E-336/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 8. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 14. nóvember sl.

Stefnandi er S-kk-nf Á-kk-nf K-kk-nf, kt. 000000-0000, Skeljagranda 15, Reykjavík.

Stefndi er Þ-kk-nf S-kk-nf Þ-kk-nf, kt. 000000-0000, Funalind 7, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær viðurkenndur verði réttur hans til fulls og óhindraðs afnota- og umferðarréttar um veg í landi Öndverðarness II, sem liggur frá Selvíkurvegi í vesturátt um Álftarhólslaut, sunnan landspildu stefnanda landnúmer 170130, að landi stefnda sem ber landnúmer 170120 og að landi sem ber landnúmer 170138. Stefnandi krefst þess einnig að viðurkennt verði að stefnda sé óheimilt að loka veginum eða hluta hans, hindra umferð og afnot stefnanda af honum og aðkomu og aðgengi stefnanda að bílastæði á landareign stefnanda við veginn. Ennfremur er þess krafist að stefnda verði gert að fjarlægja hlaðna stólpa sem stefndi hefur sett upp við hinn sameiginlega veg og keðju sem lokar veginum að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 25.000 krónur, frá dómsuppsögudegi. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu og stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Dómarinn fór á vettvang ásamt aðilum og lögmönnum þeirra og kynnti sér aðstæður.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að stefnandi mun hafa erft sumarhús föður síns við andlát hans, en það stendur á lóð nr. 170130 í landi Öndverðarness II í Grímsnes- og Grafningshreppi, við hliðina á landi stefnda. Landið, sem lóðir á svæðinu tilheyri, mun upphaflega hafa verið hluti af landi Öndverðarness II og í eigu M-kk-ef J-kk-ef, bónda í Alviðru. M-kk-nf mun hafa afsalað landspildu úr landinu árið 1971 til stefnda og J-kk-ef E-kk-ef, samtals 2.2823 ha að stærð. Því landi hafi síðar verið skipt upp í tvo hluta og sé stefndi eigandi nyrðri hlutans, landnúmer 170120, 11.000 m² að stærð, en börn J-kk-ef, þau H-kk-nf Ö-kk-nf, E-kk-nf og E-kvk-nf séu eigendur syðri spildunnar sem upphaflega hafi tilheyrt J-kk-þgf, landnúmer 170138, 11.000 m² að stærð. Í afsali M-kk-ef til stefnda og J-kk-ef segir að seljandi skuldbindi til að leggja til land undir veg að áðurgreindri landspildu með aðkomu í Álftarhólslaut, framangreindum kaupendum að kostnaðarlausu. Ári síðar mun M-kk-nf hafa afsalað annarri landspildu úr landi Öndverðarness II til O-kk-ef A. M-x-x og hinni þriðju til G-kk-ef B. M-kk-ef, en hún sé suður af spildu O-kk-ef. Í afsalinu til O-kk-ef komi fram að austurhlið landspildunnar liggi af malargryfjubrún svo til hornrétt á bílveg þann sem liggi eftir Álftarhólslaut 141 metra að landi stefnda og J-kk-ef. Þá komi einnig fram í afsalinu að seljandi hafi lagt til land undir veg að áðurnefndri landspildu með aðkomu í Álftarhólslaut, framangreindum kaupanda að kostnaðarlausu. Vegurinn liggi með suður- og suðausturhlið spildunnar og sé vegarstæðið 5 metrar að breidd. Tekið sé fram að sameiginlegur kostnaður landeigenda er nota veginn greiðist að jöfnu. Sama ár hafi M-kk-nf selt stefnda og J-kk-þgf 49 m² viðbótarland við norðvesturhorn lóðar G-kk-ef undir bílastæði. L-kvk-nf M-kvk-nf hafi keypt spildu O-kk-ef árið 1977 og hafi þeirri lóð verið skipt í þrjá hluta, eina lóð í norðurhluta landsins og tvær í suðurhlutanum. Með afsali dagsettu 30. nóvember 1978 hafi L-kvk-nf selt föður stefnanda og K-kk-þgf Þ. K-kk-þgf síðastgreindar lóðir og með afsali dagsettu 1. mars 1988 hafi L-kvk-nf selt M-kk-þgf S-kk-þgf síðasta hluta lóðar sinnar. Núverandi eigandi lóðar K-kk-ef mun vera dóttir hans, R-kvk-nf S-kvk-nf.

Stefnandi segir stefnda vera eiganda lóðar vestanmegin við þá lóð sem upphaflega hafi verið í eigu O-kk-ef M-kk-ef og liggi landamerki lóðar hans að lóð M-kk-ef S-kk-ef og lóð stefnanda. Þá liggi lóð sem sé í sameiginlegri eigu H-kk-ef, E-kk-ef og E-kvk-ef sunnan lóðar stefnda og vestar í landinu en lóð stefnanda. Lóð S-kvk-þgf G-kvk-ef og R-kk-ef G-kk-ef, sem áður hafi tilheyrt G-kk-nf M-kk-þgf, sé sunnan við hinn umdeilda veg og liggi land þeirra að landi framangreindra systkina. Aðstaðan sé því sú að norðan við hinn umdeilda veg standi sumarhús í eigu R-kvk-ef K-kvk-ef, nr. 170131 og sumarhús í eigu stefnanda nr. 170130. Vegurinn endi við landamerki lóðar stefnda og systkinanna þriggja nr. 170138. Sunnan við veginn sé lóð S-kvk-ef, nr. 170126. Eins og fram komi í afsali M-kk-ef til stefnda og J-kk-ef hafi M-kk-nf sem seljandi lýst því yfir að hann væri skuldbundinn til að leggja land undir veg sem lægi að landi þeirra. Í afsali M-kk-ef til O-kk-ef komi fram að hann hafi þegar lagt til land undir veg að landspildu O-kk-ef og sé tilgreint sérstaklega að vegurinn liggi með suðaustur- og suðurhlið landspildu hans. Sambærileg ákvæði sé að finna í afsali til G-kk-ef og í báðum afsölum sé tekið fram að landið undir veginn sé lagt til af hálfu seljanda, kaupanda að kostnaðarlausu en vegaframkvæmdir séu sameiginlegur kostnaður landeigenda er noti veginn og skiptist að jöfnu.

Stefnandi bendir á að fyrir liggi að J-kk-nf hafi árið 1973 krafið G-kk-þf um greiðslu á ¼ hluta kostnaðar vegna vegalagningar í Álftarhólslaut, en á þessum tíma hafi landeigendur verið fjórir og verði því ekki annað séð en að kostnaður vegna vegagerðarinnar hafi verið greiddur að jöfnu. Telur stefnandi því fullyrðingu stefnda sem fram komi í gögnum málsins um að stefndi og J-kk-nf hafi einir greitt fyrir uppbyggingu vegarins ekki eiga við rök að styðjast. Fram komið í afsali O-kk-ef til L-kvk-ef frá 1977 að vegur að landspildu með aðkomu í Álftarhólslaut sé kaupanda að kostnaðarlausu.

Stefnandi segir að þrátt fyrir ofangreind ákvæði um staðsetningu, eignarhald, afnotarétt og kostnaðarskiptingu vegna vegarins hafi stefndi ítrekað haft uppi yfirlýsingar um eignarhald sitt á veginum og heimild til að takmarka notkun stefnanda og föður hans að honum. Faðir stefnanda hafi fyrir fjölda ára útbúið bílastæði á suðvestur mörkum lóðar sinnar, þ.e. við fyrrnefndan veg og sé bílastæðið í suðvesturhorni lands stefnanda og snúi að landi stefnda. Stefndi hafi hins vegar hin síðari ár gripið til margvíslegra aðgerða til að hindra afnot stefnanda af umræddu bílastæði og umferð hans um veginn, m.a. sett niður staura við innkeyrsluna á bílastæðið og sett grindverk ofan á staurana. Stefndi hafi nýlega gengið svo langt að koma fyrir hlöðnum stólpum við veginn um 50 metra frá lóðarmörkum sínum og áður en komið sé að bílastæði stefnanda og læst veginum með hengilás og keðju á milli stólpanna. Þetta hafi hann gert algerlega án samráðs við stefnanda og föður hans, hann hafi ekki látið þá fá lykla að lásnum og hindrað þannig aðkomu að sumarhúsi stefnanda. Þá hafi stefndi ítrekað lagt bíl sínum fyrir bílastæði stefnanda á veginum og þannig hindrað lögmætan umferðar- og afnotarétt hans af veginum og aðkomu stefnanda að bílastæði sínu.

Stefnandi segist ítrekað hafa mótmælt þessari háttsemi stefnda, allt frá árinu 2004. Þá hafi stefnandi farið fram á lögbann við háttsemi stefnda með lögbannsbeiðni dagsettri 29. júlí 2011 en sýslumaðurinn á Selfossi hafi hafnað henni með úrskurði upp kveðnum 2. september 2011.

Stefnandi tekur fram að gott samkomulag hafi verið við aðra nágranna og lóðarhafa varðandi umferðar- og nýtingarrétt stefnanda og annarra sem land eigi að hinum umdeilda vegi. Fyrir liggi að eigendur lóðar nr. 170138 geri ekki athugasemdir við afnota- og umferðarrétt stefnanda að veginum og þá liggi fyrir yfirlýsingar eigenda lóða nr. 170126 og 170131 um að afnota- og umferðarréttur að veginum hafi verið frjáls fyrir alla sem eigi að honum land og hafi hver mátt koma frá veginum að landi sínu á þeim stað sem hann hafi kosið. Ágreiningur sé einvörðungu milli stefnanda og stefnda um þær aðgerðir sem stefndi hafi gripið til.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að umræddur vegur sé hvorki í beinni eigu stefnda né nokkurs annars þeirra sumarbústaðaeigenda sem lóð eigi að veginum. Gögn málsins sýni að landið undir veginum hafi tilheyrt M-kk-þgf bónda en eigendur lóðanna hafi sameiginlegan afnota- og umferðarrétt af veginum. Stefnandi mótmælir því að í afsali M-kk-ef til stefnda og J-kk-ef hafi á sínum tíma falist afsal til landsins sem farið hafi undir veginn. Þvert á móti sé ljóst að M-kk-nf hafi eingöngu skuldbundið sig til þess að leyfa stefnda og J-kk-þgf afnot af landi í sinni eigu til að leggja eftir veg að lóðum þeirra. Þetta útiloki ekki að M-kk-nf geti veitt fleirum heimild til að nota sama land í sama tilgangi, að því skilyrði uppfylltu að viðkomandi taki jafnan þátt í kostnaði við gerð vegarins. Hafi M-kk-þgf verið fullkomlega heimilt að setja slíkt skilyrði sem eiganda landsins sem farið hafi undir veginn, enda hafi hann þar með gætt réttar stefnda og J-kk-ef og í engu skert hann. Þetta komi skýrt fram í orðalagi fyrirliggjandi afsala og þá verði ekki annað séð en að það hafi verið skýr ætlun afsalsgjafa að vegurinn væri til sameiginlegra afnota fyrir eigendur aðliggjandi lóða og bæru þeir allir kostnað af honum.

Stefnandi telur sjónarmið stefnda um að reglan um prior tempore potior jure valdi því að horfa verði framhjá þeim réttindum sem falist hafi í afnota- og umferðarrétti G-kk-ef og O-kk-ef um veginn, eigi alls ekki við í málinu, enda einungis um afnota- og umferðarrétt að ræða. Heimild eins aðila til slíkrar nýtingar þurfi ekki endilega að útiloka heimild annars til hins sama.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt ótvíræðu orðalagi í afsölum til G-kk-ef og O-kk-ef liggi vegurinn meðfram annars vegar norður- og hins vegar suðurhlið lóða þeirra. Samkvæmt þinglýstri yfirlitsteikningu yfir lönd þeirra sé vegurinn merkur inn á myndina og nái alveg að landamerkjum stefnda. Þá séu engar takmarkanir sýndar á myndinni og engra takmarkana sé getið í nokkru þeirra afsala sem fyrir liggi í málinu. Þá séu landareignir stefnda og barna J-kk-ef skýrt afmarkaðar og útmældar í gögnum málsins. Hvergi komi þar fram að vegurinn eða tiltekinn hluti hans tilheyri stefnda eða þeim systkinum. Þvert á móti megi draga þá ályktun af afsali því sem M-kk-nf hafi gefið fyrir 49 m² svæði utan við upphaflegt land stefnda og J-kk-ef, en það skagi inn í land það sem G-kk-nf hafi átt, að vegurinn tilheyri alls ekki stefnda og J-kk-þgf, enda sé reiturinn skýrt afmarkaður sem 7x7 metrar, en í afsalinu segi að hann liggi með norðurhlið að vegarstæði um lautina. Þetta afsal hafi verið gefið út 4 dögum eftir afsölin til G-kk-ef og O-kk-ef og fullt samræmi sé milli afmörkunar lóðarmarka aðila gagnvart vegarstæðinu.

Stefnandi telur að vilji stefndi byggja á að einhvers konar takmarkanir séu á umferðar- og afnotarétti annarra lóðareigenda af veginum, verði slíkt að koma með óyggjandi hætti fram í þinglýstum eignarheimildum og þá beri hann sönnunarbyrði fyrir því að slíkar takmarkanir séu fyrir hendi.

Fyrri liggi að upprunalegir eigendur umræddra lóða hafi greitt fyrir lagningu vegarins og hafi réttur stefnanda til umferðar- og afnota af veginum stofnast fyrir afsal frá upprunalegum eiganda landsins til fyrri afsalshafa sem fengið hafi endurgjaldslaus afnot landsins undir veginum samkvæmt afsali og greitt síðan hlutdeild í kostnaði við gerð vegarins.

Stefnandi telur sig hafa jafnan rétt og stefndi til vegarins og hafnar því alfarið að stefndi eigi veginn og hafi hlotið slíkan rétt með afsali sínu. Í afsali til stefnda og J-kk-ef komi fram að seljandi skuldbindi sig til að leggja til land undir veg að áðurgreindri lóðarspildu framangreindum kaupendum að kostnaðarlausu. Hafi afsalshöfum því ekki verið afsalað landinu undir veginum til einkaeignar heldur hafi landeigandi skuldbundið sig til að leggja til land undir veg fyrir alla eigendur aðliggjandi lóða. Hafi hann með síðari afsölum gert það og hafi það verið ætlun afsalsgjafa að vegurinn yrði sameiginlegur. Hafi landeigandi síðan gefið öðrum lóðareigendum á svæðinu sambærilegt loforð um að leggja land undir veginn og hafi hann síðan verið lagður og kostaður af eigendum fjögurra aðliggjandi jarða og þannig orðið til sameiginlegra afnota fyrir alla aðila. Þá sé ljóst af yfirlýsingu eigenda lóðar nr. 170138 að ekki séu gerðar neinar athugasemdir við afnota- og umferðarrétt stefnanda af veginum og megi af því draga þá ályktun að þau telji afsalið frá M-kk-þgf ekki hafa falið í sér að þau öðluðust eignarrétt að landinu undir veginum.

Stefnandi telur stefnda ekki hafa öðlast ríkari rétt til nýtingar vegarins en aðrir lóðareigendur. Þá sé enginn fótur fyrir þeim skilningi stefnda að afnota- og umferðarréttur nái aðeins að landi stefnanda en taki ekki til alls vegarins. Þetta stangist á við orðalag afsala annarra lóðarhafa þar sem beinlínis sé tekið fram að vegurinn og þar með umferðarréttur þeirra liggi meðfram norður- og suðurhlið lóða þeirra og engar takmarkanir sé þar að finna. Þá mótmælir stefnandi þeim skilningi sem stefndi virðist leggja í hugtakið „að“ enda fái ekki staðist að í því felist sá takmarkaði réttur sem felist í nýtingu hluta vegarins en ekki hans alls, enda séu engar forsendur til að ætla að M-kk-nf hafi ætlað öðrum lóðareigendum en stefnda og J-kk-þgf svo þröngan rétt til nýtingar vegarins. Fari slík túlkun beinlínis gegn eðlilegum skilningi orðalags afsalanna. Samkvæmt gögnum málsins sé ekkert sem banni stefnanda að koma að landi sínu frá veginum á þeim stað sem hann sjálfur kjósi.

Stefnandi mótmælir þeim fullyrðingum stefnda um að stefnandi hafi ekki öðlast hlutdeild í veginum í gegnum það afsal sem hann dragi rétt sinn af, þ.e. frá L-kvk-þgf M-kvk-þgf til föður stefnanda. L-kvk-nf hafi selt alla eignarhluti sína í landinu og í engum afsölum vegna þeirra sé tiltekin hlutdeild í veginum. Hann sé hins vegar sýndur skýrlega á uppdrætti að skiptingu landsins frá því í október 1978 sem þinglýst hafi verið samhliða afsalsgerðinni og því ljóst að það hafi engan veginn verið ætlun afsalsgjafa að undanskilja réttinn til afnota, umferðar og nýtingar vegarins. Stefndi byggi annars vegar á því að hann sé eigandi vegarins og stefnandi eigi þar af leiðandi ekki umferðarrétt um hann. Hins vegar byggi hann á því að aðrir landeigendur eigi umferðarrétt og aðkomurétt um veginn, en aðeins að landareignum sínum. Hér sé um þversagnir að ræða sem standist ekki nánari skoðun. Þá beri að líta til þess að stefndi hafi fyrst uppi þessar fullyrðingar um eignarhald á veginum mörgum árum eftir afsalsgerðina og lagningu vegarins og fyrstu 20-30 árin hafi umferðarréttur um veginn verið alveg óhindraður. Hafi því skapast hefð um afnotarétt og ótakmarkaðan umferðarrétt um veginn á þeim tíma sem liðinn sé frá útgáfu upphaflegra afsala. Stefnandi vísar til 7. gr. hefðarlaga nr. 46/1905 en þar komi fram að notkun skapi afnotarétt með sömu skilyrðum og gildi um eignarhefð. Skilyrði hefðarlaga séu uppfyllt, bæði er varðar raunverulega nýtingu og afnot vegarins frá útgáfu upphaflegs afsals á árinu 1972, sem og tímabil þeirrar nýtingar og afnota, sbr. 2. og 3. gr. laganna.

Telur stefnandi að ljóst sé að þessu virtu að stefnda sé með öllu óheimilt að takmarka með nokkrum hætti afnot stefnanda af veginum eða umferð að sumarhúsalóð stefnanda. Með slíkum aðgerðum sé stefndi beinlínis að brjóta gegn réttindum stefnanda til vegarins og takmarka möguleika stefnanda til að nýta land sitt með eðlilegum hætti og leggja í bílastæði sín, sem þó séu á eignarlóð hans. Beri því að fallast á viðurkenningarkröfu hans.

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á því að stefnda sé óheimilt að loka veginum án samþykkis stefnanda á sömu málsástæðum og lagarökum og að ofan greinir eftir því sem við eigi. Í ljósi þess að vegurinn sé til sameiginlegra afnota allra lóðareigenda sé stefnda óheimilt að loka veginum og þar með takmarka afnot af honum án samþykkis annarra umráða- og afnotahafa. Stefnandi byggir á reglum eignarréttar um óskipta sameign.

Krafa um dagsektir er byggð á heimild í 114. gr. laga nr. 91/1991 og grundvallast á þeim röksemdum að það varði stefnanda miklu að stefndi láti af þeirri ólögmætu háttsemi að hindra stefnanda í að nota veginn með eðlilegum hætti.

Stefnandi vísar til meginreglna eignaréttarins um stofnun eignarréttinda, eðli og umfang þeirra og rétt eiganda til afnota og umferðarréttar um eign sína, sem og til meginreglna nábýlisréttar. Þá vísar stefnandi einnig til reglna samninga- og kröfuréttar.

Krafa um málskostnað er studd við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi hafnar kröfum stefnanda á þeirri forsendu að vegurinn meðfram landspildu stefnanda sé ekki sameign aðilanna heldur sameign barna J-kk-ef og stefnda enda hafi hvorki stefnandi né þeir sem hann leiði rétt sinn frá greitt fyrir veginn. Sé stefnda því heimilt að loka honum fyrir óviðkomandi umferð svo fremi það raski ekki mögulegum umferðarrétti annarra. Þrátt fyrir að veginum sé lokað með keðju milli tveggja staura skammt frá vegsenda hafi stefnandi alla möguleika til umferðar að landi sínu og þá hafi stefndi boðist til að gera fyrir hann bílastæði á landi hans austan lokunarinnar.

Stefndi byggir á því að stefndi og meðeigandi hans hafi eignast veginn saman þar sem þeir hafi fengið hann með fyrsta afsali frá eiganda Öndverðarness II og hafi þeir átt val um legu hans og gerð alla. Gildi hér reglan Prior tempore potior jure, sá sem stendur framar í tíma vinnur réttinn. Ekkert ákvæði sé í samningi stefnda, J-kk-ef og M-kk-ef þess efnis að vegurinn yrði eign annarra. Samkvæmt skýrum texta afsalsins hafi seljandi lagt til land og stefndi ásamt meðeiganda hafi lagt veginn. Það að seljandi segi í síðari afsölum að hann hefði lagt til land undir veg og kostnaði skuli skipt milli landeigenda geti ekki skuldbundið stefnda. Samkvæmt einni meginreglu eignarréttar vinni afsalshafi aldrei meiri rétt en afsalsgjafi hafði. Þá stofnist ekki eignarréttur til handa stefnanda eða fyrrverandi eigenda við það að G-kk-nf M-kk-nf semji við J-kk-þf E-kk-þf um að greiða honum fyrir lagningu rauðamalar á veginn. G-kk-nf hafi látið sér nægja aðgengi að landinu og haft bílastæði sitt þar sem fyrst hafi verið komið að því .

Stefndi ítrekar að réttur O-kk-ef og síðar L-kvk-ef hafi aðeins náð til vegar að landspildunni og hafi hún látið gera veg að sínum bústað við austurmörkin, eða þar sem fyrst sé komið að landinu. Hún geti ekki búið til nýja reglu fyrir alla þá sem hún selji land, að hver skuli hafa aðgang meðfram öllu sínu landi um veg annarra. Sé túlkun stefnanda rétt gæti hún og landeigandinn sunnan við veginn íþyngt stefnda verulega með endalausri fjölgun bústaða og bílastæða við veginn að bústað hans. Verði að ætla að þegar L-kvk-nf fékk landið frá O-kk-þgf hafi hún ekki haft rétt til bútunar landsins niður í skákir öðru vísi en svo að hún útvegaði vegaðgang innan landsins. Hafi faðir stefnanda, sem annast hafi skjalagerðina, átt að skilgreina betur rétt kaupanda og skyldur seljanda í afsali en stefndi hafi lengi amast við þessu.

Stefndi byggir á því að stólparnir og keðjan séu innan við bústað stefnanda og staðsett þannig að hann hafi alla möguleika á aðkomu að landi sínu og að bústað sínum þar sem styst sé til hans. Hann gæti komið upp bílastæði þar sem vegurinn komi að landi hans en kjósi að vera innst við veginn og ofan í hliði stefnda og beint á móti bílastæði hans, en þetta sé aðeins til óþurftar og ama.

Stefndi segir það meginreglu í grenndarrétti eða nábýlisrétti að eigandi lands eða lóðar skuli ekki nýta land sinn þannig eða aðhafast nokkuð á eigninni sem hafi áhrif á nágrannafasteignir eða nýtingu þeirra. Nágrannar verði að sætta sig við óþægindi að vissu marki og verði nágrannar að sætta sig við óveruleg óþægindi nema þau séu með öllu tilgangslaus. Stefnandi hafi valið bílastæðið með þeim hætti að verulegur ami sé að því og þá nýti stefnandi stæði stefnda sem snúningsstæði. Eðlilegra væri að stefnandi kæmi bílastæði sínu fyrir þar sem komið væri að sumarbústaðalandinu og væri það í anda fyrri afsala. Stefnandi, sem ekki sé eigandi vegarins, eigi því ekki lagalegt tilkall til þess að hafa bílastæði sitt við hliðstaura stefnda. Umferðarrétti stefnanda sé fullnægt með því að hleypa honum að landi sínu og jafnvel meira en það, stefnandi hafi aðgang að hálfu landi sínu, þ.á m. gönguhliði næst bústaðnum.

Stefndi lítur svo á að krafa stefnanda um óhindraðan afnotarétt og umferðarrétt alveg að hliði stefnda sé of víðtæk og gangi mun framar en lög standi til. Geti réttur stefnanda aldrei orðið meiri en umferðarréttur að landi hans og beri stefnda ekki að útvega honum óhindraða aðkomu meðfram öllu landi hans. Stefndi meini ekki stefnanda að koma að landi sínu sunnanmegin innan staura/keðju ef hann þarf að koma að einhverjum tækjum vegna framkvæmda. Hann sé hins vegar ekki reiðubúinn að leyfa stefnanda ótakmarkaðan aðgang þannig að stefnandi geti verið með opið bílastæði innst við hlið stefnda. Hvorki O-kk-nf, L-kvk-nf, faðir stefnanda né stefnandi hafi greitt stefnda eða J-kk-þgf fyrir veginn eða lagningu hans. Geti stefnandi því ekki byggt á því að hann hafi eignast hlutdeild í veginum eða rétt til nýtingar hans alveg að hliði stefnda. Stefndi hafnar því að hafa lokað bílastæði stefnanda af heldur hafi hann sett niður staura til varnar hliðgrind sinni sem opnist inn á veginn. Geti stefnandi ekki vænst þess að geta haft bílastæði svo nálægt hliðinu.

Stefndi segir umrædda staura eða stólpa vera 27 metra frá lóðarmörkum en ekki 50 metra og hafi þeim verið komið fyrir þannig að sem minnst rask verði fyrir stefnanda og hann hafi því óheftan aðgang að mestum hluta lands síns. Sé umferðarrétti hans því ekki raskað nema að litlu leyti og þó ekki alveg því stefndi sé reiðubúinn að opna þegar þörf sé á vegna framkvæmda. Stólparnir einir og sér skerði ekki rétt stefnanda og keðja ekki heldur. Stefndi hafnar öllum kröfum um dagsektir enda engin ástæða til að fjarlægja stólpana.

Stefndi hafnar því algerlega að hefð eigi við í þessu tilviki, a.m.k. að því er varði notkun alls vegarins og nýtingu á bílastæði við enda hans. Faðir stefnanda hafi ekki sett upp bílastæði í horni lóðar sinnar árið 1972 eins og stefnandi haldi fram heldur löngu síðar. Framan af hafi hann lagt bifreið sinni við veginn næst gönguhliðinu við sumarhúsið. Geti stefnandi ekki byggt á því að hann hafi nýtt vegsendann hefðartíma fullan í tuttugu ár (afnotahefðartími) eða 40 ár (hefðartími ósýnilegs ítaks) en stefndi lítur svo á að umferðarréttur stefnanda um vegsendann falli frekar undir ósýnilegt ítak ef eitthvað er. Þá verði afnotahefð ekki unnin þegar hefðarþolandi amist við notum en stefndi segist hafa amast við henni um áraraðir og allt frá því að faðir stefnanda fór að leggja bifreið sinni á umræddu bílastæði. Grandsamur aðili vinni ekki afnota- eða ítakshefð.

Stefndi hafnar þeim rökum að stefnandi hafi öðlast rétt til alls vegarins þar sem hann komi fram í lýsingu afsals og uppdrætti er fylgt hafi. Sé frekar verið að lýsa takmörkum hins selda lands en ekki að vegurinn fylgi sem eign til föður stefnanda og verði að rýna í texta afsalsins til að komast að réttri niðurstöðu um þetta efni og með þeim takmörkunum sem áður segi um rétt seljanda til að afsala eignum eða rétti sem hann hafi ekki átt.

Stefndi vísar til meginreglna um vernd eignarréttar, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og þinglýsingalaga nr. 39/1978, sérstaklega 25. gr., 26. gr. og 29. gr. Þá er vísað til aðalreglu eignarréttar um eignarafsöl, nábýlisréttar (grenndarréttar) og óskráðra reglna eignarréttar varðandi umferðarrétt og ósýnileg ítök. Þá er vísað til hefðarlaga nr. 46/1905, einkum 2. gr., 7. gr. og 8. gr.

Niðurstaða.

Með afsali dagsettu 20. júní 1972 afsalaði M-kk-nf J-kk-nf 1.1834 ha spildu úr landareigninni Öndverðarnesi II til O-kk-ef M-kk-ef. Fram kemur í afsalinu að seljandi hafi lagt til land undir veg að áðurnefndri landspildu með aðkomu í Álftarhólslaut, kaupanda að kostnaðarlausu. Liggi vegurinn með suður- og suðausturhlið spildunnar, vegarstæðið sé 5 m á breidd og séu vegaframkvæmdir sameiginlegur kostnaður landeigenda er nota eigi veginn og greiðist að jöfnu. Með afsali dagsettu 20. janúar 1977 seldi O-kk-nf L-kvk-þgf M-kvk-þgf sömu landspildu og í afsalinu segir að vegur að spildunni með aðkomu í Álftarhólslaut sé kaupanda að kostnaðarlausu. Veginum er lýst með sama hætti í þessu afsali og í hinu fyrrnefnda. Þessari lóð mun hafa verið skipt í þrjá hluta, eina lóð í norðurhluta landsins og tvær í suðurhlutanum. Með afsali dagsettu 30. nóvember 1978 seldi L-kvk-nf föður stefnanda og K-kk-þgf Þ. K-kk-þgf síðastgreindar lóðir og með afsali dagsettu 1. mars 1988 seldi L-kvk-nf M-kk-þgf S-kk-þgf síðasta hluta lóðar sinnar. Stefnandi erfði umrædda lóð við andlát föður síns

Eignarheimild stefnda á spildu sinni byggist á afsali M-kk-ef J-kk-ef til hans og J-kk-ef E-kk-ef dagsettu 14. nóvember 1971 og þar kemur fram að seljandi skuldbindi sig til að leggja til land undir veg að áðurgreindri landspildu með aðkomu í Álftarhólslaut, kaupendum að kostnaðarlausu.

Bílastæði stefnanda liggur við enda umrædds vegar, gegnt bílastæði stefnda og rétt við inngönguhlið hans og er óumdeilt að það er á landareign stefnanda. Lögð hafa verið fram gögn sem staðfesta að búið var að marka núverandi bílastæði stefnanda árið 1982 en ekki er að sjá af gögnum málsins að athugasemdir hafi komið fram af hálfu stefndu um staðsetningu þess fyrr en árið 2003. Sumarið 2010 mun stefndi hafa hindrað aðkomu stefnanda að bílastæði sínu með því að hlaða stólpa við veginn, hengja keðju á milli þeirra og læsa henni með hengilás.

Eins og rakið hefur verið kemur fram í afsölum M-kk-ef til stefnda og þeirra sem stefnandi leiðir rétt sinn frá að hann hafi lagt land undir veg og verður ekki annað séð en að kostnaður vegna vegalagningar árið 1973 hafi verið greiddur að jöfnu af fjórum landeigendum á þeim tíma. Framangreind afsöl verða ekki skilin með þeim hætti að M-kk-nf hafi afsalað landi undir veginn til eignar, hvorki til stefnda né annarra. Telur dómurinn ljóst af öllum gögnum málsins að umræddur vegur hafi verið ætlaður til sameiginlegra afnota allra eigenda og hefur ekki annað verið leitt í ljós en að þeir sem stefnandi leiðir rétt sinn frá hafi tekið þátt í kostnaði við lagningu vegarins. Ber því að hafna þeirri fullyrðingu stefnda að hann eigi veginn og sé til þess bær að meina stefnanda umferð um hann. Þá er hvergi að finna þinglýstar heimildir sem takmarka afnota- og umferðarrétt stefnanda um veginn. Stefnanda var heimilt að útbúa bílastæði á landareign sinni þar sem hann kaus og nýta umræddan veg til aðkomu að því og er ekki annað að sjá af gögnum málsins en að sú ráðstöfun hafi ekki sætt andmælum af hálfu stefnda fyrr en áratugum síðar. Verður því fallist á viðurkenningarkröfur stefnanda eins og nánar greinir í dómsorði. Í því felst að stefnda verður óheimilt að hindra afnot stefnanda af veginum, t.d. með því að strengja keðju yfir hann og er því óþarft að mæla fyrir um að stefnda verði að viðlögðum dagsektum gert að fjarlægja stólpa sem settir hafa verið upp við veginn.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Viðurkenndur er réttur stefnanda, S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef, til fulls og óhindraðs afnota- og umferðarréttar um veg í landi Öndverðarness II, sem liggur frá Selvíkurvegi í vesturátt um Álftarhólslaut, sunnan landspildu stefnanda landnúmer 170130, að landi stefnda, Þ-kk-ef S-kk-ef Þ-kk-ef, sem ber landnúmer 170120 og að landi sem ber landnúmer 170138. Einnig er viðurkennt að stefnda sé óheimilt að loka veginum eða hluta hans, hindra umferð og afnot stefnanda af honum og aðkomu og aðgengi stefnanda að bílastæði á landareign stefnanda við veginn.

Hafnað er kröfu stefnanda um að stefnda verði að viðlögðum dagsektum gert að fjarlægja hlaðna stólpa sem hann setti upp við veginn.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf.