X-81/2014

I.

Máli þessu, sem er ágreiningsmál um slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins 28. nóvember 2014 með bréfi VBS eignasafns hf. með vísan til 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti. Málið var tekið til úrskurðar 11. apríl 2016. Sóknaraðili er þrotabú Icecapital ehf.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá en til vara að viðurkennt verði að sóknaraðili og varnaraðili hafi samþykkt að rifta skuldskeytingu, dags. 8. desember 2008, á lánasamningi nr. 17754.

Sóknaraðili krefst þess til þrautavara að viðurkennd verði riftun á skuldskeytingu dags. 8. desember 2008 á lánasamningi nr. 17754.

Sóknaraðili krefst þess til þrautaþrautavara að krafa hans nr. 283 í kröfuskrá verði viðurkennd að fullu eins og henni var lýst.

Jafnframt krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi sóknaraðila að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

II.

Þann 3. mars 2010 skipaði Fjármálaeftirlitið bráðabirgðastjórn í VBS fjárfestingarbanka hf. með heimild í 100. gr. a. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, sbr. 4. gr. laga nr. 44/2009. Hefur varnaraðili, VBS eignasafn hf. síðan tekið við réttindum og skyldum þessarar bráðabirgðastjórnar.

Varnaraðili var tekinn til slitameðferðar 9. apríl 2010 og skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur slitastjórn samkvæmt heimild í 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, með síðari breytingum. Telst 3. mars 2010 vera frestdagur í skilningi 2. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, sbr. 101. gr. laga nr. 161/2002.

Með innköllun sem birtist 14. maí 2010 var skorað á alla þá sem teldu til hvers kyns skulda eða annarra réttinda á hendur VBS fjárfestingarbanka hf. eða eigna í umráðum bankans að lýsa kröfum sínum skriflega fyrir slitastjórn bankans innan fimm mánaða frá þeirri auglýsingu. Kröfuhafafundur var boðaður 9. nóvember 2010.

Með auglýsingu sem birt var 8. október 2010 tilkynnti slitastjórn varnaraðila að hún hefði ákveðið að framlengja kröfulýsingarfrest sem renna átti út 14. október 2010 til 12. nóvember 2010. Var í framhaldinu skorað á alla þá sem sem teldu til skulda eða réttinda á hendur varnaraðila að lýsa kröfum sínum fyrir 12. nóvember 2010.

Sóknaraðili lýsti kröfunni á hendur varnaraðila sem mál þetta lýtur að með bréfi, dags. 28. desember 2012 en í bréfinu sagði meðal annars svo:

„Með bréfi slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka dags. 27. júlí 2010 lýsti slitastjórn yfir riftun á skuldskeytingu dags. 5. desember 2008 á skuld upphaflega að fjárhæð 565.791.960 kr., lánasamningur nr. 17754 dags. 24. apríl 2007. Jafnframt var því lýst að skuldskeytingin væri ógild. Vísar undirritaður nánar til bréfsins. Undirritaður skiptastjóri þb. Icecapital ehf. samþykkir hér með riftun á skuldskeytingunni og tengdum gerningum, þ.e. veðsetningu á reikningi nr. 117-6.605 og skuldabréfi útgefnu af Valiant fjárfestingum ehf. dags. 7.10.2008. Um veðsetningar þessar vísast nánar til kröfulýsinga þb. Icecapital vegna þeirra.

Til viðbótar við samþykki á riftunaryfirlýsingu slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka lýsir undirritaður [....] hér með yfir riftun á skuldskeytingu dags. 5. desember 2008 á skuld upphaflega að fjárhæð 565.791.960 kr., lánasamningur nr. 17754 dags. 24. apríl 2007. Vísar kröfuhafi til rökstuðnings þess sem fram kemur í riftunaryfirlýsingu slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka hf. svo og til 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Ljóst er að skuldskeytingin leiddi til skuldaaukningar þb. Icecapital ehf., sem var kröfuhöfum þess til tjóns og að VBS fjárfestingarbanka var kunnugt um fjárhagslega stöðu Icecapital ehf.

Á því er byggt af hálfu kröfuhafa að Icecapital ehf. hafi verið ógjaldfært félag í skilningi laga nr. 21/1991 frá septembermánuði 2008 og þar af leiðandi ógjaldfært þegar hinar riftanlegu ráðstafanir áttu sér stað. Á þessum tíma var Icecapital ehf. nær eignalaust félag en skuldir félagsins námu mörgum milljörðum króna. Þessu til stuðnings má benda á að samkvæmt ársreikningum Icecapital ehf. fyrir árin 2008 og 2009 var eigið fé Icecapital ehf. neikvætt um 17,5 milljarða króna í lok árs 2008 og um rúma 24,6 milljarða króna í árslok 2009. Í ársreikningi félagsins 2008 segir m.a. að tap ársins 2008 nemi rúmlega 32,2 milljörðum króna.

Þessu til frekari stuðnings vísast til þess sem fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og á tímabilinu frá 1. janúar 2007 til 30. september 2008 hækkuðu skuldir Icecapital ehf. og tengdra félaga um 44,7 milljarða króna. Í evrum talið hækkuðu skuldbindingar félaganna um 236,5 milljónir eða 117%. Á sama tímabili námu nýjar lánveitingar samkvæmt ákvörðun lánanefnda 43,3 milljörðum króna.

VBS fjárfestingarbanka hf. var augljóslega ljóst að Icecapital ehf. var ógjaldfært þegar hinar riftanlegu ráðstafanir áttu sér stað. Af því má ráða af bréfi slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka hf. dags. 27. júlí 2010.

Kröfuhafi byggir á því að skuldskeytingin hafi verið VBS fjárfestingarbanka hf. til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda leiddi skuldskeytingin til skuldaaukningar hjá þb. IceCapital ehf. Skuldskeytingin mismunaði kröfuhöfum og gekk þar með gegn jafnræði kröfuhafa sem gæta skal skv. lögum nr. 21/1991.

Kröfuhafi byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að VBS fjárfestingarbanki hf. hafi verið grandsamur um fjárhagslega stöðu IceCapital ehf., þ.e. að félagið hafi ekki verið gjaldfært, þegar skuldskeytingin átti sér stað. Þá bendir kröfuhafi á að lánareglur VBS fjárfestingarbanka hf. voru brotnar við skuldskeytinguna, sem leiðir til þess að gjörningurinn var ótilhlýðilegur og riftanlegur. Vísar kröfuhafi til almennu skaðabótareglunnar svo og ákvæða laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og laga um hlutafélög nr. 2/1995.“

Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfunni með bréfi, dags. 11. apríl 2013. Í bréfinu var rakið að „þar sem skiptastjóri [hefði] fallist á riftunaryfirlýsingu VBS á skuldskeytingu dags. 5. desember 2008, yrði að telja að Icecapital hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að koma að riftun um sömu skuldskeytingu og þegar hefði verið fallist á að rifta.

Í bréfi slitastjórnar varnaraðila var jafnframt lýst þeirri afstöðu að kröfulýsingin fullnægði ekki áskilnaði 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um efni kröfulýsingar. Um þetta sagði annars svo í bréfinu:

,,Með 117. gr. gþl. til grundvallar þá liggur fyrir að ekki er lýst með skýrum hætti fjárhæð kröfunnar er rifta skal. Af kröfulýsingu má ráða að um sé að ræða riftunarkröfu ásamt skaðabótakröfu. Hvergi er greint á milli hvaða málsástæður eiga við um riftunarkröfuna eða kröfu um skaðabætur. Auk þess sem ekki liggur fyrir hvert hið meinta tjón búsins er eða umfang þess. Málsástæður og önnur atvik eru því sett fram með þeim hætti að slíkt samræmist ekki áskilnaði laganna.

Ber þeim sem vill gera skaðabóta- eða riftunarkröfu á hendur VBS að setja hana fram með sama hætti og krafist er skv. lögum nr. 91/1991, sbr. 80. gr. stafliðir d, e og f. Verður því að telja kröfur yðar verulega vanreifaðar.“

Þann 28. febrúar 2014 var haldinn fundur vegna ágreinings um kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila. Á fundinum lýsti slitastjórn varnaraðila því að afstaða hennar frá 11. febrúar 2013 væri óbreytt. Eftir nánari skoðun málsins kvaðst slitastjórn varnaraðila enn fremur styðja afstöðu sína þeim rökum að ekki væri unnt að fallast á yfirlýsingu um riftun þar sem henni væri beint að röngum aðila. Riftun í málinu yrði ekki náð fram án aðildar Iceproperties ehf., enda væri félagið sá aðili sem hafði hag af hinni meintu riftanlegu ráðstöfun. Þá taldi slitastjórnin ljóst að með bréfi VBS frá 27. júlí 2010 hefði ekki verið gerð krafa um riftun á skuldskeytingu, dags. 5. desember 2008.

Fulltrúar sóknaraðila óskuðu eftir því á fundinum að haft yrði samband við skiptastjóra þrotabús Iceproperties ehf. og honum tilkynnt um fram komna kröfu um riftun á skuldskeytingu, dags. 5. desember 2008. Óskuðu þeir jafnframt eftir að boðað yrði til sérstaks fundar vegna ágreiningsins um skuldskeytinguna þar sem skiptastjóri þrotabús Iceproperties ehf. yrði boðaður vegna hagsmuna þess þrotabús.

Annar fundur vegna ágreinings um kröfu sóknaraðila var síðan haldinn 9. júlí 2014 og mætti skiptastjóri Iceproperties ehf. til þess fundar. Lýsti skiptastjórinn þar því yfir að hann liti ekki svo á að kröfu vegna málsins hefði verið beint að Iceproperties ehf. né að þrotabúið væri aðili að málinu. Í fundargerð er haft eftir skiptastjóranum að hans aðkoma fyrir hönd þrotabús Iceproperties ehf. sé til upplýsinga þar sem krafan varði skuldskeytingu á milli Icecapital ehf. og Iceproperties ehf.

Þar sem ekki náðist sátt á fundi aðila var málinu vísað til úrlausnar héraðsdóms á grundvelli 120. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti.

III.

Málsástæður sóknaraðila og lagarök

Sóknaraðili telur að sú afstaða varnaraðila sem fram kemur í bréfi hans frá 11. apríl 2013 um sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að að koma að riftun um skuldskeytingu, þar sem skiptastjóri hafi fallist á riftunaryfirlýsingu VBS á skuldskeytingu frá 5. desember 2008 sé endanleg. Vísar sóknaraðili þá til þess að varnaraðili hafi ekki gert neinn reka að því að afturkalla þá afstöðu. Þannig komi fram í fundargerð dags. 27. september 2013 að afstaða varnaraðila sé óbreytt. Þetta samþykki á riftunaryfirlýsingu varnaraðila hafi aldrei verið afturkallað með neinum hætti.

Sóknaraðili byggir á því að afstaða varnaraðila hafi því aðallega verið á þann veg að sóknaraðili ætti ekki lögvarða kröfu varðandi riftun á skuldskeytingunni þar sem henni var ekki mótmælt heldur sérstaklega samþykkt af báðum aðilum og til vara að kröfulýsing sóknaraðila uppfyllti ekki kröfur 117. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, að því er snertir skýrt efni kröfu.

Í ljósi framangreinds telur sóknaraðili að fallast beri á aðalkröfu sóknaraðila, enda sé hún hin sama og varnaraðili setti fram í afstöðubréfi sínu. Kröfur sóknaraðila lúti allar að því að riftun hafi farið fram, að riftun hafi verið samþykkt af sóknaraðila og varnaraðila eða eigi stoð á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Ljóst sé að með samþykki varnaraðila og sóknaraðila á riftuninni hafi hvorugur aðilinn lögvarða hagsmuni af ágreiningsmálinu. Sóknaraðili mótmælir þeirri afstöðu varnaraðila að krafa hans sé vanreifuð eða uppfylli ekki 117. gr. laga nr. 21/1991, en ítrekar samþykki sitt á samþykki varnaraðila á riftunaryfirlýsingunni. Telur sóknaraðili ljóst að með vísun til þess að riftun hafi verið samþykkt af bæði sóknaraðila og varnaraðila sé engin þörf á frekara framhaldi málsins. Enginn ágreiningur sé á milli sóknaraðila og varnaraðila að riftunaryfirlýsing varnaraðila hafi verið samþykkt af sóknaraðila og sóknaraðili sé því ekki undir neinum kringumstæðum skuldari samkvæmt lánasamningi nr. 17754.

Sóknaraðili telur að jafnvel þótt litið yrði svo á að riftunaryfirlýsing varnaraðila væri ekki eins skýr og gera mætti kröfu um, sé ljóst að sóknaraðili taldi riftunaryfirlýsinguna skýra og byggði á því að riftun hefði verið lýst yfir. Þar sem varnaraðili hafi samþykkt þennan skilning sóknaraðila og verði að telja að riftun hafi þar með verið samþykkt og farið fram. Sóknaraðili byggir á því að eftir að samþykkt á riftun hefur komist á geti varnaraðili ekki borið fyrir sig að yfirlýsing hans hafi verið óskýr eða ófullnægjandi.

Sóknaraðili telur að það leiði af afstöðubréfi varnaraðila, dags. 11. apríl 2013, að fyrir liggi að sóknaraðili hafi viðurkennt og fallist á að Iceproperties ehf. sé skuldari lánasamnings nr. 17754 en ekki sóknaraðili. Þar sem bæði sóknaraðili og varnaraðili hafi fallist á riftunaryfirlýsingu varnaraðila á skuldskeytingu dags. 5. desember 2008, verði að telja að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að koma að riftun um sömu skuldskeytingu sem þegar hefur verið fallist á að rifta. Um þetta sé þannig enginn ágreiningur milli aðila.

Komist dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að varnaraðili sé ekki bundinn af af þeirri afstöðu sem hann lýsti í bréfi sínu, dags. 11. apríl 2013, eða að samþykki sóknaraðila og varnaraðila dugi ekki til byggir sóknaraðili á því að skuldskeytingin hafi verið ógild, sbr. bréf varnaraðila dags. 27. júlí 2010.

Sóknaraðili vísar enn fremur til þess að í kröfulýsingu sinni frá 28. desember 2012 hafi hann lýst sjálfstætt yfir riftun á skuldskeytingunni frá 5. desember 2008 og m.a. vísað til sömu raka og komu fram í riftunaryfirlýsingu varnaraðila frá 27. júlí 2010. Hafi sóknaraðili sérstaklega tiltekið 141. gr. laga nr. 21/1991 í því sambandi. Sóknaraðili telur ljóst að skuldskeytingin leiddi til skuldaaukningar sóknaraðila, sem hafi verið kröfuhöfum hans til tjóns og að varnaraðila hafi verið kunnugt um fjárhagslega stöðu sóknaraðila. Skilyrði 141. gr. hafi því verið uppfyllt og bendir sóknaraðili jafnframt á að hann og varnaraðili voru nákomnir í skilningi 4. og 5. tl. 3. gr. laga nr. 21/1991. Í þessu sambandi rekur sóknaraðili að hann hafi ekki fengið andvirði lánsins úthlutað þegar skuldskeytingin átti sér stað, enda hafi verið um hreina skuldaaukningu að ræða fyrir sóknaraðila þar sem engar fjárhæðir skiptu um hendur á milli sóknaraðila og varnaraðila. Þá liggi fyrir að sóknaraðili var ógjaldfær þann 4. desember 2008, en strax í september og október 2008 við fall íslenska fjármálakerfisins varð sóknaraðili ógjaldfær enda með stærstu eigendum í íslensku viðskiptabönkunum.

Sóknaraðili telur það liggja fyrir að skuldskeytingin sem um ræðir hafi verið ráðstöfun sem á ótilhlýðilegan hátt hafi verið varnaraðila til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og leitt til þess að eignir sóknaraðila hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum að sama skapi og áður. Vegna náinna tengsla aðila hafi þeim verið ljóst eða mátt vera ljós bágur fjárhagur sóknaraðila og að skuldskeytingin væri til þess fallin að rýra möguleika annarra kröfuhafa til fullnustu og teldist því ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Skuldskeytingin mismunaði kröfuhöfum og gekk þar með gegn jafnræði kröfuhafa sem gæta skal samkvæmt lögum nr. 21/1991.

Sóknaraðili byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að varnaraðili hafi verið grandsamur um fjárhagslega stöðu sóknaraðila, þ.e. að félagið hafi ekki verið gjaldfært, þegar skuldskeytingin átti sér stað. Þá bendir sóknaraðili á að lánareglur varnaraðila og ákvæði laga voru brotin við skuldskeytinguna, sem leiðir til þess að gjörningurinn er ótilhlýðilegur og ritanlegur. Vísar sóknaraðili m.a. til ákvæða laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og laga um hlutafélög nr. 2/1995.

Sóknaraðili mótmælir enn fremur þeirri afstöðu varnaraðila að kröfulýsing hans uppfylli ekki áskilnað í 117. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Í 1. mgr. 117. gr. laganna sé mælt svo fyrir að sá sem vill halda uppi kröfu á hendur þrotabúi skuli lýsa henni fyrir skiptastjóra. Í 2. mgr. sömu greinar eru nánari fyrirmæli um það hvernig slík kröfulýsing skuli vera úr garði gerð. Þar á meðal kemur þar fram að kröfur skuli tilteknar svo skýrt sem verða má, svo sem fjárhæð kröfu og vextir í krónum og hverrar stöðu sé krafist að hún njóti í skuldaröð. Sóknaraðili lýsti kröfu sinni fyrir varnaraðila, aðallega að samþykkja riftun varnaraðila sjálfs en til vara lýsti hann sjálfur riftun á skuldskeytingunni. Í kröfulýsingu sóknaraðila eru allar þær megin málsástæður sem sóknaraðili byggir rétt sinn á hendur þrotabúinu á, svo og önnur atvik sem þarf að greina samhengis vegna. Þá er einnig vísað til umfjöllunar varnaraðila sjálfs í riftunaryfirlýsingu hans frá 27. júlí 2010 en hún er mjög ítarleg.

Málsástæður varnaraðila og lagarök.

Kröfunni ber að hafna vegna vanlýsingar.

Varnaraðili telur að sú krafa sem sóknaraðili setti fram um riftun á skuldskeytingu 28. desember 2012 sé of seint fram komin. Hið sama eigi við um samþykki sóknaraðila á meintri riftunaryfirlýsingu sem sóknaraðili hefur vísað til. Varnaraðili vísar í þessu sambandi til þess að kröfulýsingarfresti í bú hans hafi lokið 12. nóvember 2010 en kröfulýsing sóknaraðila hafi komið fram 28. desember 2012.

Varnaraðili vísar til þess að samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 falli krafa niður gagnvart þrotabúi ef henni er ekki lýst innan innköllunarfrests, sbr. 2. mgr. 85. gr. eða að unnt sé að fylgja henni eftir samkvæmt 116. gr. laganna. Undantekningar frá ákvæðinu koma síðan fram í 1. - 6. tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991 en varnaraðili telur ljóst að engar þeirra eigi við í máli þessu. Þá hafi sóknaraðili ekki vísað til þess hver þessara undantekninga eigi að leiða til þess að taka beri kröfuna til greina. Þar sem ekki séu uppfyllt lagaskilyrði fyrir því að krafan komist að við slit varnaraðila beri því að hafna kröfu sóknaraðila.

Kröfunni ber að hafna vegna vanreifunar.

Varnaraðili byggir enn fremur á því að kröfugerð sóknaraðila sé verulega vanreifuð og fullnægi ekki áskilnaði 117. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 178. gr. sömu laga, sbr. einnig 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, um skýran og glöggan málatilbúnað. Málatilbúnaður sóknaraðila sé með öllu svo óskýr og andstæður áskilnaði einkamálalaga að það hafi bitnað verulega á vörnum varnaraðila.

Með hliðsjón af 117. gr. laga nr. 21/1991 þá liggi fyrir að fjárhæð kröfunnar sem rifta hafi ekki verið lýst með skýrum hætti. Varnaraðili telur að ráða megi af kröfulýsingu sóknaraðila að þar sé um að ræða einhverskonar riftunarkröfu án skýrrar bótakröfu, auk þess sem þar sé einnig að finna yfirlýsingu um samþykki á meintri riftunaryfirlýsingu, sem sóknaraðili hyggst samt sem áður rifta samhliða.

Varnaraðili bendir á að með kröfulýsingu sinni geri sóknaraðili því ekki skýra kröfu um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar heldur snúa kröfurnar í raun einvörðungu að riftun ráðstöfunar á milli sóknaraðila og þriðja aðila (Iceproperties ehf.). Í því sambandi vísar varnaraðili til þess að samkvæmt íslenskri réttarframkvæmd skuli hafa kröfugerð í málum um riftun samkvæmt reglum gjaldþrotaskiptalaga tvíþætta, þ.e. annars vegar kröfu um riftun og hins vegar kröfu um endurgreiðslu, sem nemur þá annaðhvort auðgun ráðstöfunarinnar eða tjóni þrotabúsins af ráðstöfuninni. Varnaraðili telur að kröfugerð sóknaraðila sé að öllu leyti í andstöðu við þessa meginreglu en engin tilraun sé gerð til að bæta úr þessum annmarka í greinargerð sóknaraðila. Varnaraðili vísar til þess að þrotabú sem byggir á þeim málsástæðum að ráðstöfun sé riftanleg, verði að hafa uppi fjárkröfu um skaðabætur til að ná fram þeim réttaráhrifum að verðmæti þau sem ráðstöfuninni fylgja, geti flust á ný til búsins á grundvelli 142. gr. laga nr. 21/1991, sbr. sérstaklega 3. mgr.

