X-624/2012

I.

Mál þetta, sem þingfest var 14. desember 2012, var tekið til úrskurðar 15. apríl sl. Sóknaraðili er Skollaborg ehf. en varnaraðili er LBI hf.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð 51.049.741 króna verði við slit varnaraðila samþykkt sem almenn krafa skv. 113. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar að skaðlausu úr hendi sóknaraðila samkvæmt mati dómsins.

II.

Sóknaraðili var eigandi hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóðnum Peningabréf Landsbankans ISK, sem starfræktur var af Landsvaka hf., þáverandi dótturfélagi varnaraðila. Var sjóðurinn fjárfestingarsjóður sem starfaði í samræmi við ákvæði III. kafla A í lögum nr. 30/2003, um verðbréfa- og fjárfestingarsjóði. Með samningi, dags. 23. október 2003, hafði Landsvaki hf., á grundvelli 18. gr. laga nr. 30/2003, útvistað tilteknum verkefnum til varnaraðila. Meðal þeirra verkefna sem varnaraðili hafði þannig tekið að sér voru reikningshald, uppgjör og skýrslugerð vegna sjóða í rekstri Landsvaka, mat á verðmæti verðbréfa og annarra eigna sjóða í rekstri þess félags, útreikningur innlausnarvirðis, markaðssetning, þjónusta við viðskiptavini, innra eftirlit, regluvarsla og frágangur viðskipta. Rekstur sjóðsins og fjárfestingarákvarðanir voru þó áfram á hendi Landsvaka hf., enda óheimilt að fela öðrum þau verkefni, sbr. tilvitnaða 18. gr. Enn fremur hafði varnaraðili með höndum vörslu fjármálagerninga sjóðsins á grundvelli samnings við Landsvaka hf., sbr. 20. gr. laganna. Eign sóknaraðila í sjóðnum, í formi hlutdeildarskírteina, var varðveitt á vörslureikningi sóknaraðila hjá varnaraðila.

Í samræmi við ákvæði laga nr. 30/2003 veitti peningamarkaðssjóðurinn viðtöku fjármunum til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og öðrum eignum. Samkvæmt útboðslýsingu sjóðsins, dags. 23. júlí 2008, var markmiðið með honum að ná góðri ávöxtun og dreifingu áhættu með því að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum og víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga, að mati stjórnar Landsvaka hf. Var virði sjóðsins reiknað út frá metnu innlausnarvirði eigna hans á hverjum degi.

Samkvæmt ákvörðun stjórnar Landsvaka hf. að morgni 6. október 2008 var lokað fyrir viðskipti með hlutdeildarskírteini í öllum peningamarkaðssjóðum félagsins, þar á meðal Peningabréfum Landsbankans ISK.

Hinn 7. október 2008 beitti Fjármálaeftirlitið heimild stjórnvalda samkvæmt 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 og tók yfir starfsemi Landsbanka Íslands og skipaði honum skilanefnd. Í kjölfarið, hinn 9. sama mánaðar, var hluti af eignum, réttindum og skyldum varnaraðila, þar með talið eignarhald yfir Landsvaka hf., flutt yfir til NBI hf., nú Landsbankans hf., samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Hinn 28. sama mánaðar tilkynnti stjórn Landsvaka hf. til Kauphallar Íslands þá ákvörðun sína að slíta Peningabréfum Landsbankans ISK og óskaði eftir afskráningu sjóðsins. Í kjölfarið voru sjóðsfélögum greidd 68,8% af þeirri fjárhæð sem þeir áttu í sjóðnum. Var sjóðsfélögum jafnframt tilkynnt að um fullnaðaruppgjör væri að ræða.

Með gildistöku laga nr. 44/2009 hinn 22. apríl 2009 hófst slitameðferð varnaraðila og 29. sama mánaðar skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur honum slitastjórn. Samkvæmt lögum nr. 44/2009 gilda reglur laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. í meginatriðum um slitameðferð fjármálafyrirtækja, þar á meðal um meðferð krafna á hendur slíku fyrirtæki. Slitastjórnin birti innköllun 30. apríl 2009 og rann kröfulýsingarfrestur út 30. október sama ár. Sóknaraðili lýsti skaðabótakröfu á hendur varnaraðila að fjárhæð 51.049.741 króna, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. október 2008 til greiðsludags, vegna þess mismunar sem væri á hinni útborguðu fjárhæð og þeirri fjárhæð sem hefði verið uppgefið markaðsvirði inneignar hans í sjóðnum við slit hans. Var um rétthæð kröfunnar vísað til 112. og 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfunni, m.a. með vísan til þess að ekki hefði verið sýnt fram á að um bótaskylda háttsemi hefði verið að ræða. Sóknaraðili mótmælti afstöðu slitastjórnar, en ágreiningur aðila varð ekki jafnaður. Í kjölfarið var ákveðið að vísa ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms skv. 1120. gr., sbr. 171. gr., laga nr. 21/1991.

III.

Sóknaraðili kveður kröfu sína vera skaðabótakröfu að fjárhæð 51.049.741 króna vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir þegar Landsvaki hf. ákvað hinn 28. október 2008 að greiða einungis út 68,8% af verðmæti hlutdeildarskírteina í Peningabréfum Landsbankans ISK, sem þá hafi numið alls 163.620.964 krónum. Hafi tjón þetta orðið vegna bótaskyldrar hegðunar þáverandi bankastjóra, annarra yfirmanna og starfsmanna varnaraðila, en varnaraðili beri ábyrgð á tjóni sóknaraðila á grundvelli almennu skaðabótareglunnar og reglna skaðabótaréttarins um vinnuveitandaábyrgð. Fyrir liggi að orsakatengsl séu á milli tjóns sóknaraðila og háttsemi þeirra starfsmanna er lotið hafi boðvaldi varnaraðila. Einnig sé ljóst að starfsmenn og stjórnendur Landsvaka hf. hafi starfað innan vébanda varnaraðila og annast tengsl við stjórnendur hans, líkt og þeir væru starfsmenn varnaraðila.

Rekja megi tjón sóknaraðila til skaðabótaskyldrar vanrækslu starfsmanna varnaraðila á því að fara eftir meginreglum II. kafla laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, sem tryggja eigi fjárfestavernd. Þannig hafi varnaraðili ekki farið eftir meginreglu 18. gr. laganna um bestu framkvæmd. Þá hafi starfsmenn Landsvaka hf., sem varnaraðili beri húsbóndaábyrgð á, brotið gegn þeim áskilnaði um fjárfestingarheimildir peningamarkaðssjóða sem fram komi í 1. tl. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Sé í því sambandi vísað til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, 4. hefti bls. 225, þar sem fram komi að draga megi í efa að verðbréf tiltekinna útgefenda, sem í raun hafi ekki verið annað en greiðslufrestur á skuld sem útgefandi hafi ekki getað greitt á gjalddaga, hafi fullnægt framangreindu skilyrði.

Frá falli varnaraðila hafi af og til birst fréttir af sakamálarannsókn á starfsháttum varnaraðila fyrir hrun. Markaðsmisnotkun í útlánastarfsemi í starfsemi bankans sé nú á almanna vitorði en hafi ekki verið það fyrir hrun. Varnaraðili hafi vitað í hvað stefndi en allt að einu farið fram með óábyrgum hætti. Taki núverandi stjórnendur varnaraðila undir saknæma starfsemi varnaraðila í fyrirliggjandi stefnu gegn fyrri stjórnendum bankans.

Sóknaraðili kveðst og byggja á því að varnaraðili hafi fengið greiddar, eða muni fá greiddar, bætur frá tryggingarfélagi varnaraðila vegna bótaskyldrar háttsemi starfsmanna hans. Sé gerð krafa til þess að sóknaraðili fái greiðslu af þessum bótum. Slíkar bætur, hvort sem þær hafi verið greiddar eða verði greiddar, séu sérgreind eign eða réttindi sóknaraðila skv. 1. ml. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, en varnaraðili hafi ekki tilkynnt sóknaraðila um rétt sinn, skv. 2. ml. sömu lagagreinar, þrátt fyrir að varnaraðila hafi mátt vera ljóst af kröfulýsingu sóknaraðila að sóknaraðili geri kröfu um greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem sóknaraðili telji að starfsmaður varnaraðila hafi valdið.

IV.

Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili hafi í málatilbúnaði sínum ekki útlistað með fullnægjandi hætti hvaða málsástæður hans lúti að starfsemi varnaraðila og hverjar lúti að dótturfélagi hans, Landsvaka hf. Sé þar lítill greinarmunur gerður á þessum tveimur fjármálafyrirtækjum, en þau hafi bæði verið sjálfstæðir lögaðilar. Því síður hafi sóknaraðili skýrt hvaða þættir málsins falli undir ábyrgð hvors aðila um sig. Sé því mótmælt sem ósönnuðu að boðvaldstengsl hafi verið milli starfsmanna Landsvaka hf. og varnaraðila þannig að reglur skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð taki til atvika að því leyti.

Varnaraðili mótmæli því að við lokun peningamarkaðssjóðsins og útgreiðslu úr honum hafi varnaraðili skapað sér bótaskyldu, enda hafi varnaraðili ekki haft neina aðkomu að þeirri ákvörðun. Sóknaraðili hafi í málatilbúnaði sínum látið nægja að vísa almennt til þess að hina meintu skaðabótaskyldu háttsemi megi rekja til meintrar vanrækslu starfsmanna varnaraðila, en hvergi komi þar fram í hverju hún eigi að hafa falist. Sé þessum fullyrðingum mótmælt sem ósönnuðum. Á sama hátt sé mótmælt þeirri staðhæfingu sóknaraðila að varnaraðili hafi gagnvart sóknaraðila hvorki farið eftir meginreglum II. kafla laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti né meginreglu 18. gr. laganna um bestu framkvæmd, ásamt því að varnaraðili og/eða Landsvaki hf. hafi brotið gegn áskilnaði 1. tl. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 30/2003.

Sóknaraðili hafi hvorki gert viðhlítandi grein fyrir bótakröfu sinni né sýnt fram á orsakasamband á milli meints tjóns síns og saknæms og ólögmæts atferlis á ábyrgð varnaraðila. Þá hafi hann ekki heldur skýrt í málatilbúnaði sínum hvernig innlausnarverð hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóðnum hefði getað haldist óbreytt eftir að lokað var fyrir innlausn þeirra hinn 6. október 2008, svo sem hann virðist miða útreikning kröfu sinnar við. Loks sé á það bent að það hafi ekkert með kröfu hans á hendur varnaraðila að gera hvort varnaraðili hafi verið með ábyrgðartryggingu skv. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

V.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst sóknaraðili þess að viðurkennd verði við slit varnaraðila krafa hans um skaðabætur vegna þess mismunar sem var á skráðu innlausnargengi hlutdeildarskírteina hans í Peningabréfum Landsbankans ISK hinn 6. október 2009, þegar ákvörðun var tekin um að loka fyrir innlausnir úr sjóðnum, og útgreiddrar fjárhæðar til hans við slit sjóðsins hinn 28. sama mánaðar. Byggir sóknaraðili á því að sú 31,2% skerðing sem orðið hafi á heildareign hans í sjóðnum, og nemi 51.049.741 krónu, hafi orðið vegna bótaskyldrar háttsemi stjórnenda og/eða annarra starfsmanna varnaraðila, sem varnaraðili beri ábyrgð á samkvæmt almennu skaðabótareglunni og reglum skaðabótaréttarins um vinnuveitandaábyrgð. Telur sóknaraðili að rekja megi þetta tjón hans til vanrækslu starfsmanna varnaraðila á því að fara eftir meginreglum II. kafla laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, sem tryggja eigi fjárfestavernd, sérstaklega 18. gr. laganna um bestu framkvæmd. Sóknaraðili hefur þó ekkert afmarkað frekar í hverju brot varnaraðila hafi falist eða hvernig þau hafi leitt til tjóns hans, sérstaklega með tilliti til þeirrar verkaskiptingar sem til staðar var í starfsemi peningamarkaðssjóðsins milli rekstraraðilans Landsvaka hf. og varnaraðila, og áður hefur verið lýst. Sama gildir og um staðhæfingu sóknaraðila um að tjón hans megi rekja til brots Landsvaka hf. á áskilnaði 1. tl. 1. mgr. 30. gr. laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði nr. 30/2003, um fjárfestingarheimildir peningamarkaðssjóða. Með hliðsjón af framangreindu, auk þess sem ekki verður fallist á að varnaraðili geti með nokkrum hætti borið vinnuveitandaábyrgð á meintum brotum í starfsemi framangreinds dótturfélags síns.

Sóknaraðili hefur lagt fram í málinu afrit af ákæru á hendur tilgreindum stjórnendum varnaraðila vegna meintra brota þeirra á lögum um verðbréfaviðskipti og almennum hegningarlögum, auk afrits stefnu í tveimur einkamálum sem slitastjórn varnaraðila höfðaði, annars vegar á hendur fyrirtækjum er veittu varnaraðila ýmsa endurskoðunarþjónustu og hins vegar á hendur tilgreindum stjórnendum og vátryggjendum varnaraðila vegna tilgreindra greiðslna sem bankinn innti af hendi hinn 6. október 2008. Þá krafðist sóknaraðili þess undir rekstri máls þessa að frekari meðferð þess yrði frestað þar til fyrir lægi niðurstaða í framangreindu sakamáli, en kröfu hans um frestun var hafnað með ákvörðun dómsins hinn 12. júní 2013. Þrátt fyrir framangreint verður engan veginn ráðið af málatilbúnaði sóknaraðila, bæði í greinargerð og málflutningi, hvernig hann hygðist undirbyggja kröfur sínar með skjölum úr þessum dómsmálum eða hvernig ætluð brot og meint saknæm háttsemi stjórnenda eða annarra starfsmanna varnaraðila í rekstri bankans hafi orsakað tjón hans. Verður óljósum málsástæðum sóknaraðila þar að lútandi því hafnað.

Með hliðsjón af framanrituðu telur dómurinn að sóknaraðili hafi á engan hátt sýnt fram á að skilyrði séu fyrir bótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila vegna háttsemi stjórnenda eða annarra starfsmanna í starfsemi varnaraðila eða dótturfélags hans, Landsvaka hf. Verður kröfu sóknaraðila þar um því hafnað.

Þegar af þeirri ástæðu að hafnað hefur verið kröfu sóknaraðila um að viðurkennd verði skaðabótakrafa hans á hendur varnaraðila í máli þessu kemur ekki til álita og verður hafnað málsástæðu sóknaraðila er lýtur að rétti hans til vátryggingabóta sem varnaraðili kunni að fá greiddar vegna bótaskyldrar háttsemi starfsmanna varnaraðila.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða dómsins að hafna beri öllum kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðila í máli þessu.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 178. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 700.000 krónur.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Kröfum sóknaraðila, Skollaborgar ehf., á hendur varnaraðila, LBI hf., er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 700.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf