S-222/2008

Mál þetta sem dómtekið var hinn 3. marz, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Akureyri, útgefinni hinn 28. júlí 2008, á hendur X, Akureyri, fyrir

„umferðarlagabrot, með því að hafa fimmtudaginn 17. apríl s.l. ekið bifreiðinni AV-023, án þess að vera fær um að stjórna ökutækinu örugglega vegna neyslu lyfja (Zópiklón 45 ng/ml. og Tramadól 165 ng/ml., þar af O-desmetyltramadól 105 ng/ml) norður Þórunnarstræti og suður Glerárgötu þar til lögreglan stöðvaði bifreiðina á Norðurgötu.

Telst þetta varða við 2. mgr. 44. gr. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. lög nr. 82/1998.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. nefndra umferðarlaga sbr. lög nr. 44/1993.“

Ákærða neitar sök og krefst sýknu. Til vara krefst hún vægustu refsingar er lög leyfi. Verjandi hennar krefst málsvarnarlauna úr ríkissjóði sér til handa.

Málavextir

Samkvæmt lögregluskýrslu er liggur fyrir í málinu barst lögreglu tilkynning kl. 09:24 hinn 17. apríl 2008, þess efnis að maður, sem hugsanlega væri ölvaður, æki rauðri toyota-carina-bifreið norður Þórunnarstræti. Hefði bifreiðinni verið ekið upp á gangstéttar og gegn rauðu ljósi á gatnamótum. Ekki hefði verið vitað um skráningarnúmer hennar. Segir í skýrslunni að skömmu síðar hafi lögregla séð bifreiðinni AV 023 ekið norður Þórunnarstræti og beygt suður Glerárgötu. Hafi bifreiðin verið elt og á Norðurgötu hafi ökumanni verið gefið merki um að nema staðar. Ökumaður hafi reynzt vera X, ákærða í máli þessu, og verið „mjög drafandi í tali og virtist greinilega vera undir áhrifum einhverskonar lyfja.“ Hafi ákærða látið öndunarsýni í té og það sýnt að hún hafi ekki verið undir áhrifum áfengis. Er haft eftir ákærðu í skýrslunni að hún hafi tekið eina 10 mg Cipralex þá um morguninn og væri það daglegur skammtur sinn. Var ákærða handtekin og færð á lögreglustöð. Á lögreglustöðinni er haft eftir henni að lyfjaskammtur hennar hafi nýlega verið aukinn og hafi hún tekið tvær 10 mg töflur af Cipralex kl. 18 kvöldið áður, og eina 20 mg klukkan 8, þennan morgun. Á stöðina kom C læknir og gerði hæfnismat á ákærðu og tók úr henni blóð. Þá gaf hún þvagsýni.

Í málinu liggur fyrir hæfnismat C læknis, dagsett 17. apríl kl. 10:20. Er þar tilgreind niðurstaða læknisins á ýmsum prófunum á ákærðu. Meining hafi verið í orðum hennar, framburður eðlilegur, innri klukka eðlileg, skjálfti hafi ekki verið, en hún hafi verið aðeins óörugg er henni hafi verið gert að standa á öðrum fæti. Um framkomu merkir læknirinn við að hún hafi verið eðlileg og í lagi, en jafnframt að hún hafi verið sljó og svipbrigðalítil. Gerir læknirinn þá athugasemd að þau „atriði, sem fundust athugaverð við skoðun, má flest skýra með vöðvasjúkdómi konunnar.“ Þá kemur fram það mat læknisins að ákærða sé „ekki undir áhrifum“. Á eyðublaði sem geymir niðurstöður matsins er spurt hvort ákærða hafi verið „fær um að stjórna ökutæki örugglega“ og eru einungis gefnir möguleikarnir „já“ og „nei“. Merkir læknirinn þar við „nei“ og gefur svolátandi skýringu á því: „Konan var búin að sýna það að akstur var óöruggur. Skv. Sérlyfjaskrá skal læknir vara bílstjóra við aukaverkunum lyfsins, en það segir hún að hafi ekki verið gert.“ Loks segir læknirinn að hann telji áhrifin vera vegna lyfsins „Cipralex og sjúkleika konunnar.“

Þá liggur fyrir í málinu matsgerð rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, dagsett 11. júní 2008. Segir þar meðal annars: „Í þvaginu fannst tramadól og zópíklón. Tramadól í blóði mældist 165 ng/ml. O-desmetyltramadól í blóði mældist 105 ng/ml. Zópíklón í blóði mældist 45 ng/ml. Tramadól er verkjalyf af flokki veikra ópíata. O-desmetyltramadól er virkt umbrotsefni þess. Tramadól hefur slævandi verkun á miðtaugakerfi en ekki er hægt að fullyrða um áhrif þess á aksturshæfni út frá þeim rannsóknum sem fyrir liggja. Zópiklón er svefnlyf. Það hefur slævandi áhrif á miðtaugakerfi og getur dregið úr aksturshæfni fyrstu klukkutímana eftir töku lækningarlegra skammta við svefnleysi. Styrkur tramadóls er eins og eftir venjulega skammta við verkjum. Styrkur zópiklóns er eins við er að búast fyrstu klukkutímana eftir töku á fremur lágum skammti af lyfinu. Ökumaður hefur því verið undir slævandi áhrifum zópíklóns og kann það að hafa dregið úr aksturshæfni hans. Tramadól kann að hafa aukið á slævandi áhrif zópiklóns á miðtaugakerfi.“ Undir matsgerðina rita D dósent og E læknir.

Verður nú rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til.

Ákærða kvaðst hafa fundið til „smá svima“ við aksturinn, en það hefði aðeins staðið örstutt og hún hefði haldið áfram akstrinum. Hefði hún ekki fundið til neinna lyfjaáhrifa við aksturinn. Á þessum tíma hefði hún oft fengið höfuðverk og svima. Kvaðst hún ekki geta rakið hann til lyfja sinna.

Hún kvaðst ekki vita til þess að hafa ekið gegn rauðu ljósi og ekki vita til að hafa nærri ekið á aðrar bifreiðar. Kvöldið fyrir aksturinn hefði hún tekið inn verkjalyfið tradolan, eina töflu, hugsanlega 20 mg. Þá hefði ákærða notað svefnlyfið zópiklón af og til en ekki tekið það kvöldið áður, en líklega kvöldið þar áður. Venjulegur skammtur sinn af því væri ein 10 mg tafla. Um morguninn hefði hún hins vegar tekið inn 20 mg af þunglyndislyfinu cipralex og væri það leyfilegur morgunskammtur sinn. Hefði hún aldrei notað lyf umfram ávísaða skammta sína. Þá kvaðst hún viss um að hún hefði ekki gert mistök í inntöku um morguninn.

Ákærða kvaðst vera haldin tauga- og vöðvahrörnunarsjúkdómnum dystrophia myotonica sem væri ólæknandi. Vöðvar rýrnuðu og gæti sjúklingi orðið erfitt um hreyfingar. Þá gæti sjúkdómurinn haft áhrif á tal sjúklingsins og gætu þeir orðið þvoglumæltir og óskýrir. Ástandið gæti verið sveiflukennt en með tímanum hrörnaði sjúklingnum.

Borið var undir ákærðu það sem eftir henni er haft í lögregluskýrslu, að lyfjaskammtur hennar hefði nýlega verið aukinn og hefði hún kvöldið áður tekið inn tvær 10 mg töflur af cipralex og eina 20 mg klukkan átta um morguninn. Ákærða kvaðst ekki telja sig hafa tekið inn þessar töflur kvöldið áður, þó það væri hugsanlegt. Hún kvaðst þó ekki treysta sér til að fullyrða hvort rétt væri eftir sér haft í skýrslunni.

Vitnið A lögregluþjónn sagði tilkynningu hafa borizt frá vegfaranda sem hefði séð til ferða ákærðu á mótum Þingvallastrætis og Þórunnarstrætis og hefði aksturslagið verið sagt mjög athugavert og rásandi. Vitnið hefði haldið þangað með öðrum og séð bifreið ákærðu á Glerárgötu við Akureyrarvöll og hefði henni verið beygt inn Grænugötu. Aksturslagið hefði komið heim og saman við tilkynninguna, en á Glerárgötu hefði hún „sikksakkað“ milli akreina og einnig lítillega á Grænugötu. Hún hefði þó ekki ekið mjög hratt. Hefðu þeir ekið eftir henni Grænugötu og inn á Norðurgötu og hefði þar litlu munað að hún hefði ekið á kyrrstæðar bifreiðar. Ekki hefði þó orðið hætta á árekstri við aðra vegfarendur enda umferð lítil.

Ákærða hefði verið stöðvuð á Norðurgötu og kölluð yfir í lögreglubifreiðina og hefði hún þar verið frekar drafandi í máli. Blástur í áfengismæli hefði sýnt hana ódrukkna og þá hefði hún verið spurð hvort hún hefði neytt einhverra lyfja og hún svarað því til að hún hefði um morguninn tekið inn cipralex. Fyrst hefði hún sagzt hafa tekið inn 10 mg en eftir frekari viðræður hefði hún sagt að skammturinn hefði verið aukinn um helfming.

Vitnið B lögregluþjónn sagði tilkynningu hafa komið til lögreglu um óeðlilegt aksturslag rauðrar toyota-bifreiðar á Þórunnarstræti. Vitnið hefði litið út um glugga lögreglustöðvarinnar og þar séð bifreið sem kæmi heim og saman við lýsingu ekið fram hjá. Hefðu lögregluþjónar farið út og ekið eftir bifreiðinni. Á Glerárgötu hefðu þeir séð bifreiðina að nýju og aksturslag hennar þá verið „mjög rásandi“, en vitnið kvaðst ekki muna nú nákvæmlega hvernig það hefði lýst sér. Sama hefði verið uppi á teningnum er bifreiðin hefði verið komin á Grænugötu og hefði þá, stundum legið við að ekið væri á kyrrstæðar bifreiðar. Vitnið kvaðst hins vegar ekki muna til, að legið hefði við árekstri við aðra vegfarendur. Næst hefði bifreiðinni verið ekið norður Norðurgötu og þar hefðu þeir stöðvað ákærðu. Ákærða hefði verið mjög hæg, og sljó og drafandi í tali. Hefði hún sagt þeim að hún hefði verið nýbúin að taka lyf, en vitnið kvaðst ekki muna nú hvaða lyf það hefðu verið.

Vitnið C læknir var kallaður á lögreglustöð eftir að ákærða hafði verið stöðvuð við aksturinn. Vitnið kvað enga vínlykt hafa verið af ákærðu og það hefði engin merki séð um að hún hefði verið undir áhrifum lyfja. Hins vegar hefði vitnið af og til séð ákærðu áður og hún þá yfirleitt verið verr á sig komin, enda væri hún „ekkert sérstaklega heilsuhraust“. Vitnið var spurt um þá niðurstöðu klínísks mats síns, að ákærða væri ekki fær um að stjórna bifreið örugglega. Kvað vitnið ákærðu hafa sýnt „svona væg frávik frá því sem bezt gerist“ og hefði vitnið talið það geta skýrzt af þreytu vegna vöðvasjúkdóms, sem vitnið vissi til að hún væri haldin, og hefði vitnið þá dregið „þá ályktun að það sé kannski ekki hægt að halda því fram að hún sé fullkomlega öryggur bílstjóri“, þó vitnið hefði sjálfsagt treyst sér til að setjast í farþegasæti hjá henni. Nánar spurt kvaðst vitnið ekki halda því fram að ákærða hefði ekki getað stjórnað ökutæki örugglega þennan dag. Á eyðublaðinu sem vitnið hefði fyllt út hefðu eingöngu verið svarmöguleikarnir „já“ eða „nei“ og vitnið hefði hvorki getað fullyrt að hún hefði verið fullkomlega örugg né að hún hefði verið óhæf til að stjórna ökutæki.

Vitnið kvaðst ekki vera læknir ákærðu en hafa sinnt henni á bráðavakt og þekkja til ástands hennar.

Vitnið sagði að þau orð sín á matseyðublaðinu að ákærða hefði verið búin að sýna óöryggi í akstri hefðu verið byggð á frásögn lögregluþjóna, en sjálft hefði vitnið ekki séð aksturinn.

Vitnið sagði að vöðvarýrnunarsjúkdómur ákærðu gæti komið fram í þvoglumælgi. Inntaka verkja-, geð- og svefnlyfja hefðu samverkandi áhrif í sömu átt. Ef sjúkdómurinn væri langt genginn gæti hann einn og sér haft áhrif á aksturshæfni. Vitnið gæti hins vegar ekki fullyrt um á hvaða stigi sjúkdómur ákærðu væri.

Vitnið D dósent staðfesti matsgerð sína sem liggur fyrir í málinu. Vitnið kvað cipralex hafa fundizt í þvagi ákærðu en líklega hefði það lítil sem engin áhrif á akstursfærni þegar það væri tekið í lækningalegum skömmtum. Hefði ekki þjónað tilgangi að leita þess í blóði ákærðu.

Vitnið taldi að meira zópiklón hefði mælzt í ákærðu en eftir venjulegan skammt lyfsins. Vitnið var spurt hvernig það mæti aksturshæfni ákærðu þegar horft væri til þeirra lyfja sem mælzt hefðu hjá henni. Vitnið sagði hana hafa verið undir slævandi áhrifum og „það kann að hafa dregið eitthvað úr aksturshæfni hennar en það er ekki hægt að fullyrða með öruggum hætti að það hafi verið meira en samsvarar 0,5 prómillum af alkóhóli en það er það sem maður miðar alltaf við.“ Þessi lyfjanotkun ákærðu gæti þó haft áhrif á aksturshæfni hennar.

Vitnið kvaðst ekki geta metið hvort vöðvavisnunarsjúkdómur ákærðu hefði hér áhrif. Þá kvaðst vitnið ekki vilja fullyrða hvort lyf sem þessi hefðu meiri áhrif á þann sem haldinn væri þeim sjúkdómi en aðra, en skynsemisrök virtust þó mæla með því.

Niðurstaða

Ákærðu er gefið að sök umferðarlagabrot, með því að hafa ekið bifreið án þess að vera fær um að stjórna henni örugglega, vegna neyzlu nánar greindra lyfja. Hún neitar sök. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 má enginn „stjórna eða reyna að stjórna ökutæki, ef hann vegna veikinda, hrörnunar, ofreynslu, svefnleysis, neyzlu áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eða annarra orsaka er þannig á sig kominn, að hann er ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega“.

Dómurinn álítur sannað, með vætti lögregluþjónanna A og B, að akstur ákærðu umræddan morgun hafi verið athugaverður, en vitnunum ber saman um að hún hafi verið mjög rásandi milli akreina og að nærri hafi legið að hún hafi ekið á kyrrstæðar bifreiðar. Það eitt nægir þó ekki til að sannað sé að hún hafi verið ófær um að stjórna ökutæki vegna lyfjaneyzlu.

Í málinu liggur fyrir að ákærða hefur neytt ýmissa lyfja, og í henni mældust sem áður er rakið tramadól og zópíklón. Um síðarnefnda efnið segir í matsgerð er liggur fyrir í málinu að það geti „dregið úr aksturshæfni fyrstu klukkutímana eftir töku lækningarlegra skammta við svefnleysi“. Segir svo í matsgerðinni: „Ökumaður hefur því verið undir slævandi áhrifum zópíklóns og kann það að hafa dregið úr aksturshæfni hans.“ D dósent, annar þeirra er rita undir matsgerðina, bar vitni fyrir dómi og sagði að lyf þau, er ákærða hefði tekið, kynnu að hafa dregið eitthvað úr aksturshæfni hennar, en ekki væri „hægt að fullyrða með öruggum hætti að það hafi verið meira en samsvarar 0,5 prómillum af alkóhóli en það er það sem maður miðar alltaf við.“

C læknir, er gerði klínískt mat á ákærðu í beinu framhaldi af akstri hennar, kvaðst fyrir dómi ekki geta fullyrt að ákærða hefði verið ófær um að stjórna ökutæki, þó hann vildi heldur ekki fullyrða að hún hefði verið fær um að gera það örugglega. Þá kvað læknirinn ákærðu hafa sýnt „svona væg frávik frá því sem bezt gerist“ og taldi hann koma til mála að þau skýrðust af þreytu vegna sjúkdóms hennar.

Fyrir liggur að ákærða er haldin vöðvavisnunarsjúkdómi en í ákæru er ekki vísað til þess að hann hafi haft áhrif á akstursgetu hennar, heldur eingöngu byggt á lyfjaneyzlu eins og rakið hefur verið.

Lögregluþjónunum A og B bar fyrir dómi saman um að ákærða hefði við handtöku verið sljó og drafandi. Í ljósi álits C læknis á ástandi ákærðu á lögreglustöð og mati læknisins á hugsanlegum skýringum þess, þykir dóminum sem sljóleiki og drafandi tal ákærðu við handtöku taki ekki af tvímæli um það hvort aksturshæfni hennar hafi verið skert af völdum lyfjatöku.

Þegar á allt er horft, ekki sízt þann framburð D að þó ekki sé útilokað að lyfjaáhrif kunni að hafa dregið úr aksturshæfni ákærðu sé ekki hægt að fullyrða með öruggum hætti að það hafi verið meira en samsvari hálfu prómilli af alkóhóli, er það niðurstaða dómsins að, gegn neitun ákærðu, hafi ekki verið færðar fram sönnur, sem hafnar séu yfir allan skynsamlegan vafa, á að ákærða hafi á umræddum tíma verið, vegna lyfjaneyzlu, ófær um að stjórna ökutæki örugglega. Þykir þessi niðurstaða fá stoð í framburði C læknis sem kvaðst ekki geta fullyrt að ákærða hefði verið ófær um að stjórna ökutæki. Í ljósi framanritaðs verður að sýkna ákærðu af ákæru þessari og verður eftir því að greiða sakarkostnað málsins úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, A-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns, sem ákveðst 124.500 krónur og hefur þá verið litið til reglna um virðisaukaskatt.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti mál þetta E-kk-nf Þ-kk-nf sýslufulltrúi.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Ákærða, X, er sýkn af ákæru í máli þessu. Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, A-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 124.500 krónur.