E-831/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 14. mars 2017, var höfðað með þingfestingu stefnu 14. september 2016 af A, [...], á hendur Kópavogsbæ, Fannaborg 2, Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að ógilt verði með dómi áminning sem sviðstjóri velferðarsviðs stefnda og yfirmaður þjónustudeildar aldraðra hjá stefnda veitti stefnanda 3. desember 2015 á grundvelli greinar 11.1.6.2 í kjarasamningi stefnda við starfsmannafélag Kópavogsbæjar og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. desember 2015 til 2. mars 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar. Til vara krefst stefndi þess að miskabótakrafa stefnanda verði lækkuð og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Stefnandi starfar sem þjónustustjóri á velferðarsviði stefnda við félagslega heimaþjónustu. Mál þetta varðar áminningu sem stefnanda var veitt með bréfi 3. desember 2015 fyrir þá háttsemi „að fá tvo starfsmenn heimaþjónustu Kópavogsbæjar til að koma og aðstoða [stefnanda] við þrif heima hjá [stefnanda] á vinnutíma þeirra.“ Samkvæmt bréfinu var stefnandi með háttseminni talin hafa sýnt af sér framkomu sem var ósæmileg og ósamrýmanleg starfi hennar sem þjónustustjóri heimaþjónustu stefnda.

Aðdragandi áminningarinnar er sá að 4. nóvember 2015 upplýsti B, starfsmaður í heimaþjónustu stefnda, D, yfirmann þjónustudeildar aldraðra, um að í mars árið áður hefði stefnandi beðið hana og annan starfsmann heimaþjónustunnar, C, um að koma heim til sín að þrífa fyrir fermingarveislu dóttur sinnar. Bar D atvikið undir stefnanda 10. sama mánaðar. Af hálfu stefnda var í kjölfarið tekin ákvörðun um að rannsaka málið með tilliti til hugsanlegrar áminningar.

Með bréfi stefnda 16. nóvember 2015 var stefnandi boðuð á fund til þess að ræða um þær ávirðingar sem bornar hefðu verið á hana og leitt gætu til skriflegrar áminningar. Samkvæmt boðunarbréfinu var til rannsóknar sú háttsemi stefnanda að biðja tvo starfsmenn heimaþjónustunnar um aðstoð við þrif á heimili sínu gegn greiðslu vegna fermingar dóttur sinnar. Tekið var fram að vinnan hefði farið fram „á vinnutíma starfsmanna hjá Kópavogsbæ sem þáðu laun þaðan samhliða.“ Í bréfinu kom fram að á fundinum gæfist stefnanda kostur á að koma að andmælum. Fundurinn var haldinn 20. nóvember 2015 og sátu hann af hálfu stefnda D og E lögfræðingur. Með stefnanda var mætt F frá starfsmannafélagi Kópavogsbæjar. Í fundargerð fundarins, sem rituð var af stefnda, kemur fram að stefnandi hafi greint frá því að umrætt atvik hafi átt sér stað fyrir fermingu dóttur hennar 29. mars 2014. Hafi aðdragandinn verið sá að C og B hafi komið á vinnustöð um klukkan 13.00 umræddan dag, en vegna verkefnaskorts, þ.e. ekki hafi verið þörf á frekari þrifum í heimaþjónustunni, hafi þær mátt fara heim. Hafi B þá stungið upp á því að þær C færu heim til stefnanda og aðstoðuðu við þrif vegna fermingarinnar. Fyrir þrifin, sem hafi verið fólgin í þrifum á gólfi og gluggum, hafi hún greitt hvorri um sig 5.000 krónur. Í fundargerðinni er haft eftir stefnanda að yfirmaður B, G, hafi verið búin að gefa B frí eftir hádegi umræddan dag.

Samkvæmt gögnum málsins voru starfsmennirnir tveir, B og C, einnig boðaðar á fund með D og E vegna sama atviks, en til greina hafi komið að veita þeim skriflega áminningu fyrir þær sakir að hafa samþykkt að aðstoða við heimilisþrif á heimili stefnanda gegn greiðslu samhliða því að þiggja laun frá stefnda. Í fundargerð fundarins með C, sem haldinn var 20. nóvember 2015, segir að C hafi greint rá því að um hádegi dag einn í vikunni fyrir fermingu dóttur stefnanda hafi þær B verið staddar á vinnustöðinni að Fannborg 6 og „verið verkefnalausar, þ.e. ekki hafi verið þörf á að fara í heimahús til að sinna þrifum“ og hafi stefnandi verið búin að gefa henni leyfi til að fara heim af þeim sökum. Hafi B þá stungið upp á því að þær færu saman heim til stefnanda og aðstoðuðu hana við þrif vegna fermingarinnar. Kvað hún þær hafa þrifið gólf og glugga og hafi þrifin staðið til klukkan fjögur eða fimm, en B hafi farið fyrr. Fyrir þetta hafi stefnandi greitt henni 5.000 krónur. Í fundargerð fundar með B, sem haldinn var sama dag, segir að B hafi greint frá því að dag einn hafi hún verið að koma á vinnustöðina að Fannborg 6 og hafi hún þá hitt fyrir stefnanda og þjónustustjórana G og H í bílakjallara hússins þar sem þær hafi verið að reykja. Hafi stefnandi sagt við hana að C færi heim til stefnanda daginn eftir til að þrífa og að hún ætti að fara með henni. Hafi þær C átt að mæta heim til stefnanda klukkan 9.00. Er haft eftir B að þær hafi verið við þrif í húsinu allan daginn og aftur fram að hádegi daginn eftir, þ.e. á föstudegi. Stefnandi hafi ekki greitt þeim sérstaklega fyrir verkið en þær hafi fengið frí eftir hádegi á föstudeginum.

Samkvæmt minnispunktum sem ritaðir voru vegna fundar D og E með G 25. nóvember 2015 vegna málsins greindi G frá því að hafa verið viðstödd samræður í Fannborg 6 um fermingu dóttur stefnanda þegar B hafi boðið fram aðstoð sína. Hafi þær B og C báðar verið lausar þennan dag „eftir hádegi og það var ekkert að gera“. Er haft eftir G að sem yfirmaður hefði hún aldrei veitt leyfi til þess að að þær væru við þrif heima hjá stefnanda í einn og hálfan dag. Samkvæmt minnispunktum fundar sem haldinn var með H sama dag til að staðreyna framburð B af aðdraganda atviksins, kemur fram að H hafi ekki kannast við frásögn B. Er haft eftir H að hún hefði munað eftir því ef stefnandi hefði skipað B að fara heim til sín að þrífa klukkan 9.00 daginn eftir.

Svo sem áður segir var stefnanda veitt áminning 3. desember 2015. Með bréfi stefnda 28. sama mánaðar var stefnanda veittur rökstuðningur fyrir ákvörðuninni samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með bréfi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja 2. febrúar 2016, fyrir hönd stefnanda, og bréfi lögmanns stefnanda 20. maí sama ár, var þess krafist að áminning stefnanda yrði felld úr gildi. Af hálfu stefnda var því hafnað.

II

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu aðallega á því að ekki hafi verið efnislegar forsendur til að áminna hana. Stefnandi hafi verið áminnt fyrir að þiggja boð samstarfsmanna sinna um aðstoð við þrif vegna fermingar dóttur sinnar. Við rannsókn stefnda á málavöxtum hafi komið í ljós að umræddir starfsmenn buðu fram aðstoð sína að eigin frumkvæði, starfsmennirnir höfðu lokið vinnu umræddan dag og fengu greitt fyrir aðstoðina. Þar sem stefnda sé skylt að sjá til þess að mál séu nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, verði að ganga út frá því að framangreint sé óumdeilt á milli málsaðila. Geti það hvorki talist brot á starfsskyldum stefnanda né ósæmilegt eða ósamrýmanlegt starfi hennar að hafa þegið boð starfsmannanna um aðstoð enda hefðu starfsmennirnir verið leystir undan starfsskyldum sínum umræddan dag.

Stefnandi byggir til vara á því að áminningin hafi brotið gegn sjónarmiðum um tómlæti og meðalhóf samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndi hafi horft fram hjá því að um einstakt tilvik hafi verið að ræða og við sérstakar aðstæður, sem hafi átt sér stað tæplega tveimur árum áður en stefnandi var áminnt. Markmið með áminningu sé að aðvara starfsmenn og gefa þeim færi á að bæta ráð sitt svo að unnt sé að komast hjá uppsögn. Í framkvæmd hafi starfsmenn því ekki verið áminntir ef langt er liðið frá atvikum. Áminning í slíkum tilvikum sé ekki talin þjóna tilgangi sínum þar sem starfsmaður hafi þá í reynd bætt ráð sitt án formlegrar áminningar. Áminning löngu eftir að atvik átti sér stað sé þá talin brjóta gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Þá tengist það því sjónarmiði að „eðlilegt tímalegt samhengi“ verði að vera á milli atvika og áminningar. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt leiðbeiningum Sambands íslenskra sveitarfélaga um áminningar geti uppsögn vegna áminningar almennt ekki átt við þegar 24 mánuðir séu liðnir frá áminningu.

Stefnandi styður kröfu um miskabætur við b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi telur það hvernig staðið hafi verið að áminningunni hafa falið í sér meingerð gegn æru og persónu hennar enda hafi engar málefnalega ástæður verið að baki ákvörðuninni. Þvert á móti hafi ákvörðunin beinst að persónu stefnanda. Krafan sé hófleg með tilliti til þess hve alvarlega hafi verið vegið að starfsheiðri stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu um dráttarvexti á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafsdagur vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna miðist við dagsetningu áminningar stefnanda. Dráttarvaxtakrafan miðast við 3. mgr. 5. gr. laganna en stefndi hafi verið upplýstur um ólögmæti uppsagnarinnar með bréfi 2. febrúar 2016.

Um málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndi byggir kröfu um sýknu á því að skilyrði skriflegrar áminningar samkvæmt ákvæði 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags Kópavogs hafi verið uppfyllt og því hafi stefnda verið skylt að veita stefnanda umrædda áminningu. Þá byggir stefndi á því að við töku ákvörðunarinnar hafi legið fyrir allar nauðsynlegar upplýsingar svo að unnt hafi verið að taka efnislega rétta ákvörðun í málinu samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefndi mótmælir því að starfsmennirnir hafi boðið fram aðstoð sína. Stefndi vísar til þess að B hafi greint frá því bæði í samtali sínu við yfirmann 4. nóvember 2015 og á fundi með stefnda 20. sama mánaðar að stefnandi hafi sagt sér að koma heim til sín að þrífa. Ljóst sé að B og stefnandi hafi ekki verið sammála um aðdraganda þess að hún og C hafi farið inn á heimili stefnanda að þrífa. Ítrekað hafi komið fram að ákvörðun um áminningu stefnanda hafi fyrst og fremst verið byggð á því sem stefnandi hafi sjálf sagt um atvik máls, stutt öðrum gögnum málsins.

Stefndi mótmælir því að starfsmennirnir hafi lokið vinnu umræddan dag. Stefndi vísar til þess að komið hafi fram af hálfu stefnanda að þrifin hafi staðið yfir frá hádegi og að B hafi þrifið til klukkan 16:00 eða 16:30 og C lengur. Hafi stefnanda, sem yfirmanni þeirra, mátt vera fullkunnugt um að vinnutími samkvæmt ráðningarsamningum þeirra væri virka daga frá klukkan 9:00 til 17:00, enda hafi stefnandi sjálf skipulagt vinnu þeirra. Enn fremur hafi stefnanda mátt vera kunnugt um að starfsmennirnir þægju á sama tíma laun frá stefnda. Stefndi mótmælir því að um verkefnaskort starfsmanna hafi getað verið að ræða. Þar að auki hafi stefnandi ávallt átt að leita leyfis yfirmanns síns fyrir því að þiggja þjónustu undirmanna sinna um þrif í einkaþágu á vinnutíma þeirra. Hafi stefnandi þegið þjónustu undirmanna sinna með leynd og án samþykkis og vitundar yfirmanna sinna. Með háttseminni hafi stefnandi brugðist trúnaðarskyldu sinni gagnvart stefnda og misnotað aðstöðu sína. Jafnframt hafi háttsemin verið ósæmileg og ósamrýmanleg starfi hennar sem þjónustustjóra heimaþjónustu Kópavogs og til þess fallin að valda álitshnekki og varpa rýrð á starf hennar og þar með starf heimaþjónustu stefnda. Til hliðsjónar vísar stefndi til 14. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

Stefndi mótmælir þýðingu þess að stefnandi hafi greitt starfsmönnunum sérstaklega fyrir þrif á heimili sínu umrætt skipti.

Stefndi tiltekur að ákvörðun um áminningu stefnanda hafi fyrst og fremst byggst á upplýsingum stefnanda sjálfrar á fundi 20. nóvember 2015 og í samtali við yfirmann hennar, D, 10. sama mánaðar. Hafi þær upplýsingar stefnanda fengið stuðning í frásögnum B og C og að nokkru í frásögnum G og móður C, H. Áður en ákvörðun hafi verið tekin í málinu hafi verið að fullu upplýst að stefnandi hafði samþykkt að þiggja þjónustu tveggja undirmanna sinna við þrif á heimili sínu á vinnutíma starfsmannanna. Málið hafi því verið nægilega rannsakað og upplýst áður en ákvörðun um áminningu var tekin. Í áminningarferlinu hafi verið gætt að málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga, almennum reglum stjórnsýsluréttar og kjarasamningi. Hafi það ekki verið talið samræmast stöðu stefnanda sem yfirmanns að þiggja boð starfsmannanna og samþykkja að fá þær heim til sín á vinnutíma þeirra.

Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn sjónarmiðum um tómlæti og meðalhóf. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi leynt atvikinu fyrir yfirmönnum sínum og það því fyrst komið til vitundar yfirmanna hennar 4. nóvember 2015. Málið hafi þá strax farið í ferli sem lokið hafi með áminningu 3. desember sama ár. Stefnandi geti því ekki borið fyrir sig aðgerðarleysi af hálfu stefnda.

Hvað meðalhóf varðar byggir stefndi á því að vinnuveitandi hafi ekki val um hvort veita eigi skriflega áminningu verði starfsmaður talinn hafa viðhaft athafnir í starfi sem þyki ósæmilegar og ósamrýmanlegar starfinu enda vinnuveitanda skylt samkvæmt ákvæði 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags Kópavogs að veita skriflega áminningu í þeim tilvikum. Séu skilyrði áminningar uppfyllt verði úrræðinu ekki beitt eftir hentisemi stefnda. Á sama hátt geti stefndi ekki mismunað starfsmönnum sínum eftir því hvort háttsemi þeirra hafi komist upp strax eða hvort þeim hafi tekist að leyna háttseminni um tíma.

Stefndi byggir á því að atvikið geti ekki flokkast sem sérstakar aðstæður sem réttlætt geti að háttsemin hafi ekki verið áminningarskyld samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi. Er því mótmælt að stefnandi geti ekki endurtekið háttsemi sína við aðrar sérstakar aðstæður, að mati stefnanda, og að áminningin hafi ekki þau tilætluðu varnaðaráhrif sem að hafi verið stefnt. Þá sé tilgangur áminningar ekki eingöngu áskorun til starfsmanns um að bæta ráð sitt heldur felist einnig í áminningu ákúrur og þar með skilaboð þess efnis að ákveðin háttsemi sé ekki liðin.

Stefndi hafnar því að skilyrðið um „eðlilegt tímalegt samhengi“ hafi þýðingu í málinu enda eigi það eingöngu við eftir að áminning hefur verið veitt, starfsmaður bætir ekki ráð sitt innan ákveðinna eðlilegra tímamarka og grípa verður til uppsagnar. Samkvæmt skilyrðinu þurfi eðlilegt tímalegt samhengi að vera á milli áminningar og uppsagnar, þ.e. ekki lengra en 12-24 mánuðir eftir alvarleika brots, en ella teljist áminningin fyrnd. Atvik málsins hafi átt sér stað í lok mars 2014 og áminningin verið veitt í desember 2015, þ.e. 21 mánuði síðar. Kveður stefndi þann tíma vera innan eðlilegs tímalegs samhengis ef áðurgreindu viðmiði verður beitt.

Stefndi mótmælir miskabótakröfu stefnanda. Stefndi byggir á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að í áminningunni hafi falist meingerð, sem beinst hafi að æru eða persónu hennar, og að ekki hafi verið málefnalegar ástæður að baki áminningunni, sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þetta hafi stefnandi ekki getað sýnt fram á. Ákvörðun stefnda hafi verið óhjákvæmilegt ferli í vinnuréttarsambandi, sé tekið mið af atvikum málsins, og veitt samkvæmt skilyrðislausu ákvæði kjarasamnings. Þá sé stefnandi ekki ein af æðstu stjórnendum stefnda, en samkvæmt 3. mgr. 7. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 sé eingöngu heimilt að veita upplýsingar um áminningar æðstu stjórnenda. Af þeirri ástæðu hafi verið farið með allar upplýsingar um áminningu stefnanda sem trúnaðarmál á milli stefnda og stefnanda. Þá er það afstaða stefnda að með ákvörðun sinni um að veita stefnanda áminningu vegna brota á starfsskyldum hafi ekki verið brugðist harkalegar við en ástæða hafi verið til.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu gerir stefndi kröfu um lækkun miskabóta. Vísar stefndi til málsástæðna fyrir aðalkröfu sinni eftir því sem við á.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um dráttarvexti frá fyrra tímamarki en einum mánuði frá birtingu stefnu samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísar stefndi til þess að stefnandi hafi ekki beint miskabótakröfu að sér fyrr en við birtingu stefnu 8. september 2016.

Um lagarök vísar stefndi til stjórnsýslulaga nr. 37/1993, óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttar, kjarasamnings Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags Kópavogs, sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011, skaðabótalaga nr. 50/1993, upplýsingalaga nr. 140/2012, meginreglna starfsmannaréttar, ólögfestra reglna vinnuréttar um vammleysi opinberra starfsmanna og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 fer um réttindi og skyldur starfsmanna sveitarfélaga eftir ákvæðum kjarasamninga hverju sinni og ákvæðum ráðningarsamninga. Samkvæmt ákvæði 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags Kópavogs skal vinnuveitandi veita starfsmanni skriflega áminningu hafi hann „sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða afhafnir í því þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu“.

Við ákvörðun stefnda um áminningu starfsmanns gilda ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Um er að ræða mjög íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun, þar sem áminning kann að vera undanfari uppsagnar, og eru því gerðar ríkar kröfur til stjórnvalds um sönnun fyrir því að starfsmaður hafi gerst sekur um þær ávirðingar sem áminning er reist á.

Samkvæmt því sem fram er komið í málinu var lagt til grundvallar við ákvörðun stefnda um að veita stefnanda áminningu að tveir starfsmenn hefðu verið við þrif heima hjá stefnanda dagpart í vikunni fyrir fermingu dóttur stefnanda í mars 2014. Þá var lagt til grundvallar að atvikið hefði átt sér stað á vinnutíma starfsmannanna. Stefnandi hefur frá upphafi haldið því fram að starfsmennirnir hafi verið lausir undan vinnuskyldu umræddan dag og hafi að eigin frumkvæði boðist til að aðstoða við þrif vegna fermingarinnar í frítíma sínum og að stefnandi hafi litið á það sem vinargreiða.

Við aðalmeðferð málsins skýrði stefnandi frá því að starfsmenn í heimaþjónustu stefnda væru með fasta dagskrá fyrir hvern dag og á þeim tíma sem atvik áttu sér stað hafi verið gert ráð fyrir að hver starfsmaður skilaði af sér að lágmarki sex klukkustundum í vinnu á dag eða vinnu á um þremur heimilum. Kvað stefnandi það stundum koma fyrir að þjónustuþegi afþakkaði þjónustu eða ekki næðist til hans. Í þeim tilvikum væri framkvæmdin sú að viðkomandi starfsmaður léti þjónustustjóra vita og væri þá reynt að finna þeim starfsmanni annað heimili til að þrífa. Í þeim tilvikum þegar enginn staður fyndist til að taka á móti starfsfólkinu hafi starfsfólkið fengið að fara heim. Á þetta hafi verið litið sem gulrót í starfinu. Kvað stefnandi þetta fyrirkomulag hafa verið við lýði frá því hún hóf störf hjá stefnda á árinu 2003. Kvað stefnandi atvik hafa verið með þessum hætti þegar B, vinkona hennar á þessum tíma, hafi stungið upp á því að þær C, sem hafi verið tengd stefnanda í gegnum móður sína, aðstoðuðu hana vegna undirbúnings fermingarinnar, sem hún hafi á endanum þegið. Hafi alltaf legið fyrir að hún ætlaði að borga þeim fyrir viðvikið og kveðst hún hafa afhent þeim sitthvorn 5000 króna seðilinn í umslagi daginn eftir.

Í vitnisburði B fyrir dómi skýrði hún frá því að samkvæmt fyrirskipan yfirmanna sinna hafi hún komið heim til stefnanda á fimmtudagsmorgni klukkan 9.00 til að þrífa og hafi C komið stuttu síðar. Kvaðst hún hafa þurft að fara til sálfræðings klukkan 11.00, en verið komin til baka klukkan 12.00. Kvaðst hún hafa sent C símaskilaboð um að hún væri á leiðinni. Þennan dag hafi þær unnið til klukkan 16.00, en þar sem þær hafi ekki náð að ljúka þrifunum þann dag hafi þær í samráði við stefnanda komið aftur að morgni næsta dags og unnið þá fram að hádegi. Hafi þær fengið frí það sem eftir lifði föstudags. Greindi B frá því að þessa daga hafi þær C ekki þurft að mæta á skrifstofu stefnda og skrá sig þar til vinnu í þar til gerða bók. Þá hafi þær C verið látnar skrá sig lausar á „kvittanablöð“ og aðrar starfsstúlkur farið til þeirra skjólstæðinga sem þær C annars sinntu og ættu að vera til kvittanablöð viðkomandi skjólstæðinga þess efnis. Kvað hún stefnanda ekki hafa greitt henni sérstaklega fyrir þrifin. Þá lýsti B því að í þeim tilvikum er starfsfólk var laust hafi það jafnan verið sett í að aðstoða aðra eða leysa af í veikindaforföllum annarra starfsmanna. Ef á hinn bóginn ekkert var fyrir þær að gera hafi þær mátt fara heim.

Vitnið C kom fyrir dóm og lýsti aðdraganda atvika málsins þannig að hún hafi verið stödd á skrifstofu stefnda eftir hádegi umræddan dag, en þar sem engin verkefni hafi verið fyrir hana eftir hádegi hafi stefnandi gefið henni leyfi til að fara heim. Hafi B, G og stefnandi verið að tala saman um fermingu dóttur stefnanda þegar B hafi stungið upp á því þær færu heim til stefnanda að þrífa og að stefnandi myndi borga þeim fyrir. Þar sem þær hafi verið tvær við þrifin hafi þær verið fljótar að verkinu. Um ástæðu þess að þær B voru lausar umræddan dag, sagði C það gerast í heimaþjónustunni að fólk afþakkaði þrif af ýmsum ástæðum. Þá væri hringt upp á skrifstofu til að kanna hvort einhver verkefni væru á öðrum heimilum, en oft kæmi fyrir að svo væri ekki. Þá væri viðkomandi starfsmanni leyft til að fara heim.

Vitnið D, sem var yfirmaður þjónustudeildar aldraðra hjá stefnda er atvik áttu sér stað, kvaðst hafa komið að málinu í nóvember 2015 er B hafi komið til hennar og skýrt henni frá því að hún hefði þrifið heima hjá stefnanda. Hafi það verið í fyrsta skipti sem hún heyrði af atvikinu. Kvað hún frásögnum B og stefnanda ekki hafa borið saman, en stefnandi hafi ekki dregið dul á að umrædd atvik hefðu átt sér stað. Kvaðst D hafa annast rannsókn málsins ásamt lögmanni í starfsmannahaldi stefnda sem leitt hafi rannsóknina. Aðspurð kvað D það ekki hafa verið rannsakað sérstaklega hvort C og B hafi verið verkefnalausar umræddan dag. Aðeins hafi legið fyrir orð þeirra sem haldið hafi slíku fram. Þá kvað hún lítið um gögn til að byggja slíka rannsókn á. D neitaði því að það væri viðtekin venja að starfsmenn fengju að fara heim þegar þeim hentaði. Ef starfsmaður kæmi að húsi þar sem enginn væri heima bæri honum skylda til að hafa samband við sína yfirmenn, þjónustustjórana, sem tækju ákvörðun um næstu skref.

Vitnið I, starfsmaður í heimaþjónustu stefnda og trúnaðarmaður starfsmanna, bar fyrir dómi að þegar skortur væri á verkefnum hjá tilteknum starfsmanni væri stundum hægt að finna annað heimili fyrir hann að þrífa, en stundum væri það ekki hægt og þá fengi viðkomandi starfsmaður að fara heim. Kvað hún þessa stöðu „stundum“ koma upp. Í dag væri fyrirkomulagið breytt, en áður hafi það þótt sjálfsagt að leyfa starfsfólki að fara heim þegar skortur var á verkefnum í stað þess að láta það „hanga út í bæ“. Aðspurð kveðst I ekki muna eftir því að hafa fengið að fara heim um hádegi, en kvaðst oft hafa beðið lengi eftir verkefni sem stundum fyndist ekki. Vitnið kvaðst telja að þjónustustjórar legðu sig fram við að finna önnur heimili og önnur verkefni þegar slíkt kæmi upp.

Áminning stefnanda er sem áður segir byggð á því að stefnandi hafi fengið tvo starfsmenn heimaþjónustu Kópavogsbæjar til að koma á vinnutíma starfsmannanna og aðstoða sig við þrif á heimili sínu. Sú forsenda stefnda að atvikið hafi átt sér stað á vinnutíma starfsmannanna byggist á því að samkvæmt ráðningarsamningi var vinnuskyldu þeirra ekki lokið þegar atvik áttu sér stað. Þá hefur stefndi byggt á því að vegna ásóknar í heimaþjónustu stefnda sé mjög ólíklegt að tveir starfsmenn hafi verið verkefnalausir eftir hádegi sama daginn.

Samkvæmt 10. gr. laga nr. 37/1993 ber stefnda að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Í því felst að afla ber þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að taka efnislega rétta ákvörðun í máli, í þessu tilviki ákvörðun um það refsikennda úrræði sem til greina kom að beita. Verður að leggja þá skyldu á stefnda að gæta sérstaklega að því að málsatvik sem verulega þýðingu hafa fyrir úrlausn máls séu rannsökuð.

Svo sem áður er rakið kom fram í skýrslu D fyrir dómi að engin sérstök rannsókn hafi átt sér stað á því hvort sú staðhæfing stefnanda, að starfsmennirnir hefðu verið leystir undan vinnuskyldu vegna verkefnaskorts í heimaþjónustunni, ætti við rök að styðjast. Var þó rík ástæða til enda fékk sú staðhæfing stefnanda stuðning í framburði vitnanna C og G samkvæmt fundargerðum og minnispunktum sem rituð voru af starfsmönnum stefnda og staðfestar með undirritun þeirra. Þá þykir enn fremur sýnt með framburði aðila og vitna fyrir dómi að sú framkvæmd hafi lengi verið við lýði í heimaþjónustu stefnda að ef upp kom sú staða að ekki voru fleiri verkefni þann daginn hafi þjónustustjórar gefið starfsmönnum frí það sem eftir lifði dags. Liggur ekki annað fyrir en að starfsfólk hafi við þær kringumstæður haft frjálsar hendur við ráðstöfun á tíma sínum. Með því að láta með öllu hjá líða að rannsaka málsatvik að þessu leyti þykir stefndi hafa brotið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um rannsóknarskyldu stjórnvalda.

Með vísan til þess sem að framan greinir og að því virtu sem fram kom við skýrslutökur fyrir dómi þykir stefndi ekki hafa sýnt fram á að stefnandi hafi gerst sek um þær ávirðingar sem áminningin 3. desember 2015 er reist á. Verður því fallist á það með stefnanda að skort hafi efnisleg skilyrði fyrir því að veita henni áminninguna og verður áminningin því felld úr gildi.

Stefnandi telur sig eiga rétt á greiðslu miskabóta vegna ólögmætrar áminningar með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Telur stefnandi að með áminningunni hafi verið vegið alvarlega að starfsheiðri hennar og í áminningunni hafi falist meingerð gegn æru hennar og persónu.

Við úrlausn þess hvort áminningin teljist hafa verið meingerð gegn æru og persónu stefnanda ber að líta til þess að samkvæmt framansögðu var um ólögmæta áminningu að ræða. Þá liggur fyrir að þegar stefnanda var gerð umrædd áminning hafði hún starfað hjá stefnda um 12 ára skeið og samkvæmt því, sem fram kom í aðila- og vitnaskýrslum, án þess að nokkru sinni hafi áður verið gerðar athugasemdir við störf hennar. Má fallast á það með stefnanda að þær ávirðingar sem á hana voru bornar með áminningunni hafi verið til þess fallnar að vega að starfsheiðri hennar og hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu hennar og æru í merkingu b-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993. Á hinn bóginn hefur því ekki verið haldið fram af hálfu stefnanda að ákvörðun um áminninguna hafi verið á almennu vitorði eða haft sérstök og alvarleg áhrif á stefnanda. Með hliðsjón af því þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 250.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Þar sem krafa um miskabætur var fyrst höfð uppi við höfðun máls þessa verða dráttarvextir af dæmdri miskabótafjárhæð fyrst reiknaðir að liðnum mánuði frá þeim degi.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 950.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Felld er úr gildi áminning sem sviðstjóri velferðarsviðs og yfirmaður þjónustudeildar aldraðra hjá stefnda, Kópavogsbæ, veitti stefnanda, A, með bréfi 3. desember 2015.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur í miskabætur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. desember 2015 til 14. október 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 950.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 11. apríl 2017,