E-4287/2012

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 10. desember 2012 á hendur Tryggingamiðstöðinni hf. Síðumúla 24, 108 Reykjavík. Málið var dómtekið 27. febrúar sl.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu Tré-móts ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í vinnuslysi þann 10. september 2007. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar að mati dómsins, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, til vara að stefnandi verði látinn bera hluta tjóns síns sjálfur. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Mál þetta er risið af slysi sem stefnandi varð fyrir þann 10. september 2007 á byggingarstað við Vindakór 5-7 í Kópavogi. Stefnandi var þá starfsmaður Faglagna ehf., sem voru undirverktakar við bygginguna, en Tré-mót ehf. var framkvæmdaraðili. Faglagnir annaðist pípulagnir, en stefnandi var ófaglærður verkamaður hjá fyrirtækinu.

Aðstæður voru þannig að búið var að steypa upp veggi bílageymslukjallara, en ekki var búið að steypa plötuna yfir þessum kjallara. Stefnandi og B-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf pípulagningamaður voru að ljúka við að ganga frá og voru að flytja verkfæri. Ekki var búið að fylla upp að útveggjum kjallarans og fóru þeir yfir þetta bil á sliskju, sem ekki var með neinu handriði. Í stefnu segir að mikið hafi rignt um morguninn og sliskjan verið hál af þeim sökum. Í einni ferðinni rann stefnandi til og féll út af sliskjunni niður í grunninn. Hlaut hann meiðsl sem síðar verður gerð grein fyrir.

Stefnandi sagði fyrir dómi að þeir hefðu komið á staðinn um klukkan tíu um morguninn. Þeir hafi lagt bílnum á stæði við nýbygginguna og farið yfir í grunninn á sliskju. Þeir hafi verið að leggja niðurföll og síðan hafi þeir tekið saman verkfærin. Hann hafi verið á leið með verkfæri í bílinn þegar hann hafi dottið af sliskjunni niður í grunninn. Hann hafi runnið til, sliskjan hafi verið blaut. Hann hafi steypst niður og borið höndina fyrir sig.

B-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf bar að miklu leyti á sama veg. Þó var sá munur á að B-kk-nf taldi að þeir hefðu verið að koma á staðinn er stefnandi slasaðist. Minnti hann að stefnandi hefði fallið er hann var að bera verkfæri inn á plötuna, sem hann taldi að hefði verið búið að steypa.

Stefnandi kvaðst hafa afþakkað að hringt yrði á sjúkrabíl. Hann hafi fyrst ætlað að fara heim, en síðan ákveðið að fara á slysadeildina. Viku síðar hafi hann farið aftur á slysadeildina, hann hafi bæði þurft læknisvottorð og sér hafi heldur ekki litist á ástand sitt.

Í vottorðum lækna á Landspítalanum kemur fram að stefnandi var á slysdegi greindur með mar á hægri sköflungi, en ekki með beinbrot eða önnur áverkamerki. Var talið að hann myndi ná sér á innan við tveimur vikum. Er hann leitaði á sjúkrahúsið á ný viku eftir slysið komu í ljós mikil eymsli við þreifingu á vöðvafestum í hnakka og niður eftir hryggsúlu. Segir að bólga hafi verið til staðar, en ekki merki um taugaskaða. Hann hafi verið frá vinnu í um tvo mánuði, en síðan hafið störf hjá öðrum vinnuveitanda.

G-kk-nf B-kk-nf, sérfræðingur í endurhæfingarlækningum, mat læknisfræðilega örorku stefnanda vegna slyssins sem hér er fjallað um. Matsgerð hans er dagsett 10. maí 2009. Telur hann að tímabundin örorka hafi verið 100% frá 10. september til 2. nóvember 2007. Varanleg örorka er metin 10%. Þá taldi hann að önnur slys eða sjúkdómar ættu ekki þátt í þessari örorku. Í örorkumati er annar læknir vann fyrir Tryggingastofnun ríkisins var komist að sömu niðurstöðu um örorku stefnanda.

Stefnandi sagði að þeir hefðu ekki átt neitt við sliskjuna, hún hefði verið þarna þegar þeir komu. Það hafi verið eðlilegt að fara eftir þessari sliskju, hann héldi að aðrir hefðu notað hana. Hann kvaðst ekki hafa vitað af annarri leið. B-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf kvaðst heldur ekki hafa vitað af annarri leið inn í bygginguna. B-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, byggingafræðingur og annar eigenda Tré-móta, taldi sig muna það rétt að önnur greið leið hefði verið til að fara inn á svæðið. Þá sagði G-kk-nf H-kk-nf, verkstjóri Tré-móta á staðnum, að þetta hefði ekki verið sú leið sem var notuð, ekki rétt aðkomuleið. Menn hafi hins vegar stytt sér leið með því að hafa þessa sliskju. Hann kannaðist ekki við að Tré-mót hefðu látið gera þessa sliskju. Önnur vitni, m.a. H-kk-nf H-kk-nf, sem var byggingastjóri framan af, staðfestu að þessi sliskja hefði verið á staðnum og að menn hefðu notað hana til að stytta sér leið.

Stefnandi kveðst hafa heyrt að Vinnueftirlitinu hefði ekki verið tilkynnt um slysið og þess vegna hefði hann farið sjálfur og tekið myndir af vettvangi. Hann hafi þá líka mælt hvað fallið hafi verið hátt. Það hafi verið 3,6 metrar. Hann hafi áður en hann fór af staðnum beðið B-kk-þf H-kk-þf Þ-kk-þf að láta yfirmennina vita. Hann taldi sig einnig minnast þess að hann hafi látið vita af slysinu, hann hafi líka farið með læknisvottorð á skrifstofuna viku eftir slysið.

G-kk-nf H-kk-nf, sem var verkstjóri Tré-móta við bygginguna, sagði að sér hefði verið sagt frá slysinu samdægurs eða daginn eftir. Hann sagði að þeim hefði ekki verið tilkynnt neitt og því hefðu þeir ekki gert neinar ráðstafanir. Þeir hefðu haldið að þetta hefði ekki verið neitt.

B-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf sagðist hafa sagt byggingarstjóranum strax frá slysinu. Hann hafi síðan látið bæði B-kk-þf og S-kk-þf hjá Faglögnum vita. B-kk-nf S-kk-nf staðfesti að B-kk-nf hefði sagt honum frá slysinu. Hann sagðist enn fremur hafa heyrt að S-kk-nf hefði marg oft reynt að ná í stefnanda, en ekki tekist.

Lögmaður stefnanda krafði fyrst Vátryggingafélag Íslands hf. um bætur, en Faglagnir, vinnuveitandi stefnanda, höfðu ábyrgðartryggingu hjá því félagi. Neitaði félagið bótaskyldu, m.a. á þeim grundvelli að aðbúnaður á vinnusvæðinu hefði verið á ábyrgð Tré-móta, en ekki Faglagna. Er því ekki mótmælt.

Þann 8. janúar 2009, er stefndi í þessu máli hafði neitað bótaskyldu, var málinu skotið til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu að ekki væri fyrir hendi bótaskylda gagnvart stefnanda úr frjálsri ábyrgðartryggingu Tré-móta hjá stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst höfða málið til viðurkenningar bótaskyldu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Hann byggi á því að Tré-mót ehf. beri fulla skaðabótaábyrgð á tjóni af völdum slyssins, en rekja megi það til ófullnægjandi aðbúnaðar og aðstæðna á byggingarvinnustað sem Tré-mót ehf. hafi borið ábyrgð á. Tjón stefnanda skuli því bætt samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Hann telji sig geta heimt bætur úr hendi stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., en Tré-mót hafi haft frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda á slysdegi.

Stefnandi kveðst hafa slasast og orðið fyrir tímabundinni og varanlegri örorku . Vísar hann til læknisfræðilegra gagna sem hann hefur lagt fram í málinu.

Stefnandi mótmælir því að málsatvik séu ósönnuð eins og Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafi byggt á í úrskurði sínum. Staðfest hafi verið af Vátryggingafélagi Íslands að Tré-mót hafi verið aðalbyggingarverktaki við umrætt hús. Því hafi það félag haft yfirumsjón með öllum aðbúnaði á vinnustaðnum.

Stefnandi telur að slysið megi rekja til óforsvaranlegra vinnuaðstæðna og gáleysis starfsmanna Tré-móts ehf. Sliskjan sem stefnandi féll af hafi verið ófullnægjandi og ekki uppfyllt skýr fyrirmæli laga og reglugerða um mannviriki á byggingarvinnustöðum. Allt vinnusvæðið, þar á meðal umrædd sliskja, hafi verið á ábyrgð Tré-móta. Bendir stefnandi á að án verulegs kostnaðar og fyrirhafnar hefði mátt gera ráðstafanir til að auka öryggi starfsmanna og koma í veg fyrir slys hans.

Segir stefnandi að sliskjan hafi verið sett saman úr ýmiss konar spýtum. Hún hafi ekki verið fest niður og engin handrið hafi verið á henni. Þá hafi hún orðið mjög hál ef hún blotnaði, en mikið hafi rignt á slysdegi. Vitnar hann til ýmissa ákvæða í reglugerð nr. 547/1996, sem sett er með stoð í lögum nr. 46/1980, m.a. skuli allir gangar og brýr, sem séu í meira en 2 m hæð yfir jörðu eða öðrum fleti vera með handriði beggja vegna. Hér hafi hæðin verið meiri en 2 m.

Stefnandi byggir á því að sliskjan hafi verið sett upp af starfsmönnum Tré-móta. Þá hafi allt byggingarvinnusvæðið við Vindakór 5-7, þar á meðal umrædd gangbrú, verið á ábyrgð og undir eftirliti Tré-móta. Beri fyrirtækið því ábyrgð á vanbúnaðinum og á slysi stefnanda samkvæmt sakarreglunni og reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Vísar hann hér til 13., 14., 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980 sem felli skýra skyldu til að tryggja öryggi á vinnustöðum, þannig að öryggi allra starfsmanna þar sé tryggt.

Hér vísar stefnandi enn fremur til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 46/1980. Tré-mót hafi verið aðalverktaki á byggingarsvæðinu og því hafi sliskjan verið á þeirra ábyrgð, án tillits til þess hver útbjó hana. Byggingarstjóra og fyrirsvarsmönnum Tré-móta hafi verið skylt að koma í veg fyrir hættuna sem af sliskjunni stafaði.

Stefnandi byggir á því að Tré-mót hafi ekki tilkynnt slysið til Vinnueftirlits ríkisins, eins og því hafi verið skylt samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980. Mótmælir stefnandi því að slysið hafi ekki verið tilkynnt fyrirsvarsmönnum Tré-móta. Slysið hafi verið tilkynnt byggingarstjóra þegar á slysdegi. Hafi Tré-mót ehf. ekki fengið upplýsingar um óvinnufærni stefnanda hafi félaginu samt sem áður borið að skrá slysið sem óhapp á vinnustað samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. 78. gr. laga nr. 46/1980.

Samkvæmt dómvenju leiði þessi vanræksla til þess að sönnunarbyrði vegna óljósra og umdeildra málsatvika sé lögð á vinnuveitanda.

Stefnandi mótmælir því að bætur verði lækkaðar vegna eigin sakar. Aðrir iðnaðarmenn á svæðinu hafi notað þessa sliskju og hann hafi því talið óhætt að nota hana líka. Hann hafi mátt gera ráð fyrir því að sliskjan væri örugg og í notkun, en henni hafi verið komið fyrir til að brúa grunninn. Hann hafi ekki áður komið á þetta vinnusvæði og því ekki verið kunnugur aðstæðum. Hann hafi verið óreyndur ófaglærður verkamaður og mátt treysta því að fyllsta öryggis væri gætt.

Stefnandi krefst viðurkenningar á bótaskyldu samkvæmt heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Hann telur sig hafa sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að höfða málið með framangreindum örorkumatsgerðum.

Stefnandi kveðst beina kröfum sínum að stefnda Tryggingamiðstöðinni. Bú Tré-móta hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 11. september 2009. Félagið hafi haft ábyrgðartryggingu hjá stefnda á slysdegi. Vísar stefnandi til 1. mgr. 44. gr., sbr. 2. mgr. 46. gr., laga nr. 30/2004.

Stefnandi vísar til skaðabótalaga nr. 50/1993, sakarreglunnar og reglunnar um ábyrgð vinnuveitanda. Þá vísar hann eins og áður segir til laga nr. 46/1980 og reglugerða sem settar eru með stoð í þeim lögum, einkum reglugerðar nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á byggingarvinnustöðum og byggingarreglugerðar nr. 441/1998.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að Tré-mót beri enga ábyrgð á tjóni stefnanda og að óupplýst sé og ósannað að atvik hafi verið með þeim hætti sem stefnandi heldur fram eða að vinnustaðurinn hafi verið í því horfi sem hann fullyrðir.

Stefndi byggir á því að tjón stefnanda sé óupplýst, eða illa upplýst, og að hann eigi einn sök á því. Hann hafi ekki verið starfsmaður Tré-móta og yfirmenn þess félags hafi engar upplýsingar fengið um slysið. Þá haldi yfirmenn stefnanda hjá Faglögnum því fram að stefnandi hafi ekki tilkynnt þeim um slysið.

Stefndi segir að þar sem stefnandi hafi ekki verið starfsmaður Tré-móta hafi stjórnendur þess félags ekki orðið varir við fjarvistir hans. Því hafi þeir ekki getað tilkynnt slysið til Vinnueftirlitsins, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Þess verði að krefjast af starfsmanni sem sé lengi frá vinnu að hann geri yfirmönnum sínum grein fyrir fjarvistunum, sérstaklega þegar um sé að ræða tilkynningarskylt vinnuslys. Ef stefnandi hefði tilkynnt slysið yfirmönnum sínum eða byggingarstjóra hefðu verið teknar skýrslur af stefnanda og vitnum og staðurinn rannsakaður. Þá lægju fyrir skýrslur sem e.t.v. mætti draga ályktanir af. Stefnandi beri einn ábyrgð á því að þessi rannsókn fór ekki fram.

Stefndi byggir á því að vinnustaðurinn hafi fullnægt þeim lagaskyldum sem lagðar séu á með 13., 14. og 42. gr. laga nr. 46/1980. Þá mótmælir hann því sem ósönnuðu að starfsmenn Tré-móta hafi gert eða látið gera margnefnda göngubrú. Hún hafi verið með öllu óþörf og gert hafi verið ráð fyrir öðrum aðkomuleiðum, sem hafi verið greiðar. Þá mótmælir stefndi þeim ljósmyndum er stefnandi tók sjálfur um mánuði eftir slysið. Ekkert liggi fyrir um að brúin hafi verið á þessum stað á slysdegi. Mikið hafi breyst á staðnum frá slysinu og þar til myndirnar voru teknar. Þá geti sá sem stefndi komi fram fyrir ekki borið ábyrgð á því að stefnandi hafi kosið að fara yfir göngubrú sem honum hafi mátt vera ljóst að væri óforsvaranleg.

Stefndi bendir á skyldur starfsmanna samkvæmt 1. og 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980. Starfsmanni sé skylt að tilkynna ágalla eða vanbúnað sem hann verði var við. Stefnandi hafi margoft farið yfir þessa brú og hafi mátt vera ljóst að hún uppfyllti ekki reglur um gerð og frágang. Hann hafi ekki átt að fara yfir brúna og honum hafi borið að upplýsa yfirmenn um þennan vanbúnað. Það hafi stefnandi ekki gert og því fyrirgert öllum rétti til skaðabóta. Vitnar stefndi hér til dóms Hæstaréttar í máli nr. 246/2005.

Dregur stefnandi rök sín fyrir aðalkröfu saman með þeim orðum að ekkert komi fram í gögnum sem sýni að rekja megi tjón stefnanda til athafna eða athafnaleysis starfsmanna Tré-móta.

Varakrafa stefnda er um að stefnandi verði látinn bera tjón sitt sjálfur að verulegu leyti. Hann hafi sjálfur valið sér að nota göngubrúna, en ekki notað stigann sem hafi verið aðgengilegur. Þá hafi aðstæður til að nota göngubrúna verið sérstaklega slæmar vegna bleytu. Þá hafi hann verið með fullt fangið af verkfærum og því átt erfiðara með að fóta sig. Vitnar stefndi hér til dóma Hæstaréttar í málum nr. 82/2005 og 286/2009.

Stefndi vísar til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/3004 og skaðabótalaga nr. 50/1993.

Niðurstaða

Sannað er með aðilaskýrslu stefnanda og skýrslu vitnisins B-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef, að stefnandi féll af sliskju niður rúmlega þriggja metra fall. Hann leitaði á slysadeild samdægurs og með örorkumati G-kk-ef B-kk-ef hefur hann sannað að hann hafi hlotið varanleg mein af þessu falli.

Slys þetta var ekki rannsakað svo sem mælt er fyrir um í lögum nr. 46/1980. Sannað er að yfirmenn stefnanda og forsvarsmenn Tré-móta fréttu fljótlega af slysinu. Samkvæmt 79. gr. laganna bar atvinnurekanda að tilkynna slysið án ástæðulausrar tafar til Vinnueftirlitsins. Þetta gerðu hvorki forsvarsmenn Faglagna né Tré-móta, en báðir þessir aðilar verða að teljast vera hér atvinnurekendur í skilningi 12. gr. laganna og bera skyldur samkvæmt því. Skýringar sem gefnar eru á þessari vanrækslu eru haldlausar. Þeir höfðu upplýsingar um atvik er leiddu til þess að skylt var að tilkynna slysið. Ósannað er að reynt hafi verið að hafa samband við stefnanda, eins og fullyrt er í greinargerð stefnda og vitnið B-kk-nf S-kk-nf taldi.

Aðdragandi slyss stefnanda er upplýstur að miklu leyti. Hann og pípulagningamaður sá sem hann aðstoðaði voru að flytja verkfæri af plötunni og í bíl sem var þar á planinu. Þeir notuðu margnefnda sliskju, sem komið hafði verið fyrir og hafði verið notuð af þeim sem unnu við framkvæmdirnar. Sliskja þessi uppfyllti ekki kröfur þær sem gerðar eru í grein 20.2 í B-hluta viðauka IV í reglum nr. 547/1996. Var sliskjan og aðgangur inn á plötuna á ábyrgð Tré-móta, en byggingarstjóri við framkvæmdirnar var á vegum þess fyrirtækis. Sliskjan var hál og féll stefnandi að eigin sögn rúmlega þrjá og hálfan metra niður. Stoðar það stefnda ekki að halda því fram að ósannað sé að starfsmenn Tré-móta hafi smíðað þessa sliskju.

Vitnið G-kk-nf H-kk-nf taldi að ekki hefði verið rétt af stefnanda og B-kk-þgf H-kk-þgf Þ-kk-þgf að nota sliskjuna. Þá taldi B-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf að aðrir kostir hefðu verið til að komast upp á plötuna. B-kk-nf og stefnandi kváðust hins vegar ekki hafa vitað af öðrum leiðum.

Rannsókn Vinnueftirlits hefði upplýst nákvæmlega hvað fallið var hátt. Þá hefði einnig verið leitt í ljós hvort stefnandi hafði aðra raunhæfa kosti en að nota sliskjuna. Ber stefndi því hallann af því að þessi atriði eru ekki að fullu upplýst. Verður að leggja til grundvallar að almennt hafi menn notað þessa sliskju og að ekki hafi verið amast við því eða gerðar ráðstafanir til að hindra notkun hennar. Tré-mót ehf. bar ábyrgð á öryggi starfsmanna sinna og allra undirverktaka á staðnum og báru ábyrgð á að þessi sliskja var í notkun. Verður því að viðurkenna rétt stefnanda á skaðabótum vegna þess slyss sem hann varð fyrir. Verður þessi réttur hans viðurkenndur gagnvart stefnda Tryggingamiðstöðinni, sem selt hafði Tré-mótum ábyrgðartryggingu.

Á það má fallast með stefnda að stefnandi, eins og aðrir, mátti sjá að ákveðin hætta fylgdi því að ganga eftir sliskjunni, sérstaklega þegar hafði rignt eins og hér. Er þó ekki unnt að fella sök á stefnanda, en þar sem slysið var ekki rannsakað er ekki fram komið hvort aðrir kostir en að nota sliskjuna hafi verið tiltækir, en stefnandi kvaðst ekki hafa vitað af öðrum leiðum. Þá er heldur langt seilst af stefnda að krefjast þess af stefnanda að hann hafi gert athugasemdir við sliskjuna og notkun hennar, en hann er ungur að árum og ekki fagmenntaður í byggingagreinum. Þá vill stefndi bera þetta mál saman við dóm Hæstaréttar í málinu nr. 246/2005, en þessi tvö mál eru ósambærileg að flestu leyti.

Samkvæmt framansögðu verður viðurkennd bótaskylda stefnda, eins og í dómsorði greinir.

Stefnanda var veitt gjafsókn með bréfi dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins, dags. 15. október 2010. Er gjafsóknarkostnaður hans ákveðinn 1.000.000 krónur, er tekið hefur verið tillit til virðisaukaskatts.

Stefndi verður dæmdur til að greiða 1.000.000 króna í málskostnað til ríkissjóðs.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., vegna tjóns er stefnandi A hlaut af slysi er hann varð fyrir við húsbyggingu að Vindakór 5-7 þann 10. september 2007.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 1.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.

Stefndi greiði 1.000.000 króna í málskostnað í ríkissjóð.

J-kk-nf F-kk-nf