E-629/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 5. nóvember 2013, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík á hendur H-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf, Lúxemborg, nú búsettur í Boston, með stefnu birtri 11. janúar 2012. Stefndi höfðaði gagnsök með gagnstefnu birtri 13. mars 2012.

Í dóminum verður Landsbankinn hf. nefndur aðalstefnandi og H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf nefndur gagnstefnandi.

Endanlegar dómkröfur í aðalsök:

Aðalstefnandi krefst þess að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða aðalstefnanda 1.964.913.069 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af sömu fjárhæð frá 24. nóvember 2011, til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar. Til vara er þess krafist að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða aðalstefnanda 1.964.913.069 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af sömu fjárhæð frá 24. nóvember 2011, til greiðsludags, allt að frádregnum 300.000.000 kr. miðað við 19. mars 2008. Þá er krafist málskostnaðar.

Gagnstefnandi krefst aðallega sýknu af kröfum aðalstefnanda. Til vara er krafist verulegrar lækkunar á kröfum aðalstefnanda í aðalsök. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur í gagnsök:

Gagnstefnandi gerir dómkröfur í þremur liðum, I, II og III, og í hverjum þeirra eru eftir atvikum vara- og þrautavarakröfur, auk málskostnaðarkröfu.

I. Aðallega að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 1.500.000.000 króna og taki fjárhæðin breytingum frá 19. mars 2008 til upphafsdags dráttarvaxtaútreiknings í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs en grunnvísitala er 279,9 stig, auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem á hverjum tíma skulu vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum verðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 11. desember 2007 til þingfestingardags gagnsakar, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þingfestingardegi gagnsakar til greiðsludags.

Til vara að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 1.500.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem skulu á hverjum tíma vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 19. mars 2008 til þingfestingardags gagnsakar, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

II. Aðallega að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 300.000.000 króna og taki fjárhæðin breytingum frá 19. mars 2008 til upphafsdags dráttarvaxtaútreiknings í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs en grunnvísitala er 286,2 stig, auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem á hverjum tíma skulu vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum verðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 19. mars 2008 til þingfestingardags gagnsakar, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þingfestingardegi gagnsakar til greiðsludags.

Til vara að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 300.000.000 krónur auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem skulu á hverjum tíma vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 19. mars 2008 til þingfestingardags gagnsakar, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

III. Aðallega að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 875.000.000 króna auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2008 til greiðsludags.

Til vara að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 875.000.000 króna og taki fjárhæðin breytingum frá 19. mars 2008 til upphafsdags dráttarvaxtaútreiknings í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs en grunnvísitala er 286,2 stig, auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem á hverjum tíma skulu vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum verðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 19. mars 2008 til 8. apríl 2010, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 8. apríl 2010 til greiðsludags.

Til þrautavara að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 875.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem skulu á hverjum tíma vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, frá 19. mars 2008 til 8. apríl 2010, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum er þess krafist að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda málskostnað að skaðlausu.

Aðalstefnandi krefst sýknu af öllum kröfum gagnstefnanda og málskostnaðar úr hendi gagnstefnanda.

I

Krafa aðalstefnanda á hendur gagnstefnanda í aðalsök á rót sína að rekja til sjálfskuldarábyrgðar sem gagnstefnandi gekkst í fyrir lánveitingum til handa tveimur einkahlutafélögum, annars vegar Fjárfestingafélaginu Primusi ehf., (nú FI fjarfestingar ehf.), og hins vegar Eignarhaldsfélaginu Oddaflugi ehf., (nú EO eignarhaldsfélag ehf.).

Í ábyrgðaryfirlýsingu dags. 4. desember 2007, sem undirrituð er af gagnstefnanda, kemur fram að Landsbanki Íslands hf. hafi veitt Fjárfestingafélaginu Primusi ehf. lán að fjárhæð 12.500.000 kr. hinn. 6. júní 2005, lán að fjárhæð 6.000.000.000 kr. hinn 24. apríl 2006 (með viðaukum frá 28. apríl 2006 og 30. maí 2007), lán að fjárhæð 1.370.000.000 kr. hinn 21. september 2007, lán að fjárhæð 1.915.000.000 kr. hinn. 9. ágúst 2007, og lán samkvæmt viðskiptasamningi að fjárhæð 280.000.000 kr. dags. 25. júní 2007. Þá veitti Landsbanki Íslands hf. lán til Eignarhaldsfélagsins Oddaflugs ehf. samkvæmt viðskiptasamningi dags. 18. apríl 2007, að fjárhæð 2.000.000.000 kr.

Heildarstaða framangreindra lánasamninga var hinn 4. desember 2007 að fjárhæð 24.790.000.000 kr.

Síðan segir: „Undirritaður H-kk-nf S-kk-nf, kt. 251167-3389 tekst hér með á hendur sjálfskuldarábyrgð gagnvart Landsbanka Íslands hf., á skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuldum þeim sem ofangreind félög á hvaða tíma sem er standa í við Landsbanka Íslands hf., kt. 540291-2259 hverju nafni sem nefnast, skv. ofangreindum láns- og viðskiptasamningum og þeim samningum sem af þeim leiða og gerðir kunna að verða í framahaldi af þeim, hvort sem með framlengingu samninganna eða með öðrum hætti.“

Í yfirlýsingunni er tekið fram að sjálfskuldarábyrgðin taki til greiðslu höfuðstóls, vaxta, dráttarvaxta, gengismunar o.s.frv. eða alls kostnaðar sem af umræddum útlánum kann að leiða.

Síðan segir: „Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðar þessarar er ISK 2.200.000.000, einn milljarður, og tekur fjárhæðin breytingum miðaða við vísitölu neysluverðs í desember 2007, 279,9 stig.“

Þá er í ábyrgðaryfirlýsingunni sérstaklega kveðið á um skilyrði þau er leiða til þess að hún falli niður. Eru skilyrðin eftirfarandi:

a) Sjálfskuldarábyrgðarmaður afhendir Landsbankanum ISK 2.200.000.000 í bankainnistæðu að handveði til tryggingar öllum skuldum og skuldbindingum ofangreindra félaga; og

b) Sjálfskuldarábyrgðarmaður afhendir Landsbankanum að handveði óveðsettan 75% eignarhlut í breska hlutafélaginu Novel Group Ltd. Jafnframt skal bankanum berast staðfesting viðurkenndra aðila á eftirtöldum atriðum varðandi Novel Group Ltd.

i. Pro forma EBIDA síðastliðins rekstarárs hafi verið a.m.k GBP 8.000.000.

ii. Vaxtaberandi skuldir séu ekki hærri en GBP 34.000.000.

iii. Söluverðmat 75% hlutafjár, reiknað með eftirfarandi hætti, (7 x EBITDA – vaxtaberandi skuldir)*0,75*gengi GBP, sé ekki minna en 2.000 milljónir ISK.

Í mars 2008 hófust viðræður milli Landsbanka Íslands hf. og gagnstefnanda um frekari tryggingar fyrir skuldum framangreindra félaga. Niðurstaðan varð sú að hinn 19. mars 2008 gerðu Landsbanki Íslands hf. og gagnstefnandi með sér samkomulag um að bankinn leysti til sín einkahlutafélagið Fjölnisveg 9 ehf., sem var í eigu stefnda, en eignir félagsins voru fasteignin að 59A Pont Street í London SW1X OBD, fasteignin að Fjölnisvegi 11 í Reykjavík og verðbréfaeign að áætluðu virði 2.000.000 GBP. Umsamið kaupverð var 875.000.000 kr. Samkvæmt 7. gr. samkomulagsins skyldi söluverð hlutafjárins handveðsett til tryggingar sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda sem getið er um hér að framan.

Skuld Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. (nú FL Fjárfestingar ehf.), sem er að baki sjálfskuldarábyrgðinni, hefur verið gjaldfelld og var í október 2011 23.296.812.672 kr. Þá hefur skuld Eignarhaldsfélagsins Oddaflugs ehf. (nú EO Eignarhaldsfélag ehf.), sem einnig er að baki sjálfskuldarábyrgðinni, verið endurútreiknuð miðað við lægstu óverðtryggðu vexti sem Seðlabanki Íslands birtir, sbr. 10. gr. laga nr. 38/2001. Staða hennar var hinn 27. september 2011 826.304.390 kr.

Með bréfi, dags. 21. október 2011, var gagnstefnanda tilkynnt að fyrrnefndar skuldir, sem gagnstefnandi er í ábyrgð fyrir, væru gjaldfallnar. Í sama bréfi var upplýst að aðalstefnandi væri að ganga að fjárhæð 875.000.000 kr., sem er söluandvirði hlutafjár í Fjölnisvegi 9 ehf., sem gagnstefnandi hafði sett til tryggingar sjálfskuldarábyrgð sinni, sbr. 2. og 7. gr. samkomulagsins frá 19. mars 2008. Skorað var á gagnstefnanda að ganga frá eftirstöðvum skuldar sinnar eigi síðar en 10. nóvember 2011.

Hinn 10. nóvember 2011 hafnaði gagnstefnandi kröfunni og tók jafnframt fram að hann teldi sig eiga innistæðu í Landsbankanum hf. sem hann hefði falið lögmanni sínum að innheimta, en ekki er gerð nánari grein fyrir innistæðu þessari í nefndu bréfi.

Með gagnstefnu er birt var aðalstefnanda 13. mars 2012 eru dómkröfur í þremur liðum. Í fyrsta lagi er krafist greiðslu að fjárhæð 1.500.000.000 kr. og tekið fram að um sé að ræða tvær millifærslur gagnstefnanda dags. 11. desember 2007 inn á reikning FI fjárfestinga en greiðslurnar hafi verið inntar af hendi samkvæmt forskrift Á-kk-ef M-kk-ef, starfsmanns LÍ, samanber tölvusamskipti frá 10. desember 2007. Í öðru lagi er um að ræða 300.000.000 kr. innlegg frá gagnstefnanda inn á sama bankareikning, einnig samkvæmt forskrift frá Á-kk-þgf M-kk-þgf, samanber tölvupóstsamskipti frá 17. mars 2008. Í þriðja lagi er krafist 875.000.000 kr., þ.e. söluandvirðis Fjölnisvegar ehf., og er vísað til samkomulags gagnstefnanda og Landsbanka Íslands hf. frá 19. mars 2008. Gagnstefnandi tekur fram að gagnsökin sé höfðuð í því skyni að afla sjálfstæðs dóms um nefndar innistæðukröfur gagnstefnanda á hendur Landsbankanum.

II

Aðalstefnandi kveður kröfu sína byggja á ábyrgðaryfirlýsingu þeirri sem gagnstefnandi undirritaði hinn 4. desember 2011 og samkomulagi gagnstefnanda og Landsbanka Íslands hf. frá 19. mars 2008 en með yfirlýsingunni ábyrgðist hann skilvísa og skaðlausa greiðslu Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. og Eignarhaldsfélagsins Oddaflugs ehf. á greiðslu höfuðstóls þeirra lánasamninga sem þar séu tilgreindir, vaxta, vísitöluálags, dráttarvaxta, vaxtavaxta, gengismunar, lögbundinna vanskilaálaga, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar, kostnaðar við fjárnámsgerð og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustugerðum, svo og öllum öðrum kostnaði, sem af framangreindum útlánum kunni að leiða. Ábyrgðin takmarkaðist við 2.200.000.000 kr., að teknu tilliti til breytingar á vísitölu neysluverðs í desember 2007.

Á því hafi verið byggt af hálfu gagnstefnanda að sjálfskuldarábyrgð hans væri að fullu greidd, annars vegar með söluandvirði Fjölnisvegar ehf., að fjárhæð 875.000.000 kr., og hins vegar með ætluðum greiðslum stefnda inn á sjálfskuldarábyrgðina hinn 11. desember 2007, að fjárhæð 1.500.00.000 kr., og síðar með 300.000.000 kr. greiðslu hinn 19. mars 2008.

Gagnstefnandi sé nánar að vísa til greiðslu sem innt var af hendi inn á reikning Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. nr. 0106-26-001128, hinn 11. desember 2007. Á því sé byggt af hálfu aðalstefnanda að fyrrgreindar innborganir séu sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda með öllu óviðkomandi.

Í fyrsta lagi sé á því byggt að fyrrgreindar greiðslur stafi ekki frá gagnstefnanda en skorað sé á hann að leggja fram gögn því til staðfestingar.

Í annan stað hafi umrædd innborgun verið lögð inn á reikning í eigu Fjárfestingafélagsins Primusar ehf., en ekki reikning í nafni gagnstefnanda.

Í þriðja lagi mun umrædd innstæða hafa verið ætluð til að leysa Fjárfestingafélagið Primus ehf. úr erfiðri stöðu gagnvart Straumi fjárfestingarbanka sem hafi verið ótengd sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda. Samkvæmt tölvupósti frá E-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf, starfsmanni Straums, dags. 13. desember 2007, nam uppgreiðsluverðmæti skulda í Straumi, að frádreginni veðsettri innstæðu, 2.277.127.276 kr. Til að greiða skuldina útvegaði Fjárfestingafélagið Primus ehf. 1.500.000.000 kr. sem lagðar voru inn á reikning félagsins nr. 0106-26-1128 hjá Landsbanka Íslands hf. Til viðbótar samþykkti Landsbanki Íslands hf. að lána Fjárfestingafélaginu Primusi ehf. 800.000.000 kr., sbr. ákvörðunarblað bankans frá 11. desember 2007. Skilyrðið fyrir láninu var að Landsbanki Íslands hf. fengi veð í hlutabréfum í FL-Group og BYR sem voru að veði hjá Straumi, líkt og fram komi neðst á ákvörðunarblaðinu. Fyrir samþykki lánsbeiðninnar og áður en hinar nýju veðsetningar komu til var veðsetningarhlutfallið 80%. Rétt sé að árétta að umrætt uppgjör sneri að Straumi en ekki Landsbanka Íslands hf. Bankinn samþykkti einvörðungu að taka þátt í uppgjörinu við Straum en með því bætti Landsbanki Íslands hf. tryggingastöðu sína.

Fyrir lánveitinguna nam skuldbindingin 22.923.000.000 kr., en við hana bættust 800.000.000 kr. með hinni nýju lánveitingu og var hún eftir það samtals 23.723.000.000 kr. Sem fyrr segir bættust við nýjar tryggingar sem við lánveitinguna voru metnar svo:

Hlutabréf Nafnvirði Gengi Samtals_____

Hlutabréf í FL Group 195.000.000 15,3 2.983.500.000

Hlutabréf í Byr 5.000.000 13,0 65.000.000

Samtals 3.048.500.000

Eftir lánveitinguna og eftir að bankinn fékk þessar nýju tryggingar var veðsetningarhlutfall 74,25% (23.723.000.000/31.950.153.472) en skilmálar lánveitinganna voru þeir að heimilt væri að krefjast nýrra trygginga færi veðhlutfall yfir 80% (margin call). Fyrir liggur að sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda og aðrar ábyrgðir voru teknar að fullu inn í tryggingamatið enda tekið fram að ,,Til trygginga skulda félagsins eru hlutabréf og ábyrgðir, eftir lánveitingu sem hér segir“. Ef ábyrgð gagnstefnanda hefði verið felld niður í kjölfar innborgunar að fjárhæð 1.500.000.000 kr. væri hlutfallið 79,74% og staðan þá strax verið þannig að setja hefði þurft nýjar tryggingar fyrir lánum félagsins. Því hefði verið lítil þörf á að samþykkja að taka þátt í uppgjörinu gagnvart Straumi. Fyrrgreindar greiðslur séu því augljóslega uppgjöri á sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda með öllu óviðkomandi enda tekið fram hver sé staðan við lánveitinguna að teknu tilliti til fyrirliggjandi ábyrgða, þ.m.t. sjálfskuldarábyrgðar gagnstefnanda.

Í fjórða lagi sé skýrlega kveðið á um það í ábyrgðaryfirlýsingu gagnstefnanda að skilyrði niðurfellingar hennar sé:

a) að gagnstefnandi afhendi aðalstefnanda 2.2000.000 kr. í bankainnstæðu að handveði til tryggingar öllum skuldum og skuldbindingum nefndra félaga

b) að gagnstefnandi afhendi aðalstefnanda að handveði veðsettan 75% eignarhlut í bresku hlutafélagi sem nánar sé skilgreint í ábyrgðaryfirlýsingunni.

Engin breyting hafi verið gerð á ábyrgðaryfirlýsingunni. Ef litið yrði svo á að fyrrnefndar greiðslur inn á reikning Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. vörðuðu á einhvern hátt ábyrgðaryfirlýsingu gagnstefnanda kæmu þær ekki til lækkunar ábyrgðaryfirlýsingunni enda skilyrði að afhentar séu 2.200.000.000 kr. og þá til niðurfellingar á ábyrgðinni en ekki lægri fjárhæð til lækkunar, enda ekki um slíkt samið.

Í fimmta lagi sé rétt að vekja á því athygli að gagnstefnandi undirritar samkomulag við Landsbanka Íslands hf. hinn 19. mars 2008. Samkvæmt 7. gr. samkomulagsins sé gert ráð fyrir að söluverð hlutafjárins í Fjölnisvegi 9 ehf. verði handveðsett til tryggingar sjálfskuldarábyrgðum sem gagnstefnandi stendur í gagnvart bankanum. Samkomulagið gerir þannig augljóslega ráð fyrir að sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda sé til staðar við undirritun samkomulagsins en þar segir að veðsetningin skuli ,,standa óhögguð svo lengi sem eitthvað stendur eftir að skuldbindingu H-kk-ef gagnvart bankanum“. Sé með öllu óútskýrt hvers vegna gagnstefnandi undirritar samkomulagið með þessum orðum ef hann telur að sjálfskuldarábyrgðin hafi þegar verið greidd upp að mestu leyti eða hún eigi að öðru leyti að greiðast upp með söluandvirði Fjölnisvegar 9 ehf. Nánar sé á því byggt af hálfu aðalstefnanda að samkomulagið staðfesti að ábyrgð gagnstefnanda hafi enn verið 2.200.000.000 kr., að viðbættum verðbótum, þegar gengið var frá samkomulaginu hinn 19. mars 2008. Má augljóst vera að tekið hefði verið tillit til ætlaðrar lækkunar sjálfskuldarábyrgðarinnar ef gagnstefnandi hefði þá þegar greitt inn á hana eða samið hefði verið um að greiðslur inn á reikning Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. vörðuðu hana með einhverjum hætti. Þá sé áréttað, líkt og fyrr getur, að ábyrgðin skuli ,,standa óhögguð“, þ.e. hún lækki ekki heldur falli niður að ákveðnum skilyrðum uppfylltum sem nánar eru útlistuð í ábyrgðaryfirlýsingunni.

Með hliðsjón af öllu framangreindu má ljóst vera að tilvitnaðar innborganir séu augljóslega málinu óviðkomandi. Sama sé að segja um greiðslu inn á reikning Fjárfestingafélagsins Primusar ehf. hinn 19. mars 2008 að fjárhæð 300.000.000 kr. auk þess sem um var samið og áréttað í samkomulaginu hinn 19. mars 2008 að sjálfskuldarábyrgðin ætti að standa óhögguð þar til eitthvað stæði eftir af skuldbindingunni. Skuld gagnstefnanda samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir áskoranir. Í kröfugerð hefur verið tekið tillit til andvirðis hlutafjár í Fjölnisvegi 9 ehf. að viðbættum innlánsvöxtum. Í varakröfu er tekið tillit til frádráttar að fjárhæð 3.000.000.000 kr. inn á reikning P-kvk-ef hinn 19. mars 2008, ef litið yrði svo á að sú fjárhæð eigi að koma til frádráttar sjálfskuldarábyrgðinni. Aðalkrafa aðalstefnanda sundurliðast þannig:

„Höfuðstóll kr. 2.200.000.000

Hækkun v/ breytinga á neysluvísitölu frá des 2007 (279,9) til okt. 2011 (383,3) kr. 812.718.828

Til frádráttar - andvirði hluta í Fjölnisvegi 9 ehf. auk vaxta kr. 1.047.805.759

Samtals kr. 1.964.913.069“

Krafa stefnanda um dráttarvexti taki mið af þingfestingu málsins en skuldin sé uppreiknuð að teknu tilliti til vísitölu neysluverðs fram að því tímamarki en grunnvísitalan sé vísitala neysluverðs í desember 2007 (279,9) í samræmi við ábyrgðaryfirlýsinguna frá 4. desember 2007. Stefnandi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Krafa um dráttarvexti styðst við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991.

III

Greinargerð gagnstefnanda er 37 blaðsíður og eru helstu málsástæður hans eftirfarandi. Gagnstefnandi kveðst byggja á því í aðalsök að ábyrgðaryfirlýsingin frá 4. desember 2007 sé ógild en verði ellegar vikið til hliðar, með dómi, með vísan til 30., 33. og/eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um stofnun, umboð og ógilda löggerninga og óskráðra forsendureglna samningaréttar.

Gagnstefnandi telur augljóst að staða Landsbanka Íslands hf. hafi verið gríðarlega erfið síðla haust 2007, sem og áhættan í íslenska fjármálakerfinu í heild. Bein og óbein áhætta Landsbanka Íslands hf. á Glitni banka hf. hafi verið sérstaklega mikil. Landsbanki Íslands hf. hafði enga burði til að mæta fjárhagslegum áföllum. Framganga bankans á sama tíma hafi ekki verið í takti við þessa aðstöðu bankans né heldur upplýsingagjöf til markaðarins.

Endurskipulagning FL Group hf. og úrvinnsla gagnvart stórum hluthöfum hafi verið gerð á forsendum viðskiptabankanna, sem komu allir að verkefninu, og þá sérstaklega Landsbanka Íslands hf. sem átti mestra hagsmuna að gæta. Í því ferli hafði gagnstefnandi ekki upplýsingar um skuldastöður einstakra hluthafa gagnvart Landsbanka Íslands hf. og/eða hinum viðskiptabönkunum. Landsbanka Íslands hf. var eða átti a.m.k. að vera í aðstöðu til að átta sig á þeirri heildarmynd í fjármálaumhverfinu. Sérfræðingum bankans var eða mátti vera ljós gríðarlega alvarleg staða hans og að endurskipulagning FL Group í desember 2007, sem og öll takmörkun á framboði hlutabréfa í FL Group, var lífsspursmál fyrir hann. Er þarna var komið sögu var bankinn ekki í aðstöðu til gera veðköll og fylgja þeim eftir með fullnustugerðum, þar sem slíkt hefði hitt hann sjálfan fyrir vegna tilheyrandi áhrifa á eigið fé.

Gagnstefnandi kveðst ekki hafa verið í neinni aðstöðu til að átta sig á því hvernig komið var fyrir Landsbanka Íslands hf., og hinum viðskiptabönkunum, er hin umdeilda sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsing var undirrituð í desemberbyrjun 2007. Honum hafi ekki verið kunnugt um áhættu Landsbanka Íslands hf. og hinna viðskiptabankanna vegna hluthafa í FL Group. Landsbanki Íslands hf. hafði allt frumkvæði að gerð ábyrgðaryfirlýsingarinnar og hún var undirrituð að kröfu bankans, án þess að á móti hafi komið nokkur ný lánafyrirgreiðsla bankans. Látið var í veðri vaka að yfirlýsingin væri forsenda þess að ekki yrði ráðist í fullnustuaðgerðir, sem voru þó algerlega óraunhæfar með tilliti til hagsmuna bankans, eins og fyrir honum var komið. Landsbanka Íslands hf. var hins vegar ljóst að áhættan af undirritun ábyrgðaryfirlýsingarinnar var allt önnur og meiri en gagnstefnandi gat gert sér grein fyrir, og að endurskipulagningin hefði frá sjónarhóli bankans ekkert með hagsmuni FI fjárfestinga ehf. að gera.

Samkvæmt 30. gr. samningalaga skuldbindur löggerningur eigi þann mann, sem gerði hann, ef hann var fenginn til þess með svikum, og sá maður, sem við löggerningnum tók, beitti sjálfur svikunum eða hann vissi, eða mátti vita, að gerningurinn var gerður fyrir svik annars manns. Með svikum sé átt við þegar maður, með ólögmætum hætti og gegn betri vitund, annaðhvort gefur rangar upplýsingar eða leynir atriðum, er máli skipta, með þeim ásetningi að fá með því annan aðilja til að stofna til löggernings. Almennt sé viðurkennt að minna þurfi til að koma þannig að talið verði að löggerningur hafi komist á fyrir svik í samningarétti heldur en í refsirétti, enda huglæg skilyrði ólík. Gagnstefnandi byggir á því að þetta ákvæði eigi við um sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsinguna, með vísan til þess sem hér hefur verið rakið. Bankinn hafði aðrar og meiri upplýsingar um atriði, sem voru til þess fallin að hafa veruleg áhrif á ákvörðun um veitingu ábyrgðarinnar. Landsbanka Íslands var ljóst að gagnstefnandi var ekki meðvitaður um upplýsingarnar sem að framan hefur verið fjallað um og nýtti sér það.

Ákvæði 33. gr. samningalaga sé svohljóðandi: „Löggerning, sem ella mundi talinn gildur, getur sá maður, er við honum tók, eigi borið fyrir sig ef það yrði talið óheiðarlegt vegna atvika sem fyrir hendi voru þegar löggerningurinn kom til vitundar hans og ætla má að hann hafi haft vitneskju um.“ Reglan sé víðtækari en 30. gr., en hún sé talin hafa mikilvægt gildi sem leiðbeiningarregla, þ.e. sem nokkurs konar stefnuyfirlýsing löggjafans um það að gæta skuli heiðarleika í viðskiptum. Orðalagið yrði talið óheiðarlegt sýni, að ekki sé skilyrði að viðkomandi hafi þegar sýnt af sér neitt óheiðarlegt athæfi við stofnun gerningsins, heldur sé átt við að það teldist óheiðarlegt, ef hann vildi byggja rétt á löggerningnum. Gagnstefnandi telur að ákvæðið eigi við um sjálfskuldarábyrgðina, einkum og sér í lagi þegar litið sé til þess að atvik eftir að ábyrgðaryfirlýsingin var veitt var í öllum meginatriðum í takti við þá miklu áhættu, sem var fyrir hendi við undirritunina. Gengi hlutabréfa í FL Group hf. lækkaði nær stöðugt, sem og gengi hlutabréfa í bönkunum sjálfum, en samhenginu þar á milli hefur verið lýst. Þá féllu bankarnir hver af öðrum fyrstu dagana í októbermánuði 2008 og leystist þannig úr læðingi kerfisáhættan, sem var fyrir hendi löngu áður eins og rakið var hér að framan.

Ákvæði 1. mgr. 36. gr. samningalaga sé svohljóðandi: „Samningi má víkja til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Hið sama á við um aðra löggerninga.“ Í 2. mgr. segir: „Við mat skv. 1. mgr. skal líta til efni samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.“ Þetta ákvæði feli í sér enn víðtækari heimild til ógildingar löggerninga en reglurnar m.a. í 30. og 33. gr. sömu laga. Gagnstefnandi telur að öll rök, sem að framan hafa verið nefnd, leiði einnig til þess að ógilda beri ábyrgðaryfirlýsinguna með vísan til 36. gr.

Að síðustu vísar gagnstefnandi til ólögfestra forsendureglna samningaréttar. Það var augljós forsenda gagnstefnanda og ákvörðunarástæða er ábyrgðin varð til að hún væri liður í fyrirgreiðslu Landsbanka Íslands hf. til að komast yfir tímabundna erfiðleika FI fjárfestinga ehf., er orsökuðust af óvenjuhröðum verðlækkunum síðla haust 2007. Jafnframt var það forsenda og ákvörðunarástæða að Landsbanki Íslands hf. og bankakerfið væru ekki á heljarþröm, eins og raunin var. Sömu röksemdir eiga hér við og um þýðingu tilvitnaðra ákvæða samningalaganna.

Þessu til viðbótar leggur gagnstefnandi áherslu á eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi að sjálfskuldarábyrgðin var hárrar fjárhæðar, án þess að gagnaðilinn, Landsbanki Íslands hf. veitti samsvarandi verðmæti á móti. Talið hefur verið að minna þurfi til að koma svo að sjálfskuldarábyrgð einstaklings verði ógild með dómi heldur en þegar gagnkvæmir löggerningar eru annars vegar. Í annan stað sé litið til stöðu samningsaðila, þá hafi hún verið mjög ólík. Annars vegar var um að ræða Landsbanka Íslands hf., einn af þremur stóru viðskiptabönkunum, sem hafði yfir að ráða her sérfræðinga m.a. við áhættustýringu og greiningar. Hins vegar var gagnstefnandi, eigandi einkahlutafélags í mjög þröngri stöðu. Að auki var hann forstjóri FL Group, en megináhersla í því starfi hjá gagnstefnanda var á sviði erlendra fjárfestinga, sbr. t.d. þá staðreynd að hann sat ekki í stjórn Glitnis banka hf., þrátt fyrir að hlutur í þeim banka hafi verið stærsta eign FL Group hérlendis. Gagnstefnandi gerir ekki lítið úr menntun sinni, stöðu og viðskiptareynslu, en er þarna var komið við sögu, þ.e. í byrjun desember 2007, var aðstöðumunur aðila mjög verulegur. Gagnstefnandi hafði ekki aðgang að þeim þýðingarmiklu upplýsingum, sem skipta máli með tilliti til þessa máls. Gagnstefnandi var ekki í stjórn banka og ekki í neinum samskiptum við Seðlabanka Íslands eða fjármálaeftirlitið. Gagnstefnandi hafði ekki aðrar upplýsingar hvað þessi atriði varðar en þær sem voru aðgengilegar á markaðnum.

Í annan stað byggir gagnstefnandi á því að ábyrgðaryfirlýsingin frá 4. desember 2007 hafi verið samin af starfsmönnum Landsbanka Íslands hf. Ákvæði yfirlýsingarinnar um fjárhæð ábyrgðar sé svohljóðandi: „Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðar þessarar er ISK 2.200.000.000, einn milljarður, og tekur fjárhæðin breytingum miðað við vísitölu neysluverðs í desember 2007, 279,9 stig.“

Fjárhæðin í tölustöfum sé þarna tilgreind ríflega tvöfalt hærri en hin skrifaða fjárhæð. Gagnstefnandi byggir á að hin skrifaða fjárhæð í bókstöfum gildi í þessu tilviki. Þegar fjárhæð í ábyrgðarskjali sé tilgreind bæði í tölustöfum og bókstöfum sé almennt litið svo á að fjárhæðin í bókstöfum gildi. Um þetta eru skráðar reglur í 6. gr. víxillaga nr. 93/1933 og í 9. gr. tékkalaga nr. 94/1933. Gagnstefnandi byggir á þessum reglum og undirstöðurökum þeirra um túlkun ábyrgðaryfirlýsingar eins og hér um ræðir. Ábyrgðaryfirlýsingin var útbúin sem formbundið en einfalt skjal, þar sem sambærilegir hagsmunir eru í húfi hvað varðar skýrleika skjalsins. Jafnframt vísar gagnstefnandi til annarra túlkunarreglna samningaréttar. Ábyrgðaryfirlýsingin var ívilnandi gagnvart Landsbanka Íslands hf. og samin af Landsbanka Íslands hf. Meðskýringarregla og andskýringarregla við túlkun samninga, en báðar þessar reglur eiga við um tilvikið, leiða til þess að velja beri þann skýringarkost, sem sé gagnstefnanda hagfelldari, sem í þessu tilviki sé að fjárhæð ábyrgðar hafi verið einn milljarður, en ekki 2,2 milljarðar.

Þessu til viðbótar bendir gagnstefnandi á framlagt ákvörðunarblað á dskj. 4, þar sem segir: „Inn vantar 2.000 m.kr. veð sem koma á næstu dögum en hugsanlega verður 1.000-1.200 m.kr. hleypt út á móti.“ Fjárhæðin, sem þarna sé ráðgert að verði „hleypt út“ sé nákvæmlega sú sama og mismunurinn á ábyrgðarfjárhæð, sem hér sé til umfjöllunar. Þetta sýnir að Landsbanka Íslands hf. var ljóst misræmið og að bankanum væri ekki stætt á því að gera kröfur um hærri fjárhæð en 1.000.000.000 kr. á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar frá 4. desember 2007. Engin önnur skýring kemur til álita, því ekki færi Landsbanki Íslands hf. að gefa frá sér gild tryggingaréttindi. Með vísan til þessa byggir gagnstefnandi á því að upphafleg fjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi verið 1.000.000.000 kr.

Í þriðja lagi byggir gagnstefnandi á því að túlka eigi ábyrgðaryfirlýsinguna þannig að ábyrgðarfjárhæð ætti að lækka ef gagnstefnandi kæmi með innborganir eða aðrar tryggingar, sem bankinn samþykkti sbr. það sem fram komi í ábyrgðaryfirlýsingunni frá 4. desember 2007 en þar séu tilgreind þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt svo sjálfskuldarábyrgðin falli niður. Vísar gagnstefnandi hér til greiðslna að fjárhæð 1.500.000.000 kr. hinn 11. desember 2007 og 300.000.000 kr. hinn 19. mars 2007, báðar inn á bankareikning 106-26-1128. Varðandi greiðslu að fjárhæð 300.000.000 kr. vísar gagnstefnandi í tölvupóst starfsmanns bankans frá 17. mars 2008 en þar segir: „Sælir. Þegar þú fórst yfir stöðuna með okkur þá var talað um stöðurnar í Lux. Eftir sölu á flugvélaslottinu losnaði um innstæðu, við viljum færa það hingað inn á lánin og lækkum að sjálfsögðu ábyrgðina á móti. Ok“. Þá vísar gagnstefnandi til 875.000.000 kr. frá 19. mars 2007. Einnig hafi gagnstefnandi látið bankann fá veð í 75% hlut í Novel Group Ltd. í gegnum veðsetningu á móðurfélögunum 3S ehf. og Hörgá ehf. 3S ehf. var eigandi hluta í Hörgá ehf. og Hörgá ehf. átti 75% hlutabréfa í Novel Group Ltd. Til þess að þetta hafi verið mögulegt þurfti að fá hlutina leysta undan veðböndum hjá Glitni banka hf., sem var gert. Skilyrði b-liðar ábyrgðaryfirlýsingarinnar hafi þannig verið uppfyllt án athugasemda Landsbanka Íslands hf. og tryggingastaða bankans styrktist sem því nam.

Gagnstefnandi telur því að eftir uppgjörið við Straum um miðjan desembermánuð hafi verið lagðar fram nýjar verðmeiri tryggingar en nam sjálfskuldarábyrgðarfjárhæðinni, í hennar stað. Þá þegar bar að fella ábyrgðina úr gildi þar sem hún var uppgerð. Verði ekki á það fallist með gagnstefnanda að sjálfskuldarábyrgð hans hafi fallið niður um miðjan desembermánuð 2007, byggir gagnstefnandi á því til vara að hann hafi a.m.k. uppfyllt allar skyldur sínar samkvæmt ábyrgðinni með greiðslum til bankans eins og rakið hefur verið.

Þá kveðst gagnstefnandi byggja sérstaklega á því að bankinn og síðar aðalstefnandi hafi sýnt verulegt tómlæti og glatað þannig rétti, hafi hann verið fyrir hendi. Enginn reki hafi verið gerður að innheimtu hinnar umdeildu ábyrgðarkröfu allt frá dagsetningu yfirlýsingarinnar 4. desember 2007 til 21. október 2011, og þar til mál var höfðað með stefnu útgefinni 11. janúar 2012, meira en fjórum árum eftir að ábyrgðin var veitt. Með tómlætinu sé sýnt að LAIS leit svo á að gagnstefnandi hefði uppfyllt öll skilyrði ábyrgðaryfirlýsingarinnar og gott betur, og að ekki væru efni til innheimtu af hálfu bankans. Byggt sé á því að hafi bankinn einhvern tíma átt kröfu sé hún fallin niður fyrir tómlæti.

IV

Gagnstefnandi kveður gagnsökina til að afla sjálfstæðs dóms um innstæðukröfur gagnstefnanda á hendur Landsbankanum. Um lagaheimild sé vísað til 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en dómkröfur bæði í aðalsök og gagnsök séu samkynja auk þess sem þær sé að rekja til sömu lögskipta aðila, þar sem ábyrgðaryfirlýsing og inngreiðslur á móti koma við sögu. Kröfurnar hafi upphaflega verið á hendur Landsbanka Íslands hf., (LÍ) en Landsbankinn hafi yfirtekið skuldbindingarnar með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf., til Landsbankans, er þá hét Nýi Landsbanki Íslands hf. Ákvörðunin hafi verið kunngerð 9. október 2008.

Fyrsta dómkrafa gagnstefnanda sé byggð á því að gagnstefnandi hafi lagt inn á reikning hjá LÍ 1.500.000.000 kr. hinn 11. desember 2007. Innborgunin komi í stað sjálfskuldarábyrgðarinnar, a.m.k. til lækkunar hennar á móti, og skilgreinist sem innstæða. Í ábyrgðaryfirlýsingunni frá 4. desember 2007 séu einmitt skilmálar er lúta að þessu.

Fjárhæðin sé greidd sem innstæða inn á handveðsettan reikning FI hjá LÍ, samkvæmt forskrift starfsmanns bankans. Aðalstefnandi hafi yfirtekið innstæðuskuldbindinguna gagnvart gagnstefnanda samkvæmt áðurnefndri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008.

Fjárhæð kröfunnar sé jöfn upphaflegri innstæðufjárhæð, þ.e. 1.500.000.000 kr. Þá sé krafist verðbóta til samræmis við breytingar á vísitölu neysluverðs, en 11. desember 2001 var grunnvísitala 279,9 stig. Um rétt til verðbóta sé byggt á því að um það hafi verið samið að innborganir á ábyrgðarfjárhæð bæru verðbætur, þ.e. uppfærðust m.v. vísitölu neysluverðs, eins og ábyrgðarskuldbindingin sjálf. Einnig sé það í samræmi við eðli máls og venjur á bankamarkaði. Annað hefði verið mjög óeðlilegt og andstætt meginreglum, sem fram koma í ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti þ.e.a.s. ef innborganir á verðtryggða ábyrgð væru ekki a.m.k. verðtryggðar með samsvarandi hætti.

Enn fremur sé byggt á því að samið hafi verið um að innstæðan bæri vexti, auk þess sem það sé í samræmi við eðli máls og venjur á bankamarkaði hér á landi að innstæður beri vexti. Þar sem ekki var samið sérstaklega um vaxtafót ber að dæma vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Um vaxtakröfu vísast til 3., 4. og 10. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist er dráttarvaxta af stefnufjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þingfestingardegi gagnsakar til greiðsludags, með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Varakrafa sé gerð á sömu forsendum og aðalkrafan að öðru leyti en því að varakrafan miðast við að innstæðan hafi ekki verið verðtryggð og því beri að dæma vexti, sem skulu vera jafnháir vöxtum af óverðtryggðum útlánum í stað verðtryggðra, eins og miðað er við í aðalkröfu.

Önnur krafa gagnstefnanda sé á því byggð að gagnstefnandi hafi lagt inn á reikning hjá LÍ 300.000.000 kr. hinn 19. mars 2008. Innborgunin skoðast í þessu samhengi sem innborgun á móti sjálfskuldarábyrgðinni og skilgreinist sem innstæða. Fjárhæð kröfunnar sé jöfn upphaflegri innstæðufjárhæð, þ.e. 300.000.000 kr. Þá sé krafist verðbóta til samræmis við breytingar á vísitölu neysluverðs, en 19. mars 2008 var grunnvísitala 286,2 stig og sé vísað til umfjöllunar, málsástæðna og lagaraka til stuðnings fyrstu kröfu hér að framan.

Þriðja krafan sé reist á sömu sjónarmiðum og I. og II. kröfuliður eins og við á. Þá vísar gagnstefnandi til samkomulagsins dags. 19. mars 2008. Aðalstefnandi hafi yfirtekið réttindi og skyldur samkvæmt samkomulaginu. Samkvæmt því eigi gagnstefnandi innstæðu, sem hinn 19. mars 2008 hafi verið að fjárhæð 875.000.000 kr. Hinn 9. október 2008 yfirtók aðalstefnandi innstæðuskuldbindinguna gagnvart gagnstefnanda samkvæmt áðurnefndri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008.

Fjárhæð aðalkröfunnar sé jöfn upphaflegri innstæðufjárhæð samkvæmt samningnum frá 19. mars 2008 þ.e. 875.000.000 kr.

Krafa gagnstefnanda sé byggð á meginreglum kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga. Samkvæmt þeim ber gagnstefnda, sem sé viðskiptabanki, að standa viðskiptamanni skil á innstæðum, sem bankinn varðveitir. Til enn frekari stuðnings vísast til ákvæða laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum. Krafist sé dráttarvaxta af stefnufjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá samningsdegi, 19. mars 2008, til greiðsludags, þar sem gagnstefndi og áður LÍ hafa haldið innstæðunni fastri frá gagnstefnanda frá og með þeim degi og hún ekki laus honum til ráðstöfunar. Krafan er reist á ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Vara- og þrautavarakröfur séu reistar á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkrafa eins og við á. Þessar viðbótarkröfur séu settar fram til öryggis þannig að aðrar útreikningsforsendur verðbóta og/eða vaxta liggi fyrir í kröfugerð.

Varakrafa miðast við að innstæðan sé verðtryggð til samræmis við breytingar á vísitölu neysluverðs. Í mars 2008 var grunnvísitala 286,2 stig. Um rétt til verðtryggingar sé byggt á því að ábyrgðaryfirlýsing á dskj. 3 og samkomulag á dskj. 9 verði skilin þannig að innstæða yrði verðtryggð á sama hátt og skuldbinding, sem innstæðunni var ætlað að tryggja, þ.e. allar fjárhæðir bundnar vísitölu neysluverðs. Annað hefði eins og á stóð verið óeðlilegir og óheilbrigðir viðskiptahættir viðskiptamanni í óhag, andstætt meginreglum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum.

Enn fremur sé byggt á því að samið hafi verið um að innstæðan bæri vexti, auk þess sem það sé í samræmi við eðli máls og venjur á bankamarkaði hér á landi að innstæður beri vexti. Þar sem ekki var samið sérstaklega um vaxtafót ber að dæma vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Um vaxtakröfu vísast til 3., 4. og 10. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta í varakröfu er 8. apríl 2010, er lögmanni gagnstefnanda barst formleg neitun á greiðslu innstæðunnar.

Þrautavarakrafa miðast við að innstæðan hafi ekki verið verðtryggð og því beri að dæma vexti, sem skulu vera jafnháir vöxtum af óverðtryggðum útlánum í stað verðtryggðra, eins og miðað er við í varakröfu. Að öðru leyti eru málsástæður, lagarök og forsendur hinar sömu og fyrir varakröfu.

Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Í upphafi mótmælir aðalstefnandi lýsingu gagnstefnanda á málavöxtum og sérstaklega lýsingu gagnstefnanda á aðdraganda þess að gagnstefndi veitti Landsbanka Íslands hf. sjálfskuldarábyrgð og allri umfjöllun um ætlaða niðurfellingu ábyrgðar gagnstefnanda sem fái ekki stoð í gögnum málsins. Jafnframt sé sérstaklega mótmælt lýsingu gagnstefnanda á aðkomu Landsbanka Íslands að uppgjöri á láni Fjárfestingafélagsins Primusar ehf., sem síðar fékk nafnið FI fjárfestingar ehf., (FI/Primus) við Straum-Burðarás fjárfestingabanka hf. (Straumur). Áréttað sé að FI/Primus var í eigu gagnstefnanda, H-kk-ef S-kk-ef, og aðaleign félagsins hlutur hans FL Group en Eignarhaldsfélagið Oddaflug ehf., sem síðar fékk nafni EO eignarhaldsfélag ehf., (hér eftir Oddaflug) var dótturfélag FI/Primusar.

Helstu málsástæður aðalstefnanda í gagnsök eru eftirfarandi. Aðalstefnandi byggir sýknukröfu sína á aðildarskorti gagnstefnanda. Í fyrsta lagi sé á því byggt að gagnstefnandi hafi enga fjármuni greitt til gagnstefnda eða annars aðila sem unnt sé að krefja endurgreiðslu á gagnvart aðalstefnanda. Hafi gagnstefnandi greitt einhverja fjármuni til Landsbanka Íslands hf., sem hann telur sig ekki hafa átt að greiða, væri rétt að hafa uppi kröfu á hendur slitastjórn Landsbanka Íslands hf. Þannig hafi aðalstefnandi ekki tekið við neinum fjármunum frá gagnstefnanda sem vísað er til í gagnstefnu.

Í annan stað sé á því byggt af hálfu gagnstefnanda að hann hafi persónulega lánað FI/Primusi fjármuni vegna skulda félagsins við Landsbanka Íslands hf. Til ætlaðrar staðfestingar á þeirri fullyrðingu leggur hann fram yfirlýsingu endurskoðanda frá 31. maí 2012 þar sem segir m.a. ,,Innborgunin var jafnframt færð sem lán H-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, kt. 251167-338, til félagsins með færslutextanum ,,innborgað inn á 1128 lán frá HS““. Augljóst megi vera að gagnstefnandi hafi ekki forræði fyrir kröfu um endurgreiðslu fjármuna sem greiddir voru af FI/Primusi til Landsbanka Íslands hf. en umræddir fjármunir, 1.500.000.000 kr., voru notaðir til greiðslu á uppgjöri við Straum að beiðni FI/Primusar. Þá kom greiðsla að fjárhæð 300.000.000 kr. beint frá FI/Primusi en um fjármunina losnaði við sölu eigna. Umræddir fjármunir voru greiddir út af reikningi félagsins til lækkunar á láni þess við Landsbanka Íslands hf. Sé í raun óútskýrt og vanreifað hvers vegna umrædd fjárhæð ætti að renna til gagnstefnanda eða til lækkunar á ábyrgðinni en um það er samið í handveðsyfirlýsingu frá 10. desember 2007 að innstæða á reikningnum sé eign FI/Primusar hf. og hún sé sett til tryggingar á skuldum FI/Primusar við bankann.

Í þriðja lagi má ljóst vera að gagnstefnandi gæti aðeins átt kröfu á hendur lánþega sínum, FI/Primusi, en umræddar fjárhæðir, annars vegar 1.500.000.000 kr. og hins vegar 300.000.000 kr., voru greiddar inn á reikning þess félags og var ráðstafað út af reikningi félags til greiðslu á skuldbindingu þess félags við þriðja aðila (Straum) og til lækkunar á skuld félagsins við Landsbanka Íslands hf. Hafi gagnstefnandi lánað félaginu einhverja fjármuni, líkt og fram kemur m.a. í yfirlýsingu endurskoðandans, eða gagnstefnandi útvegað félaginu fjármuni til greiðslu á láni, á hann eðli málsins samkvæmt kröfu á hendur lánþega sínum, FI/Primusi, en ekki Landsbanka Íslands hf. Lögð sé á það áhersla að hinar umkröfðu fjárhæðar fóru annars vegar til að greiða upp skuldir FI/Primusar við Straum að beiðni félagsins og hins vegar til að lækka skuld félagsins við Landsbanka Íslands hf. en um leið lækkaði skuld sú sem gagnstefndi var í ábyrgð fyrir.

Aðalstefnandi byggir á því að aðildarskortur gagnstefnanda sé þannig tvíþættur, annars vegar sé krafan höfð uppi á hendur röngum aðila og hins vegar höfð uppi af röngum aðila. Ber þegar af framangreindri ástæðu að sýkna aðalstefnanda af kröfu gagnstefnanda m.a. með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 auk þess sem gagnstefnandi hefur ekki lögvarða hagsmuni af málinu þar sem hann sé ekki eigandi hinnar ætluðu kröfu.

Málatilbúnaður gagnstefnanda í aðalsök byggir einkum á því að ábyrgðaryfirlýsingu gagnstefnanda beri að ógilda með dómi með vísan til 30., 33. og/eða 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Aðalstefnandi mótmælir því að til staðar séu nokkrar þær ógildingarástæður sem nefndar séu í gagnstefnu og/eða greinargerð gagnstefnanda í aðalsök sem gagnstefnandi vísar til í gagnstefnu. Þá sé vakin á því sérstök athygli að gagnstefnandi hefur ekki uppi sjálfstæða kröfu um ógildingu ábyrgðaryfirlýsingarinnar í kröfugerð enda þótt í málsástæðum sé á því byggt að ógilda beri hana með dómi. Ljóst sé að hafa verði uppi kröfuna um ógildingu í kröfugerð, sé ætlunin að fá löggerning ógiltan, með sama hætti og krefjast verður t.d. viðurkenningar á riftun samhliða endurgreiðslu. Beri þegar af framangreindri ástæðu að hafna málatilbúnaði aðalstefnda er varðar ætlaða ógildingu.

Þá mótmælir aðalstefnandi því að mikill aðstöðumunur hafi verið milli aðila og að bankinn hafi haft undir höndum þýðingarmiklar upplýsingar um stöðu bankans og fjármálakerfisins. Jafnframt sé því mótmælt að framangreindur ætlaður aðstöðumunur og upplýsingar leiði til ógildingar á ábyrgð gagnstefnanda gagnvart bankanum. Þá sé skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis mótmælt sem ætluðu sönnunargagni í málinu. Enn fremur sé skýrslunni mótmælt sem þýðingarlausri gagnvart ábyrgð þeirri sem gagnstefnandi gekkst undir en hana undirritaði hann til að bæta tryggingastöðu fjárfestingarfélaga sem voru að öllu leyti í hans eigu.

Vegna málatilbúnaðar gagnstefnanda ber þess að geta að gagnstefnandi og félög honum tengd hafi verið mjög umfangsmikil í viðskiptum hér á landi á þessum tíma. Þá stjórnaði gagnstefnandi FL Group, einu stærsta félagi landsins, um langt skeið, fyrst sem stjórnarformaður og stærsti einstaki hluthafinn og síðar sem forstjóri. Jafnframt hafi hann átt sæti í stjórn Glitnis banka og í stjórn Straums skömmu áður en hann gekkst í ábyrgð gagnvart Landsbanka Íslands hf. Sé því ljóst að gagnstefnandi uppfyllir skilyrði þess að teljast fagfjárfestir þ.e. hann býr yfir nægilegri reynslu, sérfræðiþekkingu og kunnáttu til að taka sjálfur ákvarðanir um fjárskuldbindingar og meta áhættuna sem þeim fylgir. Með vísan til þessa er jafnframt mótmælt fullyrðingum gagnstefnanda um ætlaðan aðstöðumun sem gagnstefnandi lýsir ítrekað í stefnu og að bankinn hafi verið í yfirburðastöðu gagnvart honum vegna ætlaðra upplýsinga sem gagnstefndi á að hafa búið yfir umfram gagnstefnanda, þ.m.t. um FL Group hf. og Glitni banka hf. Jafnframt sé því mótmælt að gagnstefnandi hafi gengist í ábyrgð vegna ónógra upplýsinga m.a. um stöðu bankanna og/eða vegna hins ætlaða aðstöðumunar.

Þá mótmælir gagnstefndi túlkun gagnstefnanda á Rannsóknarskýrslu Alþingis, framlögðum fréttum, skýrslu Lynx Advokatfirma, gögnum frá slitastjórn bankanna o.s.frv. Þá sé því auk þess mótmælt að framangreind gögn hafi þýðingu gagnvart gildi ábyrgðaryfirlýsingar gagnstefnanda.

Aðalstefnandi mótmælir því einnig að Landsbanka Íslands hf. hafi mátt vera ljóst að áhættan af ábyrgðaryfirlýsingunni væri meiri og önnur en gagnstefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir og að sú fullyrðing eigi að leiða til ógildingar ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Þá sé því mótmælt að ábyrgðaryfirlýsingin sé ógild með vísan til þeirra ákvæða samningalaga sem vísað sé til af hálfu gagnstefnanda. Jafnframt sé því mótmælt að ábyrgðaryfirlýsingin sé ógild eða niður fallin vegna einhvers konar forsendubrests, þ.e. vegna ætlaðrar ósannaðrar forsendu gagnstefnanda um stöðu bankanna. Hér ber auk þess að árétta að það fylgir því áhætta að eiga viðskipti með verðbréf sem og að taka á sig ábyrgð vegna skuldbindinga einkahlutafélags sem sé skuldugt og hafi ekki aðrar tekjur en þær sem tengjast hugsanlegri hækkun á virði verðbréfanna. Þannig sé aldrei unnt að treysta því að verðbréf hækki í verði og skili hagnaði eins og gagnstefnanda sé kunnugt en ýmislegt getur valdið lækkun eigna. Lánþeginn gagnvart Landsbanka Íslands hf. var FI fjárfesting/Primus og Oddaflug en félögin voru að fullu í eigu gagnstefnanda. Tilgangur einkahlutafélaganna var einkum sá að eiga og hafa viðskipti með verðbréf. Fyrirsvarsmaður félaganna, gagnstefnandi, hafði því sérþekkingu á því sviði bæði vegna starfa fyrir félögin sem og starfa sinna fyrir FL Group, Glitni banka, Straum o.s.frv. Gagnstefnandi tók sjálfur ákvörðun um að ganga í sjálfskuldarábyrgð fyrir félögin, sem höfðu fengið á sig kröfu um auknar tryggingar, til að verja eigur sínar. Við þá skuldbindingu verður hann að standa enda þótt þróun markaðar hafi orðið sú að undirliggjandi eignir urðu verðlausar eða verðlitnar. Sé það óumflýjanleg áhætta þess að taka á sig sjálfskuldarábyrgð. Gagnstefndi mótmælir því að það hafi nokkra þýðingu að gagnstefnandi sé einstaklingur og/eða að túlka beri ábyrgðaryfirlýsingu með öðrum hætti þar sem hann sé einstaklingur. Þá hafi fjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar enga þýðingu gagnvart gildi hennar. Í því sambandi yrði hvað sem öðru líður að horfa til stöðu gagnstefnanda og launa hans en hann greiddi 377.000.000 kr. í opinber gjöld á árinu 2006. Einnig ber til þess að líta að hann kveðst hafa lánað FI fjárfestingu/Primusi 1.500.000.000 kr. vegna uppgjörsins gagnvart Straumi. Fjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar sé þannig alls ekki óvenjuleg eða óeðlileg í samhengi við umsvif og tekjur gagnstefnanda á þeim tíma er ritað var undir ábyrgðaryfirlýsinguna.

Þá sé á því byggt að gagnstefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti gagnvart ætluðu gildi ábyrgðaryfirlýsingarinnar að hafna verði þeim málatilbúnaði í heild sinni. Vísar hann um þá málsástæðu nánar til umfjöllunar um tómlæti gagnstefnda í kafla M hér á eftir.

Á því er byggt af hálfu gagnstefnanda að sjálfskuldarábyrgðin hafi verið greidd við uppgjör gagnvart Straumi í desember 2007. Aðalstefnandi mótmælir því alfarið enda sé sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda aldrei nefnd í sambandi við það uppgjör auk þess sem fullyrðingar um uppgreiðslu á sjálfskuldarábyrgðinni í tengslum við uppgjörið fær ekki stoð í gögnum málsins. Þá var sjálfskuldarábyrgðin nauðsynleg til að færa lán FI/Primsuar og Oddaflugs nær umsömdu veðhlutfalli auk þess sem gengið var út frá því að sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda og Fons ehf. væru fullgildar tryggingar þegar lán bankans að fjárhæð 800.000.000 kr. var veitt 11. desember 2007.

Samkvæmt tölvupósti starfsmanns Straums, dags. 13. desember 2007, nam uppgreiðsluverðmæti skulda í Straumi, að frádreginni veðsettri innstæðu 2.277.127.276 kr. Niðurstaðan var sú að Landsbanki Íslands hf. lánaði FI/Primusi 800.000.000 kr. en félagið sjálft ætlaði að útvega 1.500.000.000 kr. Eðli málsins samkvæmt veitti bankinn félaginu ekki nýtt lán án aukinna veða og var um það samið að bankinn fengi veð í hlutabréfum í FL-Group og BYR á móti hinni nýju lánveitingu en bréfin voru áður veðsett Straumi vegna þeirra lána sem greidd voru upp.

Hinn 10. desember 2007 var gengið frá handveðssamningi er náði til bankareiknings FI/Primusar hjá bankanum nr. 0106-26-1128. Með því var tryggt að andvirði láns, sem veitt var til uppgjörs hjá Straumi sem og fjárhæð þeirri sem FI/Primus lagði til uppgjörsins, yrði ekki ráðstafað annað.

Í kjölfar undirritunar handveðsyfirlýsingarinnar voru millifærðar inn á reikning FI/Primusar 1.500.000.000 kr. í tveimur greiðslum hinn 11. desember 2007. Um leið og umrædd fjárhæð barst inn á reikninginn var hún til tryggingar á skuldum FI/Primusar í samræmi við 2. gr. handveðsyfirlýsingarinnar þar sem segir m.a.: ,,Innstæðna á reikningi þessum er sett að handveði til tryggingar skaðlausri greiðslu á skuldum þeim, sem Fjárfestingarfélagið Primus ehf. [...]stendur í við veðhafa ...“ Þá segir í 5. gr. yfirlýsingarinnar: ,,Veðsali lýsir því yfir að innstæða sú, sem sett er að handveði með yfirlýsingu þessari, er að öllu leyti kvaðalaus eign veðsala og á henni hvíla engin veðbönd eða fyrirvarar um eignarrétt veðsala eða annarra ...“ Þannig sé skýrlega kveðið á um það að innstæða á reikningnum á hverjum tíma var eign FI/Primusar og til tryggingar á skuldum þess félags við Landsbanka Íslands hf. Jafnframt var því lýst yfir að enginn fyrirvari væri um eignarrétt annarra á innstæðunni. Innstæðan taldist þannig eign FI/Primusar gagnvart Landsbanka Íslands hf., sama hvaðan fjármunirnir komu upphaflega.

Í framhaldinu var gengið frá lánasamningi (viðskiptasamningi) milli Landsbanka Íslands hf. og FI/Primusar sem barst bankanum, undirritaður af G-kk-þgf S-kk-þgf f.h. félagsins, með tölvupósti frá aðstoðarmanni G-kk-ef frá 13. desember 2007. Rétt sé að vekja á því athygli að gagnstefnandi ályktar svo í gagnstefnu að ekki hafi verið gengið frá samningi vegna lánveitingarinnar sem sé rangt líkt og skjalið beri með sér. Þá sé vakin athygli á því að ekki var gengið frá lánveitingu til FI/Primusar fyrr en félagið hafði lagt inn á reikning félagsins 1.500.000.000 kr., enda forsenda lánveitingarinnar að félagið legði til þá fjárhæð á móti láni bankans þar eð sú fjárhæð var nauðsynleg til að uppgjör lána í Straumi næði fram að ganga og bankinn fengi þannig veð í þeim hlutabréfum sem voru áður til tryggingar láni hjá Straumi.

Þegar gengið hafði verið frá skjölum og innstæðan komin inn á hinn handveðsetta reikning var andvirði lánsins, að frádregnum lántökukostnaði, fært inn á reikning félagsins þann 13. desember 2007, sbr. millifærslu að fjárhæð 798.384.400 á reikningsyfirliti. Þann sama dag var tölvupóstur sendur G-kk-þgf S-kk-þgf, þar sem óskað var eftir staðfestingu á að lánið hjá Straumi ætti að greiðast upp með innstæðu á reikningi 106-26-1126. Tölvupósti þessum var þegar svarað af G-kk-þgf S-kk-þgf þar sem staðfest var að uppgjörið skyldi fara fram með þessum hætti.

Aðalstefnandi mótmælir með öllu söguskýringu gagnstefnanda hvað varðar aðkomu Landsbanka Íslands hf. í uppgjöri gagnvart Straumi. Aðkoma bankans sé sú að FI/Primus óskaði eftir aðstoð bankans við að leysa fjárhagsvanda félagsins gagnvart Straumi. Framangreint uppgjör hafði ekkert með uppgjör á sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda, vegna eldri skuldbindinga FI/Primusar og/eða með Landsbanka Íslands hf., að gera. Bankinn samþykkti einvörðungu að taka þátt í uppgjöri við Straum en við þá ákvörðun var áfram gert ráð fyrir sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda enda sjálfskuldarábyrgðin málinu algjörlega ótengd auk þess sem ekki var samið um að hún félli niður við þessi ótengdu viðskipti.

Aðalstefnandi mótmælir sérstaklega túlkun gagnstefnanda á tölvupósti starfsmanns Landsbanka Íslands hf. frá 11. desember 2007 eða á ,,upplegginu“ eins og gagnstefnandi kallar það. Í fyrsta lagi sé látið í veðri vaka að hugmyndin um uppgjörið við Straum sé hugarfóstur Landsbanka Íslands hf. sem sé augljóslega rangt þegar fyrir liggur að FI/Primus átti frumkvæðið að þeim málum. Þá sé jafnframt látið í veðri vaka að hugmyndin með þessu uppgjöri hafi einnig verið að leysa persónulega ábyrgð gagnstefnanda. Það fái ekki heldur staðist enda sé óskað eftir aðkomu bankans í nóvember 2007 eða áður en gagnstefnandi gengur í sjálfsskuldarábyrgð fyrir FI/Primus og/eða Oddaflug, sbr. tölvupóst G-kk-ef S-kk-ef frá 20. nóvember 2007. Má þannig augljóst vera að málatilbúnaður gagnstefnda gengur ekki upp og staðfestir að uppgjörið við Straum var sjálfskuldarábyrgðinni algerlega óviðkomandi enda hefði að sjálfsögðu verið gengið frá því skriflega ef um það hefði verið samið. Ber hér að árétta að gagnstefnandi ber sönnunarbyrði um að samið hafi verið á annan veg en skriflegir samningar bera með sér.

Þannig sé rangt og ósannað að greiðsla að fjárhæð 1.500.000.000 kr. hafi tengst sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda og/eða að hún hafi verið til uppgreiðslu á ábyrgðinni enda engin gögn sem styðja þá eftir-á-skýringu gagnstefnanda. Má þannig augljóst vera að greiðslan kom frá FI/Primusi og var ætlað að leysa vanda félagsins gagnvart Straumi, líkt og áður hefur verið rakið. Gagnstefnandi staðfestir framangreint með gagnaframlagningu sinni þar sem fram kemur að 1.500.000.000 kr. hafi verið færðar sem lán FI/Primusar til gagnstefnanda, sbr. yfirlýsingu endurskoðanda frá 31 maí 2012 en FI/Primus lýsti því yfir með handveðsyfirlýsingunni 10. desember 2007 að félagið væri eigandi innstæðna á reikningnum.

Þá gangi málatilbúnaður gagnstefnanda ekki upp þar sem sama greiðslan sé notuð í tvígang. Annars vegar sé hún notuð í uppgjöri FI/Primusar við Straum en hins vegar sé hugmynd gagnstefnanda að nota hana sem greiðslu á persónulegri sjálfskuldarábyrgð gagnvart gagnstefnda.

Kjarni málsins sé sá að umrædd fjárhæð barst inn á reikning FI/Primusar og var ráðstafað að beiðni félagsins inn á skuld félagsins við Straum. Verði talið sannað, gegn mótmælum aðalstefnanda að fjármunirnir eigi uppruna hjá gagnstefnanda sé það aðalstefnanda með öllu óviðkomandi enda varðar það uppgjör á milli gagnstefnanda og félags hans en fyrir liggur sú staðfesting frá FI/Primusi að nota átti þessa fjármuni, sem lagðir höfðu verið inn á reikning FI/Primsuar, til greiðslu á skuld við þriðja aðila auk yfirlýsingar um að innstæðan væri eign félagsins.

Þá megi ætla af málatilbúnaði gagnstefnanda að hann byggi jafnframt á því að með nefndri greiðslu hafi hann persónulega útvegað auknar tryggingar sem hafi losnað um í uppgjörinu við Straum. Þessum málatilbúnaði sé mótmælt sem haldlausum. Í fyrsta lagi varð FI fjárfesting/Primus að útvega Landsbanka Íslands hf. auknar tryggingar bæði vegna lækkunar á virði eigna, sem voru til tryggingar á eldri skuldum, og til tryggingar á lánveitingu bankans að fjárhæð 800.000.000 kr. sem veitt var til uppgjörs á láni FI/Primusar við Straum. Gagnstefnandi veitti ekki umræddar tryggingar heldur FI/Primus auk þess sem tryggingarnar voru nauðsynlegar svo lán félagsins hjá Straumi yrðu ekki gjaldfelld. Þá var við útreikning á „veðhlutfalli“ FI/Primusar gagnvart Landsbanka Íslands hf. horft til sjálfskuldarábyrgðar gagnstefnda, þ.e. gert ráð fyrir að hún yrði áfram til staðar og jafnframt gert ráð fyrir að til viðbótar yrðu að koma tryggingar að fjárhæð u.þ.b. 2.000.000.000 kr.

Þá virðist gagnstefnandi gera ráð fyrir því að aðalstefnandi hafi fengið veð í Novel Group Ltd. að virði 2.200.000.000 kr. sem sé beinlínis rangt. Útreikningur gagnstefnanda á verðmæti veða sem gengu til Landsbanka Íslands hf. eftir uppgjör á skuld við Straum sé þegar af þeirri ástæðu rangur. Rétt sé að koma þessum leiðréttingum á framfæri enda þótt mál þetta sé sjálfskuldarábyrgðinni með öllu óviðkomandi enda fráleitt að sjálfskuldarábyrgðin falli niður við það að bankinn komi að uppgjöri FI/Primusar við Straum.

Fjárhæðin 1.500.000.000 kr. sem lögð var inn á reikning FI/Primusar hjá Landsbanka Íslands hf. var þannig ekki nýtt til lækkunar á skuldum félagsins eða til greiðslu á sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda enda fjárhæðin greidd áfram til Straums að beiðni gagnstefnda.

Ef raunverulega var litið svo á að sjálfskuldarábyrgðin ætti að falla niður vegna aukinna trygginga sem fluttust yfir til Landsbanka Íslands hf. samhliða uppgjöri við Straum er óútskýrt hvers vegna gagnstefnandi gekk að samkomulaginu hinn 19. mars 2008 þar sem hann setti söluandvirði Fjölnisvegar 9 ehf., að fjárhæð 875.000.000 kr., til tryggingar á sjálfskuldarábyrgðinni. Með sama hætti er þá óútskýrð umfjöllun G-kk-ef S-kk-ef í tölvupósti 18. mars 2008 þar sem hann bar undir bankann hvort unnt væri að koma inn í samkomulagið ákvæði um að persónuleg ábyrgð gagnstefnanda fari á langtímalán. Málatilbúnaður gagnstefnanda er þannig beinlínis mótsagnarkenndur.

Verður þá vikið að greiðslu inn á reikning FI fjárfestingu/Primusar að fjárhæð 300.000.000 kr. Hinn 17. mars 2008 upplýsti starfsmaður Landsbanka Íslands hf. félag gagnstefnanda, FI/Primus, um að losnað hefði um fjármuni í eigu félagsins sem bankinn hefði hug á að greiða inn á lán félagsins. Í póstinum segir starfsmaður bankans að ábyrgðin lækki á móti. Gagnstefnandi hefur dregið þá ályktun af þessu orðalagi að ábyrgðin eigi að lækka um 300.000.000 kr. Þessari ályktun mótmælir gagnstefndi enda verið að vísa til þess að lánið lækki sem sjálfskuldarábyrgðin náði til. Aldrei stóð til að færa greiðslu frá FI/Primusi til lækkunar á ábyrgðinni krónu fyrir krónu enda nauðsynlegt að ganga frá nýrri sjálfskuldarábyrgð samhliða ef svo væri raunin. Slíkur skilningur samrýmist auk þess ekki sjálfskuldarábyrgðinni sem tiltekur nákvæmlega skilyrði þess að ábyrgðin falli niður sem og samkomulagi undirrituðu 19. mars 2008, sem fjallað er um í stefnu. Má augljóst vera að gengið hefði verið frá samningi um lækkun ábyrgðarinnar ef um það hefði verið samið en gagnstefnandi ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu að breyting hafi verið gerð á skriflegri sjálfskuldarábyrgð hans að þessu leyti. Þá er því með öllu hafnað að unnt sé að draga víðtækar ályktanir af umræddum tölvupósti, sem gagnstefnandi gerir, og túlka skjalfesta sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda í andstöðu við orðalag hennar vegna ætlaðrar túlkunar tölvupóstsins. Hér ber að auki til þess að líta að umræddur starfsmaður bankans hafði aldrei haft heimild til að breyta skriflegum samningum aðila sem gagnstefnanda var fullkomlega kunnugt um.

Þá heldur gagnstefnandi því fram í gagnstefnu að sjálfskuldarábyrgð gagnstefnanda hafi verið greidd upp með afhendingu á handveði í Novel Group Ltd., sem reyndar jöfnum höndum er kallað Novel Group hf. og Novel Group Ltd. í gagnstefnu. Aðalstefnandi telur málatilbúnaðurinn í raun svo fjarstæðukenndan að gagnstefnandi hafði ekki til þess hugmyndaflug að halda honum fram fyrr en við ritun greinargerðar í aðalsök. Því hefur þannig aldrei verið hreyft áður af hálfu gagnstefnanda að sjálfskuldarábyrgðin hafi fallið niður með ætluðu veði í Novel Group Ltd. Í fyrsta lagi fékk gagnstefndi aldrei veð í 75% hlut í Novel Group Ltd. í samræmi við ábyrgðaryfirlýsinguna. Gagnstefnandi veitti hins vegar bankanum veð í félaginu 3S ehf. og Hörgsá ehf. en FI/Primus mun hafa átt 100% hlut í S3 ehf. sem aftur átti 100% í Hörgsá sem átti 75% hlut í Novel Group Ltd. Þá bárust aldrei tilgreind gögn í ábyrgðaryfirlýsingunni til bankans.

Í málinu er á því byggt af hálfu gagnstefnanda að túlka beri ábyrgðaryfirlýsinguna þannig að fjárhæð hennar sé 1.000.000.0000 kr. en ekki 2.200.000.000 kr. sem stafar af ósamræmi milli tölustafa og ritaðs texta í ábyrgðaryfirlýsingunni. Þrátt fyrir mistök við ritun ábyrgðaryfirlýsingarinnar sé á því byggt að augljóst sé að gagnstefnandi hafi gengist í ábyrgð fyrir 2.200.000.000 kr.

Í fyrsta lagi er fjárhæðin 2.200.000.000 kr. feitletruð og á því ekki að fara milli mála hver hún er. Í annan stað ber að lesa fjárhæðina í samræmi við lausnarskilyrði er kveður á um að sjálfskuldarábyrgðin falli niður þegar a) ,,sjálfskuldarábyrðarmaður afhendir Landsbankanum ISK 2.200.000.000 í bankainnistæðu í bankainnstæðu að handveði til tryggingar öllum skuldum og skuldbindingu ofangreindra félaga ...“ b) að sjálfskuldarábyrgðarmaður afhendi Landsbankanum handveð í hlutafélaginu Novel Group Ltd að því gefnu að afhent verði staðfesting á því að virði hluta í félaginu ,,sé ekki minna en 2.200 milljónir ISK“

Í annan stað vísast til minnisblaðs lögmanns gagnstefnanda dags. 8. október 2010 en þar segir: ,,Fjárhæðin er kr. 2.200. Í ábyrgðaryfirlýsingunni segir að ábyrgðin falli niður við tiltekin skilyrði, þ.e. afhendingu á bankainnstæðu sömu fjárhæðar og með því að veita LÍ handveð í hlutum í bresku félagi (Novel Group).“ Þá segir síðar í minnisblaðinu: ,,Helstu rök HS eru eftirfarandi: Ábyrðarfjarhæðin kr. 2.200 var veitt vegna kröfu LÍ um viðbótartryggingu ...“

Í þriðja lagi má vísa til ætlaðs tölvupósts lögmanns gagnstefnanda til gagnstefnanda frá 11. desember 2007 þar sem hann er með vangaveltur um uppgjör gagnvart Straumi og telur það þýða 2.260.000.000 til handa Landsbanka Íslands og spyr hvort ábyrgð hans (pg) eigi þá að falla niður, sbr. ,,við erum í raun að láta Landsbanka hafa það cash sem við sömdum um og ætti þá að leiða til þess að pg falli niður“.

Í fjórða lagi vísast til tölvupósts lögmannsins þar sem hann leggur til að ábyrgð gagnstefnda fari á langtímalán hjá bankanum.

Þá er auk þess óútskýrt hvers vegna gagnstefnandi orðar 6. gr. samkomulagsins frá 19. mars 2008 með þeim hætti sem hann gerir ef sjálfskuldarábyrgðin er greidd að fullu, vegna fjárhæðar hennar, og/eða að mestu leyti.

Er því ekki aðeins ljóst af ábyrgðaryfirlýsingunni sjálfri um hvað var samið heldur var það ágreiningslaust en á því er byggt að gagnstefnandi hafi viðurkennt að umsamin ábyrgðarfjárhæð sé að 2.200.000.000 kr.

Tilvísan gagnstefnanda til ákvæða tékkalaga og/eða víxillaga hefur enga þýðingu enda skjalið hvorki tékki né víxill. Þá eru ákvæði í þeim lögum sett með það í huga að auðveldara er að breyta tölustöfum en bókstöfum en hafa ber í huga að fjárhæð tékka og/eða víxla er almennt handrituð. Á því er ekki byggt af hálfu gagnstefnanda að ábyrgðaryfirlýsingunni hafi verið breytt eftir undirritun. Ræðst því af almennum sönnunarreglum hvað telst hafa verið um samið. Er á því byggt að augljóst sé að um hafi verið samið að ábyrgð gagnstefnanda er 2.200.000.000 kr. auk þess sem viðurkennt hefur verið af hálfu gagnstefnanda að samið hafi verið um 2.200.000.000 kr. persónulega ábyrgð hans og það lagt til grundvallar í samskiptum hans við Landsbanka Íslands hf.

Gagnstefnandi gerir kröfu um endurgreiðslu á söluandvirði Fjölnisvegar 9 ehf. Aðalstefnandi mótmælir kröfunni enda söluandvirðið sett til tryggingar á ábyrgð gagnstefnanda. Gagnstefnandi skýrir ekki í gagnstefnu hvers vegna hann veitti veð í söluandvirði fasteignarinnar ef ábyrgðin var þegar greidd, sem sé málatilbúnaður hans nú. Sýkna ber gagnstefnda af kröfunni þegar af þeirri ástæðu að um var samið að söluandvirðið skyldi sett til tryggingar ábyrgðinni. Þegar hefur verið gengið að veðandlaginu, sbr. bréf til lögmanns gagnstefnanda 21. október 2011 og tekið tillit til þess í kröfugerð í aðalsök.

Þá telur aðalstefnandi að gagnstefnandi hafi sýnt af sér verulegt tómlæti. Við gerð samkomulagsins hinn 19. mars 2008 sé sjálfskuldarábyrgðin m.a. til umfjöllunar, en þá sé óumdeilt að hún sé ógreidd enda verið að óska eftir því að hún fari á langtímalán hjá bankanum. Það sé hins vegar fyrst í samskiptum bankans og lögmanns gagnstefnanda í apríl 2010 sem gagnstefnandi hefur uppi þá afstöðu að krafan sé þegar greidd í tölvupóst 14. apríl 2012. Hins vegar sé því þá ekki haldið fram af hálfu gagnstefnanda að ábyrgðin sé ógild og ekki heldur á minnisblaði lögmanns gagnstefnanda til bankans dags. 8. október 2010, en þá var u.þ.b. hálft ár frá því að skýrsla Rannsóknarnefndar Alþingis var kynnt en málatilbúnaður gagnstefnanda byggir meira og minna á þeirri skýrslu. Það sé því fyrst við ritun greinargerðar í aðalsök sem því er haldið fram að sjálfskuldarábyrgðin sé ógild með vísan til III. kafla samningalaganna og að krafan hafi verið greidd m.a. með ætluðu veði í Novel Group Ltd. Nánar sé á því byggt að gagnstefnandi hafi glatað mótbárurétti sínum sökum tómlætis gagnvart fjárhæð ábyrgðarinnar, meintri uppgreiðslu ábyrgðarinnar eða niðurfellingu, enda fyrst gert löngu síðar og hegðun gagnstefnanda í andstöðu við síðbúinn málatilbúnað hans sem og yfirlýsingar hans. Vísast hér til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um tómlæti og til óskráðra reglna kröfuréttarins um mótbárutap skuldara.

VI

Dómsmál þetta er að rekja til sjálfskuldarábyrgðar er gagnstefnandi gaf Landsbanka Íslands hinn 4. desember 2007, en bankinn hafði bæði veitt Fjárfestingafélaginu Primusi ehf. og Eignarhaldsfélaginu Oddaflugi lán. Fjárfestingafélagið Primus ehf. varð að FI fjárfestingum ehf. og verður í niðurstöðukafla dómsins nefnd FI/Primus. Í málinu hafa verið lögð fram 114 dómskjöl og fyrir dómi gáfu skýrslur auk gagnstefnanda, Á-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf, S-kk-nf Á-kk-nf, Á-kk-nf M-kk-nf, G-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf Ó-kk-nf. Dómari telur ekki þörf á að rekja vitnaframburði enda er niðurstaða málsins byggð á framlögðum gögnum.

Í nóvember 2007 fór hlutabréfaverð lækkandi, einkum í FL Group, sem var ein helsta eign gagnstefnanda í gegnum einkahlutafélag hans FI/Primus. Í láns- og tryggingarsamningum FI/Primusar og Oddaflugs við Landsbanka Íslands hf. var gert ráð fyrir að veðhlutfall mætti ekki vera hærra en 75%, ella gæti bankinn gengið að veðsettum eignum félagsins. Veðhlutfallið fór yfir umsamið hlutfall og veitti gagnstefnandi því hina umdeildu ábyrgðaryfirlýsingu til að bæta tryggingastöðuna og koma í veg fyrir að gengið yrði að veðsettum eignum.

Ábyrgðaryfirlýsingunni frá 4. desember 2007 er lýst í kafla I hér að framan. Ágreiningur er með málsaðilum um hámarksfjárhæð hennar en þar segir að hún sé „...ISK 2.200.000.000, einn milljarður, og tekur fjárhæðin breytingum miðaða við vísitölu neysluverðs í desember 2007, 279,9 stig“ og heldur gagnstefnandi því fram að miða eigi við þá fjárhæð sem rituð sé með bókstöfum, það er einn milljarð, og vísar til ákvæða víxil- og tékkalaga, meginreglna við túlkun löggerninga og tveggja framlagðra dómskjala er stafa frá Landsbankanum, það er svokallaðs ákvörðunarblaðs bankans dags. 11. desember 2007 svo og til skjals frá bankanum um verðmætisrýrnun útlána og krafna dags. 30.06.2008 er lagt var fram við upphaf aðalmeðferðar. Hvorugt þessara skjala staðfestir þá skoðun gagnstefnanda að ábyrgðin hafi verið að 1.000.000.000 kr. Af gögnum málsins verður hins vegar ekki annað ráðið en að gagnstefnandi hafi sjálfur litið svo á að ábyrgðarfjárhæðin væri 2.200.000.000 kr. og kemur það fram í tölvuskeytum gagnstefnanda til bankans frá 4. ágúst 2008, 31. október 2008 og 10. nóvember 2008. Þá kemur það einnig fram í bréfum og tölvuskeytum lögmanna hans dags. 11. desember 2007, 8. október 2010, 18. mars 2008 og 15. september 2008. Að mati dómsins hefur það ekki farið á milli mála hjá gagnstefnanda að ábyrgðaryfirlýsingin var að fjárhæð 2.200.000.000 kr. enda verður að telja það nokkuð skýrt af henni sjálfri með því að sú fjárhæð er feitletruð og jafnframt tekið fram í a-lið 5. mgr. yfirlýsingarinnar að ef gagnstefnandi afhendir bankanum 2.200.000.000 ISK í bankainnistæðu að handveði falli ábyrgðin niður að því gefnu að skilyrði b-liðar 5. mgr. verði einnig uppfyllt. Tilvísun gagnstefnanda til ákvæða víxil- og tékkalaga hafa ekki þýðingu hér. Niðurstaðan er því sú að ábyrgðaryfirlýsingin var að fjárhæð 2.200.000.000 kr.

Gagnstefnandi heldur því fram að um ógilda ábyrgð sé að ræða og vísar til 30., 33. og/eða 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Í 30. gr. er kveðið á um að löggerningur skuldbindi ekki þann mann, sem gerði hann, ef hann var fenginn til þess með svikum, og sá maður, sem við löggerningnum tók, hafi sjálfur beitt svikunum eða hann vissi eða mátti vita, að gerningurinn var gerður fyrir svik annars manns. Í 2. mgr. er kveðið á um að hafi sá sem tók við löggerningnum, sviksamlega skýrt rangt frá atvikum, sem ætla mátti að skiptu máli um löggerninginn, eða hann hefir sviksamlega þagað yfir slíkum atvikum, skuli líta svo á, að gerningurinn hafi verið gerður fyrir þau svik, nema það sannist, að þessi atriði hafi engin áhrif haft um það, að löggerningurinn var gerður. Í 33. gr. segir að löggerning, sem ella mundi talinn gildur, geti sá maður, er við honum tók, eigi borið fyrir sig yrði það talið óheiðarlegt vegna atvika sem fyrir hendi voru þegar löggerningurinn kom til vitundar hans og ætla má að hann hafi haft vitneskju um. Og samkvæmt 36. gr. má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig, sbr. þó 36. gr. c. Við matið skuli líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Hér er til þess að líta að gagnstefnandi var fjárfestir hér á landi og var eigandi allra hluta í FI fjárfestingum ehf., en helstu eignir voru hlutabréf í FL Group hf., Glitni banka hf., Landsbankanum og stofnbréf í Byr sparisjóði. Hann stjórnaði einu stærsta félagi landsins, FL Group hf. og hafði einnig átt sæti í stjórn Glitnis banka og Straums. Hann hafði því yfirgripsmikla þekkingu á verðbréfum auk þess sem hann var með lögmenn sér við hlið. Gagnstefnandi mátti vita að það var áhætta að eiga verðbréf sem og að gengi hlutabréfa gat hækkað jafnt sem lækkað. Seinniparts ársins 2007 fór gengi í FL Group lækkandi. Hinn 12. nóvember 2007 var gengið 22,12 og í janúarbyrjun 2008 var það komið niður í 10,2. Hlutabréfin voru að veði hjá bankanum og vegna lækkunar á gengi þeirra þurfti frekari tryggingar. Við þessar aðstæður gaf gagnstefnandi ábyrgðaryfirlýsinguna. Engu skipti þótt bankinn hafi útbúið yfirlýsinguna. Þekking gagnstefnanda var slík. Það fylgir því alltaf áhætta að ganga í ábyrgðir. Ekki verður séð að um neinar þvinganir hafi verið að ræða, heldur freistaði gagnstefnandi þess að bjarga því að bankinn gengi að eignunum sem bankinn hefði þó getað gert.

Sem röksemdir fyrir kröfum sínum um ógildi ábyrgðaryfirlýsingarinnar vísar gagnstefnandi til Rannsóknarskýrslu Alþingis, skýrslu Lynx Advokatfirma, gagna úr öðrum dómsmálum, það er máls slitastjórnar Landsbanka Íslands gegn S-kk-þgf Þ. Á-kk-þgf o.fl., ákæru á hendur S-kk-þgf Þ. Á-kk-þgf o.fl. og máls slitastjórnar Landsbankans gegn PricewaterhouseCoopers ehf., o.fl. Gagnstefnandi telur gögnin sýna að aðalstefnandi hafi haft frekari upplýsingar um áhættuna tengda ábyrgðarveitingunni en gagnstefnandi, meðal annars um hvern einstakan hluthafa í FL Group. Varðandi tilvísun gagnstefnanda til Rannsóknarskýrslu Alþingis og Lynx Advokatfirma þá leysa þessi gögn gagnstefnanda ekki undan því að þurfa að færa fram fullnægjandi sönnur fyrir staðhæfingum sínum eftir þeim leiðum, sem lög um meðferð einkamála nr. 91/1991 bjóða. Tilvitnanir gagnstefnanda til skjala úr öðrum dómsmálum hafa heldur ekki þýðingu. Enn hefur ekki verið dæmt í þeim málum. Tilvitnanir í gögn þessi hafa því ekki þýðingu um gildi ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Því er hafnað að gagnstefnandi hafi gengist í ábyrgðir og ekki haft nægar upplýsingar meðal annars um stöðu bankanna. Ekkert liggur fyrir um það að starfsmenn aðalstefnanda hafi haft aðra og meiri vitneskju en gagnstefnandi. Þá veldur fjárhæð ábyrgðaryfirlýsingarinnar ekki ógildi hennar. Þá er því hafnað að forsendubrestur sé vegna ætlaðrar ósannaðrar forsendu um stöðu bankanna og vegna ætlaðs aðstöðumunar hans og starfsmanna bankanna.

Með vísan til þess sem að framan greinir er því hafnað að ógilda beri ábyrgðaryfirlýsinguna með vísan til 30., 33., og /36. gr. samningalaga. Þá er hafnað þeirri málsástæðu aðalstefnanda að gagnstefnandi hefði þurft að hafa uppi sérstaka kröfu vegna þessarar málsástæðu sinnar enda sýna dómafordæmi að svo er ekki.

Þá verður vikið að því hvort sjálfskuldarábyrgðin sé fallin niður þar sem hún sé þegar greidd.

Gagnstefnandi heldur því fram að eftir uppgjörið við Straum um miðjan desember 2007 hafi hann lagt fram nýjar og verðmeiri tryggingar í hennar stað en hafi numið sjálfskuldarábyrgðarfjárhæðinni. Þar með hafi borið að fella ábyrgðina úr gildi þar sem hún var uppgerð. Þessari málsástæðu gagnstefnanda sem fram kemur í greinargerð hans í aðalsök er hafnað sem vanreifaðri.

Til vara heldur gagnstefnandi því fram að hann hafi uppfyllt allar skyldur sínar samkvæmt ábyrgðinni með þremur greiðslum, það er 1.500.000.000 kr. hinn 11. desember 2007, og tveimur greiðslum hinn 19. mars 2008 það er 300.000.000 kr. og 875.000.000 kr. Þá heldur gagnstefnandi því fram að hann hafi sett að handveði bréf í Novel Group Ltd.

Fyrst verður vikið að greiðslu að fjárhæð 1.500.000.000 kr. Samkvæmt gögnum málsins var uppgreiðsluverðmæti skulda FI/Primusar í Straumi hinn 13. desember 2007 að fjárhæð 2.277.127.276 kr. Lögmaður gagnstefnanda hafði áður, eða 20. nóvember 2007, farið þess á leit að Landsbankinn tæki yfir fjármögnun á láninu hjá Straumi, en því hafnaði bankinn. Hinn 11. desember 2007 fellst bankinn hins vegar á að lána FI/Primusi 800.000.000 kr. en félagið yrði sjálft að útvega 1.500.000.000 kr. Hinn 10. desember 2007 var gengið frá handveðssamningi er náði til bankareiknings FI/Primusar hjá bankanum nr. 0106-26-1128. Í 2. gr. handveðsyfirlýsingarinnar kemur fram að innstæðan á reikningnum sé sett að handveði til tryggingar skaðlausri greiðslu á skuldum þeim, sem Fjárfestingafélagið Primus ehf. (veðsali) standi í við veðhafa. Þá segir einnig í yfirlýsingunni að veðsali lýsi því yfir að innstæða sú, sem sett sé að handveði með yfirlýsingunni sé að öllu leyti kvaðalaus eign veðsala og á henni hvíli engin veðbönd eða fyrirvarar um eignarrétt veðsala eða annarra. Hinn 11. desember 2007 voru 1.500.000.000 kr. lagðar inn á bankareikninginn. Tveimur dögum seinna var andvirði lánsins (að frádregnum kostnaði) lagt inn á reikninginn og sama dag voru 2.277.127.276 kr. millifærðar til Straums. Í málinu liggur fyrir tölvupóstur frá starfsmanni bankans til lögmanns gagnstefnanda þar sem óskað er eftir staðfestingu lögmannsins um að greiðsla að fjárhæð 2.277.127.276 eigi að renna af bankareikningi 106-26-1128 og með henni eigi að greiða skuldbindingar Primusar í Straumi. Lögmaður gagnstefnanda staðfesti það tveimur mínútum síðar. Með vísan til þess sem að framan greinir telur dómurinn sannað að greiðsla að fjárhæð 1.500.000.000 kr. sé óviðkomandi ábyrgðaryfirlýsingunni frá 4. desember 2007.

Hinn 17. mars 2008 upplýsti starfsmaður Landsbankans félag gagnstefnanda, FI/Primus, um að losnað hefði um fjármuni í eigu félagsins. Um var að ræða 300.000.000 kr. Síðan segir í tölvupósti starfsmannsins að bankinn vilji færa fjárhæðina inn á lánið og „lækkum að sjálfsögðu ábyrgðina á móti“. Hér er um afdráttarlausa yfirlýsingu að ræða af hálfu bankans og er aðalstefnandi bundinn af henni. Engu skiptir þótt ekki hafi verið gengið að nýju frá sjálfskuldarábyrgðinni og hún lækkuð vegna greiðslu þessarar. Er niðurstaða þessi í samræmi við varakröfu aðalstefnanda.

Í endanlegum dómkröfum hefur aðalstefnandi þegar tekið tillit til 875.000.000 kr. að viðbættum vöxtum þeim sem Primus ehf. naut hjá bankanum og eru hærri en almennir innlánsvextir.

Að lokum heldur gagnstefnandi því fram að hann hafi sett að handveði bréf í Novel Group Ltd. sbr. b-lið ábyrgðaryfirlýsingarinnar en þar segir að sjálfskuldarábyrgðarmaður afhendi Landsbankanum að handveði óveðsettan 75% eignarhlut í breska hlutafélaginu Novel Group Ltd. Jafnframt skuli bankanum berast staðfesting viðurkenndra aðila á eftirtöldum atriðum varðandi Novel Group Ltd.: i Pro forma EBIDA síðastliðins rekstarárs hafi verið a.m.k GBP 8.000.000. ii Vaxtaberandi skuldir séu ekki hærri en GBP 34.000.000.og iii Söluverðmat 75% hlutafjár, reiknað með eftirfarandi hætti, (7 x EBITDA – vaxtaberandi skuldir)*0,75*gengi GBP, sé ekki minna en 2.000 milljónir ISK.

Aðalstefnandi heldur því fram að ekkert af þessu hafi borist bankana. Bankinn hafi aldrei fengið 75% hlut í Novel Group Ltd. Bankinn hafi einungis fengið veð í einkahlutafélögum sem hafi ráðið 67.5% hlut í Novel. Það jafngildi ekki handveði í bréfum í Novel Group Ltd. Þá hafi gagnstefnandi ekki lagt fram þau gögn frá viðurkenndum aðilum sem tilgreind eru í ábyrgðaryfirlýsingunni. Gögn málsins bera það ekki með sér að gagnstefnandi hafi fullnægt skilyrðum þeim sem fram koma í b-lið ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Afhending á hlutabréfum í einkahlutafélögum sem ráða 67,5% í Novel Group Ltd. uppfyllir ekki skilyrði b-liðar ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Því er ósönnuð sú málsástæða gagnstefnanda að fullnægt sé skilyrðum b-liðar ábyrgðaryfirlýsingarinnar er lúta af Novel Group Ltd.

Að endingu heldur gagnstefnandi því fram að aðalstefnandi hafi sýnt tómlæti með því að hafa ekki hafist handa fyrr við innheimtu samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni en hann hafi engar tilraunir gert til innheimtu eftir 19. mars 2008. Samkvæmt gögnum málsins var mál gagnstefnanda í vinnslu hjá bankanum og síðan aðalstefnanda eftir 7.október 2008. Meðal annars var unnið að sölu eigna þeirra sem um getur í samkomulaginu frá 19. mars 2008. Málsaðilar áttu í samskiptum vegna kröfunnar frá febrúar 2010 til apríl 2010. Hinn 11. október 2011 var g-kk-þgf sent kröfubréfið. Með vísan til umfangs málsins og ástandsins í efnahagsmálum hér á landi á þessum tíma, er því hafnað að aðalstefnandi hafi sýnt af sér tómlæti.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaðan í aðalsök að varakrafa aðalstefnanda er tekin til greina.

Í gagnsök byggir gagnstefnandi á því að innstæðukröfur aðalstefnanda á hendur Landsbanka Íslands hafi verið yfirteknar af aðalstefnanda með ákvörðum Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008. Í fyrsta lagi sé það innborgun aðalstefnanda hinn 11. desember 2007 að fjárhæð 1.500.000.000 kr. Í öðru lagi sé það 300.000.000 kr. millifærsla gagnstefnanda hinn 19. mars 2008. Í þriðja lagi sé það samkomulag gagnstefnanda og Landsbankans sama dag um kaup á Fjölnisvegi 9 ehf., en kaupverðið var 875.000.000 kr. Allar þessar greiðslur hafi verið inntar af hendi á móti sjálfskuldarábyrgðinni og þar með sé sjálfskuldarábyrgðin að fullu greidd. Eins og að framan greinir hefur dómurinn þegar fallist á að til frádráttar ábyrgðaryfirlýsingunni komi 300.000.000 kr. er greiddar voru 19. mars 2008. Þá hefur aðalstefnandi tekið tillit til 875.000.000 kr. í dómkröfum sínum. Koma þessar fjárhæðir því ekki frekar til skoðunar.

Aðalstefnandi byggir sýknukröfu sína í gagnsök á aðildarskorti. Aðalstefnandi byggir á því að gagnstefnandi hafi enga fjármuni greitt til aðalstefnanda eða annars aðila sem unnt sé að krefja aðalstefnanda um endurgreiðslu á. Beri honum að beina kröfu sinni að slitastjórn Landsbanka Íslands. Fyrir liggur samanber hér að framan að nefnd fjárhæð 1.500.000.000 var greidd inn á reikning FI/Primusar og gekk til greiðslu skuldar þess félags við Straum. Þegar af þessari ástæðu hefur gagnstefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi greitt aðalstefnanda né forvera hans þessa fjármuni né að hann hafi forræði fyrir þessum fjármunum. Ber því að sýkna aðalstefnanda af kröfu gagnstefnanda í gagnsök.

Niðurstaða málsins verður því sú að gagnstefnanda ber að greiða aðalstefnanda varakröfu málsins ásamt umkröfðum vöxtum. Aðalstefnandi er sýknaður af kröfum gagnstefnanda.

Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber gagnstefnanda að greiða aðalstefnanda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Gagnstefnandi, H-kk-nf S-kk-nf, greiði aðalstefnanda, Landsbankanum, 1.964.913.069 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af sömu fjárhæð frá 24. nóvember 2011, til greiðsludags, allt að frádregnum 300.000.000 kr. miðað við 19. mars 2008.

Aðalstefnandi er sýknaður af kröfum gagnstefnanda í gagnsök.

Gagnstefnandi, H-kk-nf S-kk-nf, greiði aðalstefnanda, Landsbankanum, 2.000.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.