E-4877/2021

1. Mál þetta, sem dómtekið var 24. febrúar 2022, var höfðað þann 11. október 2021. Stefnandi er A, til heimilis [...,...], en stefndi er TM tryggingar hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

2. Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennd verði skaðabótaskylda úr ábyrgðartryggingu Z. hjá stefnda, vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir þann [...] 2019 [...,...]. Að auki er krafist málskostnaðar.

3. Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar en til vara að bótaábyrgð stefnda verði einungis dæmd að hluta og málskostnaður verði látinn niður falla.

Yfirlit málavaxta og ágreiningsefna

4. Um kl. [...,...], 2019 hugðist stefnandi sækja hóptíma í líkamsrækt hjá líkamsræktarstöðinni X, að [...,...],. Á leið sinni upp á efri hæð líkamsræktarstöðvarinnar féll stefnandi í stiganum þannig að hún hitti ekki á tröppuna sem hún ætlaði að stíga í og féll á tröppuna fyrir ofan.

5. Við fallið fékk stefnandi högg á vinstra læri og leitaði hún aðhlynningar á bráðamóttöku [...]. Skoðun læknis leiddi í ljós bólgu og mar um 5 cm fyrir ofan hnéskel og að ekki væri að sjá að vöðvar eða festur hefðu farið í sundur. Spenna væri eðlileg, hreyfigeta óskert og líklega væri um að ræða blæðingu inn í vöðva. Fólst meðferð læknis að mestu í verkjastillingu. Í málinu liggja fyrir myndir af áverkanum sem sýna stórt mar á vinstri fæti stefnanda sem nær allt frá ofanverðu læri og samfellt niður á neðanverðan kálfa.

6. Í læknisvottorði Heilsugæslunnar Y kemur fram eftirfarandi sjúkrasaga stefnanda hvað slysið varðar: Þann [...] 2020 leitaði stefnandi til heilsugæslunnar vegna afleiðinga slyssins þar sem enn væru miklir verkir í fætinum. Lýst var að gróp væri á lærvöðva og í framhaldi af ómskoðun lagði læknirinn B til að fram færi segulómskoðun á fætinum til nánari greiningar. Niðurstöður segulómskoðunar lágu fyrir þann [...] 2020 og voru þær að sjáanlegt væri mar á lærinu í fituvefnum undir húð en um minni háttar bólgu eða örvef væri 3 að ræða. Engin merki væru um rof í vöðvanum og ekki væri að sjá nein áverkamerki annars staðar. Þann [...] 2020 skoðaði C taugalæknir einnig stefnanda og taldi hann að hún hefði hlotið taugaskaða, líklegast viðvarandi, sem ylli verkjum, ofurnæmi og rýrnun á aðlægum vöðva. Í málinu liggur fyrir matsgerð D bæklunarskurðlæknis, dags. [...] 2021. Helstu niðurstöður hans voru að tímabundinn missir starfsorku stefnanda teldist vera 10 dagar frá slysi og varanleg læknisfræðileg örorka teldist vera 5%. Fyrst hefði verið tímabært að meta afleiðingar slyssins einu ári eftir að það átti sér stað.

7. Stefnandi tilkynnti líkamsræktarstöðinni um slysið samdægurs og tveimur dögum síðar, þ. e. þann [...] 2019, sendi hún ábendingu um að setja mætti merkingar í þrepin til að bæta sýnileika þeirra og auka lýsinguna til að koma í veg fyrir slys eins og það sem hún hafði orðið fyrir. Tröppurnar væru dökkar og lýsingin léleg. Líkamsræktarstöðin setti merkingar í þrepin í stiganum í kjölfarið.

8. Tjónstilkynning stefnanda er dagsett [...] 2020. Þann [...] 2020 hafnaði stefndi bótaskyldu félagsins úr ábyrgðartryggingu Z, sem rekur líkamsræktarstöðina X þar sem tjónið varð. Taldi stefndi að slysið yrði ekki rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða annarra aðstæðna sem hann bæri ábyrgð á, heldur yrði tjónið rakið til óhappatilviks. Þeirri afstöðu stefnda skaut stefnandi til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þann [...] 2021 en niðurstaða úrskurðar nefndarinnar, mál nr. [...], var að stefnandi ætti ekki rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu Z hjá stefnda. Voru helstu forsendur niðurstöðu úrskurðarins þær að ekki lægju fyrir gögn í málinu sem styddu fullyrðingar stefnanda um að stiginn uppfyllti ekki fyrirmæli byggingarreglugerðar eða tengdra reglna. Ekki hefðu heldur verið lagðar fram myndir af vettvangi til að sýna með ótvíræðum hætti að aðstæður hefðu verið varhugaverðar. Þá yrðu yfirlýsingar æfingafélaga stefnanda ekki lagðar til grundvallar, þær væru forskrifaðar, allar samhljóða og innihéldu ekki sjálfstæða frásögn umræddra einstaklinga. Tjónið var þannig talið hafa verið óhappatilvik og stefnandi ætti því ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu Z hjá stefnda.

9. Við aðalmeðferð gaf stefnandi aðilaskýrslu og E, rekstrarstjóri líkamsræktarstöðvarinnar X, gaf vitnaskýrslu. Þá gáfu F, G og H, vinnu- og æfingafélagar stefnanda, vitnaskýrslur. Verður vitnað til framburðar framangreindra eftir því sem þurfa þykir. Við upphaf aðalmeðferðar var gengið á vettvang slyssins en vettvangsgangan fór fram kl. 7:40 þann 24. febrúar sl. til að birtuskilyrði yrðu sem líkust því sem þau voru á slystíma, þ. e. fyrir sólarupprás, þegar dagsbirtu naut ekki við.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

10. Stefnandi byggir á því að slysið sem hún varð fyrir [...] 2019 sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu sem í gildi var á slysdegi á grundvelli almennu skaðabótareglunnar enda hafi slysið orðið vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka. Aðbúnaður í 4 húsnæði líkamsræktarstöðvarinnar [...] hafi verið óforsvaranlegur og slysið hafi mátt rekja til þátta sem einfalt hefði verið að bregðast við. Annars vegar megi rekja slysið til saknæms frágangs og umbúnaðar stigans þar sem hún féll, tröppurnar hafi verið ómerktar og svartar að lit. Hins vegar megi rekja slysið til slæmrar lýsingar á staðnum.

11. Rík skylda hvíli á rekstraraðila eins og vátryggingartaka, sem reki vinsæla líkamsræktarstöð, til að haga aðstæðum þannig að ekki skapist hætta. Rekstraraðilar þurfi að gera allar þær ráðstafanir sem ætlast megi til af þeim með sanngjörnum hætti til að koma í veg fyrir slys, hér að bæta úr vanbúnaði stigans og lélegri lýsingu til að tryggja öryggi viðskiptavina sinna.

12. Stefnandi byggir á því að aðstæður á slysstað hafi ekki verið í samræmi við lög og reglur sem gilda um mannvirki og starfsemina, sbr. einkum byggingarreglugerð nr. 112/2012, sbr. lög nr. 160/2010 um mannvirki. Skv. grein 6.1.1 í byggingarreglugerð skuli tryggja fullt öryggi fólks innan bygginga og þær vera hagkvæmar m. t. t. öryggis fólks. Skv. grein 6.4.6 skuli stigar og tröppur vera þannig hönnuð og byggð að þau séu örugg fyrir notanda, gerð úr traustum efnum og þannig að hættu á slysum sé haldið í lágmarki. Skv. grein 12.2.1 skuli birta umferðarleiða vera nægileg svo unnt sé að athafna sig óhindrað og af fullu öryggi. Taka skuli tillit til heildaráhrifa þar sem gert sé ráð fyrir umgengni svo tryggja megi að hvergi verði staðbundin hættuleg og ófullnægjandi birtuskilyrði.

13. Tryggja hafi mátt öryggi á staðnum, án mikillar fyrirhafnar, svo sem gert hafi verið eftir slysið. Af fyrirliggjandi ljósmyndum í málinu að dæma hafi vátryggingartaki farið í enn frekari úrbætur en einungis þær að merkja þrepin í stiganum en ljósmyndirnar hafi að auki verið teknar við allt aðrar aðstæður en þegar slysið varð. Því til staðfestingar séu yfirlýsingar vitna. Lýsingin hjá stiganum hafi verið mun verri en á ljósmyndunum og engin dagsbirta hafi verið. Litaskil þrepanna hafi því ekki verið með þeim hætti sem ráða megi af ljósmyndunum heldur hafi þrepin þvert á móti verið í sama lit og stiginn, þ. e. svört. Þá voru engar merkingar á stiganum fyrir slysið en úr því hafi verið bætt eftir slysið. Vátryggingartaka hafi staðið nær að tryggja sönnun um aðstæður á slysstað og verði að bera hallann af gagnaskorti um aðstæður þennan dag.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

14. Stefndi byggir á því að stiginn sem stefnandi féll í sé byggður úr stáli, sé þrískiptur og umlyki lyftuhús á þrjár hliðar. Fyrst liggi tíu þrep með fram annarri langhlið lyftuhússins upp á stigapall um 181 x 200 cm að stærð, út frá horni lyftuhússins. Meðfram skammhlið lyftuhússins, sem sé á móti þeirri hlið þar sem lyftudyr séu, liggi stigi með fjórum þrepum. Sé þá komið upp á annan stigapall að svipaðri stærð og hinn fyrri. Þaðan liggi svo þriðji stiginn upp á efri hæðina. Í þeim stiga séu einnig tíu þrep. Breidd stigans sé 151 cm og handlistar beggja vegna. Hvert þrep sé flotað með flotsteypu sem sé ljósgrá með brúnleitum 5 yrjum. Framstig hvers þreps sé um 280 mm, uppstig um 170 mmog halli stigans um 31°. Opið bil sé á milli þrepanna.

15. Í gegnum opið milli þrepanna eigi birta greiða leið þannig að hvert þrep sé vel sýnilegt og afmarkist vel. Litur þrepanna í stiganum sé sömuleiðis þannig að hvert þrep sjáist vel. Engin skilrúm séu milli stigans og tækjasalar á neðri hæð og berist ágæt birta frá tækjasalnum að stiganum auk lýsingar úr lofti. Skipti því ekki máli þó lýsing sé að einhverju leyti dempuð. Engin haldbær gögn liggi fyrir sem sýni fram á að lýsingu sé áfátt.16. Þótt varúðarborðar hafi ekki verið á brúnum þrepa stigans á slysdegi er því mótmælt að slysið verði rakið til þess. Stefnanda hafi ekki átt að geta dulist hvernig þrepin lágu fyrir henni.

17. Vinnufélagar og æfingafélagar stefnanda hafi hver um sig undirritað samhljóða yfirlýsingar, dagsettar [...] 2020, og fyrir liggi tölvupóstar frá sömu aðilum. Þar sé rakið að aðstæður hafi verið með allt öðrum hætti þegar slysið varð en fram komi á fyrirliggjandi ljósmyndum. Stefndi telur að sönnunargildi gagna sem frá þessum aðilum stafa sé ekkert, einkum í ljósi náinna tengsla við stefnanda, og því sé mótmælt sem röngu sem í gögnunum segi. Aðilarnir hafi ekki verið vitni að sjálfu slysinu og geti ekkert borið um aðstæður í stiganum þegar slysið varð.

18. Engar breytingar hafi verið gerðar á stiganum, umbúnaði eða lýsingu eftir að slysið varð að því frátöldu að varúðarborði var límdur framan á þrepin í virðingarskyni við stefnanda. Jafnvel þótt farið sé um stigann í dimmviðri í mesta skammdeginu stafi engin hætta af þrepunum, hvort sem varúðarborðar séu þar eða ekki. Ósannað sé að stiginn, umbúnaður eða lýsing fari í bága við ákvæði byggingarreglugerðar nr. 112/2012.

19. Bótaábyrgð vátryggingartaka verði aðeins byggð á sakarreglunni og ekki sé dregið í efa að á rekstraraðilum eins og vátryggingartaka hvíli ríkar skyldur til að tryggja að gönguleiðir séu greiðfærar og ekkert sé til þess fallið að skapa þar hættu. Aðstæður í stiganum hafi hins vegar ekki getað talist hættulegar og vanbúnaður stigans sé ósannaður.

20. Lýsing stefnanda á málsatvikum í tölvupósti hennar til vátryggingartaka að kvöldi slysdags hafi ekki verið með þeim hætti að gefa vátryggingartaka tilefni til að ætla að atvikið kallaði á sérstaka rannsókn. Þó að stefndi hafi bætt við varúðarborða séu aðstæður að öllu öðru leyti óbreyttar og því sé mótmælt að vátryggingartaki eða stefndi eigi að bera hallann af gagnaskorti um aðstæður í stiganum umræddan dag.

21. Í stefnu sé því lýst svo að stefnandi hafi ekki hitt á tröppu sem hún hafi ætlað að stíga á og við það falliðá tröppu fyrir ofan. Að jafnaði gangi fólk ekki upp stiga þannig að það horfi 6 beint niður fyrir sig heldur horfi það á þrep ofar í stiganum. Það að hafa ekki hitt á þrep verði ekki rakið til skorts á viðvörunarmerkingum á þrepunum eða slæmrar lýsingar. Það hafi fyrst og fremst verið fyrir aðgæsluleysi stefnanda sjálfrar að svo illa fór. Þá hafi handlistar verið beggja megin með fram stiganum og hefði stefnandi getað stutt sig við handlista ef hún hefði ekki talið sig geta séð þrepin.

22. Varakrafa stefnda snýr að því að bótaábyrgð stefnda verði einungis dæmd að hluta. Slysið verði fyrst og fremst rakið til þess að stefnandi hafi ekki gætt þeirrar varúðar sem af henni mátti krefjast er hún fór upp stigann og slysið verði að stærstum hluta rakið til gáleysis hennar sjálfrar. Vegna meðábyrgðar hennar verði að skerða bætur verulega.

Niðurstaða

Stefnandi krefst viðurkenningar bótaskyldu stefnda, en ekki greiðslu ákveðinnar fjárhæðar sem skaðabóta. Er heimilt að hafa þennan hátt á, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í málinu er deilt um hver beri ábyrgð á tjóni stefnanda sem hún varð fyrir þegar hún féll á uppleið upp tröppur í líkamsræktarstöðinni X [...,...]. Fyrst og fremst er deilt um hvort slysið hafi orðið vegna saknæms umbúnaðar stigans, þ. e. að tröppur stigans hafi verið með öllu ómerktar og dökkar að lit sem og að lýsing á staðnum hafi verið ófullnægjandi, eða hvort aðgæsluleysi stefnanda sjálfrar hafi valdið slysinu.

23. Í upphafi aðalmeðferðar gengu dómarar, ásamt málflytjendum og stefnanda, á vettvang, fyrir sólarupprás svo að aðstæður væru með sem líkustum hætti og þegar slysið varð. Í vettvangsgöngunni voru umræddar tröppur skoðaðar, auk lýsingar á staðnum og umbúnaðar í stiganum. Umræddur stigi er þrískiptur og liggur utan um lyftuhúsið. Frá jarðhæð liggur stigi hægra megin við lyftu upp á fyrsta stigapall. Miðjustigi tekur síðan við af fyrsta stigapallinum, meðfram bakhlið lyftunnar. Þar tekur við annar stigapallur og í framhaldi af honum liggur þriðji stiginn upp á efri hæðina með fram hinni hlið lyftunnar. Í stigahúsinu sjálfu, þ. e. beint fyrir ofan stigann sjálfan, eru engin ljós. Í gegnum bil milli þrepa og netklætt handrið stigans varpast dauf birta úr tækjasal á neðri hæð á tröppurnar. Sú lýsing sem í stiganum er á þeim tíma dags þegar dagsljóss nýtur ekki við stafar að langmestu leyti frá ljóskösturum sem eru yfir gönguleiðum á efri hæð en hefur að hluta verið beint að stiganum. Hægra megin á efri hæð eru fjórir ljóskastarar og eitt ljós sem skiptir litum en lýsir ekki upp stigann. Þremur af ljóskösturunum fjórum er beint niður á gönguleiðina á efri hæðinni og lýsa þeir ekki upp stigann. Einum ljóskastara af fjórum er beint að stiganum og varpar hann þannig óbeinni birtu frá hægri niður á stigann og lýsir þar með aðallega upp miðjustigann en stiginn hægra megin og fyrsti stigapallurinn eru þar með lítt lýst svæði. Á efri hæð eru á þrjá vegu veggir að stigahúsinu í handriðshæð sem varpa skugga frá ljósunum sem hefur verið beint ofan í stigann. Þannig er neðsti hluti stigans, sem og fyrsti stigapallurinn þar sem slysið varð þegar stefnandi hugðist stíga af stigapallinum upp í næsta stiga á leið sinni upp, í skugga frá áðurnefndum veggjum. Þar 7 sem lýsingin á nefndum slysstað kemur frá hægri hlið og þar með í bakið á þeim sem gengur upp miðjustigann, varpar líkami þess sem upp gengur einnig skugga á miðjustigann á leiðinni upp.

24. Vitni hafa ekki lýst slysinu en þrír æfinga- og vinnufélagar stefnanda lýstu umbúnaði á staðnum á þeim tíma sem slysið varð. Rak öll vitnin minni til að lýsing hefði verið lítil og tröppur dökkar að lit.

25. Í málinu er lagt til grundvallar að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að slys hennar hafi orðið vegna saknæmrar háttsemi rekstraraðila líkamsræktarstöðvarinnar X þar sem slysið varð. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til þess eða gerir á nokkurn máta líklegt að breytingar hafi verið gerðar á umbúnaði í umræddum stiga að öðru leyti en því að ágreiningslaust er að merkingarborðum var bætt framan á þrep stigans í kjölfar slyssins vegna ábendingar stefnanda. Gegn mótmælum stefnda er þannig ósannað að stiginn hafi verið í öðrum lit eða að lýsing staðarins hafi verið aukin eftir slysið.

26. Það er hins vegar mat dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómara, að lýsingin í stiganum eins og hún var við vettvangsgöngu dómsins hafi verið alls ófullnægjandi og að slysið verði aðallega rakið til þess. Lýsingin í stiganum sé ekki í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar nr. 112/2012. Hvað það varðar er það niðurstaða dómsins að í stiganum séu staðbundin ófullnægjandi birtuskilyrði sem skapað geti slysahættu, sbr. ákvæði byggingarreglugerðar í grein 12.2.1. Það er þannig mat dómsins, með vísan til vettvangsgöngu, að lýsing á umræddum slysstað hafi ekki verið forsvaranleg og umbúnaður í stiganum þar með ekki verið nægilega öruggur. Verður Z, rekstraraðili líkamsræktarstöðvarinnar, því talinn eiga sök á öllu tjóni stefnanda. Ekki er forsenda til að skipta sök. Verður því bótaskylda stefnda viðurkennd.

27. Eftir úrslitum málsins ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir með hliðsjón af umfangi málsins og tímaskýrslu lögmannsins hæfilega ákveðinn svo sem nánar greinir í dómsorði og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

28. Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið V-kk-nf P-kk-nf lögmaður. Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf dómsformaður. Meðdómendur voru K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari og J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf, byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari.

8

DÓMSORÐ

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, TM trygginga hf., vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir þann [...] 2019 að [...,...], samkvæmt ábyrgðartryggingu Z hjá stefnda.

Stefndi greiði stefnanda 1.976.659 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf

K-kvk-nf K-kvk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf