X-484/2010

Mál þetta, sem þingfest var 12. nóvember 2010, var tekið til úrskurðar 3. maí 2011. Sóknaraðili er Icebird Leasing ehf., Reykjavík, en varnaraðili er þ.b. Eignarhaldsfélagsins City Star Airlines ehf., Borgartúni 25, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að kröfur hans að fjárhæð 25.951.321 krónur og 170.145 evrur sem lýst var í þrotabú varnaraðila 11. ágúst 2008, sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., verði viðurkennd að fullu. Einnig krefst sóknaraðili dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 25.951.321 krónum og 170.145 evrum, frá 26. maí 2008 til greiðsludags og að sú krafa verði samþykkt sem eftirstæð krafa í bú varnaraðila samkvæmt 114. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að greiða honum málskostnað.

Dómkröfur varnaraðila eru þær að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili þess að sóknaraðila verði gert að greiða honum málskostnað.

I.

Mál þetta varðar ábyrgð á samningi er gerður var 28. desember 2006 á milli Viðskiptaflugs ehf. og Landsflugs ehf. um flugvélar og varahluti, en Landsflug ehf. var dótturfélag varnaraðila. Ágreiningur stendur um hvort móðurfélagið hafi tekið á sig þá ábyrgð á ofangreindum samningi dótturfélagsins á þann hátt sem kröfur sóknaraðila lúta að.

II.

Sóknaraðili byggir á því að með samningi 28. desember 2006 hafi sóknaraðili keypt flugvélar af Landsflugi ehf. Samkvæmt samningi hafi átt að afhenda vélarnar án veðbanda og í flughæfu ástandi. Á sama degi hafi einnig verið gerður viðauki við samninginn þar sem varnaraðili hafi lofað að bera ábyrgð á því að koma vélunum í umsamið ástand. Jafnframt hafi öll tengd félög varnaraðila tekið á sig ábyrgðir vegna þessa þar sem við söluna hafi þótt sýnt að Landsflug ehf. væri eignalaust félag. Hafi það verið staðfest í bréfaskrifum milli Landsflugs ehf. þann 11. nóvember 2006, og Flugmálastjórnar Íslands þann 9. október 2006 og 15. nóvember 2006. Þá liggi fyrir að varnaraðili ásamt seljanda hafi tekið á sig að ábyrgjast þetta gagnvart sóknaraðila með áritun á nefnda samninga. Jafnframt hafi varnaraðili ábyrgst að fullu að kyrrsetningabeiðni á flugvélum myndi ekki falla á sóknaraðila né áhvílandi lán samanber kaupsamning og viðauka við kaupsamninginn nr. 1 c. Á þessum tíma hafi sama stjórn verið í Landsflugi ehf. og varnaraðila. Einnig hafi sami framkvæmdarstjóri, R-kk-nf F-kk-nf Á-kk-nf, verið starfandi í báðum félögunum. Af fundargerðum frá 31. ágúst 2006 til 28. september 2006 megi ljóst vera að mikil tengsl hafi verið á milli félaganna og ólíklegt að framkvæmdarstjóri Landsflugs ehf. hafi í heimildarleysi og án vitundar stjórnar varnaraðila gert kaupsamning við sóknaraðila 28. desember 2006. Þá hafi ársreikningur 2006 fyrir samstæðuna verið samþykktur á hluthafafundi og undirritaður af stjórn og framkvæmdastjóra félaganna. Þá hafi mátt sjá í efnahagsreikningi að varanlegir rekstrarfjármunir hafi lækkað milli ára og í sundurliðun á afskriftum í umræddum ársreikningi hafi komið fram að seldar hafi verið flugvélar og fylgihlutir. Væri því ljóst að stjórn varnaraðila hafi verið meðvituð um sölu umræddra véla. Sóknaraðili kveður kröfur sínar þannig til komnar að annars vegar sé krafist greiðslu vegna kaupa á varahlutum sem seljandi hafi átt að ábyrgjast að upphæð 170. 145 evrur eða 19.636.733 krónur á úrskurðardegi og hins vegar vegna viðhalds flugvéla að fjárhæð 25.951.321 krónur.

Fyrri kröfu sína byggi sóknaraðili á því að með kaupunum hafi átt að fylgja varahlutir en í ljós hafi komið að hluta þeirra vantaði. Samkvæmt verðmati frá RUAG Aerospace Services GmbH hafi kostnaður við kaup þeirra varahluta sem upp á vantaði numið 170.145 evrum. Þann 31. janúar 2008 hafi B-kk-nf T-kk-nf fyrir hönd sóknaraðila sent bréf til stjórnar varnaraðila en þar hafi verið óskað eftir því að stjórn varnaraðila myndi leggja fram tryggingar fyrir umræddri skuld með veðrétti í eignum þess félags eða í hlutabréfum í eigu þess. Slíkt veðleyfi hafi ekki fengist.

Seinni krafa sóknaraðila byggi á því að þó nokkurn tíma hafi tekið að gera vélarnar flughæfar þar sem illa hafi gengið að fá Skýli eitt ehf. til að vinna umrædda vinnu. Eftir að sýnt hafi þótt að Skýli eitt ehf. hefði ekki tök á að inna vinnuna af hendi hafi framkvæmdarstjóri varnaraðila óskað eftir því að flugvélin TF-CSG yrði send til Danmerkur til að unnt væri að klára viðhald hennar en hún hafi staðið löskuð á flugvelli allt árið 2007 eins og fram komi í tölvubréfi framkvæmdastjórans til B-kk-ef T-x-x 3. september 2007. Þeirri vinnu hafi lokið í maí 2008. Í janúar 2008 hafi verið lagt fram kostnaðaryfirlit er tengdist umræddu viðhaldi og gerð tilraun til innheimtu. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hafi ekki gengið að innheimta skuldina.

Þá kveðst sóknaraðili hafna því að krafa hans sé vanreifuð og að ekki liggi fyrir samþykki stjórnar hins gjaldþrota félags um ábyrgð á skuldbindingum dótturfélaga vegna flugvélasölu. Telji sóknaraðili að ef krafan hafi verið vanreifuð við kröfulýsingu þá hafi úr því verið bætt. Af kaupsamningi, viðaukum og ársreikningum megi ljóst vera að stjórn varnaraðila hafi verið kunnugt um skuldbindingar félagsins og hún veitt heimild fyrir þeim enda ljóst að ábyrgð stjórnarmanna í rekstri félaga sé mikil. Þá telji sóknaraðili það ótrúverðugt að stjórn félagsins hafi hvorki verið meðvituð um fyrirkomulag sölu flugvélanna og þær skuldbindingar þegar litið sé til gagna málsins.

Um lagarök vísar sóknaraðili til 113. gr., 114. gr., 120. gr. og 171. gr. sbr. einnig XXIV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sem og meginreglna kröfu- og samningaréttar. Kröfur um dráttarvexti styður sóknaraðili við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Um málskostnaðarkröfu vísar sóknaraðili til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Varnaraðili kveður mál þetta lúta að ætlaðri ábyrgð varnaraðila á skuldbindingum dótturfélags varnaraðila, Landsflugs ehf., vegna sölu þess á flugvélum og öðrum hlutum til sóknaraðila. Á því sé byggt af hálfu varnaraðila að sóknaraðila hafi ekki tekist að sýna fram á ábyrgð varnaraðila vegna sölunnar. Þá telji varnaraðili kröfu sóknaraðila illa rökstudda og vanreifaða og ekki uppfylla kröfu einkamálaréttarfars um skýran og glöggan málatilbúnað.

Með kaupsamningi 28. desember 2006 hafi Landsflug ehf. selt sóknaraðila áðurnefndar flugvélar, varahlutalager, tæki og tól félagsins. Kaupverð hafi verið 1.140.000 bandaríkjadollarar eða 81.270.600 krónur sé miðað við skráð miðgengi dollars hjá Seðlabanka Íslands á undirritunardegi. Í 1. gr. kaupsamningsins sé kveðið á um að sóknaraðili, hafi „kynnt sér ástand hinna seldu hluta að fullu og kaupi hið selda í því ástandi sem þeir voru/eru í við gerð kaupsamnings.“ Jafnframt hafi sóknaraðili skuldbundið sig til að hafa ekki uppi neinar kröfur á hendur Landsflugi ehf. vegna ófyrirséðra atriða sem kynnu að koma upp eftir gerð kaupsamnings. Í viðauka nr. 2a við kaupsamninginn sé getið um að sóknaraðila hafi verið kunnugt um kyrrsetningu hinna seldu hluta vegna kröfu Flugfélags Vestmannaeyja að fjárhæð 23.000.000 króna. Enn fremur að sóknaraðili hafi verið samþykkur því að ganga að kaupum við Landsflug ehf. gegn því að tapi seljandi málaferlum við Flugfélag Vestmannaeyja þá muni Landsflug ehf. eða önnur tengd félög Landsflugs ehf. ábyrgjast gagnvart sóknaraðila að krafa vegna kyrrsetningarinnar félli ekki á sóknaraðila hvað það mál varðaði. Í niðurlagi viðhengisins sé einnig kveðið á um að Landsflug ehf., og/eða varnaraðili „ábyrgist að fullu að umrædd kyrrsetningarbeiðni þessi falli ekki á kaupanda né áhvílandi lán frá Íslandsflugi.“ Þá sé í viðauka nr. 1c við kaupsamninginn kveðið á um að sóknaraðili og seljandi og/eða félög tengd Landsflugi ehf. séu samþykk því að Landsflug ehf. sjái til þess og beri ábyrgð á framkvæmd vinnu samkvæmt viðhaldsáætlun og að þeir varahlutir sem teknir hafi verið úr vélinni verði settir í samhliða því. Telji varnaraðili að sóknaraðila hafi verið kunnugt um að einkahlutafélagið Skýli eitt ætti að sjá um þá vinnu fyrir Landsflug ehf. Kæmi sú staða upp að Skýli eitt ehf. uppfyllti ekki skyldur sínar gagnvart Landsflugi ehf. sé tekið fram í viðhenginu að samið skyldi um það atriði að nýju og varnaraðili ábyrgjast þann hluta gagnvart kaupanda ásamt seljanda.

Varnaraðili mótmæli ekki að framangreindur samningur, ásamt viðaukum, hafi verið gerður, né véfengi hann að efni hans sé með þeim hætti sem að ofan greinir. Varnaraðili hafi hins vegar ekki verið aðili að samningnum, né heldur sé í honum að finna nokkra áritun um samþykki varnaraðila. Þá sé hvergi að finna í samningnum að kveðið sé afdráttarlaust á um ábyrgð varnaraðila eða í hverju hún eigi að felast og eigi sóknaraðili því engar kröfur á hendur varnaraðila. Einungis dótturfélag varnaraðila, Landsflug ehf., hafi verið aðili að samningnum og eitt borið ábyrgð á efndum hans gagnvart sóknaraðila. Landsflug ehf. og varnaraðili hafi verið tvö sjálfstæð félög en eignarhald eða vitneskja á málefnum dótturfélaga leiði ekki til skuldbindinga fyrir móðurfélag. Þá sé það grunnregla í félagarétti að ábyrgð eigenda hlutafélags takmarkist við hlutafjáreign þeirra.

Fyrrum framkvæmdastjóri varnaraðila, R-kk-nf F-kk-nf, sem jafnframt hafi verið framkvæmdastjóri Landsflugs ehf., hafi undirritað samninginn fyrir hönd Landsflugs ehf. Samningurinn hafi kveðið á um tugmilljóna króna skuldbindingar. Framkvæmdastjórinn hafi ekkert stöðuumboð haft, hvorki sem framkvæmdarstjóri Landsflugs ehf. né varnaraðila, til slíkra skuldbindinga. Samningurinn falli því utan verksviðs eða valdheimilda framkvæmdastjóra og sóknaraðila mátt vera það ljóst. Í 16. gr. þágildandi samþykkta varnaraðila sé skýrt kveðið á um að undirritun meirihluta stjórnar þurfi til að skuldbinda félagið. Ekkert umboð liggi fyrir frá stjórn varnaraðila til framkvæmdastjórans og án slíks umboðs hafi varnaraðili ekki orðið skuldbundinn. Varnaraðili bendi á að hann hafi aldrei samþykkt kröfu sóknaraðila og vísi því til stuðnings til ummæla sóknaraðila sjálfs í greinargerð hans en þar segi „Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir gekk ekki að innheimta skuldina“. Sóknaraðili hafi lagt fram gögn um málefni Landsflugs ehf. er lúti að meintri ábyrgð varnaraðila. Telji varnaraðili að þó svo fjallað hafi verið um málefni dótturfélaga varnaraðila á stjórnar- og hluthafafundum og erfiða stöðu þeirra, hafi aldrei verið bókað neitt um ábyrgð varnaraðila á skuldbindingum Landsflugs ehf. eða umboð til framkvæmdarstjóra til að undirrita samninginn við sóknaraðila. Þá fái varnaraðili ekki séð hvaða þýðingu bréfaskipti City Star Airlines ehf., annars dótturfélags varnaraðila, og Landsflug ehf., við Flugmálastjórn Íslands hafi enda vísi sóknaraðili ekki til þeirra. Telji varnaraðili að því sé óhjákvæmilegt að hafna öllum kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðila.

Varnaraðili byggir einnig á því að ef ekki verði fallist á áðurgreindar málsástæður beri engu að síður að hafna kröfum sóknaraðila vegna vanreifunar. Í því efni bendi sóknaraðili á að samkvæmt athugasemdum við 117. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 21/1991 verði ákvæði greinarinnar skýrð sem svo að hún feli í sér sambærilegan áskilnað og 80. gr. laga nr. 91/1991 gerir til stefnu í einkamáli. Þannig verði kröfulýsing að geyma sambærileg atriði og verði að koma fram í stefnu ásamt því að með henni verði að fylgja gögn með sama hætti og ef verið væri að höfða einkamál um þá kröfu sem uppi sé höfð. Bendi varnaraðili á að í kröfulýsingu sé hvergi minnst á ætlaðan útlagðan kostnað. Aðeins liggi fyrir yfirlit sem séu einhliða útbúin af sóknaraðila án nokkurrar aðkomu varnaraðila. Annars vegar sé það skjal sem beri yfirskriftina Uppgjör Icebird Leasing & City Star Airlines ehf. vegna kaupsamnings, en eins og fram hafi komið hafi City Star Airlines ehf. verið dótturfélag varnaraðila. Hins vegar liggi fyrir skjal sem sé gefið heitið Útlagður kostnaður IceBird Leasing vegna viðhalds flugvélar samanber kaupsamning 28. desember 2006 við Landsflug ehf./Eignarhaldsfélag City Star Airlines ehf. Fjárhæðir séu einkum í íslenskum krónum en einnig í dönskum krónum og evrum án þess að tilgreint sé við hvaða gengi sé miðað. Þá beri yfirlitunum ekki saman um fjárhæðir og ómögulegt sé að átta sig á því hvernig kostnaðarliðir séu til komnir og með hvaða hætti þeir varði varnaraðila eða ætlaða ábyrgð hans. Í greinargerð sóknaraðila sé ekki bætt úr þessari vanreifun. Einungis fjárhæðar hins ætlaða útlagða kostnaðar sé getið en að öðru leyti sé ekki fjallað hann. Með greinargerð sóknaraðila hafi verið lagt fram yfirlit til skýringar á hinum ætlaða útlagða kostnaði. Sé þar miðað við gengi evru að fjárhæð 170.145 krónur sem varnaraðili átti sig ekki á en talan sé sú sama og krafa sóknaraðila vegna varahluta, 170.145 evrur. Með yfirlitinu fylgi einnig án skýringa reikningar frá dönsku félagi, DAO Aviation A/S.

Krafa sóknaraðila að fjárhæð 170.145 evrur vegna varahluta sem sóknaraðili haldi fram að Landsflug ehf. hafi ekki afhent sér sé sama marki brennd. Sóknaraðili leggi fram drög að tilboði RUAG Aerospace Defence Technology til sóknaraðila á varahlutum. Sóknaraðili haldi því hins vegar fram í greinargerð sinni að varahlutirnir hafi verið keyptir og um sé að ræða verðmat. Þá sé engin staðfesting fyrir því að sóknaraðili hafi keypt varahlutina eða þeir tengist kaupsamningi sóknaraðila og Landsflugs ehf. frá 28 desember 2006 og því síður að þeir varði varnaraðila. Loks hafi Skýli eitt ehf. ekki verið reiðubúið að fallast á talningu fyrirsvarsmanns sóknaraðila á varahlutum og firrt sig allri ábyrgð gagnvart sóknaraðila og Landsflugs ehf. eins og fram komi í yfirlýsingu sóknaraðila frá 7. desember 2007.

Af framangreindu sé því ljóst að krafa sóknaraðila sé verulega vanreifuð og valdi það eitt því að hafna beri kröfunni. Til að geta gert kröfu líka þeirri sem hér sé deilt um verði sóknaraðili að gera grein fyrir útgjöldum sínum og styðja þau rökum. Það hafi hann ekki gert. Vanreifun sóknaraðila valdi því að ekki sé hægt að taka kröfur hans til efnislegrar skoðunar.

Um lagarök vísar varnaraðili til almennra reglna kröfuréttarins um upphaf kröfuréttinda. Þá vísar hann einnig til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 2/1995 um hlutafélög og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um málskostnaðarkröfu vísar varnaraðili til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísar hann til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Með kaupsamningi 28. desember 2006 seldi Landsflug ehf. Viðskiptaflugi ehf. flugvélar og varahluti en ágreiningur þessa máls er sprottinn af þessum samningi. Gögn málsins bera með sér að Viðskiptaflug ehf. hafi síðar breytt um nafn og orðið að Icebird Leasing ehf., en félögin hafa sömu kennitölu. Sóknaraðili krefur varnaraðila annars vegar um kostnað vegna viðhalds flugvéla en hann heldur fram að kaupsamningurinn hafi ekki verið efndur að því leyti og hins vegar um greiðslu vegna kaupa á varahlutum í tengslum við ofangreindan samning sem seljandi hafi átt að ábyrgjast, en ekki hafi allir varahlutir samkvæmt kaupsamningi verið afhentir. Sóknaraðili heldur því fram að varnaraðili hafi ábyrgst efndir á umræddum samningi með þeim hætti að varnaraðili hafi í viðauka lofað að koma flugvélum samkvæmt samningi í umsamið ástand. Jafnframt hafi varnaraðili ábyrgst að hvorki kyrrsetningarbeiðnir né áhvílandi lán á flugvélum samkvæmt samningnum myndu falla á sóknaraðila. Þá sjái þess stað í fundargerðum og árs- og efnahagsreikningum varnaraðila að félagið hafi tekið á sig umrædda ábyrgð. Varnaraðili mótmælir þessum staðhæfingum sóknaraðila. Komi hvergi fram að varnaraðili hafi tekist á hendur ábyrgð á nefndum kaupsamningi.

Í kaupsamningi þeim er mál þetta er risið af lofar seljandi að selja flugvélar og hluti sem talið er upp í stafliðum a til f í 1. gr. samningsins. Samkvæmt staflið e er hið selda m.a. varahlutalager seljanda vegna hinna seldu flugvéla. Kveðið er á um að sérstakur varahlutalisti skuli lagður fram af seljanda og hann merktur sem viðhengi nr. 1a við kaupsamning. Samkvæmt viðauka 1c við kaupsamninginn skuldbatt seljandi sig til þess að sjá til þess og bera ábyrgð á að framkvæmd væru öll vinnukort samkvæmt viðhaldsprógrammi sem fallin væru á tíma til og með vinnukorti nr. 22-12-01. Þá er tekið fram að kaupanda sé kunnugt um að fyrirtækið Skýli eitt ehf. hafi átt að sjá um þessa vinnu fyrir seljanda. Er tekið fram að seljandi skuli bera ábyrgð á því að Skýli eitt ehf. uppfylli þjónustusamning sinn við seljanda. Er um þá þjónustu vísað til samnings þar að lútandi. Er tekið fram að komi upp sú staða að Skýli eitt ehf. uppfylli ekki samning sinn við seljanda séu kaupandi og seljandi sammála um að samið skuli um þetta atriði að nýju og að ECSA ehf. muni ábyrgjast þann hluta gagnvart kaupanda ásamt seljanda. Undir viðaukann er ritað af hálfu seljanda og varnaraðila.

Varnaraðili er einkahlutafélag. Aðilar málsins miða við að einkahlutafélagið Landsflug hafi verið dótturfélag varnaraðila á þeim tíma er hér skiptir máli. Einkahlutafélag ber ábyrgð á þeim fjárskuldbindingum er það tekst sjálft á hendur. Móðurfélag ber hins vegar ekki ábyrgð á fjárskuldbindingum dótturfélags nema slíkt leiði af samþykktum móðurfélagsins eða sérstökum ákvörðunum sem móðurfélagið tekur. Svo sem að framan er rakið í viðauka 1c skyldi Skýli eitt ehf. annast viðhaldsvinnu fyrir seljanda. Ef samningurinn væri ekki uppfylltur að þessu leyti skyldi samið um það atriði að nýju. Viðauki 1c verður ekki skilinn á annan veg en þann að slíkur samningur á milli kaupanda og seljanda sé forsenda þess að ábyrgð varnaraðila verði virk. Sóknaraðili hefur ekki leitt í ljós að samið hafi verið um þennan hluta á nýjan leik, en slík viðhaldsvinna hefði ávallt numið verulegum fjárhæðum svo sem kröfugerð sóknaraðila leiðir í ljós. Þegar af þessari ástæðu kemur krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila um greiðslu fyrir viðhaldsvinnu sem Landsflug ehf. bar ábyrgð á ekki til álita á grundvelli kaupsamningsins eða viðaukum við hann.

Í annan stað krefur sóknaraðili varnaraðila um greiðslu fyrir varahluti sem ekki hafi fylgt við söluna til að kaupsamningur væri réttilega uppfylltur. Nefndur kaupsamningur eða viðaukar við hann bera ekki með sér að varnaraðili hafi tekist á hendur ábyrgð á því að varahlutir samkvæmt e lið 1. gr. kaupsamningsins yrðu afhentir. Gegn mótmælum varnaraðila hefur sóknaraðila ekki með þessu eða á annan hátt tekist sönnun þess að varnaraðili hafi skuldbundið sig til að greiða fyrir viðhaldsþjónustu samkvæmt nefndum samningi eða fyrir varahluti er ekki hafi fylgt við sölu. Verður kröfum sóknaraðila í máli þessu því hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila málskostnað svo sem í dómsorði greinir.

Úrskurð þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Kröfum sóknaraðila, Icebird Leasing ehf., er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, þb. Eignarhaldsfélaginu City Star Airlines ehf., 300.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf S-kk-nf