Varnaraðili telur jafnframt að kröfulýsingu og málatilbúnaði sóknaraðila hafi verið flækt með slíkum hætti hvort tveggja sé illskiljanlegt. Þannig sé hvergi greint á milli í kröfulýsingu hvaða málsástæður eiga við hinar óskýru kröfur sóknaraðila sem hann hefur lýst á hendur varnaraðila. Greinargerð sóknaraðila undir rekstri málsins sé sama marki brennd en málsástæður og önnur atvik eru sett fram með þeim hætti að ekki er fullnægt áskilnaði laganna. Því verði að telja kröfur sóknaraðila svo verulega vanreifaðar að ekki verði hjá því komist að hafna kröfunum.

Dómkröfur sóknaraðila eru víðtækari en kröfur samkvæmt kröfulýsingu.

Varnaraðili telur einnig ljóst að dómkröfur sóknaraðila rúmist ekki innan krafna hans samkvæmt kröfulýsingu. Í kröfulýsingu þurfi kröfur að koma fram eins skýrt og unnt er. Af fyrirmælum 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 megi einnig ráða að kröfugerð þarf nánast að vera með sama hætti og í stefnu í einkamáli, sbr. d- liður 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, enda hafi kröfulýsing sömu áhrif og ef mál hefði verið höfðað um kröfuna á þeirri stund sem hún berst skiptastjóra, sbr. 5. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991.

Varnaraðili telur ljóst að sóknaraðili hafi í kröfugerð sinni í greinargerð málsins farið út fyrir kröfur sínar samkvæmt kröfulýsingu á hendur varnaraðila. Vísar varnaraðili í þessu sambandi til dómkrafna er varða það að sóknaraðili og varnaraðili hafi fyrir sitt leyti þegar samþykkt að rifta hinni hér umþrættu skuldskeytingu.

Ógilding.

Sóknaraðili vísar til þess í greinargerð sinni að hér umþrætt skuldskeyting sé ógild með vísan til kröfulýsingar hans frá 28. desember 2012 og greinargerðar hans fyrir dómi. Dómkröfum sóknaraðila sé hins vegar ekki þannig háttað að meint ógilding komi til skoðunar í málinu. Jafnframt er ljóst að með kröfulýsingu sóknaraðila var ekki farið fram á ógildingu eða færð rök fyrir henni. Málsástæðu þessari ber því að hafna enda varði hún ekki dómkröfur sóknaraðila og eigi því ekki að koma til skoðunar við úrlausn málsins. Varnaraðili mótmælir því auk þess sérstaklega að umþrætt skuldskeyting sé ógildanleg.

Res judicata áhrif.

Varnaraðili telur að kröfur sóknaraðila sem byggja á því að umþrættri skuldskeytingu hafi þegar verið rift, hvort heldur með yfirlýsingu varnaraðila eða samþykki hans, hafi þegar verið dæmdar að efni til og að sá dómur sé bindandi um úrslit viðkomandi sakarefnis milli aðila. Í þeim efnum vísar varnaraðili til niðurstöðu úrskurðar héraðsdóms í máli nr. X-37/2014 sem staðfestur var í Hæstarétti í máli nr. 433/2015, en þar hafi þeirri málsástæðu sóknaraðila er laut að meintri riftun varnaraðila og samþykki þar á verið hafnað. Þar með hafi því jafnframt verið hafnað að líta megi á bréf slitastjórnar varnaraðila frá 27. júlí 2010 sem yfirlýsingu um riftun og því síður að unnt sé að leggja til grundvallar að með kröfulýsingu dags. 28. desember 2012, hafi sóknaraðili fallist á þá riftunaryfirlýsingu sem hafi falist í bréfinu að mati sóknaraðila.

Með dómi Hæstaréttar hafi því gengið fullnaðardómur um úrslit sakarefnisins í málinu. Um sakarefnið hefur verið dæmt áður að efni til og því eiga við svokölluð res judicata áhrif, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þær málsástæður og kröfur sóknaraðila sem þegar hafi verið úrskurðað um varði frávísun og beri af þeim sökum að hafna.

Meint samþykki sóknaraðila hefur ekki réttaráhrif.

Meintu samþykki á meintri riftunaryfirlýsingu varnaraðila er alfarið mótmælt. Varnaraðili telur gögn málsins vera algjörlega skýr um að varnaraðili hafi aldrei lýst yfir riftun á skuldskeytingu dags. 4. desember 2008. Varnaraðili telur að það gæti ekki komið skýrar fram í bréfi varnaraðila frá 27. júlí 2010, að um sé að ræða fyrirhugaða riftun eða ógildingu og óskað var eftir skýringum frá sóknaraðila og dótturfélagi hans. Sú túlkun sóknaraðila að telja bréfið riftunaryfirlýsingu sé vægast sagt frjálsleg og með eindæmum ævintýraleg. Með bréfi, dags. 30. ágúst 2010 hafi sóknaraðili og Iceproperties ehf. enn fremur hafnað því að um riftanlega ráðstöfun gæti verið að ræða. Þar voru jafnframt gefnar ítarlegar skýringar á hinni umþrættu skuldskeytingu. Þær skýringar tók varnaraðili til greina og kaus að beina ekki riftun að sóknaraðila og Iceproperties ehf. Yfirlýsing sóknaraðila samkvæmt kröfulýsingu 28. desember 2012 um að nú telji sóknaraðili skuldskeytinguna riftanlega, hafi auðvitað enga lagalega þýðingu enda hafi hann þegar hafnað því að svo sé. Rétt er að geta þess að meint samþykki kemur tveimur og hálfu ári frá bréfi varnaraðila þar sem óskað var sérstakra skýringa.

Varnaraðili ítrekar að hann hafi aldrei beint riftunaryfirlýsingu að sóknaraðila vegna skuldskeytingarinnar. Ef um slíka yfirlýsingu hefði verið að ræða þá hafnaði sóknaraðili henni á sínum tíma, með bréfi sínu 30. ágúst 2010 og er bundinn af þeirri höfnun. Jafnframt þá liggur það skýrt fyrir í gögnum málsins að varnaraðili hafnaði kröfu sóknaraðila, sbr. afstöðubréf varnaraðila frá 11. apríl 2013. Varnaraðili hefur því ekki á nokkrum tímapunkti samþykkt riftun eða lýst yfir riftun vegna þeirrar skuldskeytingar sem hér er gerð að þrætuefni.

Einnig skal tekið fram að síðbúið samþykki sóknaraðila gagnvart varnaraðila hefði ekki nokkra þýðingu á meintri riftunaryfirlýsingu, ef hún lægi þá fyrir. Sóknaraðili einn getur ekki með yfirlýsingu sinni gagnvart varnaraðila þessa máls rift ráðstöfun milli sóknaraðila og þriðja aðila (Iceproperties ehf.) Sama eigi við ef varnaraðili hefði ákveðið að samþykkja riftunaryfirlýsingu af hálfu sóknaraðila. Varnaraðili getur ekki með atbeina sínu án aðildar Iceproperties ehf. rift skuldskeytingu milli sóknaraðila og þriðja aðila (Iceproperties ehf.) með einföldu samþykki um riftun. Slíkt samræmist hvorki lögum nr. 21/1991 né lögum nr. 91/1991.

Kröfu sóknaraðila var hafnað með afstöðubréfi varnaraðila.

Varnaraðili telur að kröfulýsing sóknaraðila sé þannig uppbyggð að sóknaraðili kvaðst samþykkja meinta riftun og jafnframt lýsa hann yfir riftun á sömu ráðstöfun. Þá liggi fyrir í málinu að kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila samkvæmt kröfulýsingu var hafnað með öllu.

Varnaraðili vísar til þess að þrátt fyrir þessa staðreynd byggi sóknaraðili á því í greinargerð sinni að varnaraðili hafi með afstöðu sinni samþykkt riftun skuldskeytingunni. Slík nálgun og umfjöllun sóknaraðila í greinargerð sinni þar um sé að öllu leyti í andstöðu við mótmæli sóknaraðila og jöfnunarfundi aðila. Sóknaraðili hafi ávallt ítrekað gerðar kröfur og mótmælt afstöðu varnaraðila með öllu á jöfnunarfundum sem haldnir voru vegna afstöðu varnaraðila til kröfunnar. Hafi sóknaraðili talið að varnaraðili hafi samþykkt riftun þá hefði hann vart mótmælt afstöðu varnaraðila með öllu og hefur ekki en gert tilkall til afturköllunar á þeim mótmælum sínum.

Þá vekur varnaraðili athygli á að sóknaraðili segist einnig hafa eingöngu mótmælt þeirri afstöðu varnaraðila að krafa hans væri vanreifuð eða uppfyllti ekki áskilnað 117. gr. laga nr. 21/1991. Engin gögn liggi hins vegar fyrir um slík mótmæli enda sé sú fullyrðing ósönn. Hins vegar koma mótmæli hans skýrlega fram í fundargerðum þar sem hann mótmælir afstöðu varnaraðila með öllu. Þykir varnaraðila því sæta mikilli undrun sú fullyrðing sóknaraðila að ekki sé um að ræða ágreining í málinu. Hinn síðar tilkomni frjálslegi skilningur sóknaraðila á afstöðu varnaraðila sé því að öllu leyti í andstöðu við ítrekaðar kröfur hans og mótmæli.Verður því ekki hjá því komist að hafna kröfum sóknaraðila í málinu.

Riftun er beint að röngum aðila - aðildarskortur.

Að mati varnaraðila er ljóst að riftunarkröfu beri að beina að þrotabúi Iceproperties ehf. ef sóknaraðili telur að um riftanlega ráðstöfun sé að ræða hvað varðar umrædda skuldskeytingu.

Varnaraðili komi eingöngu að málinu með þeim hætti að varnaraðili samþykkir þau skuldaraskipti sem áttu sér stað. Varnaraðili hafi ekki fengið nokkrar greiðslur eða umbun vegna skuldskeytingarinnar. Að svo greindu þá er staðreyndin sú að sóknaraðili hefur ekki sýnt fram á með nokkrum hætti hvernig skuldaraskiptin sem slík voru varnaraðila til hagsbóta. Sóknaraðila beri því að beina kröfu að Iceproperties ehf. enda sé þrotabúið sá aðili sem losnaði undan skuldbindingunni samkvæmt lánasamningnum dags. 24. apríl 2007 með íþyngjandi hætti fyrir sóknaraðila. Afar skýrlega liggi fyrir að sóknaraðili sé að taka yfir skuldbindingar Iceproperties ehf. Varnaraðili geti ekki og gat ekki áætlað annað en að sú ráðstöfun milli aðilanna hafi verið gerð með réttmætum hætti. Í því samhengi er rétt að vísa til þess að félögin hafa lýst því sérstaklega yfir að um sé að ræða eðlilega og réttmæta ráðstöfun, sbr. bréf þeirra frá 30. ágúst 2010 sem er meðal gagna í máli þessu.

Skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti eru ekki uppfyllt

Varnaraðili mótmælir því að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Samkvæmt ákvæðinu verði riftun aðeins við komið ef varnaraðila hefði verið kunnugt um að skuldskeytingin sem um ræðir væri ótilhlýðileg, á kostnað annarra kröfuhafa og að sóknaraðili hefði hennar vegna orðið ógjaldfær.

Varnaraðili telur að hann hafi í alla staði hagað sér tilhlýðilega gagnvart sóknaraðila. Bendir varnaraðili í því sambandi á að skuldskeytingin sé á milli móðurfélags og dótturfélags, sem voru undir stjórn sömu aðila. Aðdragandi skuldskeytingarinnar sé að frumkvæði Iceproperties ehf. dótturfélags sóknaraðila, og því sé þar um að ræða félög undir sömu stjórn þar sem er verið að færa skuldbindingu á milli nátengdra aðila.

Varnaraðili bendir á að það var hvorki fyrir hans tilstuðlan né frumkvæði að sóknaraðili tók yfir skuldbindingu Iceproperties ehf. við varnaraðila. Varnaraðili mátti gera ráð fyrir að yfirtaka sóknaraðila á skuldum Iceproperties ehf. væri gerð á eðlilegum forsendum, þannig að sóknaraðila væri umbunað fyrir að létta skuldum af Iceproperties, og að kröfuhöfum sóknaraðila væri ekki íþyngt með skuldskeytingunni. Ef svo var ekki, þá hlýtur sóknaraðili að hafa beint riftun að þrotabúi Iceproperties ehf. Ekkert liggi hins vegar fyrir um það í málinu.

Varnaraðili telur það ekki liggja fyrir að ráðstöfunin hafi verið honum til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Ekkert liggi fyrir um að sóknaraðili hafi verið heppilegri skuldari enda félagið nú farið í gjaldþrot. Auk þess sem telja verði bæði rangt og ósannað að skuldskeytingin sem slík hafi leitt til tjóns fyrir sóknaraðila. Ljóst sé að lánið sem slíkt var upphaflega veitt til sóknaraðila, þann 20. apríl 2007. Láninu var síðan skuldskeytt til Iceproperties ehf. og á ný til sóknaraðila þann 4. desember 2008, sbr. viðauka frá 4. desember 2008 Sóknaraðili hafi því fengið greidda til sín þá fjárhæð sem veitt var að láni samkvæmt lánssamningi, dags. 20 apríl 2007. Þar sem sóknaraðili hefur ekki beint riftun að Iceproperties ehf., þá telur varnaraðili ljóst að sóknaraðila hafi sérstaklega verið umbunað fyrir yfirtöku skuldbindingarinnar.

Þá telur varnaraðili að það sé rangt og ósannað sem haldið er fram af hálfu sóknaraðila í máli þessu, þ.e. að sóknaraðili hafi þegar verið orðinn ógjaldfær á árinu 2008, enda ber sóknaraðili sönnunarbyrðina þar um. Slíkar sönnur hefur hann ekki fært fram og mótmælir varnaraðili þeim fullyrðingum sem sóknaraðili hefur lagt fram í málinu hvað það varðar.

Varnaraðili telur jafnframt ósannað að hann og sóknaraðili séu tengdir aðilar í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991.

Með vísan til ofangreinds telur varnaraðili ekkert skilyrða almennu riftunarreglunnar vera uppfyllt eins og mál standa. Með sömu rökum og að ofan greinir eiga ekki aðrar riftunarreglur við í málinu en á þeim er ekki byggt í málinu af hálfu sóknaraðila.

IV. Niðurstaða.

Af málatilbúnaði sóknaraðila verður ráðið að aðalkrafa hans um að máli þessu skuli vísað frá dómi helgist af því að að varnaraðili hafi lýst því yfir í afstöðubréfi sínu frá 11. apríl 2013 að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að að koma að riftun um skuldskeytingu og að slitastjórn varnaraðila hafi lýst yfir riftun á skuldskeytingu þeirri sem mál þetta varðar með bréfi 27. júlí 2010 sem sóknaraðili hafi samþykkt. Telur sóknaraðili ljóst að með samþykki varnaraðila og sóknaraðila á riftuninni hafi hvorugur aðilinn lögvarða hagsmuni af ágreiningsmálinu.

Að því er varðar málsástæður varnaraðila um að þegar hafi verið tekið á þeim málsástæðum sem sóknaraðili heldur nú fram um riftun skuldskeytingarinnar í dómi Hæstaréttar frá 24. ágúst 2015 í máli nr. 433/2015 þá verður ekki séð að fjallað hafi verið efnislega um riftun skuldskeytingar í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar. Við umfjöllun um þá málsástæðu sem lýtur að riftun skuldskeytingarinnar í dómi Hæstaréttar er þannig vísað til þess, með skírskotun til forsendna héraðsdóms, að kröfulýsing sú sem sóknaraðili setti fram að þessu leyti, „fullnægi ekki áskilnaði 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, um skýran og glöggan málatilbúnað og að sóknaraðili hafi fyrir dómi uppi riftunarkröfur sem ekki rúmist innan þeirra sem hann hafði uppi í kröfulýsingunni.“ Er í kjölfarið síðan staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna beri riftunarkröfum sóknaraðila „af þessari ástæðu“.

Í samræmi við það sem hér hefur verið rakið verður að leggja til grundvallar að framangreindur dómur Hæstaréttar girði ekki fyrir að fjallað verði efnislega um málsástæður að baki aðalkröfu sóknaraðila í þessu máli sem lúta að riftun skuldskeytingarinnar.

Þegar litið er til orðalags bréf slitastjórnar varnaraðila frá 27. júlí 2010 verður að telja ljóst að í bréfinu felist einungis boðun á fyrirhugaðri ógildingu eða riftun á skuldskeytingu, dags 4. desember 2008 á lánssamningi milli Iceproperties ehf. og VBS fjárfestingarbanka hf.. Í því sambandi verður að líta til þess að í niðurlagi bréfsins kemur fram að slitastjórn varnaraðila „áform[i] að krefjast ógildingar eða riftunar“ með vísan til þeirra atriða sem rakin eru í bréfinu „nema fullnægjandi skýringar [yrðu gefnar] af hálfu hlutaðeigandi aðila og sýnt fram á greiðslugetu Icecapital ehf.“ Í kjölfarið var í bréfinu skorað á varnaraðila og Iceproperties ehf. að leggja fram skýringar og gögn og boðað að málinu yrði „vísað til meðferðar dómstóla án frekari fyrirvara“ ef þau bærust ekki.

Þáverandi lögmaður sóknaraðila svaraði þessu bréfi 30. ágúst 2010 og var þar lýst þeirri afstöðu að ekki kæmi til greina að rifta skuldskeytingunni, auk þess sem hann teldi ekki að skuldskeytingin yrði metin ógild.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ekki talið að líta megi á bréf slitastjórnar varnaraðila 27. júlí 2010, sem yfirlýsingu um riftun. Í ljósi þessa og síðari samskipta þáverandi lögmanns sóknaraðila er heldur ekki unnt að leggja til grundvallar að með kröfulýsingu 28. desember 2012 hafi sóknaraðili fallist á þá riftunaryfirlýsingu sem hafi falist í bréfinu að hans mati. Þá verður enn fremur ekki séð að sjónarmið sem hreyft er af hálfu varnaraðila í bréfi hans frá 11. apríl 2013 um að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að koma að riftun á skuldskeytingu sem skiptastjóri sóknaraðila hafi þegar fallist á að rifta jafngildi yfirlýsingu varnaraðila um riftun skuldskeytingarinnar.

Þegar af þessum sökum verður að hafna málsástæðum sóknaraðila um að hvorugur aðila hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins og þar með aðalkröfu hans um að málinu verði vísað frá. Af því leiðir að einnig verður að hafna varakröfu sóknaraðila um að viðurkennt verði að sóknaraðili og varnaraðili hafi samþykkt að rifta skuldskeytingu, dags. 8. desember 2008, á lánasamningi nr. 17754 enda byggir sú krafa á sömu málsástæðum.

Sóknaraðili hefur sett fram þá þrautavarakröfu fyrir dómi að viðurkennd verði riftun á skuldskeytingu dags. 8. desember 2008 á lánasamningi nr. 17754 og þá kröfu til þrautaþrautavara að krafa hans nr. 283 í kröfuskrá verði viðurkennd að fullu eins og henni var lýst.

Að því er lýtur að þeim kröfum sóknaraðila sem eftir standa til úrlausnar í máli þessu að virtum niðurstöðum dómsins um aðal- og varakröfu sóknaraðila, þá verður ekki séð að sú krafa sem sóknaraðili hefur sett fram til þrautaþrautavara hafi sjálfstætt inntak umfram það sem fram kemur þrautavarakröfu hans. Þannig verður ekki með nokkru móti ráðið af kröfulýsingu sóknaraðila frá 28. desember 2012 að þar sé lýst neinni annarri kröfu en þeirri sem byggir á riftun skuldskeytingar dags. 5. desember 2008. Verður af þeim sökum fjallað um kröfur þessar einu lagi sem þrautavarakröfu sóknaraðila.

Varnaraðili telur að hafna beri þrautavarakröfu sóknaraðila með vísan til þess að kröfulýsingin sem sóknaraðili setti fram um riftun á skuldskeytingu 28. desember 2012 sé of seint fram komin, auk þess sem hún fullnægi ekki áskilnaði 117. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 178. gr. sömu laga og 80. gr. laga nr. 91/1991, um skýran og glöggan málatilbúnað.

Ljóst er að sóknaraðili lýsti formlega kröfu gagnvart varnaraðila með bréfi, dags. 28. desember 2012. Á því tímamarki voru rúmlega tvö ár og einn mánuður liðinn frá því að kröfulýsingarfrestur rann út í bú varnaraðila í máli þessu.

Þegar horft er til gagna málsins verður að telja að sóknaraðila hafi mátt vera kunnugt um þau atvik sem kröfulýsing hans um riftun frá 28. desember 2012 byggist á þegar slitastjórn varnaraðila sendi sóknaraðila bréf sitt 27. júlí 2010 en þessu bréfi var síðan svarað af hálfu lögmanns sóknaraðila með bréfi, dags. 30. ágúst 2010. Í gögnum málsins er ekki að finna skýringar á þeim drætti sem varð á því að sóknaraðili fékk bréf varnaraðila í hendur í júlí 2010 og þar til að sóknaraðili lýsti kröfu sinni 28. desember 2012.

Í samræmi við framangreint telst því krafa sóknaraðila fallin niður gagnvart varnaraðila sökum vanlýsingar, sbr. 1. mgr. 118. gr. laga nr. 21/1991, enda verður ekki séð að nein þau atvik sem greind eru í 1.-6. tölulið 118. gr. eigi við. Niðurstaða slitastjórnar varnaraðila um að hafna lýstri kröfu sóknaraðila er því staðfest.

Með hliðsjón af þessum úrslitum málsins verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð en við uppkvaðningu var gætt ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfu sóknaraðila í máli þessu er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 650.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf