E-3301/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 13. maí sl., er höfðað 28. ágúst 2015 af Arion banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík gegn M-kk-þgf I-kk-þgf E-kk-þgf, [..., ...].

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.435.733 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af fjárhæðinni frá 31. október 2014 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 19. mars 2015 að fjárhæð 50.000 krónur. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi greiðslu málskostnaðar.

I.

Málsatvik eru þau helst að stefndi sótti um stofnun tékkareiknings með debetkorti 10. júlí 2008 hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis. Við slit sparisjóðsins tók stefnandi reikning þennan yfir, með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Er óumdeilt að reikningurinn var með heimild til yfirdráttar. Reikningi þessum var lokað 31. október 2014. Stefndi sótti um greiðsluaðlögun á grundvelli laga nr. 101/2010 og var sú umsókn samþykkt 26. ágúst 2011. Stefndi afturkallaði þá umsókn 20. október 2014. Krefur stefnandi stefnda um skuld samkvæmt áðurnefndum reikningi.

II.

Stefnandi kveður kröfu sína byggja á uppsafnaðri skuld stefnda við stefnanda á veltureikningi nr. 0336-26-004619.Veltureikningurinn tilheyri útibúi stefnanda og sé skuldin til komin vegna yfirdráttarheimildar sem samþykkt hafi verið af hálfu stefnanda að ósk stefnda. Með öðrum orðum hafi stefndi fengið heimild frá stefnanda til að yfirdraga nefndan reikning upp að tiltekinni fjárhæð og stofna þannig til skuldar við stefnanda. Síðasta yfirdráttarheimild sem stefnandi hafi samþykkt hafi fallið niður 1. september 2010, án þess að til framlengingar kæmi. Hafi stefnda því borið að greiða kröfuna á þeim degi. Skuldin hafi þó ekki verið greidd á gjalddaga og var reikningnum í kjölfarið lokað 31. október 2014. Hafi uppsöfnuð skuld veltureikningsins þá numið stefnufjárhæð málsins. Stefndi hafi reglulega fengið send yfirlit frá stefnanda um stöðu reikningsins á hverjum tíma, en stefnandi viti ekki til þess að gerðar hafi verið athugasemdir við þau yfirlit.

Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og meginreglu samningaréttar um skuldbindingagildi loforða og skyldu til að efna samninga beri stefnda að greiða kröfuna. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Stefnandi krefjist ekki dráttarvaxta frá umsömdum gjalddaga kröfunnar, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 heldur láti stefnandi nægja að krefjast dráttarvaxta frá síðara tímamarki, þ.e. frá þeim degi sem reikningnum hafi verið lokað, til hagsbóta fyrir stefnda. Inn á skuldina hafi verið greidd innborgun 19. mars 2015 að fjárhæð 50.000 krónur og sé tekið tillit til hennar við uppgjör kröfunnar.

Stefnandi vísar til almennra reglna kröfuréttarins og meginreglu samningaréttarins um skuldbindingagildi loforða og skyldu til að efna samninga en reglur þessar fá m.a. stoð í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi kveður óumdeilt að hann hafi haft yfirdráttarheimild hjá stefnanda. Því sé mótmælt sem röngu og/eða ósönnuðu að stefndi standi í skuld við stefnanda en í öllu falli sé ljóst að krafan nemi lægri fjárhæð en stefnufjárhæð málsins. Í stefnu sé stefndi krafinn um greiðslu á 2.435.733 krónum sem sé sögð vera uppsöfnuð skuld veltureiknings stefnda 31. október 2014 og sé í því skyni vísað til framlagðrar reikningaskrár. Þar sé hins vegar engin skýring á kröfunni heldur sé einfaldlega um innanhússskjal stefnanda að ræða þar sem fullyrt sé að krafan nemi þeirri fjárhæð. Þá hafi stefnandi jafnframt lagt fram reikningsyfirlit frá 1. janúar 2010 til 31. október 2014. Að mati stefnda séu þau gögn allsendis ófullnægjandi til að færa fram sönnur á kröfu stefnanda. Svo vikið sé að reikningsyfirlitinu frá 1. janúar 2010 þá sé ætluð upphafsstaða á reikningnum 1. janúar 2010 sögð vera 1.640.654 krónur en hvergi í gögnum málsins sé að finna skýringu á því hvernig sú tala sé til komin og byggi stefndi á því að sá hluti kröfunnar sé með öllu ósannaður en í samræmi við almennar reglur ber stefnandi sönnunarbyrðina á tilvist og fjárhæð kröfu sinnar. Stefndi samþykki þær úttektir sem fram koma á yfirlitinu, að undanskildum vöxtum, en mótmæli því að krafan hafi numið 1.640.654 krónum 1. janúar 2010. Gegn andmælum stefnda sé sú fjárhæð ósönnuð enda sé hún með engu móti rökstudd í stefnu og engin gögn liggi fyrir í málinu um hana.

Samkvæmt 3. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 skuli því einungis reikna almenna vexti af kröfu að það leiði af samningi, venju eða lögum en að mati stefnda sé ljóst að ekki hafi verið samið um almenna vexti auk þess sem slík heimild verði ekki leidd af lögum eða venju. Í öllu falli beri stefnandi sönnunarbyrðina á því að samið hafi verið um vexti eða að venja sé fyrir hendi sem vaxtaútreikningur hans byggist á. Þegar yfirdráttarheimildin hafi verið veitt hafi verið í gildi lög um neytendalán nr. 121/1994. Í 3. gr. þeirra laga segi m.a. að í samningi um yfirdráttarheimild af tékkareikningi skuli neytanda í upphafi slíkra viðskipta veittar upplýsingar um hverjir vextir séu og hvaða gjöld falli á lánið frá þeim tíma er gengið sé frá samningnum, svo og við hvaða skilyrði megi breyta þeim, sbr. b-lið ákvæðisins. Þá leiði jafnframt af 5. gr., sbr. 6. gr. laganna að lánssamningur skuli vera skriflegur og innihalda m.a. upplýsingar um vexti. Þá segi jafnframt í fyrri málsl. 1. mgr. 14. gr. að séu vextir eða annar lántökukostnaður ekki tilgreindir í lánssamningi þá sé lánveitanda eigi heimilt að krefja neytanda um greiðslu þeirra. Að framangreindu virtu byggi stefndi á því að stefnanda sé óheimilt að reikna vexti á kröfuna en í öllu falli sé ósannað að samið hafi verið um vexti, en stefnandi beri þá sönnunarbyrði í samræmi við almennar reglur um aðgæsluskyldu lánastofnana, svo og tilvitnaðra ákvæða þágildandi laga um neytendalán. Þá sé því einnig mótmælt að stefnandi geti byggt rétt til vaxta á stöðluðum skilmálum þar sem slíkir skilmálar hafi aldrei orðið hluti af samningi aðila þar sem stefndi hafi verið grandlaus um þá og aldrei hafi verið vísað til þeirra af hálfu stefnanda, hvorki fyrir né eftir samningsgerðina. Stefndi byggi á því að hann hafi ofgreitt vexti á samningstímanum og eigi endurkröfu á hendur stefnanda vegna þeirra. Verði talið að samið hafi verið um vexti sé því mótmælt að samið hafi verið um heimild stefnanda til að höfuðstólsfæra vextina mánaðarlega auk þess sem slíkt ákvæði gangi í berhögg við ófrávíkjanlegt ákvæði 12. gr. laga nr. 38/2001 og teljist því ógilt frá öndverðu. Þá sé því einnig mótmælt, sem rangri og ósannaðri þeirri staðhæfingu í stefnu, að stefndi hafi fengið send yfirlit frá stefnanda um stöðu reikningsins á hverjum tíma.

Verði talið, þrátt fyrir allt framangreint, að í reynd hafi verið samið um vexti sé byggt á því að ógilda beri vaxtaákvæðið með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 sökum þess að stefndi hafi verið grandlaus um ákvæðið og það hafi aldrei verið kynnt honum eins og lög mæli fyrir um, líkt og áður hafi verið rakið. Þá sé jafnframt vísað til 36. gr. c, sömu laga, enda séu lánveitingar liður í atvinnurekstri stefnanda en stefndi teljist neytandi í skilningi laga. Efni samningsins teljist ósanngjarnt þar sem þeir vextir sem stefnandi reikni séu virkilega háir og mun hærri en almennt tíðkist í lánsviðskiptum, atvik við samningsgerð verið þau að stefnandi hafi ekki kynnt fyrir stefnda þau vaxtakjör sem um ræði og ekki gert skriflegan samning eins og honum hafi borið skylda til samkvæmt lögum. Eftir samningsgerðina hafi stefnandi fengið heimild til greiðsluaðlögunar samkvæmt lögum um það efni nr. 101/2010 og honum á þeim tíma óheimilt að greiða skuldir sínar. Vextir hafi safnast upp á meðan. Umsókn stefnda um greiðsluaðlögun hafi verið samþykkt 26. ágúst 2011 en afturkölluð rúmum þremur árum síðar eða 20. október 2014. Þá sé jafnframt vísað til stöðu samningsaðila en stefnandi sé stærsta lánastofnun landsins með fjölda sérfræðinga í lánsviðskiptum á sínum snærum en stefndi sé neytandi. Aðallega sé byggt á því að stefnandi, sem sérfræðingur í lánsviðskiptum, verði að bera hallann af vanrækslu sinni og verði í því ljósi að líta á lánið sem vaxtalaust. Í því skyni sé sérstaklega vísað til síðari málsl. 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936 en af honum leiði að ef um ósanngjarnt ákvæði sé að ræða skuli samningurinn að kröfu neytanda gilda að öðru leyti án breytinga verði hann efndur án skilmálans. Til vara sé byggt á því að vaxtaákvæði samningsins verði ógilt á grundvelli 36. gr. og/eða 36. gr. c laga nr. 7/1936 og samningurinn fylltur með 4. gr. laga nr. 38/2001 þannig að á höfuðstól kröfunnar verði einvörðungu reiknaðir vextir sem eru á hverjum tíma jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum. Ef talið sé að krafan beri vexti að einhverju leyti sé því einnig mótmælt sem ósanngjörnu ákvæði í skilningi 36. gr. og 36. gr. c. laga nr. 7/1936 að stefnandi hafi heimild til að höfuðstólsfæra vexti mánaðarlega enda sé um að ræða óvenjulegt ákvæði sem víki frá þeirri meginreglu að vextir höfuðstóls færist á 12 mánaða fresti og hafi stefnanda borið að kynna stefnda það sérstaklega.

Öllum vöxtum sem fallið hafi til fyrir 24. ágúst 2011 sé mótmælt sem fyrndum enda fyrnist vextir á fjórum árum, skv. 3. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007, sbr. lokamálsl. 2. mgr. 5. gr. sömu laga. Í stefnu sé yfirlýsing um að gjalddagi kröfunnar hafi verið 1. september 2010 en þá hafi stefnandi átt rétt til efnda, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna. Þá sé jafnframt mótmælt öllum vaxtavöxtum á hina fyrndu vexti. Stefndi byggi á því þar sem óheimilt sé að reikna vexti á kröfuna þá hafi hann ofgreitt vexti og á grundvelli 18. gr. laga nr. 38/2001 beri stefnanda að endurgreiða það sem ofgreitt hafi verið ásamt almennum vöxtum samkvæmt 4. gr. laganna. Krefjist stefndi sýknu á grundvelli þess að endurkrafa hans sé a.m.k. jafn há og höfuðstóll kröfu stefnanda. Þá sé jafnframt ljóst, svo sem áður sé komið fram, að sá hluti kröfunnar sem nemi 1.640.654 krónum teljist með öllu ósannaður. Líkt og fram komi á reikningsyfirliti frá 1. janúar 2010 hafi síðasta úttektin verið 20. apríl 2010 og staða kröfunnar þá numið 1.472.904 krónum. Mismunurinn á þeirri fjárhæð og stefnufjárhæðinni sé eingöngu vextir sem mánaðarlega hafi verið bætt við höfuðstól lánsins fram til 31. október 2014. Á því tímabili sem stefnandi hafi reynt að færa sönnur á kröfu sína hafi innborganir hans því numið hærri fjárhæð en úttektir hans og beri af þeirri ástæðu að sýkna hann af kröfu stefnanda.

Að því er varði málsástæður stefnda varðandi 36. gr. laga nr. 7/1936 sé aðallega byggt á því að þær leiði til sýknu, þ.e. að eftirstöðvar kröfu stefnanda séu eingöngu vextir og ef krafan hefði borið almenna vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 hefði krafan verið að fullu efnd. Með vísan til 2. mgr. 67. gr., sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skori stefndi á stefnanda að leggja fram sundurliðun á kröfu sinni eftir höfuðstól, vöxtum og öðrum kostnaði. Til vara byggi stefndi á því að allar ofanlýstar málsástæður leiði til lækkunar á kröfu stefnanda verði ekki talið að þær leiði til sýknu. Stefndi hafi ekki undir höndum fullnægjandi gögn til að færa fram tölulegan útreikning á kröfu um lækkun kröfunnar.

Verði krafa stefnanda að einhverju leyti tekin til greina sé upphafstíma dráttarvaxta mótmælt en stefndi hafi enn ekki fengið afhent gögn frá stefnanda til að honum sé kleift að reikna út þá fjárhæð sem hann telji sig eiga að greiða en í því ljósi sé þess krafist að dráttarvextir verði dæmdir frá dómsuppsögu, sbr. 7. gr. laga nr. 38/2001.

IV.

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um skuld samkvæmt tékkareikningi nr. 4619. Aðilar málsins höfðu samið svo um að stefnda væri heimilt að yfirdraga reikninginn. Stefndi hefur viðurkennt að hafa stofnað til þessa reiknings í öndverðu og að hafa skuldfært reikninginn samkvæmt yfirlitum eftir 1. október 2010. Þann dag var skuld stefnda samkvæmt reikningnum 1.641.029 krónur. Stefndi hefur mótmælt því að skuld á reikningum hafi numið þessari fjárhæð 1. október 2010, auk þess sem hann mótmælir þeim vöxtum sem reikningurinn ber.

Í skriflegri umsókn stefnda um greindan tékkareikning 10. júlí 2008 kemur fram að stefndi hafi kynnt sér reglur og skilmála um debetkort sem liggi frammi við umsóknina og núverandi gjaldskrá bankans. Eins hafði stefndi kynnt sér að gjaldskráin tæki breytingum sem kynntar væru á heimasíðu bankans. Stefnda átti því að vera ljóst áður en hann stofnaði til viðskipta um tékkareikninginn hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila.

Stefndi hefur viðurkennt að hafa notaði tékkareikning þann sem mál þetta er sprottið af frá stofnun hans. Hefur stefnandi lagt fram reikningsyfirlit yfir nefndan tékkareikning með stöðu hans frá 28. október 2010 til þess dags er reikningnum var lokað. Er tekið fram á þessum yfirlitum að stefndi skuli gera athugasemdir innan 20 daga frá viðtöku yfirlita, annars teljist reikningurinn réttur. Stefnandi staðhæfir að fyrri yfirlit þessa sama reiknings hafi verið með samskonar fyrirvara. Í ljósi þess að um er að ræða tíðkanlegan fyrirvara á reikningsyfirlitum innlánsstofnana hér á landi hefur stefnandi leitt nægar líkur að því að fyrri reikningsyfirlit hafi borið samskonar fyrirvara. Þá staðhæfir stefnandi jafnframt að hafa sent stefnda umrædd reikningsyfirlit. Yfirlit þau sem frammi liggja í málinu bera með sér að hafa verið send á heimilisfang stefnda. Í ljósi þess sem áður var rakið hefur stefnandi leitt nægar líkur að kröfufjárhæðinni og réttum grundvelli hennar. Stefndi greiddi inn á skuld sína við stefnanda samkvæmt reikningnum 19. mars 2015. Með því sleit stefndi sjálfur fyrningu gagnvart kröfu stefnanda.

Stefndi hefur ekki leitt í ljós nein slík atvik að rétt sé að víkja samningi aðila til hliðar á grundvelli ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936, en fyrir liggur að stefndi gekkst undir skýra samningsskilmála, meðal annars um gjaldskrá, við stofnun umrædds tékkareiknings. Loks er til þess að líta að er stefndi ákvað að draga til baka umsókn sína um greiðsluaðlögun féllu niður áhrif frestunar greiðslna samkvæmt 11. gr. laga nr. 101/2010. Var stefnanda heimilt að reikna vexti af fjárhæðinni frá öndverðu af þeim sökum.

Með hliðsjón af öllu framanrituðu verður krafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 2.435.733 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af fjárhæðinni frá 31. október 2014 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 19. mars 2015 að fjárhæð 50.000 krónur.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda, J-kk-nf S-kk-nf B-kk-nf héraðsdómslögmaður, en af hálfu stefnda, E-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, M-kk-nf I-kk-nf E-kk-nf, greiði stefnanda, Arion banka hf., 2.435.733 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af fjárhæðinni frá 31. október 2014 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 19. mars 2015 að fjárhæð 50.000 krónur.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf S-kk-nf