E-1917/2013

Þetta mál, sem var tekið til dóms 25. nóvember 2013, er höfðað af M-kk-þgf N-kk-þgf R-kk-þgf, kt. [...] og S-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. [...] báðum til heimilis að Baugstjörn 30, Selfossi, fyrir hönd ólögráða sonar þeirra sem þau hafa nefnt R-kk-þf M-kk-þf.

Stefnandi krefst þess að að felldur verði úr gildi úrskurður mannanafnanefndar, 22. desember 2010, í máli nr. 71/2010 og að viðurkennt verði að hann megi bera eiginnafnið R-kk-þgf.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Hann krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málsatvik

Stefnandi fæddist 7. mars 2010 og til stóð að skíra hann 29. ágúst það ár nafninu R-kk-nf M-kk-nf. Ekki varð af skírninni þegar í ljós kom að sækja þurfti um eiginnafnið R-kk-þf til mannanafnanefndar. Það var gert 5. ágúst 2010 og var umsókninni fylgt eftir með tölvuskeytum þar sem málaleitunin var sérstaklega rökstudd.

Með úrskurði mannanafnanefndar, 22. desember 2010, var beiðni foreldra stefnanda hafnað. Þeir gátu ekki sætt sig við þann úrskurð og fóru fram á endurupptöku hans með rökstuddri beiðni 12. janúar 2011. Með úrskurði mannanafnanefndar, 25. febrúar 2011, var endurupptökubeiðninni hafnað.

Foreldrar stefnanda geta ekki unað þessari niðurstöðu og hafa því, fyrir hönd sonar síns, höfðað þetta dómsmál til ógildingar á úrskurði mannanafnanefndar og til viðurkenningar á því að sonur þeirra megi bera eiginnafnið R-kk-þgf. Innanríkisráðuneytið heimilaði, 11. apríl 2013, að málskostnaður stefnanda yrði greiddur úr ríkissjóði.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að augljós rök standi til þess að gefa megi honum eiginnafnið R-kk-þgf. Í fyrsta lagi séu fordæmi þess að menn beri eiginnafnið R-kk-nf hérlendis. Þetta sýni skrá um eiginheiti karla á Íslandi frá 1. desember 1910 og vísað sé til hennar í þeim úrskurði mannanafnanefndar sem krafist sé að verði ógiltur.

Jafnframt hafi foreldrar stefnanda aflað þeirra upplýsinga að drengur hafi verið skírður R-kk-nf Þ-kk-nf árið 1964, eins og ljósrit úr prestþjónustubók Aðventista-safnaðarins 1927-1995 sýni. Enn fremur sýni úrskurður mannanafnanefndar og fram lögð gögn að að minnsta kosti 10 menn hafi heitið R-kk-nf sem „eiginnafn 2“, sem kallað var, árið 1994. Ekki verði séð að neinn lagalegur munur sé á eiginnafni 1 og 2 samkvæmt lögum nr. 45/1996 um mannanöfn og þar sé í engu vikið að því að réttarstaða annars sé frábrugðin réttarstöðu hins. Það sé hins vegar munur á eiginnafni og millinafni í lagalegum skilningi, sbr. II. og III. kafla laganna, en það sé allt annað mál.

Þá hafi mönnum verið gefið nafnið H-kk-nf, og sé að minnsta kosti einn maður skráður með því nafni í þjóðskrá. Ekki verði séð að nokkur málfræðilegur munur geti verið á nafninu H-kk-þgf og R-kk-þgf. Gagnvart stefnanda sé því farið á svig við jafnræðisreglu. Sama sé að segja um önnur nöfn, svo sem V-kk-þf, S-kk-þf, K-kk-þf og A-kk-þf.

Með vísan til framangreinds, sem og annarra fram lagðra gagna, sé einboðið að dómstólum beri að taka kröfur stefnanda til greina. Auk framangreindra raka verði að horfa til 71. gr. stjórnarskrárinnar. Í því ákvæði felist réttur til að njóta friðhelgi einkalífs, þar á meðal réttur til nafns, og geti löggjafinn ekki skert þann rétt nema lög standi til þess, og brýna nauðsyn beri til vegna réttinda annarra, sbr. 3. mgr. ákvæðisins. Engin slík brýn nauðsyn sé hér fyrir hendi og allra síst geti slík nauðsyn helgast af réttindum annarra, eins og ákvæðið áskilji. Stjórnarskrárákvæðið hafi jafnframt þau áhrif að það sé stjórnvalda, íslenska ríkisins, að sanna að R-kk-þgf sé ekki tækt eiginnafn, en með framlögðum gögnum hafi meðal annars verið staðfest, eða að minnsta kosti gert mjög líklegt, að sterk hefðarrök standi til þess að R-kk-þgf megi heimila sem eiginnafn. Stjórnarskrárákvæðið hafi því áhrif á sönnunarbyrði í þessu sambandi.

Stefnandi vísar enn fremur til fordæmis af þessu réttarsviði í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, 31. janúar 2013, í máli nr. E-721/2012 þar sem tekin hafi verið til greina krafa stúlku um að fella úr gildi úrskurð mannanefndanefndar sem hafði synjað henni um að mega heita eiginnafninu B-kk-nf og enn fremur hafi verið tekin til greina krafa um viðurkenningu á því að hún mætti heita þessu eiginnafni. Í forsendum þess dóms hafi sérstaklega verið vísað til 71. gr. stjórnarskrár til stuðnings niðurstöðu. Íslenska ríkið hafi ekki áfrýjað dóminum til Hæstaréttar. Dómurinn standi því óhaggaður sem fordæmi.

Til viðbótar stjórnarskrárákvæðinu njóti stefnandi verndar efnisreglna mannréttindasáttmála Evrópu sem leiddur var í lög með lögum nr. 62/1994. Þar sé vísað til 8. gr. sáttmálans sem verndi friðhelgi einkalífs, þar á meðal réttinn til nafns, en þann rétt megi samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins aðeins skerða með lögum og þá einungis að það sé nauðsynlegt í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnalegrar farsældar þjóðarinnar, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi annarra. Ekkert þessara sjónarmiða ákvæðisins réttlæti þá skerðingu mannréttinda sem stefnandi búi við þar sem stefndi hafi hafnað því að hann megi bera eiginnafnið R-kk-þf.

Að auki hafi þýðingu dómur mannréttindadómstóls Evrópu, 6. september 2007, í máli J-x-x gegn Finnlandi (mál nr. 10163/02) þar sem reynt hafi á sambærilegt sakarefni. Dómurinn hafi talið að synjun finnskra yfirvalda á því að barn bæri tiltekið nafn, það er nafnið A-x-x, stæðist ekki ákvæði 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í dóminum hafi verið litið til ýmissa sjónarmiða, svo sem þess að viðkomandi nafn hefði þegar verið gefið að minnsta kosti þremur einstaklingum í Finnlandi, án athugasemda yfirvalda; nafnið hefði þegar öðlast viðurkenningu í framkvæmd í Finnlandi, og ekki fengist séð að nafnið hefði neikvæðar afleiðingar í för með sér fyrir varðveislu menningarlegrar og málfræðilegrar samsemdar í Finnlandi. Þá hafi einnig verið litið til þess að nafnið hefði verið notað innan þeirrar fjölskyldu sem í hlut átti frá fæðingu barnsins án vandkvæða, nafnið viki ekki í verulegum atriðum frá öðrum sambærilegum nöfnum, nafnið væri ekki fáránlegt (e. ridiculous) eða sérviskulegt (e. whimsical), eða til þess fallið að skaða barnið. Enn fremur væri hægt að bera það fram á finnsku. Af þessum ástæðum hafi mannréttindadómstóllinn talið að brotið hefði verið gegn rétti drengsins, sbr. 8. gr. sáttmálans, þegar finnsk yfirvöld neituðu honum að bera viðkomandi nafn. Horfa beri til raka mannréttindadómstólsins við úrlausn þessa máls.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða beri að taka til greina þær kröfur stefnanda að fella úr gildi úrskurð mannanafnanefndar, 22. desember 2010, í máli nr. 71/2010 og viðurkenna að stefnandi megi bera eiginnafnið R-kk-þf.

Loks beri að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu eins og þetta mál væri ekki gjafsóknarmál.

Stefnandi byggir kröfur sínar á lögum nr. 45/1996 um mannanöfn, 60. og 71. gr. stjórnarskrár, og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Ógildingarkrafa stefnanda sækir stoð í 60. gr. stjórnarskrár og réttarframkvæmd, og viðurkenningarkrafan í sama stjórnarskrárákvæði, sem og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málskostnaðarkrafa stefnanda styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Val á varnarþingi byggir stefnandi á 3. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að mannanafnanefnd hafi í úrskurði, 22. desember 2010, í máli nr. 71/2010 hafnað því að fallast á eiginnafnið R-kk-þgf á grundvelli laga nr. 45/1996 um mannanöfn. Með þessu dómsmáli leitist stefnandi við að hnekkja þeirri niðurstöðu mannanafnanefndar.

Í úrskurði mannanafnanefndar komi fram eftirfarandi upplýsingar um það eiginnafn sem deilt sé um:

Í skýrslu um ættarnöfn á Íslandi árið 1855, skrá um ættarnöfn samkvæmt manntalinu 1. desember 1910 og leyfð ættarnöfn á árabilinu 1915-1925 komi nafnið R-kk-nf fyrir sem ættarnafn (skráð sem slíkt frá árinu 1917). Nafnið komi fram sem eiginnafn borið af tveimur mönnum (í Reykjavík og Skagafirði) í „Skrá um eiginheiti karla fæddra á Íslandi samkvæmt mannatalinu 1. desember 1910“. Nafnið hafi verið borið sem síðara nafn af fleirnefnum. Á árinu 1994 hafi 18 karlar og 27 konur borið nafnið R-kk-þf sem ættarnafn en 10 karlar og átta konur hafi borið nafnið sem annað nafn (þ.e. sem eiginnafn). Jafnframt hafi 5 karlar verið Reykdalssynir.

Mannanafnanefnd dragi þær ályktanir af ofangreindu að nafnið R-kk-nf eigi sér einhverja sögu í íslensku sem eiginnafn. Það hafi verið notað sem slíkt áður en það fékk stöðu sem ættarnafn. Nafnið sé hins vegar ekki til á mannanafnaskrá og þar af leiðandi sé ekki hægt að fallast á það sem eiginnafn nema öllum skilyrðum 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 sé fullnægt. Þessi skilyrði séu að eiginnafn skuli geta tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafa unnið sér hefð í íslensku máli, að nafnið brjóti ekki í bág við íslenskt málkerfi og enn fremur skuli það ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyrir öðrum rithætti þess, sbr. auglýsingar nr. 132/1974 og 261/1977 um íslenska stafsetningu.

Í íslensku máli sé ekki hefð fyrir því að seinni hluti eiginnafna sé -dal, -fjörð, -holt og svo framvegis heldur séu slíkir seinni liðir einkennandi fyrir ættarnöfn og millinöfn. Engin dæmi séu á mannanafnaskrá um -dal sem síðari lið eiginnafns. Nöfn sem endi á -dal beri svipmót ættarnafns eða millinafns sem þurfi að vera nothæft fyrir karla og konur og hafi því ekki karlkynsendinguna -ur sem sambærilegt samnafn hafi, það er dalur. Samkvæmt þessu myndi eiginnafnið R-kk-nf brjóta í bága við íslenskt málkerfi. Jafnframt sé ósönnuð hefð fyrir notkun nafnsins R-kk-þgf á þann hátt sem stefnandi krefjist. Því beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Stefnandi vísi í rökstuðningi sínum til 71. gr. stjórnarskrárinnar og laga nr. 62/1994 um Mannréttindasáttmála Evrópu, einkum 8. gr. sáttmálans. Stefnandi byggi með öðru á því að þau sjónarmið sem fram komi í ákvæðunum réttlæti ekki að honum sé óheimilt að bera nafnið R-kk-þf. Jafnframt byggi stefnandi á því að brýn nauðsyn standi ekki til þess að synja honum um að bera umrætt eiginnafn.

Stefndi vísar til þess að með setningu laga um mannanöfn nr. 45/1996 og setningu sérstakra reglna um hvaða skilyrði íslensk mannanöfn þurfi að uppfylla hafi löggjafinn þegar tekið afstöðu til þessa atriðis. Lög nr. 45/1996 hafi verið sett á lögformlegan hátt. Þau séu málefnaleg og hafi aukið frelsi í nafngiftum frá því sem áður gilti. Jafnframt standi þau vörð um eðlilegar nafngiftir og hefðir í íslensku máli. Þessi lög séu í fullu samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og lög um Mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 22. gr. laga nr. 45/1996 skuli mannanafnanefnd skera úr ágreiningsmálum um nafngiftir. Samkvæmt þessu ákvæði sé mat nefndarinnar á mannanöfnum lögbundið og niðurstöðum nefndarinnar verði ekki skotið til æðra stjórnvalds, sbr. 2. mgr. 22. gr. laganna. Þessu mati nefndarinnar verði ekki hnekkt af dómstóli nema mikið liggi við. Það eigi ekki við hér enda hafi niðurstaða nefndarinnar verið málefnaleg og í fullu samræmi við viðeigandi lagaákvæði og lögskýringargögn. Því beri að sýkna stefnda af dómkröfum stefnanda.

Niðurstaða

Foreldrar stefnanda, sem nú er á fjórða ári, vildu skíra hann nafninu R-kk-þgf. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn má ekki skíra barn eiginnafni eða millinafni sé nafnið ekki á mannanafnaskrá. Þar sem þetta nafn er ekki á mannanafnaskrá sem eiginnafn sóttu foreldrar stefnanda, í samræmi við 3. gr. laganna, um það til mannanafnanefndar að nafnið yrði tekið á skrána. Því hafnaði nefndin með úrskurði 22. desember 2010. Með þessu dómsmáli leitast foreldrar stefnanda við að hnekkja þeirri niðurstöðu mannanafnanefndar að ekki sé unnt að fallast á nafnið R-kk-þf sem eiginnafn.

Í úrskurði sínum, 22. desember 2010, getur nefndin þess fyrst að nafnið sé til í íslensku sem ættarnafn. Hér á landi hafi sum ættarnöfn jafnframt tíðkast sem eiginnöfn, svo sem S-kk-nf, Þ-kk-nf og V-kk-nf. Látið hafi verið átölulaust að ættarnöfn, sem forms síns vegna geti eins verið eiginnöfn, séu notuð sem eiginnöfn þar sem slík notkun hafi unnið sér nokkurn hefðarrétt eins og tekið sé fram í skýringum sem fylgdu 7. gr. frumvarps til laga um mannanöfn. Næst rekur nefndin að nafnið R-kk-nf eigi sér nokkra sögu sem eiginnafn og það hafi verið notað þannig áður en það fékk stöðu ættarnafns.

Nefndin vísar síðan til þess að þar sem nafnið sé ekki á mannanafnaskrá verði það að uppfylla skilyrði 1. mgr. 5. gr. laganna til þess að taka megi það á skrána. Í þessu lagaákvæði eru tilgreind þrjú skilyrði þess að nafn verði tekið á mannanafnaskrá: (1) Eiginnafn skal geta tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafa unnið sér hefð í íslensku máli. (2) Nafnið má ekki brjóta í bág við íslenskt málkerfi. (3) Það skal ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyrir öðrum rithætti þess.

Þar sem nafnið uppfyllir berlega fyrsta og þriðja lagaskilyrðið víkur nefndin ekki að þeim. Nefndin færir svofelld rök fyrir því að nafnið uppfylli ekki efnislegt inntak annars skilyrðisins heldur brjóti í bág(a) við íslenskt málkerfi:

Ekki er hefð fyrir því að seinni hluti eiginnafna sé -dal, -fjörð, -fell, -holt o.s.frv. heldur eru slíkir seinni liðir einkennandi fyrir ættarnöfn og millinöfn. Engin dæmi eru á mannanafnaskrá um -dal sem síðari lið eiginnafns. Nöfn sem enda á -dal bera svipmót ættarnafns eða millinafns sem þarf að vera nothæft fyrir bæði karla og konur og hafa því ekki karlkynsendinguna -ur sem sambærilegt samnafn hefur, þ.e. dalur.

Eiginnafnið R-kk-nf myndi því brjóta í bág við íslenskt málkerfi. Á það er því ekki heimilt að fallast.

Stefnandi byggir á því að nefndin hafi, með þessari ákvörðun, brotið gegn þeirri jafnræðisreglu sem hún er bundin af. Í 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er jafnræðisreglan orðuð þannig að við úrlausn mála skuli stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti.

Eins og áður er greint setur 1. mgr. 5. gr. laga um mannanöfn þrjú skilyrði fyrir því að eiginnafn verði tekið á mannanafnaskrá. Fyrsta skilyrðið er að eiginnafn geti tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafi unnið sér hefð í íslensku máli. Þriðja skilyrðið er að nafnið sé ritað í samræmi við almennar ritreglur nema hefð sé fyrir öðrum rithætti. Túlkun mannanafnanefndar á hugtakinu hefð í 5. gr. laganna um eiginnöfn og 6. gr. um millinöfn styðst við vinnulagsreglur sem nefndin setti sér á fundi 14. nóvember 2006 og eru byggðar á greinargerð með frumvarpi til laga um mannanöfn og eldri vinnulagsreglum. Þær hljóða svona:

1. Ungt tökunafn telst hafa unnið sér hefð í íslensku máli ef það fullnægir einhverju eftirfarandi skilyrða:

a. Það er nú borið af a.m.k. 15 Íslendingum;

b. Það er nú borið af 10–14 Íslendingum og hinn elsti þeirra hefur náð a.m.k. 30 ára aldri;

c. Það er nú borið af 5–9 Íslendingum og hinn elsti þeirra hefur náð a.m.k. 60 ára aldri;

d. Það er nú borið af 1–4 Íslendingum og kemur þegar fyrir í manntalinu 1910;

e. Það er ekki borið af neinum Íslendingi nú en kemur a.m.k. fyrir í tveimur manntölum frá 1703–1910.

Annað skilyrði 1. mgr. 5. gr. laganna er að nafnið brjóti ekki í bága við íslenskt málkerfi. Hefð er ekki tilgreind í öðrum málslið málsgreinarinnar enda er málkerfið meðal annars mótað af hefðum. Í skýringum sem fylgdu 5. gr. frumvarps til laga um mannanöfn segir:

Ákvæði 2. málsl. um að eiginnafn megi ekki brjóta í bág við íslenskt málkerfi svarar til 2. málsl. 2. gr. gildandi laga og er efnislega óbreytt. Íslenskt málkerfi er samsafn þeirra reglna sem unnið hafa sér hefð í íslensku máli. Þessu ákvæði er því einkum ætlað að koma í veg fyrir að rótgrónum nöfnum sé breytt til horfs sem stríðir gegn hefð þeirra. Afbakanir eins og G-kk-þf og Þ-kk-þf (í nefnifalli) eru því óheimilar. Enn fremur kemur ákvæðið í veg fyrir nýmyndanir sem brjóta í bág við íslenskar orðmyndunarreglur, t.d. þríliðuð nöfn eins og G-kvk-nf, G-kk-nf og R-kk-nf. Ákvæðið hindrar einnig að teknir séu inn í íslenskt mál nafnstofnar af erlendum uppruna sem eru ósamrýmanlegir íslenskum hljóðskipunarreglum, sbr. fyrrnefnd dæmi um T-x-x og J-x-x. Hins vegar hindrar ákvæðið ekki notkun neinna nafna eða nafnmynda sem þegar hafa unnið sér hefð í íslensku, t.d. endingarlausra nafna eins og E-kk-nf og S-kk-nf.

Þrátt fyrir að hugtakið hefð, þar sem það er tilgreint í ákvæðum 5. og 6. gr. laga um mannanöfn, varði einkum erlend nöfn frá síðari öldum sem hafa ekki aðlagast ritreglum íslensks máls þykir það ekki eiga að koma í veg fyrir að leggja megi þann hefðarmælikvarða, sem nefndin styðst við, á íslensk nöfn sem hafa verið notuð sparlega í gegnum tíðina en notuð engu að síður til þess að meta hvort einnig þau hafi unnið sér sess í málinu fyrir hefð.

Þegar áður nefndar vinnulagsreglur mannanafnanefndar eru lagðar til grundvallar og það kannað hvort eiginnafnið R-kk-nf hafi unnið sér hefð í íslensku kemur eftirfarandi í ljós. Í manntalinu 1910 kemur fram að tveir menn hafi borið nafnið R-kk-þf sem eiginnafn, nafnið var borið sem síðara nafn af fleirnefnum. Árið 1994 báru 10 karlar nafnið sem eiginnafn, í öllum tilvikum sem annað nafn, sbr. nafnaskrá karla 19. febrúar 1994. Einn þeirra hafði verið skírður R-kk-nf að fyrsta nafni, árið 1964, sbr. prestþjónustubók Aðventista-safnaðar 1927-1995, en síðar tekið upp nafnið T-kk-nf sem fyrsta nafn og er skráður þannig í þjóðskrá núna.

Þegar litið er til þess að hvorki verður séð að gerður sé greinarmunur á eiginnafni 1 og eiginnafni 2 í núgildandi lögum né í lögum nr. 37/1991 sem giltu 1994 þegar nafnaskrá karla var tekin saman verður ekki annað séð en eiginnafnið R-kk-þgf falli undir d.-lið vinnulagsreglnanna og hafi samkvæmt því unnið sér hefð í íslensku máli.

Við mat á því hvort nafnið falli að íslensku málkerfi verður að horfa til hliðstæðra nafna. Það er vissulega meginregla að karlkynsorð (þ. á m. karlmannsnöfn) beri endingu í nefnifalli eintölu, en frá því eru þó fjölmargar undantekningar, einkum meðal tökunafna. Mörg þeirra eiga sér langa hefð í málinu, s.s. J-kk-nf og F-kk-nf, en þar að auki hefur mannanafnanefnd á undanförnum árum samþykkt mörg slík nöfn inn á mannanafnaskrá, s.s. H-x-nf (mál nr. 22/2013), L-x-x (mál nr. 70/2012), D-x-x (mál nr. 33/2012), F-x-x (mál nr. 15/2012), B-x-x (mál nr. 89/2011), A-kk-nf (74/2011), R-x-x (mál nr. 81/2010), E-x-x (mál nr. 20/2009) o.fl.

En einnig hafa lengi verið til í málinu ýmis karlmannsnöfn mynduð af íslenskum rótum án nefnifallsendingar. Þar má nefna A-kk-þf, G-kk-þf, S-kk-þf, V-kk-þf og fleiri sem öll eru á mannanafnaskrá. Mannanafnanefnd hefur á undanförnum árum samþykkt ýmis nöfn þar sem seinni liður er íslenskt orð eða orðliður, þótt þau hafi ekki nefnifallsendingu og þrátt fyrir að nöfn með sama síðari lið hafi venjulega endingu. Þar má nefna A-kk-þf (mál nr. 40/2013), V-kk-þf (mál nr. 25/2013), M-x-x (mál nr. 86/2011), A-kk-nf (mál nr. 66/2012), E-kk-nf (mál nr. 76/2009), N-kk-nf (mál nr. 66/2011), o.fl. Sérstaklega ber að nefna að nefndin fellst á nöfnin R-kk-þf (mál nr. 16/2009) og Á-kk-þf (mál nr. 56/2007) án sérstaks rökstuðnings, þótt nöfn sem enda á -vald hafi venjulega nefnifallsendingu og R-kk-nf og Á-kk-nf séu vitaskuld til.

Eiginnafnið Reykdalur er ekki til í íslensku. Með því að fallast á nafnið R-kk-þf væri því ekki verið að afbaka nafn sem fyrir er í málinu.

Af þeim sjónarmiðum sem nefndin leit til stendur þá eftir það að nafnið, í nefnifalli, beri yfirbragð ættarnafns eða millinafns. Eins og tekið er fram í skýringum sem fylgdu 7. gr. frumvarps til laga um mannanöfn njóta ættarnöfn mun ríkari nafnverndar en eiginnöfn og það er meginregla að ættarnöfn séu óheimil sem millinöfn að frátöldum þeim undantekningum sem tilgreindar eru í 7. gr.

Eins og mannanafnanefnd tekur fram í úrskurði sínum segir, í skýringum sem fylgdu 7. gr. frumvarps til laga um mannanöfn, að notkun ættarnafna sem eiginnafna hafi verið látin átölulaus og hafi með því unnið sér nokkurn hefðarrétt. Nefndin tekur dæmin S-kk-nf, V-kk-nf og Þ-kk-nf en því til viðbótar má nefna S-kk-þf, G-kvk-þf, A-kk-þf og E-kk-þf. Þegar litið er til þeirrar afstöðu löggjafans að notkun ættarnafna sem eiginnafna hafi unnið sér ákveðinn hefðarrétt og þess að ekki verður annað séð en nafnið R-kk-nf hafi öðlast sess í íslensku máli sem eiginnafn fyrir hefð, að minnsta kosti samkvæmt vinnulagsreglum mannanafnanefndar, verður ekki talið að vegið sé að nafninu sem ættarnafni og þeirri ríku nafnvernd sem því ber sem ættarnafni þótt það yrði samþykkt sem eiginnafn. Þegar jafnframt er litið til þess hversu mörg dæmi eru um að nöfn séu hvort tveggja ættarnöfn og eiginnöfn verður það ekki talið brjóta gegn íslensku málkerfi þótt eiginnafn beri yfirbragð ættarnafns.

Rakin hafa verið fjölmörg dæmi þess að karlmannsnöfn, hvort heldur tökunöfn sem af íslenskum rótum, beri ekki nefnifallsendingu. Það atriði verður því ekki talið valda því að eiginnafnið R-kk-nf brjóti í bága við íslenskt málkerfi. Auk þess hefur nafnið unnið sér hefð í íslensku sé miðað við vinnulagsreglur mannanafnanefndar. Enn frekar eru þess allnokkur dæmi að nöfn séu hvort tveggja ættarnöfn og eiginnöfn og brýtur það því ekki gegn íslensku málkerfi að eignnafn beri yfirbragð ættarnafns.

Að þessu virtu er það mat dómsins að mannanafnanefnd hafi ekki litið nægjanlega til samræmis- og jafnræðissjónarmiða þegar hún komst að þeirri niðurstöðu, í máli nr. 71/2010, að eiginnafnið R-kk-nf myndi brjóta í bág við íslenskt málkerfi. Þetta verður að telja verulegan annmarka á úrskurði nefndarinnar enda í bága við hina almennu jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því verður ekki hjá því komist að fella úrskurðinn úr gildi.

Enda þótt það sé hlutverk dómstóla að taka afstöðu til þess hvort stjórnvöldum, þar á meðal mannanafnanefnd, hafi orðið á þegar þau tóku stjórnvaldsákvörðun er það hvorki hlutverk dómstóla að ákveða að barn megi bera tiltekið nafn né að ákveða að taka skuli nafn á mannanafnaskrá. Það er hlutverk mannanafnanefndar samkvæmt VIII. kafla laga um mannanöfn nr. 45/1996. Af þessum sökum er vísað frá dómi þeirri kröfu stefnanda að viðurkennt verði að hann megi bera eiginnafnið R-kk-þgf.

Eins og atvikum þessa máls er háttað þykir rétt að hvor málsaðila um sig beri sinn kostnað af málinu.

Innanríkisráðuneytið veitti stefnanda gjafsókn fyrir héraðsdómi, 11. apríl 2013. Ber því að greiða allan gjafsóknarkostnað stefnanda úr ríkissjóði, þar með talda þóknun lögmanns hans, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti 550.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, og meðdómsmennirnir E-kk-nf R-kk-nf og H-kvk-nf Ó-kvk-nf málfræðingar kveða upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð

Felldur er úr gildi úrskurður mannanafnanefndar, 22. desember 2010, í máli nr. 71/2010.

Vísað er frá dómi þeirri kröfu stefnanda að viðurkennt verði að hann megi bera eiginnafnið R-kk-þgf.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hrl., 550.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf

E-kk-nf R-kk-nf

H-kvk-nf Ó-kvk-nf