E-359/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 5. febrúar sl., er höfðað með stefnu birtri 17. desember 2013.

Stefnandi er G-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Kolsholti, Flóahreppi.

Stefndi er Flóahreppur, kt. 000000-0000.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 22.274.565 í skaðabætur með vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af fyrrgreindri fjárhæð frá 4. júlí 2012 til þess dags þegar mánuður er liðinn frá því að bótakrafan er kynnt stefnda, en dráttarvaxta eftir þann dag, skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 7.067.036 í skaðabætur með vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af fyrrgreindri fjárhæð frá 4. júlí 2012 til þess dags þegar mánuður er liðinn frá því að bótakrafan er kynnt stefnda, en dráttarvaxta eftir þann dag, skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en stefnanda var veitt gjafsóknarleyfi þann 25. mars 2013.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar stórlega. Þá er krafist málskostnaðar auk álags á dæmdan málskostnað.

Málavextir.

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að árið 1968 hafi hann hafið búskap í félagi við foreldra sína á jörðinni Kolsholti í Villingaholtshreppi, nú Flóahreppi. Hafi hreppurinn verið eigandi aðliggjandi eyðijarðarinnar Yrpuholts og hafi verið samþykkt árið 1969 að stefnandi fengi þá jörð til leigu og mætti rækta þar tún. Formlegur leigusamningur hafi ekki verið gerður fyrr en 20. maí 1978 og þá um hálfa jörðina, þ.e. þann helming sem ekki hafi verið notaður fyrir kynbótahesta. Í leigusamningnum hafi hvorki leigutími né uppsagnarfrestur verið tilgreindur og hafi landið því verið leigt ótímabundið, sbr. 2. gr. samningsins. Hann hafi hins vegar átt að falla niður ef stefnandi flytti úr sveitarfélaginu, sbr. 7. gr. samningsins. Stefnandi segist hafa tekið jörðina á leigu til búskaparnota og hafi hún verið nytjuð með Kolsholti, en þar hafi öll jarðarhús verið. Stefnandi hafi unnið verulegar jarðarbætur á landinu, unnið holt, ræst mýrar og ræktað jörðina. Vorið 2006 hafi fyrrverandi hreppsnefnd Flóahrepps tilkynnt stefnanda að leigusamningurinn um jörðina Yrpuholt yrði ekki framlengdur og kveðst stefnandi hafa mótmælt því harðlega. Í kjölfarið hafi stefndi fengið leigusamninginn afmáðan úr þinglýsingabók. Stefndi hafi höfðað einkamál á hendur stefnanda árið 2009 þar sem krafist hafi verið staðfestingar á uppsögn umrædds leigusamnings og jafnframt að stefnanda yrði gert að víkja af jörðinni. Fallist hafi verið á þessar kröfur með dómi Héraðsdóms Suðurlands þann 9. júlí 2010 og hafi sá dómur verið staðfestur í Hæstarétti 31. mars 2011.

Stefnandi kveðst ósáttur við túlkun dómsins á leigusamningnum þar sem hann hafi talið ólögmætt að byggja riftun eða uppsögn á fölsuðum leigusamningi. Í eintaki stefnanda sé leigusamningurinn óútfylltur að því leyti að tiltekins leigutíma sé ekki getið og þá sé þess ekki getið um hversu langan tíma leigutíminn framlengist hafi honum ekki verið sagt upp. Í eintaki stefnda sé hins vegar gert ráð fyrir að samið hafi verið um leigu til tíu ára sem framlengjast myndi um eitt ár í senn hefði samningi ekki áður verið sagt upp með árs fyrirvara. Þetta eintak hafi ekki borið áritun stefnanda og telur stefnandi ljóst að einhver fyrir hönd stefnda hafi handritað með kúlupenna ofan í samninginn sem annars sé vélritaður. Hafi efni samningsins þar af leiðandi verið breytt úr ótímabundnum leigusamningi í tímabundinn. Þann 22. júní 2012 hafi stefnandi lagt fram lögreglukæru á hendur stefnda vegna gruns um skjalafals og hafi rannsókn lögreglu leitt í ljós að yfirgnæfandi líkur væru á því að fyrrverandi oddviti Villingaholtshrepps hefði fært umræddar tölur inn á leigusamninginn, en hann sé nú látinn. Vitni hafi staðfest að umræddar tölur hafi verið í samningnum árið 1984 og með tilliti til þess hafi rannsókn málsins verið hætt með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008. Sú ákvörðun hafi verið kærð til ríkissaksóknara sem hafi staðfest þá niðurstöðu 31. janúar 2013 þar sem ekki hafi verið talið að áframhaldandi rannsókn væri til þess fallin að varpa frekara ljósi á málavexti.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að leigusamningi stefnanda hafi verið sagt upp með ólögmætum hætti sem jafngildi ólögmætri riftun á samningi. Leigusamningurinn hafi verið ótímabundinn og óuppsegjanlegur. Ljóst sé af samningnum að landið sé leigt til ótiltekins árafjölda og eftir ótiltekinn árafjölda muni leigan framlengjast um ótiltekinn árafjölda hafi samningnum ekki verið sagt upp með árs fyrirvara. Við samningsgerðina hafi stefnanda verið sagt að samningurinn væri ótímabundinn og þá styrki löng og samfelld afnot stefnanda af jörðinni síðastliðin tæp 40 ár þá túlkun. Dómar Hæstaréttar í málum nr. 414/2009 og 547/2010 snerti aðra þætti í máli þessu en rétturinn hafi komist að því að leigusamningnum yrði sagt upp með árs fyrirvara, en þessi niðurstaða réttarins byggist á fölsuðum eintaki af samningnum. Hafi fölsunin verið staðfest með lögreglurannsókn. Þar sem leigutíminn sé ótiltekinn í frumriti leigusamningsins sé ekki hægt að segja til um á hvaða tímabili árs fyrirvarinn virkist og veiti leigusala heimild til að segja samningnum upp með lögmætum hætti. Venjuregla í leigurétti leiði til þess að hefði leigusamingurinn verið tímabundinn hefði leigusali þurft að segja honum upp ári áður en hann rann út, að öðrum kosti hefði hann framlengst um tiltekinn árafjölda. Kjarni málsins sé hins vegar að leigusamningurinn sé ótímabundinn og framlenging í raun ótímabundin einnig. Ekki reyni því á framlengingu og ekki reyni á árs uppsagnarákvæðið og þar með sé samningurinn óuppsegjanlegur.

Stefnandi byggir á því að ómálefnaleg sjónarmið hafi legið að baki umræddri riftun. Fram komi í bréfum stefnda til stefnanda þar sem uppsögnin hafi verið tilkynnt að sveitarfélagið hygðist ráðstafa landinu með nýjum samningi án þess að gefa á því frekari skýringar. Sé því um að ræða brot gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga þar sem stefndi telji að einhver annar en stefnandi hafi ríkari hagsmuni af því að nýta landið þrátt fyrir afnot hans af jörðinni í um 40 ár. Hafi tillaga um að setja jörðina á sölu ekki verið samþykkt fyrr en á fundi sveitarstjórnar stefnda tveimur árum eftir riftun samningsins.

Stefnandi byggir á því að það sé meginregla í samningarétti að aðili verði ekki bundinn við skriflegan löggerning sem mótaðili hafi falsað sér í hag án vitundar og vilja hins aðilans. Hafi ásetningur stefnda staðið til þess að ná jörðinni af stefnanda í því skyni að selja hana og hagnast á sölunni. Eftir að leigusamingur aðila hafi verið undirritaður hafi starfsmaður stefnda handritað með kúlupenna ofan í samninginn og hafi efni hans því verið breytt úr ótímabundnum samningi í tímabundinn. Hafi hinn falsaði löggerningur því ekkert gildi og verði því ekki litið til hans við mat á lengd leigutíma eða uppsagnarfrests. Hafi rannsókn lögreglu leitt í ljós að fyrrverandi oddviti Villingaholtshrepps hafi fært inn þær tölur sem málið snýst um, en hann sé nú látinn. Beri stefndi því bótaábyrgð á því tjóni sem af hinni saknæmu háttsemi hafi hlotist samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð og sjónarmiðum sakarreglunnar.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á söluandvirði jarðarinnar, 21.924.000 krónum og lögmannskostnaði, 350.565 krónum. Varakrafa er byggð á endurbótum á jörð, 4.016.471 krónu, tekjutapi, 2.700.000 krónum og lögmannskostnaði, 350.565 krónum.

Stefnandi segir Yrpuholtið 100 ha en stefnandi hafi verið með 60,9 ha á leigu. Á fundi sveitarstjórnar þann 21. mars 2012 hafi verið ákveðið að taka hæsta tilboði, eða 36.000.000 króna. Andvirði leigulands stefnanda sé því 21.924.000 krónur og sé það tjón hans. Feli upphæðin einnig í sér þann hagnað sem stefndi hafi haft af broti á stefnanda í máli þessu með fölsun leigusamningsins og ólögmætri uppsögn/riftun á samningnum. Orsakatengsl séu því milli hinnar ólögmætu háttsemi starfsmanns stefnda og tjóns stefnanda og tjónið bein afleiðing af henni.

Varakrafa er á því byggð að stefnandi fái bætt þær endurbætur/jarðarbætur sem hann hafi sannanlega framkvæmt. Þá sé þess krafist að stefnandi fá bætt það tekjutap sem af hinni ólögmætu riftun hafi leitt. Einnig sé krafist bóta vegna lögmannskostnaðar sem leitt hafi af hinni saknæmu og ólögmætu háttsemi.

Í 3. gr. leigusamningsins komi fram að leigutaka sé heimilt að rækta og ræsa landið en leigusali greiði hvorki fyrir það né aðrar jarðarbætur. Hins vegar beri leigusala að greiða stefnanda vegna jarðarbóta þegar leigusamningi sé sagt upp eða honum rift. Með 3. gr. leigusamningsins sé verið að verja stefnda ábyrgð, hætti stefnandi strax að loknum framkvæmdum við að leigja landið. Sé því ljóst að vilji sveitarstjórnarinnar sé að fara með jörðina eins og um ríkisjörð sé að ræða, þ.e. að greiða ekkert fyrir framkvæmdir meðan þær standa yfir en við leigulok yrði greitt samkvæmt úttekt, að frádregnum ríkisstyrkjum og eðlilegri fyrningu (jarðarbætur). Stefnandi hafi frá árinu 1969 til ársins 2011 unnið margvíslegar endurbætur á jörðinni. Hann hafi fengið skipaðan úttektarmann sem fullnægi skilyrðum V. kafla ábúarlaga til að meta framkvæmdir stefnanda á jörðinni. Hafi niðurstaða hans verið að heildareign stefnanda af þessum sökum næmi 4.016.471 krónu. Stefnandi hafi aldrei fengið jarðarbæturnar bættar en stefndi telji sig ekki eiga neitt óuppgert við stefnanda og nemi tjón því ofangreindri fjárhæð. Sé ljóst að orsakatengsl séu milli hinnar ólögmætu háttsemi starfsmanns stefnda og tjóns stefnanda og sé tjónið bein afleiðing af hinni ólögmætu háttsemi, þ.e. fölsun á leigusamningi og ólögmæt riftun/uppsögn sem byggst hafi á hinum falsaða samningi.

Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir tekjutapi af framangreindum sökum vegna missis túntekna árin 2012 og 2013, en 15 ha af jörðinni hafi verið ræktað tún sem bæði hafi verið notað til heyöflunar og beitar. Hafi þessir 15 ha gefið af sér a.m.k. 15 heyrúllur á ha eða 225 heyrúllur á ári. Meðalverð á heyrúllu sé a.m.k. 6.000 krónur og heildartapið nemi því 2.700.000 krónum. Þá hafi hann orðið fyrir tapi vegna missis beitilands og sé tjón hans mun meira en krafist sé.

Stefnandi telur eðlilegt að hann hafi leitað sér lögmannsaðstoðar til að rétta hlut sinn og byggist krafa hans af þessum sökum á reikningum lögmanna stefnanda. Ljóst sé að fölsun starfsmanns stefnda fullnægi skilyrðinu um saknæmi og þá sé riftunin/uppsögnin sem byggst hafi á ólögmætum samningi ólögmæt. Sé stefndi því skaðabótaskyldur vegna tjóns stefnanda sem falist hafi í því að útlagður kostnaður hans hafi ónýst. Orsakatengsl séu milli hinnar ólögmætu háttsemi stefnda og tjóns stefnanda vegna lögmannskostnaðar. Sé því kostnaðurinn bein afleiðing af ólögmætri háttsemi starfsmanns stefnda og meðferð málsins hjá stefnda í kjölfarið.

Stefnandi byggir á meginreglum samningaréttar, m.a. um skuldbindingargildi samninga. Þá vísar hann í meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga. Stefnandi vísar einnig til laga nr. 7/1936, almennra hegningarlaga og laga um meðferð sakamála. Þá vísar hann til þágildandi sveitarstjórnarlaga nr. 45/1998. Hann vísar einnig til skaðabótalaga, almennra reglna skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð og sakarreglunnar. Kröfur um dráttarvexti eru reistar á ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað er studd við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að Hæstiréttur Íslands hafi þegar tekið afstöðu til þess að uppsögn leigusamningsins hafi verið lögmæt og jafnframt að ábúðarlög gildi ekki um leigusamninginn, sbr. dóma réttarins í málum nr. 414/2009 og 547/2010. Þá leiði það m.a. af efni leigusamningsins svo og af almennum reglum samninga- og kröfuréttar að stefnandi geti hvorki gert kröfu um söluandvirði jarðarinnar né krafist bóta fyrir ætlaðar endurbætur á hinum leigða jarðarhluta.

Stefndi byggir á því að leigusamningurinn hafi verið uppsegjanlegur með árs fyrirvara. Hafi skýra heimild fyrir uppsögn leigusamningsins verið að finna í honum sjálfum frá 20. maí 1978, sbr. 2. gr. samningsins og þá hafi Hæstiréttur skorið úr þessu álitaefni í framangreindum dómum. Þeir dómar séu bindandi til frambúðar um úrslit sakarefnis milli aðila um þær kröfur sem þar hafi verið dæmdar, sbr 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Þá hafi dómarnir fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í þeim greini þar til hið gagnstæða er sannað, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Stefnandi hafi höfðað fyrra málið í því skyni að fá ákvörðun þinglýsingarstjóra um að aflýsa umræddum leigusamningi af Yrpuholti fellda úr gildi. Hafi kröfu stefnanda verið hafnað og segi í forsendum dómsins að greinilega komi fram í báðum eintökum sóknar- og varnaraðila að samningnum verði sagt upp með árs fyrirvara. Þá sé vísað til þess að uppsögnin hafi verið sannanlega send og móttekin á lögheimili leigutaka. Væri uppsögnin í samræmi við ákvæði leigusamningsins um að honum verði sagt upp með árs fyrirvara. Hafi kröfu stefnanda um að þinglýsingarstjóra yrði gert að færa leigusamninginn að nýju í þinglýsingarbók því verið hafnað. Stefndi hafi höfðað síðara málið gegn stefnanda vegna tregðu hans við að víkja af jörðinni þrátt fyrir lögmæta uppsögn leigusamnings sem gilt hafi milli aðila. Hafi stefndi krafist þess að uppsögn leigusamningsins yrði staðfest með dómi og stefnanda yrði gert að víkja af jörðinni. Dómurinn hafi tekið mið af báðum eintökum leigusamningsins, þ.e. hinum útfyllta samningi og hinum óútfyllta. Í niðurstöðu héraðsdóms sem staðfest hafi verið í Hæstarétti komi fram að í báðum eintökum samningsins komi greinilega fram að honum yrði sagt upp með árs fyrirvara. Þá segi að bókað hafi verið á hreppsnefndarfundi þann 16. janúar 2006, þar sem stefndi, stefnandi í máli þessu, hafi verið mættur, að hreppsnefnd hafi sagt sóknaraðila upp leigunni á landi úr Yrpuholti. Auk þess liggi fyrir að uppsögnin hafi verið ítrekuð með ábyrgðarbréfi, afhentu eiginkonu stefnda þann 17. desember 2007. Hafi dómurinn því talið nægilega sýnt fram á að stefnandi hafi sagt leigunni upp með lögmætum hætti og með þeim árs fyrirvara sem í samningnum greini.

Stefndi byggir á því að tilraunir stefnanda til að túlka ákvæði 2. gr. leigusamningsins, m.a. með hliðsjón af ábúðarréttarsjónarmiðum hafi enga þýðingu í málinu, enda hafi Hæstiréttur þegar staðfest að ábúðarlög gildi ekki um leigusamning aðila. Þá hafi rétturinn þegar tekið afstöðu til og hafnað öðrum málsástæðum sem stefnandi byggi á í máli þessu.

Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að staðfest hafi verið með lögreglurannsókn að eitt eintak leigusamningsins hafi verið falsað ðog þar með hafi uppsögnin verið ólögmæt. Beinlínis sé rangt að eintakið hafi verið falsað og fjarri lagi að fölsun hafi verið staðfest af lögreglu sem tekið hafi ákvörðun þann 27. nóvember 2012 um að fella rannsókn niður. Stefndi áréttar að bæði eintök samningsins hafi að geyma uppsagnarákvæði og breyti því engu hvort leigusamningurinn sé talinn tímabundinn eða ótímabundinn. Rannsókn lögreglu hafi leitt í ljós að yfirgnæfandi líur væru á því að fyrrverandi oddviti Villingaholtshrepps hefði ritað tilgreindan árafjölda á annað eintak leigusamningsins, en þar sé um sama mann að ræða og undirritað hafi leigusamninginn fyrir hönd stefnda og hafi hann haft fullt umboð til þess. Þá hafi vitni staðfest að umræddar tölur hefðu verið í leigusamningnum árið 1984 og því hafi rannsókn á ætlaðri fölsun verið hætt. Ríkissaksóknari hafi staðfest ákvörðun lögreglustjóra um að hætta rannsókninni og sé því ljóst að stefnandi hafi í engu sýnt fram á ætlaða saknæma háttsemi nokkurs aðila sem stefndi beri ábyrgð á. Í bréfi ríkissaksóknara sé sérstaklega vísað til framangreindra dóma Hæstaréttar og sé tekið fram að ekki þyki ástæða til að reifa þau mál nánar, utan þess að í niðurstöðum beggja dómanna komi fram að bæði samningseintökin beri með sér að samningnum verði sagt upp með árs fyrirvara. Sé með þessu áréttað að ásakanir stefnanda um fölsun annars eintaks samningsins hafi engin áhrif á gildi uppsagnarinnar, enda sé staðfest í framangreindum dómum að engu breyti á hvoru eintaki samningsins uppsögnin sé byggð þar sem greinilega komi fram í báðum eintökum að heimild sé til uppsagnar með árs fyrirvara og hafi stefnandi sannanlega fengið þann fyrirvara. Verði kröfur stefnanda um skaðabætur vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar á leigusamningi því ekki byggðar á grundvelli ætlaðrar fölsunar annars eintaks leigusamningsins.

Stefndi segir ekki ljóst á hvaða grundvelli stefnandi telji sig eiga rétt á sérstökum ástæðum fyrir því að ákveðið hafi verið að selja jörðina og að stefnanda yrði sérstaklega boðin jörðin til sölu. Stefnandi hafi hvorki haft forleigurétt né forkaupsrétt að jörðinni, hvorki samkvæmt samningi né lögum. Hafi stefnda því ekki borið skylda til að bjóða stefnanda sérstaklega jörðina til sölu eða áframhaldandi leigu og hafnar stefndi því að tilgangurinn með sölunni hafi verið losna við stefnanda og ráðstafa henni til góðkunningja sveitarstjóra stefnda.

Stefndi hafnar því að stefnandi eigi rétt til bóta úr hendi stefnda. Uppsögn leigusamningsins hafi verið lögmæt eins og dómar Hæstarétttar staðfesti og því hafi ekki verið um neina saknæma háttsemi að ræða af hálfu stefnda. Jafnvel þótt uppsögnin hefði verið ólögmæt vísar stefndi því á bug að hún hefði leitt af sér tjón fyrir stefnanda sem stefndi beri ábyrgð á. Til þess að stefnandi geti átt rétt til bóta á grundvelli ólögmætrar riftunar þurfi hann að sýna fram á að um eitthvert tjón sé að ræða og að orsakatengsl séu milli tjónsins og hinnar ætluðu ólögmætu riftunar. Með öllu sé óljóst á hverju stefnandi byggi aðalkröfu sína um söluandvirði þess hluta jarðarinnar sem hann hafi áður leigt og telur stefndi kröfuna verulega vanreifaða og engum rökum studda. Þá geti stefnandi ekki gert kröfu til endurbóta nema sérstaklega hafi verið um það samið en stefnandi kunni m.a. á leigutíma hafa notið góðs af ætluðum endurbótum sínum í formi meiri tekna af leiguverðmætinu en ella hefði verið. Þá sé tekið fram í 3. gr. leigusamningsins að leigusali greiði ekki neina ræktun, ræsingu eða jarðarbætur. Þá vísar stefndi til bókunar á fundi hreppsnefndar Villingaholtshrepps frá 13. september 1969 þar sem fram komi að allar ræktunarframkvæmdir í Yrpuholti geri stefnandi á eigin ábyrgð og þurfi hreppurinn ekkert fyrir þær að greiða verði leigunni sagt upp. Stefndi vísar einnig til meginreglu leiguréttar um skilaskyldu við lok leigutíma. Stefndi segir ekki ljóst í hverju hinar ætluðu endurbætur hafi falist en eingöngu sé kveðið á um að þær hafi verið margvíslegar. Þá hafnar stefndi því að stefnandi hafi fengið skipaðan úttektarmann samkvæmt ábúðarlögum, en þau lög eigi ekki við um leigu stefnanda. Þá hafi stefndi enga aðkomu haft að því mati. Þá vísar stefndi til þess að Hæstiréttur hafi þegar staðfest að ábúðarlög gildi ekki um leigusamning aðila. Fullyrðingum stefnanda um að ávallt hafi verið litið til skilmála frá ríkinu við leigu á jörðum á þeim tíma sem Yrpuholt hafi verið leigt út og að greitt skyldi fyrir framkvæmdir á jörð eftir mati við afhendingu hennar sé hafnað sem órökstuddum og röngum.

Stefndi vísar um lagarök til almennra meginreglna kröfu- og samningaréttar, leiguréttar og skaðabótaréttar. Stefndi vísar til ábúðarlaga og laga nr. 91/1991, sérstaklega 1. og 4. mgr. 116. gr. laganna. Þá vísar stefndi til sveitarstjórnarlaga og um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991. Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða álag á málskostnað með vísan til 2. mgr. 131. gr. sömu laga.

Niðurstaða.

Stefnandi krefst þess í máli þessu að stefnda verði gert að greiða honum skaðabætur á þeim grundvelli að leigusamningi hans við stefnda hafi verið sagt upp með ólögmætum hætti sem jafngildi ólögmætri riftun á samningi. Stefnandi heldur því fram að leigusamningurinn hafi verið ótímabundinn og óuppsegjanlegur en starfsmaður stefnda hafi falsað samninginn og breytt honum úr ótímabundnum samningi í tímabundinn. Hafi þessi háttsemi verið kærð til lögreglu og hafi rannsókn málsins leitt í ljós að yfirgnæfandi líkur væru á því að fyrrverandi starfsmaður stefnda hefði verið þar að verki, en samkvæmt gögnum málsins var rannsókn málsins hætt þar sem ekki varð séð að frekari rannsókn væri til þess fallin að varpa frekara ljósi á málavexti. Kröfur stefnanda eru á því byggðar að stefndi beri bótaábyrgð á því tjóni sem hlotist hafi af saknæmri háttsemi starfsmanns stefnda á grundvelli reglna um vinnuveitendaábyrgð. Aðalkrafa stefnanda er sú að stefndi bæti honum tjón sem hann telur sig hafa orðið fyrir við það að missa jörðina auk útlagðs lögmannskostnaðar. Varakrafan lýtur að því að stefndi bæti stefnanda þær endurbætur sem hann hafi gert á jörðinni, auk tekjutaps og lögmannskostnaðar.

Eins og rakið hefur verið hér að framan hefur ágreiningur sem snertir umræddan leigusamning tvívegis ratað til dómstóla og hefur Hæstiréttur fjallað um hann í dómum uppkveðnum þann 21. ágúst 2009 í máli nr. 414/2009 og þann 31. mars 2011 í máli nr. 547/2010. Í hinu fyrra máli var kröfum stefnanda um þá ákvörðun þinglýsingarstjóra að aflýsa umræddum leigusamningi yrði dæmd ógild og honum gert að færa hann að nýju í þinglýsingabók hafnað. Í úrskurði Héraðsdóms Suðurlands, sem staðfestur var í Hæstarétti, kemur fram að bæði eintök leigusamningsins hafi verið lögð fram í málinu og komi fram í báðum eintökum sóknar- og varnaraðila að samningnum verði sagt upp með árs fyrirvara. Þá segir að bókað hafi verið á hreppsnefndarfundi þann 16. janúar 2006, þar sem stefnandi hafi verið mættur, að hreppsnefnd hafi áður sagt honum upp leigunni. Þá liggi fyrir að uppsögnin hafi verið ítrekuð með ábyrgðarbréfi afhentu eiginkonu stefnanda þann 17. desember 2007. Í seinna málinu voru bæði eintök leigusamningsins einnig lögð fram og í niðurstöðu Héraðsdóms Suðurlands sem staðfest var í Hæstarétti segir að nægilega hafi verið sýnt fram á að leigusamningnum hafi verið sagt upp með lögmætum hætti og með þeim árs fyrirvara er í samningnum greindi. Var uppsögn leigusamningsins því staðfest með dómi. Þá var því hafnað að um leigusamning aðila færi eftir ábúðarlögum.

Samkvæmt framansögðu hefur Hæstiréttur Íslands tvívegis staðfest að leigusamningi aðila hafi verið sagt upp með lögmætum hætti og í báðum málunum voru bæði eintök samningsins til skoðunar, bæði eintak stefnanda, sem ekki bar áðurgreinda áritun um tímalengd samningsins og eintak stefnda þar sem sú áritun hafði verið færð inn. Það sem hér skiptir máli er að í báðum eintökum samningsins var ákvæði um að honum yrði sagt upp með árs fyrirvara og hafa dómstólar tvívegis komist að þeirri niðurstöðu að leigusamningnum hafi verið sagt upp með lögmætum hætti. Breytir því engu hvort sönnun takist um það að áritun á eintak stefnda um tímalengd samningsins teljist hafa verið fölsuð eða ekki en rannsókn lögreglu af því tilefni var felld niður. Samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er dómur bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila og þeirra, sem koma að lögum í þeirra stað, um þær kröfur sem eru dæmdar þar að efni til. Samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar hefur dómur fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til það gagnstæða er sannað. Stefnandi reisir málsókn sína á því að stefndi eða starfsmenn hans hafi valdið honum tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Með hliðsjón af framangreindum dómsniðurstöðum, þar sem staðfest hefur verið að leigusamningi aðila hafi verið sagt upp með lögmætum hætti, verður þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 krónur. Ekki þykir ástæða til að gera stefnanda að greiða álag á málskostnað eins og krafist er. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði í samræmi við gjafsóknarleyfi hans, en þar er um að ræða málflutningsþóknun lögmanns hans, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Úr ríkissjóði skal einnig greiða ferðakostnað lögmannsins í samræmi við gjafsóknarleyfið, en hann er samkvæmt yfirliti 73.080 krónur.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Flóahreppur, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, G-kk-ef S-kk-ef í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda málskostnað 1.000.000 krónur. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði í samræmi við gjafsóknarleyfi hans, 1.500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef hdl., Úr ríkissjóði skal einnig greiða ferðakostnað lögmannsins í samræmi við gjafsóknarleyfið, 73.080 krónur.

H-kk-nf O. A-kk-nf.