E-4390/2014

I

Mál þetta, sem var dómtekið 22. febrúar sl., er höfðað með stefnu, birtri 2. október 2014, af stefnanda, Á-kvk-þgf S-kvk-þgf, [...], Reykjavík, á hendur stefndu, S-kvk-þgf E-kvk-þgf, [...], Reykjavík, og Sjáandanum ehf., Spóahólum 20, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að staðfest verði riftun á kaupsamningi dagsettum 1. desember 2010, sem stefnandi lýsti yfir 10. júlí 2014 og birt var stefndu S-kvk-þgf persónulega og fyrir hönd hins meðstefnda félags 17. sama mánaðar. Jafnframt verði stefndu dæmd óskipt til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 4.131.085 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að liðnum mánuði frá þingfestingu og til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að staðfest verði riftun á kaupsamningnum og stefndu dæmd óskipt til að greiða stefnanda skaðabætur að álitum eftir mati dómsins sem beri dráttarvexti eins og segir í aðalkröfu.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu að skaðlausu að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að þau verði sýknuð af öllum dómkröfum stefnanda en til var að þau verði sýknuð að svo stöddu.

Til þrautavara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Í öllum tilvikum gera stefndu kröfu um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins. Þess er krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að stefnda S-kvk-nf E-kvk-nf er ekki virðisaukaskattskyld.

II

Helstu málavextir eru þeir að hinn 1. desember 2010 undirrituðu stefnandi og stefnda S-kvk-nf, persónulega og fyrir hönd stefnda, Sjáandans ehf., samning sem ber yfirskriftina „Samningur um kaup á hlut“. Í inngangskafla samningsins segir: „SE“, sem mun vera stefnda S-kvk-nf, „sem er eigandi að uppfinningum, uppskriftum, vinnsluaðferðum við framleiðslu á kremum gerir eftirfarandi samning um sölu á 20% hlut. Í samningi þessum er átt við allar vörur sem SE og Sjáandinn eru eigendur að Bio Ice kremin, Hesta- og dýrakrem og Viggo – heilsudrykkur fyrir karlmenn.1“ Síðan segir að samningurinn sé samstarfssamningur til að koma vörum stefndu á markað bæði á Íslandi og erlendis. Í kaflanum „Kaup á 20% hlut“ segir að stefnandi skuldbindi sig til þess að kaupa 20% hlut með því að greiða 1.500.000 krónur til stefndu S-kvk-ef við undirritun samningsins og er óumdeilt að sú greiðsla var innt af hendi. Í kafla samningsins, sem ber yfirskriftina „Félagið, tekjur og gjöld“, segir að skattframtali vegna ársins 2009 hafi ekki verið skilað og tekið fram að stefnandi gangi ekki formlega inn í félagið fyrr en framtal liggi fyrir sem og tekjur og gjöld vegna ársins 2010. Kemur fram að stefnda S-kvk-nf skuldbindi sig til að láta gera framtal og ársreikning vegna 2009 og þá er jafnframt tekið fram að þá geti aðilar ákveðið að hafa annars konar félagaform, sem sé skattalega hagkvæmara en einkahlutafélagaformið, og skuli það þá stofnað í ársbyrjun 2011, í hlutföllunum 20/80. Síðar í samningnum er tekið fram að aðilar skuli ganga frá hluthafasamkomulagi um gagnkvæman forkaupsrétt á hlut.

Stefnandi kveðst hafa haldið vörukynningar á framleiðsluvörum stefndu bæði hérlendis og erlendis frá því í upphafi árs 2011. Þessu hafa stefndu mótmælt sem röngu og ósönnuðu. Stefnandi hefur lagt fram gögn sem sýna að hún lét vinna vefsíðu fyrir Sjáandann ehf. og þá liggur fyrir að stefnandi og stefnda S-kvk-nf fengu fyrirtækið H:N Markaðssamskipti til ýmis konar ráðgjafarvinnu í tengslum við m.a. markaðssetningu á vörum stefndu frá og með hausti 2011 fram á vor 2012. Í febrúar 2012 undirrituðu stefnandi og stefnda S-kvk-nf umræðutilboð vegna fyrirhugaðrar sölu fyrirtækisins en fyrir liggur ekkert varð úr þeim áformum.

Óumdeilt er og ljóst af gögnum að undir haust 2012 hóf stefnda S-kvk-nf samstarf við A um framleiðslu, markaðssetningu og vinnu í tengslum við framleiðsluvörur stefnda, Sjáandans ehf. Kom til tölvupóstssamskipta milli þáverandi lögmanna aðila í kjölfarið og einnig á árinu 2013. Með bréfi, dagsettu 15. apríl 2014, sendi þáverandi lögmaður stefnanda stefndu bréf þar sem óskað var eftir fundi með stefndu á tilteknum tíma vegna framangreinds samnings aðila. Óumdeilt virðist að stefndu mættu ekki til fundarins. Með bréfi lögmanns stefnanda, dagsettu 10. júlí 2014 og birtu stefndu 17. sama mánaðar, var af hálfu stefnanda lýst yfir riftun samningsins.

III

Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að með undirritun kaupsamningsins 1. desember 2010 og greiðslu umsamins kaupverðs að fjárhæð 1.500.000 krónur hafi hún orðið réttur eigandi að 20% hlut í öllum vörum, uppfinningum, uppskriftum og vinnsluaðferðum við framleiðslu á þeim Bio Ice-kremum, SDS-hesta- og dýrakremum og Viggo-heilsudrykkjum, sem lýst sé í samningnum og umræðutilboði, sem hún og stefnda S-kvk-nf hafi undirritað 29. febrúar 2012. Samkvæmt samningnum hafi stefnda S-kvk-nf skuldbindið sig, persónulega og sem framkvæmdastjóri hins meðstefnda félags, til að ljúka gerð skattframtals og ársreiknings félagsins vegna rekstrarársins 2010. Þá hafi verið samið um að stefnandi yrði formlegur eigandi að 20% hlut í meðstefnda eða eigandi að jöfnum hlut í öðru félagaformi sem þá skyldi stofnað í ársbyrjun 2011. Um samningssamband málsaðila fari eftir ákvæðum laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, m.a. um afhendingartíma hins selda hlutar, heimild til að halda eigin greiðslu, heimild til riftunar vegna greiðsludráttar og um ákvörðun skaðabóta vegna slíkra vanefnda.

Stefnandi byggir á því að sjálf hafi hún efnt umræddan kaupsamning samkvæmt efni sínu fram á haustmánuði 2012, að því marki sem henni hafi verið það kleift, en vörukynningar hafi þó orðið færri en efni stóðu til, fyrst vegna ófullnægjandi ástands afhentra vörusýna og síðar vegna tregðu stefndu á afhendingu þeirra. Auk áðurnefnds kaupverðs að fjárhæð 1.500.000 krónur, hafi stefnandi í þessu skyni orðið fyrir útgjöldum að fjárhæð 1.931.085 krónur og lagt til eigið vinnuframlag í tæp þrjú ár, sem sé hóflega metið til 700.000 króna. Samtala þessara útgjalda og tjóns nemi stefnufjárhæð í aðalsök 4.131.085 krónum. Stefndu hafi á hinn bóginn ekki aðeins vanrækt þá meginskyldu sína að afhenda stefnanda hinn selda hlut innan sanngjarns og eðlilegs tíma frá því að kaupin voru gerð, heldur einnig vanrækt þá viðbótarskyldu að ljúka skattframtali og ársreikningi hins stefnda félags í ársbyrjun 2011, svo að stefnandi fengi notið skráðs réttar samkvæmt lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, eða hliðstæðum lögum um eignarhlut í félagi. Beri því að fallast á riftunarkröfu hennar á grundvelli 1. mgr. 22. gr. og 1. mgr. 25. gr. laganna um lausafjárkaup nr. 50/2000, enda sé um að ræða verulegar vanefndir samningsins af hálfu beggja stefndu sem hafi haft umtalsverð áhrif á hagsmuni stefnanda.

Stefnandi styður grundvöll skaðabótaskyldu stefndu beggja við meginreglu fyrri málsliðar 1. mgr. 27. gr. kaupalaganna en samkvæmt henni beri stefndu hlutlæga ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna vanefnda samningsins. Er og á því byggt að stefndu beri sakarábyrgð á grundvelli 5. mgr. 27. gr. laganna, enda megi rekja tjón stefnanda til grófrar vanrækslu af hálfu stefndu við beinar efndir samningsins, bæði að því er varðar afhendingu hins selda hlutar og þá viðbótarskyldu að leggja grunninn að skráðri eignaraðild stefnanda í stefnda Sjáandanum ehf.

Stefnandi byggir jöfnum höndum á því, í aðal- og varasök, að hún hafi efnt kaupsamninginn við stefndu að fullu og beri því að dæma stefndu til að skila kaupverðinu 1.500.000 krónum, sbr. 2. mgr. 64. gr. kaupalaganna. Um umfang skaðabóta og ákvörðun bótafjárhæðar að öðru leyti vísar stefnandi til fyrri málsliðar 1. mgr. 67. gr. laganna, en samkvæmt honum skuli dæmdar skaðabætur svara til þess tjóns, sem stefnandi hefur beðið vegna vanefndanna og gera hana eins setta í fjárhagslegu tilliti eins og samningurinn hefði verið réttilega efndur af hálfu stefndu.

Umrætt tjón sé bein afleiðing af vanefndum stefndu sem stefndu hafi mátt sjá fyrir í ljósi þeirra skuldbindinga sem stefnandi hafi tekið á sig við samningsgerðina og lýst sé í níu töluliðum í samningnum. Stefnandi sundurliðar kröfu sína með svofelldum hætti:

1. Endurgreiðsla 1.500.000 króna kaupverðs. Þennan lið telur stefnandi óumdeilanlegan og vísar sérstaklega til útgefins reiknings frá stefndu báðum en samkvæmt honum staðfesti stefnda S-kvk-nf móttöku umrædds kaupsverðs.

2. Útgjöld vegna vefsíðna. Stefnandi vísar í þessu sambandi til títtnefnds kaupsamnings og útgefins reiknings en í samræmi við tölulið 2) samningsins hafi stefnandi greitt 662.500 krónur fyrir hönnun og uppsetningu á tveimur nafngreindum vefsíðum sem hafi eingöngu nýst stefndu við kynningu og auglýsingar á SDS-framleiðsluvörum þeirra. Í ljósi fullra vanefnda sömu aðila hljóti tjón stefnanda að nema sömu fjárhæð.

3. Útgjöld vegna hönnunar og prentunar á kynningarbæklingum. Hér vísar stefnandi til töluliðs 9) samningsins og tveggja reikninga að fjárhæð 546.960 krónur frá þeim fyrirtækjum sem hafi hannað og prentað kynningarbæklingana en eðli máls samkvæmt hafi þeir aðeins nýst stefndu í ljósi fullra vanefnda við stefnanda og beri því að bæta henni sama kostnað.

4. Útgjöld vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu. Stefnandi vísar til töluliða 1) til 9) kaupsamningsins, umræðutilboðs og minnisblaðs B framkvæmdastjóra H:N Markaðssamskipta. Minnisblaðið staðfesti að stefnandi og stefnda S-kvk-nf hafi keypt tilgreinda sérfræðiþjónustu og stefnandi lagt út fyrir þeim kostnaði með greiðslu á 721.625 krónum. Í ljósi fullra vanefnda stefndu á kaupsamningnum beri nú að bæta stefnanda það tjón.

5. Vinnuframlag stefnanda í þágu beggja stefndu. Stefnandi vísar hér til töluliða 1), 2), 4), 6), 7), 8) og 9) kaupsamningsins og útgefins reiknings á hendur stefndu en stefnandi hafi á árunum 2011 til 2013 unnið í samræmi við gerðan samning að markaðskynningu, jurtatínslu, vörupökkun, merkingu, netsölu og afgreiðslu á SDS-framleiðsluvörum stefndu, þeim til fjárhagslegs ávinnings og án þess að stefnandi hlyti nokkra umbun fyrir. Telur stefnandi rétt og sanngjarnt að hún fái sökum alls þessa bættar 700.000 krónur fyrir hið ófjárhagslega tjón.

Að því er ofangreinda kröfuliði varðar bendir stefnandi jafnframt á að hún hafi allt fram á haust 2013 staðið í þeirri trú að stefnda S-kvk-nf myndi virða samningsskyldur sínar og stefnda, Sjáandans ehf., a.m.k. með því að setjast að samningaborði með stefnanda, svo sem skýrt sé kveðið á um í kaupsamningnum. Sökum þessa hafi stefnandi efnt sínar samningsskyldur í nærfellt þrjú ár og ekki gert ráðstafanir til að takmarka eigið tjón fyrr en haustið 2013. Byggir stefnandi á því að sú ákvörðun hafi í ljósi allra aðstæðna verið forsvaranleg og skuli því ekki leiða til mildunar á saknæmri hegðun stefndu og þar með lækkunar á sanngjörnum skaðabótum, sbr. 1. og 2. mgr. 70. kaupalaganna.

Varakröfu sína byggir stefnandi á sömu rökum og aðalkröfuna, þó þannig að telji dómurinn ekki nægar sönnur hafa verið leiddar að einstökum kröfuliðum í aðalsök, beri að dæma henni bætur úr hendi stefndu að álitum. Vísar stefnandi í þessu sambandi til meginreglu kaupalaganna um að þegar greiðsludráttur samningsaðila sé staðreyndur, beri að bæta gagnaðila að fullu fjárhagslegt og ófjárhagslegt tjón sem leiðir af vanefndunum að því marki sem dómurinn telji tjónið sennilegt. Þótt einstakir reikningar, sem stefnandi styðji aðalkröfuna við, séu ekki í því formi sem æskilegast væri, beri á móti að hafa í huga að um verulegar vanefndir sé að ræða af hálfu stefndu beggja, að þær vanefndir verði raktar til vanrækslu af þeirra hálfu, að umkrafið tjón stefnanda sé ekki byggt á fjarlægum, ófyrirsjáanlegum og óvissum afleiðingum vanefndanna og að sanngirnisrök mæli eindregið með því að hún fái sama tjón bætt að nær öllu leyti.

Þá byggir stefnandi á því að vafa um réttmæti einstakra kröfuliða beri að meta henni í hag og leggja þannig sönnunarbyrði á stefndu fyrir því að tjón stefnanda sé annað og minna en krafist sé í aðalsök. Vísar hún í þessu sambandi til þess að um stórfellda sök stefndu beggja sé að ræða, þess að stefndu hafi ákvarðað og samið efni kaupsamningsins með aðstoð lögmanns, að þau hafi þannig notið yfirburðastöðu gagnvart stefnanda og að því sé ekki annað sanngjarnt en að stefndu bíði allan halla af óvissu um nákvæma fjárhæð eins eða fleiri kröfuliða stefnanda.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga og til laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, sér í lagi ákvæði 1. mgr. 1. gr., 1. mgr. 9., 1. mgr. 10. gr., 1. mgr. 22., 1. mgr. 25. gr., 1. og 5. mgr. 27. gr., 1. og 2. mgr. 64. gr. 67. gr. og 1. og 2. mgr. 70. gr. laganna. Krafan um dráttarvexti styðst við lög nr. 38/2002, um vexti og verðtryggingu, einkum 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laganna. Loks byggir stefnandi málskostnaðarkröfu sína á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sem og á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyld og beri því nauðsyn að fá dóm fyrir slíkum skatti úr hendi stefndu. Um varnarþing vísast til 1. mgr. 32. gr. og 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að skilyrði riftunar séu ekki fyrir hendi. Fyrir liggi að allir aðilar hafi vanefnt hluta af skyldum sínum en þó efnt hluta þeirra og það eigi að leiða til þess að skilyrði riftunar séu ekki talin vera fyrir hendi. Stefndu hafna því sem röngu og ósönnuðu að ástæða þess að vörukynningar hafi orðið færri en efni stóðu til, hafi verið ófullnægjandi ástand afhentra vörusýna og tregða stefndu við að afhenda þau.

Þá er í öðru lagi byggt á því að skilyrði riftunar vegna verulegrar vanefndar séu ekki fyrir hendi. Dráttur stefndu á efndum samningsins hafi ekki í raun haft veruleg áhrif á hagsmuni stefnanda en einungis hafi átt eftir að skrá eignarhlut hennar í stefnda, Sjáandanum ehf., í hlutaskrá, sbr. 4. mgr. 19. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Á grundvelli kaupsamnings frá 1. desember 2010 og á grundvelli greiðslu kaupverðs hlutarins hafi stefnandi í raun verið réttmætur eigandi 20% hlutar og hefði geta fengið dóm fyrir slíkri kröfu, að því gefnu að hún uppfyllti einnig sinn hluta samningsins. Þá er byggt á því að huglæg afstaða stefndu S-kvk-ef hafi aldrei staðið til annars en að efna sinn hluta samningsins að fullu og hafi sú afstaða komið skýrt fram í samskiptum aðila. Stefnandi hafi því í raun aldrei haft ástæðu til að ætla annað en að stefnda S-kvk-nf myndi að endingu efna sinn hluta samningsskyldna. Þá er að endingu bent á að raunverulegur afhendingartími eða efndatími greiðslu stefndu, þ.e. skráning hlutar stefnanda í hlutaskrá, hafi ekki verið fastmótaður og því hafi ekki verið um að ræða verulega vanefnd. Vísa stefndu að þessu leyti til eftirfarandi orðalags samningsins: „Aðilar eru sammála um að Á-kvk-nf gangi ekki inn í félagið formlega fyrr en framtal liggur fyrir og tekjur og gjöld vegna 2010 liggja fyrir“.

Stefndu hafna því að þeir beri skaðbótaábyrgð að fjárhæð 1.931.085 krónur vegna útgjalda og vinnuframlags svo sem krafist sé í stefnu. Stefndu vísa í fyrsta lagi til þess að þeir geti ekki borið ábyrgð á þeirri hindrun fyrir efndum sem hafi falist í því að stefnandi hefði ekki uppfyllt eigin skyldur samkvæmt samningnum. Þá sé ætlað tjón stefnanda vanreifað og ósannað að stærstum hluta. Vísa stefndu til þess að stefnandi hafi lagt fram yfirlýsingar frá stjórnendum tilgreindra fyrirtækja um að tiltekin viðskipti hafi átt sér stað í stað þess að leggja fram reikninga, sem sýni fram á að hún hafi greitt fyrir þjónustuna sjálf, eins og hún haldi fram í stefnu.

Þá hafna stefndu því alfarið að þau beri skaðabótaábyrgð á grundvelli sakarábyrgðar, enda sé skilyrðum um sönnun saknæmis, ólögmætis og orsakatengsla ekki fullnægt. Jafnframt sé hvorki gerð nægileg grein fyrir né sannað í hverju ætlað tjón stefnanda felist.

Þá byggja stefndu einnig á því að hvergi í kaupsamningnum sé þess getið að stefndu eigi að standa straum af kostnaði við þá verkþætti sem stefnandi byggi á kröfu sína um greiðslu á 1.931.085 krónum. Vilji stefndu hafi ávallt staðið til þess að framkvæmd verkþáttanna væri hluti af greiðslu kaupverðs stefnanda í stefnda, Sjáandanum ehf., og því geti stefnandi ekki krafist greiðslu þeirrar fjárhæðar.

Varakröfu sína um sýknu að svo stöddu byggja stefndu á 2. mgr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og reglum kauparéttar um réttar efndir samnings. Að mati stefndu séu réttar efndir samningsins þær að stefnandi fái skráðan 20% eignarhlut sinn í stefnda, Sjáandanum ehf., en á móti þyrfti stefnandi að efna sinn hluta samningsins. Sýkna að svo stöddu myndi leiða til þess að unnt yrði að ljúka málinu með ofangreindum hætti. Í þessu sambandi byggja stefndu einnig á því að sá sem lýsi yfir riftun, án þess að skilyrði riftunar séu uppfyllt, geti eftir atvikum verið dæmdur til þess að efna samning á réttan hátt eftir efni sínu.

Til þrautavara krefjast stefndu verulegrar lækkunar á dómkröfu stefnanda með þeim hætti að fallist dómurinn á riftun samningsins og að stefndu beri að endurgreiða kaupverð 20% hlutarins að verðmæti 1.500.000 krónur, verði kröfur stefnanda að fjárhæð 1.931.085 krónur felldar niður eða lækkaðar verulega.

Stefndu byggja í fyrst lagi á því að í samningi aðila sé þess hvergi getið að stefndu skuli standa straum af þeim ætlaða kostnaði sem stefnandi byggi kröfu sína á. Þær fjárhæðir, sem stefnandi hafi hugsanlega innt af hendi, hafi verið greiðslur sem henni hafi borið að greiða samkvæmt ákvæðum samningsins. Yfirlýsingar frá stjórnendum tiltekinna fyrirtækja um að tiltekin viðskipti hafi átt sér stað feli ekki í sér sönnun fyrir kröfum stefnanda að fjárhæð 1.931.085 krónur og sé sá kröfuliður því vanreifaður og ósannaður.

Stefndu vekja athygli á að í málinu liggi frammi reikningur að fjárhæð 662.500 krónur ásamt fylgigögnum sem sögð séu vegna gerðar tveggja vefsíðna og getið samtals 113 unninna tíma á tímabilinu 2011 til 2014. Hvorki komi þó fram hvort reikningurinn hafi verið greiddur né hver hafi gefið hann út.

Þá sé rakið í stefnu að stefnandi hafi í þrjú ár auglýst vörur á heimasíðu Strengja ehf. á kostnað hennar og eiginmanns hennar. Framlagður reikningur vegna þessa sé gefinn út af Veiðiþjónustunni Strengjum ehf., sem sé í eigu eiginmanns stefnanda, og sé hann stílaður á báða stefndu en ekki stefnanda. Hvergi komi þó fram að reikningurinn hafi verið greiddur.

Stefndu gera athugasemdir við reikning frá Icelandair ehf. að fjárhæð 139.680 krónur en ljóst sé að reikningurinn sé vegna ferðar þriggja manna, þ.e. stefnanda, C, eiginmanns hennar, og D, frá Íslandi til Parísar og til baka. Á reikningnum sé greiðandi og viðtakandi Veiðiþjónustan Strengir ehf. Fallist dómurinn á að stefndu beri að greiða fyrir þennan reikning, sé þess krafist að þeim beri ekki að greiða fyrir ferðir C og D.

Þá gera stefndu athugasemdir við fullyrðingu stefnanda um að hún hafi lagt til 40 m² bílskúr vegna netsölu, unnið á þriðja ár við jurtatínslu, pökkun, merkingu, netsölu o.fl., svo sem tiltekið sé á reikningi að fjárhæð 700.000 krónur. Hvergi sé í gögnum málsins að finna tímaskýrslu fyrir umræddri vinnu og hvergi komi fram að reikningur, sem stefnandi segi vera vegna hönnunarvinnu á kynningarbæklingum að fjárhæð 269.960 krónur, hafi verið greiddur. Einnig gera stefndu athugasemdir við framlagða yfirlýsingu E, framkvæmdastjóra Litrófs Hagprents ehf., þar sem getið sé prentunar bæklinga fyrir stefnanda á árinu 2010 fyrir 250.000 krónur. Ekki sé um reikning að ræða og þá verði hvorki séð hvort nokkuð hafi verið greitt né hver hafi greitt. Loks gera stefndu sömu athugasemdir við minnisblað B, framkvæmdastjóra H:N Markaðssamskipta, á þann veg að ekki sé um að ræða reikning vegna ráðgjafarvinnu og því verði ekki séð að stefnandi hafi raunverulega greitt 721.625 krónur. Einungis komi þar fram að samkvæmt verksamningi hafi verið greitt fyrir 50 unnar stundir en hvorki sé um að ræða sundurliðun á verkinu né sé verksamningurinn lagður fram í málinu.

Af framanrituðu telja stefndu ljóst að fallast eigi á kröfu þeirra um að lækka dómkröfur stefnanda verulega.

Til stuðnings öllum kröfum sínum byggja stefndu loks á því að stefnandi hafi tekið þátt í áhættufjárfestingu með þátttöku sinni í umræddum rekstri sem hefði getað skilað stefnanda miklum ágóða. Stefnda S-kvk-nf hafi lagt allt sitt að veði vegna verkefnisins og væri því verulega ósanngjarnt ef stefnanda yrði gefinn kostur á auðveldri útgönguleið úr fjárfestingunni með endurgreiðslu kaupsamningsverðs á hlut sínum og með skaðabótagreiðslu á ætluðu en ósönnuðu tjóni.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um réttar efndir fjárskuldbindinga og jafnframt til laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, einkum ákvæða 27., 67., og 67. gr. laganna. Málskostnaðarkrafa stefndu styðst við 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt á málskostnað við lög um virðisaukaskatt nr. 50/1988 en stefnda S-kvk-nf sé ekki virðisaukaskattskyld.

V

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur stefnandi málsins, stefnda, S-kvk-nf E-kvk-nf, sem jafnframt er eigandi og stjórnarmaður í stefnda, Sjáandanum ehf., og vitnin, C, fyrrverandi eiginmaður stefnanda, B, framkvæmdastjóri H:N Markaðssamskipta, og A. Verða skýrslur þeirra raktar eins og þurfa þykir.

Eins og rakið hefur verið gerðu aðilar máls þessa með sér samning hinn 1. desember 2010 sem ber yfirskriftina „Samningur um kaup á hlut“. Er helsta efnisinnihaldi samningsins lýst hér að framan. Við skýrslutökur fyrir dómi kvað stefnda S-kvk-nf skilning sinn á samningnum vera þann, að aðilar hefðu með gerð hans samið um kaup stefnanda á 20% hlut í hinu stefnda félagi en stefnandi kvaðst hins vegar skilja ákvæði samningsins á þann veg að hún hefði með gerð hans verið að kaupa bæði 20% hlut í vörulínu stefndu og 20% hlut í félaginu Sjáandanum ehf. Þegar litið er til þeirra samningsákvæða, sem hér að framan hafa verið rakin, er það mat dómsins að orðalag samningsins verði ekki skilin öðruvísi en þannig að með samningnum hafi málsaðilar samið um kaup stefnanda á 20% hlut í vörulínu stefndu en að einnig hafi verið samið um að stefnandi yrði eigandi að 20% hlut í hinu stefnda félagi þegar stefnda S-kvk-nf hefði uppfyllt þá skyldu sína, að láta gera skattframtal fyrir Sjáandann ehf. vegna ársins 2010.

Óumdeilt virðist að stefndu gengust ekki í það að láta gera skattframtal vegna ársins 2010 og er það jafnframt í samræmi við framlögð gögn. Þá verður ekki séð af framlögðum gögnum að stefnandi hafi nokkurn tíma verið skráður eigandi 20% hlutar í stefnda, Sjáandanum ehf. Af greinargerð stefndu og framburði stefndu S-kvk-ef fyrir dóminum er jafnframt ljóst að stefndu mótmæla því ekki að þau hafi vanefnt umræddan samning. Að þessu virtu er leitt í ljós að stefndu stóðu ekki við samningsskyldur sínar vegna samningsins.

Stefndu byggja sýknukröfu hins vegar á því að skilyrði riftunar séu ekki fyrir hendi þar sem vanefndir stefndu verði ekki taldar verulegar í skilningi laga, enda hafi dráttur þeirra á efndum samningsins ekki í raun haft veruleg áhrif á hagsmuni stefnanda þar sem hún hafi í raun verið eigandi að félaginu. Þá hafi stefnandi vitað að huglæg afstaða stefndu S-kvk-ef hafi verið sú að efna sinn hluta samningsins að fullu og því hafi stefnandi ekki haft ástæðu til að ætla annað en að stefnda S-kvk-nf myndi á endanum efna sinn hluta. Vísa stefndu jafnframt til þess að raunverulegur afhendingartími eða efndatími greiðslu stefndu, þ.e. skráning hlutar stefnanda í hlutaskrá, hafi ekki verið fastmótaður og því hafi ekki verið um að ræða verulega vanefnd.

Ekki verður á þetta fallist með stefndu, enda liggur fyrir að skráning eignarhlutar stefnanda í fyrirtækinu var aðalskylda þeirra samkvæmt samningnum. Þá þykir ekki skipta máli þótt stefnandi hafi verið titluð meðeigandi í svonefndu umræðutilboði frá því í febrúar 2012 vegna fyrirhugaðrar sölu á umræddri vörulínu, enda er ljóst að ekkert varð af samningum, auk þess sem slík orðanotkun hefur ekki að lögum formlega þýðingu um eignarhald á félagi. Þá verður ekki annað ráðið af orðalagi samningsins en að gert hafi verið ráð fyrir því að frágangur skráningar á hlut stefnanda hafi átt að vera lokið í byrjun árs 2011, enda er þar gert ráð fyrir að aðilar geti ákveðið að hafa annars konar form á hinu stefnda félagi og að það skuli þá „stofnað í ársbyrjun 2011, í hlutföllunum 20/80.“ Í þessu ljósi þykir ekki unnt að líta svo á að orðalag samningsins um að stefnandi skyldi ekki ganga formlega inn í félagið fyrr en skattframtal lægi fyrir, leiði til þess að líta verði svo á að engin tímamörk hafi verið sett fyrir efndum stefndu að þessu leyti. Sjónarmið stefndu um að vanefnd þeirra hafi ekki í raun haft veruleg áhrif á hagsmuni stefnanda þykja ekki fá staðist, enda hefur skráning eignarhlutar í félagi áhrif á hagsmuni eiganda hans að lögum. Í þessu ljósi þykir engu breyta þótt stefnandi hafi á einhverjum tíma setið í varastjórn stefnda, Sjáandans ehf., og haft prókúru fyrir félagið. Loks verður ekki fallist á það með stefndu að huglæg afstaða stefndu S-kvk-ef breyti þeirri niðurstöðu að framangreindar vanefndir þeirra á meginskyldum þeirra samkvæmt samningi aðila teljist verulegar.

Stefndu byggja kröfur sínar jafnframt á því að stefnandi hafi ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningnum og þá sé tjón hennar ósannað eða vanreifað. Áður eru raktar skuldbindingar stefnanda samkvæmt samningnum. Stefnandi hefur lagt fram ýmis skjöl til sönnunar á því að hún hafi uppfyllt þær skuldbindingar sem og til sönnunar á tjóni hennar, bæði vegna útlagðs kostnaðar og vegna vinnuframlags.

Óumdeilt er að stefnandi innti af hendi greiðslu á kaupverði að fjárhæð 1.500.000 krónur við undirritun samningsins svo sem samið var um. Stefnandi kvaðst í skýrslu sinni fyrir dóminum hafa séð um kynningar á vörum stefndu í samræmi við efni samningsins og kannaðist stefnda S-kvk-nf við að þessar kynningar hefðu farið fram.

Af framlögðu skjali sem ber yfirskriftina „reikningur“, og fylgigögnum þess verður ráðið að stefnandi hafi innt af hendi vinnu við heimasíðugerð og umsjón með henni, auk þess sem auglýsingar fyrir Bio ice-krem hafi verið settar inn á vefsvæði Strengja ehf., svo sem jafnframt var staðfest með skýrslu vitnisins, C, fyrirsvarsmanns Strengja ehf. Stefnandi hefur jafnframt lagt fram afrit reiknings Icelandair ehf. sem hún kveður vera til kominn vegna ferðar hennar á vegum stefnda, Sjáandans ehf., til kynningar á vörum félagsins í Frakklandi og í Þýskalandi í febrúar 2011. Aðspurð við aðalmeðferð málsins kannaðist stefnda S-kvk-nf við að sú kynningarferð hefði verið farin. Stefnandi benti á það í skýrslu sinni fyrir dóminum að upp hefði komið galli í hestakremum og flugnabitskremum stefndu og að það hefði verið ástæða þess að vörurnar hefðu ekki verið kynntar jafnoft og áætlað hefði verið í upphafi. Fær framburður stefnanda að þessu leyti stoð í framlögum útprentunum á tölvupóstssamskiptum, annars vegar milli stefndu S-kvk-ef og framleiðanda kremanna frá 17. janúar 2012 þar sem fram kemur að rotvörn í kremunum hafi verið alltof lítil og þau því myglað og hins vegar milli stefnanda og stefndu S-kvk-ef frá 27. apríl sama ár þar sem stefnda S-kvk-nf lýsir óánægju sinni með framleiðandann vegna þessa.

Í málinu liggja frammi bæklingar um hestakrem, bæði á íslensku og ensku, og yfirlýsing Litrófs Hagprents ehf. um að það hafi prentað bæklingana og að stefnandi hafi verið kaupandi þeirrar þjónustu. Auk þess liggur frammi reikningur frá fyrirtækinu að fjárhæð 250.000 krónur vegna prentunar á bæklingi Sjáandans sem stílaður er á stefnanda. Loks liggur frammi í málinu reikningur stefnanda á hendur stefndu S-kvk-þgf að fjárhæð 700.000 krónur, dagsettur 20. mars 2013, vegna vinnu við tínslu á jurtum, pökkun, merkingar, netsölu, geymslu, prentun, kynningar erlendis á Bio ice og SDS-vörum árin 2011-2013.

Stefnandi heldur því fram að hún hafi uppfyllt skuldbindingu sína samkvæmt 6. tölulið samningsins um 40 m² húsnæði fyrir lager fyrirtækisins með því að leggja til eigin bílskúr undir lagerinn. Af hálfu stefndu hefur þessari fullyrðingu verið mótmælt án þess þó að færð hafi verið fram nein rök eða gögn til stuðnings mótmælunum. Allt að einu verður í ljósi mótmæla stefndu að líta svo á að ósannað sé að stefnandi hafi uppfyllt skyldu sína samkvæmt 6. tölulið samningsins. Í ljósi alls framangreinds verður hins vegar að telja að um svo óverulega vanefnd sé að ræða að hún geti ekki skipt máli við úrlausn um það hvort skilyrði riftunar teljist uppfyllt.

Með vísan til alls þess, sem hér að framan hefur verið rakið, verður að telja að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að hún hafi að öllu verulegu uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningi aðila. Af hálfu stefndu hafa enda hvorki verið færð fram haldbær rök né gögn sem sýna fram á annað. Því verður að hafna þeirri málsástæðu stefndu að þau hafi ekki getað uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningnum vegna þeirrar hindrunar sem falist hafi í því að stefnandi innti ekki af hendi skyldur sínar samkvæmt samningnum. Að þessu virtu verður að fallast á það með stefnanda að uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 22. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 50/2000 fyrir riftun.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að stefndu hafi með verulegum vanefndum sínum á samningi aðila valdið henni tjóni sem nemi stefnufjárhæð. Fallast verður á það með stefnanda að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna vanefnda stefndu á samningsskyldum sínum og að tjón hennar felist í því vinnuframlagi og þeim útlagða kostnaði sem hún sannanlega innti af hendi í þágu stefndu. Kemur þá næst til þess að taka afstöðu til einstakra kröfuliða í skaðabótakröfu stefnanda.

Eins og áður er rakið er óumdeilt að stefnandi innti af hendi 1.500.000 krónur svo sem samningur aðila gerði ráð fyrir. Verður stefndu gert að greiða stefnanda skaðabætur sem nema þeirri fjárhæð.

Stefnandi krefst jafnframt skaðabóta vegna þeirra greiðslna sem hún hafi innt af hendi í þágu stefndu, á grundvelli samnings aðila, samkvæmt reikningum og öðrum gögnum sem hún hefur lagt fram í málinu.

Í fyrsta lagi krefst stefnandi skaðabóta vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir með greiðslu ráðgjafarkostnaðar að fjárhæð 721.625 krónur vegna framleiðslulínanna SDS og Bio ice í eigu stefndu. Í málinu liggur frammi minnisblað B, framkvæmdastjóra H:N Markaðssamskipta, þar sem staðfest er að fyrirtækið hafi innt af hendi nánar tilgreinda ráðgjafavinnu fyrir vörumerkin og framleiðslulínurnar SDS og Bio ice frá og með hausti 2011 fram á vor 2012. Til vinnunnar hafi verið stofnað af hálfu stefnanda og stefndu S-kvk-þgf sem setið hafi alla fundi og kynningar. B kom fyrir dóminn og staðfesti að stefnandi hefði greitt fyrir þessa vinnu að fullu en kvaðst ekki muna hvort reikningar hefðu verið gefnir út vegna vinnunnar. Fram kom í vætti B og C, fyrirsvarsmanns Strengja ehf., að hluti greiðslunnar fyrir ráðgjafarstörfin hefði verið inntur af hendi í formi veiðileyfa frá Strengjum ehf. Þá kom fram hjá C að stefnandi hefði greitt fyrir veiðileyfin með vinnuframlagi sínu sem starfsmaður Strengja ehf. Við munnlegan málflutning málsins var teflt fram þeim sjónarmiðum að slík vöruskipti gætu ekki talist vera grundvöllur fyrir greiðslu reiknings. Ekki verður á þetta fallist, enda liggur fyrir samkvæmt framangreindu staðfesting þess að reikningurinn var greiddur af stefnanda og þá verður hér lagt til grundvallar vætti vitnisins C um að stefnandi hafi greitt fyrir veiðileyfin. Telst því sannað að stefnandi innti af hendi umrædda fjárhæð í þágu stefndu og telst stefnandi því hafa sannað tjón sitt að þessu leyti sem stefndu ber að bæta henni.

Um tjón sitt vísar stefnandi jafnframt til þess að henni hafi verið gert að greiða kostnað vegna vefsíðugerðar í þágu stefndu. Eins og áður er getið, liggur frammi í málinu skjal sem ber yfirskriftina „reikningur“ og fylgigögn sem bera með sér að unnið var að vefsíðugerð til kynningar á vörum stefndu ásamt hýsingu og er þar tilgreindur kostnaður vegna þessa að fjárhæð 662.500 krónur. Í greinargerð er skjalinu mótmælt þar sem það uppfylli ekki formsskilyrði reikninga, auk þess sem hvorki komi fram að reikningurinn hafi verið greiddur eða né hver sé útgefandi hans. Í kjölfar þessara athugasemda stefndu var lagður fram reikningur Hugkaupa ehf. á hendur stefnanda að heildarfjárhæð 821.500 krónur, þ.e. 662.500 krónur að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 159.000 krónur, vegna vinnu við heimasíður, hýsingu og netföng. Reikningurinn er dagsettur 1. apríl 2015. Að þessu virtu er ljóst að stefnandi hefur verið krafin um greiðslu fyrir vinnu sem unnin var í þágu stefndu. Hins vegar er upplýst að stefnandi hefur ekki innt af hendi neina greiðslu vegna þessa reiknings. Eins og málið liggur fyrir er því staðan sú að ekki er fullreynt hvaða tjóni stefnandi kann að hafa orðið fyrir vegna þessa kröfuliðar vegna vanefnda stefndu og verður því að sýkna stefndu að svo stöddu af þessum kröfulið, sbr. ákvæði 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði gert að greiða skaðabætur vegna tjóns hennar sem felist í því að hún hafi greitt 296.960 krónur vegna hönnunarkostnaðar fyrir stefndu. Til stuðnings kröfu sinni hefur stefnandi lagt fram reikning NFJ design að framangreindri fjárhæð, dagsettan 28. júní 2012, sem af verður ráðið að sé til kominn vegna hönnunar bæklings og mynda og annarrar vinnu vegna framleiðsluvara stefndu. Af hálfu stefndu hefur reikningnum ekki verið mótmælt sérstaklega. Að þessu virtu telst sannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni að framangreindri fjárhæð vegna vanefnda stefndu og verður stefndu því gert að greiða henni skaðabætur sem því nemur.

Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur jafnframt á því að hún hafi orðið fyrir tjóni með því að greiða 250.000 króna reikning frá Litrófi Hagprenti ehf. að fjárhæð 250.000 krónur vegna prentunar á bæklingi Sjáandans ehf. Af hálfu stefndu hefur reikningnum ekki verið mótmælt sérstaklega. Að þessu virtu telst sannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni að framangreindri fjárhæð vegna vanefnda stefndu og verður stefndu því gert að greiða henni skaðabætur sem því nemur.

Stefnandi krefst skaðabóta að fjárhæð 700.000 krónur úr hendi stefndu vegna þess vinnuframlags sem hún innti af hendi í þágu stefndu. Óumdeilt er að stefnandi naut ekki launa vegna vinnuframlags síns sem ljóst er af gögnum og framburði aðila og vætti vitna að innt var af hendi. Verður að fallast á með stefnanda að hún eigi skaðabótakröfu á hendur stefndu vegna þessa og er það mat dómsins að fjárhæð kröfunnar sé sanngjörn og í hóf stillt þegar litið er til þess sem áður er rakið. Verður skaðabótakrafa stefnanda því tekin til greina að fjárhæð 700.000 krónur samkvæmt þessum kröfulið.

Stefndu tefla fram þeirri málsástæðu fyrir sýknu í greinargerð sinni að hvergi í samningi aðila komi fram að stefndu eigi að standa straum af kostnaði við þá verkþætti sem stefnandi byggir kröfu sína á og að þeir hafi verið hluti af greiðslu kaupverðs stefnanda í stefnda, Sjáandanum ehf. Hér er til þess að líta að krafa stefnanda er skaðabótakrafa á hendur stefndu vegna verulegrar vanefndar þeirra á samningi aðila og byggir hún á því að tjón hennar nemi umkrafinni fjárhæð sem megi rekja til þeirrar fjárhæðar sem hún hafi greitt í kaupverð við undirritun samnings aðila sem og þess vinnuframlags og útlagðs kostnaðar sem hún hafi greitt í þágu stefndu. Að þessu virtu fær dómurinn ekki séð að framangreind málsástæða stefndu renni stoðum undir sýknukröfu þeirra og er henni því hafnað.

Í ljósi alls framangreinds þykja stefndu ekki hafa fært fram haldbær rök fyrir varakröfu sinni um að sýkna beri stefndu að svo stöddu og er þeirri kröfu því hafnað. Jafnframt er það mat dómsins með vísan til alls framangreinds að ekki verði fallist á þrautavarakröfu stefndu um verulega lækkun dómkrafna stefnanda umfram það, sem þegar hefur verið lýst. Þá þykja haldlaus þau sjónarmið stefndu sem lúta að því að með samningi aðila hafi stefnandi tekið þátt í áhættufjárfestingu og því sé ósanngjarnt að verða við kröfum hennar í málinu.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að skilyrði riftunar samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 22. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 50/2000 séu uppfyllt og ber því að fallast á kröfu stefnanda um að staðfest verði riftun á samningi aðila. Eftir ákvæðum 27. gr. laga nr. 50/2000 á stefnandi rétt á skaðabótum úr hendi stefndu vegna verulegrar vanefndar þeirra á samningi aðila, sbr. einnig ákvæði 1. mgr. 67. gr. laganna um umfang tjóns. Með vísan til alls framangreinds verður stefndu gert að greiða stefnanda skaðabætur samtals að fjárhæð 3.468.585 krónur með dráttarvöxtum svo sem krafist er og nánar greinir í dómsorði.

Eftir niðurstöðu málsins og í samræmi við ákvæði 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Staðfest er riftun stefnanda, Á-kvk-ef S-kvk-ef, á kaupsamningi hennar og stefndu, S-kvk-ef E-kvk-ef og Sjáandans ehf., dagsettum 1. desember 2010, sem stefnandi lýsti yfir 10. júlí 2014 og birt var stefndu 17. sama mánaðar.

Stefndu skulu að svo stöddu vera sýkn af skaðabótakröfu stefnanda að fjárhæð 662.500 krónur.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 3.468.585 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. nóvember 2014 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf