E-1204/2017

Mál þetta, sem var höfðað 6. desember 2017, var dómtekið 9. maí 2018. Stefnandi er A-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf, Hjallabraut 23, Hafnarfirði. Stefndi er This is Iceland ehf., Ásbrekku 9, Álftanesi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði stefnanda skuld að fjárhæð 6.130.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð frá 9. maí 2015 til greiðsludags. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Jafnframt gerir stefndi kröfu um málskostnað.

I.

Ágreiningur er um málsatvik. Stefnandi gaf út reikning á hendur stefnda, dags. 5. mars 2015, að fjárhæð 6.130.000 kr., vegna „persónulegs vinnuframlags stefnanda ásamt gjaldi fyrir leigu á tækjum og þremur ökutækjum sem voru notuð í þágu starfsemi stefnda sumarið 2013.“

Stefnandi lýsir atvikum þannig að um hafi verið að ræða farangursflutninga eða svokallað trúss í þágu stefnda sumarið 2013. Farnar hafi verið ferðir um Laugaveginn, þ.e. farangur hafi verið fluttur á milli Landmannalauga og Þórsmerkur auk ferða upp á Fimmvörðuháls.

Stefnandi hafi tekið að sér verkefni fyrir stefnda að hans eigin beiðni við farangursflutninga sem hafi falist í því að stefndi hafi leigt ökutækið AN-467 sem sé í eigu stefnanda. Ökutækið hafi verið notað í flestar þær ferðir sem fyrirsvarsmaður stefnda, K-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf, hafi farið í fyrir Fjallaleiðsögumenn ásamt því að fara í ferðir fyrir Arctic Adventure og hafi K-x-x verið ökumaður þessa ökutækis sumarið 2013.

Einnig hafi stefndi leigt ökutækið MN-573 sumarið 2013 sem sé í eigu stefnanda. Ökutækið hafi verið notað í allar ferðir sem stefndi hafi farið í fyrir fyrirtækið Artic Adventures ehf. og einhverjar ferðir fyrir Fjallaleiðsögumenn. Stefnandi hafi verið ökumaður bifreiðarinnar allt sumarið 2013 í þágu stefnda.

Þá hafi ökutækið ED-009, sem sé í eigu stefnanda, einnig verið leigt af stefnda sumarið 2013 fyrir franska ferðaþjónustufyrirtækið 66 de nord í samtals fjórar 10 daga ferðir.

Stefnandi kveður forsögu málsins vera þá að stefnandi og K-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, hafi gert með sér munnlegan og handsalaðan samstarfssamning vorið 2013 varðandi aðkomu stefnanda að rekstri stefnda. Samningurinn hafi falið í sér að stefnandi skyldi verða hluthafi í stefnda að hálfu, reikningar yrðu stofnaðir í bókhaldi stefnda um hvert og eitt ökutæki stefnanda, tekjur hvers ökutækis yrðu færðar á viðkomandi reikning og kostnaður yrði færður fyrir launum ökumanns og olíu ásamt þóknun til stefnda, 5.000 kr. fyrir hvern flutning/dag. Eftirstöðvar sem þá stæðu eftir skyldi nota til að greiða viðgerðar- og viðhaldskostnað ökutækisins. Tekjur/hagnaður sem eftir stæði myndi síðan renna til þess aðila sem legði tækið til rekstrar stefnda.

Í september 2013 hafi stefnandi leitað eftir því að fá greiddan sinn hlut fyrir sumarið en þá hafi komið í ljós að stefnda hefði algerlega snúist hugur varðandi samstarf aðila. Stefndi hefði sent stefnanda bréf í október 2013 þar sem segi: „Því bið ég þig um að koma með hugmynd að því hvernig við getum spólað til baka og tekið þessa ákvörðun aftur. Einn möguleikinn, og sá sem ég tel bestan, er að ég borgi þér fyrir allt sem þú hefur lagt til fyrirtækisins frá því í vor, vinnu, pikkuppinn og alla varahluti, afföll af bílnum þínum, tryggingar og bifreiðargjöld ... Ég er meira að segja tilbúinn til að borga þér skaðabætur teljir þú það nauðsynlegt.“ Stefndi hafi einnig í bréfinu gert grein fyrir heildartekjum stefnda, útlögðum kostnaði o.fl. Þá segi í bréfinu: „... því meira sem ég velti mér uppúr þessum málum öllum því óskiljanlegri verður sú hugmynd þín að ég eftirláti þér 50% í fyrirtækinu. Þegar þú komst með þessa hugmynd spáði ég ekkert í annað en að það gæfi mér greiðslufrest á öllu því sem ég skuldaði þér.“

Stefnandi telur að með framangreindu bréfi stefnda hafi hann slegið samningshugmyndir stefnanda út af borðinu og hafi mátt líta svo á að hann hafi rift samkomulagi aðila. Stefnandi kveður að stefndi hafi skuldað honum fjármuni vegna vetrarins 2012/2013, sem hann hafi talið að hann gæti fengið greiðslufrest á ef hann féllist á tillögu stefnanda um aðkomu hans að fyrirtækinu. Það sé sú skuld sem stefndi vísi til í bréfinu og tengist með engum hætti kröfugerð stefnanda í máli þessu. Þá segir stefnandi að stefndi hafi innt af hendi greiðslu vegna vinnuframlags stefnanda veturinn 2012/2013 og leigu á ökutækinu MN-573, en ekki sumarið 2013, samtals 2.400.000 kr.

Stefnandi kveðst hafa gert ítrekaðar tilraunir til að ná samningum og sáttum við stefnda um uppgjör og greiðslur fyrir sumarið 2013, allt frá september 2013, og hann hafi sætt sig strax við að honum bæri ekki réttur til helmings hlutdeildar í félagi stefnda og ekki gert frekari kröfu um helming hlutafjár í félaginu, enda hafi stefnandi talið allar forsendur fyrir samstarfi aðila vera brostnar vegna mikilla samskiptaörðugleika. Eftir standi að stefnandi eigi enn eftir að fá greitt frá stefnda fyrir vinnuframlag sitt, leigu á tækjum og þremur ökutækjum sem leigð hafi verið af stefnda í þágu starfsemi stefnda sumarið 2013. Stefnandi hafi sent stefnda innheimtuviðvörun þann 17. september 2014, þar sem krafist hafi verið greiðslu á höfuðstól að fjárhæð 6.130.000 kr. auk dráttarvaxta og kostnaðar, samtals 6.892.482 kr. Engin viðbrögð hafi borist frá stefnda og hafi stefnandi því næst sent stefnda bréf 5. mars 2015, að fjárhæð 6.130.000 kr., þar sem stefnandi hafi aðeins krafist greiðslu á höfuðstól reikningsins til að greiða fyrir lausn málsins. Þar sem engin greiðsla hafi borist frá stefnda né nokkur viðbrögð hafi stefnandi næst sent stefnda innheimtuviðvörðun, dags. 9. apríl 2015 og 17. apríl 2015.

Stefndi lýsir málsatvikum þannig að stefnandi hafi séð um viðhald bíla í eigu stefnda í gegnum tíðina og ætíð fengið greitt fyrir þá vinnu. Með stefnanda og fyrirsvarsmanni stefnda hafi tekist góður vinskapur í gegnum árin. Stefnandi hafi komið með þá hugmynd að hann og stefndi myndu eiga með sér nánari samvinnu, sem fælist í því að stefnandi myndi útvega bifreið sem breytt yrði á þann hátt að hún nýttist stefnda yfir sumartímann en stefnanda hina níu mánuði ársins. Hugsunin hafi verið sú að stefnandi myndi kaupa tjónabíl sem gerður yrði upp og að stefndi myndi leggja til efni og vinnu til smíðinnar. Bifreiðin yrði samt sem áður í eigu stefnanda, en um vinnuskipti yrði að ræða sem báðir aðilar myndu hagnast á. Stefnandi myndi m.a. eignast verðmæta sérsmíðaða bifreið og keyra fyrir stefnda í staðinn fyrir framlag stefnda. Samvinnan hafi verið hugsuð sem nokkurs konar vinnuskiptafyrirkomulag sem gert yrði upp reglulega með skuldajöfnuði. Það hafi orðið úr að aðilar settu á fót slíka samvinnu. Einnig hafi verið uppi hugmyndir um að stefnandi kæmi að rekstri stefnda sem hluthafi, en fljótlega hafi orðið ljóst að ekki væri heppilegt að taka samvinnu aðila upp á það þrep. Í því sambandi hafi verið uppi hugmyndir um að stefndi myndi eignast bifreiðina AN-467, en ekkert orðið úr þegar upp úr slitnaði á milli aðila.

Stefndi kveður að allar færslur fram og til baka hafi átt að gera upp eftir hendinni og löngum hefði verið óljóst hvað hvor aðili hefði lagt mikið af hendi til hins. Haustið 2013 hafi stefnandi viljað meina að á sig væri farið að halla í samvinnu aðila og fyrirsvarsmaður stefnda hafi ekki haft frekar en stefnandi nægilega góða innsýn í hver staðan væri en ekki rengt stefnanda í byrjun þar sem hann hafi talið stefnanda vera vin sinn og að hann hefði örugglega rétt fyrir sér. Stefnandi hefði krafist peninga og stefndi greitt tvær greiðslur til stefnanda, samtals 2.400.000 kr., þrátt fyrir að stefnandi hefði ekki einu sinni sent stefnda reikning eða nokkra sundurliðun á stöðunni.

Bróðir fyrirsvarsmanns stefnda, E-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf, hefði reynt að miðla málum og farið á fund stefnanda. Þar hefði stefnandi sett fram kröfur á þremur handskrifuðum blöðum, þar sem fyrsti vísir að hinum vægast sagt ruglingslegu kröfum hans hafi litið dagsins ljós. Í bréfinu hafi stefnandi sundurliðað m.a. framlag og greiðslur stefnda í sína þágu, m.a. dekk o.fl. Alls hafi stefnandi viðurkennt þarna að stefndi hefði verið búinn að greiða sér 3.100.000 kr. vegna samstarfs þeirra um bifreiðarnar en það hafi reyndar verið miklum mun hærra.

Stefndi lýsir samvinnu aðila þannig að það gefi hugtakinu „rassvasabókhald“ splunkunýja vídd. Óreiðan í viðskiptum þeirra hafi verið gríðarleg og það sé einmitt það sem stefnandi reyni að nýta sér með málsókn sinni. Stefndi eigi mun hærri kröfur á stefnanda en öfugt. Stefndi hafi hins vegar ákveðið að gera aðeins sýknukröfu í máli þessu.

Stefnandi hefur áður höfðað mál á hendur stefnda vegna lögskipta aðila, hinn 1. september 2015 þar sem hann krafðist þess að stefndi greiddi honum 6.130.000 kr. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 8. apríl 2016 í máli nr. E-863/2015 var stefndi sýknaður af kröfum stefnanda. Stefnandi áfrýjaði málinu en með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 500/2016 var málinu vísað frá héraðsdómi. Stefnandi hefur nú höfðað mál að nýju.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu og fyrirsvarsmaður stefnda, K-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf. Þá komu fyrir dóm vitnin E-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, E-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf, S-kk-nf B-kk-nf Ó-kk-nf, Þ-kk-nf J-kk-nf, G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf Ó-kvk-nf.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi tekið að sér verkefni fyrir stefnda við farangursflutninga sumarið 2013, bæði með sínu persónulega vinnuframlagi og leigu á þremur ökutækjum í sinni eigu í þágu starfsemi stefnda. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi staðfest það bæði með bréfi sínu í október 2013 og textaskilaboðum 10. nóvember 2013, ásamt svarbréfi stefnda við kröfum stefnanda, dags. 30. maí 2014.

Stefnandi segir að eðlilegt verð í greininni fyrir „trúss“, eða farangursflutninga fyrir ferðalanga, séu 30.000 kr. á dag fyrir starfsframlag sitt og fyrir leigu á jeppa í einn dag séu greiddar 30.000 kr.

Ökutækið AN-467 sé sérsmíðaður bíll sem taki tvöfalt „trúss“ og leigist því að lágmarki fyrir 40.000 kr. á dag, þ.e. á sambærilegu verði og greitt er fyrir einn jeppa og góða kerru í greininni.

Krafa stefnanda sundurliðist með eftirfarandi hætti:

Ökutæki: AN-467

Leiga tækis (64 dagar x 40.000kr.) 2.560.000 kr.

Efni vegna smíði, greitt af stefnda -1.000.000 kr.

Dekk, greitt af stefnda -500.000 kr.

Efni frá K-kk-þgf B-kk-þgf, greitt af stefnda -150.000 kr.

Samtals:  910.000 kr.

Ökutæki MN-573

Leiga tækis (57 dagar x 30.000) 1.710.000 kr.

Vinna akstur (bílstjóri) (57 dagar x 30.000) 1.710.000 kr.

Álag vegna tvöfalds trúss

Leiga tækis (20 x 15.000) 300.000 kr.

Vinna við akstur (bílstjóri) (20 x 15.000) 300.000 kr.

Samtals 4.020.000 kr.

Ökutæki: Rauður Patrol (ED-009)

Leiga tækis (40 dagar x 30.000) 1.200.000 kr.

Samtals 1.200.000 kr.

Samtals  6.130.000 kr.

Stefnukröfur séu reistar á framlögðum reikningi sem eigi sér rót í viðskiptum aðila að þessu leyti og sé dómkrafan því byggð á framlagi stefnanda, bæði vinnuframlagi og leigu á þremur ökutækjum stefnanda sumarið 2013. Samningurinn eins og stefnandi leit á hann vorið 2013 sé ekki bindandi fyrir málsaðila og sé krafa stefnanda því ekki byggð á samningi aðila, heldur almennum reglum kröfuréttar og því verði sem teljist eðlilegt í greininni. Af því leiðir að stefnda beri að greiða stefnanda endurgjald fyrir vinnuframalag sitt og leigu á þremur ökutækjum sumarið 2013 miðað við almennt og sanngjarnt endurgjald fyrir veitta þjónustu.

Miðað við ofangreinda forsögu málsins og framlagðan reikning, dags. 5. mars 2015, sem kröfugerð stefnanda sé reist á og byggist á viðskiptum aðila og loforði stefnda um að greiða fyrir þjónustuna, og yfirlýsingu stefnda um að stefnandi skuli fá greitt samkvæmt því sem sanngjarnt og eðlilegt teljist í greininni, eigi við ákvæði laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og lausafjárkaup nr. 50/2000. Krafa stefnanda styðjist því við hvað teljist vera sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu, sbr. meginreglu þjónustu- og lausafjárkaupalaga og meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til fullrar efndar á kröfu sinni.

Stefnandi eigi kröfu á greiðslu hæfilegrar þóknunar fyrir vinnu sem unnin hafi verið að beiðni stefnda og fyrir stefnda. Verð það sem stefnandi krefur stefnda um sé sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var í skilningi 28. gr. þjónustukaupalaga, sbr. og 45. gr. lausafjárkaupalaga. Þar sem ekki hafi verið samið um endurgjald fyrir umrædda vinnu og leigu á tækjum fari um lögskipti aðila samkvæmt meginreglu kröfuréttar sem komi m.a. fram í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, um að greiða skuli það verð sem krafist er nema telja megi það ósanngjarnt. Stefnandi vísar einnig kröfu sinni til stuðnings til 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, þar sem komi fram sú meginregla kröfuréttar að greiða skuli það verð sem seljandi setur upp, enda sé verðið ekki ósanngjarnt. Sönnunarbyrði fyrir því að verðið sé ósanngjarnt hvíli á þeim sem heldur því fram.

Í farangursflutningum miðað við sumarið 2013 hafi bílstjórar almennt fengið greiddar 30.000 kr. á dag fyrir starfsframlag sitt, og fyrir leigu á jeppa í einn dag hafi verið greiddar 30.000 kr. og fyrir kerru 10.000-15.000 kr. aukalega á dag. Stefnandi krefjist hins vegar aðeins 30.000 kr. á dag fyrir vinnuframlag sitt og 30.000 kr. á dag fyrir leigu á ökutæki, eða samtals 60.000 kr. Ljóst megi því vera að stefndi hafi hagnast á hverjum degi fyrir hvert ökutæki um að minnsta kosti 7.000 kr.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í 45., 47., 52. og 54. gr. laga nr. 50/2000 laga um lausafjárkaup. Um gjalddaga kröfunnar er einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Enn fremur er vísað til 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og annarra viðeigandi ákvæða laganna. Jafnframt er vísað til annarra almennra reglna fjármunaréttar, kröfuréttar og samningaréttar. Einnig er byggt á lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. og 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 með síðari breytingum. Dráttarvaxta er krafist frá þeim degi sem liðinn er mánuður frá þeim degi sem stefnandi sendi innheimtuviðvörun.

Krafan um málskostnað styðst við 129. gr., sbr. 1. mgr. 130. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að þær málsástæður sem stefnandi byggir reikning sinn á séu ekki í samræmi við lögskipti aðila. Ekki hafi verið um að ræða að stefndi væri leigutaki að bifreiðunum, heldur hafi verið um að ræða umsýslu með bifreiðunum sem hafi verið hluti af víðtækri samvinnu aðila. Allur málsgrundvöllur stefnanda hangi á þeirri málsástæðu einni að stefndi hafi verið leigutaki að bifreiðunum. Hins vegar sé það sannað af stefnanda sjálfum og fyrri fullyrðingum hans að um slík viðskipti hafi ekki verið að ræða. Þar með verði ekki hjá því komist að sýkna stefnda af kröfum stefnanda, enda verði dómur ekki byggður á öðrum málsástæðum en þeim sem stefnandi sjálfur teflir fram.

Stefndi vísar sérstaklega til dóms Hæstaréttar Íslands nr. 500/2016, en dómur hafi fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til hið gagnstæða sé sannað, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi kveðst ekki gera sérstaka kröfu um frávísun en telur eigi að síður að þetta eigi að varða frávísun ex officio, leiði það ekki til sýknu.

Stefndi telur að kröfur stefnanda séu of seint fram komnar. Kröfur stefnanda hafi ekki komið fram í núverandi mynd fyrr en með bréfi frá lögmanni stefnanda 9. apríl 2015. Það hafi verið fyrst þá sem stefnandi gaf út reikning vegna kröfu sinnar. Núverandi málatilbúnaður stefnanda byggist á því að stefndi hafi verið leigutaki að umræddum bifreiðum og vinnuframlagi stefnanda í þágu stefnda. Upphaflega hafi málatilbúnaður stefnanda hins vegar tekið mið af því að stefndi hefði verið umsýsluaðili með rekstri bifreiðanna. Kröfur á því byggðar hafi komið fram í febrúar 2014. Stefndi hafi svarað kröfum stefnanda með bréfi 30. maí 2014 þar sem kröfum stefnanda hafi verið hafnað enda þá orðið ljóst að stefndi hefði lagt til a.m.k. jafn hátt framlag á móti til stefnanda. Þeim kröfum hafi stefnandi ekki haldið til streitu. Síðan hafi stefnandi sett fram nýjar kröfur tæpu ári eftir bréf stefnda til stefnanda, með innheimtubréfi 9. apríl 2015, en þá loksins hafi stefnandi þó haft fyrir því að gefa út reikning fyrir hinum annars haldlausu kröfum sínum. Hefði stefnandi yfir höfuð átt einhverjar og réttmætar kröfur á hendur stefnda hefði honum því borið að gera þær innan eðlilegs tíma, studdar reikningi og í síðasta lagi innan eðlilegs tíma eftir að stefndi hafnaði kröfum hans með bréfi 30. maí 2014. Augljóst sé að stefnandi hafi hins vegar aldrei vitað um hvað var samið, hvers hann ætti að krefjast eða hvernig hann ætti yfir höfuð að byggja upp kröfur sínar. Stefnandi hafi því þurft tæplega eitt og hálft ár til að komast að niðurstöðu um hvernig hann ætti að haga kröfum sínum, hvernig hann ætti að sundurliða þær sem og að skrifa út reikning byggðan á þeim.

Þá segir stefndi að stefnandi hafi ekki einu sinni sjálfur lagt fram í upphaflegu dómsmáli öll þau innheimtubréf og samskipti sem aðilar hefðu áður átt vegna stórfurðulegra innheimtutilrauna stefnanda snemma árs 2014, þar sem kröfur stefnanda og málsástæður, sem og fjárhæðir, hafi verið allt aðrar en í núverandi málatilbúnaði stefnanda. Allt framangreint, sem og sá reikningur sem stefnandi gaf út 5. mars 2015, séu dæmi um hversu glórulaus málatilbúnaður stefnanda er.

Stefndi telur þannig að stefnandi hafi með tómlæti sínu við að koma fram kröfum sínum og sundurliða þær glatað rétti sínum til að halda kröfum sínum uppi, hafi stefnandi yfir höfuð átt nokkurn slíkan rétt. Stefndi krefst því sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi byggir einnig á því að stefndi hafi ekki leigt bifreiðarnar af stefnanda heldur hafi notkun þeirra verið hluti af samvinnu aðila þar sem báðir hafi afhent hinum verðmæti í einhverju formi og svo hafi fyrirkomulagið verið gert upp eftir hendinni. Engir reikningar hafi farið á milli aðila vegna þessara viðskipta. Enda hafi reikningsviðskipti ekki verið grundvöllur að samvinnu aðila, heldur vinnuskiptafyrirkomulag sem byggst hafi á náinni vináttu þeirra. Stefnandi hafi ekki einu sinni gert líklegt að eitthvað annað gilti um samband hans við stefnda en vinnuskiptafyrirkomulag. Þvert á móti hafi fullyrðingar hans sjálfs og málatilbúnaður sýnt fram á og sannað hvert eðli samvinnu þeirra var.

Stefndi kveður að málatilbúnaður í stefnu hafi tekið á sig nýja mynd frá upphaflegum kröfum stefnanda sem hafi tekið mið af því að stefndi væri umsýsluaðili. Málatilbúnaður stefnda taki mið af því, að sem hluta af samvinnu aðila hafi stefndi verið umsýsluaðili með rekstri bifreiðanna. Það sé sannað af stefnanda sjálfum að viðskiptasamband þeirra hafi verið með þeim hætti að um vinnuskiptafyrirkomulag væri að ræða, þótt stefnandi hafi í útreikningum sínum þar tekið mið af óraunhæfu umsýslugjaldi til stefnda. Upphaflega hafi stefnandi þó tekið mið af því að honum bæri að láta af hendi umsýslugjald, nokkuð sem hann virðist síðar hafa viljað fá án greiðslu.

Um bifreiðina AN-467 segir stefndi að hún hafi verið tjónabíll sem stefnandi hafi fest kaup á veturinn 2012/2013, en hann hafi viljað breyta honum í pickup. Stefndi og stefnandi hafi komist að þeirri niðurstöðu að þeir gætu farið í samvinnu um bifreiðina og því verið ákveðið að ráðast í vinnu við hana á fyrrgreindum forsendum, að bifreiðin yrði sérsmíðuð fyrir ferðaþjónustu og að stefndi myndi sjá fyrir efni og vinnu við breytingarnar. Stefndi hafi lagt til að grind bifreiðarinnar yrði lengd um 108 cm, þar sem sú lengd myndi passa vel fyrir aksturinn á sumrin, en stefnandi hafi viljað lengja grindina um 90 cm og það hafi orðið ofan á þrátt fyrir hugmyndir stefnda, enda hafi stefnandi átt bifreiðina.

Fyrirsvarsmaður stefnda hafi síðan unnið baki brotnu við breytingarnar á bifreiðinni ásamt stefnanda veturinn 2012/2013, eða alls 450 klukkustundir, sem hafi átt að reiknast út á 3.000 kr. á klst. auk vsk. í vinnu, eða samtals 1.674.000 kr. í vinnuskiptum aðila. Þá hafi stefndi lagt til efni til smíðinnar að fjárhæð 1.200.000 kr., hurð og sæti í bifreiðina að fjárhæð 50.000 kr. Svo hafi stefndi lagt til dekk að fjárhæð 500.000 kr. og efni frá K-kk-þgf B-kk-þgf að fjárhæð 200.000 kr. Heildarvirði efnis og vinnu sem stefndi hafi lagt fram í bifreiðina hafi því verið 3.624.000 kr. Þetta hafi stefndi gert sem hluta af samvinnu aðila, sem hafi verið hugsuð báðum aðilum til hagræðis og tekna. Stefnandi viðurkenni raunar flest framangreint, að því frátöldu að hann viðurkenni ekki að fullu vinnu stefnda að fjárhæð 1.674.000 kr. sem og hurð og sæti í bifreiðina að fjárhæð 50.000 kr.

Sem gagngjald myndi stefnandi láta stefnda sjá um umsýslu bifreiða og inna af hendi vinnu fyrir stefnda við akstur. Það hafi orðið úr. Stefndi hafi síðan séð bifreiðunum fyrir verkefnum, og stefndi greitt allan kostnað vegna daglegs rekstrar bifreiðanna. Það eina sem stefnandi hafi gert hafi verið að útvega bifreiðarnar. Stefndi sé ferðaþjónustufyrirtæki sem hafi skipulagt allt varðandi ferðirnar og séð um allt er varðaði ferðirnar, verkefnaöflun, skipulagningu, semja um vinnutilhögun, semja um verð, innheimta og færa bókhald. Bifreiðinni hafi verið ekið í samtals 70 daga á tímabilinu. Tekjur af bifreiðinni hafi verið 4.760.000 kr., þ.e. 68.000 kr. á dag í 70 daga, 25% umsýslugjald stefnda, 1.190.000 kr., ökumaður (fyrirsvarsmaður stefnda) í 70 daga á 35.000 kr. á dag, samtals 2.450.000 kr., olíukostnaður að fjárhæð 500.000 kr. og smurning að fjárhæð 17.370 kr. Uppgjör vegna bifreiðarinnar sundurliðist því réttilega svo:

Tekjur af AN-467 4.760.000 kr.

Umsýslugjald stefnda -1.190.000 kr.

Bílstjóri í 70 daga á 35.000 kr. á dag -2.450.000 kr.

Olíukostnaður (viðurkennt af stefnanda, dskj. 21) -500.000kr.

Smurning -17.370 kr.

Samtals 602.630 kr.

Stefndi telur þetta uppgjör vera rétt vegna umsýslu stefnda með bifreiðinni sem hluta af samvinnu aðila og í samræmi við viðtekna venju í greininni um slík uppgjör og enn fremur í samræmi við upphaflegar kröfugerðir stefnanda sjálfs.

Þetta sé síðan fyrir utan vinnu stefnda við bifreiðina, sem hafi skapað stefnanda um leið mikinn virðisauka. Vinna og útlagður kostnaður stefnda vegna bifreiðarinnar sundurliðist síðan svo:

Vinna stefnda, 450 klst. á 3.000 kr., auk vsk. 1.674.000 kr.

Efni til smíði bifreiðarinnar 1.200.000 kr.

Hurð og sæti í bifreiðina 50.000 kr.

Dekk (viðurkennt af stefnanda) 500.000 kr.

Efni frá K-kk-þgf B-kk-þgf o.fl. (viðurk. af stefnanda) 200.000 kr.

Samtals 3.624.000 kr.

Þetta hafi verið framlag stefnda til samvinnu aðila varðandi bifreiðina AN-467. Stefnandi hafi sjálfur raunar viðurkennt vinnu stefnda vegna bifreiðarinnar AN-467, en þar meti hann vinnu stefnda á 500.000 kr., en hann hafi miðað við tímagjaldið 1.500 kr. á klst. Enginn fullorðinn maður myndi vinna á slíku tímagjaldi í útseldri tímavinnu og það gjald sem stefndi hafi miðað við, 3.000 kr., sé einnig í lægri kantinum. Það sé því ljóst að stefndi hafi viðurkennt vinnu stefnanda í samtals 333,3 vinnustundir á 1.500 kr. á klst. Það tímagjald geti aldrei talist sanngjarnt né eðlilegt, en stefnandi sjálfur áskilji sjálfum sér t.a.m. 7.000 kr. tímagjald fyrir að sækja bíl. 3.000 kr. tímagjald sé því eðlilegt og sanngjarnt og verði ekki miðað við lægra gjald en það. Samkvæmt fullyrðingum stefnanda sjálfs hafi stefndi því unnið a.m.k. 333,3 klst. við breytingar á AN-467 sem margfaldist með 3.000 króna tímagjaldi, eða alls 1.000.000 kr.

Stefnandi hafi ákveðið, þrátt fyrir að hafa á þessum tímapunkti viðurkennt að stefndi hefði lagt af hendi umtalsverða vinnu við bifreiðina, að byggja endanlega kröfugerð sína ekki á því. Enda hafi hann í millitíðinni viðurkennt að hann ætlaði að taka vinnuframlag stefnda traustataki sem einhvers konar skaðabætur. Þetta kemur fram í bréfi stefnanda, dags. 5. júlí 2014, þar sem segi: „Það hljóti og að teljast eðlilegt að vinna hans sé tekin upp í bætur vegna samningsrofs.“

Þá hafi stefnandi viðurkennt framlag stefnda vegna varahluta úr Bílabúð Benna að fjárhæð 40.000 kr.

Stefnandi hefur því sjálfur viðurkennt framlag stefnda að fjárhæð 2.840.000 kr. til bifreiðarinnar AN-467, en kröfugerð hans miði þó aðeins við 1.650.000 kr.

Hvað varðar bifreiðina MN-573 þá segir stefndi að stefnandi hafi ekið bifreiðinni alls 55 daga. Áætlun hans um innkomu á bifreiðina sé nærri lagi. Olíukostnaður samkvæmt stefnanda sjálfum hafi verið 430.000 kr. Í ferðaþjónustu á Íslandi tíðkist það að greiða umsýslugjald (commission) til þeirra sem selja ferðir fyrir aðra aðila. Það sé almennt 20% þó að ekkert sé gert annað en að afhenda auglýsingabækling fyrir viðkomandi ferðaskipuleggjanda sem síðan leiðir til sölu ferðar. Allar ferðir sem stefnandi hafi farið í hafi stefndi útvegað. Stefnandi hafi ekki útvegað svo mikið sem einn dag í vinnu fyrir sína bíla né fyrir bíla stefnda. Öll vinna við að afla verkefna, skipulagningu, semja um vinnutilhögun, semja um verð, innheimta og færa bókhald hafi verið í höndum stefnda. Stefndi hafi getað þetta vegna þeirrar miklu vinnu sem hann hafi lagt í við að byggja upp fyrirtækið árum saman. Það hafi verið út á viðskiptavild hans eins sem umrædd verkefni hafi komið inn. Stefnda þyki því ekki ofáætlað að hann taki 25% umsýslugjald, enda hafi stefnandi haft aðgang að allri slíkri þjónustu frá stefnda. Þá verði heldur ekki framhjá því horft að til að sinna þeim verkefnum sem stefnandi tók að sér hafi þurft að hafa bæði bíl og kerru. Kerrurnar hafi stefnandi fengið lánaðar hjá stefnda en auðvitað reiknist daggjaldið út á hið sama og aðrir þurfi að greiða, en slíkar kerrur leigi stefndi öðrum út á 10.000 kr. á dag, en það sé staðfest af stefnanda sjálfum í stefnu málsins en þar viðurkenni stefnandi að verð á jeppa sé 10.000 kr. hærra ef hann er með kerru. Stefnandi hafi sjálfur ætíð krafist fulls verðs fyrir sitt eigið framlag í samvinnu aðila og hið sama geri stefndi. Framlag stefnanda til samvinnu aðila með bifreiðinni hafi því verið eftirfarandi:

Tekjur af MN-573 5.000.000 kr.

Olíukostnaður -430.000 kr.

Bílstjóri (eigandi ökutækis) -0 kr.

Umsýslugjald stefnda -1.250.000 kr.

Leiga á kerru í 55 daga -550.000 kr.

Samtals 2.770.000 kr.

Þetta uppgjör sé rétt vegna umsýslu stefnda með bifreiðinni í umræddu samstarfi aðila. Þetta sé í samræmi við viðtekna venju í greininni og enn fremur í samræmi við upphaflegar kröfugerðir stefnanda sjálfs.

Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu stefnanda um leigu á kerru vegna bifreiðarinnar, en stefndi hafi ekki lagt fram neina kerru, heldur hafi það verið stefndi. Ef um leigufyrirkomulag væri að ræða þá ætti stefnandi að greiða stefnda leigu en ekki öfugt. Krafa stefnanda vegna bifreiðarinnar ætti því að lækka um 600.000 kr. vegna þessa.

Þá er sérstaklega mótmælt hugmyndum stefnanda um álag bílstjóra að fjárhæð 300.000 kr. en það sé úr lausu lofti gripið.

Um bifreiðina ED-009 segir stefndi að um hafi verið að ræða bifreið sem upphaflega hafi verið keypt í varahluti fyrir bifreiðina TV-680 sem sé í eigu stefnda. TV-680 hafi verið notuð í þeim ferðum sem stefnandi krefjist greiðslu fyrir og því sé krafan haldlaus. Bifreiðin ED-009 hafi ekki verið á númerum á því tímabili sem um ræðir. Samkvæmt staðfestu afriti frá Samgöngustofu hafi númer bifreiðarinnar verið lögð inn og ekki tekin út aftur fyrr en 26. nóvember 2013. Krafa stefnanda vegna bifreiðarinnar sé því réttilega 0 kr. Hvað þessa kröfu varðar þá sé rétt að halda því til haga að með henni sé stefnandi að saka stefnda um refsiverða háttsemi. Þar með sé stefnandi í raun og veru að saka sjálfan sig um sömu háttsemi. Það sæti einnig furðu að þessari hugmynd sé teflt fram á þessum tímapunkti en ekki á árinu 2013, hefði yfir höfuð verið um slíka háttsemi að ræða. Það að stefnandi hafi ekki gert það segi þó sína sögu. Stefnda sé með öllu ókunnugt um grundvöll þessara ásakana og ef þær eru réttar, að hluta til eða í heild, þá hafi það verið stefnandi sjálfur sem hafi notað bifreiðina með þessum hætti.

Heildarframlag stefnanda vegna vinnuframlags og notkunar bifreiða stefnanda í samvinnu aðila sé því réttilega samtals 3.372.630 kr. (602.630 + 2.770.000) þegar dreginn hefur verið frá útlagður kostnaður, umsýsla og vinna stefnda.

Þá áréttar stefndi að stefnandi hafi þegar viðurkennt að honum beri að greiða stefnda umsýslugjald, sbr. t.d. bréf 4. febrúar 2014, þar sem stefnandi hafi viðurkennt í þáverandi kröfugerð sinni að honum bæri að greiða stefnda samtals 725.000 kr. í umsýslugjald vegna AN-467 og MN-573.

Þarna eigi svo enn eftir að taka mið af fyrrgreindu framlagi stefnda til samvinnu aðila, vegna bifreiðarinnar AN-467 sem sé 3.624.000 kr., sbr. fyrri umfjöllun í þessum lið um bifreiðina AN-467. Þá sé enn fremur eftir að taka til greina tvær innborganir sem stefndi hafi gert að fjárhæð samtals 2.400.000 kr.

Einnig byggir stefndi á því að innborganir hans hafi verið „núllaðar út“ með óréttmætum, upplognum og röngum reikningum stefnanda. Stefndi hafi greitt stefnanda 2.400.000 kr. í tveimur greiðslum á árinu 2013. Þá fyrri með greiðslu 12. ágúst 2013 og þá seinni 4. desember 2013, vegna meintrar skuldar stefnda við stefnanda sem nú hafi verið höfðað mál vegna. Þetta hafi stefndi gert þrátt fyrir að það væri á þessum tíma algjörlega óljóst hver staðan væri í viðskiptum þeirra og enn fremur þrátt fyrir að stefnandi hefði ekki sent stefnda nokkrar sundurliðanir, hvað þá reikning vegna viðskiptanna, en eigi að síður hafi stefndi greitt í þeirri trú að hann fengi það á móti. Stefndi hafi þó reynt að fá stefnanda til að senda sér reikninga. Þrátt fyrir að enginn reikningur bærist og að staða í viðskiptum á milli aðila væri algjörlega óljós hafi stefndi innt af hendi greiðslu án þess að nokkuð bólaði á umbeðnum reikningi. Þeir reikningar hafi ekki skilað sér, þótt þeir hefðu skilað sér löngu síðar dagsettir aftur í tímann, en grundvöllur þeirra reikninga hafi þó verið að stórum hluta til upplogin vinna ætluð til að núlla út fyrrgreindar greiðslur.

Greiðslurnar tvær hafi verið eyrnamerktar deilum aðila vegna samstarfsins um bifreiðarnar. Þetta sé staðfest af stefnanda sjálfum með sundurliðunum hans þar sem hann tiltekur greiðslurnar, m.a. handskrifuðu blaði sem lagt hefur verið fram í málinu, þar sem hvergi hafi verið talað um þær kröfur sem hann síðan byggir reikningana á sem síðar komu og hafi verið bersýnilega ætlað að núlla út innborganirnar tvær. Reikningunum hafi verið mótmælt af stefnda með bréfi 30. maí 2015, þar sem stefndi tiltaki sérstaklega að tilgangur reikninganna sé að núlla út þær greiðslur sem stefndi hafi innt af hendi. Þá sé enn fremur á því byggt að allar athugasemdir stefnanda við höfnun stefnda, með bréfi 30. maí 2014 til lögfræðings stefnanda, séu of seint fram komnar.

Stefndi byggir jafnframt á því að fyrir utan vinnu og efni sem stefndi hafi lagt stefnanda til, sem getið hefur verið að ofan, hafi stefndi lagt stefnanda til annað efni, þ.e. aukahluti í bifreiðina MN-573 að fjárhæð 84.631 kr., varahluti í brúnan bíl af gerðinni Nissan Patrol í eigu stefnanda, að fjárhæð 100.000 kr., auk ýmissa hluta sem stefndi hafi keypt fyrir verkstæði stefnanda og ekki hafi verið skilað, að verðmæti 189.067 kr. Samtals sé annað efni sem stefndi hafi lagt út fyrir í þágu stefnanda því upp á 373.698 kr.

Þegar samvinna málsaðila sé dregin saman komi í ljós að staðan aðila á milli hafi verið eftirfarandi þegar stefnandi ákvað að gefa út reikning þann sem er grundvöllur að kröfu hans í máli þessu:

Uppgjör vegna AN-467 602.630 kr.

Uppgjör vegna MN-573 2.770.000 kr.

Vinna og útlagður kostnaður stefnda vegna AN-467 -3.624.000 kr.

Innborgun, dags. 12.8.2013 -1.200.000 kr.

Innborgun, dags. 4.12.2013 -1.200.000 kr.

Annað efni -373.698 kr.

Samtals alls -3.025.068 kr.

Stefndi segir að þegar þetta flókna og ruglingslega mál sé krufið til mergjar og sundurliðað hafi stefnandi verið í mínus gagnvart stefnda upp á þó nokkrar fjárhæðir, en ekki öfugt, þegar hann hafi ákveðið að hlaupa til og hefja málarekstur gegn stefnda. Hefði stefnandi ekki verið jafn blindur á eigin hagsmuni, á meðan hann horfði eins og hann mest gat framhjá hagsmunum stefnda, hefði hann áttað sig á þessu. Það hefði sparað aðilum máls þessa töluvert mikið umstang og kostnað. Stefnandi hljóti að hafa vitað hver staða aðila í viðskiptum þeirra væri. A.m.k. nægilega vel til að átta sig á því að stefndi væri ekki í mínus gagnvart honum. Hann hafi því farið í mál þetta að tilefnislausu og gegn betri vitund. Þetta hafi enn fremur komið skýrt fram í aðalmeðferð fyrir héraðsdómi í máli nr. E-863/2015 þar sem deilt hafi verið um sömu hluti. Eftir aðalmeðferð í því máli hefði stefnanda í allra síðasta lagi mátt ljóst vera hver staðan í viðskiptum þeirra væri.

Stefndi telur sannað af öllum gögnum málsins hvert eðli viðskipta aðila máls var. Aldrei hafi verið gefnir út neinir reikningar og niðurstaða viðskiptanna eftir að skuldajafnað hafði verið skyldi ráða því hver skuldaði hverjum hvað. Stefnandi hafi framkvæmt víðtæka skuldajöfnun áður en hann sendi út reikninginn. Hins vegar hafi hann ekki tekið tillit til fjölmargra atriða, stefnda í hag, sem hann hafi sjálfur viðurkennt mörg hver með öðrum hætti. Uppgjör stefnanda hafi verið kolrangt en rétt uppgjör leiði til þeirrar niðurstöðu að stefndi standi ekki í neinni skuld við stefnanda, heldur halli á stefnda í því uppgjöri. Reikningur sá sem stefnandi byggir á í málinu sé því haldlaus, enda hafi enginn grundvöllur verið fyrir honum þegar hann var gefinn út. Enn fremur sé hann haldlaus þar sem grundvöllur þeirra viðskipta sem stefnandi byggir reikninginn á hafi ekki verið til staðar.

Að öðru leyti mótmælir stefndi öllum kröfum stefnanda í máli þessu sem röngum og/eða ósönnuðum. Stefndi vísar til dóms Hæstaréttar í máli nr. 500/2016, þeirra röksemda og fullyrðinga sem stefnandi hafi sett þar fyrir kröfum sínum og hvernig hann hafi lýst viðskiptasambandi aðila og niðurstöðu Hæstaréttar. Þar lýsi stefnandi ítarlega að um umsýsluviðskipti væri að ræða, en hann hafi byggt málatilbúnað sinn eigi að síður á því að stefndi væri leigutaki að bifreiðunum.

Stefndi mótmælir tilvísunum stefnanda til laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda er enn fremur sérstaklega mótmælt, enda standi stefndi ekki í neinni skuld við stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sér í lagi 1. mgr. 28. gr. og 131. gr. Þá er vísað til almennra reglna samninga-, kröfu- og skaðabótaréttar. Einnig er vísað til almennra reglna um tómlæti, sem og reglna laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup varðandi tómlætissjónarmið.

Stefndi krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, og álags á dæmdan málskostnað, í samræmi við heimild í 131. gr. sömu laga, þar sem stefnandi hafi farið í mál þetta án tilefnis og gegn betri vitund. Við ákvörðun málskostnaðar verði að hafa í huga afar ruglingslegan og margsaga málatilbúnað stefnanda og varnir stefnda því mun víðtækari og tímafrekari en eðlilegt myndi teljast. Þá beri að líta til þess að stefnandi sé að neyða stefnda til að taka til varna í annað skiptið vegna sama ágreiningsefnis fyrir héraðsdómi.

IV.

Í máli þessu krefst stefnandi þess að stefndi greiði honum skuld samkvæmt reikningi stefnanda, sem stefnandi gaf út 5. mars 2015, að fjárhæð 6.130.000 kr. Krafa stefnanda er byggð á vinnu stefnanda og leigu á þremur ökutækjum stefnanda sem hafi verið notaðar í starfsemi stefnda sumarið 2013, en stefndi er fyrirtæki í ferðaþjónustu sem sinnir skipulagningu ferða og farþegaflutningum hér á landi.

Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að málsaðilar hafi samið um tiltekið vinnuframlag stefnanda og leigu á umræddum ökutækjum. Fyrir liggur að stefnandi sinnti um árabil viðhaldi á bifreiðum fyrir stefnda. Með stefnanda og fyrirsvarsmanni stefnda, K-kk-þgf G-kk-þgf K-kk-þgf, tókst góður vinskapur og virðist sem þeir hafi ætlað í nánara samstarf og var rætt um að stefnandi yrði hluthafi í stefnda. Ekkert í gögnum málsins eða vitnisburði fyrir dómi styður þær fullyrðingar stefnanda að samið hafi verið um tiltekna vinnu og leigu stefnda á ökutækjum stefnanda. Gögn málsins og framburður stefnanda sjálfs fyrir dómi styður hins vegar frásögn fyrirsvarsmanns stefnda að um samstarf eða vinnuskiptafyrirkomulag hafi verið að ræða, en stefnandi sagði að samningur hans við fyrirsvarsmann stefnda hefði verið um það að stefnandi kæmi inn í fyrirtækið með honum og stefnandi setti sína bíla inn í það fyrirtæki og væri hluthafi með honum. Það liggur fyrir að sumarið 2013 voru ökutæki í eigu stefnanda notuð í rekstri stefnda og að stefnandi sinnt akstri í ferðum á vegum stefnda. Það liggur jafnframt fyrir samkvæmt gögnum málsins og framburði vitna að stefndi lagði til vinnu og efni við ökutæki stefnanda sem stefnandi nýtur góðs af. Þá er einnig ljóst að það var stefndi sem skipulagði ferðirnar, útvegaði kerru fyrir ökutæki stefnanda og hafði af rekstrinum ýmsan kostnað. Haustið 2013 lá fyrir að ekki var samkomulag um samstarf aðila og reis ágreiningur milli málsaðila um uppgjör vegna viðskiptanna um sumarið. Í bréfi í október 2013 gerði fyrirsvarsmaður stefnda tillögu að uppgjörinu fyrir framlag stefnanda. Aðeins var um tillögu að ræða en ekki bindandi yfirlýsingu um að stefnda bæri að greiða kröfu þá sem stefnandi hefur uppi í málinu. Þá er heldur ekki unnt að líta svo á að stefndi hafi í öðrum gögnum málsins skuldbundið sig til að greiða kröfu stefnanda um vinnu og leigu á ökutækjum.

Samkvæmt öllu framansögðu hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann eigi kröfu á hendur stefnda fyrir vinnu og leigu á ökutækjum heldur virðist þvert á móti sem hallað hafi á stefnda í viðskiptum þeirra. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað, en ekki eru næg efni til að dæma álag á málskostnað. Þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 600.000 kr.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, This is Iceland ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, A-kk-ef E-kk-ef K-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf