S-415/2023

Mál þetta, sem dómtekið var 11. maí sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 19. janúar 2022, á hendur V-kvk-þgf H-x-x M-x-x, [...], [...], Reykjavík:

,, fyrir kynferðisbrot, með því að hafa í septembermánuði 2021, dreift nektarmyndum og myndskeiði af B, [...], sem sýndi getnaðarlim hans, án hans samþykkis, til C, [...], eiginkonu og barnsmóður B og D, [...], barnsmóður B, en framangreind háttsemi var til þess fallin að særa blygðunarsemi C og D.

Telst þetta varða við 199. gr. a. og 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Í þinghaldi 16. febrúar sl. lagði sækjandi fram framhaldsákæru með einkaréttarkröfum brotaþolanna B og D. Ákærða samþykkti að framhaldsákæran kæmist að en einkaréttarkröfurnar eru settar fram af réttargæslumanni brotaþola.

„V-kvk-nf V-kvk-nf, hrl., gerir fyrir hönd B, [...]þá kröfu að ákærða verði dæmd til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 kr. auk vaxta skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 14. september 2021 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi er kynnt fyrir kærðu en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags auk greiðslu þóknunar við réttargæslu að mati dómara eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts á réttargæsluþóknun.

V-kvk-nf V-kvk-nf, hrl., gerir fyrir hönd C, [...], þá kröfu að ákærða verði dæmd til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 kr. auk vaxta skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 14. september 2021 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi er kynnt fyrir kærðu en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags auk greiðslu þóknunar við réttargæslu að mati dómara eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts á réttargæsluþóknun.“

Ákærða krefst aðallega frávísunar málsins. Til vara krefst hún vægustu refsingar sem lög leyfa vegna brots gegn 199. gr. a í almennum hegningarlögum en sýknu af broti gegn 209. gr. almennra hegningarlaga. Þá krefst ákærða aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar samkvæmt mati dómsins.

I.

Þann 27. október 2021 lagði brotaþoli B fram kæru á hendur ákærðu vegna kynferðisbrots gagnvart sér. Lýsti hann því að í september sama ár hefði ákærða sent eiginkonu hans annars vegar og barnsmóður hans hins vegar myndefni af kynferðislegum toga. Efnið hefði upprunalega verið frá honum komið en hann kvaðst hafa sent ákærðu það á þeim tíma er hann átti í kynferðislegu sambandi við hana. Á myndefninu sæjust kynfæri karlmanns en þeirri mynd væri skeytt við myndir af brotaþola með börnum sínum og þannig ljós tengingin. Upp hefði komist um samband brotaþola og ákærðu eftir að því lauk. Hefði hún sett inn færslu á tiltekna Facebook- síðu þar sem hún varaði við honum því hann stæði í framhjáhaldi og væri að „veiða konur“. Áður en til þessa hefði komið hefði hún að sögn brotaþola áreitt hann og eiginkonu hans með skilaboðum. Framangreindar sendingar hefðu komið í gegnum reikning ákærðu undir fölsku nafni.

Ákærða var yfirheyrð vegna málsins 5. janúar 2022. Kvaðst hún gera sér fullkomna grein fyrir því að óheimilt væri að dreifa myndefni af þeim toga sem um ræðir. Hún hefði átt í kynferðislegu sambandi við brotaþola B og teldi hann hvorki hafa komið heiðarlega fram gagnvart sér né eiginkonu og barnsmóður hans. Kannaðist hún við að hann hefði upphaflega sent henni myndefnið sem hún síðan sendi á eiginkonu hans og barnsmóður í því formi sem lægi fyrir í málinu.

Í tengslum við rannsókn málsins voru teknar skýrslur af brotaþolunum C og D sem báðar lýstu umræddum myndsendingum. Meðal gagna málsins eru vottorð Efjölskyldumeðferðarfræðings en brotaþolar sækja enn meðferð hjá henni. Upphaflega hafi þau leitað til hennar vegna framhjáhalds brotaþola B. Í vottorðinu er því lýst hversu kvíðavaldandi sendingar ákærðu hafi verið fyrir brotaþola, ekki síst þegar þær héldu áfram og að lokum með umræddum myndsendingum. Þá hafi legið fyrir að myndsendingarnar hefðu einnig fariðtil b-kvk-ef B, sem hefði aukið á kvíða hans og óvissu.

II.

Skýrslutökur fyrir dómi

Ákærða kvaðst hafa kynnst brotaþola B árið 2013 og hefði hann þá verið einhleypur. Þau hefðu átt í kynferðislegu sambandi sem hefði staðið um nokkurt skeið en tekið það upp aftur árið 2016 að hans frumkvæði. Þá hafði brotaþoli gift sig og eignast barn. Sambandinu hefði lokið alveg árið 2020. Eftir það hefði ákærða komist að því að hann hefði samhliða því að hitta hana verið að hitta aðra konu. Hefði hún þá ákveðið að segja frá því að hann stæði í framhjáhaldi með því að setja inn færslu á tiltekna Facebook- síðu með mynd af honum. Eftir það hefði hún ákveðið að senda myndefni það sem um ræðir í máli þessu til eiginkonu hans. Hefði allt myndefnið upphaflega komið frá brotaþola en hann hefði sent henni það í Messenger- skilaboðum. Kvaðst hún hafa haft myndir af honum með börnum sínum með til þess að henni yrði trúað. Hefði hún búið til falskan reikning því að hún hefði skammastsín fyrir að hafa staðið í framhjáhaldi með brotaþola. Ákærða kvað eiginkonu brotaþola ekki hafa svarað sér og hefði það orðið til þess að hún sendi barnsmóður hans myndefnið. Aðspurð hvers vegna ákærða hefði ekki látið sér nægja að setja inn fyrrgreinda færslu kvaðst hún ekki eiga svör við því. Kvaðst hún ekki beint hafa verið reið heldur svikin. Þá hefði hún átt erfitt persónulega á þessum tíma og hefði það ýtt undir þessa ákvörðun.

Brotaþoli B kvaðst hafa verið í kynferðislegu sambandi við ákærðu fyrst árið 2013 en tekið sambandið upp aftur nokkrum árum síðar. Því hefði svo lokið um sumarið 2020 en ákærða hefði haldið áfram að hafa samband við hann og sent að lokum myndefni það sem um ræðir í máli þessu. Nánar spurður um ástæður þess að viðmót ákærðu hefði breyst taldi brotaþoli hana hafa haldið að hann hefði átt í kynferðislegu sambandi við fleiri konur en hana en svo hefði ekkiverið. Hann hefði einungis verið að tala við þær. Hefði hún komist að samskiptunum hjákonu sem hún þekkti. Í kjölfarið hefði ákærða sett inn færslu á Facebook. Hann hefði farið í hjónabandsráðgjöf með eiginkonu sinni og hundsað ákærðu. Þá hefði komið stutt hlé en síðan hefði þessi „sprengja“ komið. Hefði ákærða bæði sent eiginkonu hans og barnsmóður efni. Hefði hann haft verulegar áhyggjur af því að hún myndi dreifa efninu víðar, t. d. á vinnustað hans. Brotaþoli kannaðist við að hafa á sínum tíma sent henni myndefnið. Hefði honum þótt sérlega óþægilegt að hún hefði notað myndir af börnunum hans. Eiginkona hans hefði verið niðurbrotin enda hefðu þau verið að vinna í sínum málum. Þetta hefði sett alla þá vinnu á byrjunarreit. Hefði þetta því tekið verulega á og valdið honum miklum kvíða. Teldi hann tilgang ákærðu þann einan að særa og „stuða“ en þetta hefði ekkert upplýsingagildi um framhjáhald enda hefði hún þegar kunngjört það með öðrum hætti.

Brotaþoli C kvaðst hafa fengið sent nektarmyndband, nektarmyndir og myndir af ákærða og börnunum í gegnum Facebook Messenger úr aðgangi sem hún þekkti ekki. Nektarmyndirnar hefðu verið af neðri líkamshluta brotaþola og samsettar. Kvaðst hún hafa opnað póstinn fyrir slysni og séð skilaboðin sem fylgdu, „viltu meira?“ Kvaðst hún hafa fengið áfall og sérstaklega við að sjá myndir af börnunum. Nektarmyndirnar hefðu sýnilega verið sjálfsmyndir. Hefði B talið sig vita að ákærða væri sendandinn en hann hefði haldið fram hjá henni með þeirri konu. Hún hefði vitað af því og hefðu þau enn verið í hjónabandsmeðferð þegar sendingin kom. Ákærða hefði ítrekað reynt að senda brotaþola skilaboð og hringja. Hefði sálfræðingur þeirra hjóna ráðlagt þeim að hundsa ákærðu. Áreitið hefði þá stigmagnast þar til kom að myndsendingunni. Kvaðst brotaþoli hafa óttast hvert yrði næsta skref ákærðu og talið mögulegt að hún vildi ná til barnanna. Brotaþoli kvað sér hafa liðið illa yfir sendingunni sem hefði verið óviðeigandi auk þess sem hún hefði ekki vitað hver sendandinn var og verið með öllu óviðbúin. Þá hefði það að blanda börnunum í þetta verið særandi og ógeðfellt. Hefði þetta orðið til þess að setja meðferðarvinnu þeirra hjóna á byrjunarreit auk þess sem þau hefðu verið í mikilli óvissu um framhaldið hjá ákærðu.

D kvaðst hafa vaknað einn morguninn og séð skilaboð á símanum sínum með nektar- og typpamynd af barnsföður sínum, blandað saman við myndir sem sýndu börnin hans, m. a. barn þeirra. Aðspurð kvað hún sér ekki hafa orðið hverft við að sjá typpamyndina, enda oft fengið slíkar myndir sendar áður óumbeðið. Hefði það því ekki snert hana að sjá nektarmynd af barnsföður sínum. Hins vegar hefði sér þótt vont að verið væri að blanda börnum í þetta enda ótengd með öllu. Það væri einfaldlega ljótt. Hefði sér brugðið við að sjá það og hún áttað sig á því að aðgangurinn var greinilega falsaður. Þá hefði hún áttað sig á því að tilgangur sendingarinnar var ekki góður. Vitnið kvaðst hafa spurt B hvað gengi á og hefði hann tjáð henni að þau hjónin hefðu fengið sambærilega sendingu. Einnig hefði hún sent sendandanum fyrirspurn um hvað honum gengi til. Hefði viðkomandi svarað því til að hann vildi bara láta hana vita hvernig B væri og hvað sonur þeirra væri óheppinn að eiga hann sem föður. Vitnið kvaðst einnig hafa spurt viðkomandi hvort hann hefði staðið að sendingu á „stefnumóta viðvörunar síðu“ árið áður og hefði hann játað það. Hefði vitnið gefið viðkomandi þau ráð að best væri að láta sér renna reiðin.

E sálfræðingur kvaðst hafa haft brotaþola til meðferðar um nokkurt skeið eða allt frá því að upp komst um framhjáhald B. Hefði meðferðin gengið vel og þau hefðu viljað halda áfram í sínu hjónabandi. Þau hefðu síðan leitað til hennar aftur eftir að ákærða hafði samband með þeim hætti sem um ræðir. Hefðu þau bæði fundið fyrir miklu óöryggi vegna þessa og atvikið orðið til þess að brjóta upp alla þá vinnu sem hafði áunnist. Þá hefði ákærða sent b-kvk-þgf B myndefni og þau því haft áhyggjur af því að það færi víðar. Þau væru enn í meðferð hjá henni vegna þessa og hefðu síðast komið til vitnisins fyrir þremur mánuðum. Kvað hún sér virðast sem B ætti lengra í land enda reyndist honum erfitt að ræða það sem gerðist.

III.

Niðurstaða

Ákærðu er gefið að sök kynferðisbrot, annars vegar brot gegn kynferðislegri friðhelgi sem heimfært er undir 199. gr. a í almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og hins vegar blygðunarsemisbrot sem heimfært er undir 209. gr. sömu laga. Brotaþolar eru annars vegar B, en myndefni sem sýndi getnaðarlim hans var dreift án samþykkis hans, og hins vegar C, eiginkona og barnsmóðir ákærða, og D, barnsmóðir B, en ákærða sendi þeim framangreint myndefni.

Ákærða krefst frávísunar málsins á þeim grunni að ákæran sé ekki nægilega skýr. Háttsemi ákærðu gagnvart C og D sé heimfærð undir 209. gr. almennra hegningarlaga. Sé aðgreining á milli brotaþola ekki nægilega skýr og gefi ekki tilefni til þess að heimfæra hina meintu refsiverðu háttsemina að hluta til undir 209. gr. almennra hegningarlaga.

Krafa ákærðu um frávísun kom fyrst fram við upphaf málflutnings. Áður hafði verjandi ákærðu skilað greinargerð og var vörnum ákærðu í engu áfátt enda er verknaðarlýsing í ákæru talin nægilega skýr og meint brot heimfærð til refsiákvæða. Fellst dómurinn ekki á kröfu ákærðu um frávísun málsins.

Ákærða hefur gengist við því að hafa sent C og D framangreint myndefni. Hún hefur skýlaust játað að hafa með sendingunni brotið gegn kynferðislegri friðhelgi brotaþola B. Sannað er með játningu ákærðu og öðrum gögnum málsins að ákærða er sek um þá háttsemi og er brot hennar rétt heimfært til 199. gr. aí almennum hegningarlögum.

Hún krefst hins vegar sýknu af því að hafa brotið gegn blygðunarsemi C og D með sendingunni. Eru varnir hennar á því reistar að háttsemin teljist ekki refsinæm þar sem hún geti ekki talist vera lostug í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða hefur borið um að ásetningur hennar hafi aðeins staðið til að upplýsa brotaþola um það hvaða mann ákærði hefði að geyma. Sér hefði verið misboðið og myndsendingarnar hefðu verið sönnun þess. Myndirnar af brotaþola með börnum sínum sem skeyttar voru við nektarmynd a-kk-ef hefðu verið til þess að leggja áherslu á tvöfeldni hans. Hvatirnar að baki þeim hefðu ekki verið af lostafullum toga.

Sú háttsemi ákærðu að senda brotaþolunum C og D fyrirvaralaust myndefni sem sýndi kynfæri brotaþola B er hlutrænt séð til þess fallin að særa blygðunarsemi þeirra. Um samhverft brot er að ræða og háttsemin því refsiverð án tillits til afleiðinga. Skiptir því ekki máli hvort háttsemin hafi í reynd brotið gegn blygðunarsemi brotaþola.

Um efnislegt inntak hugtaksins „lostugt“ athæfi hefur verið fjallað í dómaframkvæmd. Af henni verður ráðið að lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga er athöfn af kynferðislegum toga sem stjórnast af kynhneigð manna en gengur skemmra en samræði og önnur kynferðismök. Er það í samræmi við það sem fram kemur í almennum athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 40/1992 sem fól í sér breytingar á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Þar segir jafnframt í athugasemdum við 15. gr. frumvarpsins að það leiði af nýjum sérákvæðum um kynferðislega áreitni að undir 209. gr. falli „fyrst og fremst ýmiss konar háttsemi, önnur en káf og þukl á líkama, t. d. gægjur á glugga, berháttun og önnur strípihneigð, og klúrt orðbragð í síma“.

Þegar litið er til málsatvika allra er það mat dómsins að háttsemi ákærðu hafi ekki verið af kynferðislegum toga og lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga. Háttsemin var afar ósmekkleg og illgjörn, framin af hvötum er tengdust höfnunartilfinningu og vonbrigðum ákærðu og beint að brotaþolum persónulega. Atvik voru því með öðrum hætti en var í dómi Hæstaréttar frá 19. desember 2015 í máli nr. 312/2015 og dómum Landsréttar frá 18. júní 2020 í máli nr. 535/2019 og 29. janúar 2020 í máli nr. 131/2019. Í öllum tilvikum er um að ræða sendingar ákærða á kynferðislegu myndefni af brotaþola og móttakandi ýmist brotaþoli sjálfur eða aðrir. Þá eru sendingarnar ýmist opinberar eða persónulegar. Hins vegar er ákæru svo háttað í öllum tilvikum að brotið beinist að brotaþola sjálfum en ekki öðrum móttakendum myndsendinga. Ber að virða fordæmin í því ljósi.

Með vísan til 108. og 109. gr. laga um meðferð sakamála verður ákærða að njóta vafans um þá huglægu afstöðu sem bjó að baki háttsemi hennar gagnvart brotaþolum. Í ljósi atvika voru skýringar ákærðu um hvatir hennar trúverðugar og samræmast í raun upplifun brotaþola, eins og fram kom í vitnisburði þeirra. Að öllu framangreindu virtu verður ákærða sýknuð af ákæru fyrir brotá 209. gr. almennra hegningarlaga.

IV.

Refsiákvörðun o. fl.

Ákærða hefur ekki áður verið fundin sek um refsiverða háttsemi gagnvart brotaþola Bog er til þess litið við ákvörðun refsingar. Þá gekkst hún við broti sínu gagnvart honum. Til þyngingar horfir að með háttsemi sinni braut hún með einbeittum ásetningi gegn friðhelgi einkalífs og sjálfsákvörðunarrétti brotaþola. Vísast í þessu sambandi til 1. og 6. gr. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi. Þegar litið er til hreins sakaferils ákærðu og þess hve langt er liðið frá brotinu verður fullnustu refsingarinnar frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Með háttsemi sinni hefur ákærða bakað sér bótaábyrgð á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Brot af þeim toga sem hér um ræðir er almennt til þess fallið að valda þeim sem fyrir verður andlegum miska. Krafa brotaþola um miskabætur fær stoð af vottorði og vitnisburði E sálfræðings sem hefur haft brotaþola B til meðferðar. Lýsti hún því hversu atvikið fékk á hann í ýmsu tilliti. Þó litið sé til þess að móttakendur myndsendingarinnar hafi ekki verið ókunnugir brotaþola, sem alla jafna væri til þess fallið að auka miska brotaþola, geta sálræn áhrif háttsemi sem þessarar verið margslungin og valdið miklu óöryggi, eins og sálfræðingurinn lýsti fyrir dómi. Þykja miskabætur til brotaþola hæfilega ákveðnar 250.000 krónur. Um vexti og dráttarvexti af kröfunni fer eins og nánar greinir í dómsorði. Upphafsdagur dráttarvaxta telst vera mánuði frá aðalmeðferð en þá var einkaréttarkrafa birt.

Bótakröfu brotaþola C er með vísan til úrslita máls hvað hana varðar vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga um meðferð sakamála.

Ákærðu skal gert að greiða helming alls sakarkostnaðar, sem er helmingur málsvarnarlauna skipaðs verjanda hennar, E-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, og helming þóknunar skipaðs réttargæslumanns brotaþola, V-kvk-ef V-kvk-ef lögmanns, eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun þóknunar er höfð hliðsjón af tímaskýrslu lögmannaog efni og umfangi máls. Þá er tekið tillit til virðisaukaskatts.

DÓMSORÐ:

Ákærða,

V-x-x H-x-x M-x-x, sæti fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða greiði B 250.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 14. september 2021 til 11. júní 2023, en með dráttarvöxtum frá þeim degi samkvæmt 1. mgr. 6. gr. til greiðsludags.

Ákærða greiði helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, E-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.355.940 krónur, og helming þóknunar skipaðs réttargæslumanns brotaþola, V-kvk-ef V-kvk-ef lögmanns, 813.564 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf