E-1476/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 10. janúar síðastliðinn, er höfðað 6. nóvember 2012.

Stefnandi er Vélaverkstæði Jóhanns Ólafs ehf., Reykjavíkurvegi 70, Hafnarfirði.

Stefndu eru H-kk-nf J-kk-nf, Hamrabyggð 34, Hafnarfirði, J-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, Burknavöllum 17 C, Hafnarfirði, og B-kk-nf H-kk-nf, Brekkuási 19, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

Að stefndu H-kk-nf og B-kk-nf verði in solidum dæmdir til greiðslu skuldar að fjárhæð 928.412 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 4. gr. laganna, af 693.594 krónum frá 31. desember 2008 til 15. mars 2011, af 928.412 krónum frá 15. mars 2011 til 16. maí 2012, en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr., laga nr. 38/2001.

Að stefndi H-kk-nf verði dæmdur til endurgreiðslu óheimilla úttekta, alls að fjárhæð 9.210.169 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 4. gr. laganna, af 1.828.044 krónum frá 31. desember 2005 til 31. desember 2006, af 4.336.014 krónum frá 31. desember 2006 til 31. desember 2007, af 4.972.631 krónum frá 31. desember 2007 til 31. desember 2008, af 5.965.896 krónum frá 31. desember 2008 til 31. desember 2009, af 7.436.121 krónu frá 31. desember 2009 til 31. desember 2010, af 8.120.651 krónu frá 31. desember 2010 til 31. desember 2011, af 9.210.169 krónum frá 31. desember 2011 til 16. maí 2012, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Að stefndi H-kk-nf verði dæmdur til að endurgreiða oftekinn lífeyrissjóð, að fjárhæð 8.484.176 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 4. gr. laganna, af 1.910.410 krónum frá 31. desember 2006 til 31. desember 2007, af 4.201.641 krónu frá 31. desember 2007 til 31. desember 2008, af 5.489.850 krónum frá 31. desember 2008 til 31. desember 2009, af 6.780.851 krónu frá 31. desember 2009 til 31. desember 2010, af 8.105.374 krónum frá 31. desember 2010 til 31. desember 2011, af 8.433.707 krónum frá 31. desember 2011 til 31. maí 2012, af 8.484.176 krónum frá 31. maí 2012 til 16. maí 2012, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Að stefndu H-kk-nf og J-kk-nf verði in solidum dæmdir til greiðslu á 10.026.239 krónum ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 4. gr. laganna, af 311.405 krónum frá 31. desember 2005 til 31. desember 2006, af 500.478 krónum frá 31. desember 2006 til 31. desember 2009, af 1.799.313 krónum frá 31. desember 2009 til 31. desember 2010, af 6.728.764 krónum frá 31. desember 2010 til 31. desember 2011, af 9.533.367 krónum frá 31. desember 2011 til 31. mars 2012, af 10.026.239 krónum frá 31. mars 2012 til 16. maí 2012, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Loks er krafist málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu og málskostnaðar.

I

Málsatvik og yfirlit ágreiningsefna

Vélaverkstæði Jóhanns Ólafs ehf. var stofnað árið 1963 af J-kk-þgf Ó-kk-þgf J-kk-þgf. J-kk-nf Ó-kk-nf stjórnaði fyrirtækinu frá stofnun þess 1963 fram til 1986. Árið 1986 tóku systkinin J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, G-kk-nf K. J-kk-nf, E-kvk-nf J-kvk-nf og stefndi H-kk-nf J-kk-nf við rekstri fyrirtækisins. Á árinu 2002 seldi E-kvk-nf bræðrum sínum eignarhluta sinn að jöfnu. Áður en systkinin fengu félagið fyrir arf unnu allir bræðurnir á verkstæðinu. J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf hefur unnið í fyrirtækinu frá stofnun en var til sjós að töluverðu leyti frá 1964 til 1965 og árin 1973 og 1974. Hann vann einnig ýmis verkefni ótengd fyrirtækinu. G-kk-nf og H-kk-nf hófu störf hjá félaginu síðar, G-kk-nf starfaði sem rennismiður og sá um húsnæðismál fyrirtækisins á meðan H-kk-nf vann á skrifstofu félagsins.

Stefndi H-kk-nf hóf störf hjá félaginu árið 1966, fyrst sem starfsmaður á skrifstofu og á verkstæði. Á árunum 1972-1975 var H-kk-nf í námi erlendis en starfaði á vélaverkstæðinu í leyfum. Þegar hann kom heim frá námi vann hann aðallega á skrifstofu félagsins en eftir að faðir hans féll frá árið 1986 varð stefndi H-kk-nf framkvæmdarstjóri fyrirtækisins. Á þeim tíma var hlutafé félagsins í eigu fjögurra systkina en eftir kaup bræðranna þriggja á eignarhlut E-kvk-ef urðu eignarhlutföll þeirra eftirfarandi: J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf 41,727 hlutir, G-kk-nf J-kk-nf 29,136 hlutir og H-kk-nf J-kk-nf 29,136 hlutir.

Bræðurnir skiptu með sér störfum og ábyrgð innan félagsins með þeim hætti að J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf var stjórnarformaður og H-kk-nf J-kk-nf framkvæmdarstjóri. J-kk-nf G-kk-nf var og er verkstjóri véla- og viðhaldsdeildar. Starf H-kk-ef var eins konar bókhaldsstarf. Hann tók við tímaskýrslum starfsmanna og lét þær í hendurnar á bókara sem gerði launaseðla í samræmi við skýrslurnar. Einnig handskrifaði hann reikninga til viðskiptavina á grundvelli skýrslna frá starfsmönnum.

Stefnandi heldur því fram að samkomulag hafi verið um það á milli bræðranna að laun þeirra J-kk-ef G-kk-ef og H-kk-ef skyldu vera hin sömu, enda hafi þeir verið einu eigendurnir með vinnuskyldu eftir að G-kk-nf hætti. Hafi bæði J-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf talið að þeir H-kk-nf og J-kk-nf G-kk-nf fengju sömu laun. Við skoðun á launaseðlum aftur í tímann megi þó sjá að stefndi H-kk-nf hafi skráð á sig 15 yfirvinnustundir í viku hverri án skýringa eða heimildar. Þetta hafi hann gert án þess að inna nokkra yfirvinnu af hendi auk þess sem hann hafi skráð á sig yfirvinnu hvort sem hann hafi unnið þá vikuna eður ei. J-kk-nf G-kk-nf hafi verið á föstum launum eins og samið hafi verið um og ekki fengið sérstaklega greitt fyrir þá yfirvinnu sem hann hafi unnið. Þó hafi hann verið eigandi að mun stærri hlut í félaginu en stefndi H-kk-nf.

Vorið 2012 hafi J-kk-nf G-kk-nf látið athuga bókhald félagsins að áeggjan J-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef, sem unnið hafði samfleytt á verkstæði stefnanda frá árinu 2006. Honum hafi þótt sérkennilegt að rekstur félagsins hafi ekki gengið vel þrátt fyrir nokkuð góðar tekjur. Í ljós hafi komið að stefndi H-kk-nf hafi fengið mun hærri tekjur en samið hafi verið um. Þá hafi hann virst nota reikninga stefnanda sem eigin reikninga og hafi hann þannig látið félagið greiða kostnað vegna bifreiðar sinnar, sumarbústaðar, fasteignar og fleira. Auk þess hafi hann greitt syni sínum, J-kk-þgf K-kk-þgf, sem ekki hafi unnið hjá stefnanda, laun og hafi gert í mörg ár, mismikið þó. Bræðrum stefnda H-kk-ef hafi brugðið mjög þegar niðurstöður bókhaldsskoðunar hafi legið fyrir. Hafi þeir rætt við H-kk-þf sem hafi strax viðurkennt brot sitt og kvaðst mundu endurgreiða félaginu. Hafi hann að fyrra bragði nefnt að hann myndi afsala sínum hlut í félaginu til bræðra sinna og endurgreiða þau laun sem greidd voru J-kk-þgf syni hans. Nokkru síðar, þegar ganga hafi átt frá þessu með skriflegum hætti, hafi H-kk-nf ekki látið ná í sig. Nokkru síðar hafi hann ráðið sér lögmann og hafi þá ekki kannast við að hafa viðurkennt brot sín né að hafa gert nokkuð misjafnt í störfum sínum hjá félaginu. Á sama tíma og stefndi H-kk-nf hafi verið að greiða sér of há laun, of háar lífeyrissjóðsgreiðslur og tvöfalt orlof hafi félagið fullnýtt yfirdráttarheimild sína og eigendur hafi lagt félaginu til fjármuni til að halda rekstrinum gangandi. Fyrirkomulagið sem viðhaft hafi verið við gerð launaseðla hafi valdið því að enginn hafi yfirfarið launaseðla frá stefnda H-kk-þgf. Hann hafi sjálfur farið með yfirlit yfir unna tíma starfsmanna til bókara sem hafi síðan gert launaseðla fyrir starfsmenn á þeim grundvelli. Enginn hafi heldur yfirfarið þá reikninga sem stefndi H-kk-nf hafi afhent bókara og sagt tengda félaginu. Þessar staðreyndir hafi gert það að verkum að meðeigendum stefnda H-kk-ef hafi dulist svo lengi hin ofteknu laun og einkaneysla hans á kostnað stefnanda.

Stefndu halda því fram að fjölskylda J-x-x G-kk-ef hafi að miklu leyti verið á launum hjá stefnanda. K-kk-nf K-kk-nf, tengdasonur hans, í að minnsta kosti 30 ár og B-kvk-nf, dóttir hans, í að minnsta kosti 20 ár. Stefndi H-kk-nf hafi aldrei verið spurður um það hvort þörf væri á starfskröftum þeirra. Þegar þau hafi látið af störfum hafi ekki verið ráðið í þeirra stað. J-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf, sonur þeirra, hafi svo unnið hjá stefnanda með hléum í að minnsta kosti 10 ár. G-kk-nf J-kk-nf hafi ökklabrotnað árið 1986 og verið alveg frá vinnu í tvö ár hið minnsta. Hann hafi haldið fullum launum allan tímann og ætíð síðan til 67 ára aldurs. Einnig hafi hann haldið fullum slysalaunum frá tryggingafélagi í eitt ár. Hann hafi haft skerta starfsgetu síðustu árin sem hann hafi starfað hjá félaginu og því fengið léttari vinnu.

Þá halda stefndu því fram að stefndi H-kk-nf hafi unnið öll venjuleg störf framkvæmdarstjóra, séð um gerð reikninga og greiðslu launa. Vinnutími hans hafi verið frá klukkan 07.30 til 18.00-18.30 og hafi hann skráð allan sinn vinnutíma samkvæmt stimpilklukku. Meðan bræðurnir hafi allir verið í fullu starfi hjá fyrirtækinu hafi þeir haft sömu föstu laun. Launakjör stefnda H-kk-ef hafi verið þannig að hann átti að skila 40 stundum í dagvinnu á viku og hafi einnig fengið greidda 15 fasta næturvinnutíma, jafnvel þótt hann ynni meira. Þá hafi stefndi H-kk-nf unnið nokkuð heima hjá sér um helgar, enda hafði hann aðstöðu og tölvu til þess frá fyrirtækinu. Eldri bræðurnir tveir, J-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf, hafi fengið greidd laun frá fyrirtækinu eftir að þeir hafi farið á eftirlaun en launin hafi þó verið lægri en fyrr. Hafi bræðurnir tveir samið um ákveðna fjárhæð sem þeir skyldu fá greidda fyrir hverja viku en af þeim sökum hafi laun þeirra verið lægri en laun stefnda H-kk-ef sem hafi áfram verið í fullri vinnu. Laun H-kk-ef hafi ekki hækkað umfram umsamdar hækkanir á launamarkaði eftir þann tíma. Sama hafi gilt með launagreiðslur til J-kk-ef G-kk-ef og G-kk-ef. Stefndi H-kk-nf hafi séð sér hag í því að greiða aukreitis í séreignasjóð. Greiðslur félagsins í séreignasjóð H-kk-ef hafi þó lækkað aftur hin síðustu ár. Tekið sé fram að J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf J-kk-nf hafi fengið greitt í séreignalífeyrissjóð til 67 ára aldurs. Stefndi H-kk-nf hafi ekki greitt í lífeyrissjóð fyrr en það hafi verið lögskipað og hafi fyrirtækið því sparað mótframlag sitt vegna hans í mörg ár. Hann hafi ekki átt viðlíka lífeyrisréttindi og hinir bræðurnir og talið rétt að hann stæði jafnfætis þeim við lok starfsaldurs en það hafi verið gert með auknu lífeyrisframlagi.

Stefndi H-kk-nf hafi séð um að koma bókhaldsgögnum til bókara einu sinni til tvisvar í mánuði en bókhald hafi verið fært hjá Bókhaldsþjónustunni Viðvik ehf. B-kk-nf Ó-kk-nf, löggiltur endurskoðandi hjá Skilum ehf., hafi oftast unnið endurskoðun og ársuppgjör. Þessir aðilar hafi ekki gert athugasemdir gegnum árin eða ekki fyrr en J-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf, dóttursonur J-kk-ef G-kk-ef J-kk-ef, hafi farið í gegnum bókhaldið og bent á þá liði sem hann teldi að gera ætti athugasemdir við. Ársreikningar hafi ætíð verið samþykktir af stjórnarmönnum fyrirtækisins, þeim J-kk-þgf G-kk-þgf og stefnda H-kk-þgf, en G-kk-nf hafi ekki talið sig þurfa að koma þar nærri. Öll gögn hafi verið aðgengileg á skrifstofu félagsins en bókhaldsgögnum hafi verið komið þangað eftir að bókhald hafði verið fært og ársuppgjör gert. Í stefnu séu tínd til ýmis útgjöld fyrirtækisins í þágu stefnda H-kk-ef og það talið ofgreitt til hans. Sé þar ýmist um að ræða útgjöld, sem aðrir hluthafar hafi einnig fengið, eða liði sem bókhaldari félagsins hafi ekki fundið skýringu á, enda hafi stefndi H-kk-nf ekki verið inntur eftir skýringum eftir að J-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf hóf bókhaldsrannsóknina.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Dómkröfur stefnanda eru þríþættar. Í fyrsta lagi kröfur vegna óheimilla úttekta stefnda H-kk-ef að fjárhæð 9.210.169 krónur auk úttekta vegna húsbyggingar stefnda B-kk-ef, 928.412 krónur. Í öðru lagi kröfur vegna oftekins lífeyrissjóðs stefnda H-kk-ef að fjárhæð 8.484.176 krónur og í þriðja lagi vegna launagreiðslna án vinnuframlags til stefnda J-kk-ef að fjárhæð 10.026.239 krónur. Stefnandi kveðst byggja á því að ofangreindar ráðstafanir stefndu séu ólögmætar og refsiverðar. Á grundvelli hinnar almennu sakarreglu beri stefndu að endurgreiða stefnanda þá fjárhæð sem stefndi H-kk-nf greiddi sér og sonum sínum, meðstefndu, heimildarlaust út af reikningi stefnanda.

Persónulegar úttektir stefnda H-kk-ef.

Framlögð skjöl beri með sér að stefndi H-kk-nf hafi lagt ýmsa reikninga vegna persónulegra útgjalda sinna inn í bókhald stefnanda og látið hann greiða sér án þess að hafa til þess heimild. Líkt og skjölin beri með sér sé það einkum kostnaður vegna ljósmyndunar, sem sé áhugamál hans, sumarbústaðar, bifreiða og húsbygginga eða viðhalds. Þennan kostnað hafi hann ýmist greitt heimildarlaust með greiðslukorti stefnanda eða stefndi sjálfur eða synir hans hafi lagt út fyrir viðkomandi útgjöldum og látið stefnanda endurgreiða sér. Stefnda H-kk-þgf hafi verið sýnt traust þannig að bræður hans hafi aldrei yfirfarið bókhald félagsins. Það hafi aðeins bókari og endurskoðandi gert en þeir hafa sagt að þeir hafi ekki áttað sig á að um einkaneyslu H-kk-ef væri að ræða. Hafi þeir í raun áttað sig á þessu hafi þeir ekki tilkynnt stjórn félagsins þar um, svo sem þeim hafi borið að gera, heldur samþykkt reikningana athugasemdalaust. Stefndi H-kk-nf hafi þó ekki séð um bókhald félagsins heldur aðeins samþykkt reikninga og afhent bókara félagsins. Þá sé stóran hluta úttekta að rekja til þess sem stefndi H-kk-nf hafi nefnt „viðskiptagjafa“ en það séu óútskýrðar úttektir hans af bankareikningi stefnanda. Fyrir tilviljun hafi starfsmaður stefnanda nýverið fundið gamla bankakvittun við blaðatætara á skrifstofu félagsins. Líkt og kvittunin, sem sé dagsett 15. desember 2006, beri með sér, sé þar verið að leggja inn á reikning J-kk-ef, sonar stefnda H-kk-ef, annars vegar 50.000 krónur og hins vegar 200.000 krónur. Að beiðni stefnda H-kk-ef hafi báðar greiðslurnar verið færðar sem „viðskiptagjafi“ í bókhaldi stefnanda. Sama sé að segja um innlegg á bankareikning stefnda J-kk-ef sem stefndi H-kk-nf hafi fært til bókar sem „viðskiptagjafa.“ Engar aðrar kvittanir eða skýringar hafi fengist fyrir þeim úttektum H-kk-ef sem hann nefni viðskiptagjafa. Auk úttekta, sem hafi farið til greiðslu persónulegra reikninga, hafi tvær kvittanir fundist sem aftur sýni fram á sök stefndu H-kk-ef og J-kk-ef. Annars vegar bankakvittun frá 27. júní 2007, þar sem stefndi H-kk-nf leggi andvirði ávísunar inn á sinn persónulega reikning. Ávísunin hafi verið gefin út til að greiða reikning vegna vörukaupa en reikningurinn hafi verið bakfærður. Eins og fylgiskjöl með bankakvittuninni beri með sér hafi stefnandi keypt vörur fyrir 47.293 krónur. Vörunum hafi verið skilað og reikningur vegna þeirra var bakfærður. Í stað þess að greiða andvirði ávísunarinnar, sem gefin hafði verið út vegna kaupanna, inn á reikning stefnanda hafi stefndi H-kk-nf lagt fjárhæðina inn á eigin reikning án skýringa og án þess að færa það sem skuld sína við félagið í bókhaldi. Hins vegar megi sjá bankakvittun í málsgögnum frá árinu 2006 þar sem stefndi H-kk-nf leggi 54.920 krónur inn á reikning stefnda J-kk-ef. Eins og sjá megi á þeim gögnum sem fylgi þessari kvittun hafi færsla í bókhaldi verið merkt „afstemmingar heftis“ en stefndi H-kk-nf hafi ekki skýrt færsluna að öðru leyti.

Auk þeirra úttekta sem að framan greini séu úttektir að fjárhæð 928.412 krónur vegna húsbyggingar stefnda B-kk-ef, sem sé sonur stefnda H-kk-ef, að Brekkuási 19, Hafnarfirði. Stefnandi kveðst telja mögulegt að úttektir í þágu stefnda B-kk-ef séu fleiri, en telji augljóst að reikningar, þar sem Brekkuás 19 er skráður sem verkstaður, séu vegna B-kk-ef. Af þeim sökum sé þess krafist að stefndu B-kk-nf og H-kk-nf verði in solidum dæmdir til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar auk vaxta. Sundurliðun á fjárhæðinni megi sjá á yfirliti yfir úttektir stefnda H-kk-ef árin 2008 og 2011 auk þess sem frumrit reikninga fylgi yfirlitunum. Ástæða þess að krafist sé ábyrgðar in solidum sé sú að þótt úttektirnar séu óumdeilanlega í þágu stefnda B-kk-ef hefðu þær ekki getað átt sér stað án atbeina stefnda H-kk-ef, sem hafi samþykkt reikningana og látið stefnanda greiða þá. Báðir beri þannig ábyrgð á umræddum ólögmætu ráðstöfunum.

Ofgreiddur lífeyrissjóður stefnda H-kk-ef.

Lífeyrissjóðsgreiðslur séu hluti af launakjörum starfsmanna. Bræður stefnda H-kk-ef segi að laun hans hafi verið miklum mun hærri en umsamið hafi verið en erfitt sé að sýna fram á það eftir á. Stefnandi telji ljóst að einhliða ákvörðun stefnda H-kk-ef um að láta stefnanda greiða sér allt að 15 – 29% mótframlag í viðbótarlífeyrissjóð, umfram hin lögbundnu 8%, sé með öllu marklaus, enda hafi stefnandi aldrei veitt samþykki fyrir slíkri launauppbót. Mótframlag stefnda H-kk-ef hafi verið 4%. Greiðslurnar hafi verið svofelldar:

Árið 2006 29% mótframlag 1.910.410 krónur

Árið 2007 29% mótframlag 2.291.231 króna

Árið 2008 15% mótframlag 1.288.209 krónur

Árið 2009 15% mótframlag 1.291.001 króna

Árið 2010 15% mótframlag 1.324.523 krónur

Árið 2011 2% mótframlag 328.333 krónur

Árið 2012 2% mótframlag 50.469 krónur

Samtals 8.484.176 krónur

Umrædd launahlunnindi hafi aldrei verið borin undir stjórn stefnanda heldur hafi þau verið ákveðin einhliða af stefnda H-kk-þgf sjálfum, án þess að hann hefði til þess nokkra heimild. Hafi hvorki stjórnarmönnum né hluthöfum verið kynnt þessi hlunnindi. Haldi stefndi H-kk-nf því fram að samið hafi verið um slík launakjör beri honum að sýna fram á það.

Greiðsla launa án vinnuframlags stefnda J-kk-ef K-kk-ef H-kk-ef.

Einnig hafi komið í ljós að stefndi H-kk-nf hafi skráð laun á son sinn, stefnda J-kk-þf K-kk-þf, án þess að J-kk-nf hafi innt af hendi vinnu fyrir stefnanda. J-kk-nf K-kk-nf sé golfkennari og eftir því sem stefnandi viti best starfi hann hjá golfklúbbnum Keili. Laun til J-kk-ef K-kk-ef, samkvæmt síðustu launaseðlum útgefnum á hann ár hvert, hafi verið eftirfarandi:

Þess sé krafist að stefndu J-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf verði in solidum dæmdir til endurgreiðslu launanna. Ljóst sé að greiðslan hefði ekki átt sér stað án milligöngu stefnda H-kk-ef og að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hafi hagnast af ráðstöfuninni. Báðir brjóti þeir þannig á stefnanda gegn betri vitund, enda báðum fullljóst að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hafi ekki unnið hjá stefnanda. Beri þeir þannig báðir ábyrgð á hinum ólögmætu ráðstöfunum.

Stefnandi kveðst byggja grundvöll kröfu sinnar í málinu á því að framangreindar ráðstafanir stefndu séu ólögmætar og refsiverðar. Á grundvelli hinnar almennu sakarreglu beri stefndu að endurgreiða stefnanda þá fjárhæð sem stefndi H-kk-nf hafi heimildarlaust greitt sér og sonum sínum út af reikningi stefnanda.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar og hinnar almennu sakarreglu. Varðandi ólögmæti er vísað til 26. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Um vexti er vísað til 8. gr., sbr. 4. gr. og 9. gr., sbr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Varðandi varnarþing er vísað til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991. Um samaðild stefndu vísast til 19. gr. laga nr. 91/1991.

III

Málsástæður og lagarök stefndu

Varðandi kröfulið 1.

Stefndu H-kk-nf og B-kk-nf mótmæla því að stefnandi eigi á þá endurkröfu og krefjist þeir því sýknu. Eins og lesa megi út úr stefnu og gögnum málsins hafi J-kk-nf G-kk-nf K-kk-nf, barnabarn J-kk-ef G-kk-ef J-kk-ef, farið yfir bókhald stefnanda síðustu ár og valið út nokkra útgjaldaliði sem gætu hugsanlega talist til óheimilla úttekta stefndu. Hafi verið dregnir fram útgjaldareikningar frá árinu 2008, ýmist reikningar sem B-kk-nf hafi kvittað fyrir eða verið merktir íbúðarhúsi hans. Ekki þurfi að fara mörgum orðum um það að allir kröfuliðir sem finna megi á framlögðu yfirliti séu fyrndir nema síðustu fimm liðirnir, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, þar sem þeir hafi verið eldri en fjögurra ára þegar stefna hafi verið birt 6. nóvember 2012. Á hinn bóginn sé ekki sjálfgefið að stefnandi eigi fjárkröfu á stefndu vegna þessa. Hér geti bæði verið að stefndi B-kk-nf hafi verið að sinna erindum fyrir stefnanda og eins hitt að honum hafi verið umbunað fyrir aðstoð með því að greiða fyrir leigu á vinnupöllum fyrir hús hans. Slíkir hlutir hafi verið algengir í fyrirtækinu hvað varði ættingja eigenda. Því hafi verið lýst hvernig háttað hafi verið fyrirgreiðslu til barna J-kk-ef G-kk-ef. Verði litið á kröfuliði 1 sem slíka fyrirgreiðslu þá eigi hún sér fordæmi innan fyrirtækisins. Stefndu hafi ekki nýtt sér handrið frá Metal fyrir 234.818 krónur, það liggi inni á vélaverkstæði stefnanda. Greiðsluskyldu vegna þess sé því hafnað. Stefnandi geti aldrei sýnt fram á að um óheimila úttekt stefndu sé að ræða í þessu tilviki.

Veigamikið atriði varðandi alla kröfuliðina sé að umræddar færslur hafi farið í gegnum bókhald og endurskoðun fyrirtækisins og síðan hlotið samþykki stjórnar. Þannig hafi gjaldfærslurnar orðið skuldbindandi fyrir fyrirtækið og bæði hluthafar og stjórnin sjálf hafi glatað rétti til að róta upp moldviðri í kringum umrædd útgjöld nema um lögbrot gagnvart fyrirtækinu hafi verið að ræða. Um það hafi ekki verið að ræða og sú staðreynd að ársreikningar og bókhaldsgögn hafi legið frammi í fyrirtækinu um árabil geri slíkar hugmyndir að engu. J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf hafi verið stjórnarformaður félagsins og stærsti hluthafi þess. Það sé á hans ábyrgð að boða til stjórnar- og félagsfunda til að fjalla um ársreikninga félagsins. Hafi hann látið undir höfuð leggjast að sinna þeim skyldum sínum að kynna sér ársreikning félagsins og bókhald, geti hann ekki síðar borið fyrir sig slíka vanrækslu og byggt á því að ársreikningar félagsins hafi ekki verið réttir. Stjórn félagsins hafi samþykkt ársreikningana. Endurskoðandi hafi ekki gert athugasemdir við reikninga félagsins en í áritun hans komi fram að samkvæmt viðurkenndri reikningsskilavenju hafi verið gerðar þær kannanir á bókhaldi og bókhaldsgögnum sem taldar hafi verið nauðsynlegar. Stefndu hafi lagt fram endurskoðaða ársreikninga stefnanda fyrir árin 2003-2011. Stefnandi leggi ekki fram reikningana, sem honum hafi þó borið að gera, og sé málatilbúnaði hans því ábótavant. Þá séu upplýsingar stefnanda um útgjaldaliði fyrirtækisins ófullnægjandi. Það gefi alls ekki rétta mynd að draga fram einstaka útgjaldaliði án þess að hafa samanburð við heildina, til dæmis hver hafi verið heildarkostnaður og að hvaða leyti hafi verið greitt til annarra hluthafa en stefnda H-kk-ef eða ættmenna viðkomandi. Þá sé nauðsynlegt að fá samanburð lengra aftur í tímann til að sjá hvernig málum hafi verið háttað í raun og veru. Öll gögn vegna eldri ára hafi verið til þegar stefnda H-kk-þgf hafi verið vikið úr fyrirtækinu og honum þyki afar líklegt, í ljósi síðustu atburða, að stjórnarformaður og ættmenni hans hafi séð hag sinn í því að láta þessi eldri gögn hverfa.

Varðandi kröfulið 2.

Undir kröfulið 2 sé gerð krafa um að stefnda H-kk-þgf verði gert að endurgreiða óheimilar úttektir. Stefndi krefst sýknu af þessum kröfulið enda sé engin endurgreiðsluskylda fyrir hendi og flestar greiðslurnar eigi sér eðlilega skýringu. Sömu sýknusjónarmið eigi við hér og undir kröfulið 1, það er varðandi fyrningu og samþykkta reikninga. Mestur hluti krafnanna falli niður af þessum sökum.

Samkvæmt 44. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 sjái framkvæmdarstjóri um daglegan rekstur félags og skuli fara eftir þeim fyrirmælum sem stjórnin setur. Í máli þessu hafi ekki verið sýnt fram á annað en hinir fjölmörgu útgjaldaliðir sem stefnandi hafi tiltekið falli undir daglegan rekstur og ekki hafi heldur verið sýnt fram á að stefndi H-kk-nf hafi óhlýðnast fyrirmælum stjórnar hvað varði daglegan rekstur. Hafi verið ástæða til að taka málið upp við hann hefði þurft að boða til stjórnarfundar og fjalla um álitaefnin. Það hafi ekki verið gert heldur hafi verið reynt að þvinga stefnda til að skrifa undir afsal á hlutafjáreign sinni undir hótunum 1. apríl 2012. Stefndi H-kk-nf leggi áherslu á að engin leynd hvíli yfir þeim útgjöldum sem dregin hafi verið fram af þeim sem nú stýri stefnanda. Hver sem var hafi getað gengið úr skugga um þau. Þá bendi stefndi á að oft vilji það verða svo að bókari færi á rangan bókhaldslykil eða seti á biðreikning. Svo virðist sem gert hafi verið ráð fyrir að slíkar vafafærslur væru einkaúttektir stefnda H-kk-ef og hann ef til vill ekki spurður um þær. Í einhverjum tilvikum virðist þó sem færa hefði átt útgjöld á viðskiptareikning stefnda H-kk-ef hjá félaginu í stað þess að færa þau á útgjaldalið í bókhaldi. Viðskiptamannareikningur stefnda H-kk-ef hafi verið jákvæður og slíkir liðir komi þá til lækkunar á honum en verði ekki tilefni dómsmáls. Í það minnsta hefði verið rétt að fara yfir bókhaldið með stefnda H-kk-þgf og gefa honum kost á að koma með skýringar. Af hálfu stefnanda hafi það ekki verið gert. Þess í stað hafi grunsamlegum liðum yfir sjö ára tímabil verið safnað saman og slengt fram. Ruglingsleg og villandi framsetning stefnanda eigi að leiða til sýknu. Ekki bæti úr skák að um mörg ár sé að ræða og erfitt sé fyrir stefnda að muna öll smáatriði úr rekstrinum. Í málatilbúnaði stefnanda sé ekki vikið að inneign stefnda H-kk-ef hjá stefnanda en þess í stað tínd til ýmis smáútgjöld og þau sögð óútskýrðar peningaúttektir. Að hluta til megi rekja þessar óútskýrðu úttektir til þess að stefndi hafi haft þann háttinn á að skrifa út ávísanir fyrir flestu og færa síðan á réttan útgjaldalið þegar kvittanir hafi borist. Stundum hafi það verið svo að kvittanir hafi ekki borist og þá virðist útgreiðslan hafa verið færð sem persónuleg úttekt stefnda H-kk-ef.

Stór hluti af hinum meintu úttektum varði bifreið stefnda. Oft sé það svo að starfsmenn sem hafi engan bifreiðastyrk fái kostnað greiddan eins og stefndi hafi fengið. Eldsneytiskostnaður sé ekki nefndur í kröfum stefnanda þótt fyrirtækið hafi greitt þann kostnað, bæði af bifreið stefnda H-kk-ef og bifreiðum annarra eigenda, sem þó hafi ekki notað bifreiðar í vinnu. Stefnandi hafi keypt og rekið bifreiðarnar fyrir þá. Hafi því á engan verið hallað þótt fyrirtækið greiddi allan kostnað vegna bifreiðar stefnda. Fjölmargir liðir í kröfunum varði bifreið J-kk-ef G-kk-ef, svo sem liðirnir bón og fleira, enda megi sjá að verið sé að bóna fleiri en eina bifreið á sama tíma.

Hvað varði kostnað vegna stækkunar ljósmynda samkvæmt yfirliti þá séu myndirnar á skrifstofu fyrirtækisins þar sem stefndi hafi tekið ljósmyndir fyrir fyrirtækið. Þá varði einn liður bókahillu og tölvuborð, en fyrirtækið hafi keypt þessi húsgögn þannig að stefndi hefði vinnuaðstöðu heima. Í lok hvers árs hafi „viðskiptagjafi“ verið færður af endurskoðanda. Stefndi H-kk-nf hafi ekki búið til þennan bókhaldslið heldur virðist bókhaldari hafa safnað saman debetliðum af biðreikningum og óútskýrðum liðum og fært undir „viðskiptagjafa“. Því sé hafnað að hér hafi verið um skipulegar rangfærslur stefnda að ræða. Undir þessum lið séu einnig ýmsar gjafir, enda segir þessi liður til um það. Það sé fráleitt að eigna stefnda einum úttektir samkvæmt þessum bókhaldslið, enda hafi hann verið tilgreindur sérstaklega í ársreikningi og samþykktur af stjórn sem slíkur. Á yfirliti yfir ætlaðar óheimilar úttektir stefnda H-kk-ef árið 2007 séu útgjaldaliðir sem allir séu fyrndir og auk þess varði þeir flestir bifreiðakostnað sem hafi þegar verið skýrður. Hluti færslna á viðskiptamannareikningi stefnda H-kk-ef séu illskiljanlegar. Þar sé meðal annars að finna reikninga vegna Viðskiptablaðsins, bílakostnað, símakostnað og greiðslur vegna starfsmanna sem fyrirtækið hafi átt að greiða. Afmælisgjöf að fjárhæð 50.000 krónur hafi ekki verið á vegum stefnda heldur hafi verið um að ræða gjöf fyrirtækisins til viðskiptavinar.

Á yfirliti yfir ætlaðar óheimilar úttektir stefnda H-kk-ef vegna ársins 2008 séu allar færslur nema ein, undir liðnum viðskiptagjafi, fyrndar. Sama megi segja um flestar færslur undir þeim lið en það megi sjá ef skoðaðar séu þær nótur sem liggi að baki. Sömu athugasemdir og að framan greini eigi við vegna bifreiðakostnaðar og viðskiptagjafa. Fatnað hafi stefndi H-kk-nf fengið greiddan eins og aðrir þótt vinnufatnaður hans væri öðruvísi en flestra. Varðandi áfengi telji stefndi að stundum hafi verið keypt áfengi til að gefa á tyllidögum.

Á yfirliti vegna ársins 2009 séu fimm liðir vegna bifreiðar sem eigi að teljast til útgjalda fyrirtækisins og helmingur af lið númer 7 sé vegna bifreiðar J-kk-ef G-kk-ef. Liður númer 2 sé gjöf til starfsmanns. Liðir 6, 11, 12 og 15 tengist fartölvu sem fyrirtækið eigi og hafi verið í vörslu stefnda. Tölvur sem séu afskrifaðar innan þriggja ára og séu ekki dýrar í innkaupum hafi verið kostnaðarfærðar og því finnst umrædd tölva ekki á eignaskrá fyrirtækisins. Kostnaður vegna fylgihluta og viðgerða sé óumdeilanlega kostnaður fyrirtækisins. Tölvuna hafi stefndi notað í þágu fyrirtækisins, meðal annars þegar hann hafi unnið heima við. Um áfengi sé það sama að segja og áður. Einnig sé vísað til fyrri athugasemda vegna viðskiptagjafa.

Varðandi yfirlit vegna ársins 2010 geri stefndi H-kk-nf svipaðar athugasemdir og komið hafi fram við fyrri yfirlit stefnanda. Góð sé athugasemd stefnanda um að VJÓ eigi ekki prentara. Það staðfesti að það sem hafi verið prentað út á vegum fyrirtækisins hafi verið gert á heimili stefnda. Prenthylki og allt sem viðkomi prentara sé kostnaður fyrirtækisins. Liður 12 sé vegna bifreiðar J-kk-ef G-kk-ef. Það sjái stefndi á dagsetningunni. Liður 17 eigi að vera á viðskiptamannareikningi stefnda en um lið 19 geti stefndi ekkert sagt. Varðandi yfirlit vegna úttekta 2011 séu svipaðar athugasemdir og komið hafi fram við fyrri yfirlit. Áfengi undir 1. tölulið hafi fyrirtækið gefið fyrrverandi starfsmanni. Kostnaður í 4. lið eigi að vera á viðskiptamannareikningi stefnda. Vegna liðar 6 taki stefndi fram að aðrir starfsmenn og eigendur hafi fengið skó hjá fyrirtækinu. Liður 11 sé vegna bifreiðar J-kk-ef G-kk-ef. Áfengi undir lið 14 sé bjór sem J-kk-nf G-kk-nf hafi óskað eftir að færi til starfsmanna fyrirtækisins á Grundartanga. Töluliður 15 sé útivistarfatnaður sem notaður hafi verið við vinnu. Það sem fram komi undir lið 16 eigi að vera á viðskiptamannareikningi stefnda. Töluliður 19 sé vegna dekkja en J-kk-nf G-kk-nf hafi fengið sams konar dekk undir sína bifreið. Samstaða hafi verið innan stjórnar um að fyrirtækið greiddi slíkan kostnað. Töluliður 24 sé vegna gleraugna sem stefndi telji að fyrirtækið eigi að greiða. Tengdasonur J-kk-ef G-kk-ef hafi fengið vinnufatnað, dýr gleraugu og vinnuskó þegar hann hafi hætt störfum hjá fyrirtækinu. Ætla verði að stjórnarformaðurinn hafi samþykkt svipað fyrir framkvæmdarstjórann.

Varðandi kröfulið 3.

Því sé mótmælt sem fram komi í stefnu að laun stefnda H-kk-ef hafi verið hærri en umsamið hafi verið. Stefndi hafi haldið óbreyttum launum allt frá því að samningur hafi verið gerður um þau á árinu 2000 en þau hafi hækkað eðlilega í samræmi við almenna kjarasamninga. Hæst hafi árslaunin verið 11.812.047 krónur að meðtöldum lífeyrissjóðsgreiðslum árið 2010 en þau hafi lækkað í 10.475.893 krónur vegna lækkunar lífeyrisgreiðslna. Hægt sé að finna dæmi þess að aðrir starfsmenn stefnanda hafi haft hærri árslaun en stefndi síðastliðin ár en hingað til hafi verið talið eðlilegt í svona fyrirtækjum að framkvæmdarstjórinn hafi hæstu launin. Samanburðarárin gefi ekki rétta mynd af mismun á greiðslum til bræðranna þar sem þeir hafi verið byrjaðir að taka lífeyri árið 2005 en hafi jafnframt fengið laun. Réttara væri að miða við laun allra á 10. áratugnum og verðbæta síðan laun stefnda H-kk-ef til að sjá hvort raunhækkun hafi átt sér stað. Yfirlit stefnanda sé blekking að nokkru leyti. Samanburður launa stefnda við launagreiðslur bræðranna síðustu ár sé því ekki raunhæfur þar sem hann hafi stýrt fyrirtækinu en þeir hafi verið komnir á eftirlaun og ekki haft vinnuskyldu hvað sem viðveru líði.

Í málavaxtalýsingu sé gerð grein fyrir hvernig háttað hafi verið greiðslum í séreignasjóð og hverjar hafi verið ástæður þess að stefndi H-kk-nf hafi látið greiða aukið framlag á tímabili. Greiðslur þessar eigi sér eðlilegar skýringar og með áritun á reikninga hafi stjórnarmenn samþykkt greiðslurnar. Stefnandi geti ekki krafist endurgreiðslu mörgum árum síðar. Lífeyrisgreiðslurnar hafi verið færðar í reikninga félagsins, þær hafi verið góðar og gildar og nýttar til frádráttar tekjum. Gerð sé krafa um sýknu. Krafan sé hvað sem öðru líði fallin niður að hluta vegna fyrningar ef hún eigi nokkurn rétt á sér á annað borð. Einnig telji stefndi kröfuna fallna niður vegna tómlætis þar sem stjórnarformaður hefði mátt vita af greiðslunum. Hann hefði með lítilli fyrirhöfn getað kynnt sér hvað lá að baki greiðslum til stefnda. Eitt það augljósasta sem stjórnarformanni beri að kynna sér úr bókhaldi félags séu greiðslur til framkvæmdarstjóra og honum beri að kanna hvort þær séu í samræmi við ákvarðanir stjórnar. Hafi hann látið það undir höfuð leggjast verði ekki farið fram á endurgreiðslu löngu síðar. Launa- og lífeyrissjóðsgreiðslurnar hafi ekki farið leynt.

Varðandi kröfulið 4.

Undir þessum kröfulið séu gerðar kröfur á stefndu H-kk-þf og J-kk-þf vegna launa sem stefnandi vilji fá endurgreidd. Þessu sé hafnað og krafist sýknu. J-kk-þgf hafi verið greidd laun úr fyrirtækinu samkvæmt launaseðlum og án launungar. Hann hafi unnið hjá fyrirtækinu að hluta til og leyst stefnda H-kk-þf af í fríum. Greiðslur til hans sem náins ættingja stjórnarmanns og hluthafa séu ekki í ósamræmi við greiðslur og aðstoð til ættingja annarra hluthafa. Nokkur hluti meintra krafna félagsins á hendur J-kk-þgf sé fyrndur, sbr. 3. gr. fyrningarlaga. Þar að auki gildi sú regla í vinnurétti að vinnuveitandi skuli án tafar gera kröfu á hendur launþega ef hann telji að laun hafi verið ofgreidd. Í tilviki J-kk-ef hafi verið ljóst hverjum þeim sem afskipti vildu hafa af fjármálum fyrirtækisins að J-kk-þgf hafi verið greidd laun. Megi vera að einhverjir telji hann ekki hafa skilað vinnuframlagi til samræmis. Krafa byggð á slíku sé niður fallin sökum tómlætis og nefndrar reglu vinnuréttar. Sé því krafist sýknu. Sérstaklega skuli á það bent að stefndi H-kk-nf sé ekki persónulega ábyrgur fyrir endurgreiðslunni. Ef einhver greiðsluskylda sé fyrir hendi sé hún hjá viðtakanda greiðslunnar, það er launþeganum.

Stefndi H-kk-nf hafi á liðnum árum lagt stefnanda til fjármagn og hafi fyrirtækið skuldað honum misháar upphæðir á hverjum tíma. Stefndi geri ráð fyrir að hann eigi þó nokkrar fjárhæðir inni hjá fyrirtækinu þó svo að einhverjir útgjaldaliðir verði færðir á hann. Þá áskilji hann sér rétt til að fá að gera leiðréttingar ef vera skyldi að einhverjir kostnaðarliðir hefðu ranglega verið færðir á viðskiptamannareikning hans sem reyndar hafi komið í ljós, samanber það sem að framan sé rakið. Stefndi H-kk-nf hafi uppi kröfu til skuldajafnaðar á móti kröfum stefnanda að svo miklu leyti sem þær kynnu að vera réttar. Jafnframt geri stefndi kröfu til skuldajafnaðar vegna ógreiddra launa og orlofs er hann eigi rétt til í uppsagnarfresti. Hann hafi starfað hjá félaginu í yfir 40 ár og eigi rétt til sex mánaða uppsagnarfrests. Hafi honum verið sagt upp 1. apríl 2012 og verið greidd laun í apríl 2012. Uppsögn skuli miða við mánaðamót og eigi hann þá rétt til launa frá 1. maí til 30. október 2012. Vikulaun stefnda hafi verið lækkuð um það bil mánuði fyrir uppsögnina og hafi hann eftir það aðeins fengið greidd dagvinnulaun, 110.417 krónur að meðtöldu orlofi. Krafa hans fyrir sex mánaða laun sé 2.868.634 krónur (110.417 x 4.33 x 6) sem komi til skuldajafnaðar að svo miklu leyti sem stefnandi eigi lögmæta kröfu á hann.

IV

Forsendur og niðurstaða

Dómkröfur stefnanda í máli þessu eru í fjórum liðum. Í fyrsta lagi krafa á hendur stefndu, B-kk-þgf H-kk-þgf og H-kk-þgf J-kk-þgf, um endurgreiðslu á meintri skuld við stefnanda. Í öðru lagi er krafa á hendur stefnda H-kk-þgf vegna óheimilla úttekta af bankareikningi stefnanda til greiðslu á einkaneyslu stefnda og í þriðja lagi á hendur stefnda H-kk-þgf vegna of hárra lífeyrissjóðsgreiðslna á tilteknu árabili. Loks er gerð krafa á hendur stefndu J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf og H-kk-þgf J-kk-þgf vegna launagreiðslna til J-kk-ef K-kk-ef án vinnuframlags hans. Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda meðal annars vegna þess að allar umkrafðar fjárhæðir sé að finna í samþykktum ársreikningum stefnanda og að ekki hafi verið rétt staðið að ákvörðun um innheimtu á hendur stefndu. Einnig vegna þess að umræddar úttektir hafi í raun verið heimilar. Þá vísa stefndu einnig til þess að langflestir kröfuliðir stefnanda á hendur stefndu séu fyrndir, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007, þar sem þeir hafi verið eldri en fjögurra ára þegar stefna í málinu hafi verið birt 6. nóvember 2012.

Dómkröfur stefnanda eru settar fram með þeim hætti að krafist er greiðslu á skuld, endurgreiðslu á óheimilum úttektum, endurgreiðslu á of háum lífeyrissjóðsgreiðslum og loks greiðslu tiltekinnar fjárhæðar vegna launa. Stefndu halda því fram að málatilbúnaður stefnanda og dómkröfur séu óskýrar þannig að vísa beri málinu frá dómi án kröfu. Stefnandi vísar til þess að byggt sé á því að ráðstafanir stefndu séu ólögmætar og refsiverðar og beri stefndu á grundvelli hinnar almennu sakarreglu að endurgreiða þá fjárhæð sem stefndi H-kk-nf hafi greitt sér og sonum sínum heimildarlaust út af reikningi stefnanda. Við munnlegan flutning málsins kom fram hjá lögmanni stefnanda að dómkröfum stefnanda væri skipt upp til skýringar en í öllum tilvikum væri um að ræða skaðabætur vegna fjárdráttar stefnda H-kk-ef í eigin þágu eða meðstefndu. Til greina hafi komið að kæra fjárdráttinn til lögreglu en horfið hafi verið frá því.

Stefndi H-kk-nf J-kk-nf var framkvæmdastjóri stefnanda frá 1986, vann öll hefðbundin störf framkvæmdastjóra og mun hafa séð um gerð reikninga og greiðslu launa. Hann sá um að koma öllum bókhaldsgögnum til bókara og annaðist öll samskipti við bókhaldsþjónustu þá sem vann fyrir stefnanda og endurskoðanda félagsins. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög sér framkvæmdastjóri félags um daglegan rekstur þess og skal í þeim efnum fara eftir stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Þá segir að hinn daglegi rekstur taki ekki til óvenjulegra eða mikils háttar ráðstafana. Slíkar ráðstafanir getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn nema ekki sé unnt að bíða ákvörðunar félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins.

Fallist er á það með stefndu að málatilbúnaður stefnanda séu sumpartinn óskýr en þó ekki svo að varði frávísun málsins í heild sinni, enda verður ekki séð að vörnum stefndu hafi verið áfátt í málinu. Að mati dómsins verður málatilbúnaður stefnanda og kröfur hans í málinu verði ekki skildar á annan veg en þann að stefnandi krefjist skaðabóta vegna ætlaðs tjóns síns vegna þess að stefndi H-kk-nf hafi misfarið með fjármuni stefnanda, bæði í eigin þágu og meðstefndu. Verður við úrlausn málsins byggt á því að kröfur stefnanda séu skaðabótakröfur á hendur stefndu vegna þess tjóns sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir af framangreindum ástæðum.

Stefndu byggja sýknukröfu sína öðrum þræði á því að kröfur stefnanda séu fyrndar. Fyrir liggur að dómkröfur stefnanda á hendur stefndu eru vegna áranna 2005-2011. Af málsgögnum verður ráðið að vorið 2012 hafi stefnandi gert sérstaka athugun á bókhaldi sínu. Við þá athugun hafi komið í ljós að stefndi H-kk-nf hafi að ákveðnu marki notað reikning stefnanda sem sinn eiginn og látið stefnanda greiða ýmsan persónulegan kostnað sinn svo sem kostnað vegna eigin bifreiðar, sumarbústaðar og fasteignar en einnig iðgjöld í lífeyrissjóð sinn umfram lagaskyldu. Einnig hafi stefndi H-kk-nf notað fé af reikningnum til að greiða laun til meðstefnda J-kk-ef K-kk-ef H-kk-ef án vinnuframlags hans í þágu stefnanda og að auki ýmsan kostnað vegna húsbyggingar meðstefnda B-kk-ef H-kk-ef að Brekkuási 19 í Hafnarfirði.

Samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda gilda lögin, sem tóku gildi 1. janúar 2008, einvörðungu um þær kröfur sem stofnast eftir gildistöku laganna. Samkvæmt þessu gilda lög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda um fyrningu krafna sem eru frá árunum 2005-2007. Samkvæmt 4. gr. þeirra laga fyrnast skaðabótakröfur á 10 árum. Þá segir í 7. gr. laganna að dragi skuldari sviksamlega dul á, eða vanræki að skýra frá atvikum er krafa byggist á fyrnist skuldin ekki fyrr en að fjórum árum liðnum frá þeim degi sem kröfueigandi fékk vitneskju um þessi atvik. Í 3. gr. laga nr. 150/2007 segir að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda sé fjögur ár. Það gildir einnig um skaðabætur, en samkvæmt 9. gr. laganna miðast upphafstími fyrningar slíkra krafna við það tímamark þegar tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ber ábyrgð á því. Stefndu halda því fram að allar nauðsynlegar upplýsingar um fjárreiður félagsins hafi komið fram í ársreikningum og því hafi stefnandi vitað um nýtingu stefnda H-kk-ef á fjármunum félagsins. Stefnandi hefur á hinn bóginn greint frá því að hann hafi komist að meintu misferli stefnda H-kk-ef „vorið 2012“. Ekki verður séð af ársreikningum félagsins fyrir árin 2005-2011 að fjárhagsráðstafanir stefnda H-kk-ef sjálfum sér og meðstefndum til hagsbóta komi þar fram. Þykir það veita nægilega vissu fyrir því að stefnandi hafi ekki vitað um meðferð stefnda H-kk-ef á fjármunum stefnanda fyrr en á árinu 2012. Því er það mat dómsins að kröfur stefnanda á hendur stefnda H-kk-þgf séu ekki fallnar niður fyrir fyrningu. Verður því að hafna sjónarmiðum stefnda um að sýkna eigi hann af þeirri ástæðu. Sama á við um aðra stefndu, það á meðal kröfu stefnanda vegna launagreiðslna til stefnda J-kk-ef K-kk-ef og sjónarmið stefndu um að krafa stefnanda vegna þeirra sé fallin niður fyrir tómlæti.

Varnir stefndu lúta meðal annars að því að allar færslur vegna úttekta hafi farið í gegnum bókhald og endurskoðun og hlotið samþykki stjórnar. Þannig hafi gjaldfærslan orðið skuldbindandi fyrir stefnanda og hluthafar og stjórnin sjálf hafi glatað rétti til að róta upp moldviðri vegna útgjaldanna nema framin hafi verið lögbrot gagnvart stefnanda. Því sé ekki að heilsa og sú staðreynd að ársreikningar og bókhaldsgögn hafi legið frammi hjá stefnanda um árabil geri allar slíkar hugmyndir að engu. Ekki er unnt að fallast á þessi sjónarmið stefndu. Endurskoðun eða könnun ársreikninga segir ekki til um það hvort menn hafi oftekið sér fé eða ekki og þá ekki hvort fjármunir félags hafi verið misnotaðir, heldur felst endurskoðun í að setja fram glögga mynd af fjárhagsstöðu félags, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga þar sem segir að ársreikningur skuli gefa glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingu á handbæru fé.

Verður nú fjallað um einstaka kröfuliði stefnanda:

Kröfuliður 1.

Stefnandi krefst þess að stefndu H-kk-nf J-kk-nf og B-kk-nf H-kk-nf greiði stefnanda 928.412 krónur auk vaxta. Um sé að ræða peningaúttektir af bankareikningi stefnanda vegna húsbyggingar stefnda B-kk-ef H-kk-ef að Brekkuási 19 í Hafnarfirði sem séu þannig í hans þágu. Sé krafist greiðslu in solidum frá stefndu þar sem úttektirnar hefðu ekki getað átt sér stað án atbeina stefnda H-kk-ef. Stefndu mótmæla því að stefnandi eigi kröfu á hendur stefndu undir þessum kröfulið. Stefndi H-kk-nf kannaðist við það fyrir dómi að úttektir í þágu B-kk-ef vegna húsbyggingar hans hafi verið færðar á fyrirtækið. Það væri engin launung á því og þetta hefði tíðkast um aðra fjölskyldumeðlimi eigenda félagsins. Að öðru leyti kvaðst stefndi vilja vísa til skýringa í greinargerð stefndu.

Stefndi B-kk-nf H-kk-nf kom fyrir dóm og mótmælti því að stefnandi ætti fjárkröfu á hendur honum. Hann kvað það hafa tíðkast í fyrirtækinu þegar fjölskyldur stjórnarmanna hafi staðið í byggingarframkvæmdum að efni og vinna væri skráð á stefnanda. Þannig hefði það verið þegar dóttir stjórnarformannsins hefði byggt hús. Hvað varðaði handrið það sem hann væri krafinn um greiðslu fyrir þá væri það enn á verkstæði stefnanda. Hefði handriðið hvorki verið sett upp hjá honum né hann krafinn um greiðslu fyrir það. Handriðið hafi þó verið smíðað fyrir hann en reikningur hefði aldrei verið gefin út. Hvað aðra kostnaðarliði varðaði þá hafi hann leigt vinnuskúr og vinnupalla sem hafi farið á reikning stefnanda. Hann kvaðst vísa kröfunum á bug.

Í málsgögnum er yfirlit yfir ætlaðar úttektir stefnda B-kk-ef H-kk-ef á árinu 2008, samtals að fjárhæð 693.594 krónur samkvæmt reikningum sem eru útgefnir á stefnanda. Bera frumrit reikninganna með sér að stefndi B-kk-nf hafi kvittað á reikningana fyrir móttöku á vörum. Í sumum tilvikum er verkstaður tilgreindur að Brekkuási 19 sem er heimili stefnda B-kk-ef. Auk þessa krefur stefnandi stefndu um greiðslu á 234.818 krónum. Um er að ræða kröfu samkvæmt reikningi frá fyrirtækinu Metal ehf. útgefnum 2. mars 2011 á stefnanda. Upplýst hefur verið að um sé að ræða efni sem stefnandi hafi notað til að smíða fyrrnefnt handrið fyrir stefnda B-kk-þf.

Fram er komið að stefndu H-kk-nf og B-kk-nf báru um það fyrir dómi að um væri að ræða úttektir í þágu stefnda B-kk-ef vegna húsbyggingar hans að Brekkuási 19 í Hafnarfirði. Stefndi B-kk-nf kannaðist einnig við að stefnandi hefði smíðað fyrir hann stigahandrið en honum hefði ekki verið gerður reikningur fyrir þeirri vinnu og væri reikningur frá Metal ehf. honum óviðkomandi.

Með því að láta stefnanda greiða heimildarlaust fyrir vörur eða þjónustu vegna Brekkuáss 19 í þágu stefnda B-kk-ef hefur stefndi H-kk-nf J-kk-nf, sem framvísaði reikningnum til bókunar hjá stefnanda, valdið stefnanda fjártjóni sem nemur fjárhæð hinna greiddu reikninga. Ber stefnda H-kk-þgf því að bæta tjón stefnanda. Það getur þó ekki átt við um þann hluta af kröfu stefnanda, samkvæmt þessum kröfulið, sem varðar efniskostnað í handrið, enda hefur ekki verið sýnt fram á það í málinu að stefndi B-kk-nf hafi fengið handriðið afhent. Þykir stefnandi ekki hafa fært sönnur á það að hann hafi orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Þá verður heldur ekki ráðið svo óyggjandi sé til hvaða nota tilgreint efni á áðurnefndum reikningi frá Metal ehf. hafi verið ætlað. Reikningurinn er hvorki áritaður af stefnda B-kk-þgf né ber með sér að efnið hafi verið ætlað til notað við fasteign hans eða fyrir verk í hans þágu. Verður stefndu ekki gert að greiða þessa umkröfðu fjárhæð, 234.818 krónur.

Stefnandi krefst þess að stefndi B-kk-nf H-kk-nf verði dæmdur in solidum með stefnda H-kk-þgf til að greiða „skuld“ sem nemur óheimilum úttektum sem tilgreindar eru undir þessum kröfulið. Stefnandi kveðst byggja ábyrgð stefndu in solidum á því að óumdeilanlega séu úttektirnar í þágu stefnda B-kk-ef en hefðu ekki getað átt sér stað án atbeina stefnda H-kk-ef sem hafi samþykkt reikningana og látið stefnanda greiða þá. Báðir beri þannig ábyrgð á umræddum ólögmætum ráðstöfunum. Einnig vísar stefnandi til þess að ráðstafanir stefndu séu ólögmætar og refsiverðar og stefndu beri á grundvelli hinnar almennu sakarreglu að „endurgreiða“ stefnanda þá fjárhæð sem stefndi H-kk-nf hafi heimildarlaust greitt sér og sonum sínum.

Samkvæmt tilvitnaðri sakarreglu getur maður borið ábyrgð á tjóni sem hann veldur með saknæmum og ólögmætum hætti enda sé tjónið sennileg afleiðing af háttsemi hans og raski hagsmunum sem verndaðir eru með skaðabótareglum. Fram er komið að stefndi H-kk-nf hafi sem framkvæmdastjóri stefnanda farið með daglegan rekstur stefnanda á þeim tíma sem um ræðir og hafi annast öll samskipti við bókara og endurskoðanda stefnanda. Hafi hann greitt reikninga sem útgefnir voru á stefnanda af bankareikningi félagsins. Fyrir liggur að stefndi H-kk-nf hlutaðist til um það í mörgum tilvikum að kostnaður vegna úttekta sem var stefnanda óviðkomandi var færður stefnanda til gjalda. Í þeim tilvikum fór stefndi H-kk-nf út fyrir heimildir sínar sem framkvæmdastjóri stefnanda og skiptir þá ekki máli hvort um var að ræða úttekt í hans þágu eða meðstefnda B-kk-þf. Með þeirri háttsemi að láta stefnanda bera fjárhagslegan kostnað af einkaneyslu sinni eða annarra olli hann stefnanda tjóni sem nam úttektinni og bakaði sér með því skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda. Það leysir stefnda ekki undan ábyrgð þótt aðrir fjölskyldumeðlimir stjórnarmanna stefnanda kunni að hafa látið skrá persónulegar úttektir sínar á stefnanda.

Þáttur stefnda B-kk-ef H-kk-ef er á hinn bóginn einvörðungu talinn sá að tilteknar tilgreindar greiðslur hafi verið í hans þágu vegna húsbyggingar hans. Ekki er með neinu móti gerð grein fyrir eða reifað í stefnu með hvaða hætti honum er ætlað að bera skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda. Þannig skortir á að grundvöllur skaðabótaábyrgðar stefnda B-kk-ef sé skýrður og reifaður í stefnunni með viðhlítandi hætti. Við svo búið er ekki unnt að fallast á það að stefndu H-kk-nf og B-kk-nf beri ábyrgð in solidum á tjóni stefnanda. Þykir málatilbúnaður stefnanda svo vanreifaður að þessu leyti að hann verður ekki talinn uppfylla skilyrði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður ekki hjá því komist að vísa dómkröfum stefnanda á hendur stefnda B-kk-þgf H-kk-þgf frá dómi án kröfu.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður stefnda H-kk-þgf J-kk-þgf gert að greiða stefnanda 693.594 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Kröfuliður 2.

Samkvæmt þessum kröfulið krefst stefnandi þess að stefndi H-kk-nf greiði 9.210.169 krónur sem stefnandi kveður vera óheimilar úttektir stefnda H-kk-ef af reikningi stefnanda og greiðslur með greiðslukorti stefnanda án heimildar. Um sé að ræða einkaneyslu H-kk-ef en reikningar vegna þessa hafi verið lagðir í bókhald stefnanda til greiðslu. Beri reikningar með sér að um sé að ræða kostnað vegna sumarbústaðar stefnda, bifreiða og húsbygginga eða viðhalds, en einnig kostnað sem leitt hafi af ljósmyndaáhuga stefnda. Stefndi H-kk-nf hafnar þessu og krefst sýknu. Vísar stefndi til þess að endurgreiðsluskylda sé ekki fyrir hendi, flestir liðirnir eigi sé eðlilegar skýringar og stærsti hluti krafnanna séu fallinn niður vegna fyrningar. Þá liggi fyrir að færslurnar hafi verið endurskoðaðar og hlotið samþykki stjórnar þannig að gjaldfærslur hafi orðið skuldbindandi fyrir stefnanda. Hafi bæði hluthafar og stjórnin sjálf glatað rétti til að andmæla þessum útgjöldum nema um lögbrot gagnvart stefnanda sé að ræða.

Heildarfjárhæð úttektanna, 9.210.169 krónur, er vegna áranna 2005 til 2011 og sundurliðast þannig: Árið 2005, alls 1.828.044 krónur; árið 2006, alls 2.507.970 krónur; árið 2007, alls 636.617 krónur; árið 2008, alls 993.265 krónur; árið 2009, alls 1.470.225 krónur; árið 2010, alls 684.530 krónur og árið 2011, alls 1.089.518 krónur. Samkvæmt því sem tilgreint er á framlögðum reikningum er um að ræða úttektir á fatnaði, skóm, ljósmyndavörum, áfengi, fartölvum og tölvubúnaði, spjaldtölvu, ryksugu, gleraugum, málningu, fúavörn og byggingarefni. Bera úttektirnar með sér að vera einkaneysla stefnda H-kk-ef J-kk-ef eins og stefnandi heldur fram og þannig óviðkomandi rekstri vélaverkstæðis stefnanda.

Hluti af úttektunum er færður á sérstakan biðreikning sem „viðskiptagjafi“. Eftir því sem næst verður komist er „viðskiptagjafi“ notaður í bókhaldi félagsins um áfengi eða peninga sem stefndi H-kk-nf ráðstafaði til viðskiptavina stefnanda til að tryggja áframhaldandi viðskipti. Fyrir dómi greindi J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf frá því að honum hefði verið ókunnugt um úttektir stefnda H-kk-ef, bæði svonefnda viðskiptagjafa og aðrar úttektir hans. Í máli G-kk-ef K-kk-ef J-kk-ef kom fram að hann hefði ekki séð um bókhald stefnanda og kannaðist því ekki við umræddar úttektir.

M-kk-nf J-kk-nf bókari greindi frá því fyrir dómi að hann hefði ekki haft hugmynd um það hvort úttekt væri fyrir verkstæðið eða persónulega fyrir stefnda H-kk-þf. H-kk-nf hafi komið með reikningana til bókunar og hefði hann þurft að tilgreina það sérstaklega ef einhverjar úttektir ættu að fara á hans eigin viðskiptareikning í stað þess að bókast á stefnanda. Hvað varðar reksturskostnað bifreiða bar vitnið að allur kostnaður af bifreið H-kk-ef hefði verið bókaður á stefnanda og að einhverju leyti kostnaður af rekstri bifreiðar konu hans. Um úttektir sem bókaðar voru á biðreikning sem „viðskiptagjafar“ eða óútskýrðar úttektir bar vitnið að bókhaldsþjónustan hefði ekki fengið skýringu á því hvað þetta væri en þeim hafi verið tjáð að þetta væri viðskiptagjafi til að örva viðskiptin og halda þeim hjá stefnanda. Óskað hafi verið eftir upplýsingum um hvaða úttektir þetta væru. Einnig hafi verið óskað eftir ljósriti af viðkomandi ávísunum og þá hafi komið í ljós að þær hafi allar verið framseldar af H-kk-þgf. Hann hafi því leyst út peninga og afhent þá. Ein þessara ávísana var innleyst og andvirðið lagt inn á reikning sonar H-kk-ef, J-kk-ef K-kk-ef. Vitnið kvaðst hafa fært bókhald stefnanda frá árinu 1991 og því hefði alltaf fundist skrýtið að fá engar skýringar á þessum úttektum. Samráð hefði verið haft B-kk-þf Ó-kk-þf endurskoðanda um það hvernig færa ætti þessar úttektir í bókhaldinu og að þær væru kallaðar viðskiptagjafar. Vitnið bar að aðrir stjórnarmenn hefðu vitað af þessum viðskiptagjöfum án þess að gera sér grein fyrir því hversu háar úttektir þessar hefðu verið. Vitnið kvað stefnda H-kk-þf hafa afhent bókhaldstofunni fylgiskjöl til bókunar og lista yfir það hvað hver starfsmaður skyldi fá í laun. Stofan hafi prentað launaseðla út og hafi H-kk-nf séð um að senda þá út. Góð samvinna hafi verið við H-kk-þf við undirbúning að ársuppgjöri. Allt hafi verið afstemmt áður en uppgjörið var afhent B-kk-þgf endurskoðanda sem hafi lagt lokahönd á uppgjörið. Hann hafi aldrei gert athugasemdir eða breytingar en fært fyrningarskýrsluna og þær skattalegu færslur sem þurfti. Þá bar vitnið að við athugun á bókhaldinu í tilefni af væringum hluthafanna vorið 2012 hafi það verið spurt út ýmis atriði. Þá hafi vitnið afhent stefnanda umbeðin gögn þar á meðal launagögn. Þeim gögnum var að áliti vitnisins haldið leyndum af því að H-kk-nf vildi ekki láta aðra sjá gögnin því eitthvað hafi hann verið að fela. Hafi hann aldrei viljað halda aðalfund en vitnið og B-kk-nf endurskoðandi hafi margoft bent á að halda yrði aðalfund.

Vitnið B-kk-nf Ó-kk-nf endurskoðandi kvaðst hafa verið endurskoðandi stefnanda í 25 ár. Endurskoðun hafi ekki farið fram en bókhaldið hafi verið eftir fært eftir skjölum og hvorki bókari né vitnið hafi skipt sér af því hvort úttektir væru vegna einkaneyslu eða ekki. Lögð hafi verið rík áhersla á að reikningar væru gefnir út á stefnanda en þeir hafi verið greiddir í gegnum hlaupareikning. Vitnið kvaðst ekki hafa skipt sér af kostnaði stefnanda. Vitnið kvað svonefnda viðskiptagjafa hafa verið á biðreikningi en skýringin hafi verið að þetta væri greiðsla til að halda viðskiptum. Það hafi verið hugmynd vitnisins að kalla þessar greiðslur viðskiptagjafa. Þær hafi verið færðar hjá félaginu sem hver annan rekstarkostnaður en vitnið kvaðst hafa óskað eftir því að þetta yrði ekki gjaldaliður til skatts. Um hafi verið að ræða 10-15 greiðslur yfir árið en ekki hafi verið rætt um hver hafi fengið hvað.

Af hálfu stefnda H-kk-ef er á því byggt að endurgreiðsluskylda sé ekki fyrir hendi og eigi flestir kröfuliðirnir sér eðlilegar skýringar. Engin leynd hafi hvílt yfir þeim útgjöldum sem dregin hafi verið fram. Þá bendi H-kk-nf á að oft færi bókari úttekt á rangan bókhaldslykil og þar sem hann sé ekki viss færi hann á biðreikning. Svo virðist sem slíkum vafamálum hafi verið safnað á stefnda H-kk-þf sem einkaúttekt hans.

Fram er komið að umþrættar úttektir á vörum eða peningum hafi verið vegna bifreiðar stefnda H-kk-ef, sumarbústaðar, fasteignar, ljósmyndaáhuga hans, áfengis og fatnaðar. Að mati dómsins þykir hafa verið sýnt fram á það að úttektir samkvæmt þessum kröfulið hafi verið heimildarlaus einkaneysla stefnda H-kk-ef sem lagði reikninga til bókunar á þess að geta um það að útgjöldin væru í hans þágu. Það er enn fremur mat dómsins að stefndi H-kk-nf hafi með úttektunum, þar með töldum svonefndum „viðskiptagjöfum“, skaðað fjárhagslega hagsmuni stefnanda og valdið honum fjártjóni sem stefndi H-kk-nf ber ábyrgð á. Breytir engu í þessu sambandi þótt svonefndir „viðskiptagjafar“, hvort sem var áfengi eða peningar, hafi verið í þágu viðskiptavina stefnanda, enda hefur stefndi H-kk-nf ekki sýnt fram að hann hafi haft heimild til þess að ráðstafa fjármunum stefnanda með þessum sérkennilega hætti. Þykja skýringar hans á þessum úttektum með öllu haldlausar. Verður stefndi H-kk-nf J-kk-nf samkvæmt þessu dæmdur til að greiða stefnanda 9.210.169 krónur í skaðabætur að viðbættum vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Kröfuliður 3.

Stefnandi krefur stefnda H-kk-þf um greiðslu á 8.484.176 krónum vegna oftekins lífeyrissjóðs auk vaxta. Af hálfu stefnanda er vísað til þess að um einhliða ákvörðun stefnda H-kk-ef hafi verið að ræða um að láta stefnanda greiða sér allt að 15-29% mótframlag í viðbótarlífeyrissjóð umfram hin lögbundnu 8%. Hafi launahlunnindi þessi aldrei verið borin undir stjórn stefnanda heldur ákveðin einhliða af stefnda H-kk-þgf án heimildar en stjórnarmönnum félagsins hafi aldrei verið kynnt þessi hlunnindi. Stefndi krefst sýknu og vísar til þess að stefnandi hafi greitt í lífeyrissjóð á móti framlagi launþega eins og lög geri ráð fyrir. Hafi stefndi H-kk-nf séð sér hag í því að greiða aukreitis í séreignarsjóð. Þá bendir stefndi H-kk-nf á að J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf J-kk-nf hafi fengið greitt í séreignarsjóð til 67 ára aldurs en stefndi H-kk-nf hafi ekki greitt í lífeyrissjóð fyrr en það hafi verið lögskipað og hafi stefnandi því sparað framlag sitt í mörg ár vegna hans. Hann hafi ekki haft viðlíka lífeyrisréttindi og bræður hans og hafi því talið rétt að hann stæði jafnfætis þeim við lok starfsaldurs en til þess hafi þurft aukið lífeyrissjóðsframlag. Eðlilegar skýringar séu þannig á ástæðum þess að stefndi H-kk-nf hafi látið greiða aukið framlag á tímabili. Með áritun ársreikninga hafi stjórnarmenn samþykkt þessa ráðstöfun og ekki stoði fyrir stefnanda að koma mörgum árum síðar og krefjast endurgreiðslu.

Fyrir dómi bar J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf að hann hefði ekki samþykkt 29% mótframlag í séreignarlífeyrissjóð vegna stefnda H-kk-ef og ekki vitað um slíkar greiðslur stefnanda í séreignarlífeyrissjóð. Hann kvaðst ekki minnast þess að stefndi H-kk-nf hefði spurt um þetta. Sama væri að segja um 15% mótframlag í sjóðinn. Fram kom hjá J-kk-þgf G-kk-þgf að ekki hefði verið fylgst með launagreiðslum til stefnda H-kk-ef enda hefði verið traust á milli bræðranna. Í máli G-kk-ef K-kk-ef J-kk-ef kom fram að hann hefði ekki vitað um greiðslu 29% mótframlags í séreignarlífeyrissjóð vegna stefnda H-kk-ef. Stefndi H-kk-nf kvaðst fyrir dómi ekki hafa staðið jafnfætis bræðrum sínum hvað lífeyri varðar. Hann kvaðst ekki muna hvert framlag stefnanda hefði verið en það hefði verið greitt til að hann stæði jafnfætis bræðrum sínum. Þá kom fram að hann gerði ekki ráð fyrir því að stjórnarformaður stefnanda hafi vitað af þessum greiðslum.

Óháð því hvort stefndi H-kk-nf sá sér hag í því að láta stefnanda greiða aukalega í lífeyrissjóð sinn eða ekki þykir stefndi H-kk-nf ekki hafa sýnt fram á að hann hafi haft heimild til þess að ákveða aukin útgjöld fyrir stefnanda vegna þessa né inna slíkar greiðslur af hendi. Hefur stefndi einkum vísað til þess að án þessara aukagreiðslna myndi hann hafa lakari lífeyriskjör við starfslok en bræður hans. Slík rök eru að mati dómsins haldlaus og er það því mat dómsins að nefndar greiðslur hafi verið án heimildar. Með þeirri háttsemi að láta stefnanda greiða viðbótarframlag fyrir sig í lífeyrissjóð sem nemur greindum fjárhæðum, hefur stefndi H-kk-nf skaðað hagsmuni stefnanda í eigin þágu og valdið stefnanda með því fjártjóni sem nemur fjárhæð umþrættra greiðslna. Fjárhæðir í þessum kröfulið hafa ekki sætt andmælum stefnda H-kk-ef og verður hann dæmdur til að greiða stefnanda 8.484.176 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Kröfuliður 4.

Samkvæmt þessum lið krefst stefnandi þess að stefndu H-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf greiði stefnanda in solidum 10.026.239 krónur auk dráttarvaxta. Byggir stefnandi á því að stefndi H-kk-nf hafi greitt syni sínum, J-kk-þgf K-kk-þgf, laun á árunum 2005 til 2006 og 2009 til 2012, án þess að J-kk-nf K-kk-nf hafi innt nokkra vinnu af hendi í þágu stefnanda en hann starfi sem golfkennari hjá Golfklúbbnum Keili. Stefndu hafna þessum sjónarmiðum stefnanda og krefjast sýknu. Hafi stefnda J-kk-þgf K-kk-þgf verið greidd laun frá fyrirtækinu samkvæmt launaseðlum og án launungar. Hafi hann unnið að hluta hjá stefnanda og leyst stefnda H-kk-þf af í fríum. Greiðslur til hans sem náins ættingja stjórnarmanns og hluthafa séu ekki í ósamræmi við aðstoð og greiðslur frá fyrirtækinu til ættingja annarra hluthafa.

J-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf bar fyrir dómi að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hefði unnið hjá stefnanda sem unglingur og í einhverjum tilvikum síðar séð um að safna saman vinnustundum starfsmanna fyrir föður sinn og komið þeim til bókara, en það væri ekki mikið verk. J-kk-nf G-kk-nf kvaðst ekki hafa vitað hvort hann hafi fengið greitt fyrir það. Í máli G-kk-ef K-kk-ef J-kk-ef kom fram að J-kk-nf K-kk-nf hefði unnið hjá stefnanda sem unglingur við að mála glugga en ekkert síðastliðinn 10 ár. Hann greindi frá því að stefndi H-kk-nf hefði lýst því yfir á fundi sem haldinn var eftir að brot hans uppgötvuðust að það yrði að greiða stefnanda launin hans J-kk-ef og hefði hann boðist til að láta hluta sinn í stefnanda ganga upp í greiðsluna. Þá kvaðst G-kk-nf K-kk-nf einnig minnast þess að H-kk-nf hefði sagt að J-kk-nf K-kk-nf væri orðinn flugmaður og gæti greitt eitthvað sjálfur upp í kröfuna.

H-kk-nf J-kk-nf kvað J-kk-þf K-kk-þf hafa létt undir með sér og hjálpað sér á skrifstofunni í gegnum tíðina og meðal annars séð um að laun yrðu greidd út þótt hann væri fjarverandi. J-kk-nf K-kk-nf hefði einnig séð um að svara í símann og farið í serðir. Þá hafi hann verið í kostnaðarsömu flugnámi um tíma og verið kominn með fjölskyldu. Hann hafi þurft að ljúka náminu en ekki haft tök á að vinna og eins og viðgengist hafi verið hjá stefnanda, en mistök stefnda H-kk-ef hafi verið að segja ekki frá þessu. Segja megi að greiðslurnar frá fyrirtækinu sem hafi orðið til þess að hann gat lokið náminu hafi verið greiðsla fyrir vinnuframlag fyrri ára.

J-kk-nf K-kk-nf greindi frá því fyrir dómi að hann hefði unnið fyrir stefnanda, mismikið eftir tímabilum. Hann kvaðst leggja áherslu á að hann væri tengdur félaginu og hefði fengið ýmis verkefni misjafnlega stór svo sem að skjótast eftir efni og fara út á pósthús. Hann bar að greiðslurnar hefðu verið reglulegar en misháar. Hann hefði verið launþegi samkvæmt samkomulagi við föður sinn. Deila mætti um hvort greiðslurnar hefðu verið háar en þær hefðu að hluta verið til að kosta nám hans. Þá kvað J-kk-nf K-kk-nf einnig að deila mætti um hvort greiðslur til hans hefðu verið í samræmi við vinnuframlag hans og mögulega hefði hann fengið fá laun fyrir vinnu sem hann hefði ekki innt ekki af hendi.

Dómurinn telur sannað með framlögðum launaseðlum, sem stefndu hafa ekki vefengt, að stefndi J-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf hafi þegið laun frá stefnanda á árunum 2005, 2006, 2009, 2010, 2011 og 2012, samtals að fjárhæð 10.026.239 krónur að meðtöldu tryggingagjaldi og mótframlagi í lífeyrissjóð. Samkvæmt framburði stefndu H-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef vann sá síðarnefndi fyrir föður sinn, tók að sér ýmsa snúninga og leysti hann af í fríum. Bræðurnir J-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf K-kk-nf, sem báðir störfuðu hjá stefnanda áratugum saman könnuðust hvorki við að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hefði unnið hjá stefnanda né að hann hefði fengið greidd laun hjá stefnanda. Þá kom fram í framburði stefnda H-kk-ef að það hefðu verið hans mistök að láta ekki vita af þessum launagreiðslum. Þrátt fyrir að ekki liggi fyrir hvert var raunverulegt vinnuframlag stefnda J-kk-ef K-kk-ef fyrir stefnanda á þeim árum sem um ræðir, liggur fyrir að greiðslur til hans eru einkum réttlættar af stefnda H-kk-þgf með því hann hafi verið í „dýru flugnámi“. Þykir stefnandi hafa fært fyrir því fullnægjandi stoð að umþrættar greiðslur hafi verið án heimildar stefnanda og ekki í samræmi við vinnuframlag stefnda J-kk-ef K-kk-ef í þágu stefnanda. Í öllu falli er ljóst að stefndi H-kk-nf hafði enga heimild sem framkvæmdastjóri til að ákveða slík útgjöld upp á sitt einsdæmi. Með ákvörðun sinni um launagreiðslur stefnanda til stefnda J-kk-ef K-kk-ef hefur stefndi H-kk-nf skaðað hagsmuni stefnanda og valdið félaginu tjóni sem nemur fjárhæð hinna greiddu launa. Stefnandi krefst þess að stefndu, H-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf, greiði umkrafða fjárhæð samkvæmt þessum kröfulið in solidum. Stefnandi kveður ljóst að stefndi H-kk-nf hafi hlutast til um að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hafi fengið greidd laun frá stefnanda sem ekki gat orðið án milligöngu hans. Þá sé það stefndi J-kk-nf K-kk-nf sem hagnist af ráðstöfuninni. Báðir brjóti þeir þannig gegn stefnanda gegn betri vitund enda hafi báðum verið fullljóst að stefndi J-kk-nf K-kk-nf hafi ekki unnið hjá stefnanda. Þannig beri báðir ábyrgð á útgjöldum stefnanda vegna þessa og sé ábyrgð þeirra því óskipt. Á þessi sjónarmið stefnanda verður ekki fallist enda liggur fyrir eins og rakið er að framan undir fyrsta kröfulið að málatilbúnaður og kröfur stefnanda á hendur stefndu eru byggðar á því að umþrættar ráðstafanir séu ólögmætar og refsiverðar. Er þannig byggt á hinni almennu sakarreglu. Ekki er þó með neinu móti útskýrt eða reifað í stefnunni með hvaða hætti stefnda J-kk-þgf K-kk-þgf er ætlað að bera skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda in solidum með stefnda H-kk-þgf sem annaðist það verk að gefa upp vinnustundir starfsmanna stefnanda vegna launaútreiknings og sá um að póstleggja launaseðla þeirra. Þannig skortir á að grundvöllur ætlaðrar skaðabótaábyrgðar stefnda J-kk-nf K-kk-ef sé skýrður og reifaður í stefnu málsins. Við svo búið er ekki unnt að fallast á það að stefndu H-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf beri óskipta ábyrgð á tjóni stefnanda. Þykir málatilbúnaður stefnanda svo vanreifaður að þessu leyti að hann verður ekki talinn uppfylla skilyrði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og verður ekki hjá því komist að vísa dómkröfum stefnanda á hendur stefnda J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf frá dómi án kröfu.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi, H-kk-nf J-kk-nf, dæmdur til að greiða stefnanda 10.026.239 krónur með vöxtum eins og segir í dómsorði.

Stefndi, H-kk-nf J-kk-nf, kveðst hafa lagt stefnanda til fjármagn á liðnum árum og því eigi hann inni hjá stefnanda „þó nokkrar fjárhæðir þó svo að einhverjir útgjaldaliðir verði færðir á hann.“ Kveðst stefndi hafa uppi kröfu til skuldajafnaðar á móti kröfum stefnanda að svo miklu leyti sem þær kunni að vera réttar. Þá gerir stefndi H-kk-nf kröfu til skuldajafnaðar vegna ógreiddra launa og orlofs en hann eigi rétt til fullra launa í sex mánaða uppsagnarfresti. Krafa stefnda um laun í uppsagnarfresti nemur 2.868.634 krónum. Fyrir liggur að stefnda H-kk-þgf J-kk-þgf var gert að láta af störfum framkvæmdastjóra stefnanda 1. apríl 2012. Að framan er komist að þeirri niðurstöðu að stefndi H-kk-nf hafi misfarið með fjármuni stefnanda og valdið tjóni sem nemur umkröfðum útgjaldaliðum vegna óheimillar einkaneyslu hans, of háum lífeyrisgreiðslum og úttektum vegna meðstefndu, B-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef Hjaltasona að frátöldum 234.818 krónum sem tilgreindar eru í 1. kröfulið og varðar ætlað efni í handrið. Í því felst að stefndi H-kk-nf er talinn hafa misnotað aðstöðu sína hjá stefnanda gróflega og þykir gagnkrafa hans vegna launa á uppsagnarfresti ekki koma til álita í málinu. Sama er að segja um ætlaða skuld stefnanda við stefnda H-kk-þf vegna fjármuna sem hann kveðst hafa lagt inn í fyrirtækið. Sjónarmið stefnda H-kk-ef í þá veru eru ekki studd sönnunargögnum. Breytir engu í þessum efnum þótt stefndi hafi í greinargerð skorað á stefnanda „að koma með allar upplýsingar úr bókhaldi félagsins sem geta varpað ljósi á stöðu hans án þess að inn sé blandað síðari tíma tilbúningi stefnanda.“ Meðal málsgagna eru ársreikningar stefnanda vegna áranna 2003-2011. Í þeim er ekki að finna meinta skuld stefnanda við stefnda H-kk-þf. Stendur það stefnda nær að sýna fram á hina ætluðu skuld stefnanda við hann vegna fjármuna sem hann kveðst hafa lagt inn í félagið. Að þessu virtu verður gagnkrafa stefnda H-kk-ef um þennan frádrátt ekki tekin til greina.

Samkvæmt öllu því sem rakið er að framan verður stefndi H-kk-nf J-kk-nf dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 28.414.178 krónur (693.594 + 9.210.169 + 8.484.176 + 10.026.239 krónur), en dómkröfum stefnanda á hendur stefndu B-kk-þgf H-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf er vísað frá dómi án kröfu.

Stefnandi krefst vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu á dómkröfur samkvæmt töluliðum 1, 2, 4 og 5 í stefnu. Í ákvæðinu er mælt fyrir um að kröfur um skaðabætur beri vexti frá og með þeim degi sem hið bótaskylda atvik átti sér stað. Í bréfi lögmanns stefnanda til lögmanns stefndu 14. maí 2012 segir að eftir að bókhald stefnanda hafi verið yfirfarið af stefnanda og M-kk-þgf J-kk-þgf bókara sé niðurstaða stefnanda sú að stefndi H-kk-nf hafi dregið sér fé úr félaginu, það er sem ofgreidd laun, laun til ættmenna, reikningar vegna vöru í eigin þágu sem gefnir hafi verið út á félagið og úttekta reiðufjár af bankareikningi stefnda sem nemi 58.588.785 krónum. Höfuðstóll samanlagðra dómkrafna stefnanda í málinu nemur 28.648.996 krónum. Bréfinu er beint til lögmanns stefndu og er svar við bréfi lögmanns stefnda H-kk-ef. Enga sérstaka útlistun er að finna í stefnu á því hvers vegna stefnandi hagar kröfu um vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 með þeim hætti sem gert er. Það verður heldur ekki ráðið af nefndu bréfi lögmanns stefnanda 14. maí 2012, en vaxta er krafist í stefnu til 16. maí 2012. Stefnandi velur þá leið að miða upphafstíma vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu við lok hvers árs fyrir sig með samtölu úttekta fyrir viðkomandi ár án frekari reifunar og skýringa á því. Að mati dómsins er krafa stefnanda um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 svo vanreifuð að vísa ber henni frá dómi án kröfu.

Stefnandi krefst dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu á dómkröfur sínar frá 16. maí 2012 til greiðsludags án útskýringa. Samkvæmt 9. gr. bera skaðabótakröfur dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Að mati dómsins þykir áðurnefnt bréf til lögmanns stefndu 14. maí 2012 ekki að hafa að geyma viðhlítandi upplýsingar til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þá er upphafstími dráttarvaxta tilgreindur 16. maí 2012. Fallist er á það að stefnda H-kk-þgf beri að greiða dráttarvexti á kröfuna, en þó þannig að upphafstími dráttarvaxta verði 6. desember 2012 þegar liðinn var mánuður frá því að mál þetta var höfðað.

Samkvæmt framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi H-kk-nf J-kk-nf, dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.542.600 krónur. Þá ber samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að dæma stefnanda til að greiða öðrum stefndu, það er B-kk-þgf H-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur til hvors þeirra.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Kröfum stefnanda, Vélsmiðju Jóhanns Ólafs ehf., á hendur stefndu B-kk-þgf H-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf, er vísað frá dómi án kröfu.

Kröfum stefnanda í töluliðum 1, 2, 4. og 5 í stefnu um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er vísað frá dómi án kröfu.

Stefndi H-kk-nf J-kk-nf greiði stefnanda 28.414.178 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. desember 2012 til greiðsludags og 1.542.600 krónur í málskostnað.

Stefnandi greiði stefndu B-kk-þgf H-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf hvorum fyrir sig 150.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf