E-1027/2006

Mál þetta var höfðað 16. febrúar 2006 og tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda hinn 11. október 2006. Stefnendur eru Ó-kvk-nf H-kvk-nf S-kvk-nf og G-kk-nf K-kk-nf fyrir hönd ólögráða dóttur sinnar, E-kvk-ef F-kvk-ef G-kvk-ef, öll til heimilis að Skíðsholtum, Borgarnesi. Stefndi er íslenska ríkið.

Dómkröfur stefnenda eru að viðurkennt verði með dómi að stefndi beri skaðabótaskyldu vegna líkamstjóns er E-kvk-nf F-kvk-nf G-kvk-nf varð fyrir vegna læknamistaka er gerð voru við lestur og greiningu röntgenmynda af mjöðmum hennar í febrúar 1995. Þá krefjast stefnendur þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið sé ekki gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að máli þessu verði vísað frá dómi og að stefnendur verði dæmdir til að greiða stefnda málskostnað. Til vara krefst stefndi þess að hann verði sýknaður og að stefnendur verði dæmdir til að greiða honum málskostnað.

Hinn 11. október 2006 fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda og er einungis sá þáttur málsins hér til úrlausnar. Dómkröfur stefnenda í þessum þætti málsins eru þær að frávísunarkröfunni verði hrundið og að stefnda verði gert að greiða stefnendum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið sé ekki gjafsóknarmál.

II

Stefnandi, E-kvk-nf F-kvk-nf G-kvk-nf, fæddist hinn 9. apríl 1992 á Sjúkrahúsinu og heilsugæslustöðinni á Akranesi. Snemma vaknaði grunur móður hennar um að eitthvað væri að hreyfiþroska hennar. Var hún skoðuð með tilliti til þessa hjá A-kk-þgf A-kk-þgf, heimilislækni á Heilsugæslustöðinni í Borgarnesi, þegar hún var 14 mánaða gömul en sú skoðun leiddi ekkert óeðlilegt í ljós. Þegar hún fór að ganga 16 mánaða þótti móður hennar sem hún væri hölt, skökk og snúin og í febrúar 1995 leitaði móðir hennar með hana til A-kk-ef I-kk-ef heimilislæknis í Borgarnesi sem sendi hana í röntgenmyndatöku á Akranesi þar sem teknar voru röntgenmyndir af mjöðmum E-kvk-ef F-kvk-ef. Úr myndum þessum las J-kk-nf F-kk-nf röntgenlæknir þann 14. febrúar 1995 og var það niðurstaða hans að sjúklegar breytingar greindust ekki.

Móðir F-kvk-ef E-kvk-ef ákvað að leita til Ú-kk-ef A-kk-ef sérfræðings í barnasjúkdómum og meltingarsjúkdómum barna. Kemur fram í læknabréfi hans dagsettu 9. maí 1995 að móður finnist barnið vera skakkt, þ.e. ekki bera sig rétt. Niðurstaða læknisskoðunar Ú-kk-ef var að hann sæi ekkert afbrigðilegt.

Kveðst móðir E-kvk-ef F-kvk-ef hafa gert hlé á því að reyna að finna orsakir meina dóttur hennar eftir þessa síðustu heimsókn til læknis þar sem tíðar heimsóknir þeirra mæðgna til lækna höfðu engan árangur borið. Kveður hún næstu ár hafi verið E-kvk-þgf F-kvk-þgf erfið vegna erfiðleika með gang og verkja í baki og fótum.

Í desember 1998 fór móðir E-kvk-ef F-kvk-ef með hana í sex ára skoðun til S-kk-ef B-kk-ef læknis í Borgarnesi. Í þeirri skoðun kom fram viss grunur um að vinstri ganglimur hennar væri aðeins styttri en sá hægri og var henni í framhaldinu vísað áfram til Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarlæknis. Við skoðun hjá Y-kk-þgf í janúar 1999 kom ekkert markvert fram og staðfesti hann að hvorki væri um að ræða skekkju í baki né munur á lengd ganglima en ef lengdarmunur væri á ganglimum væri hann innan við ½ cm. Taldi læknirinn ástæðu þess hvernig E-kvk-nf F-kvk-nf bæri sig að væri fyrst og fremst tengd háttalagi frekar en að það skýrðist af einhverjum frávikum eða sjúkdómum. Taldi hann að við göngu vottaði fyrir örlítilli sveifluhelti hægra megin sem og vægri innskeifu. Í sitjandi stöðu legði hún bolinn eilítið til vinstri.

Í kjölfar skoðunar óskaði Y-kk-nf Ó-kk-nf eftir því að fá að sjá röntgenmyndir þær sem teknar hefðu verið í febrúar 1995. Taldi Y-kk-nf myndirnar sýna vanþroska á hægri mjöðm og að lærleggur væri að hluta til úr liði þar. Varð það hans mat að myndirnar frá 1995 hefðu ótvírætt gefið tilefni til aðgerðar strax í febrúar 1995 og að lýsing viðkomandi röntgenlæknis hafi því án vafa verið röng. Hlutaðist Y-kk-nf til um að teknar væru nýjar myndir af mjöðmum E-kvk-ef F-kvk-ef í kjölfarið og voru þær teknar 22. febrúar 1999. Greindist þá enn vanþroski hægra megin en liðhlaupið var mun minna. Var það álit Y-kk-ef að E-kvk-nf F-kvk-nf þyrfti skurðaðgerð til að laga hægri mjöðmina. Var aðgerðin framkvæmd hinn 24. mars 1999. Gipsumbúðir voru fjarlægðar tæpum tveim mánuðum síðar. Hafði þá myndast gróandi í beinskurðinum og var sár á húð vel gróið. Var E-kvk-nf F-kvk-nf í kjölfarið í sjúkraþjálfun og æfingum í einhvern tíma en stefnendur kveða þær hafa skilað takmörkuðum árangri.

Stefnendur óskuðu álits landlæknisembættisins á því hvort röntgenmyndirnar hefðu verið rangt lesnar í febrúar 1995 og í áliti embættisins 27. febrúar 2001 segir að þær hafi verið rangt lesnar en þar hafi mátt greina vanþroska í augnakarli og liðhlaup að hluta, sem ástæða hefði verið til að gera að á þeim tíma. Endanleg meðferð hefði því dregist fram til mars 1999 vegna þessa en tæknilega hefði verið auðveldara að gera aðgerðina fyrr. Telja stefnendur álit þetta vera í samræmi við álit Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarlæknis og telja að líkurnar af góðum árangri aðgerðar eins og E-kvk-nf F-kvk-nf gekkst undir batni eftir því sem barnið er yngra þegar aðgerðin er framkvæmd.

Stefnendur óskuðu eftir því að Sjúkrahúsið og heilsugæslustöðin á Akranesi viðurkenndi bótaskyldu vegna þeirra afleiðinga sem þau töldu að hin meintu læknamistök hefðu haft í för með sér fyrir E-kvk-þf F-kvk-þf en bótaskyldu var hafnað. Að lokum beindu stefnendur kröfum sínum að ríkislögmanni sem hafnaði bótaskyldu að fengnu áliti frá heilbrigðisráðuneyti.

Stefnendur fengu leyfi til gjafsóknar hinn 16. febrúar 2004.

Í máli þessu er deilt um hvort E-kvk-nf F-kvk-nf hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni á heilsu sinni vegna mistaka læknis sem stefndi beri ábyrgð á. Í þessum þætti málsins er hins vegar eingöngu til umfjöllunar hvort vísa beri málinu frá dómi að kröfu stefnda.

III

Stefnendur byggja kröfur sínar á því að við lestur röntgenmynda á Sjúkrahúsinu og heilsugæslustöðinni á Akranesi í febrúar 1995 hafi röntgenlækninum J-kk-þgf F-kk-þgf orðið á mistök. Þau mistök hafi leitt til þess að nauðsynleg aðgerð hafi frestast um fjögur ár. Þá sé á því byggt að Ú-kk-nf A-kk-nf hafi vísað sérstaklega í niðurstöður J-kk-ef F-kk-ef um að sjúklegar breytingar hafi ekki greinst þegar hann skoðaði E-kvk-þf F-kvk-þf í maí 1995.

Stefnendur byggja og á því að Y-kk-nf Ó-kk-nf bæklunarlæknir hafi greint áverka E-kvk-ef F-kvk-ef árið 1999. Hafi hann gert það með skoðun röntgenmyndanna frá 1995. Þær röntgenmyndir, hinar sömu og J-kk-nf F-kk-nf skoðaði, hafi gefið Y-kk-þgf nægt tilefni til frekari skoðunar og aðgerðar í kjölfarið.

Þá byggja stefnendur á því áliti Landlæknisembættisins að lestur röntgenmyndanna 14. febrúar 1995 hafi verið rangur. Sé þetta sama niðurstaða og komi fram í vottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef sérfræðings í barnabæklunarlækningum. Ef aðgerðin hefði verið framkvæmd strax á árinu 1995 hefði aðgerðin að mati Y-kk-ef og landlæknisembættisins verið tæknilega auðveldari, líkur á árangri betri og batahorfur vænlegri. Vegna mistaka við lestur röntgenmyndanna 1995 hafi dregist um fjögur ár að framkvæma nauðsynlega aðgerð á E-kvk-þgf F-kvk-þgf. Telja stefnendur, með vísan til álits Y-kk-ef Ó-kk-ef, að líklegt sé að E-kvk-nf F-kvk-nf hafi orðið fyrir varanlegum miska og örorku vegna þess hve lengi aðgerð hennar hafi dregist. Hann telji jafnframt ekki tímabært að meta hverjar þessar varanlegu afleiðingar séu.

Stefnendur kveðast stefna íslenska ríkinu sem rekstraraðila Sjúkrahússins og heilsugæslustöðvarinnar á Akranesi, sem sé vinnuveitandi J-x-x F-kk-ef læknis. Ástæða þess hvernig dómkröfur séu settar fram í máli þessu sé að varna réttarspjöllum vegna fyrningar.

Kröfur sínar byggja stefnendur á almennum reglum íslensks skaðabótaréttar þar á meðal sakarreglunni og reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Þá sé byggt á skaðabótalögum nr. 50/1993 og læknalögum nr. 53/1988, einkum 2. mgr. 9. gr. Um varnarþing sé vísað til 3. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild vísist til 3. mgr. 17. gr. sömu laga og um viðurkenningarkröfu til 2. mgr. 25. gr. sömu laga. Krafa um málskostnað styðjist við 130. sbr. 129. gr. og um virðisaukaskatt á málskostnað vísist til laga nr. 50/1988.

IV

Stefndi byggir kröfu sína um frávísun málsins á því að ekki sé fullnægt skilyrðum 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að fá leyst úr viðurkenningarkröfu í þessu máli. Að mati stefnda hafi ekki verið sýnt fram á tjón og ekki liggi fyrir matsgerð dómkvaddra matsmanna. Þá liggi ekki fyrir þær röntgenmyndir sem allt málið snúist um en það sé ekki á ábyrgð stefnda vegna Sjúkrahússins og heilsugæslustöðvarinnar á Akranesi. Að mati stefnda sé mjög erfitt að fjalla um málið eins og stefnendur leggi það upp. Ekki sé gerð tilraun til að greina á milli sjúkdóms E-kvk-ef F-kvk-ef og meintra mistaka. Málið sé því einnig vanreifað. Vísist í þessu sambandi til 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 aðallega d, e og g liða. Um málskostnaðarkröfu vegna þessa þáttar vísar stefndi til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V

Stefnendur leita viðurkenningardóms um kröfur sínar í máli þessu á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 en samkvæmt því ákvæði getur aðili sem hefur lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum. Gildir þetta án tillits til þess hvort honum væri þess í stað unnt að leita dóms sem fullnægja mætti með aðför.

Það er grundvallarregla íslensks réttar að sá sem krefst réttinda sér til handa í dómsmáli verði að gera skýra grein fyrir þeim. Samkvæmt d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 skal greina í stefnu svo glöggt sem verða má dómkröfur stefnanda svo sem fjárhæð kröfu í krónum, bætur fyrir tiltekið skaðaverk án fjárhæðar ef enn er óvíst um hana, vexti ef því er að skipta og viðurkenningu á tilteknum réttindum o.s. frv. Áskilnaður í ákvæðinu um að kröfur lúti að viðurkenningu á tilteknum réttindum felur í sér að kröfugerðin verður að vera svo ákveðin og ljós að hún geti orðið niðurstaða í dómsmáli þar sem sakarefninu er ráðið til lykta.

Á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaábyrgð. Óhjákvæmilegt skilyrði slíkrar málssóknar er þó að stefnandi sýni fram á að hann hafi beðið tjón og hvert tjónið sé, þ.e. í hverju það sé fólgið þótt ákvörðun bótafjárhæðar sé látin bíða, og á hvern hátt tjónið hafi orsakast af þeim atvikum sem talin eru hafa valdið bótaábyrgð.

Í kröfugerð stefnenda er krafist viðurkenningar á því að stefndi beri skaðabótaskyldu vegna líkamstjóns er E-kvk-nf F-kvk-nf G-kvk-nf hafi orðið fyrir vegna læknamistaka sem gerð hafi verið við lestur og greiningu röntgenmynda af mjöðmum hennar í febrúar 1995. Þannig er í kröfugerð þessari með engu móti afmarkað í hverju tjón E-kvk-ef F-kvk-ef er fólgið eða á hvern hátt hið meinta tjón verði rakið til þeirra atvika sem talin eru hafa valdið bótaábyrgð. Að þessu leyti er kröfugerð stefnenda óljós og ónákvæm og ekki í samræmi við fyrrgreint ákvæði d liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í málatilbúnaði sínum byggja stefnendur á því að mistök hafi verið gerð við lestur röntgenmynda og hafi þau mistök leitt til þess að nauðsynleg aðgerð hafi frestast um fjögur ár. Hafi sá dráttur orðið til þess að E-kvk-nf F-kvk-nf hafi orðið fyrir líkamstjóni og byggja stefnendur það á vottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarlæknis 27. desember 2005. Í því vottorði svarar læknirinn spurningum lögmanns stefnenda um hvort meint mistök hafi leitt til þess að E-kvk-nf F-kvk-nf hafi orðið fyrir tjóni sem veitti henni rétt til þjáningabóta, hvort hún hafi vegna þeirra orðið fyrir varnalegum miska og varanlegri örorku. Í svari læknisins telur hann að réttur til þjáningarbóta vegna seinkaðrar greiningar sé ekki til staðar. Varðandi varanlegan miska sé ómögulegt að svara með fullri vissu hvort upphaflegt meðferðarmarkmið hefði náðst að fullu hefði aðgerð verið framkvæmd fimm árum áður. Hins vegar megi færa viss rök fyrir því að líkurnar á góðum árangri hafi verið um helmingi betri ef aðgerðin hefði verið framkvæmd strax um 3-4 ára aldur. Sé því líklegt að E-kvk-nf F-kvk-nf hafi orðið fyrir varanlegum miska með seinkuninni. Að því gefnu að um varanlegan miska hafi verið að ræða telur hann líklegt að um varanlega örorku hafi verið að ræða með því að slit komi fyrr fram í mjöðminni en ella og með því sé rétt að líta svo á að starfsævin sé að einhverju leyti skert. Að lokum undirstrikar Y-kk-nf að full snemmt sé að kveða endanlega úr um árangur meðferðarinnar sem fór fram hjá E-kvk-þgf F-kvk-þgf á árinu 1999 og mælist til að endanlegt mat fari ekki fram fyrr en hún er orðin fullvaxta.

Í áliti Landlæknisembættisins frá 27. febrúar 2001 sýnist hann byggja niðurstöðu sína á fyrrgreindu áliti Y-kk-ef Ó-kk-ef og staðfestir hann niðurstöðu hans um að umræddar röntgenmyndir sem teknar voru á árinu 1995 hafi verið rangt lesnar sem hafi orðið til þess að endanleg meðferð hefði dregist fram í mars 1999 og tæknilega hefði verið auðveldara að gera aðgerðina fyrr og horfur hefðu líklega verið öruggari.

Framangreind gögn til stuðnings skaðabótakröfu stefnenda eru að mati dómsins ekki viðhlítandi grundvöllur þess að lagður verði dómur á hana. Að því virtu og því sem að framan er rakið þykir skorta mjög á skýran og ljósan málatilbúnað af hálfu stefnenda og verður því ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir eftir atvikum rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu. Gjafsóknarkostnaður stefnenda, sem er málflutningsþóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Þ-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 250.000 krónur þar með talinn virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu stefnenda flutti málið S-kk-nf Þ-kk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnenda, sem er málflutningsþóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Þ-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 250.000 krónur þar með talinn virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði.

G-kvk-nf B-kvk-nf