E-2091/2016

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 16., 17. og 20. júní 2016 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 25. september sl. Stefnandi er Zeppelin ehf., Skeifunni 19, Reykjavík. Stefndu eru F-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, Bræðratungu 21, Kópavogi, H-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf, Safamýri 48, Reykjavík og H-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf, Hraunbæ 111a, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu greiði sér sameiginlega 1.883.755 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. desember 2014 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu auk málskostnaðar.

Yfirlit málsatvika, helstu ágreiningsefni og málsástæður og lagarök aðila

Stefnandi, sem rekur arkitektastofu, kveðst hafa byrjað samstarf við stefndu haustið 2014 en stefndu unnu á þeim tíma að því að kaupa Byggingarfélagið Vöxt ehf. Byggingarfélagið Vöxtur ehf. var eigandi að lóðum að Hverfisgötu 65-67. Fólust störf stefnanda einkum í vinnu við teikningar og útfærslu á hugmyndum er stefndu höfðu um nýtt skipulag og byggingar á umræddum lóðum ásamt fundum með fagaðilum og opinberum stofnunum. Stefnandi gaf út reikning 8. desember 2014 til Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. sem svarar til stefnufjárhæðar. Fylgdi reikningnum tímaskýrsla nánar tiltekinna starfsmanna stefnanda ásamt tilvísun til vinnuliða. Fljótlega eftir að reikningurinn var gefinn út kveðst stefnandi hafa komist á snoðir um að stefndu ættu hvorki réttindi í umræddum Hverfisgötureit né í Byggingarfélaginu Vexti ehf. Stefnandi átti í nokkrum samskiptum við stefndu eftir þetta og sendi þeim loks innheimtubréf 16. desember 2015 þar sem krafist var greiðslu reikningsins.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að stefndu hafi stofnað til kostnaðar sem fólst í því að stefnandi vann tiltekin verk (teikningar, ráðgjöf, samskipti við fagaðila o.fl.) fyrir stefndu án þess að til gagngjalds hafi komið úr hendi stefndu. Á grundvelli almennra meginreglna kaupa-, kröfu- og samningaréttar beri stefndu að inna af hendi gagngjald fyrir þá vinnu sem stofnað var til af þeirra hálfu og unnin var í þeirra þágu. Stefndu hafi ekki greitt neitt gagngjald fyrir vinnu stefnanda, þrátt fyrir ítrekaðar innheimtuaðgerðir, og sé stefnandi því nauðbeygður til þess að höfða mál þetta. Um aðild málsins vísar stefnandi til 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að ósannað sé að stefnandi hafi unnið það verk sem hann kveðist hafa unnið og að einnig sé ósannað að stefndu hafi falið stefnanda að vinna verkið, en í málinu liggi ekki fyrir skriflegur samningur eða samþykkt tilboð. Þá vísa stefndu til þess að þeir hafi einungis óskað eftir því að stefnandi legði fram hugmyndir í því skyni að hann gæti sýnt fram á sérfræðiþekkingu sína og hönnunargetu. Með þessu hafi stefnandi fengið tækifæri til þess að skapa sér sterka stöðu ef síðar kæmi til þess að semja við arkitektastofu vegna teiknivinnu á reitnum. Hins vegar hafi aldrei verið samið við stefnanda um greiðslur í peningum. Stefndu byggja sýknukröfu sína einnig á því að kröfu stefnanda hafi borið að beina gegn Byggingarfélaginu Vexti ehf. og því beri að sýkna þá vegna aðildarskorts samkvæmt 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Öll samskipti og samstarf við stefnanda hafi þannig verið með vilja, vitund og samþykki þáverandi framkvæmdastjóra Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. sem hafi samþykkt samstarf við stefnanda með beinum og óbeinum hætti. Stefndu vísa í þessu sambandi til þess að þeir hafi á þessum tíma verið búnir að ganga frá kaupum á Byggingarfélaginu Vexti ehf. og í reynd komnir með umsjón og rekstur Hverfisgötureitsins. Þeir vísa einnig til þess að öll vinna stefnanda hafi verið í þágu Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. og því yrði um óréttmæta auðgun þess félags að ræða ef stefndu yrðu dæmdir til að greiða fyrir vinnu stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslu O-kk-nf Á-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, og stefndu. Þá komu fyrir dóminn sem vitni H-kk-nf I. S-kk-nf, núverandi eigandi Byggingarfélagsins Vaxtar ehf., og fyrrverandi stjórnarmaður félagsins, Á-kk-nf S-kk-nf.

Niðurstaða

Í málinu er ágreiningslaust að stefndu óskuðu eftir því, á fundi með O-kk-þgf Á-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnanda, í byrjun október 2014, að stefnandi ynni að útfærslu hugmynda þeirra um breytingar á deiliskipulagi á lóðum við Hverfisgötu 65 til 67 sem voru í eigu Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. og yrði þeim jafnframt til aðstoðar í samskiptum við yfirvöld vegna fyrirhugaðrar skipulagsvinnu. Verður að líta svo á að með þessu hafi komist á samningur við stefnanda um að hann tæki að sér ákveðin verk að beiðni stefndu. Gögn málsins bera með sér að í framhaldi af fyrrgreindum fundi hafi téður O-kk-nf í fleiri skipti mætt á fundi með fulltrúum skipulagsyfirvalda og Minjastofnunar, annaðhvort með einhverjum stefndu eða í samráði við þá. Þá liggja fyrir í málinu tímaskýrslur annars starfsmanns stefnanda vegna teikni- og hugmyndavinnu, svo og skissur af útliti bygginga á lóðunum frá ýmsum sjónarhornum sem stefndu voru kynntar með tölvuskeytum. Í málinu er ekkert komið fram sem bendir til þess að tímaskýrslur stefnanda séu rangar. Þá benda gögn málsins ekki til þess að vinna stefnanda hafi verið umfram það sem málsaðilum samdist um á áðurnefndum fundi.

Við aðalmeðferð málsins var á því byggt af hálfu stefndu að aldrei hefði verið um það samið við stefnanda að hann fengi greitt fyrir verk sín með peningum. Hafi samkomulag aðila einungis falið það í sér að stefnandi tæki þátt í hugmyndavinnu stefndu og skapaði sér þannig sterka stöðu þegar kæmi að því að semja um teikningar fyrir útlit bygginga, ef nýtt deiliskipulag fengist samþykkt. Að mati dómsins hefði slíkur samningur, sem fól í sér einhliða skyldur stefnanda, bæði verið óvenjulegur og verulega íþyngjandi fyrir hann. Gegn þessu benda gögn málsins til þess að stefnandi hafi frá upphafi talið sig eiga að fá greitt fyrir unna tíma samkvæmt eigin gjaldskrá og hagað reikningsgerð sinni til samræmis við það. Stefndu stofnuðu til viðskipta við stefnanda á grundvelli atvinnustarfsemi sinnar og voru í aðstöðu til að fylgjast með þeim verkefnum sem unnin voru að þeirra beiðni. Verða stefndu því að bera hallann af skorti um sönnun um efni samningsins að þessu leyti. Með vísan til meginreglu 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verður því að leggja fjárhæð reiknings stefnanda til grundvallar úrlausn málsins, enda hefur ekkert komið fram á þá leið að það endurgjald sem stefnandi áskildi sér hafi verið ósanngjarnt miðað við það vinnuframlag sem hann innti af hendi.

Í málinu er komið fram að stefndi H-kk-nf hafði á þeim tíma, sem samskipti stefndu og stefnanda hófust, ritað undir kaupsamning um kaup á Byggingarfélaginu Vexti ehf. af tveimur nafngreindum eigendum þess. Fyrir dómi var því þó lýst yfir af hálfu stefndu að ætlun þeirra hefði verið sú að þeir yrðu allir þrír sameiginlega eigendur að félaginu. Fyrir dómi hefur einnig verið lögð á það áhersla af hálfu stefndu að þeir hafi á þessum tíma haft réttmæta ástæðu til að telja að þeir yrðu allir þrír innan tíðar formlegir eigendur byggingarfélagsins þótt sú fyrirætlan hafi ekki gengið eftir. Af stefnu verður enn fremur dregin sú ályktun að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi á þessum tíma talið að stefndu kæmu fram fyrir hönd síðastnefnda félagsins og er fyrrgreindur reikningur stefnanda 8. desember 2014 stílaður á Vöxt ehf. til samræmis við þetta. Ber tölvuskeyti O-kk-ef Á-kk-ef 19. desember 2014 með sér að þá fyrst hafi honum verið ljóst að stefndu höfðu enga formlega stöðu hjá félaginu.

Í málinu er ekki um það deilt að stefndu höfðu ekkert formlegt umboð af hálfu Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. til að ganga til samninga við stefnanda. Gegn neitun vitnisins Á-kk-ef S-kk-ef, þáverandi stjórnarmanns Vaxtar ehf., verður einnig að telja ósannað að stefndu hafi verið veitt slíkt umboð munnlega eða að samningsgerð stefndu hafi með einhverjum hætti verið samþykkt af hálfu félagsins. Samkvæmt þessu höfðu stefndu ekki heimild til að skuldbinda Byggingarfélagið Vöxt ehf., hvorki þá né síðar, líkt og þeir gengu út frá í viðræðum við stefnanda. Svo sem áður greinir voru það stefndu sem óskuðu eftir vinnu stefnanda og voru í samskiptum við hann eftir því sem verkið var unnið. Þótt ágreiningslaust sé að stefndu hafi kynnt stefnanda þá fyrirætlun sína að umrætt verk yrði greitt af hálfu Byggingarfélagsins Vaxtar ehf. er það álit dómsins að þeir geti ekki, við þessar aðstæður, borið það fyrir sig að þessi forsenda þeirra brást. Verður því að leggja til grundvallar að með umræddri samningsgerð hafi stefndu skuldbundið sig persónulega og sameiginlega gagnvart stefnanda og þarf því ekki að taka afstöðu til þess hvort greiðsluskylda stefndu verði reist á 25. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, svo sem hreyft var af hálfu stefnanda undir aðalmeðferð málsins. Samkvæmt öllu framangreindu verður fallist á höfuðstól kröfu stefnanda. Með hliðsjón af atvikum málsins og með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verða dráttarvextir aðeins dæmdir frá og með mánuði eftir dagsetningu innheimtubréfs stefnanda til stefndu 16. desember 2015, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Eftir úrslitum málsins verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda sameiginlega málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn, að teknu tilliti til umfangs málsins, 750.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf Ó-kk-nf hdl.

Af hálfu stefndu flutti málið Á-kk-nf F-kk-nf Á-kk-nf hdl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, F-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf greiði stefnanda, Zeppelin ehf., 1.883.755 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2016 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda sameiginlega 750.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf M-kk-nf (sign.)