E-122/2021

Mál þetta, sem var dómtekið 10. nóvembersl., var höfðað 7. janúar sl.

Stefnandi er H-kvk-nf R-kvk-nf G-kvk-nf, búsett í Þýskalandi.

Stefndi er Reykjavíkurborg, Ráðhúsi Reykjavíkur.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þáer krafist málskostnaðar.

Stefndikrefstsýknuogmálskostnaðar.

I

Stefnandi leikstýrði kvikmyndinni Keep Frozen, sem er heimildarmynd. Hún var einnig handritshöfundur myndarinnar ásamt H-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf og H-kvk-þgf R-kvk-þgf R-kvk-þgf. Hin síðastnefnda er fyrirsvarsmaður Skarkala ehf., sem framleiddi kvikmyndina. Sjóminjasafn Reykjavíkur, sem starfar á vegum stefnda, nýtti myndskeið úr þessari mynd á sýningu safnsins í tvö ár án þess að ganga formlega frá samningi um endurgjald fyrir notkunina, enda þótt Sagafilm ehf., sem var verktaki á vegum stefnda, h efði áður átt í samskiptum við H-kvk-þf R-kvk-þf R-kvk-þf í því skyni að afla leyfis fyrir notkuninni. Ágreiningslaust er að H-kvk-nf tók vel í þá beiðni. Málið höfðar stefnandi til greiðslu skaðabóta í tengslum við notkun stefnda á myndefninu.

Nánari tildrög málsins eru þau að Skarkali ehf. óskaði eftir styrk frá Kvikmyndamiðstöð Íslands vegna vinnu við umrædda kvikmynd. Í tengslum við styrkumsóknina var gerður samningur, dags. 15. janúar 2013, milli stefnanda og Skarkala ehf. um framlag stefnanda sem handritshöfundar til umræddrar kvikmyndar. Liggur hluti samningsins fyrir í málinu. Samkvæmt ákvæðum 8. gr. samningsins framseldi stefnandi Skarkala ehf. réttindi sín sem handritshöfundur. Samkvæmt grein 12.4 í samningnum skyldi hann lúta íslenskum lögum.

Fyrir liggur úthlutunarsamningur milli Kvikmyndamiðstöðvar Íslands og Skarkala ehf. í tengslum við styrk að fjárhæð 10.000.000 króna til vinnslu umræddrar kvikmyndar. Í 1. gr. samningsins kemur fram að stefnandi sé leikstjóri. Handritshöfundar séu stefnandi, H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf og H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf. Hin síðastnefnda sé einnig framleiðandi. Þess skal getið að í málinu liggur fyrir listi yfir aðstandendur kvikmyndarinnar, sem birtist í lok myndarinnar. Þar birtist meðal annars textinn „© 2016 S-kk-nf“.

M-kvk-nf J-kvk-nf, starfsmaður verktakans Sagafilm ehf., hafði samband við H-kvk-þf R-kvk-þf R-kvk-þf 15. janúar 2018 á samfélagsmiðlinum Facebookí tengslum við kaup á römmum úr myndinni Keep Frozen ef slíkt hentaði fyrir verk hjá Sjóminjasafni Reykjavíkur. H-kvk-nf svaraði samdægurs: „Já! Sorry. Tókst að gleyma þessu. Ekkert mál að kaupa ramma úr henni.“

K-kvk-nf S-kvk-nf, starfsmaður verktakans Sagafilm ehf., sendi H-kvk-þgf R-kvk-þgf tölvubréf 24. maí 2018. Þar þakkar hún H-kvk-þgf fyrir fyrra samtal og segirað vilji standi til þess að nýta alls þrjár mínútur úr umræddri mynd. Síðan segir: „Sjóminjasafnið mun semja beint við ykkur um afnot af efninu.“ Ekki verður séð að tölvubréfinu hafi verið svarað.

K-kvk-nf S-kvk-nf sendi H-kvk-þgf R-kvk-þgf tölvubréf á nýjan leik 5. júní 2018. Þar er ítrekað að kaupa eigi efni úr kvikmyndinni Keep Frozen sem nota eigi í mynd fyrir sýningu á Sjóminjasafni Reykjavíkur, sem þá stóð til að yrði opnuð fáeinum dögum síðar. Fram kemur að um sé að ræða skot úr myndinni án texta. Óskað sé eftir því að fá umrædd skot afhent. Skeytið var einnig sent starfsmanni fyrirtækisins Trickshot sem mun hafa varðveitt myndefnið.

Samkvæmt gögnum málsins varu mrædd sýning Sjóminjasafnsins opnuð 8. júní 2018.

V-kvk-nf M-kvk-nf, starfsmaður stefnda, sendi H-kvk-þgf R-kvk-þgf tölvubréf 11. júlí 2018, þar sem vísað er til samskipta H-kvk-ef R-kvk-ef og K-kvk-ef S-kvk-ef varðandi myndefni sem Sagafilm ehf. hafi „fengið til þess að nota í mynd á nýrri sýningu Sjóminjasafnsins“. Um sé að ræða þrjár mínútur úr kvikmyndinni Keep Frozen. Síðan segir: „Varðandi notkunarrétt á myndefninu, þá erum við að semja um hann til 10 ára. Ég er að fara í frí núna, en getum við verið í sambandi strax í ágúst til þess að ganga frá þessu í sameiningu.“

Stefnandi byggir á því að henni hafi fyrir tilviljun orðið kunnugt um notkun myndefnisins í mars 2020. Fyrir liggja tölvupóstsamskipti hennar og H-kvk-ef R-kvk-ef R-kvk-ef í þeim mánuði. Í tölvubréfi til stefnanda, dags. 22. mars 2020, greinir H-kvk-nf R-kvk-nf frá því að haft hafi verið samband frá Sagafilm ehf. „fyrir löngu síðan“ sem beðið hafi um það fyrir hönd Sjóminjasafnsins að fá að kaupa efni. H-kvk-nf R-kvk-nf kveðst hafa samþykkt það. Síðan hafi Sjóminjasafnið ætlað að hafa samband og „semja um greiðslu“. Það hafi hins vegar ekki gengið eftir og H-kvk-nf R-kvk-nf hafi ekki vitað af því að myndefnið hefði verið nýtt, enda hefði hún aldrei heyrt „meira frá þeim“.

Stefnandi leitaði til Myndstefs sem ritaði stefnda bréf, dags. 26. mars 2020, með fyrirspurn vegna málsins. Í kjölfarið áttu sér stað tölvupóstsamskipti milli Myndstefs og starfsmanna stefnda auk H-kvk-ef R-kvk-ef R-kvk-ef.

Fyrir liggur umboð Skarkala ehf., dags. 13. maí 2020, til stefnanda um „fullt leyfi til að semja við Sjóminjasafn Reykjavíkur um notkun á efni úr kvikmyndinni Keep Frozen“. Þar segir: „Leyfið varðar samning um notkun á efninu síðustu tvö ár frá dagsetningu þessa bréfs.“

Í málinu liggur fyrir afsal Skarkala ehf., dags. 13. maí 2020, á öllum réttindum, þar með talið höfundarétti og skyldum réttindum, vegna heimildarmyndarinnar Keep Frozen til félagsins Dóttirdóttir ehf., en stefnandi byggir á því að munnlega hafi sambærilegt afsal átt sér stað árið 2017 eða 2018. Þar með hafi hún ein verið bær til að veita heimild fyrir notkun verksins.

Í þessu samhengi skal þess getið að undir rekstri málsins lagði stefnandi fram svokallaða yfirlýsingu um afsal, dags. 21. maí 2021. Þar segir: „Ég undirrituð, H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf, kt.[...] f. h. Skarkala ehf., kt. [...], lýsi því yfir að ég hef afsalað öllum réttindum, hverju nafni sem þau nefnast, þ. m. t. höfundarrétti og skyldum réttindum, þ. m. t. rétti til framsals og birtingar, vegna heimildarmyndarinnar Keep Frozen, til höfundarins og leikstjórans H-kvk-ef R-kvk-ef G-kvk-ef, kt. [...], sem og félags í hennar eigu Dóttirdóttir ehf., kt. [...]. Þennan skilning skal einnig leggja í fyrra afsal sem ég undirritaði f. h. Skarkala ehf. þann 13. maí 2020. Bæði afsölin ná til allra útistandandi réttinda sem eru eða kunna að vera til staðar, svo sem vegna birtingar sem þegar hefur átt sér stað en ekki verið gengið frá samkomulagi um.“

Hinn 14. maí 2020 sendi Myndstef, fyrir hönd stefnanda, sáttatilboð til stefnda um greiðslu að fjárhæð 602.000 krónur til að ganga frá málinu. Fram kemur í því tilboði að stuðst sé við opinbera gjaldskrá RÚV ohf. Venjan hjá Myndstefi sé að innheimta 100% álag ofan á höfundaréttargreiðslur þegar notkun hafi farið fram án skriflegs leyfis. Slíkt eigi við í þessu tilviki. Þá sé litið til þess að um sé að ræða notkun í tvö ár.

Stefndi samþykkti ekki fyrrgreint tilboð en greiddi síðar félaginu Dóttirdóttir ehf. 158.000 krónur með millifærslu inn á fjárvörslureikning lögmanns stefnanda 22. september 2020.

Fyrir liggur tölvubréf G-kk-ef B-kk-ef, safnstjóra Borgarsögusafns Reykjavíkur, en undir það heyrir meðal annars Sjóminjasafn Reykjavíkur, frá 18. júní 2020 til lögmanns stefnanda. Þar kemur meðal annars fram að aldrei hafi skort á vilja til að semja um greiðslu fyrir notkun á því efni sem notað hafi verið á sýningunni. Þar er því mótmælt að greitt verði 100% álag fyrir notkun efnisins, einkum í ljósi samskipta við H-kvk-þf R-kvk-þf R-kvk-þf áður en sýningin var opnuð.

Tilraunir málsaðila til að ná samkomulagi báru ekki árangur og hefur stefnandi því höfðað mál þetta.

V ið aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi, H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf, handritshöfundur og fyrirsvarsmaður Skarkala ehf., H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf handritshöfundur, G-kk-nf B-kk-nf, safnstjóri Borgarsögusafns Reykjavíkur, og M-kvk-nf J-kvk-nf, starfsmaður Sagafilm ehf.

II

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki greitt fyrir notkun umrædds verks, enda hafi enginn samningur komist á um þá notkun. Notkunin hafi því verið óheimil og ólögmæt, sbr. lögmætisreglu stjórnsýsluréttar og meginreglur höfundaréttar og samningaréttar. Þessu til nánari stuðnings sé áréttað að samskipti við fyrrgreindan framleiðanda hafi ekki leitt til samnings og hafi stefndi enga tilraun gert til að ná í stefnanda þrátt fyrir rannsóknarskyldu höfundaréttarins. Stefnandi hafi ein verið bær til að veita heimild fyrir notkun verksins, sbr. afsal Skarkala ehf. á öllum höfundarétti að verkinu. Stefndi vinni reglulega með málefni tengd höfundarétti og eigi að þekkja gildandi reglur. Samið hafi verið við aðra rétthafa sem látið hafi Sjóminjasafninu í té myndbrot. Um sé að ræða mismunun stefnda sem sveitarfélags gagnvart stefnanda.

Framleiðslufyrirtækið Skarkali ehf. hafi afsalað sér öllum höfundarrétti að verkinu, fyrst munnlega árið „ 2017/2018“ og skriflega 13. maí 2020. Stefnandi h afi því raunar ein verið bær til að veita heimild fyrir notkun verksins á sýningu stefnda sem og að semja við stefnda í kjölfar óheimilla nota hans á verkinu. Stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að komist hafi á samningur um notkun.

Brotið hafi verið gegn höfundar- og sæmdarrétti stefnanda, sem og eignarrétti hennar að verkinu. Hún hafi verið höfundur umrædds verks en hvorki fengið sanngjarna þóknun fyrir notkun stefnda né hafi sæmdarréttur hennar verið virtur þar sem hún hafiekki fengið tækifæri til að ákveða hvort eða hvar verk hennar væru birt. Þá sé óljóst hvort nafn stefnanda hafi verið birt á myndverkinu auk þess sem hún hafi ekki gefið leyfi fyrir endurklippingum á verkinu. Hér sé einnig á ferð sæmdarréttarbrot.

Fyrrgreind háttsemi stefnda sé í andstöðu við 1. til 4. gr., 8. gr., 27. gr., 28. gr., og 3. mgr. 41. gr. laga nr. 73/1972. Höfundaréttur feli í sér eignaréttindi, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hátt saknæmisstig af hálfu stefnda endurspeglist í fyrrgreindri mismunun.

Bótakrafa stefnanda fái stoð í 1. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972, sem sé í raun hlutlæg bótaregla. Hvað sem því líði þá hafi stefndi sýnt af sér ásetning eða a. m. k. gáleysi, en starfsmenn stefnda hafi sérþekkingu á höfundarétti. Saknæmið leiði til hækkunar bóta. Álag ofan á greiðslu fyrir not í formi tvöfalds endurgjalds eigi rétt á sér hér.

Stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagstjóni, sbr. 2. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972. Stefndi hafi notað 301 sekúndu úr verki hennar. Miðað við opinbera gjaldskrá RÚV ohf. eigi að greiða 150.500 krónur á ári eða 301.000 krónur fyrir tvö ár, án virðisaukaskatts. Við birtingu án skriflegs leyfis sé rétt að bæta 100% álagi þar ofan á. Samtals sé hér um að ræða 602.000 krónur. Ofan á það skuli bætt að álitum 398.000 krónum vegna hagnaðar stefnda af nýtingu verksins, sbr. fjölda heimsókna á Borgarsögusafn á umræddu tímabili. Samtals nemi fjárhagslegt tjón stefnanda 1.000.000 króna, en þar sé ónefndur lögfræðikostnaður. Tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af háttsemi stefnda.

Miskabótakrafa stefnanda að fjárhæð 1.000.000 króna fái stoð í 3. mgr. 56. gr. sömu laga. Verkið standi stefnanda afar nærri og áfall hafi verið að sjá það nýtt án vitund ar og leyfis. Þá hafi efnið verið endurklippt án samráðs við hana. Áður sé þess getið að óljóst sé hvort nafn stefnanda hafi verið birt með verkinu, en slíkt sé skylt að gera samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 73/1972.

III

Stefndi hafnar málatilbúnaði stefnanda og byggir á því að sanngjörn þóknun hafi þegar verið greidd fyrir umrædda notkun myndefnis. Aðildarskortur sé fyrir hendi. Stefnandi hafi í upphafi afsalað öllum réttindum tengdum kvikmyndinni til Skarkala ehf. Hvað varði fyrirliggjandi afsal frá Skarkala ehf. til Dóttirdóttir ehf. þá sé síðarnefndi lögaðilinn ekki aðili að máli þessu. Í þessu felist skortur á lögvörðum hagsmunum. Í öllu falli sé hér um að ræða aðildarskort.

Því sé mótmælt að munnlegt afsal hafi átt sér stað 2017 eða 2018 til stefnanda.

Slíkt sé órökstutt, ósannað og gangi í berhögg við gögn málsins. Auk þess teldist slíkt samkomulag óbindandi gagnvart grandlausum viðsemjanda eins og stefnda.

Heimild framleiðanda fyrir notkun á myndefni hafi verið fyrir hendi, sbr. 8. gr. laga nr. 73/1972, og fullur greiðsluvilji af hálfu stefnda. Sanngjarnt endurgjald hafi verið greitt. Stefndi hafi gert allt í sínu valdi til að ná samningum við stefnanda.

Notkun á verkinu hafi aðeins talið 2 mínútur og 37 sekúndur og 11 ramma úr myndinni. Sum skot hafi verið notuð oftar en einu sinni. Heildarnotkun hafi því numið 3 mínútum, 27 sekúndum og 21 ramma. Við greiðslu stefnda á 158.000 krónum til félagsins Dóttirdóttir ehf., sem greidd hafi verið inn á fjárvörslureikning lögmanns stefnanda 22. september 2020, hafi verið miðað við 158 sekúndur, 500 krónur fyrir hverja sekúndu, í tvö ár.

Engri bótaskyldu sé til að dreifa af hálfu stefnda, enda hafi ekki verið brotið gegn 56. gr. laga nr. 73/1972. Ekki hafi verið um heimildarlausa notkun að ræða. Samþykki H-kvk-ef R-kvk-ef R-kvk-ef hafi legið fyrir og falið í sér heimild til aðklippa út ramma úr kvikmyndinni til notkunar í myndum sem framleiddar yrðu fyrir umrædda sýningu. Því sé hafnað að starfsmenn stefnda búi yfir sérþekkingu á höfundarétti og ásökunum um mismunun sé harðlega mótmælt. Einnig sé því mótmælt að notkunin hafi vegið að höfundaheiðri höfunda kvikmyndarinnar. Ekki hafi verið auðvelt að koma við nafnbirtingu, enda hafi myndirnar verið sýndar í „lúpu“ á sýningunni og því ekki unnt að hafa lista yfir aðstandendur í lok myndar.

Loks sé fjárhæð dómkröfu mótmælt sem of hárri og í engu samræmi við það sem tíðkist. Ekki sé það heldur í samræmi við 56. gr. laga nr. 73/1972 að gera bæði kröfu um bætur að álitum og bætur fyrir meint fjárhagstjón. Þá sé miskabótakröfu mótmælt sem órökstuddri og of hárri.

I V

Málið höfðar stefnandi til greiðslu skaðabóta vegna heimildarlausrar notkunar á myndefni úr kvikmyndinni Keep Frozen. Bótakrafan er tvíþætt. Fyrri þáttur kröfunnar varðar ætlað fjárhagslegt tjón stefnanda að fjárhæð 1.000.000 króna, sem sundurliðast í 602.000 krónur, sem stefnandi kveður sanngjarnt endurgjald fyrir notkun, og 398.000 krónur vegna ætlaðs hagnaðar stefnda af nýtingu verksins. Síðari þáttur kröfunnar varðar bætur vegna ófjárhagslegs tjóns, þ. e. miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna.

Kvikmyndir falla undir lög nr. 73/1972. Af athugasemdum með frumvarpi til laganna verður ráðið að í slíkum tilvikum öðlast þeir höfundarétt að heildarverkinu sem með listrænu framlagi eiga þátt í heildarsköpun þess og þá einkum höfundur kvikmyndahandritsins og leikstjórinn í sameiningu. Oftast fái framleiðandi kvikmyndarinnar þó með fyrirframgerðum samningi flestar þær heimildir sem höfundarétti fylgja, svo sem rétt til eintakagerðar, birtingar og hagnaðar af afnotum.

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 73/1972 telst höfundur verks sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur, þegar verk er birt. Gildir þetta einnig um höfunda, sem nota gervinöfn eða merki, þegar almennt er vitað hver þar felst að baki. Framangreindum ákvæðum skal einnig beita um framleiðanda kvikmyndaverks. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 73/1972 kemur fram að í reglunni felist hagræði til handa viðsemjanda höfundar, sem eigi að geta treyst því að hann semji við réttan umráðamann, ef engin sérstök atvik geri það tortryggilegt. Sá aðili teljist framleiðandi sem nafngreindur sé sem slíkur á eintökum verksins eða lýstur sé framleiðandi þegar verkið sé birt.

S á verktaki sem safnaði myndbrotum fyrir hönd stefnda sneri sér, eins og áður segir, til fyrirsvarsmanns Skarkala ehf. til að kanna hvort leyfi fengist fyrir notkun myndefnis í þágu sýningar Sjóminjasafns Reykjavíkur. T ók fyrirsvarsmaðurinn vel í þá beiðni þegar hún barst. Vísast um þau samskipti til málsatvikalýsingar hér að framan.

Hvað sem þessu líður þá var aldrei samið um greiðslur vegna notkunarinnar, sem ágreiningslaust er að stóð í tvö ár, sem stefnda var þó skylt að gera og mótmælir raunar ekki að staðið hafi til af hans hálfu, sbr. einkum tölvubréf V-kvk-ef M-kvk-ef, starfsmanns stefnda, 11. júlí 2018 til H-kvk-ef R-kvk-ef R-kvk-ef, og tölvubréf G-kk-ef B-kk-ef, safnstjóra Borgarsögusafns Reykjavíkur, 18. júní 2020 til lögmanns stefnanda. Eins og áður segir heyrir Sjóminjasafn Reykjavíkur undir Borgarsögusafnið.

Eftir stendur þá það álitaefni hver eigi hinn fjárhagslega rétt tengdan höfundarverkinu sem fólst í umræddri kvikmynd. Í þeim efnum byggir stefnandi á því að hún hafi í raun verið eini aðilinn sem bær hafi verið til að ráðstafa þeim rétti með samningi.

Stefndi krefst ekki frávísunar en bendir á að rétt geti verið að vísa málinu frá dómi að frumkvæði dómsins á grundvelli 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 þar sem kröfugerð stefnanda taki til réttinda annarra rétthafa sem ekki séu aðilar málsins.

Í 7. gr. laga nr. 73/1972 er mælt fyrir um að séu tveir menn eða fleiri höfundar að sama verki, og framlög þeirra verði ekki aðgreind hvert frá öðru sem sjálfstæð verk, þá eigi þeir saman höfundarétt að verkinu. Af athugasemdum með frumvarpi til laganna verður þó ráðið að þennan rétt þurfa höfundar ekki að sækja í sameiningu. Í þessu fel stað engin skylda stendur hér til samaðildar, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991, andstætt því sem stefndi hefur byggt á í málinu.

Af fyrrgreindum lögskýringargögnum verður einnig ráðið að ef samhöfundar hafa ekki sjálfir samið með sér um skiptingu þóknunar fyrir afnot verksins ber að ákveða þeim hlut að tiltölu við framlög þeirra, hvers um sig. Stefnandi var leikstjóri umræddrar kvikmyndar og hefur ekkert komið fram um að hún hafi afsalað sér réttindum sem slíkur. Hvað handritshöfunda varðar þá voru þeir þrír talsins, eins og áður segir, þ. e. stefnandi, H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf og H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf. Ekkert liggur fyrir um að H-kvk-nf R-kvk-nf hafi framselt Skarkala ehf. réttindi sín sem handritshöfundur, enda þótt hún hafi síðar komið að skjalagerð sem fyrirsvarsmaður Skarkala ehf. þegar það félag afsalaði sér réttindum sínum, eins og nánar er rakið hér á eftir. Þá liggja engin gögn fyrir í málinu um framsal H-kk-ef Þ-kk-ef eða H-kvk-ef R-kvk-ef á réttindum þeirra sem handritshöfunda til stefnanda.

Stefnandi afsalaði sér fjárhagslegum réttindum sínum sem handritshöfundur með sérstökum samningi, dags. 15. janúar 2013, til Skarkala ehf., sem var framleiðandi myndarinnar. Hvorki fyrirliggjandi gögn né framburður H-kvk-ef R-kvk-ef R-kvk-ef, fyrirsvarsmanns Skarkala ehf., fyrir dómi styðja þá staðhæfingu stefnanda að samningurinn hafi ekki átt að hafa réttaráhrif samkvæmt efni sínu. Verður staðhæfing stefnanda því ekki lögð til grundvallar að þessu leyti. Þess skal þó getið að ekki verður séð að stefnandi hafi þar með afsalað rétti sínum samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. laga nr. 73/1972, eins og nánar er rakið hér á eftir, en þar er um að ræða ófjárhagsleg réttindi.

Skarkali ehf. afsalaði síðar öllum réttindum, þar með talið höfundarétti og skyldum réttindum, vegna kvikmyndarinnar Keep Frozen til félagsins Dóttirdóttir ehf. með afsali 13. maí 2020. Í þessu samhengi skal þess getið að undir rekstri málsins lagði stefnandi fram svokallaða yfirlýsingu um afsal, dags. 21. maí 2021. Þar segir: „Ég undirrituð, H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf, kt. [...] f. h. Skarkala ehf., kt. [...], lýsi því yfir að ég hef afsalað öllum réttindum, hverju nafni sem þau nefnast, þ. m. t. höfundarrétti og skyldum réttindum, þ. m. t. rétti til framsals og birtingar, vegna heimildarmyndarinnar Keep Frozen, til höfundarins og leikstjórans H-kvk-ef R-kvk-ef G-kvk-ef, kt. [...], sem og félags í hennar eigu Dóttirdóttir ehf., kt. [...]. Þennan skilning skal einnig leggja í fyrra afsal sem ég undirritaði f. h. Skarkala ehf. þann 13. maí 2020. Bæði afsölin ná til allra útistandandi réttinda sem eru eða kunna að vera til staðar, svo sem vegna birtingar sem þegar hefur átt sér stað en ekki verið gengið frá samkomulagi um.“ Þess skal getið að stefnandi byggir ekki á því í málinu að fyrrgreint afsal frá Skarkala ehf. gangi gegn 2. mgr. 28. gr. laga nr. 73/1972.

Að virtum þessum tveimur skjölum er ljóstað Skarkali ehf. getur engin réttindi átt sem tengjast máli þessu. Aftur á móti miðar fyrrgreint afsal, dags. 13. maí 2020, ekki við það að stefnandi öðlist rétt Skarkala ehf., heldur félagið Dóttirdóttir ehf., sem raunar á ekki aðild að máli þessu. Svokölluð yfirlýsing um afsal, dags. 21. maí 2021, ber með sér að Skarkali ehf. líti svo á að réttindum hafi verið afsalað bæði til stefnanda og félagsins Dóttirdóttir ehf. Hvað sem þeirri síðari afstöðu Skarkala ehf. líður þá var það félag ekki í aðstöðu 21. maí 2021 til að mæla fyrir um annað afsal réttinda sem félagið hafði þegar ráðstafað með afdráttarlausum og bindandi hætti í heild sinni til Dóttirdóttir ehf. 13. maí 2020. Að virtum þessum tveimur skjölum telst umboð, dags. 13. maí 2020, sem áður er vikið að, enga þýðingu hafa við úrlausn málsins, enda reynir hér einungis á þau réttindi sem stefnandi á persónulega þar sem málið er ekki höfðað á grundvelli umboðs vegna réttinda annarra.

Þrátt fyrir að allt þetta beri með sér að Dóttirdóttir ehf. njóti fjárhagslegra réttinda í tengslum við vinnu stefnanda sem handritshöfundar þá er einungis einu sinni minnst á félagið í stefnu. Nánar tiltekið segir í stefnu að með afsalinu 13. maí 2020 hafi Skarkali ehf. ráðstafað „öllum mögulegum réttindum að verkinu Keep Frozen til fyrirtækis stefnanda, Dótturdóttir ehf.“, en enga skýringu er þar að finna á því hvernig stefnandi leiði síðan rétt sinn frá félaginu. Fyrir dómi lýsti stefnandi því aðeins yfirað hún teldi sig hafa heimild frá Dóttirdóttir ehf. til að „sækja allan rétt“.

Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að stefnandi væri hluthafi í félaginu Dóttirdóttir ehf., sem virðist raunar óumdeilt í málinu, þá er ekki þar með sagt að fyrrgreind réttindi lögaðilans hafi verið framseld stefnanda. Stefna málsins víkur ekki einu orði að þessu atriði. Í greinargerð benti stefndi á þetta atriði og hafði uppi málsástæðu um aðildarskort. Þrátt fyrir þetta hefur stefnandi ekki lagt fram í málinu gögn sem bera með sér að hún leiði rétt sinn að einhverju leyti frá félaginu Dóttirdóttir ehf., svo sem með afsali frá því félagi. Raunar hefur stefnandi ekki lagt nein gögn fram í málinu um félagið Dóttirdóttir ehf., enda þótt henni hefði verið það í lófa lagið og tilefni til þess ærið í ljósi fyrrgreinds málatilbúnaðar stefnda.

Að öllu framangreindu virtu telst ósannað að stefnandi sé persónulega handhafi þeirra fjárhagslegu réttinda sem fylgdu vinnu handritshöfunda að myndinni. Að þessu leyti er uppi aðildarskortur, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Gerist þess þá ekki þörf að greina sérstaklega á milli framlags stefnanda sem handritshöfundar annars vegar og framlags annarra handritshöfunda hins vegar. Eftir sem áðure r stefnandi handhafi þeirra fjárhagslegu réttinda sem leiða af hlutverki hennar sem leikstjóra, en í þeim efnum hefur stefnandi ekki afsalað sér nokkrum rétti. Verður lagt til grundvallar að í þessu felist að stefnandi eigi helming fjárhagslegra réttinda í tengslum við fyrrgreinda birtingu, sbr. athugasemdir með frumvarpi því er síðar varð að lögum nr. 73/1972. Í samræmi við það sem að framan greinir var H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf, fyrirsvarsmaður Skarkala ehf., ekki bær til að ráðstafa þeim réttistefnandaí fyrrgreindum samningsumleitunum hennar og stefnda sem áður er getið.

Stefnandi byggir bótakröfu sína á 56. gr. laga nr. 73/1972. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins skal sá sem hefur brotið gegn lögunum af ásetningi eða gáleysi greiða bætur vegna brotsins. Þótt brot sé framið í góðri trú skuli heimilt að ákveða þeim sem orðið hafi fyrir tjóni bætur úr hendi hins brotlega. Í 2. mgr. ákvæðisins er mælt fyrir um það að við ákvörðun bóta samkvæmt 1. mgr. skuli ekki eingöngu miða við það beina fjárhagstjón sem höfundur eða annar rétthafi hafiorðið fyrir, heldur beri auk þess að líta til þess fjárhagslega hagnaðar sem hinn brotlegi hafihaft af brotinu. Verði ekki færðar sönnur á tjón brotaþola eða hagnað hins brotlega skuli ákveða bætur að álitum hverju sinni. Loks er mælt fyrir um það í 3. mgr. ákvæðisins að dæma megi höfundi eða öðrum rétthafa bætur fyrir miska vegna brots á lögunum.

Bótakrafa stefnanda er, eins og áður segir, tvíþætt. Hvað fyrri þáttinn varðar, þ. e. fjárhagslegt tjón stefnanda, þá liggur fyrir að stefndi nýtti myndefnið í tvö ár án þess að ganga frá samningi um greiðslu. Þá er þess áður getið að fyrirsvarsmaður Skarkala ehf. var í öllu falli ekki bær til að ráðstafa réttindum stefnanda að þessu leyti. Að mati dómsins teljast uppfyllt skilyrði 1. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972 til að stefnda verði gert að greiða stefnanda bætur vegna þeirrar notkunar, sem stefnandi átti einkarétt á sem höfundur samkvæmt 2. gr. sömu laga. Ekki verður þó fallist áþað með stefnanda að í þessari tilteknu háttsemi stefnda felist brot gegn öðrum lagareglum sem stefnandi hefur vísað til í málatilbúnaði sínum og áður er getið.

Stefnandi hefur lagt fyrir dóminn útreikninga sína á þvíhversu margar sekúndur mynd efnisins stefndi nýtti á sýningu sinni. Stefndi þrætir ekki fyrir notkunina en byggir á því að um færri sekúndur sé hér að ræða. Stefndi, sem útbjó umrætt sýningarefni og sýndi á Sjóminjasafni Reykjavíkur, hefur aftur á móti ekki lagt fram eintak af sýningar efninu fyrir dóminn, en það stóð honum nær að gera en stefnanda og var raunar í lófa lagið, svo sem til að sýna fram á að hluti myndefnisins birtist oftar en einu sinni í sýningarefni Sjóminjasafnsins. Eins og atvikum málsins er háttað nægði stefnda ekki í þessum efnum að leiða fyrir dóm verktaka sinn sem einfaldlega lýsti útreikningi sínum á tímalengdinni. Verður því sá tími sem stefnandi miðar dómkröfu sína við lagður hér til grundvallar, þ. e. 301 sekúnda. Stefnandi telst aftur á móti hvorki hafa sýnt fram á beint fjárhagstjón sitt né hagnað stefnda af brotinu. Við þær aðstæður ber að ákveða bætur að álitum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 21. mars 1985 í máli nr. 114/1983, sem birtur er í dóma safni réttarins 1985 á bls. 331. Í þeim efnum verður ekki fram hjá því litið að stefnandi og aðrir aðstandendur kvikmyndarinnar gengu frá svokölluðum aðstandendalista, sem birtist í lok myndarinnar, með þeim hætti að þar stóð „© 2016 S-kk-nf“, enda þótt gögn málsins leiði í ljós, eins og áður er rakið, að Skarkali ehf. fór í reynd ekki með höfundaréttindi stefnanda sem leikstjóra. Að mati dómsins réttlæta atvik málsins því ekki að hér verði beitt heimild til tvöföldunar bótafjárhæðar, sbr. ummæli í athugasemdum með frumvarpi því er síðar varð að breytingarlögum nr. 93/2010, sem færðu 56. gr. laga nr. 73/1972 í núverandi horf. Teljast bætur því hæfilega metnar 150.5 00 krónur, en eins og áður segir er hér aðeins um að ræða bætur vegna fjárhagslegra réttinda stefnanda sem leikstjóra þann tíma sem óheimil nýting stóð yfir, en ekki bætur vegna framlags handritshöfunda.

Síðari þáttur bótakröfu stefnanda snýr að ófjárhagslegu tjóni. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 73/1972 er skylt, eftir því sem við getur átt, að geta nafns höfundar bæði á eintökum verks og þegar það er birt. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins er óheimilt að breyta verki höfundar eða birta það með þeim hætti eða í því samhengi að skert geti höfundarheiður hans eða höfundarsérkenni. Í 3. mgr. ákvæðisins er loks mælt fyrir um að ógilt sé afsal höfundar á rétti samkvæmt þessari grein, nema um einstök tilvik sé að ræða, sem skýrt séu tilgreind bæði um tegund og efni.

Ekkert liggur fyrir um að stefnandi hafi sem leikstjóri og einn þriggja handritshöfunda afsalað sér nokkrum rétti samkvæmt 4. gr. laga nr. 73/1972, sem er annars eðlis en þau fjárhagslegu réttindi sem fjallað er um hér að framan, sbr. einkum fyrrnefnt ákvæði 3. mgr. 4. gr. og 1. mgr. 27. gr. sömu laga. Bar stefnda að gæta að rétti stefnanda samkvæmt 1. mgr. 4. gr. þannig að nafn hennar kæmi fram við sýningu myndefnisins. Stefndi hefur byggt á því að óhagræði hafi verið af því að tvinna slíka nafnbirtingu inn í sjálft myndbandið, en að mati dómsins hefði auðveldlega mátt bregðast við því á annan hátt án mikillar fyrirhafnar, svo sem með skilti með upplýsingum um nafn stefnanda og aðkomu hennar að kvikmyndinni Keep Frozen, en þess var getið í fyrrgreindum aðstandendalista, sem birtist í lok myndarinnar, að stefnandi væri í senn leikstjóri og handritshöfundur. Gat stefnda því ekki dulist sú aðkoma stefnanda að kvikmyndinni. Starfsemi stefnda að þessu leyti felur í sér starfrækslu safns sem er ætlað öllum almenningi og mátti því gera þær kröfur til hansað gætt væri að fyrrgreindum rétti stefnanda, enda er ekki byggt á því af hálfu stefnda að með hinu samsetta efni á sýningu Sjóminjasafnins hafi orðið til nýtt og sjálfstætt verk, óháð höfundarétti að hinu eldra, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 73/1972. Að mati dómsins teljast starfsmenn stefnda því hafa sýnt af sér gáleysi í þessum efnum og teljast uppfyllt skilyrði til að dæma stefnanda bætur á grundvelli 3. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972. Þykja bætur til stefnanda, að teknu tilliti til atvika málsins, hæfilega ákvarðaðar 200.000 krónur. Hvað varðar 2. mgr. 4. gr. laganna þá telst stefnandi aftur á móti ekki hafa fært haldbær rök fyrir þeirri staðhæfingu sinniað notkun myndefnis úr kvikmyndinni Keep Frozen hafi skert höfundarheiður hennar eða höfundarsérkenni. Raunar benda upphafleg samskipti aðila ekki til þess að stefnandi hafi talið á sig hallað í þessum efnum heldur fremur að henni hafi verið umhugað um réttmætt endurgjald vegna notkunar myndefnisins, sbr. meðal annars fyrrgreint erindi Myndstefs, fyrir hönd stefnanda, dags. 14. maí 2020, til stefnda.

Samtals ber því að dæma stefnda til að greiða stefnanda 350.500 krónur í skaðabætur. Stefnandi krefst jafnframt dráttarvaxta og miðar upphafstíma dráttarvaxtakröfu sinnar við þingfestingardag, þ. e. 12. janúar 2021. Stefndi mótmælir, eins og áður segir, bótakröfu stefnanda. Samkvæmt 1. málslið 9. gr. laga nr. 38/2001 skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, en það gerði stefnandi fyrst að mati dómsins við höfðun málsins 7. janúar 2021. Verða dráttarvextir því dæmdir frá 7. febrúar 2021.

Í greinargerð stefnda er vakin athygli á því að fyrir höfðun málsins hafði stefndi þegar greitt 158.000 krónur vegna notkunar á fyrrgreindu myndefni. Ágreiningslaust erþó að sú greiðsla var innt af hendi til félagsins Dóttirdóttir ehf. Áður er rakið að umrætt félag telst ekki aðili málsins. Ekki getur því komið til þess að frá framangreindum bótum til stefnanda verði dregin sú fjárhæð, enda byggist niðurstaða dómsins um skaðabætur einungis á rétti stefnanda en tekur ekki til fyrrgreinds lögaðila.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu verður stefnda gert að greiða stefnanda samtals 350.500 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. febrúar 2021 til greiðsludags.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu og á grundvelli heimildar í 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda hluta málskostnaðar hennar sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið A-kvk-nf T-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið D-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

A-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S OR Ð:

Stefndi, Reykjavíkurborg, greiði stefnanda, H-kvk-þgf R-kvk-þgf G-kvk-þgf, 350.5 00 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. febrúar 2021 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

A-kk-nf H-kk-nf