S-1617/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 8. desember 2021, er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 16. mars 2021, á hendur K-kk-þgf H-kk-þgf, kt. [...], [...], Reykjavík, fyrir kynferðisbrot „með því hafa, mánudaginn 1. júlí 2019 og um langt skeið fram til þess dags, á heimili sínu að [...] í Reykjavík, haft í vörslum sínum alls 244.301 ljósmyndir og 5443 kvikmyndir sem sýna börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt, sem ákærði geymdi á tölvum, flökkurum, hörðum diskum, minnislyklum, zip diskum og disklingum sem haldlagðir voru af lögreglu við húsleit.

(Mál nr. [...])

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 210. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Einnig er krafist upptöku á fyrrgreindu myndefni, alls 244.301 ljósmyndir og 5443 kvikmyndir, og eftirfarandi haldlögðum munum sem innihéldu myndefnið: Byteck flakkarari (muna skrá númer [...]), Seagate flakkari (muna skrá númer [...]), Iomega flakkari (muna skrá númer [...]), Lenovo fartölva (muna skrá númer [...]), Toshiba fartölva (muna skrá númer [...]), Dell fartölva (muna skrá númer [...]), Sandisk minnislykill (muna skrá númer [...]), 262 disklingar (muna skrá númer [...] ), Iomega ZIP diskar (muna skrá númer [...]), Dell borðtölva (muna skrá númer [...]) og Dell borðtölva (muna skrá númer [...]) samkvæmt 1. og 3. tl. 1. mgr. 69. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

Verjandi ákærða krefst vægustu refsingar er lög leyfa og málsvarnarlauna að mati dómsins.

I.

Málavextir

Upphaf máls þessa má rekja til tilkynningar aðila um meint barnaníðsefni á tölvu ákærða. Hafi það uppgötvast fyrir tilviljun þegar tilkynnandi var staddur á heimili ákærða. Í kjölfarið var aflað úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júlí 2019 þar sem heimiluð var húsleit á heimili ákærða. Fór leitin fram að morgni 18. júlí 2019 að honum viðstöddum. Í skýrslu lögreglu um leitina kemur fram að fartölva af gerðinni Lenovo hafi verið haldlögð, ásamt spjaldtölvu og farsíma. Ákærði kvað ekki fleiri raftæki eða muni vera á heimilinu. Við leit fannst USB- lykill, sem fékk munaskrárnúmerið [...], undir fartölvustandi. Í framhaldinu vísaði ákærði á fleiri USB- lykla. Við frekari leit fundust harðir diskar sem og fartölvur. Allir munirnir fundust í stofu á rishæð en Dell- fartölva fannst í geymslu á yfirbyggðum svölum á rishæð. Í skýrslunni segir að leit hafi verið erfið vegna aðstæðna á heimilinu. Ákærði var handtekinn í kjölfarið og fluttur á lögreglustöð.

Síðar þennan dag fór frekari leit fram og var tilnefndur verjandi ákærða viðstaddur. Leitað var í kjallara hússins og voru haldlagðar tvær turntölvur ásamt töluverðu magni af disklingum, seguldiskum og geisladiskum. Þá fundust nokkrir harðir diskar og myndbandsspólur.

Ákærði var yfirheyrður 18. júlí 2019. Kannaðist hann við að hafa í vörslum sínum á heimilinu myndir sem hefðu að geyma efni sem sýndi börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Kvað hann það hins vegar vera gamalt efni, að því er hann taldi frá því um 1990– 1992. Hann hefði verið haldinn barnagirnd á þeim tíma og hefði þá haft ánægju af því að skoða og safna efninu. Hann hefði hins vegar misst áhugann og hætt að sækja í efnið í kringum 1998. Kvaðst ákærði hafa hlaðið efninu inn á tölvur á meðan á þessu stóð og fært á milli diska. Efnið væri því til á einhverjum hörðum diskum sem hann hefði tekið úr gömlum tölvum. Spurður um efni í kjallaranum kvaðst ákærði hafa ætlað að farga því.

Ákærði var yfirheyrður að nýju 5. mars 2020 og var honum þá kynnt skýrsla lögreglu um skoðun á tölvum og gagnavörslumunum og helstu niðurstöður bornar undir hann.

Myndskoðunina önnuðust þrír lögreglumenn og beindist leitin að ljós- og kvikmyndum sem sýndi barnaníðsefni, sem og skoðun notkunarsögu þess. Skoðaðir voru 17 munir, samtals 6.806 GB að gagnamagni. Við myndskoðun fundust á 11 munum alls 244.301 ljósmynd og 5443 kvikmyndir sem sýndu barnaníðsefni. Skoðun hvers munar er ítarlega rakin í skýrslunni og gerð grein fyrir notkunarsögu, þ. e. hvenær efnið á þeim varð til og hvenær efnið var síðast opnað.

Einnig liggja fyrir tvær upplýsingaskýrslur þar sem nánari grein er gerð fyrir, annars vegar fjölda mynda sem koma fyrir oftar en einu sinni á einstaka munum og hins vegar ljósmyndum sem gátu flokkast undir „ pósumyndir“ og vafi lék á hvort sýndu börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt. Þær ljósmyndir voru í seríu og voru samtals 47 talsins.

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst hafa safnað efni um langt skeið sem sýndi börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Sennilega hefði hann byrjað á því á árunum 1990– 1992. Hann hefði hlaðið efninu niður af svokölluðum fréttarásum en á þeim tíma hefðu ekki verið til vefsíður. Kvaðst hann hafa skoðað efnið á tölvu og flutti það yfir á þá muni sem tilgreindir eru í ákæru. Stundum hefðu tölvurnar bilað og þá hefði hann fært efnið yfir en einnig hefði komið fyrir að hann hefði þurft stærri flakkara til að rúma skrárnar. Taldi hann sig hafa hætt að hlaða efni niður árið 1998. Borinn var undir ákærða framburður hans hjá lögreglu þar sem fram kom að hann hefði hlaðið niður efni eftir það og af „torrent“ - síðum og kvað hann það rétt vera. Hefði hann leitað eftir kvikmyndum á þeim síðum. Taldi hann mögulegt að um tíu ár væru síðan hann hefði sótt nýtt efni. Sennilega hefði hann geymt það á flakkara eða usb- kubbi. Kvaðst hann aðspurður ekki muna hvort hann hefði sótt nýtt efni sl. fimm ár. Ákærði kvaðst hafa eytt efninu sem var á Lenovo- fartölvu hans og taldi sig hafa eytt því varanlega.

Ákærði viðurkenndi að hafa haft barnagirnd að þessu leyti, þ. e. hann hefði leitað í myndefni af þessum toga en ekki börnin sjálf. Kvaðst ákærði hafa orðið háður því að skoða efnið. Þá hefði ákveðin fíkn orðið til þess að hann safnaði efninu að sér. Hann hefði ætlað að farga þeim munum sem fundust í kjallara hans en ekki látið verða af því.

Aðspurður um svokallaðar „thumbnails“ - myndir kvaðst ákærði ekki vita hvað það væri en ítrekaði að hann hefði fært sama efnið úr tölvu og yfir á muni. Ákærði kvaðst muna eftir því að barnaníðsefni hefði verið að finna á munum en aðspurður kvaðst hann ekki geta lýst innihaldinu frekar. Aldursbil barna sem þar sáust var breitt og bæði drengir og stúlkur.

Ákærði kvaðst vera rafeindavirki að mennt en ekki hafa starfað sem slíkur síðan í hruninu. Hann hefði farið á ýmis tölvunámskeið í gegnum tíðina en hefði þó enga sérþekkingu. Ákærði kvaðst vera fjölskyldumaður og málið hefði tekið verulega á hann.

Lögreglufulltrúi nr. [...]gerði grein fyrir aðkomu sinni að rannsókn málsins en hann sá um afritun gagna, frumskoðun og að greina ótengt efni frá því sem skoða þurfti frekar í myndskoðun. Sú skoðun var framkvæmd af þremur aðilum. Um gríðarmikið gagnamagn hafi að ræða og tímabilið sem til skoðunar var mjög langt. Notendasaga hafi verið skoðuð á nýjustu mununum og myndefnið greint. Talsvert hafi verið af munum sem efni fannst á og notendasaga hlutann a hafi sýnt að efnið var skoðað eftir að það varð til en sumt hafi orðið til á árinu 2018. Skráningin verði aðeins til þegar hreyft er við efninu og það opnað. Vinna við rannsóknina hafi verið mjög tímafrek vegna gagnamagnsins og til þess að létta á umfanginu hafi efnið verið brotið niður. Sumar myndir hafi til að mynda verið til í mörgum eintökum. Hver mynd hafi þó sama tætigildi, sem sé „fingrafar“ fyrir skrána. Tætigildið sé ólíkt séu myndirnar ólíkar.

Á Lenovo- tölvunni, mun nr. [...], hafi verið nýjustu skrárnar en þær hafi að miklu leyti verið í ruslafötu notanda og í smámyndagrunni. Slíkar myndir verði til á skráar vafra, þjappi efninu saman og auðveldi aðgengi síðar. Forrit dragi þær úr gagnagrunninum. Efnið vistist í tölvunni þegar viðkomandi mappa er skoðuð. Slík skrár heiti séu yfirleitt þekkt og „eyrnamerkt“ barnaníðsefni. Þessar smámyndir standi ekki stakar heldur séu þær hluti af stærri gagnagrunnsskrám. Dagsetningin er fram komi í skýrslu sé sú er síðast var hreyft við skránni. Smámyndir geti komið frá mismunandi stöðum og tilheyri flestar skráavafranum. Komi sama myndin fyrir á fleiri en einum stað hangi þó smámyndin með. Þá geti smámyndirnar fylgt með þegar efnið er flutt annað. Erfitt sé að segja til um hvenær hver mynd verður til sem kemur úr stýrikerfinu.

Spurður um myndir eða efni sem hefði verið eytt kvað vitnið stýrikerfið fá upplýsingar um hvar myndirnar væri að finna á harða diskinum. Þar til notandi tæmi ruslafötuna sé unnt að kalla slíkt efni fram aftur. Efni sem sé í ruslafötunni sé því í reynd enn til staðar. Sérstök forrit séu jafnvel til sem geri mögulegt að endurheimta það efni sem tæmt hafi verið úr ruslafötunni.

Lögreglufulltrúi nr. [...] lýsti aðkomu sinni að rannsókn málsins en hún fólst í myndskoðun. Verkefnið hafi verið að fara yfir tiltekið myndefni í ákveðnum tilgangi, þ. e. þess að flokka efni sem sýndi börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Léki vafi á um að efnið félli undir þá skilgreiningu væri það tekið til hliðar. Hluti af þeirri vinnu væri að greina svokallaðar seríur og raða þeim saman væru myndirnar dreifðar. Seríurnar sýni börn sem sitji fyrir alklædd fyrst en tíni svo spjarirnar af sér og endi nakin eða í kynferðislegum athöfnum. Vitnið kvaðst ekki muna eftir efninu í dag en myndi þó að efnið hefði verið blandað og sumt af allra grófasta tagi. Í sumum tilvikum hafi gæði myndanna verið lítil enda efnið gamalt.

Rannsóknarlögreglumaður nr. [...] lýsti einnig aðkomu sinni að myndskoðun eins og greinir í fyrirliggjandi skýrslu. Tæknirannsóknadeildin hafi undirbúið rannsóknina áður en myndskoðun hófst. Vitnið kvað myndefnið síðan skoðað í sérstöku myndskoðunar- og flokkunarforriti. Kvaðst hann muna að efnið hefði verið gríðarmikið og margir munir gamlir. Dæmi hafi verið um mjög gróft barnaníðsefni og lýsti hann því frekar. Myndir sem teldust vera „vafatilvik“ væru merktar sérstaklega.

Þá kvaðst vitnið einnig hafa flokkað seríur, oftast lægju þær myndir saman en gætu verið dreifðar. Spurður um smámyndir kvað vitnið tölvuna flýta fyrir með því að setja smámyndirnar fyrst upp á skjáinn. Smámyndin gæti verið áfram til í tölvunni þó efninu hefði verið eytt.

Þáverandi lögreglufulltrúi [...] lýsti aðkomu sinni að rannsókn málsins en hún hefði komið að myndskoðun og einnig tekið skýrslu af ákærða þar sem honum voru kynntar niðurstöður skýrslu um skoðun á tölvum og gagnavörslumunum. Kvaðst vitnið ekki muna sérstaklega eftir efninu í dag en sumt hefði verið gamalt. Kvaðst hún gagngert hafa verið í greiningarvinnu og hafa merkt þær myndir sérstaklega sem vafi lék á að féllu undir efni sem sýndi börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt en síðar hefðu þær myndir verið skoðaðar sérstaklega.

III.

Niðurstaða

Ákærði hefur gengist við því að hafa haft í vörslum sínum um langt skeið ljósmyndir og kvikmyndir sem sýna börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Þá kannast ákærði við að myndefnið hafi verið á þeim munum sem tilgreindir eru í ákæru.

Varnir ákærða lúta einkum að því að hann telur að magn þess hafi verið minna en tilgreint er í ákæru. Í tilefni ábendingar verjanda voru skoðaðir á ný minniskubbar með efni en þar fundust 47 myndir af ungri stúlku sem þóttu ekki falla undir skilgreiningu á efni sem sýnir börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Við upphaf aðalmeðferðar leiðrétti sækjandi því verknaðarlýsingu ákæru að þessu leyti með bókun. Endanleg tala myndefnisins er því 244.254 ljósmyndir og 5443 kvikmyndir eða myndskeið.

Ákærði byggir á því að myndefnið sé að hluta til hið sama, þ. e. að efnið hafi afritast, m. a. þegar það var fært af hörðum diski tölvunnar eða flutt á milli tækja. Slíkt efni beri ekki að telja nema einu sinni en í skýrslu lögreglu kemur fram að allt upp í 34 eintök af sömu myndinni var að finna á mununum. Þessu hafnar dómurinn og telur ákærða bera ábyrgð á þessari fjölföldun. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 366/2015 og dóms Landsréttar nr. 9/2021 ber að miða við fjölda án tillits til þess hversu oft myndefnið kemur fyrir á mununum og hvers eðlis það er.

Þá byggir ákærði á því að hann hafi eytt gríðarlega miklum fjölda af myndum og talið aðhann hefði eytt þeim varanlega. Sé því ekki um að ræða vörslur þess efnis í skilningi 1. mgr. 210. gr. a í almennum hegningarlögum nr. 19/1940. Í skýrslu vegna myndskoðunar kemur fram hvenær myndefninu var eytt. Þ að var fyrst 2005 en síðast var það árið 2018. Í dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að efni sé í vörslum viðkomandi eigi hann kost á að kalla efnið fram á ný, líkt og þegar myndefni er í ruslatunnu tölvunnar. Fyrir liggur að ekki þarf mikla tæknikunnáttu til að endurheimta slíkt efni. Með vísan til dóma Hæstaréttar í málum nr. 273/2003 og 366/2015, sem getið er hér að framan, verður ekki fallist á þessar varnir ákærða þegar um er að ræða myndefni annað en smámyndir (e. thumbnails) og myndefni sem fannst í flýtiminni ( e. cache). Hvað vörslur á slíku efni varðar telur dómurinn að skýra verði vafa ákærða í hag og ber að sýkna hann af vörslum slíkra mynda, hvort sem þeim var eytt eða ekki. Fyrir liggur að smámyndir sem þessar verða til við skoðun mynda en stýrikerfi tölvunnar stjórnar ferðinni en ekki ákærði. Þannig vistaði ákærði ekki smámyndirnar en skoðaði efnið að baki þeim, en hann er ekki ákærður fyrir að hafa skoðað smámyndirnar sem slíkar.

Samkvæmt framansögðu voru í skýrslu um skoðun á tölvum og gagnavörslumunum tilgreindar 111.456 smámyndir, þar af fundust 7 í flýtiminni, og 8 kvikmyndir sem fundust einnig í flýtiminni. Ákærði telst því að þeim frádregnum hafa haft í vörslum sínum 132.798 ljósmyndir og 5435 kvikmyndir eða myndskeið. Ekki liggur fyrir hversu oft framangreindar smámyndir fjölfölduðust en samkvæmt skýrslu lögreglu var að finna 90.674 stakar ljósmyndir og 2707 kvikmyndir.

Þær varnir ákærða að hluta myndefnisins hafi verið að finna á disklingum sem voru í geymslu eru ekki haldbærar. Efnið telst engu að síður vera í vörslum ákærða og hefur þetta ekki áhrif á refsinæmi verknaðar ákærða. Þá er vísað til dómaframkvæmdar varðandi talningu mynda þegar kemur að svokölluðum seríum en litið er til tilgangs þess konar myndasería og er hver mynd talin sérstaklega.

Fyrir liggur að myndefnið er af ýmsum toga. Á svo til öllum munum var að finna efni af allra grófasta tagi en dómari framkvæmdi handahófskennda skoðun á þeim. Telst brot ákærða stórfellt í skilningi 1. mgr. 210. gr. a í almennum hegningarlögum þegar litið er til magns og efnis. Samkvæmt framangreindu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og er brot hans rétt heimfært til refsiákvæðis.

Refsiákvörðuno. fl.

Ákærði hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsiverða háttsemi. Þá gekkst hann við brotum sínum. Til þess er litið við ákvörðun refsingar.

Til þyngingar horfir að um alvarlegt brot er að ræða sem telst til kynferðisbrota. Brot ákærða ná yfir langt tímabil. Ber að líta til þeirra mikilvægu hagsmuna sem í húfi eru, en markmið refsinga fyrir vörslur á efni sem sýna börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt er að styrkja vernd barna gegn kynferðislegri misnotkun, m. a. í tengslum við gerð slíks efni. Þá vísast til þess sem áður segir um grófleika efnisins en mikið af því var af allra grófasta tagi.

Um gríðarmikið myndefni var að ræða og var ásetningur ákærða einbeittur við að afla efnisins og viðhalda því ástandi með því að afla sér efnis og flytja á milli muna.

Magn efnisins sýnir stjórnleysi, eins og ákærði hefur lýst sjálfur, en hann hefur að mati dómsins ekki innsæi í vanda sinn og hvernig best sé að bregðast við honum. Ljóst er að ákærði hefur lítt ef þá nokkuð velt fyrir sér að leita sér aðstoðar og voru hugmyndir hans um kostnað við slíkt í engu samræmi við raunveruleikann. Að mati dómsins er augljóst að ákærði þarf á aðstoð að halda til þess að bæla niður hvatir sínar.

Við ákvörðun refsingar og með vísan til dómaframkvæmdar er höfð hliðsjón af því að hluti efnis kom fyrir oftar en einu sinni. Þá er vafi um fjölda þegar kemur að endurtekningum smámynda skýrður honum í hag.

Til þess er að líta að mál þetta hefur verið langan tíma í meðförum ákæruvaldsins en ákærði var handtekinn á heimili sínu í júlí 2019. Rannsókn málsins var lokið ekki löngu eftir það. Ákæra var gefin út 16. mars 2021. Þá hefur málið dregist hér fyrir dómi, m. a. er beðið var upplýsinga frá lögreglu varðandi efnið. Verður ákærða ekki kennt um þann drátt sem orðið hefur á málinu.

Samkvæmt framansögðu og með vísan til 1., 5., 6. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir hæfileg refsing ákærða ákveðin fangelsi í átján mánuðien fresta skal fullnustu fimmtán mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Dómurinn telur, með hliðsjón af því sem að framan er rakið um hvatir ákærða, rétt að binda frestun á fullnustu refsingar ákærða jafnframt skilyrði 1. tl. 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga, og skal hann sæta sérstakri umsjón og meðferð hjá úrræðinu Taktu skrefið eins og ástæða þykir til og ekki sjaldnar en fjórum sinnum á ári. Þá skal ákærði hlíta fyrirmælum umsjónaraðila samkvæmt 2. tl. 3. mgr. 57. gr. sömu laga.

Ákærði skal, með vísan til lagaákvæða í ákæru, sæta upptöku á ljósmyndum og tækjabúnaði sem innihélt myndefni það sem í ákæru greinir og lögreglan lagði hald á við rannsókn málsins.

Ákærða ber, með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008, að greiða allan sakarkostnað málsins, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfileg að teknu tilliti til umfangs eins og nánar greinir í dómsorði, 1.319.050 krónur. Þá skal ákærði greiða annan sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti sækjanda eins og nánar greinir í dómsorði.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, K-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í átján mánuði en fresta skal fullnustu fimmtán mánaða refsingarinnar og hún falli niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði skal einnig á skilorðstímanum sæta umsjón og fyrirmælum hjá úrræðinu Taktu skrefið eins og ástæða þykir til og ekki sjaldnar en fjórum sinnum á ári., sbr. 1. og 2. tl. 3. mgr. 57. gr. sömu laga.

Ákærði sæti upptöku á 244.254 ljósmyndum og 5443 kvikmyndum og eftirfarandi haldlögðum munum sem innihéldu myndefnið: Byteck flakkarari (muna skrá númer 491679), Seagate flakkari (muna skrá númer 491681), Iomega flakkari (muna skrá númer 491682), Lenovo fartölva (muna skrá númer 491688), Toshiba fartölva (muna skrá númer 491689), Dell fartölva (muna skrá númer 491691), Sandisk minnislykill (muna skrá númer 491697), 262 disklingar (muna skrá númer 491729), Iomega ZIP- diskar (muna skrá númer 491730), Dell borðtölva (muna skrá númer 491734) og Dell borðtölva (muna skrá númer 491735).

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 1.319.050 krónur. Þá skal ákærði greiða 212.040 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf