E-78/2013

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þriðjudaginn 18. febrúar 2014, er höfðað 25. marz 2013, af X, á hendur Vátryggingafélagi Íslands, Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmt til að greiða honum 4.042.577 krónur með 4,5% vöxtum af 982.410 krónum frá 22. febrúar 2010 til 22. febrúar 2011 en frá þeim degi og til 4. apríl 2013 af stefnufjárhæð, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af stefnufjárhæð frá 4. apríl 2013 til greiðsludags.

Stefnda krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara lækkunar krafnanna.

Hvor aðili krefst málskostnaðar úr hendi hins.

Málavextir

Stefnandi höfðar málið til heimtu skaðabóta vegna líkamstjóns sem hann kveðst hafa orðið fyrir að morgni 22. febrúar 2010, er hann hafi runnið á svellbunka og skollið með höfuð á húshorni leikskólans Barnabóls, sem sveitarfélagið Langanesbyggð rekur á Þórshöfn. Stefnandi hafi þennan morgun verið að fylgja þriggja ára gömlum syni sínum á yngri deild leikskólans. Stefnda byggir sýknukröfu sína meðal annars á því að ósannað sé að þetta hafi hent stefnanda. Óumdeilt er að Langanesbyggð var vátryggð hjá stefndu.

Inngangur sá er foreldrum og börnum var ætlaður á yngri deild leikskólans er á suðausturhlið hans. Gönguleið er að húsinu frá bifreiðastæði og meðfram annarri langhlið hússins, beygt er til hægri fyrir húshorn og þar er inngangurinn. Byggir stefnandi á því að hann hafi dottið þar við innganginn, þegar hann hafi verið kominn að beygjunni.

Samkvæmt vottorði A heilsugæzlulæknis á Þórshöfn, dagsettu 1. nóvember 2010, leitaði stefnandi til læknisins hinn 22. febrúar 2010 klukkan 10:46. Segir í vottorðinu að klukkustund áður hafi stefnandi runnið til í hálku og skollið með hnakka í húshorn. Hafi stefnandi lýst miklum verkjum í hnakka með ógleði og sjóntruflunum. Hann hafi við skoðun verið með fulla meðvitund og sagzt vera að ná sér. K-kvk-nf hafi fundizt á hnakka. Læknirinn hafi talið stefnanda hafa fengið heilahristing. Næst hafi stefnandi komið tveimur dögum síðar. Hann hafi þá farið í íþróttatíma og versnað við það, fundizt fókus ekki nógu góður og að eitthvað vantaði upp á sjónsvið hægra auga. Í nótu í sjúkraskrá 3. júní 2010 sé haft eftir stefnanda að hann sé með brenglað fjarlægðarskyn sem valdi honum margvíslegum erfiðleikum í starfi og leik. Loks segir í vottorðinu að fyrir liggi niðurstöður sjónmælinga. Á árinu 2005 hafi sjón á hægra auga verið mæld 0,8 en 1 á vinstra. Á árinu 2008 hafi sjón á hægra auga verið mæld 0,6 en 0,1 á árinu 2010.

Samkvæmt áverkavottorði B læknis á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri kom stefnandi á bráðamóttöku sjúkrahússins 2. marz 2010 vegna áverka á höfði. Hafi hann leitað aðstoðar vegna höfuðverkjar, ógleði, breytingar á skapi auk þess sem honum hafi fundizt heyrn á hægra eyra og sjón á hægra auga hafa versnað. Þá hafi hann sagzt finna fyrir minni nákvæmni þegar hann teygi sig eftir einhverju með hægri hendi, þurfi að fylgjast vel með, með augunum, til að geta framkvæmt það sem hann ætli sér. Loks hafi hann lýst vægri jafnvægisröskun. Gerð hafi verið almenn klinisk skoðun, þar á meðal heila- og taugaskoðun og sneiðmynd af heila. Ekkert athugavert hafi komið fram við þær, en heyrnarpróf hafi ekki verið unnt að framkvæma og sjónpróf hafi verið ónákvæmt. Hinn 8. apríl 2010 hafi stefnandi leitað að nýju á bráðamóttöku vegna höfuðverkjar og sjóntruflana á hægra auga. Hafi þá verið gerð heilataugaskoðun sem komið hafi eðlilega út, en ekki hafi verið aðstaða til nákvæmrar sjónskoðunar og hafi stefnanda verið ráðlagt að leita augnlæknis. Í vottorðinu segir að lokum að hér sé „tvímælalaust um heilahristing að ræða“ og einkenni eftir hann. Horfur til lengri tíma séu yfirleitt góðar þannig að óþægindin séu yfirleitt horfin eftir þrjá til sex mánuði.

Samkvæmt gögnum málsins hefur stefnandi verið til meðferðar hjá C augnlækni. Fyrst kom hann til læknisins í ársbyrjun 2009 og er þá bókað eftir stefnanda að hann þurfi sennilega að vera með gleraugu en gangi það ekki vel. Hann sjái ekki tvöfalt. Er rætt um að bæta sjónlag með aðgerð á hægra auga. Augnlæknirinn skrifar sjúkratryggingum Íslands bréf, dagsett 25. október 2010. Segir þar meðal annars að stefnandi hafi „fundið fyrir slæmri tvísýni síðan hann fékk högg á hnakkann í febrúar [2010]. Hann rotaðist og var vankaður í langan tíma á eftir. Tvísýnin hófst strax og átti hann erfitt með að einbeita sér að hlutum. Hann hefur farið í heilaskann sem sýndi ekkert afbrigðilegt. Hann hefur sögu um letiauga á hægra auga, þar sem sjónlag er mjög ólíkt og á vinstra auga. Sjón við komu er: Hægra auga: 0,9 með +1,75-3,75*15. Vinstra auga: 1,5 með engri correction. [...] Hann finnur gríðarlega mikil áhrif af þessari tvísýni og þurfti m.a. að sleppa stóru verkefni í vinnu vegna þessa. Snertilinsur eru ekki mögulegar vegna óþols. Svo virðist vera sem að augun hafi unnið ágætlega saman áður en að högginu kom, en þetta fína jafnvægi hafi síðan raskast. Ekki er séð annað en að prófa verði að laga sjónlag á hægra auga [stefnanda] og freista þess að ná betri samsjón og samvinnu á milli augna.“ Síðar gekkst stefnandi undir aðgerð til að leiðrétta sjónlag augans. Um þá aðgerð segir læknirinn að hún hafi gengið „vonum framar. Sjón á hægra auga mældist 1.2 (120%) án glers eftir aðgerð strax daginn eftir, sem var miklu betri árangur en vonast hafði verið eftir. Líðan var góð og einkenni betri. Sama var uppi á teningnum þegar hann kom þann 10. maí 2012, tveimur árum síðar. Einkenni hans voru skv. gögnum miklu minni en áður. Sjón án glers á auganu var þá komin í 0,5 (50%) en með mildu gleri var sjón 1.2 (120%). Árangur aðgerðar telst vonum framar.“ Við aðgerðina hafi sjón á hægra auga batnað úr 0.8 með gleri í 1.2 án glers.

Samkvæmt vottorði D taugalæknis á Akureyri, dagsettu 9. nóvember 2012, kom stefnandi til hans 27. ágúst 2012. Segir í vottorðinu að stefnandi hafi fallið „hastarlega á svelli í febrúar 2010“, tölvusneiðmynd hafi verið tekin af höfði 2. marz 2010 en ekki sézt merki um „intracranial áverka eða brot“. Eru svo talin upp einkenni sem stefnandi hafi haft, viðvarandi óstöðugleiki og svimakennd eins og [...]. Þá segir að ekkert ákveðið óeðlilegt hafi komið fram við skoðun taugakerfis. Í niðurstöðum segulómskoðunar af heila, 5. september 2012, segi meðal annars „Normal study“. Segir læknirinn í vottorði sínu að mat sitt sé að stefnandi „[...]“.

Að beiðni stefnanda og Varðar trygginga hf. vann dr. med. E sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum örorkumat á stefnanda. Var óskað eftir mati á tímabili tímabundinnar óvinnufærni og varanlegri læknisfræðilegri örorku (miska). Þá var óskað mats á því hvenær ekki hefði verið frekari bata að vænta, tímabili tímabundins atvinnutjóns sbr. 2. gr. laga nr. 50/1993, þjáningatímabili sbr. 3. gr. laganna, varanlegum miska sbr. 4. gr. laganna, varanlegri örorku sbr. 5. til 8. gr. laganna og hvenær talið sé að stefnandi hafi öðlazt vitneskju um atvik sem hann gæti reist bótakröfu á, það sé hvenær honum hafi mátt vera ljóst að afleiðingar slyssins væru varanlegar, sbr. 124. gr. laga nr. 30/2004. Niðurstöður E, dagsettar 15. ferúar 2013, eru að tímabundin óvinnufærni 100% hafi verið ein vika. Varanleg læknisfræðileg örorka (miski) sé 10%. Ekki hafi verið frekari bata að vænta eftir 22. febrúar 2011. Tímabil tímabundins atvinnutjóns, sbr. 2. gr. laga nr. 50/1993, hafi verið ein vika 100%. Þjáningatímabil sbr. 3. gr. laganna hafi verið ein vika sem batnandi án þess að vera rúmliggjandi, en ekkert rúmliggjandi. Varanlegur miski sbr. 4. gr. laganna sé 10%. Varanleg örorka sbr. 5. til 8. gr. laganna sé 5%. Loks segir E að eftir að stefnandi hafi verið til rannsóknar hjá taugalækni hinn 27. ágúst 2012 megi telja að honum hafi mátt vera ljósar hverjar afleiðingar slyssins hafi verið og þá fyrst öðlazt vitneskju um atvik sem hann gæti reist bótakröfu á.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi segir kröfur sínar eiga rót að rekja til slyss er hann hafi orðið fyrir að morgni 22. febrúar 2010 er hann hafi verið að fara með þriggja ára gamlan son sinn á leikskólann Barnaból. Inngangur leikskólans sé á suðausturhlið hússins og til að komast að honum þurfi foreldrar að að ganga meðfram norðvesturhlið hússins og taka hægri beygju. Hafi slys stefnanda orðið er hann hafi komið komið að beygjunni en þá hafi hann runnið á svellbunka sem myndazt hafi á horninu, fallið aftur fyrir sig og skollið með höfuð á steinsteypt húshornið. Við þetta högg hafi hann rotazt í einhverja stund en er hann hafi rankað við sér hafi honum tekizt að skríða inn um dyr leikskólans.

Stefnandi segist telja að slys sitt megi rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna og forsvarsmanna Barnabóls. Hann hafi runnið á svelli sem myndazt hafi á gönguleið við inngang leikskólans, en í bréfi frá stefnda, dags. 16. desember 2010, komi fram að starfsmenn leikskólans hafi hvorki saltað, sandað né gert aðrar ráðstafanir til að koma í veg fyrir slys á þessum stað.

Stefnandi segir að samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 90/2008 skuli leikskólastjóri stjórna starfi leikskólans í umboði rekstraraðila, í þessu tilfelli Langanesbyggðar. Gera verði þá kröfu til leikskólastjóra að hann geri nauðsynlegar og eðlilegar ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem leið eigi eftir þeim göngustíg sem nauðsynlegur sé til að fara til og frá leikskólanum. Við þær ráðstafanir verði að líta til þess að í flestum tilvikum sé um að ræða fólk með börn þar sem athyglin kunni að verulegu leyti að vera bundin börnunum.

Stefnandi segist telja að leikskólastjóra hafi borið að gera ráðstafanir til að hálku yrði eytt á stéttinni sem nauðsynlegt hafi verið að fara um til að komast að inngangi leikskólans. Verði að hafa í huga að forsvarsmönnum leikskólans hafi verið eða hafi mátt vera kunnugt um að hálku á stéttinni enda hafi slysið orðið milli klukkan níu og tíu um morguninn, eftir að starfsmenn hafi mætt til vinnu. Hafi þeir því augljóslega haft færi á að bregðast við aðstæðum fyrir utan leikskólann. Þess utan hafi foreldrar ítrekað kvartað yfir hálku á göngustígnum í frosti og snjó, enda hafi afar sjaldan verið gert nokkuð til að koma í veg fyrir hálku þar. Þrátt fyrir þessar kvartanir og þrátt fyrir að starfsmönnum hafi verið kunnugt um aðstæður hafi ekkert verið gert þennan morgun til að tryggja aðgengi þeirra sem átt hafi leið sína til og frá leikskólanum. Í ljósi þessa verði það talið til saknæmrar háttsemi leikskólastjóra að engar varúðarráðstafanir hafi verið framkvæmdar á gönguleiðinni. Beri Langanesbyggð því skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda vegna slyssins á grunvelli ólögfestrar meginreglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Sé kröfu beint að stefnda á grundvelli 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004.

Stefnandi segir að varanlegar afleiðingar slyssins hafi verið metnar í matsgerð E. Kröfur stefnanda sundurliðist svo að krafizt sé 11.900 króna í bætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 970.510 króna samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga og 3.060.167 króna samkvæmt 5. til 7. gr. skaðabótalaga. Við útreikning þjáninga- og miskabóta sbr. 3. og 4. gr. skaðabótalaga séu grunnfjárhæðir uppreiknaðar í samræmi við lánskjaravísitölu í marz 2013, 7963. Útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku taki mið af 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Laun stefnanda séu uppreiknuð í samræmi við launavísitölu á stöðugleikatímapunkti og þá bætist við 8% lífeyrisframlag atvinnurekanda. Á stöðugleikatímapunkti hafi stefnandi verið 42 ára og 224 daga gamall og stuðull hans samkvæmt 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga því 9,941. Bætur vegna þjáninga og varanlegs miska beri 4,5% vexti frá slysdegi samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, sem verið hafi 22. febrúar 2011. Dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 sé krafizt af allri fjárhæðinni frá 4. apríl 2013, mánuði eftir dagsetningu kröfubréfs.

Stefnandi segir kröfur sínar studdar við meginreglur skaðabótaréttar, meðal annars sakarreglu og vinnuveitendaábyrgð. Þá vísi hann til laga nr. 90/2008 og 30/2004. Slysið hafi orðið í Langanesbyggð og með vísan til 41. gr. laga nr. 91/1991 sé stefnt fyrir þennan dómstól. Vegna vaxtakröfu sé vísað til 16. gr. laga nr. 50/1993 og vegna dráttarvaxta til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Vegna málskostnaðar sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að litið verði til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefnda segir að ósannað sé að stefnandi hafi, svo sem í stefnu segi, runnið á svellbunka og fallið aftur fyrir sig. Engin samtímagögn liggi fyrir um atvikið eða aðstæður á svæðinu og engin vitni verið að atvikinu heldur sé lýsing stefnanda í stefnu á því sem komið hafi fyrir hann einungis byggð á frásögn hans sjálfs. Hafi stefnandi hvorki kallað lögreglu til né aflað sér sönnunar með öðrum hætti á því sem hann segi hafa gerzt. Liggi þannig engar ljósmyndir af svæðinu frá umræddum morgni fyrir í málinu. Hafi stefnanda staðið næst að tryggja sér sönnun um það með hvaða hætti atvikið hafi orðið og hvernig aðstæður hafi þá verið. Verði hann að bera allan halla af skorti á sönnun um þessi atriði og því komi ekki annað til álita en sýkna stefnda þar sem sönnunarkröfur hafi ekki verið uppfylltar.

Samkvæmt upplýsingum veðurstofunnar séu ekki gerðar veðurmælingar á Þórshöfn. Aðstæður á næstu veðurathugunarstöðvum kl. tíu að morgni þennan dag hafi verið um -4,6 C á Miðfjarðarnesi og -3,5 C á Raufarhöfn. Á sama tíma daginn eftir hafi verið um -4 C á Miðfjarðarnesi og -3,7 C á Raufarhöfn. Engar mælingar séu um snjó á jörð á þessum tíma. Starfsmenn leikskólans hafi séð um að salta gangstéttina við leikskólann eftir þörfum, bæði á morgnana og eftir hádegi, og hafi saltdallur verið á lóðinni til þeirra nota. Þegar starfsmenn hafi komið til vinnu þennan morgun hafi ekki verið hálka á gangstígnum og því ekki þörf á saltburði. Stefnandi segist í stefnu hafa verið á ferðinni um klukkan tíu árdegis og megi ætla að það hafi verið nokkuð síðar en starfsmenn hafi komið til vinnu og börn almennt í leikskólann.

Stefndi tekur fram að sér hafi ekki verið gefinn kostur á að gæta réttar síns er stefnandi hafi aflað sér matsgerðar.

Stefnda segir að um sönnun í málinu fari eftir almennum sönnunarreglum skaðabótaréttar og hvíli sönnunarbyrði málsins alfarið á stefnanda, um tjón hans og það atvik sem hann segir hafa leitt til þess. Takist slík sönnun ekki beri stefndi ekki bótaábyrgð í málinu. Stefnda segist krefjast sýknu enda sé ósannað að umrædd atvik hafi orðið, af ástæðum sem stefndi beri sakarábyrgð á, með þeim hætti sem stefnandi haldi fram og byggi kröfur sínar á. Hér sé um að ræða atvik sem eingöngu sé að rekja til óhappatilviks sem engum verði gert að bera ábyrgð á, eða atriða sem alfarið séu á ábyrgð stefnanda sjálfs.

Stefnda segir að eins og atvikinu sé lýst þá hafi stefnandi runnið í hálku á göngustíg, um klukkan tíu að morgni 22. febrúar. Á þeim árstíma megi gera ráð fyrir þeim veðuraðstæðum að hálka myndist á jörðu, en á þessum degi hafi verið frost og einhver vindur. Hafi augljóslega orðið hreint óhappatilvik enda sé á engan hátt hægt að ráða af fyrirliggjandi gögnum að það, að stefnandi hafi stigið á hálkublett og dottið, sé að rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna sveitarfélagsins Langanesbyggðar.

Stefnda segir að telja verði fullvíst að stefnandi hafi gert sér grein fyrir því, eða mátt gera það, hafi færðin verið erfið og hálka á göngustígnum og fara hafi þurft varlega um hann. Hafi þessi skylda verið sérstaklega rík hafi aðstæður verið, eins og hann segi sjálfur, óforsvaranlegar vegna snjóa og hálku. Það að stefnandi hafi dottið bendi einmitt til þess að hann hafi ekki gætt nægilega að sér og farið nægilega gætilega miðað við aðstæður. Kveðst stefnda benda á að stefnandi eigi heima á Þórshöfn og megi ætla að hann hafi verið þaulkunnugur veðurlagi þar og aðstæðum við leikskólann. Hafi hér augljóslega orðið óhappatilvik, sem engum verði að gert að bera skaðabótaábyrgð á að lögum, og eða aðgæzluleysi stefnanda sjálfs. Beri því að sýkna stefnda.

Þá kveðst stefnda byggja á því að engin sök sé fyrir hendi hjá starfsmönnum vátryggingartakans Langanesbyggðar. Stefnandi byggi á því í stefnu að Langanesbyggð beri sakarábyrgð á því atviki að hann hafi runnið í hálku og dottið. Telji stefnandi að þar sé um að ræða ábyrgð á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar og vísi þar til saknæmrar háttsemi starfsmanna leikskólans. Segir stefnda að svo virðist sem stefnandi byggi það saknæmi á því að aðstæður á stéttinni við leikskólann hafi verið óforsvaranlegar þar sem á henni hafi verið hálka og starfsmenn ekki gert ráðstafanir til að eyða henni. Kveðst stefnda hafna því alfarið að það, að stefnandi hafi runnið á stéttinni og dottið, sé að rekja til saknæmrar háttsemi einhverra sem Langanesbyggð beri ábyrgð á með þeim hætti sem stefnandi haldi fram. Séu allar fullyrðingar um meinta sök ósannaðar.

Stefnda segir að rangt sé að starfsmenn hafi ekki gert neinar ráðstafanir til að eyða hálku af gangstéttinni. Saltað hafi verið eftir þörfum en þennan morgun hafi ekki verið hált og ekki ástæða til saltburðar. Þótt aðstæður kunni að hafa breytzt um einni eða tveimur klukkustundum síðar og hálkublettir kunni að hafa myndazt er sólskins hafi tekið að gæta, sé ekki um saknæma háttsemi af hálfu starfsmanna leikskólans að ræða enda hvíli ekki á þeim sú skylda að hafa starfsmann daglangt útivið til söltunar og ekkert við veðurstæður hafi gefið efni til að fylgjast sérstaklega með gangstéttinni þennan morgun. Sé slíku hafnað sem röngu og ósönnuðu. Hafi stefnandi verið á ferð utan mesta umferðartíma, en ætla megi að mest umferð sé árla morguns og síðla dags. Starfsmenn leikskólans hafi gætt þess að bera salt á gangstéttina á þeim tímum þegar þess hafi verið þörf. Kveðst stefnda hafna því alfarið sem röngu að starfsmenn leikskólans hafi með einhverju móti hagað sér með óforsvaranlegum hætti þannig að leiði til sakarábyrgðar. Þvert á móti hafi þeir starfað fyllilega með þeim hætti sem ætlast megi til af þeim.

Stefnda kveðst árétta að „tildrög atviksins“ liggi ekki fyrir að öllu leyti. Ljóst sé að starfsmenn leikskólans hafi dreift salti tvisvar á dag að lágmarki, þegar hált hafi verið. Veður geti breytzt skyndilega og snjór orðið að hálku, jafnvel án þess að starfsmenn leikskólans verði þess varir. Sé augljóst að það sé ekki háttsemi starfsfólksins sem hafi valdið stefnanda tjóni.

Stefnda segist telja að starfsemi leikskólans hafi verið í fullu samræmi við leikskólalög og að starfsmenn hans hafi fullnægt þeim skyldum sem á þeim hafi hvílt samkvæmt þeim.

Stefnda kveðst alfarið hafna fullyrðingum um kvartanir foreldra vegna hálku á stéttinni í frosti og snjó. Liggi ekkert fyrir í gögnum málsins um þær kvartanir, hvenær þær hafi borizt og hvers efnis þær hafi verið. Fullyrðingar stefnanda um tilvist þeirra hafi ekkert gildi í málinu. Breyti slíkar kvartanir auk þess engu um það atvik sem þetta mál fjalli um, þar sem augljóslega hafi rót þess verið óhappatilviljun eða eigin sök stefnanda sjálfs.

Stefnda segir varakröfu sína um lækkun krafna stefnanda byggða á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem hann byggi á. Þá segist stefnda byggja á því að niðurstöður matsgerðar um meintar afleiðingar atviksins séu of háar og mótmæli stefnda matsgerðinni sem sönnunargagni þar um. Þá kveðst stefnda telja óljóst að hvaða leyti atvikið hafi haft áhrif á sjón og ástand stefnanda nú, enda sé ljóst að hann hafi búið við skerta sjón áður og gert hafi verið ráð fyrir að hann færi í aðgerð vegna hennar. Fram komi í matsgerð að sjón hans sé betri nú en verið hafi fyrir augnaðgerð og megi því allt eins ætla að ástandið sé betra en það hafi verið fyrir atvikið og því ekki neitt varanlegt tjón. Þá kveðst stefnda benda á að ekki liggi fyrir í málinu nein gögn um ástand stefnanda fyrir atvikið að því er sjón hans varði og fyrirhugaða aðgerð, og sé ekki að sjá að matsmaður hafi haft þau gögn við störf sín, en telja verið að þau hafi verið nauðsynleg. Leiði af lækkun mats að stefnukrafa lækki til samræmis. Loks kveðst stefnda benda á að ekki liggi fyrir upplýsingar í málinu um hvort stefnandi hafi fengið bætur frá sjúkratryggingum Íslands, en samkvæmt skattframtölum hafi hann verið slysatryggður við heimilisstörf.

Stefnda kveðst byggja einkum á almennum reglum skaðabóta- og vátryggingaréttar, einkum um sönnun og sönnunarbyrði, vátryggingarskilmálum nr. AA20, og lögum nr. 30/2004 og 91/1991, og sé málskostnaðarkrafa byggð á 129. og 130. gr. síðari laganna.

Skýrsla stefnanda og framburður vitna fyrir dómi

Stefnandi sagði að slysið hefði orðið á mánudegi, en í leikskólanum Barnabóli hefði sá háttur verið á að þann dag tæki barnið með sér í leikskólann „allan farangur sem fylgir því, öll útiföt og allt svoleiðis“ fyrir nýbyrjaða viku. Þegar stefnandi hefði fylgt syni sínum á leikskólann umræddan morgun hefði hann því verið með „allt sem honum fylgir, útiföt og allt“ meðferðis. Lýsti stefnandi atvikinu svo að þeir feðgar hefðu gengið saman „og ég held í hendina á honum og [...] er með dótið í fanginu, kannski ekki séð neitt voðalega vel enn þarna fyrir vikið, er hérna að hugsa um krakkann líka, svo labba ég bara þarna að, að leikskólanum, sem sagt þá eftir göngustígnum og að húshorninu eða sem sagt og þar, þar sem sagt dett ég þegar ég kem við húshornið, þá bara, ég renn til í hálku, sko ég er mjög fimur en en hérna ég hafði ekkert að gera í þetta sko, og rotast.“

Stefnandi kvaðst ekki vita hversu lengi hann hefði verið rotaður en þegar hann hefði rankað við sér hefði hann komið sér inn á leikskólann. Kvaðst hann muna sáralítið eftir því, nema muna til þess að H, deildarstjóri á leikskólanum, stæði yfir sér og spyrði hvað hefði komið fyrir. Hann hefði lítið séð, því sjónin hefði öll ruglazt og hann hefði eflaust fengið heilahristing. Kvaðst hann muna „gloppótt eftir þessu“ en H hefði farið út, sókt drenginn og tínt upp dótið.

Stefnandi sagði að ganga mætti inn á leikskólann á tveimur stöðum. Væri annar, sá sem hann hefði farið um, ætlaður börnum og foreldrum, en hinn starfsfólki.

Stefnandi sagði snjór hefði verið yfir öllu þennan dag, en ekki mikill, og hefði sá snjór verið búinn að vera „einhvern tíma“. Á göngustígnum hefði verið „troðinn klaki“, væntanlega troðinn eftir umferð fólks. Spurður hvort hann hefði gert ráð fyrir hálku á stígnum svaraði stefnandi að hann hefði verið „náttúrulega mjög upptekinn af, af drengnum, held í hendina á honum og með náttúrulega fangið fullt af dóti.“ Bætti hann við að hann hefði „kannski [verið með] athyglina allt of mikla á, já er með athyglina á barninu, passa hann og svo er ég með dótið í fanginu.“

Stefnandi sagðist hafa komið á bifreið, lagt á bifreiðastæðinu og gengið þaðan með drengnum. Hann var spurður hvort hann hefði getað geymt farangurinn í bifreiðinni, fylgt drengnum í leikskólann og farið svo aðra ferð með farangurinn, og svaraði hann: „Já það er nú samt ekki venjan sko.“

Stefnandi sagði að þennan dag hefði gönguleiðin hvorki verið söltuð né sönduð. Hefði slíkt almennt ekki verið gert og hefði það verið umtalað meðal foreldra. Hefði stefnandi sjálfur nokkurum sinnum rætt nauðsyn sand- og saltburðar við starfsmenn leikskólans en því hefði verið „illa upp tekið af leikskólastjóra“. Þá hefði stefnandi einhvern tíma reynt að bæta sjálfur úr en kassi, sem þarna hefði verið til þeirra nota, hefði alltaf verið tómur. Stefnandi hefði oft komið til og frá leikskólanum og orðið var við hálku á gönguleiðinni, ef þannig hefði viðrað.

Eftir þetta hefði stefnandi farið til vinnu sinnar en verið stutt og farið svo til læknis.

Vitnið F sagðist hafa talað við stefnanda hinn 22. febrúar 2010 og hafa oft síðan hugsað um slysið sem stefnandi hafi orðið fyrir, því sjálft hefði vitnið farið með dóttur sína í leikskólann sama morgun, um áttaleytið. Þá hefði verið klaki yfir öllum göngustígnum en snjór yfir grasi, frost og stilla. Hefði vitnið tekið eftir því að aðstæður væru varasamar. Vitnið sagðist vera alveg visst um að þennan morgun hefði hvorki verið búið að salta né sanda þegar það hefði komið.

Vitnið sagðist hafa „þó nokkuð oft“ rætt við starfsmenn leikskólans um að aðstæður þarna væru mjög slæmar. Þarna væri „bara fljúgandi hálka og maður var skíthræddur um krakkana og því að þetta er nú inni á leikskólalóð og krakkar eru að leika líka, þetta er ekki bara málið hvort að við dettum þarna sko.“ Viðbrögð við þessum athugasemdum vitnisins hefðu verið með ýmsu móti, stundum hefði því fundizt sem „maður væri að skipta sér af einhverju sem kæmi manni ekki við.“ Stundum hefði þó komið fyrir, „þegar búið var að kvarta sem mest að það væri komið og sandað og svona“, en vitninu hefði fundizt „það nú oftast ekki gerast fyrr en var búið að skammast yfir þessu sko, það var nú bara þannig, þá var það oft gert.“ Margir aðrir foreldrar hefðu einnig kvartað yfir þessu, svo vitnið vissi.

Vitnið var spurt hvort rétt væri að saltað eða sandað hefði verið tvisvar á dag þegar hált hefði verið, og sagði vitnið svo ekki hafa verið. Þó hefði vitnið stundum séð að verið væri að salta eða sanda.

Vitnið G sagði vinkonu sína, H starfsmann leikskólans, hafa sagt sér af slysi sem stefnandi hefði orðið fyrir 22. febrúar 2010. Hefði H sagt sér af þessu sama dag eða næsta. Vitnið hefði sjálft farið með dætur sínar í leikskólann um áttaleytið sama morgun og er því hefði verið sagt af slysi stefnanda hefði vitnið hugsað með sér að þennan morgun hefði verið hált við leikskólann. Ekki mikill snjór heldur klaki. Kvaðst vitnið alveg visst um að hvorki hefði verið búið að sanda né salta um morguninn.

Vitnið sagði að ástandið hefði verið „mikið svona hitamál og viðkvæmt, þetta var mikið rætt [...] og það var bara mjög oft ófært, til dæmis fyrir snjó, það var ekki mokað, ef maður var að fara með vagn þá var bara mjög oft ófært og já það var, þessu var bara ekki sinnt.“ Vitnið hefði stundum talað um þetta við leikskólastjóra sem „benti alltaf á starfsmenn áhaldahússins, hún sagðist oft hafa haft samband við þá og þeir bara sinntu þessu ekki.“

Vitnið sagðist ekki geta sagt til um hversu reglulega hafi verið sandað og saltað en telja „nær ómögulegt“ að það hafi verið gert tvisvar á dag þegar hált hefði verið.

Vitnið I kvaðst hafa verið samstarfskona stefnanda. Þennan morgun hefði hann komið til vinnu og sagt frá því að hann hefði dottið við leikskólann. Hefði stefnandi verið með höfuðverk og svima.

Vitnið kvaðst sjálft hafa átt barn á leikskólanum á þessum tíma og hafa fylgt því þangað sama morgun. Kvaðst vitnið muna að það hefði verið „áberandi hálka og maður þurfti virkilega að vera varkár þarna, bara að maður dytti ekki á hausinn.“ Hvorki hefði verið búið að sanda né salta þegar vitnið hefði verið þarna á ferð, og hefði það verið venju samkvæmt.

Vitnið J kvaðst hafa í marz 2009, sem sveitarstjórnarmaður og móðir barns á leikskólanum, sent tölvubréf til þeirra sem setið hefðu í meirihluta sveitarstjórnar og fulltrúa sveitarstjóra, þar sem það hefði kvartað yfir aðstæðum við leikskólann. Þar hefði verið „rosalega illa mokað þarna allan veturinn, það var snjóþungt þarna þennan vetur og það var bæði snjór og hálka til skiptis og lítið saltað og illa mokað bæði að leikskólanum og svo inni á lóðinni líka.“

Vitnið sagði að þessi skrif sín hefðu ekki skilað neinum varanlegum árangri, þetta ástand hefði verið „viðloðandi“ þau ár sem barn vitnisins hefði verið á leikskólanum. Þetta hefði verið „bara vandamál, það var bara já mjög hált og bara hættulegt að vera þarna sko.“

Vitnið K kvaðst hafa verið leikskólastjóri Barnabóls á þeim tíma sem málið varðar.

Vitnið sagði að H deildarstjóri hefði komið til sín „einhverju eftir slysið“ og sagt sér af því. Þær hefðu þá farið út og H þá sýnt vitninu hálkublett á gönguleiðinni, hugsanlega um metra á hverja hlið.

Vitnið sagði að á leikskólanum hefði vinnulag verið „eiginlega alltaf þannig [...] að sú sem mætir fyrst á morgnana, hún mætir yfirleitt korter í, [...] þá fer hún þessa leið og við vorum með saltdalla á lóðinni [...] og ef að okkur fannst ástæða til að salta þá höfðum við saltað.“ Í raun hefði söltunarþörfin því verið metin á hverjum morgni. Þó hefðu ekki verið neinar „skráðar reglur um það að fyrsta manneskjan eigi að meta þetta, vegna þess að fyrsta manneskjan mætir korter í átta, og korter í átta, sem sagt, þá er líka að mæta fullt af börnum, þannig að fyrsta manneskjan [...] er kannski [...] kemur inn og það getur vel verið að manneskjan sem kemur inn númer tvö sé sú sem að fer út og saltar [...] það er ekki endilega [...] reglan að sú sem mætir fyrst eigi að gera þetta.“ Nánar spurt síðar sagði vitnið að hefði ekki verið neinn „sérstakur sem átti að sjá um það að salta, það var kannski ég ef ég mætti klukkan átta, jú þá fór ég út og saltaði, oftast [...] það fór líka eftir því [...] hvað það voru mætt mörg börn þennan morgun“, stundum hefðu verið „bara mætt of mörg börn þannig að viðkomandi kennari komst ekki út til þess að salta.“ Það segði sig sjálft að „þegar allt er orðið stútfullt af börnum þá komumst við bara ekkert í þetta.“ Vitnið var spurt hvort það gæti átt við um þann morgun sem mál þetta snýst um og svaraði: „Það er alveg möguleiki.“ Vitnið sagði aðspurt að það vissi ekki hvaða starfsmaður hefði um morguninn metið aðstæður svo að óþarft væri að salta, en sagðist halda að það hefði verið H.

Vitnið sagðist vita hvar stefnandi segðist hafa orðið fyrir slysi. Spurt hvort starfsmenn hefðu farið um þann stað þennan morgun svaraði það: „Mér finnst það trúlegt, sennilega.“ Sjálft hefði vitnið ekki farið þar um fyrir slysið heldur komið hinumegin inn í húsið.

Vitnið kvaðst ekki kannast við að mikill misbrestur hefði orðið á söltun eða söndun gönguleiðarinnar. „Mér finnst alltaf eins og við höfum alltaf saltað á morgnana.“ Spurt um kvartanir foreldra sagðist vitnið muna „aðallega eftir umræðum um snjóþyngslin, ekkert sérstaklega um hálkuna.“

Mesta vandamálið á þessum tíma hefði verið snjóþyngsli, en leikskólinn væri rekinn í tveimur húsum og „vildi dálítið skafa þannig að það [hafi verið] rosalega mikil snjóþyngsli.“

Vitnið H kvaðst muna mjög vel eftir málinu. Vitnið hefði verið við vinnu sína í leikskólanum þegar stefnandi hefði komið inn og hrópað upp yfir sig. Vitnið hefði verið önnum kafið að sinna barni en þegar vitnið hefði verið komið til stefnanda hefði hann setið, haldið um höfuð sitt og sagzt hafa dottið fyrir utan dyrnar og líklega rekið höfuðið í vegg. Stefnandi hefði einnig sagt að hann hefði misst dót barns síns og hefði vitnið farið út og sókt það, og hefði það legið „bara þarna fyrir utan á lóðinni“, taska og útiföt.

Vitnið sagðist hafa séð einn hálkublett úti, tæplega metra á hverja hlið. „Þegar hann kemur hérna fyrir þetta horn þá er hálka hérna bara akkúrat, beint fyrir framan hurðina hérna sem sagt“ sagði vitnið og bætti því við að þarna hefði „myndazt hálka af því sólin var búin að ná að skína aðeins þarna um morguninn og bræða snjó sem var hérna og það hafði bara myndazt hálka hérna beint fyrir framan þegar hann kemur fyrir hornið.“ Sólin skini „akkúrat á þennan húsvegg á þessum tíma.“

Vitnið sagðist hafa metið ástandið þannig, er það hefði komið til vinnu um morguninn, að ekki væri ástæða til að salta. Hins vegar hefði vitnið farið annars staðar inn í húsið og „í rauninni ekki þessa leið, en ég fer auðvitað bara þarna út eftir að þetta gerist.“ Hefði vitnið ekki athugað aðstæður á þeim tiltekna stað, þar sem hálkubletturinn hefði verið. Vitnið bætti hins vegar við að „við sjáum samt alveg hvort það er mikil hálka því að [...] stundum er þessi stétt náttúrulega alveg bara skelfileg sko, þegar er mætt í vinnu og þá sér maður bara glæruna sem að þarf að sjálfsögðu að salta, en þegar ég var þarna, [...] það var bara svona pínu snjóföl og það var ekki, ég meina ég labba náttúrulega alveg heillanga leið upp að leikskólanum.“ Nánar spurt kvaðst vitnið ekkert geta fullyrt um hvernig aðstæður hefðu verið við aðalinnganginn um áttaleytið um morguninn, en ímynda sér það. Snjóföl hefði verið yfir öllu. Kvaðst vitnið ekki telja að hálka hefði verið þarna um áttaleytið, en hún verið komin síðar vegna sólbráðar. „Ég fer hérna út, þá sé ég bara greinilega hvar [...] hvert vandamálið er, þarna sem hann hefur dottið sko.“ Síðar bætti vitnið við að verið hefði „greinileg hálka þarna fyrir utan sem hann dettur í“. Spurt sagði vitnið að ef það hefði séð klukkan átta þær aðstæður sem það hefði séð klukkan tíu, hefði það saltað.

Vitnið sagðist telja að á venjulegum degi hefðu þrír starfsmenn verið við störf á yngri deildinni, en kvaðst ekki muna það nú hverjir það hefðu verið. Þeir hefðu skipzt á um mætingartíma, einn mætt stundarfjórðung í klukkan átta, annar klukkan átta og þriðji klukkan hálf níu. Þennan morgun hefði vitnið mætt fyrst. Annar hinna hefði örugglega farið um sama inngang og vitnið, en vitnið kvaðst ekki muna um hinn þriðja.

Á venjulegum degi hefði þess almennt verið gætt að einhver færi og athugaði aðstæður, en á þessum tíma hefðu verið komnir tveir saltkassar á lóðina. Vitnið kvaðst ekki muna til þess að nokkur starfsmaður hefði farið og saltað þennan morgun.

Niðurstaða

Stefnda segir að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir slysinu.

Vitnið H lýsti því fyrir dómi að stefnandi hefði komið inn á leikskólann, hrópað upp yfir sig og síðar setið og haldið um höfuð sitt og sagzt hafa dottið fyrir utan og líklega rekið höfuð í vegg. Fyrir utan hefði H fundið dót sonar stefnanda og séð hálkublett þar sem hún teldi víst að stefnandi hefði dottið. Vitnið I lýsti því fyrir dómi að stefnandi hefði komið til vinnu um morguninn og sagzt hafa dottið og verið með höfuðverk og svima. Með vottorði A heilsugæzlulæknis telst sannað að stefnandi hafi komið til læknisins kl. 10:46 þennan morgun og sagzt hafa fallið í hálku og skollið með höfuð í húsvegg. Fann læknirinn kúlu á hnakka stefnanda.

Þegar á framanritað er horft telur dómurinn sannað að stefnandi hafi dottið og fengið höfuðhögg örskömmu áður en hann kom inn á leikskólann þennan morgun. Þegar sérstaklega er horft til framburðar H, sem bæði fann dót sonar stefnanda og sá hálkublettinn, þykir óhætt að leggja til grundvallar að slysið hafi orðið með þeim hætti sem stefnandi byggir á.

Barnaból er leikskóli. Leiðir af sjálfu sér að þar er að vænta talsverðrar umferðar barna og foreldra. Þá verður að ætla að athygli foreldra, sem fylgja ungu barni, sé að töluverðu leyti bundin barninu og þá að jafnaði því fremur sem þeir telja aðstæður varhugaverðari. Má ætlast til þess af stjórnendum leikskóla að þeir geri eðlilegar og nauðsynlegar ráðstafanir til þess að tryggja öryggi þeirra sem þurfa að fara um lóð leikskólans. Þá verður að ætlast til þess af þeim sem reka leikskóla að þeir tryggi að starfsmenn sínir hafi tök á að sinna slíkum aðgerðum og að þeim séu ætlaðir til þess bæði tími og eðlilegur útbúnaður, svo sem salt og sandur.

Hálkublettur sá er stefnandi féll á var við aðalinngang leikskólans. Þeir þáverandi starfsmenn leikskólans sem báru vitni fyrir dóminum höfðu ekki farið þar um áður en stefnandi varð fyrir slysinu, heldur fóru um starfsmannainngang. Hefur ekki verið leitt í ljós að nokkur starfsmaður leikskólans hafi kannað aðstæður við aðalinnganginn áður en slysið varð. Þeir höfðu hvorki saltað né sandað svæðið eða gert þar annað til hálkuvarnar um morguninn, áður en stefnandi datt.

Telja má sannað með framburði vitnanna F, G, J og K að foreldrar hafi töluvert kvartað yfir aðgengi að leikskólanum. Þótt vitnið K hafi fyrir dómi fyrst og fremst munað eftir að kvartað hafi verið yfir snjóþyngslum og vitnið G hafi vísað til snjóþyngsla fremur en hálku er það sagði frá kvörtunarefnum foreldra, virðist ljóst af framburði F og J að einnig hafi verið kvartað talsvert yfir hálku.

Vitnið F sagðist hafa fylgt dóttur sinni á leikskólann þennan morgun og þá verið klaki yfir öllum göngustígnum. Hefði vitnið tekið eftir því að aðstæður væru varasamar. Vitnið I kvaðst einnig hafa fylgt barni á leikskólann um morguninn og hefði þá verið „áberandi hálka og maður þurfti virkilega að vera varkár þarna, bara að maður dytti ekki á hausinn.“ Vitnið G sagðist einnig hafa farið með börn í leikskólann þennan morgun og hafa hugsað, eftir að það hefði heyrt af slysi stefnanda, að hált hefði verið við leikskólann um morguninn. Af framburði þessara vitna telur dómurinn sannað að hálka hafi verið á gönguleiðinni að leikskólanum þegar vitnin voru þar á ferð þennan morgun, nokkuru fyrr en stefnandi átti þar leið sína. Eins og áður segir hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að starfsmenn leikskólans hafi í raun kannað aðstæður á þeim stað þar sem stefnandi datt, en hann var við aðalinnganginn. Í ljósi framburðar vitnanna um ástand gönguleiðarinnar fyrr um morguninn og þess að starfsmenn leikskólans höfðu ekki kannað aðstæður á þeim stað er stefnandi datt, verður ekki lagt til grundvallar að það hafi fyrst verið við sólbráð, skömmu fyrir slysið, sem hálka hafi myndazt á þeim bletti er stefnandi datt.

Í ljósi alls framanritaðs verður að telja til gáleysis stjórnenda leikskólans, sem Langanesbyggð sem var vátryggingartaki hjá stefndu ber ábyrgð á, að hafa ekki gert nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja öryggi vegfarenda á gönguleiðinni að leikskólanum. Verður bótaábyrgð lögð á stefnda.

Stefnda bendir á að sér hafi ekki verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna er leitað var mats E. Þeirrar matsgerðar aflaði stefnandi án aðkomu stefnda og er það eftir 1. mgr. 10. gr. laga nr. 50/1993. Stefnda kaus að bera álitið ekki undir örorkunefnd, svo sem heimilt er, og leitaði ekki heldur eftir dómkvaðningu matsmanna í því skyni að hnekkja mati E. Í matsgerð sinni rekur E meðal annars vottorð C augnlæknis og kemur þar meðal annars fram að stefnandi hafi farið í skoðun til læknisins í janúar 2009. Verður að telja að E hafi haft öll þau gögn, sem hann hefur talið sig þurfa, um sjón stefnanda. Þá er í matsgerðinni vísað þess árangurs sem varð af augnaðgerðinni. Hefur ekkert komið fram í málinu sem gefur efni til að draga niðurstöður E í efa og verða þær lagðar til grundvallar.

Sannað þykir að hálka hafi verið á gönguleiðinni. Fyrir dómi sagði stefnandi að almennt ástand á gönguleiðinni hefði verið umtalað verið meðal foreldra og „mjög mikið“ rætt. Sjálfur hefði hann nokkurum sinnum kvartað við leikskólastjóra yfir því að sjaldan væri saltað og sandað. Verður að miða við að honum hafi verið vel kunnugt um hættu á að hált yrði á gönguleiðinni. Kallaði það á sérstaka árvekni hans. Stefnandi kom á bifreið, skildi hana eftir á bifreiðastæði og gekk svo að leikskólanum með ungan son sinn en hélt jafnframt á farangri drengsins, útifötum til vikunnar og slíku. Verður að telja að sú staðreynd að hann hélt á þeim farangri jafnframt því sem hann leiddi drenginn, í stað þess að fara aðra ferð með farangurinn þegar drengurinn var kominn inn á leikskólann, hafi verið til þess fallin að minnka möguleika stefnanda til þess að verjast falli eða minnka afleiðingar þess, svo sem með því að bera fyrir sig höndina. Þá sagði hann fyrir dómi að hann hefði séð verr til, vegna þessa. Þykir stefnandi í þessu ljósi verða að bera þriðjung af tjóni sínu sjálfur. Að öðru leyti þykir ekkert hafa komið fram í málinu sem gefur tilefni til að lækka kröfur stefnanda. Samkvæmt skattframtali hans 2009 óskaði hann ekki slysatryggingar við heimilisstörf. Fallast ber á vaxtakröfur stefnanda.

Með vísan til alls framanritaðs verður viðurkennd bótaábyrgð á tveimur þriðju hlutum tjóns þess sem sannað þykir að stefnandi hafi orðið fyrir við slys sitt í febrúar 2010. Verður stefnda dæmt til að greiða honum 2.695.051 krónu með 4,5% vöxtum af 654.940 krónum frá 22. febrúar 2010 til 22. febrúar 2011 en frá þeim degi og til 4. apríl 2013 af 2.695.051 krónu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 2.695.051 krónu frá 4. apríl 2013 til greiðsludags. Þá verður stefnda dæmt til að greiða stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað. H-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf hdl. fór með málið fyrir stefnanda en S-kvk-nf A-kvk-nf hdl. fyrir stefnda. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefnda, Vátryggingafélag Íslands, greiði stefnanda, X, 2.695.051 krónu með 4,5% vöxtum af 654.940 krónum frá 22. febrúar 2010 til 22. febrúar 2011 en frá þeim degi og til 4. apríl 2013 af 2.695.051 krónu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 2.695.051 krónu frá 4. apríl 2013 til greiðsludags, og 1.500.000 krónur í málskostnað.