E-347/2015

I.

Mál þetta, sem tekið var til dóms 12. janúar sl., er höfðað með áritun lögmanns á stefnu 20. mars 2015.

Stefnandi er One Led Light sf., kt. 000000-0000, Háeyrarvöllum 48, Eyrarbakka.

Stefndi er Marel Iceland ehf., kt. 000000-0000, Austurhrauni 9, Garðabæ.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefnda verði gert að greiða stefnanda 11.520.917 krónur í skaðabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. febrúar 2014 til 13. september 2014. Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga af samtölu framangreindrar kröfufjárhæðar og vaxta frá 13. september 2014 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 8.100.000 krónur í skaðabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. febrúar 2014 til 13. september 2014. Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga af samtölu framangreindrar kröfufjárhæðar og vaxta frá 13. september 2014 til greiðsludags.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda skaðabætur að álitum eftir mati dómsins og að tildæmdar bætur beri vexti samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. febrúar 2014 til 13. september 2014. Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga af samtölu tildæmdra bóta og vaxta frá 13. september 2014 og til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins eða síðar framlögðum málskostnaðarreikningi lögmanns stefnanda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá er í báðum tilvikum krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda, að skaðlausu að mati dómsins.

II.

Stefnandi kveður málavexti vera þá að hinn 20. júlí 2011 hafi stefnanda borist tölvupóstur frá stefnda þar sem óskað hafi verið eftir að stefnandi fyndi lausn fyrir stefnda á því að lýsa upp fiskvinnsluborð. Í tölvupóstinum hafi komið fram að stefndi kæmi til með að þurfa um 600 stykki af lömpum á næstu sex mánuðum og eitthvað meira á næstu árum.

Hinn 13. ágúst 2011 hafi stefndi sent trúnaðaryfirlýsingu til stefnanda. Þar hafi komið fram að aðilar myndu skiptast á trúnaðarupplýsingum til þess að auðvelda stefnda að meta hvort hann vildi kaupa vörur/þjónustu frá birgja, þ.e. stefnanda.

Eftir rúmlega sex mánaða samstarf aðila á grunni trúnaðaryfirlýsingarinnar hafi stefndi ákveðið að kaupa LED-lampa af stefnanda. Hafi stefndi því útbúið samning um kaup sín á LED-lömpum af stefnanda, sem undirritaður hafi verið 27. febrúar 2012. Í samningnum komi fram að stefnt væri að langtíma viðskiptasambandi á milli stefnanda, sem sé lítið þróunarfyrirtæki, og stefnda, sem sé hluti af samstæðu alþjóðlegs framleiðslufyrirtækis, en fjármálagerningar þess hafi verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Samstæða stefnda hafi í þjónustu sinni um 4000 starfsmenn, starfsstöðvar í 30 löndum og velti 713 milljónum evra á árinu 2014 eða um 110 milljörðum íslenskra króna miðað við árslokagengi.

Í samningi aðila hafi verið kveðið á um tveggja ára gildistíma og einkarétt stefnda til kaupa á LED-lömpum. Þá hafi stefndi skuldbundið sig til þess að kaupa ákveðið lágmarksmagn lampa á ákveðnu verði á samningstímanum. Þessu til viðbótar hafi verið samið um sex mánaða uppsagnarfrest á samningstímanum, sérstaka tilkynningarskyldu vegna riftunar og sérstakar samningsbætur við riftun á samningi.

Eftir undirritun samningsins hafi stefnandi boðið fram efndir af sinni hálfu með því að óska eftir að stefndi legði inn pöntun fyrir vörunni. Svör og háttsemi stefnda hafi aldrei bent til annars en að stefnandi mætti búast við pöntun og samningssambandið væri hugsað til langframa. Þannig hafi stefndi pantað takmarkað magn af vörum af systurfélagi stefnanda, Future ehf., í mars 2012.

Hinn 14. janúar 2014 hafi forsvarsmaður stefnanda sent bréf til stefnda með sérstakri áskorun um að gerð væri a.m.k. lágmarkspöntun á lömpum og samningur efndur.

Við lok samningstíma hinn 27. febrúar 2014 hafi staðan verið sú að stefndi hafði ekki efnt skyldu sína og pantað lampa, þrátt fyrir áskoranir stefnanda um efndir samnings.

Hinn 31. mars 2014 hafi forsvarsmenn stefnanda, ásamt ráðgjafa sínum H-kk-þgf G-kk-þgf, viðskiptafræðingi, átt fund með K-kk-þgf H-kk-þgf, framkvæmdastjóra vöruþróunar stefnda, og B-kk-þgf V-kk-þgf, innkaupastjóra stefnda. Á fundinum hafi stefnandi kallað eftir efndum og sent í kjölfarið eða 4. apríl 2014 tölvupóst til B-kk-ef V-kk-ef með hugmyndum að lausn sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Þessi málaleitan hafi ekki borið árangur.

Hinn 5. maí 2014 hafi stefnandi sent frekara tilboð um að málinu yrði lokið á farsælan hátt. Gefinn hafi verið svarfrestur til loka maímánaðar, en ekki hafi verið gengið að tilboðinu.

Stefnandi hafi sent kröfubréf til stefnda 13. ágúst 2014 þar sem stefnda hafi verið boðið að greiða 40% af andvirði lágmarkskaupa (72.000 Bandaríkjadala) innan 14 daga frá dagsetningu kröfubréfs. Tekið hafi verið fram að stefndi áskildi sér rétt til að krefjast fullra bóta fyrir dómi yrði sáttatilboðinu hafnað.

Í kjölfar bréfsins hafi stefndi óskað eftir fundi með lögmanni stefnanda sem farið hafi fram 16. september 2014. Á fundinum hafi fulltrúi stefnda viðrað þá hugmynd að gerður yrði nýr samningur um vörukaup og jafnframt að greidd yrði hlutagreiðsla vegna eldri samnings. Hafi í því efni verið vísað til töluliðar 3 í tölvupósti stefnanda frá 4. apríl 2014. Stefnandi hafi hafnað þessu boði munnlega.

Í framhaldinu hafi stefndi hafnað því að ljúka málinu með sátt í samræmi við boð stefnanda frá 14. ágúst 2014, samanber bréf stefnda dagsett 13. október 2014.

Í ljósi framangreinds hafi stefnandi verið tilneyddur til að höfða dómsmál og gera kröfu um skaðabætur vegna þess tjóns sem hann varð fyrir vegna vanefnda stefnda.

Stefndi kveðst mótmæla lýsingu stefnanda á málavöxtum og sérstaklega að því leyti sem hún gangi í berhögg við málatilbúnað stefnda.

Stefndi kveðst ekki bera sérstakar brigður á þá staðhæfingu stefnanda að samningsdrögin, sem leitt hafi til samnings á milli málsaðila, hafi í grunninn stafað frá stefnda. Samkvæmt grein 1.1 í samningi aðila hafi hann gilt um kaup á vöru og/eða þjónustu, sem nánar væri skilgreind í viðauka 1 við samninginn, og sem seljandi tæki að sér að framleiða, útvega og/eða veita verkkaupa samkvæmt skriflegri pöntun. Í áðurgreindum viðauka 1 við samninginn hafi verið að finna nánari skilgreiningu á inntaki vörunnar, verði, samningstíma, umsömdu magni, afhendingartíma, flutningsskilmálum og greiðsluskilmálum.

Áður en gengið hafi verið frá samningnum hafi aðilar átt í samskiptum, þ. á m. með tölvubréfum. Sé hér vísað til tölvubréfs stefnda til stefnanda 11. janúar 2012, þar sem komi fram svonefndar „spekkur“ (e. specs, specifications), þ.e. upplýsingar um eiginleika vörunnar, þ. á m. að birtumagn (e. luminous flux) skyldi vera 1100 lúmen, sbr. og svarbréf stefnanda 13. janúar 2012. Ljóst sé af samskiptum þessum að stefndi hafi gengið út frá því að birtumagnið yrði aldrei meira en rúmlega 1000 lúmen, án þess að stefnandi tæki hins vegar mið af þessu þegar á hafi reynt.

Í kjölfar þess að samningur aðila hafi komist á hafi stefndi haft milligöngu um að varan yrði á vöruþróunartíma prófuð hjá Fiskkaupum hf., sem sé einn viðskiptamanna stefnda hérlendis. Í þeim tilgangi hafi verið pantaðir nokkrir lampar, sem hafi þó verið afgreiddir til stefnda af systurfélagi stefnanda, Future ehf. Birtumagn þeirra lampa hafi hins vegar verið þrefalt á við þær kröfur sem stefndi hafi gert, eins og fram komi í tölvubréfi stefnanda til stefnda frá 28. mars 2012 þar sem stefndi viðurkenni að kröfur hafi verið gerðar um 1200 lúmen ljós. Stefnandi hafi hins vegar ráðgert að birtumagninu skyldi stýrt með „24 Dc volta PWM“, þ.e. svonefndum „dimmer“.

Á meðal gagna málsins sé að finna ýmis skjalleg gögn, m.a. tölvubréf, sem tengist prófun vörunnar hjá Fiskkaupum hf. Í þessu sambandi kveðst stefndi vekja sérstaka athygli á grein 2.1 c í samningnum, en samkvæmt þeirri grein skyldi gerður sérstakur viðauki við samninginn, viðauki 2, sem innihéldi gæðakröfur verkkaupa, þ.e. stefnda, og skyldi hann gerður „á meðan og eftir þróunarfasa“. Slíkur viðauki hafi aldrei verið gerður sérstaklega, en framangreint ákvæði samningsins sé þó sýnilega til marks um að endanlegir kostir hins selda myndu ráðast og taka mið af vöruþróunarferlinu, sbr. og áðurgreinda 10. gr. samningsins. Af tölvubréfum stefnda til stefnanda megi og ráða að „lokaspecification“ á vörunni skyldi ráðast af vöruþróunarferlinu.

Þegar ljósin hafi verið í prófun hjá Fiskkaupum hf. hafi hins vegar komið í ljós vandamál, sem hafi meðal annars virst tengjast dimmerum og þar með stillingu birtumagns, sem kallað hafi á frekari athugun. Bendir stefndi á að nota hafi átt lampana í flæðilínur til fiskvinnslu og því hafi verið mikilvægt, með tilliti til þeirra sem vinna áttu við flæðilínuna, að birtumagnið væri viðeigandi og auðstillanlegt.

Svo hafi farið í raun að engin fullbúin vara hafi verið stefnda til reiðu hinn 1. ágúst 2012, þ.e. að vöruþróunartímabilinu afloknu, sbr. greinar 5.2 og 10.1 í samningnum. Tölvubréfasamskipti aðila sýni þetta jafnframt, sbr. tölvubréf stefnanda til stefnda 25. október 2012. Nefnt tölvubréf sýni að birtumagn þeirra lampa sem afhentir hafi verið til prófunar hafi verið langt umfram það sem stefndi hafi áður ætlast til og tilkynnt stefnanda um í aðdraganda samningsgerðar. Af tölvupóstsamskiptum aðila verði og ráðið að stefnandi hafi viljað ráða á þessu bót með notkun dimmers. Sú lausn hafi haft í för með sér ýmis vandamál, en auk þess hafi slík lausn verið í eðli sínu óhagkvæm og í andstöðu við það sem lagt hafi verið upp með.

Samkvæmt efni samningsins, sbr. grein 5.2, hafi stefnda verið heimilt þegar hinn 1. ágúst 2012 að rifta samningnum. Stefndi hafi þó ekki gripið til þess samningsbundna vanefndaúrræðis, heldur hafi hann viljað reyna eftir fremsta megni og umfram skyldu að stuðla að því að efndir gætu farið fram í samræmi við aðalefni samningsins. Hafi meðal annars farið fram prófanir í Fiskkaupum hf. snemma árs 2013.

Stefnandi hafi hins vegar aldrei haft til reiðu vöru sem fullnægði þeim kostum sem taldir hafi verið nauðsynlegir, þ. á m. um hið áskilda birtumagn. Í apríl 2013 hafði stefnandi t.d. haft samband við stefnda með tölvubréfi og óskað eftir fundi með starfsmönnum stefnda til að ræða vöruna, m.a. um birtustigið og hvernig birta skyldi stillt. Augljós vandamál hafi því verið fyrir hendi við framleiðslu vörunnar. Þá hafi stefnandi í júlí 2013 lagt til að pöntuð yrðu 700 vatnsheld spennabox þar sem búnaði til stýringar á lýsingu yrði væntanlega komið fyrir, í stað þess að birtumagn ljóssins væri einfaldlega rétt stillt án þess að til sérstakra ytri lausna og búnaðar þyrfti að koma.

Fyrir dóminn komu sem vitni B-kk-nf V-kk-nf, H-kk-nf G-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf.

III.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi hafi vanefnt samning aðila og beri að bæta stefnanda tjón vegna þessa og gera hann jafnsettan og ef stefndi hefði uppfyllt lágmarksskyldur sínar samkvæmt samningnum.

Í samningi aðila frá 27. febrúar 2012 hafi verið samið um kaup stefnda á LED-lömpum fyrir flæðilínu samkvæmt pöntunum. Stefndi hafi skuldbundið sig sérstaklega til að kaupa af seljanda fyrirfram ákveðið magn á samningstímanum og hafi lágmarksmagn verið ákveðið 1000 LED-lampar.

Sérstök ákvæði hafi verið í samningnum um ábyrgð stefnanda á afhentum vörum og heimild til úrbóta vegna ágalla. Þá hafi verið sérstök ákvæði um uppsögn samnings, riftun og framkvæmd hennar.

Stefnandi kveðst byggja á því að samningur aðila frá 27. febrúar 2012 hafi verið lögmætur og skuldbindandi fyrir stefnda, samanber meginreglur samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga.

Þá kveðst stefnandi telja að ríkar skyldur hafi hvílt á stefnda um efndir samningsins og tillitsskyldu gagnvart stefnanda samkvæmt ákvæðum laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 og meginreglum samninga- og kröfuréttar. Þannig hafi verið verulegur aðstöðumunur á milli aðila þar sem annars vegar hafi verið um að ræða stórt alþjóðlegt fyrirtæki og hins vegar lítið þróunarfyrirtæki. Þessi aðstöðumunur hafi bæði komið fram í því að stefndi hafi útbúið samninginn, sem auðkenndur sé honum, auk þess sem samningurinn hafi lagt verulegar kvaðir á athafnafrelsi stefnanda. Þannig hafi stefndi áskilið sér einkarétt á kaupum á þeim vörum sem samningurinn hafi tekið til. Sömu kvaðir hafi ekki verið lagðar á stefnda sem hafi verið heimilt að kaupa vörur frá þriðja aðila án sérstaks samþykkis stefnanda.

Samkvæmt samningi aðila hafi stefndi skuldbundið sig til þess að kaupa af stefnanda LED-lampa og greiða andvirði 180 Bandaríkjadala fyrir hvern lampa. Að lágmarki hafi stefndi skuldbundið sig til þess að panta 1000 lampa á samningstímanum.

Á samningstímanum hafi stefndi ekki pantað lampa hjá stefnanda þrátt fyrir að sérstaklega hafi verið skorað á stefnda að standa við samningsskyldur sínar. Með framangreindri háttsemi hafi stefndi, sem kaupandi, ekki uppfyllt þá grunnskyldu sína að ljá atbeina sinn að því að stefnandi gæti, sem seljandi, afhent honum umsamdar vörur.

Stefndi hafi ekki fært fyrir því nein rök að lögmæt hindrun hafi tálmað efndum og kveðst stefnandi hafna síðar tilkomnum fullyrðingum um að viðtökudrátt stefnda megi rekja til stefnanda. Þá hafi háttsemi forsvarsmanna stefnda ekki bent til annars en að standa ætti við samninginn. Þannig hafi stefndi ýtt undir væntingar stefnanda um að staðið yrði við samninginn og nýtt sér aðstöðumun fyrirtækjanna, enda hafi stefnandi talið að mikið væri á sig leggjandi til að viðhalda „langtíma viðskiptasambandi“ við stórfyrirtæki eins og stefnda.

Framangreindur viðtökutökudráttur og síðan greiðsludráttur á umsaminni lágmarksgreiðslu til stefnanda hafi brotið gegn skyldum stefnda samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og einkum gegn ákvæðum 50. og 51. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Þá hafi framangreind háttsemi stefnda brotið gegn meginreglu kröfuréttar um gagnkvæma tillitsskyldu samningsaðila, einkum í ljósi aðstöðumunar aðila og eðli samningsins sem einkakaupasamnings.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að aðilar hafi samið til tveggja ára og hafi verið sérstök ákvæði í samningnum um uppsögn, riftun og vöruábyrgð. Á meðan á gildistíma samningsins stóð hafi stefndi aldrei nýtt sér skýr ákvæði um uppsögn eða riftun. Ennþá síður hafi stefndi látið reyna á ákvæði samningsins um vöruábyrgð, enda hafi hann ekki pantað ljós hjá stefnanda. Það hafi ekki verið fyrr en tæpum átta mánuðum eftir samningslok eða 13. október 2014 að stefndi hafi sett fram fullyrðingar um ágalla á vörum stefnanda, en þá hafði stefnandi vogað sér að krefjast efndabóta.

Stefnandi kveðst byggja á því að fullyrðingar stefnda séu haldslausar og síðari tíma tilbúningur, enda hafi þær ekki komið fram fyrr en átta mánuðum eftir að samningstíma lauk. Þá kveðst stefnandi vísa til þess að engir ágallar hafi verið á vörum hans og að stefndi hafi aldrei haldið slíku fram á samningstímanum. Samkvæmt samningnum hafi stefndi átt að panta umsamdar vörur og ef ágallar hefðu komið í ljós hafi stefnda borið að gefa stefnanda kost á úrbótum samkvæmt ákvæðum samnings aðila og 34. gr. laga nr. 50/2000.

Stefnandi kveðst einnig byggja á því að hafi stefndi talið eitthvað athugavert við vörur þær sem honum stóðu til boða hafi honum borið vegna eðlis samningsins sem einkakaupasamnings að gera skýrar athugasemdir þegar í stað og ávallt án ástæðulauss dráttar, samanber 32. gr. laga nr. 50/2000. Það hafi stefndi ekki gert, jafnvel þó að hann hafi keypt átta lampa af systurfélagi stefnanda, Future ehf.

Þessu til viðbótar kveðst stefnandi telja að stefndi geti ekki haldið fram riftunarástæðu sem aldrei hafi verið sett fram á samningstímanum. Þessu til viðbótar hafi stefnda verið fyrirmunað að rifta samningi án þess að setja fyrst fram áskorun um úrbætur, sem hann hafi ekki gert.

Að síðustu sé rétt að taka fram að umfjöllun stefnda í bréfi hans frá 13. október 2014 byggist á misskilningi. Þannig hafi „spennar“ aldrei verið hluti af umsaminni vöru samkvæmt samningi aðila frá 27. febrúar 2012, eins og glöggt megi sjá af lýsingu vörunnar í viðauka 1 í samningi aðila og útlitsteikningu af lömpunum. Þá hafi stilling á birtumagni ekki neitt með vöru stefnanda að gera sem slíka, heldur hafi stefndi getað aðlagað hana að kröfum viðskiptavina sinna með þeim spennum sem hann kaus, en stefnandi hafi ekki borið ábyrgð á slíkum aðlögunum.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi hafi vanefnt samningsskyldur sínar gagnvart stefnanda og hafi ekki sýnt fram á að viðtökudráttur hans og greiðsludráttur sé afsakanlegur.

Stefnandi kveðst byggja á því að orsakatengsl séu á milli þeirrar háttsemi stefnda að efna ekki skuldbindingar samkvæmt samningi aðila og þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir. Þannig hafi vanefnd stefnda leitt til tapaðs hagnaðar af vörusölu hjá stefnanda. Jafnframt hafi vanefndin verið enn alvarlegri vegna þeirrar takmörkunar á aflahæfi stefnanda sem falist hafi í einkakauparétti stefnda. Hefði stefndi efnt samning sinn hefði stefnandi aldrei orðið fyrir tjóni.

Stefnandi kveðst halda því fram að stefnda hafi mátt vera ljóst að stefnandi myndi verða fyrir tjóni ef einkakaupasamningur aðila yrði vanefndur.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að hann hafi ekki getað takmarkað tjón sitt á annan hátt en að skora á stefnda að efna samninginn og bjóða fram mögulegar sættir. Vegna ákvæða samningsins um einkarétt stefnda til kaupa á vörum samkvæmt samningnum hafi stefnandi ekki getað leitast við að takmarka tjón sitt á annan hátt án þess að gerast brotlegur við ákvæði hans um einkakauparétt stefnda.

Stefnandi kveðst telja að við mat á bótaskyldu beri, auk meginreglunnar um skuldbindingargildi samninga, að horfa sérstaklega til aðstöðumunar og gagnkvæmrar tillitsskyldu samningsaðila. Ríkar kröfur verði að gera til stórs alþjóðlegs fyrirtækis, eins og stefnda, um að ljá atbeina sinn að því að efna samningsskuldbindingar sínar. Jafnframt verði að gera ríkar kröfur til þess að slíkur aðili sanni með óyggjandi hætti að honum hafi verið afsakanlegt að virða að vettugi samningsskyldur sínar, en sú háttsemi jafngildi í raun riftun.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefnda beri að bæta það tjón sem vanefndir hans hafi leitt til og gera stefnanda eins settan og ef staðið hefði verið við ákvæði um lágmarksefndir samnings aðila, samanber meginreglur kröfuréttar um skaðabætur og ákvæði 57. og 67. gr. laga um lausafjárkaup.

Stefnandi kveður aðalkröfu sína miða af því að bæta honum það tjón sem hann hafi orðið fyrir vegna tapaðs hagnaðar af vörusölu vegna vanefndar samningsins. Eingöngu sé miðað við tapaða framlegð vegna sölu á lágmarksmagni samkvæmt samningi aðila, þ.e. 1000 lömpum, og sé þá ótalinn umtalsverður kostnaður af vöruþróun og töpuðum möguleikum vegna bindingar af einkarétti stefnda.

Fjárhæð aðalkröfu byggist á útreikningum S-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef hjá Deloitte ehf. á framlegðartapi stefnanda.

Samkvæmt framangreindum útreikningum hafi framlegð af hverjum lampa numið 11.521 krónu. Af því leiði að heildartjón stefnanda vegna 1000 lampa hafi numið 11.520.917 krónum.

Verði ekki fallist á að meta tjón stefnanda með hliðsjón af framangreindum útreikningi á tapaðri framlegð miðað við lágmarksefndir samnings aðila, kveðst stefnandi telja eðlilegt að bætur taki mið af sérstöku bótaákvæði samnings aðila vegna slita samningsins.

Þannig hafi stefndi skuldbundið sig til þess að greiða andvirði 40% af einingarverði eftirstöðva samningsins ef hann myndi rifta samningi af öðrum ástæðum en vegna vanefnda stefnanda.

Ljóst sé að aldrei hafi komið til þess á samningstímanum að stefndi segði upp eða rifti samningi aðila. Hins vegar liggi fyrir að stefndi hafi ekki efnt samninginn. Af þeim sökum sé ekki ósanngjarnt að bætur vegna vanefnda miðist við þær lágmarksbætur sem stefndi hafi samið um vegna slita hans sjálfs á samningnum. Sé samningsákvæði þetta samið af stefnda, eins og samningurinn að öðru leyti.

Af samningi aðila, einkum viðauka 1, sé ljóst að lágmarksefndir samningsins hafi verið þau lágmarkskaup sem samið hafi verið um. Þannig hafi stefnda borið að kaupa 1000 lampa á 180 Bandaríkjadali stykkið eða samtals 180.000 Bandaríkjadali. Séu 40% af þessari lágmarksfjárhæð kaupa 72.000 Bandaríkjadalir.

Fjárhæð varakröfunnar sé miðuð við þessa fjárhæð í Bandaríkjadölum umreiknaða í íslenskar krónur á tjónsdegi 28. febrúar 2014 samkvæmt miðgengi gengisskráningar Seðlabanka Íslands, 112,5, sem geri 8.100.000 krónur.

Stefnandi kveður þrautavarakröfu í því fólgna að skaðabætur verði dæmdar að álitum, þ.e. að mati dómsins.

Krafist sé vaxta og dráttarvaxta af tildæmdri kröfu samkvæmt aðal-, vara- og þrautavarakröfu stefnanda.

Um vexti sé vísað til 8. gr. vaxtalaga og sé miðað við 28. febrúar 2014 sem tjónsdag, en lokadagur samnings aðila hafi verið daginn áður eða þann 27. febrúar 2014. Sá dagur marki síðasta mögulega efndadag á skuldbindingu stefnda um lágmarkskaup. Þar sem engin kaup hafi átt sér stað á samningstímanum hafi samningurinn verið vanefndur og tjón stefnanda orðið að veruleika 28. febrúar 2014.

Krafist sé dráttarvaxta frá 13. september 2014, en þá hafi verið liðinn mánuður frá kröfubréfi stefnanda og hafi stefndi þá haft nauðsynlegar upplýsingar til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Stefnandi kveður málskostnaðarkröfu sína byggjast á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Stefndi kveðst ekki gera athugasemd við að komist hafi á samningur á milli aðila. Stefndi kveðst hins vegar telja að stefndi hafi í engu vanefnt skyldur sínar gagnvart stefnanda. Skuldbindingar stefnda samkvæmt efni samningsins, og þá einkum sú skylda að panta vörur frá stefnanda, hafi ekki orðið virkar vegna athafna og athafnaleysis stefnanda, ekki stefnda.

Stefndi bendir á að bæði samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og lögum nr. 50/2000, sem stefnandi vísi einkum til, sé greiðsluskylda stefnda háð því að stefnandi bjóði fram réttar og fullar efndir fyrir sitt leyti; með öðrum orðum, hönd selur hendi. Samkvæmt 49. gr. laga nr. 50/2000, sem stefnandi víki þó ekki að í sínum málatilbúnaði, skuli kaupandi, hér stefndi, „greiða kaupverðið þegar seljandinn krefst þess, en þó ekki fyrr en hluturinn er afhentur kaupanda eða stendur honum til ráðstöfunar í samræmi við samninginn og lög þessi“. Greiðsluskylda kaupanda sé þannig almennt háð því að hið selda sé honum til reiðu. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og lögum nr. 50/2000 sé það jafnframt seljanda að eiga frumkvæði að fullum og réttum efndum, og svo sem leiði eins af samanburði á 9. gr. laga nr. 50/2000 og áðurnefndri 49. gr. laganna. Frumkvæðisskyldan sé því seljanda, þ.e. stefnanda, en ekki kaupanda, þ.e. stefnda. Í málatilbúnaði sínum virðist stefnandi raunar ekki bera brigður á að frumkvæðisskyldan hafi að réttu lagi verið hans, en á hinn bóginn telji hann sig hafa fullægt henni. Af gögnum málsins, sbr. lýsingu málavaxta hér að framan, verði hins vegar ekki ráðið að stefnandi hafi fyrir sitt leyti stuðlað að réttum og fullum efndum, svo sem honum hafi borið, og hvað þá þannig að fullnægjandi mætti teljast. Í stað þess að afhenda ljós með hinu áskilda birtumagni hafi stefnandi viljað fá að afhenda stefnda aðra vöru, þ.e. ljós með birtumagni sem hafi verið þrefalt á við það sem ráðgert hefði verið og stefndi hafi óskað eftir, en að leitast yrði síðan við að stilla birtumagnið af með stýrisbúnaði sem stefnda hafi hins vegar ekki hugnast. Um leið sé því hafnað sem röngu og ósönnuðu að stefndi hafi vanrækt einhverjar tillitsskyldur í þessu sambandi. Þvert á móti hafi stefndi, umfram skyldu, leitast við að gefa stefnanda kost á að hafa til reiðu fullnægjandi vöru eftir að vöruþróunartíma lauk. Þar sem frumkvæðisskyldan sé seljanda verði stefnandi, sem seljandi, en ekki stefndi, sem kaupandi, jafnframt að bera halla af hvers konar skorti á sönnun í þessu tilliti. Liggi raunar ekkert fyrir í gögnum málsins um að stefnandi hafi haft til reiðu vöru sem tekið hafi mið af athugasemdum og áskildum kostum stefnda, og sé það stefnanda að sanna annað. Þvert á móti liggi fyrir, og sé ágreiningslaust, að ljósin hafi verið með birtumagn langt umfram það sem ráðgert hafði verið og stefndi óskaði eftir. Þá breyti það engu í þessu tilliti þótt stefndi sé stærra félag en stefnandi, en slíkt haggi ekki reglum kröfuréttar. Þá sé og að því að gæta að stefnandi sé eftir sem áður lögpersóna á markaði, ekki einstaklingur, og þannig fullfær um að gæta hagsmuna sinna. Geti aðstöðumunur heldur aldrei leyst stefnanda undan því að efna sínar grundvallarsamningsskyldur.

Þótt stefnandi reisi ekki málatilbúnað sinn að því er best verði ráðið á einstökum ákvæðum samningsins, sérstaklega hvað frumkvæðisskylduna áhræri, sbr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þá leiði af grein 10.1 í samningnum, sbr. og grein 1.4, að það hafi verið seljanda að „hafa fullbúna vöru til sölu sem uppfyllir kröfur kaupanda“, og þá fyrst hafi stofnast sú skylda á hendur stefnda, sem kaupanda, að panta vörur úr hendi stefnanda. Sé efni samningsins að þessu leyti í samræmi við það sem almennar reglur kröfuréttar og lög nr. 50/2000 leiði til. Þá skyldu hafi stefnandi hins vegar ekki uppfyllt.

Af framangreindu leiði að ekki séu efni til að telja að stefndi hafi vanefnt samningsskuldbindingar sínar þar sem aldrei hafi stofnast til greiðsluskyldu úr hendi stefnda áður en samningurinn rann sitt skeið.

Í greinargerð segir að í stefnu málsins virðist sem stefnandi finni að því að stefndi hafi í bréfaskiptum við lögmann stefnanda í aðdraganda máls þessa vakið athygli á því mati stefnda að vöruandlag samningsins hafi ekki verið í fullnægjandi horfi. Sé því raunar haldið fram af hálfu stefnanda að það hafi ekki verið fyrr en tæpum átta mánuðum eftir samningslok eða 13. október 2014 að stefndi hafi sett fram fullyrðingar um ágalla á vörum stefnanda, en þá hefði stefnandi vogað sér að krefjast efndabóta. Stefnandi byggi á því að fullyrðingar stefnda séu haldlausar og síðari tíma tilbúningur, enda hafi þær ekki komið fram fyrr en átta mánuðum eftir að samningstíma lauk. Þessi málatilbúnaður stefnanda komi stefnda heldur á óvart, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Gögn málsins sýni þvert á móti fram á hið gagnstæða. Af því leiði jafnframt að allur málatilbúnaður stefnanda hér að lútandi, sem virðist reistur á einhvers konar tómlætissjónarmiðum og viðlíka sjónarmiðum, sé ekki á rökum reistur. Tómlætið sé raunar stefnanda, en ekki stefnda, enda hafi það verið stefnanda að hafa fullbúna vöru til reiðu, en það hafi hann ekki gert.

Í stefnu segi jafnframt að stefndi hafi átt að panta umsamdar vörur og ef ágallar hefðu komið í ljós hafi stefnda borið að gefa stefnanda kost á úrbótum. Sem fyrr segi hafi stefndi fengið afhentar vörur af systurfélagi stefnanda, Future ehf., til vöruþróunar. Birtumagn þeirra lampa hafi hins vegar verið þrefalt á við það sem áður hefði verið ráðgert og við prófun ljósanna hafi verið vandamál tengd stýringu birtumagns. Eðli málsins samkvæmt hafi því engin skylda staðið til þess að stefndi pantaði frekari vörur, enda hafi skyldan alltaf verið háð því skilyrði og þeirri forsendu að stefnandi fullnægði fyrir sitt leyti sinni samningsskyldu. Það hafi hins vegar brugðist eins og að framan sé rakið. Hafi stefnanda verið gefinn kostur á að stuðla að réttum og fullum efndum, þ.e. úrbótum.

Stefndi kveðst heldur ekki skilja umfjöllun stefnanda um riftun í þessu samhengi. Ágreiningslaust sé að samningurinn hafi runnið sitt skeið án þess að til riftunar kæmi úr hendi stefnda. Samkvæmt efni samningsins, sbr. grein 5.2 og fyrri umfjöllun, hafi stefnda raunar þegar 1. ágúst 2012 verið heimilt að rifta samningnum. Stefndi hafi þó ekki gripið til þess samningsbundna vanefndaúrræðis, heldur hafi hann eftir fremsta megni og umfram skyldu viljað reyna að stuðla að því að efndir gætu átt sér stað í samræmi við aðalefni samningsins. Reglur kröfuréttar geti eðli málsins samkvæmt aldrei leitt til þess að það að stefndi hafi ekki neytt samningsbundinna vanefndaúrræða verði þess valdandi að stefndi teljist hafa vanefnt samningsskyldur sínar, nema því aðeins ef gagnaðili, hér stefnandi, hefði síðar tryggt réttar og fullar efndir af sinni hálfu án þess hins vegar að viðsemjandi, hér stefndi, hefði veitt þeirri greiðslu viðtöku. Svo hafi hins vegar ekki verið.

Þá kveðst stefndi mótmæla málatilbúnaði stefnanda um að búnaður, þ.e. dimmer og spennar, sem tengdur hafi verið stýringu birtumagns sé óháður samningsandlaginu. Þeir lampar sem afhentir hafi verið stefnanda á vöruþróunartíma hafi verið með ljósmagni sem hafi eins og áður greini verið um 3000 lúmen. Sá styrkur, þ.e. birtumagn, hafi verið alltof hár og raunar þrefaldur á við það sem tíðkist við fiskvinnslu og leitast hafi verið eftir. Stefnandi hafi vegna þessa lagt til að notaðir yrðu dimmerar og viðlíkar lausnir til að tryggja viðeigandi birtumagn. Slíkum lausnum fylgi hins vegar augljósir annmarkar, m.a. vegna kostnaðar, staðsetningar og hættu á vatnstjóni, auk þess sem áreiðanleiki búnaðar yrði minni og meiri þörf yrði á varahlutum. Allt væri þetta til þess fallið að draga úr seljanleika vörunnar. Hafi stefnda því ekki hugnast slík lausn sérstaklega. Þá hafi þetta verið í ósamræmi við það sem áður hafi verið ætlast til, sbr. meðal annars áskilda kosti stefnda (spekkur) um birtumagn í aðdraganda samningsgerðar svo sem áður hafi komið fram. Hér skuli og bent á að eðli starfsemi stefnda krefjist þess að gæði og áreiðanleiki vara séu hafin yfir allan vafa, en stefndi sé meðal annars með ISO 9001 vottun á gæðakerfi sínu fyrir vöruþróun, sölu, framleiðslu og þjónustu við viðskiptavini.

Stefndi kveður umfjöllun stefnanda um bótaskyldu stefnda ekki alls kostar skýra. Svo virðist þó sem stefnandi krefjist skaðabóta, í formi efndabóta, samkvæmt almennum reglum kröfuréttar, a.m.k. í aðalkröfu. Vísi stefnandi meðal annars í þessu samhengi til 57. og 67. gr. laga nr. 50/2000 án frekari tilgreiningar. Öllum málatilbúnaði stefnanda hér sé andmælt, þ. á m. öllum skilyrðum skaðabótaábyrgðar. Því sé sérstaklega andmælt að grunnskilyrði skaðabótaábyrgðar um samningsvanefnd sé fullnægt, en þegar af þeim ástæðum bresti málatilbúnað stefnanda stoð. Þá sé einstökum kröfuliðum, bæði aðal- vara- og þrautavarakröfum, mótmælt í senn sem röngum og vanreifuðum, og þannig að frávísun varði án kröfu, bæti stefnandi ekki úr undir rekstri málsins.

Aðalkröfu stefnanda sé að sögn ætlað að bæta stefnanda það tjón sem hann hafi orðið fyrir vegna tapaðs hagnaðar af vörusölu vegna vanefndar samnings aðila. Kveðst stefnandi þó krefjast skaðabóta í formi tapaðrar framlegðar. Fjárhæð aðalkröfu sé síðan sögð byggjast á útreikningum endurskoðanda hjá Deloitte ehf. á framlegðartapi stefnanda, en án frekari útskýringa og sundurgreiningar í stefnu, auk þess sem einhliða álit af þessum toga hafi ekkert sönnunargildi. Útreikningar endurskoðandans séu heldur rýrir samkvæmt efni sínu, en þar segi meðal annars: „Forsenda fyrir útreikningi eru upplýsingar og gögn frá OLL, samanber meðfylgjandi fylgiskjöl, sem undirritaður hefur ekki lagt mat á.“ Þegar umrædd fylgiskjöl séu síðan rýnd, en stefndi kveðst mótmæla sönnunargildi þeirra alveg sérstaklega, megi og t.d. ráða að hluti þeirra byggist á ætluðum tilboðum eftir að samningurinn rann sitt skeið, og raunar yfir þriggja ára skeið, í stað þess að taka mið af því hver ætlaður kostnaður hefði verið á samningstíma. Önnur fylgiskjöl séu frá þeim tíma áður en stofnað var til samningsins. Þá verði ekki einatt ráðið, af samanburði á dskj. nr. 16 og einstökum fylgigögnum sem fylgi því dómsskjali, hvernig meint framlegðartap sé reiknað út, þ. á m. hvort fullt samhengi sé á milli einstakra kostnaðarliða og niðurstaðna endurskoðandans. Þá verði og t.d. í engu ráðið af málatilbúnaði stefnanda hvort stefnandi hafi ekki getað nýtt sér verkafl sitt, tæki og tól, til annarra verka honum til hagsbóta, og sem ella hefði ekki verið hægt ef hann hefði efnt samninginn gagnvart stefnda, en slíkt kæmi þá að sjálfsögðu til frádráttar kröfum hans á hendur stefnda. Sé á því byggt að óbreyttu að stefnanda hefði verið þetta í lófa lagið og honum skylt í samræmi við almennar reglur um skyldu tjónþola til að takmarka tjón sitt. Eins virðist ekki gert ráð fyrir neinum kostnaði, þ. á m. föstum kostnaði, úr hendi stefnanda sjálfs ef til samningsefnda hefði komið, svo sem rök hljóti að standa til. Þá sé útreikningur meints tjóns stefnanda einnig háður þeim augljósa annmarka að ekki sé tekið tillit til þess kostnaðar sem leitt hefði af því að þurfa að stilla birtumagnið, þ. á m. með kaupum á boxum, stýribúnaði, vinnu og uppsetningu, en stefnandi, en ekki stefndi, hlyti alltaf á endanum að bera slíkan kostnað, þar sem hann sé afleiðing þess að hið selda hafi ekki verið í samræmi við það sem til hefði verið ætlast. Sé því og mótmælt að efni standi til að krefjast skaðabóta, sem reistar séu á framlegðarmissi, heldur verði stefnandi þvert á móti að krefjast skaðabóta sem taki mið af raunverulegum missi hagnaðar. Ekki sé bein samsvörun þar á milli þar sem framlegð sé ekki hið sama og hagnaður. Málatilbúnaður stefnanda sé hér í vissri þversögn þar sem byggt sé á tapaðri framlegð í útreikningum, en í málsástæðum sé rætt um missi hagnaðar. Kveðst stefndi mótmæla þessum útreikningum í heild sinni og um einstök atriði. Telji stefndi að stefnanda hafi borið að afla sér matsgerðar dómkvaddra og óvilhallra matsmanna til stuðnings ætlaðri efndabótakröfu.

Varakrafa stefnanda sé sögð reist á sérstöku bótaákvæði samningsins, nánar tiltekið grein 5.6. Af lestri þeirrar greinar megi þó ráða að hún eigi samkvæmt efni sínu ekki við í því samhengi sem hér um ræði og sé því sérstaklega mótmælt að bótakrafan verði reist á henni, sbr. einnig samræmisskýringu á greinum 10.1, 5.2 og 5.6 í samningnum.

Þrautavarakrafa stefnanda sé sögð vera um bætur að álitum. Kveður stefndi engin rök standa til þeirrar niðurstöðu, enda eigi stefnanda að vera í lófa lagið að renna stoðum undir meint tjón með matsgerð dómkvaddra matsmanna.

Kröfum stefnanda um vexti og dráttarvexti sé mótmælt, sérstaklega upphafstíma dráttarvaxta. Ekki sé fallist á að kröfubréf stefnanda, eins og það sé úr garði gert, geti með réttu markað upphafstíma dráttarvaxta, enda hafi stefnandi ekki lagt fram þær upplýsingar sem þörf hafi verið á til að meta ætlað tjónsatvik og fjárhæð bóta. Eins og sakarefni málsins er háttað kveðst stefndi telja að dráttarvextir skuli í fyrsta lagi reiknast frá dómsuppsögu, en ella aldrei fyrr en að mánuði liðnum frá því að matsgerð dómkvadds matsmanns eða matsmanna liggi fyrir.

Um lagarök kveðst stefndi einkum vísa til almennra reglna fjármunaréttar, þ. á m. kröfu- og samningaréttar, m.a. um skaðabætur innan samninga. Þá kveðst stefndi vísa til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkröfu sína kveðst stefndi styðja við ákvæði 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V.

Óumdeilt er að málsaðilar gerðu með sér samning 27. febrúar 2012 „vegna kaupa á vörum og/eða þjónustu“ eins og segir í upphafsorðum samningsins. Samkvæmt samningnum, samanber greinar 1.1 og 1.2, skyldi hann gilda um kaup stefnda á vöru eða þjónustu af stefnanda, sem skilgreind væri í viðauka 1, sem væri hluti af samningnum. Í viðauka 1 kom fram að um væri að ræða LED-lampa fyrir flæðilínu, AL24V-300SMD-3014-4300K, en tákn þessi standa fyrir spennu, fjölda díóða (pera) og stærð þeirra, sem og hitastig á Kelvin. Samið var um kaup á 1000 lömpum og var umsamið verð á lampa 180 Bandaríkjadalir. Í viðaukanum kom fram að samningstími væri tvö ár frá undirskrift samnings eða þar til umsamið magn hefði verið keypt. Þá var í viðaukanum kveðið á um afhendingartíma, sem og um flutnings- og greiðsluskilmála.

Í samningnum var kveðið á um það annars vegar að stefndi skuldbyndi sig til að kaupa fyrirfram ákveðið magn frá seljanda á samningstímanum og hins vegar að stefnandi ábyrgðist gagnvart stefnda að afhenda vöru og/eða veita þjónustu innan þeirra tímamarka sem fram kæmi í viðauka 1, sbr. greinar 1.3 og 3.1 í samningnum.

Í 10. kafla samningsins var kveðið á um vöruþróunarferli, sem skyldi standa frá undirritun samnings til 1. ágúst 2012, en á þeim tíma skyldi stefnandi vinna að vöruþróun og prófunum á vöru sem skilgreind væru í viðauka 1. Að loknum þessum tíma skyldi stefnandi hafa til sölu fullbúna vöru sem uppfyllti kröfur stefnda.

Samkvæmt grein 2.1 var gert ráð fyrir að gerður yrði við samninginn viðauki 2 þar sem kveðið yrði á um gæðakröfur stefnda. Viðauki 2 yrði gerður á meðan á vöruþróunarferlinu stæði og eftir að því lyki.

Í grein 8.2 kom fram að stefnandi ábyrgðist að allar vörur, sem hann framleiddi fyrir stefnda og getið væri um í viðauka 1, væru í fullu samræmi við fyrirmæli stefnda, en þau væri að finna í viðauka 2. Ef stefnandi afhenti vöru sem ekki væri í fullu samræmi við fyrirmæli stefnda, þ.e. gallaða vöru, skyldi stefnandi taka við vörunni aftur og bæta hana, væri þess kostur, eða útvega rétta vöru eins fljótt og kostur væri.

Í 5. kafla samningsins var fjallað um gildistíma samningsins og riftun. Þar kom fram í grein 5.1 að hvorum aðila um sig væri heimilt að segja samningnum upp með sex mánaða fyrirvara á samningstímanum. Þá áskildi stefndi sér rétt til þess, að afloknum samningstíma vöruþróunarferlis, sem væri frá 1. mars til 1. ágúst 2012, að rifta samningum ef vörur samkvæmt viðauka 1 stæðust ekki kröfur hans og teldust ekki fullbúnar til sölu að hans mati, sbr. grein 5.2.

Fram kemur í framlagðri atvikalýsingu B-kk-ef V-kk-ef, fyrrverandi aðfanga- og birgjastjóra stefnda, sem hann hefur staðfest fyrir dóminum, að á árinu 2011 hafi stefndi sett af stað það verkefni að láta hanna og framleiða LED-lampa fyrir flæðilínur sínar. Hafi stefndi auglýst eftir áhugasömum framleiðendum að slíkum lömpum. Auk stefnanda hafi tvö önnur fyrirtæki smíðað prufueintök af slíkum lömpum og kynnt stefnda. Eftir skoðun og prófun stefnda á þessum prufueintökum hafi niðurstaðan orðið sú að halda áfram að vinna að þeirri lausn sem stefnandi bauð upp á. Í kjölfar þess hafi málsaðilar gert með sér áðurgreindan samning.

Samkvæmt framangreindu hafði stefndi frumkvæði að viðskiptum málsaðila. Þá er óumdeilt að samningur málsaðila var saminn einhliða af stefnda. Um var að ræða svokallaðan einkakaupasamning, þ.e. stefndi hafði einkarétt á kaupum á umræddum lampa af stefnanda á meðan samningurinn væri í gildi, sbr. grein 9.1, en stefnda var á hinn bóginn heimilt að kaupa sams konar vöru frá þriðja aðila án sérstaks samþykkis frá stefnanda, sbr. grein 1.3. Samningurinn lagði því talsverðar kvaðir á athafna- og viðskiptafrelsi stefnanda. Í ljósi framangreinds verður að telja að rík skylda hafi hvílt á stefnda að taka tillit til hagsmuna viðsemjanda síns og ljá atbeina sinn að efndum samningsins að því marki sem sanngjarnt var að ætlast til af honum, sbr. 50. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Af framlögðum tölvupóstsamskiptum málsaðila, sem spanna frá 20. júlí 2011 til 9. júlí 2013, má ráða að við þróun vörunnar hafi verið nokkuð á reiki hvaða kröfur stefndi gerði um áskilda kosti hennar, m.a. um birtumagn, vatnsþéttleika og hversu sterkan háþrýstiþvott hún skyldi þola, sbr. t.d. tölvupóst fyrirsvarsmanns stefnanda til stefnda 13. janúar 2012. Í svonefndum spekkum eða tæknilegum upplýsingum, sem stefndi sendi stefnanda í tölvupósti 11. janúar 2012, var t.d. gert ráð fyrir að hiti lampans væri 6500 K, en ekki 4300 K eins og gert var ráð fyrir í viðauka 1. Þá má sjá í fyrrgreindum upplýsingum að gert var ráð fyrir stýringu með birtudeyfi, sbr. og áðurgreindan tölvupóst fyrirsvarsmanns stefnanda 13. janúar 2012, en þar kemur fram að samkvæmt tæknilegum upplýsingum stefnda sé birtudeyfir staðalbúnaður í ljósinu. Áður hafi stefndi þó verið búinn að hafna því að ljósinu yrði stýrt með birtudeyfi.

Í tölvupósti áðurnefnds B-kk-ef V-kk-ef, fyrrverandi starfsmanns stefnda, til fyrirsvarsmanns stefnanda og H-kk-ef G-kk-ef, starfsmanns stefnda, 23. mars 2012, kvaðst hann mæla með því að tilteknir starfsmenn málsaðila settust niður og ræddu „hvernig lokaspecification á vörunni er ásættanleg svo að þróunarverkefnið klárist.“ Það virðist þó ekki hafa verið gert.

Í tölvupósti stefnanda til stefnda 28. mars 2012 upplýsti stefnandi að á fullum styrk væri lampinn í kringum 3300 lúmen, en ljósmagninu væri stýrt með birtudeyfi, sbr. til hliðsjónar dskj. 28. Óumdeilt er að í kjölfarið eða í júní sama ár hafi sjö slíkir lampar frá stefnanda verið settir upp til prufu í flæðilínu hjá Fiskkaupum ehf.

Í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnanda til B-kk-ef V-kk-ef 25. október 2012 óskaði stefnandi eftir ýmsum tæknilegum upplýsingum frá stefnda og jafnframt að ræða ýmis mál við hann, „t.d. af hverju þið núna viljið ekki nota dimmerinn.“ Tók hann fram að birtudeyfirinn væri ekki aðeins til að stilla birtuna heldur einnig til að vernda lampann ef rafmagnið „fer í flökt og vandræði“. Með tölvupósti 7. apríl 2013 óskaði fyrirsvarsmaður stefnanda eftir fundi með starfsmönnum stefnda til að ræða þau atriði sem væri eftir að ganga frá varðandi Marel-ljósið. Í tölvupóstinum sagði: „Nokkur atriði þarf að klára og ákveða varðandi framhaldið, t.d. ljóslitinn, birtustigið, hvernig birtan skuli stillt, fjölda ljósa í fyrstu pöntun, efnisaðföng og fleira.“ Loks sendi fyrirsvarsmaður stefnanda tölvupóst til stefnda 9. júlí 2013 með upplýsingum um vatnsheld spennabox og hvar þau væru fáanleg. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefndi hafi svarað þessum erindum stefnanda.

Þá liggja fyrir í málinu afar takmörkuð, óljós og óstaðfest gögn frá stefnda um prófanir hans á þeim sjö lömpum frá stefnanda sem settir voru upp hjá Fiskkaupum sumarið 2012.

Í áðurnefndri atvikalýsingu vitnisins B-kk-ef V-kk-ef, fyrrverandi starfsmanns stefnda, kemur fram að þegar stefndi hafi gert áðurgreindan samning við stefnanda snemma árs 2012 hafi nokkrar skilgreiningar af hálfu stefnda ekki legið fyrir, en ætlunin hafi verið að ganga frá þeim á vöruþróunartímabilinu. Ljósmagnið í lampa stefnanda hafi verið meira en þurfti, en vitað hafi verið frá upphafi að tempra þyrfti ljósið svo að hægt væri að nota lampann við snyrtingu á fiski. Ljósmagnið hafi verið temprað með tvenns konar lausnum frá stefnanda, annars vegar utanáliggjandi birtudeyfi eða dimmer, sem settur hafi verið í vatnsheld box, og hins vegar með spennugjafa með innbyggðum birtudeyfi, sem hægt hafi verið að tengja í 220v rafmagn og stilla birtumagnið eftir þörfum. Lítið hafi gerst í verkefninu eftir þetta, en þó hafi verið eftir að ákveða hvaða ljósmagni lampinn ætti að skila og hvaða litur á ljósinu yrði fyrir valinu. Einhver hreyfing hafi komið á verkefnið á árinu 2013, en þá hafi spennarnir verið prófaðir hjá stefnda ásamt því að kannað hafi verið frekar hvaða ljósmagn og litur á ljósi hentaði fyrir flæðilínurnar. Í atvikalýsingunni kveðst vitnið ekki muna hvort endanleg ákvörðun um ljósmagn og lit á ljósi hafi legið fyrir þegar hann lét af störfum í apríl 2014. Á þeim tíma hafi þessi mál enn verið til umfjöllunar hjá stefnda og vitnið telji að stefndi hafi enn haft áhuga á áðurgreindum lömpum frá stefnanda.

Óumdeilt er að viðauki 2 við samning málsaðila var aldrei gerður, en þar skyldu gæðakröfur stefnda koma fram, en viðauki þessi skyldi gerður, eins og áður hefur komið fram, á meðan á þróunarferlinu stæði og eftir að því lyki. Ljóst er að ekkert kom fram um áskilið birtumagn LED-lampans í samningi aðila eða viðauka 1. Þá liggur fyrir að engin endurskoðun fór fram á viðauka 1 og engar breytingar voru á honum gerðar, en þær skyldu vera skriflegar, sbr. grein 1.2 í samningi aðila.

Samkvæmt framangreindu er skilgreiningu á þeirri vöru sem stefndi skuldbatt sig til að kaupa af stefnanda eingöngu að finna í viðauka 1. Hefur stefndi hvorki sýnt fram á að lampinn sem stefnandi framleiddi hafi ekki uppfyllt þau skilyrði sem þar greinir né að lögmæt hindrun hafi tálmað efndum hans. Þá liggur fyrir að stefndi greip hvorki til þess ráðs að segja samningnum upp, sbr. heimild í grein 5.1., né rifta honum að loknum samningstíma vöruþróunarferils eða síðar, en það var honum heimilt ef hann taldi lampann ekki standast kröfur sínar eða vera hæfur til sölu, sbr. grein 5.2. Loks lét stefndi ekki reyna á ákvæði samningsins um vöruábyrgð, sbr. grein 8.2, enda lét hann ekki verða af því að panta vörur frá stefnanda þrátt fyrir áskoranir stefnanda þar um, sbr. bréf stefnanda til stefnda 14. janúar 2014. Þess í stað lét stefndi samninginn renna sitt skeið á enda án þess að aðhafast nokkuð af framangreindu. Með þessu athafnaleysi, en einnig með því að skilgreina ekki þarfir sínar með skýrum og skriflegum hætti eins og samningur aðila kvað á um, brást stefndi tillitsskyldu sinni gagnvart stefnanda, sem fyrir vikið var bundinn af samningi við stefnda, sem setti afhafnafrelsi hans skorður. Af framburði vitnisins B-kk-ef V-kk-ef verður ráðið að stefndi hafi þó með háttsemi sinni gefið stefnanda undir fótinn með að staðið yrði við samninginn.

Samkvæmt gögnum málsins bar stefndi fyrst fyrir sig galla á vörunni, þ.e. að hún stæðist ekki áskilda kosti, í bréfi til lögmanns stefnanda 13. október 2014 eða tæplega átta mánuðum eftir að samningstímanum lauk og stefnandi hafði þrýst mjög á efndir samningsins. Ef stefndi taldi að eitthvað athugavert væri við vöru stefnanda bar honum án ástæðulauss dráttar að tilkynna stefnanda um ágallann og vegna eðlis samningsins sem einkakaupasamnings var sérstaklega mikilvægt að stefndi kæmi skýrum athugasemdum sínum á framfæri við stefnanda þegar í stað, sbr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Í ljósi alls framangreinds er fallist á með stefnanda að stefndi hafi vanefnt samningsskyldur sínar gagnvart stefnanda með því að panta ekki vörur frá stefnanda, sbr. 50. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Hefur stefndi hvorki sýnt fram á að viðtökudrátt hans megi rekja til stefnanda né atvika sem hann varða eða að önnur lögmæt hindrun hafi tálmað efndir af hans hálfu.

Ljóst þykir að stefnandi hefur beðið tjón vegna vanefnda stefnda, bæði vegna tapaðs hagnaðar af vörusölu til stefnda og kostnaðar af vöruþróun og þá má leiða að því líkur að einkakauparéttur stefnda samkvæmt samningnum hafi takmarkað möguleika hans á því að afla tekna. Samkvæmt aðalkröfu sinni krefst stefnandi efndabóta úr hendi stefnda sem gera eigi stefnanda eins settan og ef stefndi hefði efnt lágmarksskyldur sínar samkvæmt samningnum, sbr. 57. og 67. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Tekur aðalkrafa stefnanda eingöngu mið af tapaðri framlegð vegna sölu á 1000 lömpum til stefnda. Byggist fjárhæðin á útreikningum S-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef, löggilts endurskoðanda hjá Deloitte ehf., á framlegðartapi stefnanda, þ.e. umsömdu söluverði að frádregnum breytilegum framleiðslukostnaði miðað við 1000 stykki.

Stefnandi aflaði ekki matsgerðar samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991, svo sem honum var kostur, í því skyni að leitast við að færa sönnur á staðhæfingar sínar um tapaða framlegð vegna sölu á lömpunum. Stefnandi aflaði áðurgreindra útreikninga einhliða og án þess að stefndi ætti kost á að gæta hagsmuna sinna og koma sjónarmiðum sínum á framfæri við þann sem útreikningana annaðist. Gegn andmælum stefnda verða útreikningar þessir því ekki taldir hafa sönnunargildi í málinu. Með því að stefnandi hefur ekki fært sönnur á tjón sitt samkvæmt aðalkröfu með öðrum hætti ber að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnanda.

Á hinn bóginn þykir mega jafna athafnaleysi stefnda, eins og að framan er lýst, og þeirri háttsemi hans að virða að vettugi samningsskyldur sínar, til þess að hann hafi rift samningnum af öðrum ástæðum en vanefndum stefnanda, sbr. grein 5.6 í samningi aðila, en varakrafa stefnanda er byggð á því ákvæði. Með vísan til þess og með hliðsjón af öllu framangreindu ber því að fallast á varakröfu stefnanda, sem tekur mið af 40% af einingarverði eftirstöðva samningsins. Samkvæmt þessu er stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 8.100.000 krónur í skaðabætur með vöxtum eins og í dómsorði greinir, en þar er upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við þegar mánuður var liðinn frá birtingu stefnu í málinu.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnda gert að greiða stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn. Við uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, Marel Iceland ehf., greiði stefnanda, One Led Light ehf., 8.100.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. febrúar 2014 til 20. apríl 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf