í dómsorði greinir.

Í öðru lagi gerir stefnandi kröfu um að rift verði launagreiðslu til stefndu samtals að fjárhæð 5.632.049 krónur sem greiddar voru til hennar frá 31. mars 2009 til 7. apríl 2011 og reisir stefnandi þessa kröfu sína á 2. mgr. 133. gr., sbr. 1. mgr., laga nr. 21/1991, sbr. einnig bráðabirgðaákvæði 194. gr. laganna en ekki er deilt um tímafresti í málinu.

Ekki er deilt um að stefnda var nákomin í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 og var varamaður í stjórn stefnanda. Fram kom í skýrslu P-kk-ef Þ-kk-ef M-kk-ef, fyrrverandi framkvæmdastjóra stefnanda, að lítil sem engin starfsemi hafi verið á vegum stefnanda frá byrjun árs 2009, enda voru allar helstu eignir félagsins færðar yfir til annarra félaga um það leyti. Í bókhaldi félagsins sést ekki í hverju vinnuframlag stefndu var fólgið og það hefur ekki verið skýrt frekar út af hálfu stefndu. Staðhæfing stefndu um að hún hafi unnið í þágu stefnanda á framangreindu tímabili telst því ósönnuð.

Með vísan til þess sem áður sagði um afkomu stefnanda og ógjaldfærni eftir 6. október 2008 verður fallist á kröfu stefnanda um að rift verði framangreindum launagreiðslum til stefndu samkvæmt 2. mgr. 133. gr., sbr. 1. mgr., laga nr. 21/1991. Með skírskotun til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verður fallist á endurgreiðslukröfur stefnanda eins og í dómsorði greinir.

Stefnandi byggir fjárkröfu sína einnig á 51., 70. og 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þessi kröfugerð stefnanda er ekki í tengslum við málatilbúnað stefnanda að öðru leyti og tengist ekki málsástæðum stefnanda og kröfugerð sem byggist á XX. kafla laga nr. 21/1991 um riftun á ráðstöfunum þrotamanns og endurheimt verðmæta við gjaldþrot. Fjárkrafa stefnanda verður því ekki reist á fyrrgreindum ákvæðum laga um einkahlutafélög.

Í kröfugerð sinni í stefnu krefst stefnandi dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu án þess að tiltaka hundraðshluta vaxta eða vísa til 1. mgr. 6. gr. laganna. Undir rekstri málsins var bókað af hálfu stefnanda að dráttarvaxtakrafan væri byggð á 1. mgr. 6. laga nr. 38/2001 og mótmælti stefnda að þessi breyting á kröfugerð kæmist að í málinu þar sem hún væri of seint fram komin. Talið verður í samræmi við fordæmi Hæstaréttar, t.d. í dómi nr. 522/2008, að tilvísun til III. kafla nefndra laga í stefnunni hafi verið fullnægjandi og stefnanda leiðréttingin heimil. Dráttarvextir verða dæmdir frá 11. janúar 2013 en þá var liðinn mánuður frá því að stefnandi krafði stefndu um greiðslu kröfunnar, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 350.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til fimm annarra riftunarmála stefnanda sem flutt voru sama dag.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Rift er arðgreiðslum stefnanda, þrotabús IceCapitals ehf., til stefndu, G-kvk-ef J-kvk-ef, að fjárhæð samtals 38.144.786 krónur sem greiddar voru 6. október 2008 að fjárhæð 30.000.000 króna, 9. febrúar 2009 að fjárhæð 5.000.000 króna, 16. febrúar að fjárhæð 500.000 krónur og 5. mars 2009 að fjárhæð 2.644.786 krónur.

Stefnda greiði stefnanda 38.144.786 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2001 frá 11. janúar 2013 til greiðsludags.

Rift er eftirfarandi launagreiðslum stefnanda, þrotabús IceCapitals ehf., til stefndu, G-kvk-ef J-kvk-ef, samtals að fjárhæð 5.632.049 krónur, sem greiddar voru 31. mars 2009 að fjárhæð 446.138 krónur, 5. maí 2009 að fjárhæð 223.069 krónur, 4. júní 2009 að fjárhæð 223.069 krónur, 1. september 2009 223.069 krónur, þann 19. mars 2010 að fjárhæð1.256.174 krónur, 18. júní 2010 að fjárhæð 1.041.697 krónur, 13. ágúst 2010 að fjárhæð 439.119 krónur, 2. september 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 30. september 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 28. október 2010 að fjárhæð 266.664 krónur, 6. desember 2010 að fjárhæð 178.254 krónur, 30. desember 2010 að fjárhæð 222.459 krónur, 2. febrúar 2011 að fjárhæð 222.473 krónur, 7. mars 2011 að fjárhæð 222.473 krónur og 7. apríl 2011 að fjárhæð 222.473 krónur.

Stefnda greiði stefnanda 5.632.049 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 11. janúar 2013 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 350.000 krónur í málskostnað.

G-kk-nf A-kk-nf