X-19/2008

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur uppkveðnum 7. október 2008, var Samson eignarhaldsfélagi ehf. veitt heimild til greiðslustöðvunar allt til þriðjudagsins 28. október 2008 kl. 15:00. Málefnið var tekið fyrir á ný á dómþingi þann dag. Mætti þá G-kk-nf S-kk-nf hrl., aðstoðarmaður skuldarans við greiðslustöðvun, og lagði fram beiðni um framlengingu greiðslustöðvunar ásamt gögnum í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 15. gr. laga nr. 21/1991.

Þá var mætt af hálfu Commerzbank International S.A., sem er einn af lánadrottnum sóknaraðila, og mótmæli höfð uppi við kröfu um framlengingu greiðslustöðvunar. Af því tilefni var ágreiningsmál þetta þingfest. Málið var flutt 31. október sl. og tekið til úrskurðar.

Sóknaraðili, Samson eignarhaldsfélag ehf., gerir þær dómkröfur að greiðslustöðvun félagsins verði framlengd.

Varnaraðili, Commerzbank International S.A., krefst þess að beiðninni verði hafnað. Þá er krafist málskostnaðar.

I

Í greinargerð aðstoðarmanns skuldarans kemur fram að vegna þeirrar óvissu sem ríkt hafi í viðskiptalífinu og þeirrar miklu óvissu sem ríki um verðmæti megineigna félagsins, telji stjórn Samson nauðsynlegt að óska eftir framlengingu heimildar til greiðslustöðvunar til þess að vernda þau verðmæti sem eftir eru í félaginu.

Þar sem skilanefnd Landsbanka Íslands hf. hafi ekki lagt fram upplýsingar sem varpað geti ljósi á verðmæti hlutafjár í Landsbankanum eftir að nefndin tók við stjórnun bankans, ríki mikil óvissa um raunverulega stöðu Samson. Þar sem um verulegan hlut sé að ræða, skipti það máli að niðurstaða fáist um það hvort verðmæti séu fólgin í bréfunum. Það hafi áhrif á stöðu almennra kröfuhafa í félaginu. Sama megi segja um afdrif nettóeignar félagsins í framvirkum gjaldmiðlaskiptasamningum við Glitni banka hf. og möguleika á því að skuldajafna skuld við bankann skv. skuldabréfum á móti eign sem sé fólgin í skiptasamningunum. Ekki hafi gefist færi á því að taka upp viðræður við skilanefnd Glitnis um niðurstöðu þessara mála.

Þá þurfi að kanna réttarstöðu félagsins á grundvelli samnings sem félagið gerði við Landsbanka Íslands hf. þann 8. september sl. um kaup á kröfu skv. lánasamningi vegna láns sem bankinn veitti Jointrace Limited, London, m.a. með sjálfskuldarábyrgð Eimskipafélags Íslands hf. sem og skuldbindingu um að kaupa nánar tilgreindar kröfur vegna bankaábyrgða sem Eimskip beri sjálfskuldarábyrgð á. Telji stjórnendur félagsins nauðsynlegt að varpa frekara ljósi á skyldur félagsins samkvæmt samningi þessum í ljósi breyttra aðstæðna.

Þá séu áhöld um réttmæti skuldajöfnunaryfirlýsingar kröfuhafa félagsins sem bárust eftir að tilkynnt var um greiðslustöðvun félagsins og vilji stjórnendur fá ráðrúm til að kanna réttarstöðu félagsins vegna þessa.

Stjórnendur félagsins hafi þegar gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að draga úr rekstrarkostnaði félagsins eftir því sem frekast sé unnt. Þá standi yfir undirbúningur þess að innheimta kröfur og selja óveðsettar eignir.

Stjórnendur Samson hafi á undanförnum dögum reynt að ræða framangreinda áætlun við helstu kröfuhafa félagsins. En ekki sé unnt að ljúka neinu heildstæðu mati á stöðu félagsins fyrr en skilanefndir Landsbankans og Glitnis hafa lokið störfum.

II

Mótmæli varnaraðila eru byggð á eftirfarandi rökum:

1. Vísað er til krafna á hendur Samson samkvæmt lánasamningi dags. 27. október 2005, sem og skrár Samson yfir eignir og skuldir þar sem fram kemur að skuld Samson vegna þess láns sem varnaraðili er umsjónaraðili (e. Facility Administrator) fyrir nemur samtals kr. 7.789.000.000. Þá er vísað til krafna á hendur Samson samkvæmt lánasamningi dags. 28. mars 2007, sem og skrár Samson yfir eignir og skuldir þar sem fram kemur að skuld Samson vegna þess láns sem varnaraðili er umsjónaraðili (e. Agent) fyrir nemur samtals kr. 15.577.000.000. Í báðum tilvikum er miðað við það gengi sem notað er í skrá Samson yfir eignir og skuldir. Varnaraðili er umsjónarmaður þessara lána fyrir alla lánveitendur sambankalánanna samkvæmt lánasamningunum og kemur fram sem fulltrúi og í umboði allra lánveitanda samkvæmt þeim.

2. Það er mat varnaraðila að synja eigi um áframhaldandi greiðslustöðvun, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991 enda (i) sé Samson þegar sýnilega orðið skylt að krefjast gjaldþrotaskipta samkvæmt 2. mgr. 64. gr. sbr. 1. tl. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991 sbr. 4. tl. 2. mgr. 12. gr. sömu laga, (ii) þá séu ráðagerðir Samson sbr. framlagða skýrslu aðstoðarmanns sem og framlagða fundargerð kröfuhafafundar, ekki líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál Samson sbr. 1. tl. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991 sbr. 6. tl. 2. mgr. 12. gr. sömu laga og (iii) í ljósi þessa þá þjóni áframhaldandi greiðslustöðvun ekki tilgangi, sbr. 5. tl. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991. Verður nú fjallað nánar um rök og málsástæður að baki framangreindu.

i. Skylt að krefjast gjaldþrotaskipta

Varnaraðili bendir á að í skýrslu aðstoðarmanns komi fram að sótt verði um áframhaldandi greiðslustöðvun, m.a. vegna þess að mikil óvissa ríki um raunverulega stöðu Samson og að máli skipti að niðurstaða fáist um hvort verðmæti felist í bréfum Samson í Landsbanka Íslands hf. Að sama skapi komi fram í framlögðum lista yfir eignir og skuldir að jafnvel þó að bréf Samson í Landsbanka Íslands hf. rýrni um 50% þá sé félagið enn með jákvætt eigið fé. Varnaraðili byggir á að jafnvel þó að ekki sé til staðar skráð gengi á bréfum í Landsbanka Íslands hf. þá sé forsvarsmönnum Samson það fyllilega ljóst að virði hlutar Samson í Landsbanka Íslands sé afar takmarkað. Vísist í þessum efnum m.a. til fundargerðar kröfuhafafundar þar sem segi m.a., Fram kom að yfirgnæfandi líkur væru á því að það sé ekkert eigið fé í félaginu [...]. og Umtalsverðar líkur á því að eignir barnkanna hafi rýrnað það mikið að eigið fé sé ekkert [...]. Þá vísist jafnframt til viðtals við B-kk-þf G-kk-þf, aðaleiganda Samson í Morgunblaðinu þann 26. október 2008, þar sem fram komi hans mat á því að bréf Samson í Landsbanka Íslands hf., sem áður voru 130-140 milljarða virði, séu nú einskis virði.

Byggt er á því að þar sem yfirgnæfandi líkur séu á því að bréf Samson í Landsbanka Íslands hf. séu einskis virði sé þannig komið fyrir Samson að félaginu sé skylt að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, enda um bókhaldsskylt félag að ræða, sbr. 1. gr. laga nr. 145/1994, þar sem eign Samson í Landsbanka Íslands hf. sé yfirgnæfandi meirihluti allra eigna Samson sbr. framlagðan lista yfir eignir og skuldir. Jafnvel þó að litið verði svo á að bréf Samson í Landsbanka Íslands hf. hafi ekki fallið nema um, um það bil 70-80% frá því verði sem notað sé til viðmiðunar í þegar framlögðum lista yfir eignir og skuldir, sé Samson engu að síður ómögulegt að standa í skilum við lánadrottna sína sbr. lista yfir eignir og skuldir Samson. Til þess að raunverulega sé hægt að halda því fram að eitthvað verðmæti felist í hlut Samson í Landsbanka Íslands hf., verði að ganga út frá því að það muni að fullu takast að greiða allar kröfur Landsbanka Íslands hf. og eftir standi verðmæti í félaginu. Í því fælist meðal annars að allar útistandandi kröfur vegna Icesave reikninga Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi hefðu verið greiddar að fullu af bankanum eða þrotabúi hans.

Ekki sé þörf á að orðlengja frekar um þá staðreynd að ef eign S-x-x í Landsbanka Íslands hf. er einskis virði, eins og yfirgnæfandi líkur séu á, þá beri S-x-x að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta. Varnaraðili byggir á að greiðslustöðvun sé ekki úrræði sem sé ætlað að veita skuldara vernd gegn viðleitni skuldheimtumanna til að koma fram gjaldþrotaskiptum sem skuldarinn vanræki sjálfur að leita eftir þrátt fyrir skyldu til þess.

ii. Aðgerðir ekki líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál Samson ehf.

Í skýrslu aðstoðarmanns komi fram að sú fyrirætlun Samson að innheimta kröfur félagsins sem og að selja óveðsettar eignir. Við yfirferð á framlögðum lista yfir eignir og skuldir félagsins sé ljóst að jafnvel þótt að tækist að innheimta allar kröfur félagsins sem og selja allar óveðsettar eignir á markaðsvirði, fyrir utan óveðsett bréf í Landsbanka Íslands hf., þá muni slíkt vera fjarri því að nægja til að félagið gæti staðið í fullum skilum við lánadrottna sína. Þá beri að taka fram að langstærsta krafa félagsins (kr. 36.928.000.000 skv. framlögðu yfirliti) sé á hendur Jointrace Ltd. og tryggð með ábyrgð Eimskipafélags Íslands. Jointrace Ltd. sé móðurfélag XL Leisure Group, sem sé gjaldþrota, og ljóst verði að telja að krafa þessi verði ekki greidd nema með því að ganga á ábyrgð Eimskipafélags Íslands hf. Hvort og hvenær sú ábyrgð fáist greidd sé óljóst.

Varnaraðili vísar ennfremur til þess að Samson hafi ekki lagt fram neinar áætlanir um að afla nýs hlutafjár eða annarra fjárframlaga inn í félagið. Lög um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 geri það að skilyrði fyrir greiðslustöðvun sem og framlengingu greiðslustöðvunar að skuldari lýsi ráðagerðum um aðgerðir á greiðslustöðvunartíma sem séu raunhæfar og líklegar til að ráða bót á ógreiðslufærni hans. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að fyrirhugaðar aðgerðir teljist líklegar til þess. Engar upplýsingar hafi verið veittar um það hvernig Samson ætli sér að selja eignir félagsins eða hvaða eignir eigi að selja og engar upplýsingar hafi verið veittar um viðræður við helstu lánadrottna félagsins sbr. fyrirætlun Samson í úrskurði um greiðslustöðvun. Telja verði að Samson verði að bera hallann af upplýsingaskorti í þessum efnum enda verði að telja að ónógar upplýsingar af hálfu skuldara geti einar og sér leitt til þess að hafna beri beiðni um áframhaldandi greiðslustöðvun, sbr. m.a. 5. tl. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 21/1991.

Þær röksemdir sem fram komi í fundargerð kröfuhafafundar um að það séu enn ýmis verk sem þurfi að vinna í hjá Samson og að betra og ódýrara sé að þeirri vinnu sé komið fyrir hjá félaginu en hjá skiptastjóra vegna hagkvæmnisástæðna nægi ekki til framlengingar greiðslustöðvunar enda greiðslustöðvun hugsuð sem úrræði til að koma nýrri skipan á fjármál félags, ekki til að undirbúa farveginn fyrir skiptastjóra og auðvelda hans vinnu. Slíkar ráðgerðir séu í raun ósamrýmanlegar tilgangi greiðslustöðvunar. Telja verði að ráðagerðir skuldarans verði að beinast að því að bæta fjárhagsstöðu hans í framtíðinni og því eigi greiðslustöðvun ekki við nema skuldarinn ætli sér tilvist um ófyrirséðan tíma. Slík fyrirætlun verði ekki lesin úr framlögðum gögnum, þvert á móti. Þá komi einnig fram í fundargerð að líti kröfuhafar svo á að sú vinna sem er framundan sé betur komin hjá skiptastjóra en hjá félaginu, þá muni Samson ekki gera ágreining um það.

iii. Áframhaldandi greiðslustöðvun þjónar ekki tilgangi

Varnaraðili byggir ennfremur á því að í ljósi þess sem að ofan sé rakið liggi fyrir að áframhaldandi greiðslustöðvun muni ekki þjóna neinum tilgangi þar sem útséð sé með að nýrri skipan verði komið á fjármál Samson og gjaldþrot blasi því við. Veiting áframhaldandi greiðslustöðvunar þjóni því þeim tilgangi einum að fresta óumflýjanlegu gjaldþroti Samson. Því beri að hafna beiðni S-kk-ef með vísan til 5. tl. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991.

3. Í ljósi alls ofangreinds byggir varnaraðili á að ekki séu uppfyllt skilyrði III. kafla laga nr. 21/1991 fyrir því að Samson verði veitt framlenging á heimild sinni til greiðslustöðvunar og mótmælir því að beiðnin verði tekin til greina.

III

Meðal gagna sem fylgja skulu beiðni skuldara um áframhaldandi greiðslustöðvun er skrifleg greinargerð aðstoðarmanns skuldarans um hvernig staðið hefur verið að aðgerðum á greiðslustöðvunartímanum og hverjar ráðstafanir verði gerðar ef beiðnin verður tekin til greina, sbr. 2. mgr. 15. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í greinargerð aðstoðarmanns sóknaraðila er ekki gerð sérstaklega grein fyrir hvernig staðið var að aðgerðum á greiðslustöðvunartímanum eins og áskilið er í tilvitnaðri lagagrein. Þar kemur hins vegar fram að vegna þeirrar óvissu sem ríkt hafi í viðskiptalífinu og þeirrar miklu óvissu sem ríki um verðmæti megineigna félagsins, sé nauðsynlegt að óska eftir framlengingu heimildar til greiðslustöðvunar til þess að vernda þau verðmæti sem eftir eru í félaginu.

Það er lögbundinn tilgangur greiðslustöðvunar að skuldari, sem á í verulegum fjárhagserfiðleikum, ætli að koma nýrri skipan á fjármál sín og þannig ráða bót á greiðsluerfiðleikunum, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sá tilgangur sóknaraðila með greiðslustöðvun, að vernda verðmæti, samrýmist því ekki tilgangi greiðslustöðvunar eins og honum er lýst í tilvitnaðri lagagrein.

Aðstoðarmaður sóknaraðila lýsir í greinargerð sinni áætlunum um aðgerðir á greiðslustöðvunartímanum. Lúta þær að því að fá niðurstöðu um það hvort verðmæti séu fólgin í hlutafé í Landsbankanum og í framvirkum gjaldmiðlaskiptasamningi við Glitni banka hf. Sömuleiðis því hvort mögulegt sé að skuldajafna skuld við bankann samkvæmt skuldabréfum á móti eign sem fólgin sé í skiptasamningunum. Þá þurfi að kanna réttarstöðu sóknaraðila á grundvelli samnings sem gerður var við Landsbankann hf. 8. september sl. Ennfremur séu áhöld um réttmæti skuldajöfnunaryfirlýsingar kröfuhafa félagsins og kanna þurfi réttarstöðu þess af þeim sökum.

Ekki þykir sýnt að niðurstaða varðandi framangreindar ráðagerðir sóknaraðila séu til þess fallnar að ráða bót á ógreiðslufærni hans.

Loks er því lýst að yfir standi undirbúningur þess að innheimta kröfur og selja óveðsettar eignir.

Þykja upplýsingar um þessar ráðagerðir svo óljósar að ekki þykir unnt að leggja mat á það hvort þær séu raunhæfar eða líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál hans.

Þykir því ekki uppfyllt það skilyrði 6. tl. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 21/1991 fyrir veitingu greiðslustöðvunar, sem 1. tl. 2. mgr. 17. gr. laganna vísar til, að skuldarinn lýsi ráðagerðum um aðgerir sem eru raunhæfar og líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál hans.

Þegar fyrirliggjandi upplýsingar um efnahag sóknaraðila eru virtar, en stærsta eign félagsins er 41,85% hlutur í Landsbanka Íslands hf., þykir ekkert tilefni vera til að telja greiðsluörðugleika hans aðeins tímabundna. Verður því að fallast á það með varnaraðila að ákvæði 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 eigi við um aðstæður hans og að honum sé skylt að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta. Er því ekki uppfyllt skilyrði 4. tl. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 21/1991 fyrir veitingu greiðslustöðvunar, sem 1. tl. 2. mgr. 17. gr. laganna vísar til, að skuldara sé ekki sýnilega þegar orðið skylt að krefjast gjaldþrotaskipta á búi sínu.

Samkvæmt framangreindu ber, með vísan til 1. tl. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991, að synja sóknaraðila um áframhaldandi greiðslustöðvun.

Eftir niðurstöðu málsins verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Beiðni sóknaraðila, Samson eignarhaldsfélags ehf., um áframhaldandi greiðslustöðvun er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, Commerzbank International S.A., 150.000 krónur í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf

----------------------------