E-1438/2012

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 13. maí sl., og endurupptekið og flutt að nýju hinn 29. september sl.,var höfðað fyrir dómþinginu af A, [...], Reykjavík, á hendur B., [...], Reykjavík, með stefnu birtri 11. apríl 2012.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 22.881.761 krónu, með 4,5% ársvöxtum af 1.835.230 krónum frá 5. október 2010 til 19. september 2011, en af 22.881.761 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 500.000 krónum, sem greiddar voru hinn 6. júní 2011, 500.000 krónum, sem greiddar voru 30. ágúst 2011, 1.500.000 krónum sem greiddar voru hinn 7. desember 2011, 2.500.000 krónum, sem greiddar voru hinn 2. janúar 2012, 8.114.959 krónum, sem greiddar voru hinn 1. janúar 2014 og 1.695.426 krónum, sem greiddar voru hinn 12. maí 2014, samtals að fjárhæð 14.810.385 krónur.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 22.074.989 krónur, ásamt 4,5% ársvöxtum af 1.835.230 krónum frá 5. október 2010 til 19. september 2011, en af 22.074.989 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, með sama frádrætti og í aðalkröfu, samtals að fjárhæð 14.810.385 krónur.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 18.654.614 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 1.835.230 krónum frá 5. október 2010 til 19. september 2011, en af 18.654.614 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, með sama frádrætti og í aðalkröfu, samtals að fjárhæð 14.810.385 krónur.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun, að frádregnum 200.000 krónum, sem greiddar voru hinn 2. janúar 2012 og 744.788 krónum, sem greiddar voru hinn 1. janúar 2014.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður, en til vara að dómkröfur verði lækkaðar. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda, að skaðlausu, en í varakröfu að málskostnaður verði felldur niður.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 5. október 2010 lenti stefnandi í umferðaróhappi, er hann var ökumaður bifreiðarinnar [...] á Þrengslavegi skammt frá Raufarhólshelli í Árnessýslu. Tildrög slyssins voru þau að stefnandi var á leið suður Þrengslaveg til vinnu sinnar er hann missti bifreið sína út af veginum með þeim afleiðingum að hún valt. Bifreiðin endaði á hvolfi um fimm metrum neðan við veginn og var stefnandi fastur í öryggisbelti bifreiðarinnar, en var hjálpað út úr henni af sjúkraflutningamönnum, sem komu á vettvang. Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeildina í Fossvogi, þar sem gert var að meiðslum hans, en hann hafði tognað og fengið ofreynslu á háls og lendhrygg.

Vegna þessa leitaði stefnandi til ýmissa lækna, en bati lét á sér standa og fór svo að lokum að lögmaður hans óskaði eftir mati C lögfræðings og D læknis, á afleiðingum slyssins, samkvæmt skaðabótalögum. Samkvæmt matsgerð þeirra, sem er dagsett 1. desember 2011, hlaut stefnandi 15 stiga varanlegan miska og 30% varanlega örorku af völdum slyssins. Í matsgerðinni var tímabundin óvinnufærni stefnanda 100% frá slysdegi til 19. september 2011.

Hinn 1. desember 2011 krafði stefnandi stefnda um bætur að fjárhæð 35.757.049 krónur, vexti og kostnað.

Með tölvuskeyti, dagsettu 7. desember 2010, svaraði stefndi fyrrgreindu kröfubréfi stefnanda. Gerði hann þar þær athugasemdir, að miðað við fyrri örorkumöt sem gerð hefðu verið vegna stefnanda, væri heildarmiski hans orðinn 48 stig og heildarörorka 65%. Í ljósi þessa væru líkur á því að stefnandi ætti rétt á greiðslum frá Sjúkratryggingum Íslands og óskaði stefndi eftir upplýsingum hans um þann bótarétt. Einnig taldi stefndi að miðað við forsendur örorkumatsins ætti stefnandi væntanlega rétt til örorkulífeyris frá lífeyrissjóði, en samkvæmt skýru ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, bæri að draga þær greiðslur frá endanlegum skaðabótum, sem stefnandi kynni að eiga rétt á vegna slyssins. Jafnframt var kröfu vegna tímabundins atvinnutjóns mótmælt, m.a. vegna þess að ekki lægi fyrir að stefnandi hefði verið í föstu starfi þegar hann lenti í slysinu, en kröfugerð hans miðaðist við það. Miðað við þetta væri málið ekki tilbúið til uppgjörs.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dagsettu 14. desember 2011, taldi hann stefnda eiga alla sönnunarbyrði um að frádráttarreglur 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga ættu við í máli stefnanda og vísaði að öðru leyti til fyrri samskipta aðila vegna málsins. Kom þar og fram, að stefndi hefði þegar upplýsingar um réttindi stefnanda hjá lífeyrissjóðum og gæti því látið tryggingarstærðfræðing reikna verðmæti þeirra út, en einnig var tekið fram að ekki væri fallist á að tjónstakmörkunarskylda stefnanda væri þess eðlis að honum bæri að sækja um slíkar bætur.

Með tölvuskeyti stefnda, dagsettu 20. desember 2011, kom fram að félagið hefði fengið afrit af bréfi lögmannsins til Sjúkratrygginga Íslands, dagsettu 14. desember 2011, þar sem fram komi að stefnandi hygðist gera kröfu á Sjúkratryggingar Íslands vegna málsins. Stefndi kveðst því hafa tekið þá ákvörðun að bíða með að taka endanlega afstöðu til fyrirliggjandi matsgerðar þar til nauðsynlegar upplýsingar lægju fyrir frá lífeyrisjóðum og jafnframt spurst fyrir um það hvort stefnandi hygðist sækja rétt sinn hjá lífeyrissjóðum svo unnt væri að halda vinnslu málsins áfram.

Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 30. desember 2011, var það staðfest og meðfylgjandi bréfinu var afrit af bréfi til Gildis lífeyrissjóðs, dagsett sama dag.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar um miska á yfirmatsgerð frá 29. nóvember 2013, þar sem miski stefnanda hafi verið metinn 12 stig vegna áverkanna. Miskabætur beri því að reikna svo, samkvæmt 2. mgr. 15. gr. skaðabótalaga: 9.841.500 x 12 stig = 1.180.980. Samkvæmt endanlegri kröfugerð stefnanda sé miski reiknaður út eins og hið stefnda félag geri.

Bætur fyrir varanlega örorku séu byggðar á niðurstöðu matsgerðar, sem staðfest hafi verið með yfirmatsgerð, eða 30% skerðingu á vinnugetu til framtíðar. Varanleg örorka sé byggð á tekjum ársins 2009. Byggir stefnandi á því að miða eigi við framtíðarlaun að fjárhæð 8.828.122 krónur. Aldursstuðull á stöðugleikatímapunkti hinn 19. september 2011, er stefnandi var 51 árs og ríflega fimm mánaða gamall, sé 7,510, eins og hið stefnda félag geri. Stefnandi byggir á því, að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá stefnanda þrjú ár fyrir slysið og að með sanngirni megi ætla að það tekjuviðmið sé réttara og sanngjarnara en heildarlaun hans, samkvæmt skattframtölum, síðustu þrjú ár fyrir slysið í október 2010. Stefnandi bendir á að hann hafi lokið námi sem stýrimaður. Þá hafi hann verið í fæðingarorlofi frá 8. október 2009 til 31. desember 2009. Stefnandi hafi starfað sem stýrimaður hjá [...] allt árið 2009, nema þann tíma sem hann hafi verið í fæðingarorlofi. Tekjur hans það ár hafi verið 6.177.084 krónur þrátt fyrir fæðingarorlof í þrjá mánuði, en tekjur hans þann tíma hafi verið 969.500 krónur, þ.e. meðan á fæðingarorlofi stóð. Tekjur stefanda hjá [...]. hálft árið 2010 hafi hins vegar numið 4.118.134 krónum. Byggir stefnandi á því að þessar tekjur hans hjá [...] séu eini rétti mælikvarðinn á framtíðartekjur hans, samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þannig sé árslaunaviðmiðið 8.828.122 krónur sanngjarn og eðlilegur mælikvarði samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Ef t.d. væri tekið mið af launum stefnanda hálft árið 2010, sem hafi verið 4.118.134 krónur og miðað við að laun allt árið hefðu orðið tvöfalt það eða 8.236.268 krónur, hefðu tekjur stefnanda orðið, að viðbættu 8% iðgjaldi, 8.895.516 krónur. Bætur fyrir varanlega örorku ættu því að vera 9.186.210 kr. x 7,510 x 30% = 20.696.531 króna.

Fjárhæð varakröfu sé eins og í aðalkröfu að öðru leyti en því að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku sé miðað við árslaunaviðmið að fjárhæð 8.828.122 krónur. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku sé því, reiknuð með sama hætti og í aðalkröfu, 19.889.759 krónur.

Þrautavarakröfu sína sundurliðar stefnandi með sama hætti og í aðal- og varkröfu, en miðar nú kröfu um varanlega örorku við árslaun að fjárhæð 7.309.980 krónur, sem sé meðaltal launa stefnanda árin 2008 og 2009. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku sé því, reiknuð með sama hætti og í aðalkröfu, 16.469.384 krónur.

Þjáningabætur séu byggðar á matsgerðinni og 3. gr. skaðabótalaga, ellefu mánuðir og þrír dagar, eða 1.640 kr. x 317 dagar = 519.888 krónur, og rúmliggjandi 1.300 kr. x 7594/3282 = 3.000 x 19 = 81.000 krónur.

Við aðalmeðferð málsins hinn 29. september sl., kom fram að tímabundið atvinnutjón stefnanda hefði verið gert upp með samkomulagi aðila og því væri fallið frá kröfu um bætur vegna þess tjóns stefnanda.

Kröfu sína um annað fjártjón byggir stefnandi á því, að hann hafi farið talsvert til lækna eftir slysið og þurft aðra heilbrigðisþjónustu, svo sem verkjalyf og sjúkraþjálfun. Þá hafi símakostnaður verið töluverður og einnig akstur, sem og greiðsla komugjalda til lækna. Honum hafi og verið ráðlagt að fara á heilsuhælið í Hveragerði, sem hafi kostað 210.000 krónur. Rétt sé að meta þennan kostnað að álitum og sé krafist 350.000 króna vegna þessa. Stefnandi byggir þessa kröfu sína á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga og þau sjónarmið sem fram komi í eftirtöldum dómum Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 34/2009, 449/2009, 128/2011 og 208/2011. Stefnandi tekur fram að hann hafi farið frá heimili sínu að [...], Reykjavík alla vega þrisvar sinnum til heimilislæknis síns að [...], Reykjavík, í sjúkraþjálfun í Bolholt, til læknis í Skipholti, að Eiríksgötu og í Álftamýri. Hjá þessum læknum hafi stefnandi orðið að panta tíma með símhringingum og greiða til þeirra hluta komugjalds og rannsóknargjalds. Þá hafi hann þurft að greiða hluta af kostnaði við sjúkraþjálfun. Auk þess hafi stefnandi farið á heilsuhælið í Hveragerði til endurhæfingar. Eðlilegast sé að kostnaður þessi verði metinn að álitum, þar sem ljóst sé að hér sé um töluverðan kostnað að ræða, sem ekki ætti að vera þörf á að láta meta af dómkvöddum matsmönnum.

Stefnandi kveðst byggja dómkröfu sína enn fremur á því að hann hafi með sérfræðimati sannað kröfu sína. Þar með hafi hann fullnægt sönnunarfærslu sinni og þeirri sönnunarskyldu, sem á honum hvíli. Það sé hins vegar hið stefnda félag, sem beri sönnunarbyrði fyrir þeim frádrætti sem hið stefnda félag telji að eigi að koma til frádráttar umkröfðum bótum, svo sem bótum frá lífeyrissjóðum og Sjúkratryggingum Íslands. Stefnandi hafi þegar lagt fram öll gögn málsins til að hægt sé að meta þennan frádrátt, sbr. 120. gr. laga nr. 30/2004. Vísar stefnandi m.a. til dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 113/2010 og 449/2009. Byggir stefnandi á því að í þessu efni verði hið stefnda félag einnig á sömu forsendum að rökstyðja afstöðu sína, þ.e. hvaða lögfræðilega niðurstaða eigi að leiða til þess frádráttar sem félagið byggi á, samkvæmt vátryggingarétti.

Stefnandi byggir einnig á því að um sé að ræða kröfu til greiðslu slysatryggingabóta og því falli mál þetta innan vátryggingaréttar. Stefnandi mótmæli því að bætur honum til handa verði lækkaðar vegna greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóðum. Byggir stefnandi í því efni á ákvæði 122. gr. vátryggingasamningalaga nr. 30/2004, sem og ákvæðum laga um vátryggingastarfsemi, sem kveði á um að tryggingarfélög geti ekki varpað vátryggingaráhættu sinni yfir á aðra, eins og fram komi t.d. í 5. gr. laga nr. 56/2010, sbr. einnig sömu grein eldri laga um vátryggingastarfsemi. Í þessu efni vísi stefnandi einnig til reglugerðar nr. 424/2008, um lögmæltar ökutækjatryggingar og tilskipana EBE, sem lögfestar hafi verið samkvæmt þessari reglugerð. Sérstaklega vísi stefnandi til 1. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar í þessu sambandi, en ekki verði séð að hið stefnda félag hafi tekið að sér vátryggingaráhættu í þessu máli þegar það beini því til stefnanda að sækja sér bætur í aðra sjóði til frádráttar þeim greiðslum sem tryggingarfélaginu hafi borið að greiða. Stefnandi kveður að í framlögðu sérfræðimati segi, að stefnanda hafi verið metinn 33 stiga miski vegna annarra líkamlegra áverka en stefnandi hafi fengið í því umferðarslysi, sem mál þetta sé sprottið af, og þar með mat á „örorkutapi“ samkvæmt ákvæðum samþykkta lífeyrissjóða sem sé alfarið læknisfræðilegt mat. Ljóst sé því að þær bætur sem stefnandi eigi rétt á frá lífeyrissjóðum geti aldrei verið nema 1/3 af þeim bótum, sem þaðan kæmu til stefnanda. Í þessu efni verði og að hafa í huga að almennt öðlist þeir sem eigi réttindi í lífeyrissjóðum ekki rétt til örorkubóta nema örorka þeirra nái allavega 40%, en um það sé m.a. kveðið á í greinargerð með 4. gr. laga nr. 37/1999, sem vísi í þessu efni til samþykkta lífeyrissjóða. Miða eigi við 15 stiga miska stefnanda vegna þeirra áverka sem hann hafi orðið fyrir í því slysi sem mál þetta sé sprottið af. Það verði því að teljast hæpið að stefnandi öðlist rétt til örorkubóta úr lífeyrissjóðum á grundvelli þeirra 15 stiga læknisfræðilegu örorku sem hann hafi verið metinn til, samkvæmt því sérfræðimati sem liggi til grundvallar dómkröfum stefnanda í þessu máli.

Stefnandi byggir á því að tjónstakmörkunarskylda hans sé ekki bótatakmörkunarskylda hins stefnda tryggingarfélags og það sé eitt megintakmark laga nr. 50/1993 að bætur til tjónþola greiðist hratt og örugglega og tjónþoli eigi rétt á bótum strax og svokölluðum stöðugleikatímapunkti sé náð, en þetta komi skýrt og greinilega fram í greinargerð með lögum nr. 50/1993. Byggir stefnandi á því að enda þótt bætur stefnanda séu ákvarðaðar samkvæmt skaðabótalögum sé um slysatryggingarbætur að ræða og því komi tjónstakmörkunarskylda tjónþola ekki til álita í máli þessu, nema að því leyti sem fram komi í lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

Stefnandi byggir og á því að tryggingarfélög gegni, lögum samkvæmt, samfélagslegri skyldu alla vega þegar um lögbundnar tryggingar sé að ræða, eins og í máli þessu. Sé um það t.d. vísað til 1. gr. laga nr. 56/2010 og til 121. gr. vátryggingasamningalaga nr. 30/2004. Ljóst sé að í þessu máli stundi hið stefnda félag ekki eðlilega viðskiptahætti og hagi sér ekki lögum samkvæmt, þar sem félagið hafi ekki leitast við að hnekkja fyrirliggjandi mati, en tefji bótagreiðslur til stefnanda, með því að vísa til þess, að hann eigi að sækja um bætur frá lífeyrissjóði sínum. Bendir stefnandi á, að þar sem hann hafi sýnt fram á með gildum rökum, að hæpið sé að hann eigi slíkan rétt, vegna þess líkamstjóns sem mál þetta snúist um, hafi hinu stefnda félagið, þegar borið að láta meta þetta og reikna af þeim tryggingarstærðfræðingi sem félagið hafi á sínum snærum. Sömu sögu sé að segja varðandi bætur frá sjúkratryggingastofnun, samkvæmt IV. kafla laga nr. 100/2007, en bætur þessar séu greiddar samkvæmt mati á læknisfræðilegri örorku og reglugerð nr. 187/2005, um eingreiðslu örorkubóta.

Stefnandi byggir á því, að hann hafi verulega hagsmuni af því að bíða ekki með að stefna málinu, þar sem dregist geti í langan tíma að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins verði ákvarðaðar sem og væntanlegar bætur frá lífeyrissjóðum, svo sem varðandi dráttarvexti á dómkröfuna, sem skipti stefnanda verulegu máli.

Hvað varði þau árslaun sem stefnandi hafi grundvallað kröfu sína á vísar stefnandi einnig til tveggja danskra hæstaréttardóma nr. 108/2008 og 122/2009, frá 16. ágúst 2010, þar sem gengið hafi verið út frá því, að þegar um sé að ræða tjónþola sem geti unnið fulla vinnu á sínu starfssviði megi ekki horfa til þess að þeir hafi ekki gert það árin fyrir það slys sem olli því að starfsorka þeirra skertist. Stefnandi byggir dómkröfu sína um bætur fyrir varanlega örorku á þeim sjónarmiðum sem fram komi í þessum tveimur dönsku hæstaréttardómum, sem hafi haft víðtæk réttaráhrif í Danmörku varðandi ákvörðun á bótum vegna skerðingar á starfsorku. Byggir stefnandi á því að íslensku skaðabótalögin séu sniðin eftir dönsku skaðabótalögunum, sbr. greinargerð með lögunum nr. 50/1988 og því komi þau sjónarmið sem fram komi í ofangreindum dönskum dómum til greina varðandi úrlausn þessa máls, en stefnandi hafi t.d. verið hluta úr árinu 2009 á feðrabótum, og stundað þann tíma heimilisstörf.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 90/2003, um tekju- og eignaskatt, umferðarlaga, skaðabótalaga nr. 50/1988, meginreglna vátryggingaréttar og samningalaga.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi mótmælir ekki bótaskyldu og um afleiðingar slyssins byggir hann á mati dómkvaddra matsmanna, en niðurstaða þeirra var samhljóða niðurstöðu matsgerðar sem stefnandi aflaði fyrir málshöfðun. Stefnandi hafi krafið Sjúkratryggingar Íslands um bætur vegna slyssins hinn 14. desember 2010 og jafnframt sótt um bætur til lífeyrissjóðsins Gildis hinn 30. desember 2011. Ekkert liggi fyrir um afgreiðslu þessara erinda, en samkvæmt skýrum ákvæðum 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga beri að draga verðmæti þeirra frá endanlegum bótum til stefnanda úr ökumannstryggingunni, sem geri það að verkum að uppgjör sé ekki tímabært. Þetta sé liður í lögbundinni tjónstakmörkunarskyldu stefnanda og mótmælir stefndi vangaveltum í stefnu um að stefnandi sé óbundinn af slíkri skyldu, enda engin haldbær rök sett fram því til stuðnings.

Stefnandi beri ábyrgð á gagnaöflun sinni vegna tjónsins og umræddra gagna verði ekki aflað nema með aðkomu stefnanda að því ferli, enda hafi hann staðfest nauðsyn þess, sbr. erindi stefnanda til Sjúkratrygginga Íslands og lífeyrissjóðsins Gildis, eins og að framan greini. Þegar gagnaöflun sé ekki lokið sé birting stefnu í málinu óskiljanleg, enda málið alls ekki dómtækt, eins og það liggi fyrir nú og telur stefndi frávísun ex officio í raun það eina eðlilega í stöðunni.

Stefndi gerir athugasemdir við launaviðmið stefnanda varðandi varanlegt tjón. Hvað varði tjón vegna varanlegrar örorku telur stefnandi að aðstæður hans á vinnumarkaði hafi verið óvenjulegar síðustu þrjú árin fyrir slys og því sé heimilt með vísan til 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að víkja frá meginreglunni sem sett sé fram í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi mótmælir því og telur ekkert óvenjulegt sé við tekjuöflun stefnanda seinustu þrjú almanaksárin fyrir slysið og því eigi að leggja framtaldar tekjur hans umrædd ár til grundvallar útreikningi á tjóni stefnanda vegna varanlegrar örorku. Tekjurnar hafi árið 2007 verið 1.270.230 krónur, árið 2008 4.304.556 og árið 2009 6.177.084 krónur, en það ár hafi stefnandi einnig fengið greiðslur úr fæðingarorlofssjóði 969.500 krónur. Aldeilis fráleit sé sú aðferð stefnanda að miða við laun sem hann hafi fengið sem skipverji á ms. [...], þó ekki væri nema vegna þeirrar einföldu staðreyndar að stefnanda hafi verið sagt upp starfi sínu á umræddu skipi nokkrum mánuðum áður en hann varð fyrir slysinu, og það að reikna honum síðan slík laun til allrar framtíðar standist augljóslega ekki.

Stefndi telur engin efni til að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hafa verði í huga í því sambandi að reglan í 2. mgr. 7. gr. sé undantekningarregla sem túlka beri þröngt, enda hafi dómstólar verið varfærnir í því að beita henni.

Stefndi mótmælir og kröfu um annað fjártjón, enda sé hún ekki studd fullnægjandi gögnum. Vísi stefnandi til framlagðs dskj. nr. 31, án nokkurra skýringa. Við athugun á því dómskjali komi í ljós að þar séu reikningar sem falli undir málskostnað, svo sem reikningar matsmanna, reikningar um greiðslur Sjúkratrygginga Íslands til stefnanda, auk þess sem eitthvað sé um tvítekningu, svo sem reikningur E, reikningar matsmanna, dagsettur 1. desember 2011 og reikningur F, dagsettur 9. ágúst 2011, svo eitthvað sé nefnt. Þá sé inni í þessu kostnaður stefnanda vegna útlagðs kostnaðar 243.461 króna, og sé engin grein gerð fyrir því hvernig sú tala komi inn í þetta dæmi allt saman. Að auki sé hér um vinnuslys að ræða þar sem stefnandi hafi verið á leið til vinnu þegar slysið varð 5. október 2010 og sé slysið þar af leiðandi bótaskylt undir slysatryggingakafla almannatryggingalaga nr. 100/2007, IV. kafla, og eigi stefnandi því rétt á endurgreiðslu þess kostnaðar sem þarna sé krafið um, a.m.k. að verulegu leyti, sbr. 32. gr. laganna. Ógjörningur sé að átta sig á því hvað átt sé við, kröfuliðurinn sé það vanreifaður að leiða ætti til frávísunar frá dómi eða sýknu, að mati stefnda.

Stefndi mótmælir og fullyrðingum um að það sé á færi stefnda miðað við fyrirliggjandi gögn að láta reikna út meintan frádrátt samkvæmt 4. mgr. 5. gr. Hafi stefnandi reyndar viðurkennt það í verki með bréfum sínum til Sjúkratrygginga Íslands, dagsettu 14. desember 2011, og lífeyrissjóðsins Gildis, dagsettu 30. desember 2011.

Stefndi hafnar því að greiðslur í máli þessu falli innan vátryggingaréttar og þar af leiðandi verði margnefndum frádráttarreglum ekki beitt. Um það sé ekki að ræða, enda segi stefnandi í stefnunni, að byggt sé á 92. gr. umferðarlaga og að bætur skuli ákveðnar á grundvelli skaðabótalaga, sem þýði að sjálfsögðu að frádráttarreglur skaðabótalaga gildi um bótagreiðslurnar og það sé reyndar margdæmt í Hæstarétti.

Ljóst sé að á meðan útreikningur frádráttarliða samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga liggi ekki fyrir verði ekki komist að neinni niðurstöðu varðandi bótafjárhæð. Ábyrgð á því sé stefnanda, enda verði nauðsynlegra upplýsinga að þessu leyti ekki aflað án atbeina hans. Mótmælir stefndi því sérstaklega að hann stundi óeðlilega viðskiptahætti og tefji greiðslur til stefnanda að óþörfu. Lögmaður stefnanda sé, að því er best sé vitað, einn um þessar hæpnu og órökstuddu kenningar. Í því sambandi sé bent á að stefndi sé vátryggingafélag og eigi í samskiptum við fjölda lögmanna sem gæti hagsmuna slasaðra í margvíslegum málum og staða eins og hér sé uppi sé einsdæmi. Aðrir lögmenn, sem átt hafi samskipti við stefnda í málum af þessu tagi sinni eðlilegri samvinnu um gagnaöflun til þess að fullnægja fyrirmælum laga um uppgjörsaðferðir og hafi ekki vikist undan skyldum í þeim efnum, enda fari það saman við hagsmuni skjólstæðinga þeirra. Stefndi kveðst ekki kannast við þá aðferðafræði að frádráttarliðir af því tagi sem hér séu til skoðunar séu áætlaðir samkvæmt mati tryggingarstærðfræðings nema þá í algjörum undantekningartilvikum, sem ekki eigi við hér, og bendir stefndi á í því sambandi að ekki dugi við útreikning slíkra réttinda að hafa einungis réttindaskrá frá viðkomandi lífeyrissjóði, eins og stefnandi virðist telja, heldur þurfi einnig örorkumat sjóðsins, sem ekki hafi verið lagt fram.

Stefndi mótmælir sérstaklega tilvísun til danskra hæstaréttardóma, enda hafi þeir ekkert gildi við úrlausn ágreiningsins.

Þá komi fram í kröfugerð stefnanda að stefndi hafi sönnunarbyrði um allan hugsanlegan frádrátt frá bótakröfu stefnanda, bæði vegna greiðslna frá almannatryggingakerfinu og lífeyrissjóðum. Stefnandi geti ekki haldið að sér höndum í upplýsingagjöf verðandi þennan þátt og með því komið í veg fyrir að stefndi geti nýtt sér lögbundinn rétt til frádráttar samkvæmt skaðabótalögum.

Stefndi mótmælir sérstaklega vaxta- og dráttarvaxtakröfu stefnanda, enda eigi hún sér ekki stoð í lögum.

V

Ágreiningslaust er að stefndi er bótaskyldur vegna slyss stefnanda 5. október 2010 og er ekki ágreiningur um afleiðingar þess. Ágreiningur aðila lýtur annars vegar að bótum vegna varanlegar örorku og bótum fyrir annað fjártjón stefnanda. Þá greinir aðila á um dráttarvexti af bótagreiðslum.

Óumdeilt er að greiðsla á bótum fyrir varanlega örorku stefnanda var miðuð við atvinnutekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið, samkvæmt skattframtölum hans, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi byggir hins vegar á því að meta beri árslaun sérstaklega með vísan til 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Byggir stefnandi aðalkröfu sína á því, að miða hafi átt við atvinnutekjur hans árið 2009, en til vara við atvinnutekjur hans árið 2010 og til þrautavara við meðaltal tekna hans árin 2008 og 2009.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga gildir sú meginregla við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku að lagðar verði til grundvallar meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs síðustu þrjú almanaksár fyrir þann dag, sem tjón varð, en þessar tekjur verði framreiknaðar samkvæmt launavísitölu fram til þess dags sem heilsufar tjónþola telst orðið stöðugt. Með þessum mælikvaða er í senn tekið tillit til þess hvernig tjónþoli hefur í reynd nýtt getu sína til að sinna launuðum störfum um tiltekinn tíma fyrir tjónsatburð og hverra tekna hann hefur aflað á þann hátt þegar metið er hvers vænta hefði mátt um framtíðartekjur tjónþola, ef tjónsatburður hefði ekki orðið. Til þess að vikið verði frá þessu með heimild í 2. mgr. 7. gr. laganna verður tjónþoli að sýna fram á að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður og að annar mælikvarði sé réttari til að meta hverjar framtíðartekjur hans hefðu orðið.

Samkvæmt gögnum málsins og framburði stefnanda fyrir dómi lauk hann námi frá Stýrimannaskólanum í árslok árið 2006. Frá þeim tíma vann stefnandi sem háseti fram á sumarið 2007, en þá um haustið og fram til áramóta vann hann við akstur. Stefnandi kvað lítið hafa verið um vinnu veturinn 2008 og hafi hann unnið við húsaviðgerðir og málningarvinnu bæði hér á landi og í Færeyjum. Í lok árs 2008 var stefnandi ráðinn sem háseti á rannsóknarskipið [...] og frá 20. janúar 2009 var hann ráðinn sem 2. stýrimaður á sama skip og vann þar fram til 16. júlí 2010. Stefnandi var síðan ráðinn sem stýrimaður á [...] 15. september 2010 og vann þar þar til hann lenti í framangreindu slysi 5. október það ár.

Stefnandi varð sem áður segir fyrir slysinu, sem mál þetta varðar, 5. október 2010. Samkvæmt því sem fram er komið vann hann þá við þá starfsgrein sem hann hafði aflað sér menntunar til nokkrum árum áður eða í árslok 2006. Samkvæmt gögnum málsins, m.a. skattskýrslum stefnanda síðustu þrjú almanaksár fyrir slys, hafði stefnandi allt frá því að námi hans lauk reynt að fá vinnu í samræmi við menntun sína og hafði unnið sem stýrimaður allt frá lokum árs 2008 fram til þess að hann varð fyrir slysi á leið til vinnu sinnar. Þá sýna framlagðar skattskýrslur fyrir tekjuárin 2009 og 2010 að mánaðarlaun stefnanda voru mjög svipuð þau ár, þegar tekið hefur verið tillit til greiðslna úr fæðingarorlofssjóði árið 2009. Þegar litið er til þess að stefnandi hafði aðeins nokkrum árum fyrir slys lokið réttindanámi sínu og til tekjusögu hans eftir það verður að telja að réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans verði ekki fenginn með því að reikna árslaun hans samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 og að aðstæður hans séu óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. laganna. Verður því að telja að réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda, í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, verði helst fenginn með þeim hætti sem stefnandi hefur gert í aðalkröfu sinni, enda verður að telja, samkvæmt því sem fram er komið í málinu, að tekjur stefnanda árin 2007 og 2008, gefi ekki rétta mynd af líklegum tekjum hans, sem og að hluti af tekjum stefnanda árið 2009 var greiðsla úr fæðingarorlofssjóði. Samkvæmt því verður fallist á það með stefnanda að heildartjón hans af völdum slyssins, vegna varanlegrar örorku, verði ákvarðað með þeim hætti sem stefnandi gerir í endanlegri aðalkröfu sinni.

Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga skulu frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns dragast eingreiddar örorkubætur almannatrygginga, sbr. 5. mgr. 34. gr. laga nr. 100/2007, bætur frá slysatryggingu ökumanns eftir umferðarlögum og bætur frá sams konar slysatryggingu manns er slasast sem farþegi í eigin ökutæki. Þá skulu, samkvæmt sömu grein, bætur samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu einnig dragast frá skaðabótakröfu. Jafnframt skal draga frá skaðabótakröfu 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði og skal við útreikning miðað við 4,5% „ársafvöxtun“. Í samræmi við almennar reglur verður að haga ákvörðun skaðabóta eftir gildandi lögum. Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur úr hendi stefnda á umferðarlögum og á því að bætur skuli ákveðnar á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Koma því reglur vátryggingarsamningalaga nr. 30/2004 ekki til skoðunar við ákvörðun bóta. Stefnanda er og haldlaust að bera því við að virða eigi áðurgreint ákvæði skaðabótalaga að vettugi, m.a. með vísan til tilskipunar EBE sem lögfest hafi verið hér á landi með reglugerð nr. 424/2008, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 342/2008. Í samræmi við fyrrgreint lagaákvæði hefur stefndi látið tryggingastærðfræðing reikna út þá fjárhæð sem draga skal frá skaðabótakröfunni og kemur sú fjárhæð til frádráttar kröfu stefnanda á hendur stefnda, enda hefur stefnandi ekki sýnt fram á að sá tölulegi útreikningur sé rangur eða að hann sé ekki í samræmi við skaðabótalög. Samkvæmt því verður ekki hjá því komist að draga 3.285.459 krónur frá bótum til hans vegna varanlegrar örorku, og því til samræmis verður að líta svo á að stefndi hafi ekki staðið stefnanda skil á bótum vegna varanlegar örorku að fjárhæð 17.411.072 krónur, að frádregnum innborgunum stefnda.

Stefnandi hefur að auki krafist skaðabóta vegna annars fjártjóns, sem hann áætlar 350.000 krónur. Hefur stefnandi lagt fram ýmsa reikninga því til stuðnings. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skal sá, sem ber bótaábyrgð á líkamstjóni, greiða meðal annars skaðabætur fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón. Þetta ákvæði tekur ekki eingöngu til útgjalda sem þegar hafa fallið til. Að því virtu verður að leggja til grundvallar að skaðabótaskylda stefnda taki meðal annars til framtíðartjóns stefnanda að því marki sem slíkt tjón verður sannað með viðhlítandi gögnum og reiknað til eingreiðsluverðmætis eins og aðrir liðir í skaðabótakröfu vegna líkamstjóns sem lúta að ókomnum tíma. Eins og áður greinir hefur stefnandi lagt fram fjölda reikninga, og suma tvisvar, vegna þessa kröfuliðs, svo sem reikninga fyrir læknisvottorð og matsgerð. Hluti þeirra reikninga tilheyrir málskostnaði hans, sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991. Þá liggur fyrir að stefndi hefur þegar greitt stefnanda vegna annars fjártjóns hans. Að því virtu er ófært að telja tjón stefnanda nægilega í ljós leitt til að taka megi þennan kröfulið til greina.

Samkvæmt 5. gr., sbr. 16. gr. laga nr. 50/1993, bera bætur fyrir varanlega örorku vexti frá upphafsdegi metinnar örorku. Samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Samkvæmt gögnum málsins bárust stefnda endanlegar upplýsingar frá stefnanda eftir að stefna hafði verið þingfest. Stefndi lét í framhaldinu tryggingastærðfræðing reikna út fjárhæð bótanna, og er sá útreikningur dagsettur 27. janúar 2013. Með vísan til þess að það er á ábyrgð stefnanda að afla allra upplýsinga um greiðslur frá þriðja aðila, svo unnt sé að reikna út fjárhæð bótanna, verður upphafsdagur vaxta í samræmi við 9. gr. laga nr. 38/2001, ákveðinn 21. apríl 2014.

Með vísan til alls framanritaðs verður því krafa stefnanda tekin til greina, eins og nánar greinir í dómsorði, með dráttarvöxtum frá 21. apríl 2014 til greiðsludags.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu, samkvæmt gjafsóknarleyfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 26. júní 2013.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur, og rennur í ríkissjóð. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess að stefnandi hefur þegar fengið greiddan málskostnað úr hendi stefnda, að fjárhæð 1.126.147 krónur, sem og útlagðan kostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., 400.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, B., greiði stefnanda, A 19.246.302 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 1.835.230 krónum frá 5. október 2010 til 19. september 2011, en af 19.246.302 krónum frá þeim degi til 21. apríl 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 500.000 krónum, sem greiddar voru hinn 6. júní 2011, 500.000 krónum, sem greiddar voru 30. ágúst 2011, 1.500.000 krónum sem greiddar voru hinn 7. desember 2011, 2.500.000 krónum, sem greiddar voru hinn 2. janúar 2012, 8.114.959 krónum, sem greiddar voru hinn 1. janúar 2014 og 1.695.426 krónum, sem greiddar voru hinn 12. maí 2014, samtals innborgun að fjárhæð 14.810.385 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans 400.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf