E-243/2013

Mál þetta sem dómtekið var 8. apríl 2014, var höfðað 21. janúar 2013 af hálfu Á-kk-ef F-kk-ef, Blöndubakka 1, Reykjavík á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta.

Endanleg dómkrafa stefnanda er um að stefndi greiði honum 1.625.735 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.040.210 krónum frá 27. nóvember 2007 til 27. maí 2008, en af 1.625.735 krónum frá þeim degi til 14. nóvember 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál samkvæmt málskostnaðarreikningi ásamt virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Þann 27. nóvember 2007 ók stefnandi vörubifreiðinni VV360 út af bryggju við Snarfararhöfn í Reykjavík þar sem hún hafnaði í grjótgarðinum með stýrishúsið á kafi í sjónum. Við skýrslutöku hjá lögreglu kvaðst stefnandi hafa misst stjórn á vörubifreiðinni vegna ísingar og hafa kastað sér út úr bifreiðinni í þann mund sem hún var að fara út af bryggjunni. Stefnandi hringdi sjálfur í sjúkrabifreið af bryggjunni. Samkvæmt skýrslu lögreglu var stefnandi lítið slasaður, með áverka á fæti.

Vörubifreiðin sem stefnandi ók þennan dag var í eigu Til og frá ehf. Stefnandi var meðstjórnandi, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins. Félagið mun hafa verið í nokkrum rekstarerfiðleikum um þessar mundir, en alls voru gerð sjö árangurslaus fjárnám hjá félaginu fjórum dögum fyrir slysið og það varð gjaldþrota 13. mars 2008.

Þann 21. desember 2007 tilkynnti stefnandi um slys sitt til slysatryggjanda ökumanns vörubifreiðarinnar, Varðar trygginga hf. Í niðurlagi tilkynningarinnar lýsti stefnandi því yfir að hann hefði skýrt satt og rétt frá í öllum atriðum og ekki leynt vátryggjandann nokkru sem hindrað gæti vátryggjandann við að gera sér grein fyrir bótaábyrgð sinni. Tilkynningu stefnanda fylgdi staðfesting vinnuveitanda stefnanda, einnig dagsett 21. desember 2007. Undir þá tilkynningu ritar stefnandi sjálfur sem fyrirsvarmaður Til og frá ehf. Tilkynningu stefnanda fylgdi einnig læknisvottorð til atvinnurekanda, dags. 18. desember 2007, þar sem stefnandi er sagður hafa verið óvinnufær með öllu frá 23. nóvember 2007 (fjórum dögum fyrir slysið) til 31. desember 2007. Þá fylgdu tilkynningunni launaseðlar á bréfsefni Til og frá ehf. sem sýni laun stefnanda frá félaginu mánuðina ágúst til nóvember 2007. Laun stefnanda eru sögð vera frá 294.125 krónum til 317.750 króna á mánuði eða að meðaltali 309.031 króna á mánuði og alls 1.236.124 krónur á þessu fjögurra mánaða tímabili.

Vörður tryggingar hf. greiddi stefnanda bætur vegna tímabundins atvinnutjóns á grundvelli framangreindra upplýsinga í þrjá mánuði eða allt þar til í mars árið 2008 er stefnandi birtist í fjölmiðlum í aðstæðum sem þóttu gefa til kynna að hann væri orðinn vinnufær, en í kjölfar þeirra atvika var stefnandi sakfelldur fyrir vopnalagabrot og brot gegn valdstjórninni og dæmdur til sex mánaða fangelsisrefsingar, sem að hluta til var skilorðsbundin. Þá hafði Vörður tryggingar hf. greitt stefnanda alls 921.750 krónur vegna tímabundins tekjutjóns fyrstu þrjá mánuði ársins 2008.

Þann 19. febrúar 2008 veitti stefnandi H-kk-þgf H. B-kk-þgf hæstaréttarlögmanni umboð til að fara með mál sitt vegna slyssins. Málshöfðun stefnanda byggist á starfsábyrgðartryggingu lögmannsins hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. (VÍS).

Með matsbeiðni 29. október 2008 óskuðu H-kk-nf H. B-kk-nf hrl., fyrir hönd stefnanda, og Vörður tryggingar hf. sameiginlega eftir mati samkvæmt skaðabótalögum á líkamstjóni stefnanda vegna slyssins. Meðal þeirra gagna er fylgdu matsbeiðninni voru skattframtöl stefnanda vegna áranna 2005 til 2008. Niðurstöður matsmanna voru þær að stefnandi hefði verið óvinnufær samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga frá slysdegi til 27. maí 2008 er ástand hans hafi verið orðið stöðugt. Þá var stefnandi talinn hafa verið veikur, án þess að vera rúmfastur, sama tímabil. Niðurstöður varðandi varanlegar afleiðingar slyssins voru þær að stefnandi væri haldinn 10% læknisfræðilegri örorku, að miskastig hans samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga næmi 10 stigum og að varanleg örorka hans, samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga væri 10%.

Þann 20. janúar 2009 gerði H-kk-nf H. B-kk-nf hrl., fyrir hönd stefnanda, kröfu á hendur Verði tryggingum hf. um greiðslu skaðabóta að fjárhæð 4.476.260 krónur, miðað við framangreindar niðurstöður matsmanna um líkamstjón. Þann 24. febrúar 2009 óskaði starfsmaður Varðar trygginga hf. eftir frekari útskýringum þar sem starfsmaðurinn hafði tekið eftir því að samkvæmt skattframtali stefnanda vegna tekna á árinu 2007 hefðu tekjur hans frá Til og frá ehf. allt árið 2007 einungis numið 550.000 krónum sem samræmdist ekki þeim upplýsingum sem stefnandi hafði áður veitt í tengslum við greiðslu bóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Lögmaðurinn tilkynnti stefnanda um tölvupóst Varðar trygginga hf. og átti í kjölfarið fund með honum þar sem farið var yfir málið. Á fundinum tjáði stefnandi lögmanninum að launaseðlarnir væru réttir, þ.e. endurspegluðu raunveruleg laun hans þrátt fyrir að launin virtust ekki hafa ratað í skattframtal. Faðir hans hefði fyrir andlát sitt árið 2008 séð um bókhald Til og frá ehf. og myndi stefnandi reyna að vinda ofan af þessu. Þessa fyrirætlun stefnanda tilkynnti lögmaðurinn Verði tryggingum hf. með tölvupósti 2. mars 2009.

Þann 10. mars. 2009 tilkynnti Vörður tryggingar hf. lögmanninum með tölvupósti að félagið teldi stefnanda máls þessa hafa veitt rangar upplýsingar sem hann hafi vitað eða mátt vita að leiddu til þess að honum hafi verið greiddar bætur sem hann hafi ekki átt rétt á. Af þessum sökum hafnaði Vörður tryggingar hf. öllum frekari greiðslum til stefnanda með vísun til 120. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004. Í tölvupóstinum var við því varað að ef ekki yrði, innan árs frá dagsetningu tölvupóstsins, höfðað mál fyrir dómstólum eða krafist meðferðar úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, til að fá höfnuninni hrundið, myndi réttur stefnanda til bóta falla niður. Lögmaðurinn tilkynnti stefnanda 24. mars 2009 um þessa afstöðu Varðar trygginga hf. með því að áframsenda honum tölvupóst Varðar trygginga hf.

Þann 30. mars 2009 innti lögmaðurinn stefnanda eftir því í tölvupósti hvort eitthvað væri að frétta af þeim leiðréttingum þessara mála sem stefnandi hafði lofað og ítrekaði sérstaklega að hann teldi að það þyrfti að ljúka umræddum leiðréttingum áður en málinu yrði skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Lögmaðurinn tók fram að hann teldi stefnanda þurfa að afla gagna til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að um mistök væri að ræða, fremur en viljandi ranga upplýsingagjöf. Í tölvupósti þann 31. mars 2009 til lögmannsins kvaðst stefnandi hafa verið að ræða við endurskoðanda og að umrædd leiðrétting og gögn yrðu tilbúin degi síðar. Slík gögn skiluðu sér ekki til lögmannsins. Fulltrúi lögmannsins fylgdi málinu eftir með samskiptum við stefnanda í desember 2009, aftur í mars 2010 og loks í október 2010, að fenginni staðfestingu skiptastjóra þrotabús Til og frá ehf. um að ekki yrðu gerðar breytingar á uppgjöri eða skattskilum félagsins. Skattframtali stefnanda vegna tekjuársins 2007 hafði enn ekki verið breytt þegar mál þetta var höfðað og engin ný gögn höfðu borist lögmanninum, fulltrúa hans eða Verði tryggingum hf. um tekjur stefnanda árið 2007.

Stefnandi veitti lögmanni sínum í máli þessu, J-kk-þgf S. Ó-kk-þgf hdl., 13. október 2011 umboð til að gæta hagsmuna sinna vegna tveggja slysa sem hann hefði lent í, þar á meðal vegna slyssins 27. nóvember 2007. Þessi lögmaður stefnanda gerði með bréfi 14. október 2011 kröfu í starfsábyrgðartryggingu H-kk-ef H. B-kk-ef hrl. hjá stefnda á þeim grundvelli að H-kk-nf hefði sýnt af sér vanrækslu.

Að höfðu samráði við H-kk-þf H. B-kk-þf hrl. hafnaði stefndi VÍS greiðsluskyldu með bréfi 22. febrúar 2012 með þeim rökstuðningi að ekki hafi verið um að ræða gáleysislega háttsemi af hálfu lögmannsins, stefnandi hafi verið meðvitaður um afstöðu tryggingarfélagsins og vitað til hvaða aðgerða væri hægt að grípa til þess að freista þess að fá afstöðu Varðar trygginga hf. hnekkt. Stefnandi kærði niðurstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, sem hafnaði kröfum hans 26. júní 2012. Þeirri niðurstöðu vill stefnandi ekki una og hefur því, að fengnu gjafsóknarleyfi innanríkisráðuneytisins 25. september 2012, höfðað mál þetta. Í umsókn stefnanda um gjafsóknarleyfi kemur fram að stefnandi hafi haft óverulegar tekjur síðastliðin ár og tekjur hans árið 2011 hafi verið alls 2.086.348 krónur.

Upphafleg stefnukrafa stefnanda var að fjárhæð 4.098.483 krónur og gerð var varakrafa að fjárhæð 2.472.748 krónur. Í stefnu er bótakrafan sundurliðuð og rök færð fyrir útreikningi hennar, m.a um hærra viðmið til útreiknings bóta fyrir varanlega örorku en það lágmark skaðabótalaga um framtíðartekjur stefnanda sem miðað var við í bótakröfu H-kk-ef H. B-kk-ef hrl. til Varðar trygginga hf. Við meðferð málsins fyrir dóminum hefur stefnandi lækkað kröfu sína um 2.472.748 krónur og fallið frá varakröfu sinni. Í samkomulagi aðila sem lagt hefur verið fram í málinu kemur fram að stefnandi hafi lent í fimm umferðar- og vinnuslysum á árunum 1981-2007 og hafi fengið metna örorku í þremur þeirra. Óvissa um það hve stór hluti greiðslna frá almannatryggingum skuli koma til frádráttar bótum vegna umferðarslyssins 27. nóvember 2007 leiddi til þess samkomulags aðila 3. desember 2013 að draga bæri frá kröfu stefnanda 2.472.748 krónur, sem fyrst skyldu ganga til frádráttar örorkubótum, þá til frádráttar miskabótum og loks til frádráttar þjáningabótum.

Stefnandi kom fyrir dóm við aðalmeðferð málsins til skýrslugjafar. Vitnaskýrslur gáfu þar H-kk-nf H. B-kk-nf hrl. og S-kk-nf S. F-kk-nf héraðsdómslögmaður.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Samkvæmt skilmálum starfsábyrgðartryggingar lögmanns bæti tryggingin tjón sem leiði af gáleysi í störfum lögmannsins eða þeim sem ráðinn sé til starfa hjá honum. Sérfræðiábyrgð sú sem um lögmenn gildi sé reist á því að gera megi ríkari kröfur til vandaðri vinnubragða og aðgæslu hjá sérfræðingum. Allt gáleysi sem valdi tjóni leiði að jafnaði til skaðabótaábyrgðar. Það liggi í hlutarins eðli að sakarmat varðandi sérfræðistarf sé strangara en almennt gerist. Sá sem leiti til sérfræðingsins eigi rétt á því að gera meiri kröfur en sá sem leiti til aðila sem ekki teljist sérfræðingur. Ekki verði deilt um það grundvallarsjónarmið að beita skuli ströngu sakarmati gagnvart sérfræðingum eins og lögmönnum. Láti lögmaður hjá líða að framkvæma einstök verk, sem hann hafi tekið að sér, beri hann ábyrgð gagnvart skjólstæðingi sínum á því tjóni sem af því hljótist.

Stefnandi bendi á lög um lögmenn, nr. 77/1998, þar sem sé að finna ákvæði sem veiti vísbendingu um að gera megi ríkar kröfur til vinnubragða lögmanna. Í 18. gr. laganna segi að lögmönnum beri í hvívetna að rækja af alúð þau störf sem þeim sé trúað fyrir og neyta allra lögmætra úrræða til að gæta lögvarinna hagsmuna umbjóðenda sinna. Í bréfi tryggingarfélagsins segi að stefnandi hafi verið meðvitaður um afstöðu félagsins og vitað til hvaða aðgerða væri hægt að grípa til að fá ákvörðuninni hnekkt. Það geti þó ekki talist nægjanlegt að lögmaður upplýsi umbjóðanda sinn um niðurstöðu og fresti og fríi sig þannig ábyrgð til athafna. Stefnandi hafi sjálfur reynt að hafa samband við lögmanninn og starfsmenn hans vegna málsins en með erfiðismunum.

Ekki verði séð að stefnanda hafi nokkurn tíma verið tilkynnt að máli hans væri lokið, að afskiptum lögmannsstofunnar af málinu væri lokið eða að til stæði að sætta sig við afstöðu tryggingarfélagsins. Hins vegar hafi frestur verið látinn líða án þess að hagsmuna stefnanda hafi verið gætt. Hér á landi sé það lagt til grundvallar að lögmaður sé almennt skaðabótaskyldur þegar hann láti hjá líða að afgreiða eða afgreiðsla sé röng, nema hann sanni að honum eða mönnum sem hann ber ábyrgð á, verði ekki kennt um athafnaleysið eða hina röngu afgreiðslu.

Lögmaður stefnanda telji afstöðu Varðar trygginga hf. ranga. Í hið minnsta verði að telja hana orka svo tvímælis að sú háttsemi lögmannsins að láta hjá líða að láta reyna á hana fyrir úrskurðarnefndinni eða dómstólum teljist til vanrækslu af hálfu hans. Þá verði jafnframt að telja það til vanrækslu lögmannsins að tilkynna ekki stefnanda innan frests hvort til hafi staðið að láta á ákvörðunina reyna og gefa honum þannig möguleika á að leita til annars lögmanns um hagsmunagæslu.

Afstaða tryggingarfélagsins Varðar hf. sé að mati lögmanns stefnanda röng. Tryggingarfélagið byggi á 120. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Í fyrsta lagi hafi ekki verið sýnt fram á að umræddar upplýsingar hafi verið rangar eða að stefnandi hefði verið grandsamur. Í öðru lagi verði að telja líklegt að jafnvel þótt svo hefði verið þá ætti undantekning 2. ml. 2. mgr. 120. gr. við um atvikið, annars vegar á þeim grundvelli að háttsemin varðaði einungis lítinn hluta kröfunnar, þ.e. einungis tímabundið atvinnutjón að fjárhæð 771.750 krónur, en stefnandi hafi krafist annarra bótaliða samtals að fjárhæð 4.476.260 króna. Af heildarkröfu stefnanda, þ.e. krafna vegna varanlegs tjóns og vegna tímabundins atvinnutjóns, hafi ofgreiðslan aðeins verið 14%. Telji stefnandi þetta ekki geta talist varða annað en lítinn hluta kröfunnar.

Byggt sé á því að VÍS beri sönnunarbyrðina fyrir því að afstaða Varðar trygginga hf. í framangreindu máli hafi verið rétt og að hún hefði verið staðfest hjá úrskurðarnefnd og fyrir dómstólum.

Þá verði að telja að stefnandi hafi leitt nægar líkur að því að hann hefði fengið bætur og bendi því til stuðnings á dóm Hæstaréttar frá 25. janúar 2001 í máli nr. 262/2000. Stefnandi telji augljóst að líkur hafi verið til þess að hann fengi bætur og sé því rétt að kröfur hans verði teknar til greina.

Stefnandi hafi enga möguleika haft á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri hvað varði þær röngu upplýsingar sem honum sé gefið að sök að hafa veitt eða um þá staðreynd að upphæðin sé aðeins lítill hluti kröfunnar. Stefnandi hafi ekki gefið rangar upplýsingar vísvitandi heldur sé um að ræða mistök í bókhaldi sem síðar hafi verið lagfært við endurskoðun. Stefnandi geti því með engu móti fallist á þá niðurstöðu félagsins að hafna bótaskyldu úr starfsábyrgðartryggingu H-kk-ef H. B-kk-ef hrl.

Kröfugerð stefnanda miðist við matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef 15. janúar 2009 um afleiðingar slyssins og taki mið af skaðabótalögum. Þjáningabætur reiknist því í 182 daga, miskabætur við 10 stig af varanlegum miska og varanleg örorka hafi verið metin 10%. Krafist sé 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga vegna þjáningabóta og varanlegs miska frá slysdegi 27. nóvember 2007 til tímamarks stöðugleika 27. maí 2008, en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, til 14. nóvember 2011 (mánuði eftir að kröfubréf hafi verið sent stefnda), en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993 og almennar ólögfestar reglur íslensks réttar um skaðabætur, þ. á m. sakarregluna, regluna um vinnuveitendaábyrgð og regluna um sérfræðiábyrgð lögmanna. Um vaxtakröfuna vísi stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggi á því að almennar sönnunarreglur gildi í máli þessu og því verði stefnandi, sem tjónþoli, til samræmis við almennar reglur skaðabótaréttar, að sanna að hann hafi orðið fyrir tilteknu tjóni sem sé afleiðing af saknæmri og ólögmætri háttsemi H-kk-ef H. B-kk-ef. Þannig þurfi stefnandi að sanna að hann hafi í upphafi átt kröfu í slysatryggingu ökumanns hjá Verði tryggingum hf., að tiltekinni fjárhæð og að sú krafa hafi glatast honum vegna háttsemi H-kk-ef sem hafi verið hvort tveggja saknæm og ólögmæt.

Stefndi dragi trúverðugleika frásagnar stefnanda af slysinu þann 27. nóvember 2007 verulega í efa og telji ósannað með öllu að stefnandi hafi nokkurn rétt átt til bóta vegna atvika þann dag. Stefndi byggi því á því að ósannað sé að stefnandi hafi lent í slysi sem hafi skapað honum rétt til greiðslna úr slysatryggingu ökumanns hjá Verði tryggingum hf.

Að auki sé umfang hins meinta tjóns með öllu ósannað enda liggi einungis fyrir matsgerð sem stefndi hafi enga aðkomu átt að og sé ekki bundinn af. Stefndi telji niðurstöður matsins of háar og að ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til fyrra líkamsástands stefnanda við framkvæmd matsins. Stefndi bendi sérstaklega á að í matsgerðinni komi fram að stefnandi hafi slitbreytingar í báðum talo-navicular liðum þrátt fyrir að hafa einungis fengið ákomu á annan ökklann í slysinu. Slíkt bendi eindregið til þess að ástandið sé óháð slysinu. Að auki sé á því byggt í matsgerðinni að stefnandi hafi fengið áverka við slysið víðar en í ökkla án þess að nokkur fyrirliggjandi læknisfræðileg gögn styðji þá niðurstöðu.

Varðandi fjárhæð tjóns stefnanda sé á það bent að fram komi í fyrirliggjandi matsgerð og skattframtölum stefnanda að stefnandi hafi þegið greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins. Stefnandi hafi þó ekki lagt fram gögn um greiðslur, eða rétt til greiðslna, hvorki frá Tryggingastofnun né lífeyrissjóðum. Færniskerðing og örorka stefnanda hafi samkvæmt málatilbúnaði hans aukist vegna slyssins og því séu nokkrar líkur á að hann njóti nú greiðslna eða eigi rétt á greiðslum frá Tryggingastofnun og/eða lífeyrissjóðum sem að hluta megi rekja til slyssins. Slíkar greiðslur beri samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að draga frá greiðslum sem stefnda yrði gert að greiða í máli þessu. Í endanlegri dómkröfu stefnanda hefur verið tekið tillit til slíks frádráttar.

Jafnvel þó sannað þætti að stefnandi hafi í öndverðu átt rétt til greiðslu tiltekinna bóta frá Verði tryggingum hf. hafi hann ekki sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til háttsemi H-kk-ef.

Í fyrsta lagi hafi stefnandi ekki sannað að krafa hans á hendur Verði tryggingum hf. sé niður fallin. Krafan geti ekki talist niður fallin fyrr en Vörður tryggingar hf. beri hið meinta tómlæti fyrir sig. Stefndi telji fullkomlega óeðlilegt að leita beint í tryggingu fyrri lögmanns í aðstöðu sem þessari. Stefndi bendi sérstaklega á að tómlætisreglur séu að mestu ólögfestar og í þeim ólögfestu reglum megi finna ýmsar varnir gegn beitingu hinnar lögfestu tómlætisreglu vátryggingarsamningalaga sé frásögn stefnanda á rökum reist. Þar sé meðal annars átt við varnir er varði afsakanlegar tafir og ómöguleika.

Í öðru lagi byggi stefndi á því að áður en stefnandi hafi veitt H-kk-þgf umboð til að fara með mál sitt hafi hann verið búinn að fyrirgera rétti sínum til bóta með rangri upplýsingagjöf til Varðar trygginga hf. Í ljósi þess að stefnandi hafi enn ekki leiðrétt skattframtal sitt fyrir árið 2007, eða lagt fram bankayfirlit eða önnur gögn er staðfesti greiðslu launa til samræmis við þá launaseðla sem stefnandi hafi afhent, verði að telja afar ótrúverðugt að um annað en viljandi ranga upplýsingagjöf hafi verið að ræða. Slík háttsemi sé afar alvarleg og sérstaklega sé lögfest í 120. gr. vátryggingarsamningalaga að hún leiði að meginstefnu til þess að sá sem hana viðhafi glati öllum rétti til krafna á hendur tryggingafélagi vegna sömu atvika og hin ranga upplýsingagjöf varði.

Eina leiðin til að komast undan þeirri niðurstöðu hafi verið að sýna fram á að um mistök væri að ræða, sýna fram á móttöku greiðslna frá vinnuveitandanum til dæmis í formi yfirlits bankareiknings eða í öllu falli að leiðrétta skattskýrslu til samræmis við þau gögn sem send höfðu verið tryggingafélaginu. Þetta hafi stefnandi enn ekki gert. Stefndi telji of seint nú að bera því við að röng upplýsingagjöf hafi einungis varðað hluta kröfunnar. Hefði stefnandi viðurkennt ranga upplýsingagjöf strax í upphafi hefði verið hægt að reka málið með hliðsjón af því og takmarka tjónið en í ljósi þess að stefnandi hafi þvertekið fyrir, og þvertaki raunar enn fyrir, að um rangar upplýsingar hafi verið að ræða hafi hann orðið að leiðrétta skattskýrslu og sýna fram á greiðslur til samræmis við launaseðlana til að einhver möguleiki væri á að fá niðurstöðu Varðar trygginga hf. breytt. Stefndi telji háttsemi stefnanda verða alvarlegri eftir því sem hann haldi því lengur fram að um réttar upplýsingar hafi verið að ræða án þess að geta stutt það nokkrum gögnum. Stefndi telji háttsemina ekki einungis varða lítinn hluta kröfu stefnanda heldur uppgjör hans í heild og stefndi geti ekki komið fingri á nokkrar sérstakar ástæður sem leiði til þess að stefnandi haldi hluta bótaréttar síns.

H-kk-þgf H. B-kk-þgf, sem fyrrum lögmanni stefnanda, verði í öllu falli ekki metið það til sakar að hafa ætlast til þess af stefnanda, í ljósi fullyrðinga hans um réttmæti launaseðlanna, að hann leiðrétti þann misskilning sem stefnandi fullyrði að uppi sé varðandi þessi gögn. H-kk-nf hafi verið búinn að setja upp áætlun fyrir framhald málsins sem stefnandi hafi samþykkt. Ástæða þess að áætlunin hafi ekki gengið eftir hafi ekki verið vanræksla H-kk-ef heldur sú staðreynd að stefnandi hafi ekki skilað gögnum sem hann hafi fullyrt að hann myndi skila.

Stefnandi hafi fullyrt við H-kk-þf að um mistök hafi verið að ræða og þá sögu hafi H-kk-nf tilkynnt Verði tryggingum hf. eðlilega. Eftir það hafi verið nauðsynlegt að halda sig við þann málatilbúnað og leiðrétta hin meintu mistök. Það sé alveg skýrt af tölvupóstsamskiptum stefnanda og H-kk-ef að H-kk-nf hafi tilkynnt stefnanda að hann teldi að í ljósi fullyrðinga um að launaseðlarnir væru réttir yrði að leggja fram gögn því til stuðnings og leiðrétta hinn meinta misskilning áður en haldið yrði áfram með málið. Stefnandi hafi lofað H-kk-þgf gögnum í þessa veru sem hann hafi ekki skilað. Afleiðingar þessa geti ekki talist vera á ábyrgð H-kk-ef.

Hagsmunagæsla lögmanns hljóti hverju sinni að taka mið af frásögn umbjóðandans. Lögmaður geti ekki tekið fram fyrir hendur umbjóðandans og haldið fram öðrum málavöxtum en þeim sem umbjóðandinn lýsi. H-kk-nf hafi því verið bundinn við þá frásögn stefnanda að launaseðlar hans væru efnislega réttir. Í ljósi þess hafi verið tilgangslaust með öllu að leita til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum eða höfða mál fyrir dómstólum án þess að fyrir lægju að minnsta kosti útskýringar á því hvernig það megi vera að launaseðlarnir séu réttir þrátt fyrir að samræmast ekki skattframtölum. H-kk-nf hafi sannanlega upplýst stefnanda um þessa stöðu og hafi einnig upplýst hann um þá fresti sem fyrir hafi legið. Í ljósi alls þessa geti það ekki talist saknæm háttsemi að aðhafast ekki í málinu á meðan stefnandi hafi ekki skilað gögnum þrátt fyrir ítrekanir um mikilvægi þeirra. Stefnandi hafi lofað að skila gögnum sem útskýra ættu misræmi milli launaseðla hans og skattframtals en hafi ekki skilað þeim. Á afleiðingum þess beri H-kk-nf ekki skaðabótaábyrgð og ekki hafi verið saknæmt af hans hálfu að ætla umbjóðanda sínum að leiðrétta þá stöðu er upp hafi verið komin vegna misræmis milli gagna sem afhent hafi verið Verði tryggingum hf. annars vegar og skattyfirvöldum hins vegar.

Hvað skort á sönnun saknæmrar háttsemi H-kk-ef varði sé á það bent að það sé rangt sem fram komi í stefnu að allt gáleysi sem valdi tjóni leiði að jafnaði til skaðabótaábyrgðar. Það sé skilyrði sakarreglunnar að háttsemin sé saknæm og ólögmæt auk þess sem þeir hagsmunir sem tjón verði á þurfi að vera varðir af skaðabótareglum. Stefnandi hafi hvorki sannað saknæmi háttseminnar né ólögmæti. Þá verði hagsmunir stefnanda, af því að fá fram haldið þeim málatilbúnaði sínum að hann hafi veitt Verði tryggingum hf. réttar upplýsingar um laun sín án þess að nokkur gögn bendi til þess að svo sé, vart taldir hagsmunir sem varðir séu af skaðabótareglum.

Í öllu falli verði að gera þá kröfu að stefnandi komi hreint fram og upplýsi það hvort hann hafi veitt Verði tryggingum hf. eða skattyfirvöldum rangar upplýsingar um tekjur sínar.

Hafi stefnandi í öndverðu átt kröfu á hendur Verði tryggingum hf. og hafi hún nú fallið niður telji stefndi að stefnandi verði að bera fjárhagslegar afleiðingar þess sjálfur sökum eigin sakar. Sú háttsemi hans að viðurkenna ekki ranga upplýsingagjöf en leiðrétta þó hvorki skattskýrslu né afla gagna um greiðslur launa, þrátt fyrir skýra ráðgjöf lögmanns, víki í svo veigamiklum atriðum frá þeirri háttsemi sem ætlast megi til af góðum og gegnum þjóðfélagsþegn að hann verði að bera allt tjón sitt sjálfur. Stefndi telji ekki unnt að líta fram hjá því við úrlausn málsins að síðustu samskipti stefnanda og H-kk-ef hafi verið þau að stefnandi hafi lofað að afla tiltekinna gagna sem hann hafi enn ekki aflað. Þá sé frumorsök meints niðurfalls hinnar meintu kröfu sú háttsemi stefnanda að afhenda tryggingafélagi launaseðla sem ekki hafi samræmst öðrum gögnum málsins.

Varakrafa stefnda um lækkun dómkrafna byggist einnig á eigin sök. Þá byggist varakrafan á því að viðmiðunarlaun sem notuð séu í aðalkröfu stefnanda séu rangt út reiknuð, að ekki séu skilyrði til að ákvarða viðmiðunarlaun sérstaklega á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, að krafa stefnanda sé rangt út reiknuð, réttur stefnanda til greiðslu þjáningabóta sé ósannaður og að tjón stefnanda sé of hátt metið í fyrirliggjandi matsgerð.

Samkvæmt skýru orðalagi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu það meðalatvinnutekjur að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs sem komi til skoðunar við ákvörðun viðmiðunarlauna. Engin heimild sé til að líta til skattskyldra tekna sem ekki séu til komnar vegna atvinnu tjónþola. Í stefnu sé miðað við að tekjur stefnanda árin 2005 og 2006 hafi verið 2.940.265 krónur og 2.606.551 króna. Eins og sjá megi af skattframtölum stefnanda séu fjárhæðir þessar að stærstum hluta til komnar vegna lífeyrisgreiðslna Tryggingastofnunar. Lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar séu ekki atvinnutekjur og komi því ekki til skoðunar við mat á viðmiðunarlaunum.

Þá sé á því byggt að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, fyrir því að unnt sé ákvarða viðmiðunarlaun sérstaklega, sé ekki fullnægt. Til þess að slík krafa sé tekin til greina þurfi tjónþoli að sanna að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur.

Í stefnu sé á því byggt að stefnandi hafi ekki haft neinar tekjur árið 2004 sökum þess að hann hafi verið að jafna sig á afleiðingum slyss sem hann lenti í á árinu 2003. Á skattframtali hans fyrir árið 2004 komi hins vegar fram að stefnandi hafi fengið skattskyldar greiðslur frá tryggingafélagi það ár. Slíkar greiðslur gefi til kynna að rauntjón hans vegna þess tímabundna atvinnutjóns sem hann hafi orðið fyrir á árinu 2004 hafi verið bætt. Atvinnutekjur hans það árið séu því ekki skertar sökum tíma sem hann hafi verið að jafna sig eftir slys. Fyrir það tímabil sem hann hafi verið frá vinnu sökum afleiðinga slyss hafi hann fengið bætur frá tryggingafélagi.

Að framangreindu athuguðu telji stefndi að engin gögn málsins styðji aðra niðurstöðu en þá að miða verði við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Stefndi byggi á því að líkamstjón stefnanda sé ofmetið í fyrirliggjandi matsgerð. Að auki byggi stefndi á að ósannað sé að stefnandi hafi verið veikur í skilningi 3. gr. skaðabótalaga á metnu þjáningatímabili. Engin gögn liggi frammi um það í hverju veikindi stefnanda eigi að hafa falist. Metið þjáningatímabil sé frá slysdegi þann 27. nóvember 2007 til 27. maí 2008 en engin læknisfræðileg vottorð liggi fyrir um veikindi eftir 31. desember 2007. Þá liggi fyrir að á tímabilinu frá 28. mars 2008 til 24. apríl 2008 hafi stefnandi gegnt lykilhlutverki í viðamiklum mótmælaaðgerðum vörubílstjóra vítt og breitt um höfuðborgarsvæðið. Líkamsárás sú sem stefnandi hafi framið á þessum tíma, og önnur sú háttsemi sem þátttaka hans í mótmælunum hafi falið í sér, sé alls ekki til merkis um að stefnandi hafi verið veikur í skilningi skaðabótalaga á þessum tíma né síðar. Stefndi telji þjáningatímabil stefnanda því í mesta lagi geta náð frá 31. desember 2007 til 28. mars 2008 en árétti að engar upplýsingar liggi fyrir um það í hverju veikindi stefnanda hafi falist á þessum tíma.

Um fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku byggir stefndi einnig á því að stefnandi geti ekki lagt hærri kröfu en 3.286.325 krónur til grundvallar. Í stefnu varði sú saknæma háttsemi sem lýst sé einungis meint aðgerðarleysi í tengslum við að rjúfa frest samkvæmt 2. mgr. 124. gr. vátryggingarsamningalaga. Verði við það miðað að um saknæmt aðgerðarleysi hafi verið að ræða hafi sú krafa sem við það hafi tapast ekki numið hærri fjárhæð en þeirri sem H-kk-nf hafi haft uppi fyrir hönd stefnanda. Hafi krafa stefnanda vegna slyssins í heild sinni numið hærri fjárhæð sé það ekki í nokkru orsakasamhengi við þá meintu saknæmu háttsemi sem H-kk-þgf sé gefin að sök í stefnu.

Stefndi geri athugasemdir við fjárhæð frádráttar vegna ofgreidds tímabundins atvinnutjóns. Bent sé á að með frádrættinum viðurkenni stefnandi að greiðslan hafi verið ofgreiðsla þrátt fyrir að halda því enn fram að hann hafi sent Verði tryggingum hf. réttar upplýsingar um laun sín. Að auki sé frádrátturinn rangt út reiknaður. Draga beri frá kröfunni allar greiddar bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, alls 921.750 krónur, enda viðurkennt að þessi bótaliður hafi byggt á röngum upplýsingum. Í öllu falli hafi tekjur stefnanda á árinu 2007 verið 550.000 krónur eða 45.833 krónur á mánuði. Bætur vegna missi þeirra tekna í þrjá mánuði hefðu því átt að nema 137.500 krónum en Vörður tryggingar hf. hafi greitt stefnanda 921.750 krónur. Ofgreiðslan hafi því að lágmarki numið 784.250 krónum en ekki 771.750 krónum eins og byggt sé á í stefnu.

Vaxtakröfum stefnanda sé sérstaklega mótmælt, en allir vextir af stefnukröfunum, eldri en 4 ára frá birtingartíma stefnu, séu fyrndir. Þá sé dráttarvöxtum andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Krafa stefnda um sýknu sé byggð á sakarreglunni og meginreglu skaðabótaréttar um sönnunarbyrði tjónþola. Þá sé byggt á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, sérstaklega 3. gr., 5. gr. og 7. gr. þeirra. Sýknukrafa byggi einnig á ákvæðum laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sérstaklega 120. gr. þeirra. Um sýknukröfu sé einnig vísað til ólögfestra reglna um tómlæti. Um vaxtakröfu sé vísað til 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Um málskostnaðarkröfu stefnda vísist til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Skorað sé á stefnanda að leggja fram bankayfirlit og leiðrétt skattframtöl sem sýni að launaseðlar þeir sem hann hafi afhent Verði tryggingum hf. hafi verið réttir. Jafnframt sé skorað á stefnanda að leggja fram upplýsingar um greiðslur og/eða rétt til greiðslna frá Tryggingastofnun og lífeyrissjóðum.

Af hálfu stefnanda var ekki orðið við áskorunum um framlagningu framangreindra gagna um bankayfirlit eða skattframtöl við meðferð málsins, en fallist var á lækkun dómkrafna vegna frádráttarliða.

Niðurstaða

Í máli þessu er til úrlausnar hvort lögmaður hafi bakað sér bótaábyrgð gagnvart stefnanda í störfum sínum fyrir hann, en stefnandi krefur stefnda um bætur á grundvelli starfsábyrgðartryggingar lögmannsins hjá stefnda.

Lögmenn bera ríka ábyrgð gagnvart skjólstæðingum sínum, eins og aðrir sérfróðir menn, sem taka að sér gegn gjaldi ýmiss konar sérfræðiþjónustu og stunda þá starfsemi sem sjálfstæðan einkaatvinnurekstur. Verði skjólstæðingur lögmanns fyrir tjóni af völdum vanrækslu lögmannsins, svo sem stefnandi sakar lögmann um í máli þessu, getur það varðað bótaábyrgð hans. Stefnandi málsins, sem skaðabóta krefst, þarf þó í fyrsta lagi hið minnsta að leiða að því líkur að hann hafi orðið fyrir tjóni og í annan stað þarf vanrækslu lögmannsins að vera um það tjón að kenna.

Málavextir eru ítarlega raktir í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar greinir. Fyrir liggur að áður en stefnandi leitaði til lögmanns þess, sem hann sakar í málinu um vanrækslu, gerði hann sjálfur bótakröfu á hendur Verði tryggingum hf. og lagði fram með bótakröfu sinni m.a. launaseðla um laun sín á árinu 2007. Þessir launaseðlar voru gefnir út af félaginu Til og frá ehf., sem stefnandi sjálfur átti og rak.

Stefnandi kom fyrir dóm og bar að launaseðlarnir hefðu verið gefnir út fyrir mistök F-kk-ef Á-kk-ef, föður hans og bókhaldara félagsins, sem nú væri látinn. Stefnandi hafi reynt að fá launaseðlunum breytt en það hafi ekki verið hægt. Hann hafi fyrir mistök ekki fengið launin greidd inn á bankareikning, en hafi tekið út á kreditkort félagsins fjárhæðir sem svöruðu til fjárhæða útborgaðra launa á launaseðlunum, en fyrir mistök hafi skattinum sem fram komi á launaseðlunum ekki verið skilað. Kvaðst stefnandi ekki hafa tiltæk gögn um þessar nýju upplýsingar um kreditkortanotkun sem falið hafi í sér þessar launagreiðslur til hans. Stefnandi gerði dóminum ekki, með trúverðugum hætti, grein fyrir tekjum sínum á því tímabili sem launaseðlarnir taka til. Í málinu liggur fyrir að skattframtal stefnanda árið 2008, sem engar breytingar hafa verið gerðar á, ber hvorki með sér að stefnandi hafi fengið greidd laun í samræmi við launaseðlana né að hann hafi fengið greidd laun með þeim hætti sem hann lýsti fyrir dóminum, á árinu 2007.

Fyrir dóminum bar stefnandi að hann hefði fengið lokabréf frá lögmanninum þar sem fram kæmi að meira væri ekki hægt að gera í málinu. Þessi yfirlýsing stefnanda, sem leggja ber til grundvallar, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, samræmist ekki þeim málsástæðum í stefnu að lögmaðurinn hafi aldrei tilkynnt stefnanda að máli hans væri lokið, afskiptum lögmannsstofunnar af málinu lokið eða að til stæði að sætta sig við afstöðu tryggingarfélagsins, þannig að stefnandi ætti þess kost að leita til annars lögmanns um hagsmunagæslu. Þá stangast sú fullyrðing í stefnu, að um sé að ræða mistök í bókhaldi sem síðar hafi verið lagfærð við endurskoðun, á við framburð stefnanda fyrir dóminum og enga stoð er að finna í gögnum málsins fyrir því að slíkar lagfæringar hafi átt sér stað.

Fyrir liggur að með tölvupósti í mars 2009 til lögmannsins, sem framsendi hann stefnanda, hafnaði Vörður tryggingar hf. frekari bótagreiðslum til stefnanda með vísun til 120. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004, þar sem launaseðlarnir sem stefnandi hafði framvísað samræmdust ekki þeim tekjum sem hann hafði talið fram til skatts árið 2008. Fram kom í tölvupóstinum að í mars 2008 hafði stefnandi sjálfur verið krafinn skýringa á misræmi umræddra launaseðla og upplýsinga frá skattstjóra og hafi hann þá upplýst að hann væri að ganga frá greiðslum við skattinn, en það hafi hann enn ekki gert ári síðar. Í tölvupóstinum var leiðbeint um að réttur til bóta glatist samkvæmt 124. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004, verði mál ekki höfðað eða meðferðar úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum krafist innan árs frá tilkynningu.

Lögmaðurinn sem hefur ábyrgðartryggingu hjá stefnda og lögmaður, sem áður var starfsmaður lögmannsins, komu fyrir dóm og gerðu grein fyrir samskiptum sínum við stefnanda vegna kröfu hans á hendur Verði tryggingum hf. Með framburði þeirra, sem á sér stoð í gögnum málsins, þykir leitt í ljós að lögmennirnir höfðu ítrekað gert stefnanda grein fyrir því að það væri forsenda þess að lögmaðurinn héldi máli hans áfram á hendur tryggingarfélaginu að hann léti í té upplýsingar sem nauðsynlegar voru til að skýra og/eða leiðrétta hina misvísandi upplýsingagjöf til Varðar trygginga hf. Þá liggur fyrir að stefnandi var upplýstur um þau tímamörk sem um var að tefla.

Stefnandi heldur því fram í málinu að Verði tryggingum hf. hafi ekki verið rétt að hafna bótagreiðslum til hans. Tjón stefnanda hafi orðið vegna vanrækslu lögmannsins þegar út rann sá ársfrestur, sem er meginregla laga um vátryggingarsamninga um frest til að bera höfnun Varðar trygginga hf. undir úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum eða dómstóla, án þess að lögmaðurinn hafi neytt þeirra úrræða.

Stefnandi hafði vitneskju um að forsenda þess að lögmaðurinn héldi áfram með málið á hendur Verði tryggingum hf. var að stefnandi gerði þær leiðréttingar á framtali, sem hann hefur ekki gert en þráfaldlega lofað að gera, eða aflaði gagna til skýringa á misræmi. Ekkert er upplýst í málinu um ástæður þess að stefnandi gerði ekki reka að því að leiðrétta skattframtal sitt fyrir árið 2008. Með athafnaleysi sínu í þessu efni kom stefnandi sjálfur í veg fyrir að þessi lögmaður léti, meðan hann vann fyrir stefnanda, á það reyna með málskoti hvort stefnandi ætti lögvarða kröfu á hendur Verði tryggingum hf. vegna slyssins 27. nóvember 2007.

Til þess að stefnandi teldist hafa orðið fyrir tjóni sem til álita kæmi að gera stefnda bótaskyldan fyrir í máli þessu þyrfti að vera líklegt að lögvarin krafa hafi verið fyrir hendi sem hafi glatast. Telja verður ólíklegt að niðurstöðu um bótaskyldu Varðar trygginga hf. vegna slyssins yrði breytt án þess að nauðsynlegar leiðréttingar séu gerðar eða skýringar gefnar á fyrirliggjandi misræmi gagna. Stefnandi veitti nýjum lögmanni umboð til að gæta hagsmuna sinna vegna slyssins þann 13. október 2011, en ekki verður séð að sá lögmaður hafi gert kröfur vegna slyssins á hendur Verði tryggingum hf. eftir að umræddur ársfrestur frá höfnun rann út. Með því að ekki hefur á það reynt með kröfugerð, eftir atvikum að gerðum nauðsynlegum leiðréttingum eða gefnum skýringum, liggur ekki fyrir í málinu að Vörður tryggingar hf. beri fyrir sig tómlæti eða hafni bótakröfum stefnanda af þeirri ástæðu að ársfresturinn hafi runnið út áður en krafa var gerð. Því er ósannað að bótakrafa sé glötuð og að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem hann heldur fram að fyrri lögmaður hans hafi bakað honum.

Að framangreindu virtu hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til starfa lögmannsins eða starfsmanna hans þannig að bótaskylda stefnda stofnist. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir úrslitum málsins og atvikum þess verður stefnanda, með vísun til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og greiðist gjafsóknarkostnaður hans úr ríkissjóði þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, sem ákveðin er 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Á-kk-ef F-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 400.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf K-kvk-nf