E-7322/2020

M ál þetta, sem var dóm te kið 9. júní 2021, var höfðað 26. október 2020 af A, [...], aðallega gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., [...], og til vara gegn B, [...] sem og Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að hann eigi rétt á bótum úr slysatryggingu sjómanna, sem B. var með hjá Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við vinnu sína [...] 2018. Til vara er þess krafist að viðurkennd verði skaðabótaskylda B vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir við vinnu sína [...] 2018. Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Aðalstefndi og vara stefndi krefjast sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Af hálfu réttargæslustefnda er u engar kröfur gerðar.

I

Helstu málsatvik

Stefnandi var yfirvélstjóri á skipinu C þegar atvik það sem mál þetta er sprottið af varð. Aðfaranótt [...] 2018 var stefnandi beðinn að fara niður í vélarrými skipsins til að dæla á milli botntanka í því skyni að rétta skipið af. Samkvæmt lögregluskýrslu tilkynnti vinnuveitandi stefnanda lögreglunni klukkan 03:22 um óhapp um borð í s kipinu. Í lögregluskýrslunni segir að stefnandi hafi „dottið í tröppum á leiðinni niður í vélarrúm“. Hann hafi farið niður um klukkan 2:50 og samstarfsmenn hans mætt honum um klukkan 3:00 þar sem hann hafi verið alblóðugur og utan við sig. Stefnandi hafi ekki getað sagt hvað kom fyrir en mikið hafi blætt úr hnakka hans. S kipinu var siglt í land við Rif á Snæfellsnesi og var stefnandi fluttur með sjúkrabifreið til Reykjavíkur.

Í skipsdagbók var skráð af skipstjóra [...] 2018 að veður væri 23 m/s og að undirbúningur við línulögn hefði staðið yfir. Klukkan 3:00 hefði nánar tilgreindur skipverji komið upp í brú og beðið skipstjóra að koma niður á dekk til að lít a á stefnanda sem segðist hafa „dottið niðri í vélarrúmi“ og var tekið fram að mikið b læddi úr sári á hnakka. Fram kom að blæðing hefði verið stöðvuð með sárabindi og haft sa m band við 112 í því skyni að koma stefnanda undir læknishendur þegar komið væri í land. Komið hefði verið að Rifi klukkan 05:10 og hefði stefnandi verið fluttur með sjúkrabifreið á heilsugæslu.

Aðalstefnda var tilkynnt um atvikið [...] 2019 á eyðublaði sem ber heitið „ Tilkynning um tjón – slys innanlands “. Fram kemur í tilkynningunni að stefnandi hafi orðið fyrir slysi um borð í fyrrgreindu skipi [...] 2018. Um það hvernig slysið varð var eingöngu vísað til sjúkraskrár.

Sjúkraskrá vegna komu stefnanda á bráðamóttöku er meðal gagna málsins. Þar er tilgreint í skráningu læknakandídats á bráða- og göngudeild [...] 2018 að ástæða komu sé „ Syncope og höfuðhögg“ og segir að stefnandi hafi fengið aðsvif í vélarrúmi og hafi liðið yfir hann. Hann hafi næst munað eftir sér á gólfinu með sár á höfði sem töluvert hafi blætt úr. H ann hafi verið vankaður og fundið fyrir svima þegar sjúkraflutningamenn sóttu hann einni til tveimur klukkustundum áður sem hann finni ekki fyrir nú. Stefnandi var meðal annars greindur með brot í hálshrygg og opið sár á hársverði. Fram kemur að ráðgefandi hjartalæknir hafi lagt til að stefnandi yrði fluttur á hjartagátt til frekari greiningar og meðferðar. Samdægurs er skráð af hjúkrunarfræðingi á bráða- og göngudeild að tilefni komu sé „ Höfuðhögg með skertri meðvitund, sem og skurður á hnakka“. Þá segir meðal annars: „ 71 árs kk sem dettur um borð í fiskiskipi í vélarrúmi og lendir á hnakkanum, missir meðvitund eh. stund, farið með hann í land og hann kemur í sj. bíl frá Rifi.“ Fram kemur í skráningu kandídats á sviði hjartalyflækningaf rá sama degi að stefn a-kk-nf hafi verið „úti á sjó og á leið niður í vél þegar hann dettur út, man næst eftir sér þegar hann er kominn inn á kaffistofu“. Tekið er fram að óvíst sé hve lengi hann „var úti“ en líklega hafi það ekki verið í styttri tíma en tíu mínútur. Þá segir: „Hann neitar ógleði, svima, sjóntruflunum, unilateral máttleysi fyrir þetta.“ Fram kemur í skráningu hjartalæknis degi eftir atvikið, það er [...] 2018, að ómskoðun af hjarta sýni „ h ypertropiskan vinstri slegil með varðveittum samdrætti en ósæðarlokuþrengsli sem að eru að nálgast það að vera alvarleg“. Skráð er [...] að stefnandi hafi leitað til læknis ásamt dóttur sinni þar sem hann hafi fundið fyrir þvoglumælgi og óstöðugleika. V ísað er til þess að þremur dögum áður hafi stefnandi farið að loka hurð í vélarrými „er hann fellur skyndilega aftur fyrir sig niður 6 tröppur “. Þá segir: „ Sjálfur man hann ekki eftir hvað kom fyrir, neitar svima, slappleika eða yfirliðs tilfinningar áður.“ Haft er eftir dóttur stefnanda að þvoglumælgi hafi byrjað eftir byl tuna og sé hann reikull í gangi. Í kjölfarið mun stefnandi hafa farið í segulómun á heila og kemur fram ískráningu frá [...] 2018 að rannsókn hafi ekki sýnt merki um blóðþurrð eða blæðingar. Fram kemur í gön gudeildarskrá frá þeim degi að stefnandi hafi komið eftir „nýlega byltu og hálsbrot“. Þá segir: „ Hann féll aftur fyrir sig en ástæða byltu er óljós, líklega missti meðvitund sem bendir frekar til hjarta ástæðu en stroke. Kvartar yfir þvoglumælgi og jafnvægisleysi sem kemur og fer – heldur ekki týpískt fyrir stroke.? post- concussion, hjartsláttaróregla/ pásur, annað. Er með AS og hypertropiu í hjarta. CT sýnir lágþettnisvæði í capsula internal posterior sem passa ekki við einkenni hans og MRI heila sýndi ekki bráðar breytingar.“

Hinn 8. apríl 2 019 staðfesti aðalstefndi að vara stefndi væri með vátryggingar hjáfélaginu og að búið væri að skrá óhappið í slysatryggingu sjómanna. Fram kom að kallað hefði verið eftir gögnum frá vara stefnda og að skoða þyrfti sérstaklega hvort um slys væri aðræða í skilningi skilmála félagsins.

Með tölvubréfi aðalstefnda til lögmanns stefnanda 26. maí 2019 var því hafnað að bótaskylda hefði stofnast úr slysatryggingu sjómanna. Vísað var til þess að sjúkraskrá bæri með sér að það hefði liðið yfir stefnanda og hefði skyndilegur utanaðkomandi atburður ekki valdið líkamstjóni hans heldur innri orsakir í líkama hans.

Með matsbeiðni, sem er dagsett 8. apríl 2019, óskaði stefnandi eftir mati G-kk-ef G-kk-ef heila- og taugaskurðlæknis og R-kk-ef V-kk-ef lögmanns á áverkum vegna óhappsins, sbr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. S érfræðimatið lá fyrir 10. október 2019 og kom þar fram að varanlegar afleiðingar fælust í áverkum og tognun á hálsi stefnanda. Varanlegur miski stefnanda var talinn 5 stig og varanleg örorka 7%. Í samantekt matsmanna sagði að stefnandi hefði dottið illa í bröttum stiga í [...] 2018. Hjartsláttaróreglu væri kennt um yfirlið ið og slysið, en stefnandi hefði fengið gangráð og hefði ekki liðið yfir hann síðan. Í matsgerðinni er að finna umfjöllun um atvikið sem er byggð á gögnum sem matsmenn höfðu undir höndum, svo sem skráningum í sjúkraskrá. Segir þar að stefnandi hafi lýst því á sjúkrahúsi að hann hefði fyrst „eftir slysið svimað og haft skerta áttun þegar hann kom í land, en nú sé hann betri“, sem og að læknir hafi skráð að stefnandi „hefði fengið þvoglumælgi og ó stöðugleika 15.01.2018, við það að detta skyndilega aftur fyrir sig og niður 6 tröppur. Var ekki með svima, slappleika eða yfirliðstilfinningu áður en hann datt.“ Þá segir aðb reyting í heila „virti stekki skýra einkenni [stefnanda ] og því ljóst að líklega hefði hjartsláttaróregla stuðlað að yfirliði. Yfirliðið hefði svo orðið á slæmum stað og þannig valdið höfuð- og hálsáverka. Meðferðin, eftir Holter rannsókn, var að setja inn gangráð til að fyrirbyggja yfirlið. Þetta var gert og aðgerðin heitir: gangráðsísetning vegna a AV blokks.“

Stefnandi kærði höfnun aðalstefnda á bótaskyldu úr slysatryggingu sjómanna til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 25. október 2019 og byggði á því að ekki væri sýnt fram á að fallið hefði stafað af innri veikleika hans. Með úrskurði 3. janúar 2020 var komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr slysatryggingunni. Því til stuðnings var vísað til þess að í fyrrgreindu sérfræðimati kæmi fram sú afstaða að líkamstjón stefnanda yrði rakið til þess að hann hefði fallið í yfirlið vegna hjartsláttaróreglu. Þá fengi þessi afstaða stuðning í ummælum í göngudeildar skrá[...]2018.

I I

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir slysi í skilningi 3. greinar vátryggingar skilmála slysatryggingar sjómanna sem vara stefndi var með hjá aðalstefnda. Hann hafi verið sendur í vélarrúm skipsins til að rétta það af en veltingur hafi verið á skipinu vegna sjólags. Hann hafi opnað dyr sem gengu frá þilfari að innganginum í vélarrúmið. Innan við dyrnar hafi verið pallur og stigi sem lá niður á annan pall. Frá þeim palli hafi annar stigi legið niður að vél skipsins. Stefnandi hafi ætlað niður stiga frá fyrsta pallinum að næsta palli. Hann hafi stigið í efstu rim stigans og haldið í handriðið þegar hann hafi fallið á pallinn fyrir neðan, að minnsta kosti um sex metra, rotast og misst meðvitund.

Það sé ágreiningslaust að um hafi veriðað ræða skyndilegan atburðsemh afi valdið meiðslum á líkama stefnanda og orðið án vilja hans. Aðalstefndi fallist aftur á móti ekki á að atburður inn hafi verið utanaðkomandi, eins og það sé orðað í skilmálum slysatryggingarinnar, heldur sé byggt á því að fall stefnanda hafi stafað af aðsvifi og yfirliði. Lögð er áhersla á að aðalstefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að fallið hafi orðið vegna kvilla eða veikleika innan líkama stefnanda.

Byggt er á því að vátryggingaratburður í skilningi d-liðar 62. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga hafi orðið, sbr. jafnframt 53. gr. laganna. Í skilmálum sé þess krafist að um „utanaðkomandi atburð“ hafi verið að ræða og felist í því ólögmæt hlutlæg ábyrgðartakmörkun. Túlka verði óvissu um merkingu skilmálans stefnanda í hag í samræmi við andskýringarregluna. Hvað sem því líði sé skilyrðið uppfyllt að virtum atvikum og dómaframkvæmd Hæstaréttar. Stefnandi hafi skollið með höfuð og líkama á pall eftir sex metra fall. Höggið teljist vera utanaðkomandi atburður enda ljóst að það hafi ekki komið innanfrá. Þá hafi verið umað ræða frávik frá því sem vænta mátti þegar stefnandi ætlaði sér að fara niður stigann. Eftir að stefnandi hafði náð sér og áttað sig á aðstæðum komi með skýrum hætti fram í sjúkraskrá að hann hafi staðhæft að hann hefði ekki fundið fyrir svima eða yfirliðstilfinningu áður en hann féll. Þá komi fram ískráningu í sjúkraskrá [...] 2018 að ástæða byltunnar sé óljós. Þótt læknakandídat sem hafi skoðað stefnanda telji líklegt að fallið hafi orðið vegna yfirliðs sé sú ályktun ekki sönnuð. Þ á hafi það ekki verið niðurstaða fyrirliggjandi sérfræðimats að stefnandi hafi fallið vegna yfirliðs, heldur sé þar vísað til sjúkraskrár þar sem fram komi sú skoðun að jafnvægisleysi og þvoglumælgi stefnanda stafi af hjartakvilla. V ið munnlegan málflutning lagði stefnandi áherslu á að í sérfræðimatinu hefði ekki verið tekin afstaða til orsaka fallsins heldur eingöngu metnar afleiðingar þess.

Ábyrgð vara stefnda er byggð á 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og vísað til þess að félagið beri hlutlæga ábyrgð á líkamstjóni stefnanda. Slysið hafi orðið vegna atvinnuáhættu sem hafi fylgt störfum stefnanda sem vélstjóra um borð í skipinu. Við mat á atvikum verði að hafa hliðsjón af þeim meginreglum skaðabótaréttar sem 23. gr. a skaðabótalaga n r. 50/1993 sé reist á, sbr. lög nr. 124/2009. Jafnframt er vísað til athugasemda í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 124/2009 og tekið fram að stefnandi hafi ekki sýnt af sér vítavert gáleysi í skilningi 1. mgr. 172. gr. siglingalaga. Áréttað er að stefnandi hafi ekki fundið fyrir svima eða misst meðvitund áður en hann féll niður. Komi því ekki til greina að hann beri sjálfur ábyrgð á líkamstjóni sínu.

Vísað er til þess að engin rannsókn hafi farið fram á slysinu eða orsökum þess á vegum vara stefnda, sbr. 3. mgr. 221. gr. siglingalaga og grunnreglur vinnuréttar. V ara stef ndi hafi ekki tilkynnt slysið til aðalstefnda eða Sjúkratrygginga Íslands, sbr. 6. gr. laga nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga. Tilkynning hafi ekki heldur verið send rannsóknarnefnd sem starfi samkvæmt 16. g r. laga nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa. Þá hafi vara stefndi í fyrstu neitað því að stefnandi hefði verið lögskráður sem vélstjóri á skipið, auk þess sem hann hafi ekki gefið laun stefnanda upp til skatts í samræmi við lög nr. 90/2003 eða greitt stefnanda veikindalaun. Leiði þetta til þess að sönnunarbyrði aðalstefnda og vara stefndasé þyngri en ella og verði þeir að bera hallann af skorti á sönnunum atvik og orsakir falls stefnanda.

I II

Helstu málsástæður og lagarök aðal stefnd a og vara stefnda Aðalstefndi leggur áherslu á að slysatrygging sjómanna eigi eingöngu við um slys þeirra sem ráðnir hafi verið í skiprúm hjá útgerðarmanni, sbr. 172. gr. siglingalaga og skilmála slysatryggingarinnar. Samkvæmt 3. grein skilmála nna sémeð hugtakinu slys átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama þess sem vátryggður sé og gerist án vilja hans. Þessi skilgreining sé í samræmi við venjubundna túlkun á hugtakinu í vátryggingarétti. Ekki sé um að ræða hlutlæga ábyrgðartakmörkun heldur nánari afmörkun á því hvað teljist til vátryggingaratburðar, sbr. þágildandi 62. og 63. gr. laganr. 3 0/2004 um vátryggingarsamninga.

Vísað er til þess að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að vátryggingaratburður hafi orðið sem falli undir skilmála slysatryggingarinnar. Þ að sé ósannað að utanaðkomandi atburður hafi valdið tjóni stefnanda. Þvert á móti megi rekja frumorsök óhappsins til kvilla innan líkama stefnanda og hafi verið talið að líkamstjón sem verður vegna innri orsaka, svo sem yfirliðs, falli ekki undir skilgreiningu á hugtakinu slys.

Stefnandi sé ekki til frásagnar um það hvernig óhappið varð og vitnum sé ekki til að dreifa. Þau læknisfræðilegu gögn sem liggi fyrir bendi eindregið til þess að stefnandi hafi fallið í yfirlið vegna innri veikleika sem tengist hjarta- og æðakerfi.

Í tjónstilkynningu til aðalstefnda hafi atvikum ekki verið lýst með sjálfstæðum hætti heldur alfarið verið vísað til sjúkraskrár. Verði stefnandi að bera hallann af þvíog verði ekki litið til síðari lýsinga sem séu í andstöðu við sjúkraskrá. Fram komi í sjúkraskrá að stefnandi hafi komið á bráðamóttöku vegna „ Syncope“ og höfuðhöggs, en fyrrgreint hugtak þýði aðsvif eða yfirlið. Skráð hafi verið að stefnandi hafi verið að vinna í vélarrúmi skipsins þegar hann hafi fengið aðsvif og liðið hafi yfir hann með þeim afleiðingum að hann féll aftur fyrir sig og lenti á hnakkanum. Greiningar hafi verið skráðar í sjúkraskrá sem „Syncope and collapse, R55“, brot á tilgreindum hálsliðum, brotá brjóst lið og opið sár á hársverði. Ráðgefandi hjartalæknir hafi lagt til flutning á hjartagátt til frekari greiningar og meðferðar. Meðferð eftir atvikið hafi tekið mið af því að liðið hefði yfir stefnanda og að rannsaka þyrfti hjarta- og æðakerfi hans. Komi meðal annars fram ískráningu læknakandí dats að pöntuð hafi verið „hjartaómun m. t. t. yfirliðs til að gerast í dag“, sem og að stefnandi hafi sögu um PAD (peripheral arterial disease) og hafi verið rannsakað hvort hann væri með þrengingu í ósæð. Þá er lögð áhersla á að í skráningu daginn eftir óhappið segi : „Sjúklingur hefur komið inn á hjartagátt þann 15/1 vegna yfirliða og óstöðugleika og verður að teljast líklegt að sjúklingur séað fá AV blokk sem orsök fyrir þessu. Þetta þarf því að athuga betur og athuga hvort sjúklingur eigi ekki að fá gangráð.“ Jafnframt komi fram ískráningu deildarstjóra á Hjartagátt [...] 2018 að ástæða komu sé „Yfirlið. Syncoperaði í nótt um kl 4, var á sjó, er að ganga dettur út, skellur í gólfið.“ Þá hafi taugalæknir skráð [...]2018 a ð stefnan dis é „ 71 árs maður msu. syncopef yrir 3 dögum með höfuðhöggi og hálsbroti. Hjartaómun sýndi alvarlega AS.“ Hinn [...] 2018 hafi verið skráð af taugalækni í samantektarkafla að ástæða byltu sé óljós, en bætt við „líklega missti meðvitund sem bendir frekar til hjarta ástæðu en stroke. K vartar yfir þvoglumælgi og jafnvægisleysi sem kemur og fer- heldur ekki týpískt fyrir stroke. ?post- concussion, hjartsláttaróregla/pásur, annað. Er með AS og hypertropiu í hjarta.“ Hypertropía sé hjartastækkun sem geti torveldað blóðflæði frá hjartanu og valdið yfirliði.

Jafnframt er vísað til þess að í fyrirliggjandi sérfræðimatsgerð segi: „ Breytingin í heila virtust [sic] ekki skýra einkenni A og því ljóst að líklega hefði hjartsláttaróregla stuðlað að yfirliði. Yfirliðið hefði svo orðið á slæmum stað og þannig valdið höfuð-og hálsáverka. Meðferðin, eftir Holter rannsókn, var að setja inn gangráð til að fyrirbyggja yfirlið. Þetta var gert og aðgerðir heitir: gangráðs ísetning vegna a AV [sic] blokks. Eftir hjartaómun var skrifað „hypertrofiskur slegill með varðveittum samdrætti en ósæðarþrengsli sem eru að nálgast það að vera alvarleg.“

Því er mótmælt að höfuðhöggið sjálft teljist vera utanaðkomandi atburður. Ekki sé hægt að slíta í sundur heildstæða atburðarás og meta einstaka hluta eftir því sem henti hverju sinni. Það fái stoð í læknis fræðilegum gögnum að stefnandi hafi fengið aðsvif þegar hann var á leið niður stiga í vélarrúmið, en af þeim sökum hafi hann fallið á höfuðið og fengið skurð. Aðsvif sé ekki utanaðkomandi atburður. Stefnandi hafi ekki lagt fram gögn um fyrra heilsufar og verði hann að bera hallann af því. Þá styðji framlögð gögn ekki fullyrðingar hans um að yfirliðstilfinning og jafnvægisleysi hafi komið til eftir óhappið.

Lögð er áhersla á að stefnandi beri sem vátryggður sönnunarbyrði fyrir því að óhappið falli undir bótasvið slysatryggingarinnar. Vara stefndi hafi strax tilkynnt lögreglu um slysið og hafi lögregla n reynt að taka skýrslu af stefnanda þegar komið var í land. Stefndu hafi ekki borið að aðhafast frekar, enda hafi stefnandi ekki hlotið meiri háttar líkamstjón eða alvarleg meiðsli. Hafi því hvorki verið skylt að óska eftir lögreglurannsókn né beina tilkynningu til rannsóknarnefndar samgönguslysa, sbr. 3. mgr. 221. gr. siglingalaga og 16. gr. laga nr. 18/2013. H ið sama eigi við um meinta tilkynningarskyldu til Sjúkratrygginga Íslands, sbr. lög nr. 45/2015. Þá verði ekki séð að rannsókn á aðstæðum hefði nokkru skilað, enda hafi ekkiverið vitni að atburðinum og stefnandi muni ekki eftir honum.

Aðalstefndi vísar til þess að jafnvel þó talið yrði að höfuðhöggið eitt og sér teldist til slyss þá greiðist ekki bætur úr slysatryggingunni, sbr. grein 10.4 í skilmálum þar sem fram komi að bætur greiðist því aðeins að slys sé bein og eina orsök þess að vátryggður deyr eða missir starfsorku sína að nokkru eða öllu leyti. Á kvæðið sé í samræmi við meginorsaka reglu vátryggingaréttarins. Ráða megi af sjúkraskrá og matsgerð að meginorsök líkamstjóns stefnanda sé aðsvif og hafi það leitt til áverka á höfði og hálstognunar. Ekki sé komist að þeirri niðurstöðu í matsgerðinni að yfirliðs-og jafnvægiseinkenni stefnanda hafi verið fallinu að kenna.

Hvað varðar varakröfu stefnanda, sem er beint að vara stefnda og aðalstefnda til réttargæslu, sé ekki byggt á sök vara stefnda eða starfsmanna hans heldur á hlutlægri b ótaá byrgð útgerðarmanna samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Sú ábyrgð eigi eingöngu við sé um slys að ræða þannig að slysatrygging sjómanna taki til atburðarins. Aftur á móti eigi 171. gr. laganna við um almenna skaðabótaábyrgð vara stefnda sem útgerðarmanns og sé um hefðbundna sakarábyrgð, sem og vinnuveitandaábyrgð að ræða. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að slys megi rekja til atvika sem vara stefndi beri skaðabótaábyrgð á, sem og að orsakasamband sé á milli slyssins og líkamstjóns hans. Ekki hafi verið sýnt fram á sök vara stefnda eða starfsmanna hans. Um hafi verið að ræða hefðbundinn stiga sem hafi uppfyllt allar lagalegar kröfur. Þá sé ekkert fram komið sem bendi til þess að varhugavert hafi verið að senda stefnanda niður í vélarrúm á þessum tímapunkti. Að öðru leyti er vísað til röksemda aðalstefnda vegna aðalkröfu stefnanda eftir þvísem við á.

I V

Niðurstaða

Aðila greinir á um hvort stefnandi eigi rétt á bótum úr slysatryggingu sjómanna vegna atviks sem varð þegar hann féll á leið sinni niður í vélarrúm skipsins C um klukkan 3:00 hinn [...] 2 018. Í samræmi við 1. og 2. mgr. 172. gr. siglingalaga hafði vinnuveitandi stefnanda, vara stefndi B, fest kaup á slysatryggingu sjómanna hjá aðalstefnda og er bótaréttur bundinn við að stefnandi hafi orðið fyrir slysi í skilningi skilmála vátryggingarinnar. Í 3. grein segir að með hugtakinu „slysi“ sé átt við „skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans“. Ekki er um að ræða ólögmæta hlutlæga ábyrgðartakmörkun, eins og stefnandi heldur fram, heldur nánari afmörkun á því hvað telst til vátryggingaratburðar, sbr. til hliðsjónar þágildandi 62. og 63. gr. laganr. 3 0/2004.

Þ að liggur fyrir að stefnandi, sem var 71 árs gamall, var sendur í vélarrúm skipsins í því skyni að rétta skipið af. Fara þurfti niður tvo stiga og var pallur á milli þeirra. Á leið sinni féll stefnandi niður og fékk högg á höfuðið þegar hann lenti á neðsta pallinum. Engin vitni voru að atvikinu og stefnandi komst sjálfur upp á þilfarið eftir að hann komst til meðvitundar. Það er ágreiningslaust að stefnandi féll skyndilega og viljalaust, sem og að hann varð fyrir meiðslum vegna höggs þegar hann lenti á pallinum sem hafa leitt til varanlegs líkamstjóns. Fyrir dómi kvaðst stefnandi ekki vita hvort veltingur á skipinu hefði valdið fallinu eða hvort hann hefði hrasað um eitthvað. Hann tók fram að hann hefði ekki fundið fyrir svim a, jafnvægisleysi, óstöðugleika eða sambærilegum einkennum í aðdraganda slyssins. Á þessum tíma hefði hann þjáðst af æðasjúkdómi í fótum, en engin saga hefði verið um yfirlið eða sambærilega kvilla fyrir atvikið. Af hálfu aðalstefnda er byggt á því að stefnandi hafi fallið vegna aðsvifs og megi rekja frumorsök líkamstjóns hans til innri kvilla. Samkvæmt þessu greinir aðila einkum á um það hvort líkamstjón stefnanda verði rakið til utanaðkomandi atburðar í skilningi slysatryggingarinnar.

Eins og rakið hefur verið eru atvik að baki því að stefnandi féll óljós. Engin vitni voru að fallinu og skipverjar hafa ekki borið fyrir dómi um ástand stefnanda áður en hann fór í vélarrúmið til að rétta af skipið. Í skipsdagbók sem var færð samdægurs af skipstjóra kemur eingöngu fram að stefnandi hafi „sagst hafa dottið“ niðri í vélarrúmi. Þá varð ekki ráðið af skýrslu skipstjórans fyri r dómi að stefnandi hefði veitt nánari skýringar á fallinu. Aðspurður um skráningu í dagbók þess efnis að vindur hefði verið 23 m/s tók skipstjórinn fram að það hefði verið norðaustanstormur og svolítið þungur sjór. Lýsing í lögregluskýrslu er sambærileg því sem fram kemur í skipsdagbók, en þar segir að stefnandi „hafi dottið í tröppum á leiðinni niður í vélarrúm“ og að hann hafi ekki getað sagt hvað kom fyrir.

Ráðið verður af dómaframkvæmd að líkamstjón sem verður rakið til falls á gólf eða annan hlut uppfylli að jafnaði það skilyrði að vera valdið af utanaðkomandi atburði, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 12. september 2013 í máli nr. 128/2013. Sé aftur á móti sýnt fram á að fallið hafi orðið vegna sjúkdóms eða innra ástands í líkama þess sem féll telst skilyrðið ekki uppfyllt, svo sem ef fall verður vegna aðsvifs eða svimakasts. Að virtum atvikum telur dómurinn að það falli í hlut aðalstefnda að sýna fram á að fall stefnanda sé að rekja tils jú kdóms eða annars innra ástands í líkama hans, sbr. tilhliðsjónar dóma Hæstaréttar frá 23. febrúar 2012 í máli nr. 412/2011 og í fyrrgreindu máli nr. 128/2013.

Til stuðnings málatilbúnaði sínum hefur aðalstefndi vísað til sjúkraskrár og sérfræðimats G-kk-ef G-kk-ef heila- og taugaskurðlæknis og R-kk-ef V-kk-ef lögmanns. Með síðargreindu gagni var aflað mats á afleiðingum óhappsins fyrir stefnanda eftir ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Matið tók þannig til áverka vegna fallsins, tímabils þjáninga og óvinnufærni, varanlegs miska og varanlegrar örorku stefnanda. Það var ekki hlutverk matsmanna að leggja mat á orsakir falls stefnanda, þar með talið hvort læknisfræðileg gögn renndu stoðum undir það að aðsvif eða innri kvillar hefðu valdið fallinu. Þá kom með skýrum hætti fram í skýrslu G-kk-ef G-kk-ef fyrir dómi að matsmenn hefðu eingöngu metið afleiðingar óhappsins fyrir heilsu stefnanda. Stefnandi hefði dottið í tröppum eða stiga og væri ekki vitað hver orsökin væri. Fram kom að umfjöllun í matsgerð, þar sem meðal annars sagði að líklega hefði hjartsláttaróregla stuðlað að yfirliði stefnanda, fæli ekki í sér sjálfstæða ályktun matsmanna heldur væri þessi lýsing tekin upp úr öðrum gögnum. Að framangreindu virtu telur dómurinn umrætt sérfræðimat ekki styðja málatilbúnað aðalstefnda um að aðsvif eða innri kvillar hafi valdið falli stefnanda.

Þá telur dómurinn að það verði ekki með skýrum hætti ráðið af sjúkraskrá hvernig stefnandi hafi lýst atvikum að baki fallinu fyrir starfsfólki eftir komu á bráðadeild 15. [...] 2018. Stefnandi kannast ekki við aðhafa lýst því að liðið hefði yfir hann, en tekur fram að hann hafi verið vankaður eftir fallið. Eins og rakið hefur verið virðist gengið út frá því í skráningu læknakandídats að stefnandi hafi fengið aðsvif á leið sinni í vélarrúmið, auk þess sem ítrekað er vísað til þess í sjúkraskrá að ástæða komu sé „ Syncope “eða aðsvif með höfuðhöggi. Aftur á móti kemur fram í skráningu frá sama degi, það er [...] 2018, að stefnandi neiti því að hann hafi fundið fyrir ógleði, svima eða sjóntruflunum fyrir fallið. Þá segir í skráningu taugalæknis frá [...] að stefnandi hafi dottið skyndilega aftur fyrir sigog muni ekki hvað kom fyrir, en hann neiti svima, slappleika og yfirliðs tilfinningu áður. Jafnframt kemur fram í samantekt taugalæknis frá [...] að stefnandi hafi fallið aftur fyrir sig en „ástæða byltu [sé] óljós“. Jafnvel þó að það komi einnig fram að líklega hafi stefnandi misst meðvitund og það bendi fremur til „ h j arta ástæðu en stroke “, eins og það er orðað, þá felst ekki í því annað en tilgáta um mögulega orsök fallsins. Þá er til þess að líta að aðalstefndi hefur ekki lagt fram gögn eða rökstutt með haldbærum hætti að niðurstöður rannsókna á hjarta stefnanda styðji að hann hafi fengið aðsvif og að liðið hafi yfir hann umrætt sinn. Í þeim efnum dugar ekki að vísa til sjúkraskrár þar sem slíkar ályktanir koma ekki framog þess að stefnandi fékk síðar gangráð. Samkvæmt framangreindu telur dómurinn ekki sýnt fram á að fall stefnanda verði rakið til aðsvifs eða innri kvilla.

Að öllum atvikum virtum verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi meiðst við störf sín hjá vara stefnda þegar hann féll niður á leið sinni í vélarrúm skipsins og fékk högg á höfuðið. Miða verður við að meiðsl stefnanda verði rakin til skyndilegs utanaðkomandi atburðar og að hann hafi orðið fyrir slysi ískilningi 3. greinar skilmála þeirrar slysatryggingar sem um ræðir. Af hálfu aðalstefnda er krafa um sýknu jafnframt byggð á grein 10.4 í skilmálunum þar sem fram kemur að bætur greiðist aðeins sé slys bein og eina orsök þess að vátryggður missir starfsorku. Áður hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi orðið fyrir slysi sem hafi valdið varanlegu líkamstjóni og að ekki hafi verið sýnt fram á að aðsvif eða innri kvillar hafi valdið fallinu. Verður því ekki fallist á þessa röksemd aðalstefnda. Með vísan til þess sem rakið hefur verið er fallist á aðalkröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu úr slysatryggingu sjómanna sem vara stefndi var með hjá aðalstefnda.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður aðalstefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, 1.3 00.000 krónur, sem rennur í ríkissjóð. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 20. október 2020. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem telst að virtu umfangi málsins hæfilega ákveðin 1.300.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er sú þóknun ákveðin án tillits til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Viðurkenndur er réttur stefnanda, A, til bóta úr slysatryggingu sjómanna, sem vara stefndi, B, tók hjá aðalstefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í slysi [...]2018.

Aðalstefndi greiði 1.3 00.000 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talið þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, 1.3 00.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

-------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur, 29. júní 2021.