U-5/2012

Sóknaraðili er X, , en varnaraðili er Z,.

Krafa sóknaraðila er að úrskurðað verði að stúlkan A, kt. 000000-0000, sem lýtur sameiginlegri forsjá foreldra sinna en er með lögheimili hjá móður sinni, varnaraðila í máli þessu, verði vistuð utan heimilis varnaraðila í níu mánuði frá 30. apríl 2012 að telja, sbr. 1. gr. 28. gr. laga nr. 80/2002. Ekki er krafist málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Til vara er þess krafist að úrskurður um vistun barnsins verði skemmri. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Fór munnlegur málflutningur fram þann 13. júlí sl. og gaf varnaraðili skýrslu fyrir dóminum. Var málið tekið til úrskurðar að málflutningi loknum.

Málavextir og aðdragandi máls.

Samkvæmt greinargerð sóknaraðila eru málavextir þeir að varnaraðili og barnsfaðir hennar, B, slitu samvistum í lok árs 2008 eftir sex ára samband. Þau fari sameiginlega með forsjá dóttur sinnar, A, og hafi skipt umgengni viku og viku en barnið eigi lögheimili hjá varnaraðila. Eftir skilnað bjó varnaraðili áfram í D en flutti til Reykjavíkur í stuttan tíma en færði svo lögheimili sitt til móður sinnar í D og var varnaraðili skráður þar í nokkurn tíma. Hún flutti úr D í E í byrjun árs 2012 og svo aftur í D í byrjun apríl 2012. Varnaraðili sé 27 ára gömul. Hún hafi útskrifast sem F og unnið hjá F með námi og fyrst eftir útskrift en hætt störfum þar í mars 2011. Ættingjar og vinir varnaraðila hafi byrjað að taka eftir einhverju óvenjulegu í fari hennar í byrjun árs 2011. Bera fór á ofsóknarkennd og taldi varnaraðili m.a. að sér væri veitt eftirför, íbúð hennar væri hleruð og að verið væri að eitra matinn fyrir henni og dóttur hennar. Varnaraðili leitaði ítrekað til lögreglu á þessum tíma vegna þessa. Fjölskylda varnaraðila hvatti hana til að leita sér aðstoðar hjá geðdeild en hún var ekki til samstarfs og var leitað til Héraðslæknis sumarið 2011 sem fékk aðstoð lögreglu til að flytja hana í innlögn á geðdeild vegna gruns um geðrofseinkenni. Varnaraðili jafnaði sig fljótt í innlögninni og helst var talið að um skammvinnt geðrofsástand hefði verið að ræða sem hefði útleyst af langvarandi álagi og líkamlegum veikindum en varnaraðili er með sáraristilssjúkdóm. Þá telur fjölskylda hennar og vinir að hún eigi við átröskun að stríða. Varnaraðili afþakkaði alla eftirfylgni í kjölfar veikinda sinna eftir að hafa mætt í eitt skipti til viðtals hjá geðlækni. Þá segir að fjölskylda og vinir varnaraðila hafi á undanförnum mánuðum lýst yfir og tilkynnt til barnaverndaryfirvalda að þau hafi miklar áhyggjur af hæfni varnaraðila sem móður vegna veikinda hennar. Þá hafi þau einnig lýst yfir áhyggjum af því hvernig varnaraðili nái að framfleyta sér og barni sínu þar sem hún hafi verið án atvinnu frá því snemma vors 2011.

Faðir A, B, sé G og reki sitt eigið fyrirtæki. A hafi verið vistuð hjá föður sínum frá úrskurði varnaraðila þann 30. apríl 2012 að undangenginni neyðarvistun sem framkvæmd var þann 16. apríl 2012. Barnið hafi verið vistað hjá föður sínum á vegum barnaverndarnefndar X fyrr á árinu. A sé nýorðin [..] ára og gangi í leikskólann A í D. Leikskólinn lýsi henni sem kröftugu, líkamlega hraustu og sterkbyggðu barni. Leikskólinn hafi tekið eftir breytingum á andlegri líðan barnsins og hegðun síðustu mánuði. Stúlkan hafi brotnað niður á útisvæði leikskólans og viljað fá pabba sinn. Þá hafi undanfarið borið á því að hún hafi kúkað og pissað á sig en töluvert sé síðan hún hætti með bleiu. Þá hafi barnið tjáð sig við starfsmann leikskólans um að mamma sín væri alltaf reið við sig, hún væri að lemja sig og frussa á sig. Leikskólinn hafi haldið skrá yfir líðan barnsins síðastliðna mánuði og virðist stúlkan vera glaðari og í betra jafnvægi eftir að hún var vistuð hjá föður sínum.

Afskipti sóknaraðila af málefnum varnaraðila og dóttur hennar hafi byrjað í D í maí 2011. Bárust nefndinni þá fjórar tilkynningar frá lögreglu og hafi varnaraðili í öllum tilfellum sjálf haft samband við lögreglu eða neyðarsíma. Lögreglan hafi talið varnaraðila haldna ranghugmyndum og talið nauðsynlegt að koma henni undir læknishendur. Sóknaraðili hafi boðað varnaraðila til viðtals þann 24. júní 2011 og auk þess var rætt við leikskóla barnsins. Í kjölfarið var málinu lokið af hálfu sóknaraðila.

Þann 28. nóvember 2011 hafi sóknaraðila borist tilkynning undir nafnleynd. Ástæða tilkynningar voru áhyggjur af barni vegna veikinda varnaraðila og erfiðra heimilisaðstæðna. Sama dag hafi leikskóli barnsins haft samband við sóknaraðila og greint frá áhyggjum starfsfólks af geðheilsu varnaraðila. Ákvað sóknaraðili þann 30. nóvember 2011 að hefja könnun á grundvelli framangreindra tilkynninga. Sóknaraðili hafi ekki náð sambandi við varnaraðila allan fyrri hluta desember 2011. Seinni hluta desembermánaðar hafi borist tvær nafnlausar tilkynningar til sóknaraðila og þann 28. desember 2011 hafi bróðir varnaraðila komið í viðtal til sóknaraðila vegna aðstæðna barnsins hjá varnaraðila. Loksins þegar náðist samband við varnaraðila hafi hún ekki viljað koma í viðtal en hafi verið tilbúin að ræða málið í síma. Hún hafi upplýst að hún væri flutt ásamt barninu í E. Varnaraðili hafi samþykkt að taka á móti starfsmanni sóknaraðila þann 2. janúar 2012 og í því viðtali hafnaði hún því með öllu að hún ætti við veikindi að stríða og að barnið væri vanrækt. Var varnaraðila þá tilkynnt að málið yrði flutt til X, þar sem hún byggi nú, og hafi málið verið sent til barnaverndarnefndar X þann 6. janúar 2012 með vísan til 15. gr. barnaverndarlaga.

Þá segir að barnaverndarnefnd X hafi ekki náð sambandi við varnaraðila fyrr en 16. janúar 2012. Hún hafi neitað að kom í viðtal og tekið fyrir að eiga við geðrænan vanda að stríða eða átröskun. Á meðferðarfundi nefndarinnar þann 26. janúar 2012 hafi verið ákveðið að leita eftir samþykki móður fyrir því að barnið yrði hjá föður í allt að tvo mánuði á meðan frekari könnun færi fram og móðir leitaði sér hjálpar við veikindum sínum. Þá var bókað að ef samþykki móður fengist ekki þá yrði neyðarráðstöfun beitt skv. 31. gr. barnaverndarlaga og málið lagt fyrir fund barnaverndar með tillögu um vistun utan heimilis í allt að tvo mánuði skv. 27. gr. barnaverndarlaga.

Þann 30. janúar 2012 hafi bakvakt barnaverndarnefndar verið kölluð til, ásamt lögreglu, þar sem varnaraðili hafði farið heim til systur föður, þar sem hann var staddur með barnið, og tekið það með sér en faðir hafi verið með barnið í umgengni. Tilkynnt hafi verið að ástand varnaraðila væri ekki gott og að barninu væri brugðið. Eftir eins og hálfs tíma þref við lögreglu og barnaverndarnefnd hafi varnaraðili samþykkt að faðir færi aftur með barnið heim til sín. Daginn eftir hafi varnaraðili viljað sækja barnið til föður og þá hafi verið ákveðið að grípa til neyðarráðstöfunar skv. 31. gr. barnaverndarlaga.

Barnaverndarnefnd X hafi afhent varnaraðila gögn málsins þann 6. febrúar 2012 ásamt boðun á fund nefndarinnar. Varnaraðili hafi engan vilja sýnt til samstarfs og lýst sig mótfallna frekari vistun barns utan heimilis. Kvað nefndin upp úrskurð þann 9. febrúar 2012 þar sem barnið var vistað utan heimilis í tvo mánuði frá þeim degi að telja. Í framhaldi var gerður samningur við föður um að hann hefði umsjá barnsins á þessu tímabili. Erfiðlega hafi gengið að ná samvinnu og samkomulagi við varnaraðila á þessum vistunartíma barnsins. Á þeim tveimur mánuðum sem barnið hafi verið í umsjá föður hafi þrjár tilkynningar borist frá vinum og fjölskyldu vegna áhyggna af andlegri líðan móður.

Á meðferðarfundi barnaverndarnefndar X þann 29. mars 2012 var bókað að vistun skv. 27. gr. barnaverndarlaga lyki þann 9. apríl og að leitað yrði samþykkis móður fyrir vistun hjá föður í fimm mánuði frá 9. apríl til 14. september skv. 25. gr. barnaverndarlaga og að umgengnissamningur yrði jafnframt gerður í samstarfi við móður. Einnig var bókað að næðist ekki samkomulag við móður um áframhaldandi vistun yrði tillaga lögð fyrir fund barnaverndarnefndar um áframhaldandi vistun hjá föður í fimm mánuði. Þar sem samráð og samþykki varnaraðila fékkst ekki hafi málið átt að fara fyrir fund barnaverndarnefndar X þann 12. apríl 2012 þar sem leggja átti fram tillögu starfsmanna nefndarinnar um áframhaldandi vistun barnsins utan heimilis. Málið hafi hins vegar aldrei verið lagt fyrir fund barnaverndarnefndar X þar sem sóknaraðili hafi flutt í byrjun apríl aftur í D. Barnaverndarnefnd X flutti málið til varnaraðila þann 13. apríl 2012 með vísan til 15. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þar sem vistun samkvæmt úrskurði barnaverndarnefndar X hafi runnið út þann 9. apríl 2012 taldi sóknaraðili nauðsynlegt að grípa til neyðarráðstöfunar á ný á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga til að tryggja öryggi barnsins og hafi það verið gert þann 16. apríl sl. og var barnið kyrrsett hjá föður á meðan neyðarráðstöfunin var í gildi. Þann 17. apríl 2012 var tilkynnt að barnið væri hjá varnaraðila. Þegar hringt var í föður upplýsti hann að varnaraðili hefði komið heim til hans kvöldinu áður. Hann hafi sýnt henni bréf til varnaraðila um neyðarráðstöfunina en sóknaraðila hafði ekki tekist að afhenda varnaraðila bréfið. Sagði hann að varnaraðili hefði tekið barnið gegn mótmælum hans og farið með það heim til sín. Faðir hringdi strax til lögreglu um kvöldið, sem vildi ekkert gera án aðkomu sóknaraðila, sem kom ekki að málinu fyrr en daginn eftir eða þann 17. apríl. Fór starfsmaður sóknaraðila heim til varnaraðila og hafi hún verið beðin um að afhenda sóknaraðila barnið til þess að koma því til föður. Varnaraðili hafi hafnað því og neitað allri samvinnu. Starfsmaðurinn hafi yfirgefið heimilið en komið aftur síðar sama dag ásamt lögreglu og móður varnaraðila sem hafi reynt að tala um fyrir dóttur sinni. Varnaraðili hafi reynt að komast brott frá heimilinu með barnið en hafi verið stoppuð í bílageymslunni. Eftir heillangt þras hafi varnaraðili afhent barnið starfsmanni sóknaraðila sem kom því til föður. Í framhaldi hafi málið verið yfirfarið og kallað eftir upplýsingum um framgang vistunarinnar. Af hálfu sóknaraðila hafi verið lögð áhersla á að öryggi barnsins yrði tryggt og að barnið fengi aðstoð við að vinna úr þeim áföllum sem það hefði orðið fyrir. Einnig hafi verið lögð áhersla á áframhaldandi tilraunir til að fá varnaraðila til samstarfs, til að leita sér læknishjálpar og að umgengi varnaraðila við barnið yrði undir eftirliti til að byrja með. Þar eð samþykki varnaraðila fyrir vistun barnsins utan heimilis fékkst ekki var mál hennar tekið til úrskurðar af hálfu sóknaraðila. Hafi verið kveðinn upp úrskurður þann 30. apríl 2012 þar sem kyrrsetning barnsins hjá föður, sem framkvæmd var á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga þann 16. apríl 2012, var staðfest. Jafnframt var ákveðið að barnið skyldi vistað utan heimilis hjá föður í tvo mánuði frá og með 1. maí 2012 til og með 30. júní 2012 á grundvelli a-liðar 27. gr. barnaverndarlaga.

Sóknaraðili kveðst margsinnis hafa reynt að ná sambandi við varnaraðila vegna málsins en hún hafi ekki sinnt boðunum, hvorki símleiðis né skriflega. Þann 14. maí 2012 hafi verið tilbúin drög að áætlun um meðferð máls skv. 23. gr. barnaverndarlaga fyrir tímabilið 30.04 til 30.07 þar sem m.a. er gert ráð fyrir að varnaraðili leiti sér viðeigandi læknisaðstoðar og starfi með sóknaraðila í málinu.

Hafi drögin verið send varnaraðila í ábyrgðarbréfi þann 16. maí sl. Varnaraðili hafi kært úrskurð sóknaraðila frá 30. apríl 2012 til héraðsdóms þann 24. maí sl. og var kveðinn upp úrskurður í því máli þann 27. júní sl. þar sem krafa sóknaraðila um vistun barnsins utan heimilis varnaraðila til 30. júní 2012 var staðfest.

Á fundi sóknaraðila þann 25. júní 2012, sbr. dómskjal nr. 2, var tekin ákvörðun um að krefjast fyrir héraðsdómi framlengingar á vistun barnsins utan heimilis í níu mánuði.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila.

Kröfu sína um að barnið verði vistað utan heimilis varnaraðila í níu mánuði byggir sóknaraðili á 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, enda þyki sóknaraðila nauðsynlegt að vistun stúlkunnar standi lengur en í tvo mánuði. Á því sé byggt af hálfu sóknaraðila að meðalhófsreglunnar hafi verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og að ekki hafi verið gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsyn krafðist. Nú sé hins vegar svo komið að vægari úrræði en vistun utan heimilis dugi ekki til og nauðsynlegt sé að vistun standi lengur en þá tvo mánuði sem sóknaraðili hafi úrskurðað um og því sé þess krafist að dómurinn úrskurði um að vistun utan heimilis standi í níu mánuði. Sóknaraðili telji ljóst að varnaraðili hafi átt við alvarleg veikindi að stríða fyrri hluta árs 2011 sem hafi haft áhrif á daglegt líf, dómgreind og foreldrafærni varnaraðila. Varnaraðili hafi fengið aðstoð á geðdeild Landspítala í júlí 2011 en hafnað allri eftirmeðferð eftir eitt viðtal við geðlækni eftir útskrift. Í lok árs 2011 hafi tilkynningar borist á ný sem lutu að áhyggjum af geðheilsu varnaraðila og um að færni hennar til þess að annast um barnið væri skert sökum veikinda hennar. Í greinargerð frá leikskóla megi sjá að hegðun barnsins hafði breyst og það sýndi einkenni vanlíðunar. Þá hafi barnið greint frá harðræði af hendi varnaraðila. Sóknaraðili telji ljóst að framangreind veikindi varnaraðila hafi sett mark sitt á daglegt líf hennar, dómgreind og færni sem foreldri. Þá séu sterkar vísbendingar um að áhrifa veikindanna gæti enn og beri tilkynningar þeirra sem næst standa varnaraðila vott um að ástand hennar sé ekki með eðlilegum hætti.

Sóknaraðili telji mikilvægt að varnaraðili horfist í augu við veikindi sín og leiti sér viðeigandi læknishjálpar. Til þess að varnaraðili nái fyrri styrk og færni til að takast á við sitt daglega líf verði hún að vera tilbúin að þiggja stuðning og hjálp. Fram að þessu hafi varnaraðili hafnað öllu samstarfi og því að leita sér viðeigandi hjálpar. Drög að meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga byggist á því að varnaraðili leiti sér læknishjálpar og gangist undir þau meðferðarúrræði sem í boði séu. Varnaraðili hafi ekki látið ná í sig til að ræða framangreinda meðferðaráætlun.

Sóknaraðili telji, með hliðsjón af þeim gögnum sem liggi frammi í málinu, að aðstæður barnsins hjá varnaraðila hafi verið óviðunandi. Margreynt hafi verið að ná samstarfi við hana á síðustu vikum en hún hafi hafnað öllu samstarfi og mótmælt afskiptum nefndarinnar. Það séu frumréttindi barna að búa við öryggi, stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Sóknaraðili telji að eins og staðan sé hjá varnaraðila í dag þá sé ljóst að hún geti ekki sinnt eða búið dóttur sinni þau uppeldisskilyrði, sem hún eigi rétt á, og tryggt öryggi barnsins. Sóknaraðili bendir á að barnaverndaryfirvöldum sé skylt að veita börnum vernd svo sem fyrir er mælt í stjórnarskránni, barnaverndarlögum og Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Sóknaraðili byggir á því að skilyrði 31. gr. barnaverndarlaga hafi verið fullnægt þegar ákveðið var að kyrrsetja barnið hjá föður þann 16. apríl sl. og að neyðarvistunin hafi verið nauðsynleg til að tryggja öryggi barnsins.

Sóknaraðili kveður frumskyldu nefndarinnar skv. 1. mgr. 4. gr. og 2. gr. laga um barnavernd vera þá að tryggja öryggi barns. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem lágu fyrir í málinu hafi sóknaraðili talið að barnið væri ekki öruggt á heimili varnaraðila eftir að úrskurður barnaverndarnefndar X hafði runnið út. Sóknaraðili bendir á að það hafi legið fyrir að barnaverndarnefnd X hafi ekki náð neinu samstarfi við móður um vinnslu málsins og hafi starfsmenn haft miklar áhyggjur af öryggi barnsins hjá henni. Nauðsynlegt var talið að barnið byggi við öruggar aðstæður á meðan skýrari mynd væri fengin af heilsufari varnaraðila og færni í foreldrahlutverkinu og flutningur málsins ætti sér stað á milli sveitarfélaga. Í framhaldi var með úrskurði varnaraðila 30. apríl 2012, með vísan til a-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga, tekin sú ákvörðun að barnið skyldi vera kyrrt á þeim stað, þar sem það dvaldist, í allt að tvo mánuði. Var ætlunin að leitast við að ná samstarfi við varnaraðila og upplýsa málið frekar á þessum tveimur mánuðum en ekkert samstarf hefur náðst við hana. Varnaraðili kærði úrskurð sóknaraðila frá 30. apríl sl. til héraðsdóms þar sem hún m.a. lagði fram skriflega aðilaskýrslu. Í henni og í málflutningi sínum fyrir dómi hafnað hún því með öllu að eiga við veikindi að stríða sem hafi áhrif á hæfni hennar til að vera með barnið. Í ákvörðun sóknaraðila um vistun stúlkunnar utan heimilis felist jafnframt ályktun um hvar hagsmunum og velferð hennar sé best borgið miðað við núverandi stöðu málsins. Af hálfu sóknaraðila sé á því byggt að það þjóni hagsmunum barnsins best að vistast utan heimilis um takmarkaðan tíma, enda ljóst að ekki hafi tekist að fá varnaraðila til neins samstarfs um hagsmuni barnsins. Þá sé alger óvissa um andlegt ástand varnaraðila og metur sóknaraðili það svo að öryggi barnsins sé ekki tryggt í umsjá hennar.

Sóknaraðili meti það svo að þar sem ekki hafi náðst neitt samstarf á þessum tveimur mánuðum sé nauðsynlegt að vista stúlkuna utan heimilis í lengri tíma og telji sóknaraðili hæfilegt að miða við níu mánuði frá því að úrskurður var kveðinn upp eða frá 30. apríl 2012 til 31. janúar 2013. Á þessum tíma ætti að gefast færi á að ná samstarfi við varnaraðila um að hún leiti sér læknishjálpar og vinna málið áfram þaðan í frá.

Af öllu framangreindu virtu telji sóknaraðili ljóst að varnaraðili sé í dag ekki hæf til að bera ábyrgð á og sinna uppeldisskyldum gagnvart barninu. Af þessum sökum gerir sóknaraðili þá kröfu að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að barnið skuli vistað utan heimilis móður sinnar í níu mánuði, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Sóknaraðili styður kröfur sínar við reglur barnaverndarlaga nr. 80/2002, einkum 4. gr., 27. gr. og 28. gr. þeirra laga.

Málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili mótmælir kröfum sóknaraðila. Varnaraðili fari með forsjá barnsins ásamt barnsföður sínum en barnið hafi haft lögheimili hjá varnaraðila frá því að foreldrar þess slitu samvistir er barnið hafi verið 6 mánaða gamalt. Þann 7. júní 2011 hafi varnaraðili lagst inn á deild 32C á Landspítalanum. Hafi það verið sameiginleg niðurstaða læknis og varnaraðila að varnaraðili hafi verið undir álagi, og hafi varnaraðili útskrifast frá Landspítalanum viku síðar, þann 14. júní. Fyrir liggi yfirlýsing geðlæknis, sem sinnti varnaraðila í þessari innlögn, þess efnis að varnaraðili hafi verið í góðu jafnvægi og án geðrofseinkenna er hún var útskrifuð. Einnig beri læknirinn um að engin lyfjagjöf hafi verið nauðsynleg á meðan á innlögn stóð og að varnaraðili hafi jafnað sig fljótt eftir innlögn. Stuttu síðar hafi varnaraðili mætt til viðtals við sama lækni, nú á göngudeild Landspítalans, og liggi ekkert fyrir um annað en að varnaraðili hafi verið jafn heill heilsu þá og við útskrift.

Í nóvember 2011 hafi barnaverndarnefnd borist ein tilkynning um meint veikindi varnaraðila sem hefði áhrif á hæfni hennar til að annast dóttur sína. Í desember 2011 hafi nefndinni borist tvær nafnlausar tilkynningar sama efnis. Á grundvelli þessara nafnlausu tilkynninga hafi barnaverndarnefnd X tekið ákvörðun þann 9. janúar 2012 um að barnið yrði vistað hjá föður sínum í tvo mánuði frá og með 9. febrúar 2012 á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en áður, þann 31. janúar, hafði barnaverndarnefnd X beitt 31. gr. sömu laga með því að kyrrsetja barnið hjá föður sínum en flutt mál varnaraðila stuttu síðar til sóknaraðila. Í mars 2012 hafi Barnaverndarstofu borist þrjár tilkynningar sama efnis og þær fyrri og um svipað leyti hafi þær mæðgur flutt aftur í D. Þann 16. apríl 2012 hafi starfsmenn barnaverndarnefndar X beitt 31. gr. barnaverndarlaga með því að kyrrsetja barnið hjá föður sínum í allt að 14 daga. Kyrrsetning þessi hafi verið staðfest á fundi barnaverndarnefndar X þann 30. apríl 2012 og um leið úrskurðað að barnið skyldi vistað hjá föður sínum í tvo mánuði frá og með 1. maí til 30. júní 2012, á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga.

Varnaraðili telur að nefndar tilkynningar um vanheilsu og vanhæfni eigi ekki við rök að styðjast og hefur mótmælt framgöngu barnaverndaryfirvalda. Varnaraðili telur barnaverndaryfirvöld ekki hafa gætt meðalhófs með því að taka jafn mikilsverða ákvörðun og um vistun barns utan lögheimilis síns sem byggist á tilhæfulausum og órökstuddum tilkynningum. Þá telur varnaraðili að vegið hafi verið að persónu sinni með málarekstrinum. Á varnaraðili því ekki annarra kosta völ en að taka til varnar og krefjast þess að kröfu sóknaraðila verði hnekkt fyrir dómi.

Varnaraðili telur málatilbúnað sóknaraðila vera gallaðan bæði að formi til og efni. Í greinargerð sóknaraðila sé því haldið fram að afskipti sóknaraðila af varnaraðila hafi hafist í maí 2011 og séu nefndar fjórar tilkynningar lögreglu til sóknaraðila. Í gögnum málsins sé þó ekki að finna slíkar tilkynningar heldur einungis eina tilkynningu barnaverndarnefndar H til sóknaraðila. Byggist sú tilkynning á einni tilkynningu varnaraðila sjálfs til lögreglu um að sér væri veitt eftirför. Fram komi einnig að málinu hafi verið lokið af hálfu sóknaraðila stuttu síðar. Rétt sé þó að halda því til haga að málið hafi í raun aldrei hafist, enda liggi ekki fyrir tilkynning til varnaraðila um að sóknaraðili ætli að hefja könnun máls, eins og 3. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 áskilur ef ætlunin er að hefja könnun máls. Aftur gætir ónákvæmni í vinnubrögðum sóknaraðila varðandi tilkynningu sem sóknaraðila hafi borist í nóvember 2011. Í bréfi til varnaraðila sé fullyrt að tvær tilkynningar varðandi varnaraðila og foreldrahæfni hans hafi borist sóknaraðila. Þó komi skýrt fram í dagbókarfærslu sóknaraðila varðandi símtal frá leikskóla barnsins, að ekki sé um tilkynningu að ræða. Þetta staðfesti skólinn svo sérstaklega síðar. Það hafi því ekki verið nema ein tilkynning í nóvember 2011, undir nafnleynd, sem hafi verið forsenda þess að hafin var könnun, eins og sóknaraðili haldi fram, og varnaraðili verið boðuð þá í viðtal til sóknaraðila. Á sama tíma hafi legið fyrir yfirlýsing leikskólans um það að barnið væri glatt þegar varnaraðili sæki hana úr dagvistun. Í bréfi til sóknaraðila, dags. 5. desember 2011, sé sóknaraðili einungis upplýstur um að tilkynningar hafi borist en ekki sérstaklega tilkynnt að sóknaraðili hafi ákveðið að hefja könnun máls eins og rétt hefði verið að gera í ljósi 3. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Í málinu liggi fyrir að s-kk-þgf hafi borist frekari nafnlausar tilkynningar í desember og einnig tilkynning frá hálfbróður varnaraðila sem viðurkennir þó jafnvel sjálfur að hafa haft lítið af varnaraðila að segja. Á árinu 2012 hafi sóknaraðila borist nokkrar tilkynningar frá fólki sem varnaraðili hafði deilt við nokkru áður. Engin nefndra tilkynninga fullnægi því skilyrði að vekja upp rökstuddan grun hjá sóknaraðila um að barni varnaraðila væri búin hætta á heimili sínu. Tilkynningarnar lúti öðru fremur að fjárhagsstöðu varnaraðila og meintum sjúkdómum. Varnaraðili hafni öllum ásökunum er fram komi í nefndum tilkynningum sem ósönnum. Varnaraðili mótmælir sérstaklega lýsingu þeirri sem fram komi í bréfi leikskólans, og lúti að lýsingum barnsins á framkomu varnaraðila. Ekki verði í máli þessu byggt á slíkri lýsingu þriggja ára barns eftir samfellda dvöl þess hjá föður sínum. Varnaraðili hafi tilkynnt föður barnsins haustið 2011 að hún hygðist leita eftir fullri forsjá barnsins. Varnaraðili telji að það skýri að einhverju leyti þann rógburð sem varnaraðili hafi þurft að þola með nafnlausum tilkynningum til sóknaraðila og ævintýralegum lýsingum barnsins á samskiptum við varnaraðila.

Varnaraðili hafi sýnt samstarfsvilja og rætt við sóknaraðila og tekið á móti fulltrúa sóknaraðila á heimili sínu. Ekkert liggi fyrir um að sóknaraðili telji, eftir viðtöl við varnaraðila og heimsókn á heimili hennar, að varnaraðili sé vanhæf til þess að annast barn sitt. Ljóst sé því að barnaverndarnefnd X gætti ekki meðalhófs er ákveðið var þann 9. febrúar 2012 að beita 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og vista barnið tímabundið utan heimilis síns. Það sama eigi við um ákvörðun sóknaraðila sama eðlis sem tekin var 30. apríl á þessu ári.

Varnaraðili telji sig fullfæra um að annast barn sitt. Einu læknisfræðilegu gögnin sem liggi fyrir í máli þessu staðfesti geðheilbrigði varnaraðila. Utan þá viku sem varnaraðili hafi lagst inn á geðdeild Landspítala vegna álags hafi varnaraðili verið fullfær um að sinna barni sínu sem skyldi. Umsögn stjórnenda leikskólans I staðfestir það.

Í málsmeðferð sóknaraðila á hendur varnaraðila hafi allri sönnunarbyrði verið snúið á hvolf. Varnaraðila sé ætlað að sanna það fyrir sóknaraðila að hún sé ekki haldin slíkum sjúkdómi að skerði foreldrafærni hennar og sé með þeirri kröfu alfarið litið framhjá fyrirliggjandi læknisfræðilegum gögnum sem staðfesti heilbrigði varnaraðila. Þetta stangist á við þá meginreglu réttarfarsins að sá beri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sem hann byggir kröfu sína á. Í máli þessu sé það sóknaraðili sem beri sönnunarbyrðina fyrir því að varnaraðili sé haldin slíkum sjúkdómi að hamli daglegu lífi hennar með dóttur sinni. Sóknaraðili hafi ekki fært sönnur fyrir því. Að virtum öllum málsatvikum, staðhæfingum varnaraðila um heilbrigði sitt og fyrirliggjandi gögnum þar að lútandi sé dóminum ekki annað fært en að hafna kröfu sóknaraðila.

Varnaraðili vísar til meginreglu stjórnsýsluréttar um meðalhóf, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 3771993, sbr. og 7. mgr. 4. gr. og 38. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, og til meginreglu réttarfars um að sá beri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni sem hann byggi kröfu sína á. Þá byggir varnaraðili á 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem lögfestur var hér á landi með lögum 62/1994.

Varnaraðili krefst þess að henni verði dæmdur málskostnaður úr hendi sóknaraðila óháð niðurstöðu málsins. Varnaraðili styður kröfu sína um málskostnað við 1. mgr. a-liðar 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og til vara 1. mgr. 130. gr. sömu laga.

Forsendur og niðurstaða.

Afskipti sóknaraðila af málefnum varnaraðila og dóttur hennar hófust samkvæmt gögnum málsins í D í maí 2011. Bárust varnaraðila tvær tilkynningar frá lögreglu um að sóknaraðili hefði haft samband við lögreglu og taldi lögreglan varnaraðila haldna ranghugmyndum og að nauðsynlegt væri að koma henni undir læknishendur. Í nóvember 2011 bárust sóknaraðila tvær tilkynningar þar sem lýst var áhyggjum af barninu A vegna veikinda varnaraðila. Í desember sama ár bárust sóknaraðila tvær aðrar tilkynningar sama eðlis. Varnaraðili flutti til X og var málið sent til barnaverndarnefndar X 6. janúar 2012. Barnaverndarnefnd X kvað upp úrskurð 9. febrúar 2012 þar sem barnið var vistað í tvo mánuði utan heimilis og gerður samningur við föður barnsins um umsjá þess. Til stóð hjá barnaverndarnefnd X að reyna að ná samkomulagi við varnaraðila um að barnið yrði vistað í fimm mánuði hjá föður en ella gera þá kröfu fyrir dómi, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Af því varð ekki þar sem varnaraðili flutti til X í byrjun apríl. Sóknaraðili taldi nauðsynlegt að grípa til neyðarráðstöfunar á ný, sbr. 31. gr. barnaverndarlaga, til að tryggja öryggi barnsins og var það gert 16. apríl 2012 og barnið kyrrsett hjá föður sínum til 30. sama mánaðar. Þann 30. apríl var kveðinn upp úrskurður hjá sóknaraðila þar sem framangreind kyrrsetning var staðfest og jafnframt úrskurðað á grundvelli a-liðar 27. gr. barnaverndarlaga að barnið A skyldi vistað utan heimilis hjá föður sínum í tvo mánuði frá og með 1. maí 2012 til og með 30. júní 2012. Bar varnaraðili þá ákvörðun sóknaraðila undir héraðsdóm og krafðist þess að úrskurður sóknaraðila frá 30. apríl sl. yrði felldur úr gildi. Gekk úrskurður Héraðsdóms Reykjaness þann 27. júní sl. í málinu U-4/2012 þar sem kröfu sóknaraðila í því máli var hafnað. Staðfesti héraðsdómur úrskurð barnaverndar um að barnið skyldi vistað utan heimilis síns í tvo mánuði frá 1. maí til 30. júní 2012.

Afskipti barnaverndarnefnda X og X hafa staðið um skeið. Áhyggjur barnaverndarnefnda, nú síðast sóknaraðila, hafa fyrst og fremst snúið að því að varnaraðili eigi við alvarleg veikindi að stríða sem hafi áhrif á dómgreind varnaraðila og foreldrahæfni hennar. Að framan er rakið nánar á hvaða grunni þessar áhyggjur sóknaraðila eru reistar en tilkynningar stafa frá lögreglu og þeim er næst varnaraðila standa auk þess sem nafnlausar tilkynningar hafa borist sóknaraðila. Fram að þessu hefur varnaraðili hafnað öllu samstarfi við sóknaraðila og hafnað því algjörlega að hún eigi við nokkurn vanda að stríða. Hún hefur ekki verið tilbúin að þiggja stuðning eða hjálp sem henni stendur til boða hjá sóknaraðila en drög að meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga byggist á því að varnaraðili leiti sér læknishjálpar og gangist undir þau meðferðarúrræði sem í boði eru. Fyrir dóminum nú lýsti varnaraðili því yfir að það væri hennar lögbundni réttur að hafna kröfum sóknaraðila. Hafnaði varnaraðili því algjörlega að hún ætti við sálræn eða geðræn veikindi að stríða. Hún hafi verið útskrifuð af geðdeild fyrir rúmu ári heil heilsu. Kvað varnaraðili það ekki vera sitt hlutverk að sýna sóknaraðila fram á að hún væri ekki haldi geðsjúkdómi, sönnunarbyrðin væri hjá sóknaraðila.

Í gögnum málsins kemur fram að í byrjun maí 2011 tilkynnti varnaraðili til lögreglu að farið hefði verið inn í íbúð hennar og öryggiskerfi tekið af. Þá hafi varnaraðili talið að hlerunarbúnaður væri um alla íbúð og vildi að lögregla leitaði að honum. Nokkrum dögum síðar tilkynnti varnaraðili til lögreglu að hún væri ofsótt og fengi hótanir. Lýsti varnaraðili þessum ofsóknum fyrir dóminum. Kemur fram í bókun lögreglu að einhver væri að ofsækja hana þannig að í hvert skipti sem hún færi út, væri hún elt af bílum og alltaf væru það mismunandi bílar. Bílum væri ekið mjög nálægt henni en varnaraðili gat ekki lýst þeim bílum nánar. Hún hafi einnig sagt að oft ækju fram hjá henni lögreglubílar og sjúkrabílar með sírenur sem væru að vara hana við eða gefa henni merki um að það væri verið að elta hana. Vildi sóknaraðili fá vernd hjá lögreglu. Hafnaði varnaraðili ábendingu lögreglu um að leita sér læknis. Dagana 17.-21. maí 2011 tilkynnti lögregla til barnaverndarnefndar fjórum sinnum um tilkynningar frá varnaraðila til lögreglu. Var varnaraðili boðuð á fund sóknaraðila í kjölfar þess, sem varnaraðili mætti ekki á.

Þann 28. nóvember 2011 barst sóknaraðila tilkynning um áhyggjur af barni varnaraðila. Móðirin beiti barnið andlegu ofbeldi, tali aldrei vel um barnið og barnið fái enga athygli frá móður sinni þar sem hún sé svo upptekin af sjálfri sér. Segir tilkynnandi að varnaraðili sýni mjög mikla þráhyggjuhegðun, sótthreinsi allt í íbúðinni og hafi fundist eitthvað vera í veggjum. Þann 27. nóvember 2011 bárust sóknaraðila tvær tilkynningar um áhyggjur af barni varnaraðila. Þá höfðu starfsmenn leikskólans samband við sóknaraðila vegna ástands móður barnsins en ekki var um formlega tilkynningu að ræða. Þá kemur fram í bréfi leikskólans til sóknaraðila 9. janúar sl. að hegðun barnsins sé breytt, það fari úr jafnvægi, og er áhyggjum af sambandi móður og barns lýst. Þá liggur fyrir ódagsett bréf leikskólans þar sem áhyggjum vegna hegðunar barnsins er lýst. Þann 30. janúar sl. tók varnaraðili barnið úr vörslum föður án hans samþykkis og þurfti aðkomu lögreglu og barnaverndarnefndar til að ná barninu aftur frá varnaraðila.

Ljóst er að óvissa ríkir um andlegt ástand varnaraðila. Hafa tilkynningar til sóknaraðila verið byggðar á því að þeir sem næst standa varnaraðila hafa áhyggjur af andlegri velferð hennar. Þá sýna gögn, meðal annars frá leikskóla, að samskipti við móður barnsins hafa verið þess eðlis að athugavert er. Kemur fram í dagál sóknaraðila að þann 20. janúar sl. hafi starfsmaður leikskólans ætlað að hitta varnaraðila, m.a. að eigin ósk varnaraðila, en það síðan ekki gengið eftir. Er einnig bókað að varnaraðili hafi þann 17. janúar sl. neitað að sækja barnið á leikskóla er barnið var veikt og vísað á föður barnsins. Hafi varnaraðili ekki svarað í síma en sent sms-skeyti um það hvert leikskólinn gæti snúið sér. Þá er ítrekað bókað í gögnum málsins að varnaraðili hefur neitað öllu samstarfi við sóknaraðila. Hefur hún til að mynda ekki mætt á boðaða fundi sóknaraðila. Meðan sú óvissa ríkir og varnaraðili neitar öllu samstarfi við sóknaraðila er nauðsynlegt fyrir sóknaraðila að grípa til ráða til að vernda hagsmuni barnsins. Framlögð gögn benda til þess að varnaraðili hafi ekki, eins og nú er ástatt, sýnt fram á að hún geti búið dóttur sinni þau uppeldisskilyrði sem nauðsynleg eru og hún á rétt á.

Með úrskurði uppkveðnum 27. júní sl. í málinu E-U-4/2012, í Héraðsdómi Reykjaness, var staðfest sú ákvörðun að vista barnið utan heimilis frá 30. apríl sl. til 30. júní sl. Verður ekki úrskurðað um það tímabil í nýju máli. Að öllu framansögðu virtu ber að taka kröfu sóknaraðila til greina þannig að barnið A skal vistað utan heimilis frá 30. júní 2012 að telja. Telur dómurinn að vistun utan heimilis í sex mánuði sé nægur tími til að varnaraðili geti unnið í málum sínum með sóknaraðila.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Varnaraðili fékk gjafsókn þann 19. júlí sl. Skal gjafsóknarkostnaður varnaraðila, sbr. 1. mgr. 60. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, greiddur úr ríkissjóði, sem eru málsvarnarlaun lögmanns varnaraðila, S-kvk-ef A-kvk-ef hdl., sem þykja hæfilega ákveðin 409.444 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð

Fallist er á kröfu sóknaraðila, Barnaverndarnefndar X, um að barnið A verði vistað utan heimilis síns, þó ekki lengur en í sex mánuði frá 30. júní 2012 að telja.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, sem eru málsvarnarlaun lögmanns hennar, S-kvk-ef A-kvk-ef hdl., 409.444 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 20.7.2012.