E-4794/2005

Mál þetta, sem tekið var til dóms 12. september síðastliðinn að afloknum munnlegum málflutningi, er höfðað 21. júní 2005 af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi, Reykjavík, f.h. Glitnis, gegn M-kk-þgf B. K-kk-þgf, Grenigrund 6, Akranesi (mál nr. E-4795/2005). Málið var þingfest 30. júní 2005. Stefndi í því máli höfðaði gagnsakarmál á hendur aðalstefnanda 11. janúar 2006 en málinu var vísað frá dómi með úrskurði 25. apríl 2006 þar sem liðinn var sá tími frá þingfestingu aðalsakar sem mælt er fyrir um í lokamálsl. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í framhaldi af frávísunarúrskurðinum höfðaði M-kk-nf B. K-kk-nf sjálfstætt mál á hendur Glitni banka hf. með stefnu, þingfestri 2. maí 2006 (mál nr. E-2565/2006).

Ofangreind mál voru sameinuð í þinghaldi 25. apríl 2006 með heimild í b. lið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með því að dómurinn taldi uppfyllt það skilyrði fyrrnefnds ákvæðis að um væri að ræða mál milli sömu aðila og unnt hefði verið að höfða annað málið sem gagnsök í hinu samkvæmt 2. mgr. 28. gr. nefndra laga. Eru bæði málin rekin undir málsnúmerinu E-4795/2005.

Glitnir banki hf. hefur tekið við sóknaraðild í máli því, sem höfðað var 21. júní 2005. Í málinu krefst stefnandi þess að stefndi, M-kk-nf B. K-kk-nf, verði dæmdur til að greiða stefnanda 459.245 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 380.101 krónu frá 30. ágúst 2004 til 17. september 2004, af 424.145 krónum frá þeim degi til 17. desember 2004 og af 459.245 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

Í máli M-kk-ef B. K-kk-ef gegn Glitni banka hf. (máli nr. E-2565/2006) krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu 2.073.200 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2005 til greiðsludags, gegn því að stefnandi gefi út afsal til stefnda fyrir ökutækinu NR-445, og að stefnda verði gert að greiða sekt að fjárhæð 100.000 krónur vegna brots gegn 260. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er renni í ríkissjóð.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að krafan verði lækkuð samkvæmt mati dómsins, bæði fjár- og sektarkrafa. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Mál Glitnis banka hf. gegn M-kk-þgf B. K-kk-þgf.

Íslandsbanki hf. tók við réttindum og skyldum Glitnis (nú Glitnir fjármögnun) með samrunaáætlun 4. mars 2003 en nafni Íslandsbanka hf. hefur verið breytt í Glitnir banki hf.

Stefnandi höfðar málið til greiðslu skuldar að fjárhæð 459.245 krónur, auk dráttarvaxta, vegna fjármögnunarleigusamnings nr. 605330-002, dagsetts 15. júlí 1997, milli Glitnis sem leigusala og stefnda sem leigutaka. Samkvæmt samningnum leigði Glitnir stefnda Scania 142H vörubifreið, árgerð 1986, með fastnúmerinu NR-445, og hengivagn, árgerð 1990, með fastnúmerinu YM-147. Skyldi efna samninginn með 60 mánaðarlegum leigugreiðslum er skyldu greiðast 15. hvers mánaðar, í fyrsta sinn 15. október 1997, svo sem nánar er rakið í stefnu. Er málið höfðað til greiðslu reiknings vegna þungaskatts 2004-02 að fjárhæð 380.101 króna, auk gjalds samkvæmt gjaldskrá Glitnis. Þá er málið höfðað til greiðslu reiknings, að fjárhæð 44.044 krónur, með gjalddaga 17. september 2004 vegna bifreiðagjalda 2004-02, auk gjalds samkvæmt gjaldskrá Glitnis, og reiknings með gjalddaga 8. desember 2004, að fjárhæð 35.100 krónur, vegna þungaskatts 2004-03, auk gjalds samkvæmt gjaldskrá Glitnis.

Hið leigða var tekið úr umráðum stefnda 13. janúar 2005 og samkvæmt stefnu reyndist verðmæti þess vera 0 krónur.

II

Glitnir banki hf. reisir málsókn sína á hendur M-kk-þgf B. K-kk-þgf á því að hinn síðarnefndi hafi ekki greitt ofangreinda reikninga og skuld vegna þeirra fallið á leigusala. Hin leigðu tæki hafi því verið tekin af leigutaka 13. janúar 2005 og verðmæti þeirra, að frádregnum kostnaði, reynst vera 0 krónur.

M-kk-nf B. K-kk-nf byggir sýknukröfu í fyrsta lagi á aðildarskorti samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Af stefnu sé ómögulegt að átta sig á hvaða lögaðili hafi greitt reikninga vegna umræddra opinberra gjalda. Þá er krafan á því reist að í málinu séu fyrir hendi skilyrði skuldajöfnuðar og þar sem krafa leigutaka í máli stefnda á hendur Glitni banka hf. sé hærri en nemur kröfu hins síðarnefnda í máli hans gegn stefnda leiði það til sýknu. Einnig er á því byggt að Glitni banka hf. sé óheimilt að innheimta kostnað af umkröfðum greiðslum.

III

Mál M-kk-ef B. K-kk-ef gegn Glitni banka hf.

Í stefnu í máli þessu kemur fram að eftir að stefnandi innti síðustu greiðslu fyrrnefnds samnings af hendi hafi afsal verið gefið út til hins fyrrnefnda 7. október 2002 af hálfu stefnda og tilkynning um eigendaskipti jafnframt undirrituð af hálfu hins síðarnefnda 16. sama mánaðar. Er stefnandi hugðist tilkynna og skrá eigendaskiptin í ökutækjaskrá hafi komið í ljós að stefndi hafi verið búinn að skipta um kennitölu og vegna þess hafi eigendaskiptaskráningu verið hafnað. Svo virðist sem stefnandi hafi greitt opinber gjöld af hinu leigða hluta ársins 2004 og hafi hann tekið það í sínar vörslur upp í þau 13. janúar 2005. Sú aðgerð sé refsiverð samkvæmt 260. gr. almennra hegningarlaga og hafi stefnandi orðið fyrir tjóni af þeim sökum. Sé málið því höfðað til heimtu bóta vegna þess tjóns.

Stefnandi reisir málsóknina á því að Glitnir hafi tekið ökutækin NR-445 og YM-147 úr vörslum stefnanda 13. janúar 2005 til lúkningar á kröfu sem Glitnir taldi sig eiga á hendur stefnanda. Um ólögmætt gertæki hafi verið að ræða þar sem stefnandi hafi sannanlega verið eigandi ökutækjanna. Hafi eignarheimild stefnanda verið skýr með afsali sem hafi verið útgefið og undirritað af Glitni 7. október 2002. Vegna þessarar sjálftöku hafi stefnandi orðið fyrir miklu tjóni sem stefndi beri bótaábyrgð á. Sé öllum skilyrðum almennu sakarreglunnar fullnægt enda hafi tjóninu verið valdið með saknæmum og ólögmætum hætti. Þá sé ásetningur leigusala til sjálftökunnar óumdeildur en hún sé refsiverð samkvæmt 260. gr. almennra hegningarlaga og þar af leiðandi ólögmæt. Sé athæfi Glitnis enn alvarlegra þegar höfð sé í húfi sú staðreynd að hann hafi haft undir höndum tryggingabréf til tryggingar á öllum skuldum leigutaka sem þinglýst hafi verið á fasteign föður stefnanda.

Stefnandi sundurliðar kröfur sínar sem hér segir:

Krafa vegna afnotamissis.

Bifreiðin NR-445 sé 10 hjóla vörubifreið. Tímagjald vegna leigu slíkrar bifreiðar sé 3.711 krónur á klukkustund án virðisaukaskatts og þungaskatts. Tímagjald fyrir flatvagn, 14 tonna, eins og þann sem tekinn hafi verið af leigutaka, nemi 1.594 krónum án virðisaukaskatts og þungaskatts. Tímagjald fyrir bifreið og hengivagn nemi því 5.305 krónum án virðisaukaskatts og þungaskatts. Sé því gerð krafa um skaðabætur sem nemi afnotamissi bifreiðarinnar og hengivagnsins til loka janúarmánaðar. Verði að telja það hæfilegt gjald vegna þess tíma sem leið frá því leigutaki var sviptur ökutækjunum og þar til hann gat með sanngirni aflað sér svipaðra atvinnutækja og þar með takmarkað tjón sitt. Sé miðað við 12 klukkustunda vinnudag í 20 daga nemi krafa vegna tjónsins 1.273.200 krónum (5.305 x 12 x 20). Sé kröfunni stillt verulega í hóf og tekið fram að stefnandi hafi enn ekki fengið umráð ökutækjanna.

Krafa um skaðabætur vegna sölu NR-445.

Auk þess sem að framan greinir beri stefnda að afhenda stefnanda ökutækin enda sé hinn síðarnefndi réttur eigandi þeirra. Hins vegar sé upplýst í málinu að stefndi hafi selt ökutækið NR-445 þriðja manni og vart raunhæft eða hagkvæmt að brigða ökutækinu af honum. Salan sé því bótaskyld líkt og taka hennar. Sé því gerð krafa um skaðabætur vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna sölunnar. Gegn greiðslu bóta sé því lýst yfir að stefnandi muni gefa út afsal fyrir ökutækinu til handa stefnda. Stefndi hafi metið verðmæti NR-445 að fjárhæð 800.000 krónur eftir að hann tók það úr vörslum stefnanda. Sé þeirrar fjárhæðar því krafist úr hendi stefnda vegna sölu ökutækisins.

Samkvæmt framansögðu nemi krafa M-kk-ef B. K-kk-ef á hendur Glitni banka hf. samtals 2.073.200 krónum.

Krafa um sektargreiðslu í ríkissjóð.

Gertæki sé refsiverður verknaður. Samkvæmt síðari málslið 260. gr. almennra hegningarlaga skuli ekki höfða opinbera málsókn vegna brota á ákvæðinu og verði þar af leiðandi að innheimta sekt samkvæmt ákvæðinu í almennu einkamáli.

Glitnir banki hf. geri kröfu um greiðslu 459.245 króna á hendur M-kk-þgf B. K-kk-þgf í fyrrgreindu máli milli sömu aðila. Verði fallist á kröfur Glitnis banka hf., að hluta til eða öllu leyti, er því lýst yfir af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef að stefnufjárhæðin komi til skuldajöfnuðar kröfum í stefnu í máli M-kk-ef gegn Glitni banka hf.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda vegna afnotamissis. Krafan sé gerð á grundvelli taxta Landssambands vörubifreiðarstjóra frá 1. júlí 2005 eða taxta sem tók gildi nokkrum mánuðum eftir að krafan var talin gjaldfallin. Í kröfunni sé ekkert tillit tekið til kostnaðar við öflun mögulegra tekna sem almennt sé talinn að minnsta kosti helmingur af tekjum við rekstur vörubifreiðar. Enga sundurliðun sé að finna á kröfunni aðra en þá sem finna megi í stefnu. Þá sé krafan miðuð við gjaldskrá sem ekki var til er bótakrafan er talin hafa gjaldfallið og jafnframt sé ekki ljóst hvort stefnandi hafi verið aðili að þeim félagssamtökum sem hér um ræðir. Krafan sé því vanreifuð. Enn fremur liggi fyrir að stefnandi hafi ekki sinnt því að afla mats um ætlað tjón sitt vegna missis bifreiðarinnar samkvæmt ákvæðum einkamálalaganna. Krafan sé því ódómhæf að mati stefnda. Að auki liggi fyrir að tjón af þeirri stærðargráðu, sem krafist er bóta út af, sé mjög ósennilegt miðað við ástand bifreiðarinnar og akstur hennar. Meðalakstur bifreiðarinnar hafi verið um það bil 150 km á dag á árinu 2003 og minna árið 2004. Þá liggi ekki fyrir að stefnandi hafi haft verkefni fyrir bifreiðina í janúar 2005 né að hann hafi orðið fyrir tekjumissi. Jafnframt sé ljóst að hann hefði getað takmarkað tjón sitt með því að upplýsa strax um eignarrétt sinn og mótmæla töku bifreiðarinnar í stað þess að samþykkja hana en ljóst sé að lögmaður stefnda hafi verið í villu um réttarstöðu aðila. Þá villu hafi stefnandi ekki leiðrétt og ljóst sé að bótaréttur verði ekki unninn kjósi tjónþoli að upplýsa ekki um staðreyndir sem máli skipta. Fyrir liggi að stefndi hafi verið skráður eigandi bifreiðarinnar og hafi lögmaður hans tekið mið af því. Sé kröfunni því mótmælt sem rangri, ósanngjarnri og vanreifaðri og krafist sýknu. Vaxtakröfu sé jafnframt mótmælt og geti hún í fyrsta lagi stofnast eftir að liðinn var mánuður frá því hún var sett fram en krafan hafi ekki verið kynnt fyrr en með stefnu.

Í öðru lagi sé gerð krafa um greiðslu á matsverði bifreiðarinnar NR-445. Sú krafa sé að mati stefnda byggð á rangtúlkun. Í símskeyti, sem Glitnir hafi sent stefnanda 10. maí 2005, komi fram að matsverð sé talið 800.000 krónur miðað við að ástand bifreiðarinnar væri í lagi að frádregnum kostnaði við lagfæringar upp á 604.198 krónur. Nettó matsverð sé því talið vera tæplega 200.000 krónur og til frádráttar því hafi síðan verið lögveð. Mótmælt er að byggt sé á matinu, afbökuðu með þeim hætti sem stefnandi vilji gera. Kveði matið á um nettóandvirði bifreiðarinnar upp á tæpar 200.000 krónur og telji stefnandi það mat rangt hefði hann getað mótmælt því eða aflað sjálfstæðs mats sem hann hafi ekki kosið að gera. Sé krafan, þegar litið er fram hjá ágöllum bifreiðarinnar og lögveðum, þannig óljós og skorti rökstuðning. Þá sé að auki litið fram hjá þeirri staðreynd að nettóandvirði bifreiðarinnar hafi verið ráðstafað til greiðslu lögveða, stefnanda til góða, sem hann taki ekkert tillit til við kröfugerð sína. Sé því krafist sýknu af kröfunni.

Í þriðja lagi sé krafist sýknu af sektarkröfu í málinu. Ljóst sé að við töku bifreiðarinnar hafi verið byggt á upplýsingum um skráningu bifreiðarinnar og hún framkvæmd af vörslusviptingarmanni þáverandi lögmanns stefnda. Hafi hann verið í góðri trú og hvorki um ásetning né gáleysi að ræða. Þá sé á það bent að vörslusviptingarmaðurinn hafi rætt við stefnanda fyrir töku bifreiðarinnar og hafi stefnandi samþykkt hana. Hafi vörsluskiptin því ekki orðið fyrir gertæki heldur með samþykki stefnanda.

IV

Niðurstaða.

Mál Glitnis banka hf. gegn M-kk-þgf B. K-kk-þgf.

Samkvæmt gögnum málsins tók Íslandsbanki hf. við réttindum og skyldum Glitnis (nú Glitnir fjármögnun) með samrunaáætlun 4. mars 2003 en nafni Íslandsbanka hf. hefur verið breytt í Glitnir banki hf. Er Glitnir banki hf. því réttur aðili máls þessa.

Í máli þessu er ágreiningslaust að Glitnir greiddi reikning vegna þungaskatts 2004-02 að fjárhæð 380.101 króna, reikning með gjalddaga 17. september 2004, að fjárhæð 44.044 krónur, vegna bifreiðagjalda 2004-02, svo og reikning með gjalddaga 8. desember 2004, að fjárhæð 35.100 krónur, vegna þungaskatts 2004-03. Allar greiðslurnar voru inntar af hendi vegna vanskila af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef og í þágu hans. Er krafa Glitnis banka hf. á hendur M-kk-þgf B. K-kk-þgf, samtals að fjárhæð 459.245 krónur, því tekin til greina. Þá er fallist á vaxtakröfu Glitnis banka hf. eins og hún er fram sett.

Mál M-kk-ef B. K-kk-ef gegn Glitni banka hf.

Með samningi um fjármögnunarleigu, dagsettum 15. júlí 1997, leigði Glitnir M-kk-þgf B. K-kk-þgf Scania 142 H vörubifreið, árgerð 1986, með fastnúmerinu NR-445 og hengivagn, árgerð 1990, með fastnúmerinu YH-147. Leigutaki innti allar samningsgreiðslur af hendi og með afsali, dagsettu 7. október 2002, afsalaði Glitnir vörubifreiðinni og hengivagninum til M-kk-ef. Jafnframt var gefin út tilkynning af hálfu Glitnis um eigendaskipti að hinu leigða.

Þrátt fyrir afsalið tók Glitnir vörubifreiðina og hengivagninn úr umráðum M-kk-ef B. K-kk-ef 13. janúar 2005. Í ljósi fyrrnefndrar yfirfærslu eignarréttar að ökutækjunum var sú gerð ólögmæt og er því bótaskyld.

Kemur þá til skoðunar hvort M-kk-nf B. K-kk-nf hafi sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu gerðar af hálfu Glitnis.

Gerð er krafa, að fjárhæð 1.273.200 krónur, vegna afnotamissis vörubifreiðarinnar og hengivagnsins. Um grundvöll kröfunnar er einungis vísað til taxta Landssambands vörubifreiðarstjóra frá 1. júlí 2005 og er því um að ræða taxta sem tók gildi fjórum mánuðum eftir að ætluðu tjónstímabili lauk. Er því þegar af þeirri ástæðu ekki unnt að leggja þann taxta til grundvallar kröfunni. Þá liggur einungis fyrir fullyrðing M-kk-ef B. K-kk-ef um að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna afnotamissisins í 20 daga en engin grein er gerð fyrir því af hvaða verkefnum og tekjum hann missti á þeim tíma og þar með hvert umfang tjónsins er. Þá er í kröfugerðinni ekkert tillit tekið til kostnaðar af rekstri bifreiðarinnar á tjónstímabilinu. Krafan er því svo verulega vanreifuð að óhjákvæmilegt er að vísa henni sjálfkrafa frá dómi.

Krafa um bætur vegna sölu vörubifreiðarinnar, 800.000 krónur, er reist á mati Glitnis á verðmæti hennar eftir að hún var tekin úr vörslum bótakrefjanda en það mat var við það miðað að bifreiðin væri í lagi. Fyrir liggur mat á ástandi bifreiðarinnar sem framkvæmt var af hálfu Frumherja hf. að beiðni Glitnis. Samkvæmt matinu nam kostnaður af lagfæringum á bifreiðinni 604.198 krónum. Því mati hefur ekki verið hnekkt af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef og engin tilraun heldur gerð til þess. Bifreiðin var seld þriðja manni 13. júlí 2005 og nam kaupverðið 200.000 krónum. Fram er komið í málinu að Glitnir sendi M-kk-þgf B. K-kk-þgf símskeyti 10. maí 2005 þar sem meðal annars kom fram að frá matsverðinu hefðu, auk viðgerðarkostnaðar að fjárhæð 604.198 krónur, verið dregnar 213.566 krónur vegna trygginga og 2.979 krónur vegna bifreiðagjalda. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að nein mótmæli hafi verið höfð uppi af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef vegna þessarar tilkynningar. Verður því að miða við að umræddar lögveðskröfur hafi verið greiddar af hálfu Glitnis og þær verið í þágu M-kk-ef. Samkvæmt því og þegar tekið hefur verið tillit til þeirra frádráttarliða frá matsverði bifreiðarinnar, sem að framan greinir, er ljóst að þeir eru hærri en söluverð hennar. Samkvæmt því hefur Glitnir í engu hagnast á sölu bifreiðarinnar. Ber því að sýkna Glitni banka hf. af bótakröfu M-kk-ef B. K-kk-ef vegna sölunnar.

Þess er krafist af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef að Glitnir banki hf. verði dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð 100.000 krónur fyrir brot gegn 260. gr. almennra hegningarlaga með því að umrædd vörubifreið og hengivagn voru tekin úr vörslum hins fyrrnefnda fyrir tilstuðlan Glitnis. Er umrædd bifreið og hengivagn voru tekin úr vörslum M-kk-ef lá fyrir að afsal hafði verið gefið út af hálfu Glitnis fyrir báðum ökutækjunum af hálfu þess síðarnefnda. Á þeim tíma var Glitnir skráður eigandi ökutækjanna samkvæmt ökutækjaskrá. Var málið sett í innheimtu til lögmanns sem ekki hafði upplýsingar frá Glitni um að afsal hefði verið gefið út fyrir ökutækjunum til M-kk-ef B. K-kk-ef. Virðist afsalið af einhverjum ástæðum hafa mislagst hjá Glitni þannig að ekki var tekið tillit þess að það hafði verði gefið út er farið var fram á umrædda vörslusviptingu. Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaður, sem refsing er lögð við í lögunum, ekki saknæmur nema hann sé framinn af ásetningi eða gáleysi og fyrir gáleysisbrot skal því aðeins refsa að sérstök heimild sé til þess í lögunum. Þar sem ekki er sérstakri heimild fyrir að fara í lögunum um að refsa fyrir gertæki af gáleysi er ásetningur skilyrði þess að brot gegn 260. gr. sé refsinæmt. Ósannað er af hálfu M-kk-ef B. K-kk-ef að um ásetningsbrot hafi verið að ræða af hálfu Glitnis greint sinn. Þá verður ekki horft fram hjá því að M-kk-nf hélt rétti sínum ekki til laga við gerðina og afhenti vörslusviptingarmanni lykla að vörubifreiðinni og samþykkti hana þar með í verki. Með vísan til framanskráðs ber að sýkna Glitni banka hf. af refsikröfu í máli þessu.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður M-kk-nf B. K-kk-nf dæmdur til að greiða Glitni hf. málskostnað sem er hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

Dóminn kvað upp H-kk-nf I. J-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Glitnir banki hf. er sýkn af bótakröfu M-kk-ef B. K-kk-ef vegna sölu bifreiðarinnar NR-445 og refsikröfu í máli þessu.

M-kk-nf B. K-kk-nf greiði Glitni banka hf. 459.245 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 380.101 krónu frá 30. ágúst 2004 til 17. september 2004, af 424.145 krónum frá þeim degi til 8. desember 2004 og af 459.245 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Kröfu M-kk-ef B. K-kk-ef um bætur vegna afnotamissis ökutækjanna NR-445 og UM-147 er vísað frá dómi.

M-kk-nf B. K-kk-nf greiði Glitni banka hf. 200.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf I. J-kk-nf

------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur, 2006

Gjald, 1.350 kr.

Greitt.