E-344/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 23. febrúar 2017, var höfðað 28. janúar 2016 af hálfu Landsbankans hf., Austurstræti 11, Reykjavík vegna Landsbankans hf. Borgartúni, Laugavegi 77, Reykjavík á hendur Alu-gluggum ehf., Smiðjuvegi 3, Kópavogi og R-kk-þgf J-kk-þgf, Stararima 65, Reykjavík til greiðslu skuldar.

Stefndu hafa með réttargæslustefnu, birtri 28. júlí 2016, stefnt Eignarhaldsfélaginu Fasteign ehf., Suðurlandsbraut 4, Reykjavík, til að gæta réttar síns í málinu.

Stefnandi krefst þess að stefndu, Alu-gluggar ehf. og R-kk-nf J-kk-nf, verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 19.378.087 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. október 2012 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts.

Stefndu gera aðallega þær dómkröfur að stefndu verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefndu, hvorum um sig, málskostnað eftir mati dómsins. Til vara krefjast stefndu þess að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar að skaðlausu, að mati réttarins, úr hendi stefndu, réttargæslustefnenda.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Mál þetta höfðar stefnandi til endurkröfu á greiðslu samkvæmt bakábyrgð. Ábyrgðin er verkkaupaábyrgð og var gefin út að beiðni stefnda, Alu-glugga ehf., dags. 6. maí 2009. Samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu til réttargæslustefnda, Eignarhaldsfélagsins Fasteignar ehf., ábyrgðist stefnandi 4% af samningsfjárhæð verkkaupanna ef til vanefnda stefnda, Alu-glugga ehf., kæmi á verkáætlunartíma. Með sjálfskuldarábyrgð 11. maí 2009 tókst stefndi R-kk-nf J-kk-nf á hendur ábyrgð gagnvart stefnanda sem sjálfskuldarábyrgðaraðili fyrir allt að 75.000.000 króna, auk vaxta og kostnaðar við innheimtu.

Aðdraganda framangreinds lýsa aðilar svo að 31. mars 2008 gekk réttargæslustefndi til samninga við Formaco ehf. um verkið „Háskólinn í Reykjavík - Utanhússfrágangur - Gluggar og útihurðir“. Ístak hf. var aðalverktaki við byggingu hússins og tengda verkþætti á grundvelli verksamnings við eiganda hússins, réttargæslustefnda. Ístak hf., sem stýriverktaki fyrir réttargæslustefnda, og Formaco ehf. gerðu í kjölfar útboðs með sér undirverktakasamning 23. maí 2008 og skyldi Formaco ehf. afhenda og annast ísetningu hurða og glugga í nýbygginguna. Formaco ehf. hóf verkið en lenti í greiðsluerfiðleikum haustið 2008 og gat ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart Ístaki hf. Stefndi, Alu-gluggar ehf., sem þá hét Idex gluggar ehf. og var stýrt af sama aðila og Formaco ehf., þ.e. stefnda R-kk-þgf J-kk-þgf, tók þá yfir skyldur Formaco ehf. samkvæmt undirverktakasamningnum með viðauka við hann. Engin formleg verkskil fóru fram við yfirtöku Idex glugga ehf. á verki Formaco ehf.

Stefndu lýsa atvikum svo að stefndi R-kk-nf hafi stofnað nýtt félag í kjölfar viðræðna við fulltrúa réttargæslustefnda um að nýtt félag í hans eigu semdi við réttargæslustefnda um yfirtöku á gluggasmíði fyrir háskólann. Ekkert hafi orðið af samningi félagsins við réttargæslustefnda, heldur hafi málið verið leyst með þríhliða samningi nýja félagsins, sem þá hét Idex gluggar ehf., Ístaks hf. og Formaco ehf. Áður hefði nýja félagið sótt um bankaábyrgð frá stefnanda til tryggingar efndum á fyrirhuguðum samningi við réttargæslustefnda og stefndi R-kk-nf hafi nauðbeygður undirritað yfirlýsingu. Samkvæmt upphaflega undirverktakasamningnum hafi Formaco ehf. borið ábyrgð á öllu verkinu, sem falist hafi í smíði glugga og útihurða, gleri og allri vinnu við uppsetningu og þéttingu. Í hinum yfirtekna samningi hafi verið samið um að sumir þessara þátta upprunalega samningsins féllu niður. Þannig hafi umfang hans orðið minna, auk þess sem Ístak hf. hafi tekið að sér uppsetningarvinnuna og allar þéttingar. Eftir því sem á verkið hafi liðið hafi risið upp ágreiningur milli stefnda, Alu-glugga ehf., og Ístaks hf. vegna meints dráttar á afhendingu efnis og meintra tafa á tilteknum verkþáttum. Einnig um greiðslur vegna frábrigða frá útboðsgögnum og ætlaðs uppsetningarkostnaðar, sem stefndu hafi talið að Ístak hf. ætti að bera. Undir lok verktímans hafi aðila einnig greint á um gæði verksins, ætlaða galla á því og tiltekna reikninga beggja aðila vegna aukaverka. Vegna þessa hafi Ístak hf. haldið að sér höndum með greiðslur. Stefndi, Alu-gluggar ehf., hafi neitað að sinna frekari vinnu við verkið eftir að dráttur hafi orðið á greiðslum frá Ístaki hf. Efla verkfræðistofa, sem hafði eftirlit með verkinu, hafi tekið verkið út 28. júní 2010. Niðurstaða úttektarinnar hafi verið að útihurðir og gluggar væru ekki fullkláruð samkvæmt útboðsgögnum og að fram hefðu komið ákveðnir gallar á verkinu. Þessu hafi stefndi, Alu-gluggar ehf., mótmælt m.a. vegna þess að hina meintu galla mætti rekja til uppsetningarvinnu Ístaks hf.

Réttargæslustefndi lýsir atvikum svo að um mitt ár 2010 hafi komið fram leki í gluggum og hurðum í nýbyggingunni og ljóst hafi verið að um væri að ræða galla í því verki sem unnið var af hálfu stefnda, Alu-glugga ehf. Þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir til stefnda þá hafi hann ekki sinnt úrbótaskyldu sinni. Réttargæslustefndi hafi þá verið knúinn til þess að láta framkvæma verkið á eigin kostnað og að ganga að ábyrgð Landsbankans hf. Stýriverktaki verksins, Ístak hf., hafi leitað eftir tilboðum í það, sem leitt hafi til þess að gerður hafi verið verksamningur við Fagval ehf. 11. desember 2011. Heildarkostnaður við verkið hafi verið 19.378.087 krónur að meðtöldum kostnaði Ístaks hf. vegna stýriverktöku Eflu við eftirlit o.fl.

Stefndi, Alu-gluggar ehf., höfðaði mál á hendur Ístaki hf. til innheimtu ógreiddra reikninga. Stefndu kveða samningaviðræður um lausn málsins árangurslaust hafa átt sér stað milli stefnda, Alu-glugga ehf., Ístaks hf. og réttargæslustefnda. Undir rekstri málsins hafi Ístak hf. óskað mats dómkvadds matsmanns á því hver væri eðlilegur og sanngjarn kostnaður vegna tiltekinna viðbótarverka sem stefndi, Alu-gluggar ehf., hafði krafið Ístak hf. um greiðslu fyrir, hvort tilteknir gallar væru á verki stefnda og hvað það myndi kosta að bæta úr þeim. Ístak hf. hafi á matsfundi fallið frá matsspurningum varðandi meinta galla á verkinu vegna þess að réttargæslustefndi hafði tilkynnt Ístaki hf. að félagið myndi krefjast greiðslna úr bankaábyrgð þeirri sem mál þetta snýst um, en stefndu hafi ekki veitt samþykki sitt fyrir því. Með dómi Hæstaréttar 23. janúar 2014 í máli nr. 425/2013 hafi endanlega verið skorið úr um uppgjör stefnda, Alu-glugga ehf., og Ístaks hf. vegna verksamningsins og kveða stefndu fullnaðaruppgjör þá hafa farið fram.

Með bréfi, dags. 6. september 2010, gerði réttargæslustefndi kröfu í ábyrgðina og upplýsti stefnanda um fjárhæð kröfunnar, 19.378.087 krónur, með bréfi 24. ágúst 2012. Stefnandi greiddi réttargæslustefnda umkrafða fjárhæð 7. september 2012, en hann hafði tilkynnt stefndu um kröfuna og fyrirhugaða greiðslu 4. september 2012. Stefnandi sendi stefndu innheimtubréf 19. september 2012 og krafðist endurgreiðslu.

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda, Alu-glugga ehf., um greiðslu á fyrrgreindri fjárhæð sem hann greiddi réttargæslustefnda vegna ábyrgðar á verki félagsins. Málið er einnig höfðað á hendur stefnda, R-kk-þgf J-kk-þgf, sem tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á slíkri kröfu með ábyrgðaryfirlýsingu til stefnanda, dags. 11. maí 2009. Stefndu hafna greiðsluskyldu og um það snýst ágreiningur aðila í málinu.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefndi R-kk-nf J-kk-nf skýrslu fyrir dóminum, en hann er jafnframt fyrirsvarsmaður stefnda, Alu-glugga ehf.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður skuldina til komna vegna „Bakábyrgðar GI-5265, nr. 0111-74-5265“ frá 6. maí 2009 að fjárhæð 19.378.087 krónur. Ábyrgðin sé verkkaupaábyrgð og hafi verið gefin út að beiðni stefnda, Alu-glugga ehf., (hét þá Idex gluggar ehf.) til Eignarhaldsfélagsins Fasteignar ehf. Samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu hafi stefnandi ábyrgst að Eignarhaldsfélagið Fasteign ehf. fengi 4% af samningsfjárhæð verkkaupanna ef til vanefnda þessa stefnda kæmi á verkáætlunartíma. Með bréfi, dags. 6. september 2010, hafi ábyrgðarþegi gert kröfu um greiðslu ábyrgðarfjárhæðarinnar.

Ábyrgðin hafi verið greidd út 7. september 2012 í samræmi við ábyrgðaryfirlýsinguna. Stefndi, R-kk-nf J-kk-nf, hafi tekist á hendur ábyrgð á skuld þessari gagnvart stefnanda sem sjálfskuldarábyrgðaraðili. Það hafi hann gert með sjálfskuldarábyrgð nr. 0111-63-112767, dags. 11. maí 2009, fyrir allt að 75.000.000 króna, auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Stefndu hafi verið sent innheimtubréf 19. september 2012. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefnandi byggi kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísist til 42. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu (réttargæslustefnenda)

Stefndu kveða ábyrgð þá sem stefnandi krefjist þess að stefndu greiði aldrei hafa orðið virka. Stefndi, Alu-gluggar ehf., hafi aldrei gert verksamning við réttargæslustefnda svo sem að hafi verið stefnt við umsókn stefnda, Alu-glugga ehf., um bankaábyrgð hjá stefnanda 6. maí 2009. Hið sama eigi við um meinta sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu stefnda R-kk-ef J-kk-ef, sem hann hafi undirritað 11. maí 2009. Forsenda ábyrgðarútgáfu stefnanda til réttargæslustefnda 14. maí 2009 sé augljóslega tilgreind í upphafstexta hennar um að bankanum hafi verið tilkynnt að Idex gluggar ehf.......hafi gert samning við ykkur sem verkkaupa.... Slíkur samningur hafi aldrei verið gerður og réttargæslustefndi hafi því enga kröfu átt til greiðslu á grundvelli ábyrgðarinnar. Stefnandi geti því ekki krafið stefndu um endurgreiðslu og beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Byggt sé á því m.a. að sýkna beri á grundvelli aðildarskorts samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Starfsmenn stefnanda hafi sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við útgáfu ábyrgðarinnar með því að hafa ekki gengið úr skugga um að gildur verksamningur hefði stofnast á milli stefnda, Alu-glugga ehf., og réttargæslustefnda. Þeir hafi gefið út ábyrgðina án þess að ganga úr skugga um að það væri í samræmi við óskir stefnda, Alu glugga ehf. Ekki sé um bindandi skuldbindingu stefnda, Alu glugga ehf., að ræða gagnvart stefnanda um að greiða tiltekna fjárhæð, sem réttargæslustefndi kynni síðar að krefja stefnanda um. Í beiðninni sé ekki útfylltur reitur sem eigi að vísa til tiltekins samnings, númers og dagsetningar. Meint sjálfskuldarábyrgð stefnda, R-kk-ef J-kk-ef, geti ekki verið grundvöllur þess að stefnandi eigi endurgreiðslukröfu á hendur honum vegna þeirra fjármuna sem stefnandi hafi kosið að greiða réttargæslustefnda. Verksamningur Fagvals ehf. við Ístak hf. í desember 2011 sé stefndu algerlega óviðkomandi og geti ekki undir neinum kringumstæðum skapað stefnanda rétt til að krefja stefndu um endurgreiðslu fjármuna sem stefnandi virðist hafa greitt réttargæslustefnda. Hvorki stefndu né réttargæslustefndi séu aðilar þessa samnings.

Gera verði þá kröfu til stefnanda að hann gengi úr skugga um að í gildi væri verksamningur milli stefnda, Alu-glugga ehf., og réttargæslustefnda áður en hann ákvæði að greiða réttargæslustefnda fjármuni á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar frá 14. maí 2009. Ekki sé að sjá af gögnum málsins að réttargæslustefndi hafi lagt slíkan samning fram þegar félagið hafi krafist greiðslu samkvæmt ábyrgðinni, enda sé enginn slíkur samningur til. Það verði að telja hreina handvömm hjá stefnanda að greiða fjárhæðina út. Verði stefnandi sjálfur að bera tjón sitt vegna þessa eða eftir atvikum að endurkrefja réttargæslustefnda um fjárhæðina, þar sem hún hafi greinilega verið greidd án skyldu og heimildarlaust af hálfu stefndu.

Stefndu byggi sýknukröfu sína enn fremur á því að engin efni hafi verið til þess að stefnandi greiddi réttargæslustefnda umkrafða fjárhæð án þess að ganga fyrst úr skugga um að hann ætti raunverulega þá kröfu á hendur stefnda, Alu-gluggum ehf. Samkvæmt kröfubréfi réttargæslustefnda sé fjárhæðarinnar krafist vegna þess að ýmsum verkþáttum sé ólokið og galli hafi komið fram á verki stefnda, Alu-glugga ehf. Við þessar aðstæður hafi stefnanda borið að krefja réttargæslustefnda um sönnun fyrir þessum fullyrðingum og eftir atvikum að bera kröfuna undir stefndu. Það hafi ekki verið gert. Virðist starfsmenn stefnanda hafa staðið í þeirri trú að þeim hafi verið skylt að inna umkrafða fjárhæð af hendi til réttargæslustefnda án sönnunar og án þess að verksamningur hefði verið gerður með aðilum. Stefnandi verði að bera ábyrgð á þeim mistökum starfsmanna sinna. Fullnaðaruppgjör vegna smíði Alu-glugga ehf. á gluggum og hurðum fyrir Háskólann í Reykjavík hafi farið fram milli stefnda, Alu-glugga ehf., og viðsemjanda hans, Ístaks hf., eftir uppkvaðningu dóms Hæstaréttar 23. janúar 2014 í máli nr. 425/2013. Viðsemjandinn, Ístak hf., hafi fallið frá því í málinu að hafa uppi kröfur vegna meintra galla á framleiðslu stefnda, Alu-glugga ehf.

Stefnanda hafi ekki borið að greiða út meinta ábyrgð til réttargæslustefnda vegna þess að krafa um greiðslu hafi borist of seint. Réttargæslustefnda hefði borið að koma fullmótaðri kröfu sinni á framfæri við stefnanda innan árs frá því að úttekt Eflu verkfræðistofu hafi farið fram. Það sé í samræmi við venjuleg ákvæði verksamninga og eigi sér stoð í þágildandi íslenskum staðli ÍST 30:2003, greinum 28 og 29. Líklegt sé að stefndi, Alu-gluggar ehf., og réttargæslustefndi hefðu samið um að hann skyldi gilda í verksamningi ef af samningsgerð þeirra hefði orðið. Krafa réttargæslustefnda hafi ekki verið sett fram fyrr en með bréfi, dags. 24. ágúst 2012. Þá hafi stefndi, Alu-gluggar ehf., löngu verið úr ábyrgð. Stefndu byggi á því að fjárheimta stefnanda sé í andstöðu við samræmdar vinnureglur Alþjóða verslunarráðsins; Uniform Rules for Demand Guarantees, ICC Publication No. 458 sem gildi um ábyrgð stefnanda.

Stefndu byggi sameiginlega og hvor í sínu lagi á því að krafa stefnanda sé fyrnd og því beri að sýkna þá af kröfum stefnanda. Krafa stefnanda á hendur stefnda, Alu-gluggum ehf., hafi fyrnst í síðasta lagi fjórum árum eftir úttekt Eflu verkfræðistofu sem fram hafi farið 24. júní 2010, þ.e. þann 24. júní 2014. Eða í síðasta lagi fjórum árum eftir að réttargæslustefndi hafi krafið stefnanda um greiðslu, þ.e. þann 6. september 2014. Mál þetta sé höfðað með stefnu, útgefinni 4. janúar 2016, og hafi meint krafa stefnanda þá verið fyrnd.

Stefndu byggi sameiginlega og hvor í sínu lagi á því að krafa stefnanda sé niður fallin á hendur þeim fyrir tómlæti stefnanda og því beri að sýkna þá af kröfum hans. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda hafi hann greitt réttargæslustefnda umkrafða fjárhæð með millifærslu 7. september 2012. Tólf dögum síðar hafi hann krafið stefndu um greiðslu. Stefndi, R-kk-nf J-kk-nf, hafi átt fundi með fulltrúum stefnanda í kjölfar þess. Þar hafi hann lýst því að mál vegna meintra galla væri rekið fyrir dómstólum og að enginn fótur væri fyrir kröfu réttargæslustefnda. Þrátt fyrir það hafi hann óskað eftir því að mega leysa til sín kröfuna með því að stefndi, Alu-gluggar ehf., gæfi út skuldabréf til bankans, með sjálfskuldarábyrgð sinni. Þannig gæti hann krafið réttargæslustefnda um endurgreiðslu. Þetta hafi stefndi R-kk-nf boðið algerlega án þess að viðurkenna að stefnanda hefði verið rétt að greiða út ábyrgðina eða að hún hefði yfirleitt verið í gildi. Stefnandi hafi ekki samþykkt að stefndu mættu leysa til sín kröfuna með þessum hætti. Þrátt fyrir það hafi stefnandi ekki höfðað mál þetta fyrr en þremur og hálfu ári síðar. Stefnanda hafi ekki getað dulist, að það væri mikilvægt í þessu ljósi, að höfða mál þetta án dráttar til þess að skorið yrði úr um tilvist réttinda hans. Þá gætu stefndu, eftir greiðslu kröfunnar, beint endurgjaldskröfu að réttargæslustefnda. Stefnandi hafi því sýnt af sér slíkt tómlæti í málinu og farið gegn brýnum hagsmunum stefndu að sýkna beri þá af öllum kröfum.

Ógilda beri meinta sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu stefnda, R-kk-ef J-kk-ef, og sýkna hann af kröfum stefnanda með vísun til 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þegar hann hafi undirritað skjalið hafi alveg sérstakar aðstæður verið uppi í kjölfar hruns íslenska bankakerfisins. Stefndi, R-kk-nf J-kk-nf, hafi í raun verið þvingaður af réttargæslustefnda til að undirrita skjalið vegna fyrirhugaðrar samningsgerðar um yfirtöku á verkum Formaco ehf. Stefndi, R-kk-nf J-kk-nf, hafi átt allt sitt undir, að honum tækist að endursemja um að nýtt félag í hans eigu gæti fengið að ljúka verkinu. Vísað sé til heimildar í ákvæði til bráðabirgða í lögum um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009, um að heimilt sé að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125/2008.

Stefndu telji að réttargæslustefndi hafi ekki átt réttmæta kröfu á hendur stefnda til greiðslu úr ábyrgð bankans og stefna því réttargæslustefnda til þess að gæta hagsmuna sinna á grundvelli heimildar í 1. mgr. 21. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Málsúrslitin kunni að geta skipt hann máli að lögum, m.a. vegna þess að stefndu hyggist endurkrefja réttargæslustefnda um þá fjárhæð sem þeir kynnu að verða dæmdir til að greiða stefnanda. Stefndu sé nauðsynlegt að réttargæslustefna réttargæslustefnda inn í málið til þess að fyrirbyggja að hugsanleg endurkrafa þeirra á hendur honum fyrnist með vísun til 1. mgr. 19. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda, nr. 150/2007.

Stefndu vísi til 1. mgr. 21. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og 1. mgr. 19. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda, nr. 150/2007. Vísað sé til ákvæða til bráðabirgða í lögum um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009, og til 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936.

Málsástæður og lagarök réttargæslustefnda

Réttargæslustefndi byggi á því að honum hafi verið heimilt að innleysa ábyrgð sína gagnvart stefnanda, Landsbankanum hf., enda hafi öll skilyrði ábyrgðaryfirlýsingar sem stefnandi hafði gefið út til réttargæslustefnda verið uppfyllt.

Réttargæslustefndi mótmæli því sem fram komi í greinargerð stefndu að aldrei hafi verið gerður verksamningur við stefnda, Alu-glugga ehf. Stefndi Alu-gluggar ehf., þá Idex gluggar ehf., hafi tekið yfir skyldur Formaco ehf. samkvæmt upphaflegum verksamningi. Réttargæslustefndi hafi því átt réttmæta kröfu á hendur stefnda, Alu-gluggum ehf., um efndir á verksamningnum og hafi ábyrgð stefnanda, Landsbankans hf., verið gefin út af því tilefni.

Því sé mótmælt sem fram komi í greinargerð stefndu að leyst hafi verið úr máli sem varði umrædda galla með dómi Hæstaréttar í máli nr. 425/2013. Hið rétta sé að Ístak hf. hafi fallið frá kröfum vegna gallanna undir rekstri málsins þar sem greiðsla hafi fengist frá stefnanda á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Réttargæslustefndi hafi átt raunverulega kröfu á hendur stefnda, Alu-gluggum ehf., enda hafi verið um að ræða galla á verki sem stefndi, Alu-gluggar ehf., hafi annast.

Því sé einnig mótmælt að krafa réttargæslustefnda um greiðslu hafi ekki komið fram í tæka tíð. Réttargæslustefndi hafi upplýst um gallann um leið og hann hafi komið upp, sbr. bréf 6. september 2010, og haldið stefnanda upplýstum um framvindu málsins þar til endanleg kröfugerð hafi legið fyrir, sbr. bréf 11. október 2011 og 24. ágúst 2012.

Í greinargerð stefndu sé á því byggt að innheimta stefnanda gagnvart stefndu sé í andstöðu við samræmdar vinnureglur Alþjóða verslunarráðsins, Uniform Rules for Demand Guarantees, ICC Publication No. 458, krafan sé fyrnd og loks á því að krafan sé fallin niður fyrir tómlæti. Réttargæslustefndi sé ekki aðili að samningssambandi stefnanda og stefndu og taki því ekki afstöðu til þessara málsástæðna stefndu, en telji þó rétt að benda á að framangreindar málsástæður séu með engum hætti rökstuddar í greinargerð stefndu. Réttargæslustefndi álíti að hvers konar kröfur gagnvart honum sem rekja megi til innlausnar hans á ábyrgð Landsbankans hf. séu fallnar niður fyrir tómlæti. Málskostnaðarkrafa byggist á 2. mgr. 21. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða honum óskipt þá fjárhæð sem stefnandi hefur greitt réttargæslustefnda til efnda á skuldbindingu sinni við hann vegna ábyrgðar á efndum stefnda undirverktakans við hann sem verkkaupa. Málsatvikum er nánar lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

Stefndu hafna greiðsluskyldu af þeirri ástæðu aðallega að bakábyrgð stefnanda fyrir stefndu hafi aldrei orðið virk vegna þess að stefndu gerðu ekki sérstakan samning við réttargæslustefnda eins og staðið hafi til að gerður yrði þegar stefndi, Alu-gluggar ehf., yfirtók skyldur Formaco ehf. við hann með þríhliða samningi þessara félaga og Ístaks hf. Þeir samningar sem réttarsamband þessara aðila og réttargæslustefnda grundvallast á eru meðal gagna málsins. Að þeim virtum, og því hvernig stefndi, Alu-gluggar ehf., tók við skyldum Formaco ehf. við verkið, verður ekki fallist á að það hafi þýðingu fyrir gildi ábyrgðarinnar, sem stefndi, Alu-gluggar ehf., óskaði eftir að gefin yrði út til verkkaupa, réttargæslustefnda, þótt þessi stefndi og verkkaupi undirrituðu ekki sérstakan samning af þessu tilefni. Stefndu halda því fram að starfsmenn stefnanda hafi sýnt af sér hirðuleysi með því að ganga ekki úr skugga um að slíkur samningur væri fyrir hendi og um að vilji stefndu stæði til þess að ábyrgðin sem sótt var um yrði gefin út. Telja verður að það hafi staðið stefndu næst að upplýsa stefnanda um að ekki væri gerður sérstakur samningur við réttargæslustefnda við yfirtöku verksins, þótt umsókn þeirra gæfi það til kynna. Stefndu hurfu hvorki frá beiðni sinni um bankaábyrgð né frá sjálfskuldarábyrgð stefnda R-kk-ef heldur tóku við verkinu svo sem raunverulegar skuldbindingar stóðu til, en fyrir liggur að skilyrði þess var að slík bankaábyrgð lægi fyrir.

Stefndu halda því fram að krafa um greiðslu samkvæmt ábyrgðinni hafi komið fram of seint af hálfu réttargæslustefnda. Hana hefði samkvæmt staðli borið að gera innan árs frá því að úttekt Eflu verkfræðistofu var gerð. Úttekt hafi farið fram sumarið 2010, en fullmótuð krafa í ábyrgðina hafi ekki komið fram fyrr en í ágúst 2012. Stefndu halda því jafnframt fram að endurkrafa stefnanda á hendur sér sé fallin niður fyrir fyrningu þar sem krafan hafi stofnast eftir úttekt Eflu 2010. Réttargæslustefndi hafi sent fyrsta kröfubréf sitt til stefnanda í september 2010 og meira en fjögur ár hafi liðið frá þeim tíma þar til málið var höfðað. Á þessa röksemdafærslu stefndu verður ekki fallist.

Réttargæslustefndi hafði uppi kröfu sína við stefnanda innan tilskilinna tímamarka samkvæmt staðli ÍST 30:2003. Eftir úttekt Eflu upplýsti réttargæslustefndi, með bréfi 6. september 2010, stefnanda um þau atvik og að gerð yrði krafa um greiðslu úr ábyrgð bankans. Þetta var gert innan eins árs. Í október 2011 upplýsti réttargæslustefndi stefnanda um að hann hefði fengið þriðja aðila til ljúka verkinu undir stýriverktöku Ístaks hf. og áréttaði að krafa yrði gerð í verktryggingu stefndu hjá bankanum. Með bréfi réttargæslustefnda 24. ágúst 2012 var krafan fullmótuð og gerð með þeirri fjárhæð sem hann taldi kostnað sinn af því að láta ljúka verkinu. Með bréfinu fylgdu verksamningur og önnur gögn um verkið, m.a. frá Eflu verkfræðistofu. Stefnandi tilkynnti stefnda, Alu-gluggum ehf., um kröfuna 4. september 2012 og greiddi ábyrgðina út 7. sama mánaðar. Þá varð til krafa sú sem stefnandi höfðar mál þetta til innheimtu á og var hún ekki fyrnd þegar málið var höfðað.

Stefndu halda því fram að stefnandi hefði átt að ganga úr skugga um að krafa væri fyrir hendi áður en ábyrgðin var greidd út og bera það undir stefndu hvort svo væri. Með fyrrnefndu bréfi stefnanda 4. september 2012 var hinum stefnda undirverktaka tilkynnt að bankinn hefði komist að þeirri niðurstöðu að krafa réttargæslustefnda til greiðslu uppfylli skilyrði ábyrgðaryfirlýsingar sem gefin hafi verið út samkvæmt umsókn þessa stefnda. Stefnandi telji sér skylt að verða við kröfunni og muni greiðsla samkvæmt henni verða innt af hendi 7. september 2012. Var greiðslan þannig borin undir stefndu áður en til hennar kom og gafst stefndu þar með tækifæri til að koma að andmælum ef efni stæðu til þess. Ekki verður séð að andmælum hafi verið hreyft af hálfu stefndu af þessu tilefni. Að þessu virtu og þeim gögnum sem fylgdu kröfubréfi réttargæslustefnda til stefnanda er ekki fallist á að hann hafi greitt út ábyrgðina að óathuguðu máli. Eftir að stefnandi hafði sent stefndu innheimtubréf 19. september s.á. mun stefndi R-kk-nf hafa upplýst stefnanda um ágreining stefndu við Ístak hf. um uppgjör vegna verksins. Óskaði stefndi R-kk-nf jafnframt eftir því að fá að gera upp skuldina við stefnanda með því að stefndi, Alu-gluggar ehf., gæfi út skuldabréf til bankans með sjálfskuldarábyrgð sinni. Því hafnaði stefnandi og krafðist greiðslu. Eins og atvikum er háttað verður ekki fallist á að stefnandi hafi glatað rétti fyrir tómlæti við innheimtu endurkröfunnar.

Fyrir liggur að ágreiningur stefnda, Alu-glugga ehf., og Ístaks hf. um uppgjör verksins var ekki leiddur til lykta fyrr en með dómi Hæstaréttar 23. janúar 2014. Stefndu byggja sýknukröfu sína hér m.a. á því að Ístak hf. hafi í því máli fallið frá því að hafa uppi kröfur vegna meintra galla á framleiðslu stefnda, Alu-glugga ehf. Þau málalok hafi verið fullnaðaruppgjör vegna verksins. Upplýst er að fallið var í umræddu máli frá kröfum vegna þeirra galla, sem félaginu Fagvali ehf. var með verksamningi falið að bæta úr, þegar greiðsla hafði borist frá stefnanda á grundvelli bankaábyrgðarinnar. Getur uppgjör stefnda, Alu-glugga ehf., við Ístak hf. vegna verksins að öðru leyti, sem lauk samkvæmt fyrrnefndum dómi Hæstaréttar, ekki leitt til sýknu af kröfu stefnanda um endurgreiðslu vegna greiðslu fyrir úrbætur á þeim göllum sem ekki voru að lokum til úrlausnar í því máli.

Óumdeilt er að vinnureglur Alþjóða verslunarráðsins gildi um ábyrgðina og voru þær lagðar fram í málinu. Stefndu halda því fram í greinargerð að innheimta stefnanda brjóti í bága við þær reglur. Við málflutning var þessu til stuðnings vísað til þess að stefndi, Alu-gluggar ehf., hefði ekki gert sérstakan samning við réttargæslustefnda og hann hefði því ekki átt rétt á greiðslu. Á þá málsástæðu hefur ekki verið fallist svo sem að framan greinir. Stefndu hafa ekki sýnt fram á að innheimta stefnanda hjá stefndu vegna greiðslu ábyrgðarinnar sé í andstöðu við efni þessara reglna.

Þá krefjast stefndu þess að sjálfskuldarábyrgð stefnda R-kk-ef J-kk-ef verði vikið til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936. Samkvæmt ákvæðinu má víkja samningi til hliðar ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig og skal við mat á því líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Telja stefndu að stefndi R-kk-nf hafi gengist í ábyrgðina tilneyddur vegna sérstakra aðstæðna í kjölfar hruns íslenska bankakerfisins. Stefndu hafa ekki útskýrt það nánar hvernig þessar aðstæður eigi að hafa þau áhrif að það verði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefnandi beri fyrir sig sjálfskuldarábyrgð stefnda R-kk-ef. Þá skuldbindingu gekkst hann undir í tengslum við þá fyrirgreiðslu sem hann í atvinnurekstri sínum sóttist eftir og fékk sér til hagsbóta hjá stefnanda til að tryggja sér og nýju félagi sínu umfangsmikil viðskipti. Standa engin rök til þess að víkja sjálfskuldarábyrgð stefnda R-kk-ef J-kk-ef til hliðar á þessum grundvelli.

Að öllu framangreindu virtu verður sýknukröfum stefndu hafnað. Varakrafa stefndu um „stórlega“ lækkun krafna stefnanda er hvorki studd rökum né gögnum og verður henni einnig hafnað. Fallist verður á stefnukröfur stefnanda og verður stefndu gert að greiða stefnanda óskipt umkrafða fjárhæð, sem ekki hefur sætt tölulegum andmælum, ásamt dráttarvöxtum frá því að mánuður var liðinn frá því að stefnandi sendi stefndu kröfubréf sín 19. september 2012.

Í samræmi við niðurstöðu málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað óskipt, sem ákveðinn er 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Þá verður stefndu, af sömu ástæðum og með vísun til 2. mgr. 21. gr. laganna, gert að greiða réttargæslustefnda óskipt 200.000 krónur í málskostnað.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Alu-gluggar ehf. og R-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., óskipt 19.378.087 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. október 2012 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt í málskostnað 400.000 krónur og réttargæslustefnda, Eignarhaldsfélaginu Fasteign ehf., 200.000 krónur.

K-kvk-nf K-kvk-nf