E-167/2013

Mál þetta, sem tekið var til dóms 17. janúar 2014, er höfðað með stefnu birtri 23. maí 2013.

Stefnandi er Íslandsbanki hf., kt. 000000-0000, v/útibú 1135, Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndu eru E-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Sæbólsbraut 34a, Kópavogi og R-kvk-nf Ó-kvk-nf, kt. 000000-0000, sama stað, persónulega og sem stjórnarformaður Sporhamars ehf., kt. 000000-0000, sama stað, f.h. félagsins.

Dómkröfur stefnanda eru að stefnda E-kk-þgf G-kk-þgf verði gert að greiða stefnanda kr. 49.314.417,00, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. júlí 2010 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefnanda verði heimilað að færa dráttarvexti upp á höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001, í fyrsta skipti 1. júlí 2011. Þá krefst stefnandi þess að staðfestur verði veðréttur hans samkvæmt veðtryggingarbréfi útgefnu 27. júní 2007, allsherjarveð, tryggðu upphaflega með 5. veðrétti í Sæbólsbraut 34a, Kópavogi, fnr. 222-7561 og uppfærslurétti, samtals að höfuðstóli JPY 25.292.000,00. Þá krefst stefnandi þess að staðfestur verði veðréttur hans samkvæmt veðtryggingarbréfi útgefnu 27. júní 2007, allsherjarveð, tryggðu upphaflega með 1. veðrétti í Sæbólsbraut 40, fnr. 206-5581 og uppfærslurétti, samtals að höfuðstóli CHFR 879.000,00. Kveður stefnandi að framangreind tryggingarbréf standi samkvæmt efni sínu til tryggingar efndum stefndu gagnvart stefnanda. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Stefndu gerðu í upphafi kröfu um frávísun, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði dómsins 29. október 2013.

Endanlegar dómkröfur stefndu eru eftirfarandi:

Vegna kröfu um greiðslu skuldar gerir stefndi E-kk-nf í fyrsta lagi nýja kröfu um frávísun, til vara kröfu um sýknu og til þrautavara kröfu um lækkun. Vegna krafna um staðfestingu veðréttar gera stefndu nýja kröfu um frávísun en til vara sýknu. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

Við upphaf aðalmeðferðar var bókað að stefndu féllu frá kröfum um greiðslu málskostnaðar vegna fyrra dómsmáls aðila, ómaksþóknun, miskabætur, ómaksbætur og meingerð.

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að umstefnd fjárhæð sé tilkomin vegna lánssamnings 10. júlí 2008, upphaflega að fjárhæð kr. 49.000.000,00, 30% í JPY og 70% CHF sem skyldi greiðast með einum gjalddaga þann 1. ágúst 2008. Vextirnir sem hafi verið breytilegir skyldu vera 1 mánaða LIBOR vextir eins og þeir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil hverju sinni fyrir viðkomandi vaxtatímabil að viðbættu 2,95% vaxtaálagi. Kveður stefnandi að fjárhæðin sundurliðist þannig að kr. 49.000.000,00 sé höfuðstóll en kr. 314.417,00 séu SÍ vextir frá 3. júní 2010 til 1. júlí 2010. Vegna óvissu um lögmæti ákvæða lánssamningsins vegna tengingar við þróun gengis erlendra mynta hafi krafan verið reiknuð í íslenskum krónum allt frá stofndegi lánssamningsins. Höfuðstóllinn beri því almenna vexti Seðlabanka Íslands af óverðtryggðum lánum frá 3. júní 2010 til 1. júlí 2010 í samræmi við dóma Hæstaréttar um þessi efni.

Krafa stefnanda um að staðfestur verði veðréttur til tryggingar lánssamningnum samkvæmt tryggingarbréfunum sé sett fram til að stefnandi geti boðið upp umræddar eignir til lúkningar stefnukröfunni að svo miklu leyti sem tryggingarbréfin tryggi kröfuna, en stefndu séu þinglýstir eigendur eignanna. Stefndu E-kk-nf og R-kvk-nf séu þinglýstir eigendur að Sæbólsbraut 34a í Kópavogi en stefndi Sporhamar ehf. sé þinglýstur eigandi að Sæbólsbraut 40 og sé þeim því stefnt í málinu.

Þar sem innheimtutilraunir hafi reynst árangurslausar sé málsókn nauðsynleg.

Vegna málsatvika geta stefndu þess að þau hafi aldrei átt í viðskiptum við „hrægammasjóðinn“ Íslandsbanka hf. Beri því að skoða kröfu á stefnda í því ljósi og því hafnað að stefnandi eigi fjárkröfu á stefnda og að stefnandi sé réttur aðili málsins.

Allt frá áramótum 2008/2009, eða svokölluðu bankahruni í október 2008, hafi stefndi E-kk-nf og fjölskylda hans verið fús til samninga við kröfuhafa og stefndi E-kk-nf gert allt sem í hans valdi standi til að leita leiða til samninga eða úrlausna, treyst á stjórnvöld og leitað allra úrlausna sem boðuð hafi verið af hálfu fjármálafyrirtækja og stjórnvalda. Allan þennan tíma hafi stefnandi engan samningsvilja sýnt heldur beitt handbendum sínum til að knésetja stefnda E-kk-þf og fjölskyldu hans, á óbilgjarnan hátt í skjóli aðstöðumunar, sjálfum sér til hagsbóta.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á ofangreindum lánssamningi sem hafi verið endurreiknaður í íslenskar krónur allt frá stofndegi kröfunnar og með almennum vöxtum Seðlabanka Íslands af óverðtryggðum lánum frá 3. júní 2010 til 1. júlí 2010 í samræmi við dóma Hæstaréttar um þessi efni. Krafan sé samsett úr kr. 49.000.000,00 sem sé höfuðstóll en kr. 314.417,00 séu SÍ vextir frá 3. júní 2010 til 1. júlí 2010. Krafa stefnanda um að staðfestur verði veðréttur til tryggingar lánssamningnum samkvæmt ofangreindum tryggingarbréfum sé sett fram til að stefnandi geti boðið upp umræddar eignir til lúkningar stefnukröfunni að svo miklu leyti sem tryggingarbréfin tryggi kröfuna, en stefndu sé þinglýstir eigandur eignanna líkt og áður er lýst.

Þar sem innheimtutilraunir hafi reynst árangurslausar sé málsókn nauðsynleg.

Vegna aðildar kveður stefnandi að með samruna þann 1. janúar 2007 hafi BYR sparisjóður yfirtekið allar skyldur og réttindi Sparisjóðs Kópavogs, sbr. samrunatilkynningu sem hafi birst í Lögbirtingablaði 21. nóvember 2007. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010 hafi BYR hf. tekið við öllum eignum, þ.m.t. öllum skuldabréfum og öðrum verðbréfum Byrs sparisjóðs, sbr. auglýsingu um það sem hafi birst í Lögbirtingablaði 30. apríl 2010. Með samruna dagsettum 29. nóvember 2011 hafi Íslandsbanki yfirtekið allar skyldur og réttindi Byrs hf. sbr. samrunatilkynningu sem hafi birst í Lögbirtingablaði 5. desember 2011.

Stefnandi vísar til almennra reglna kröfuréttar um skyldu til greiðslu fjárskuldbindinga, en vaxtakröfu sína styður stefnandi við III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 10. og 12. gr. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991, en um réttarfar vísar stefnandi til síðastgreindra laga í heild sinni. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er studd við lög nr. 50/1988 þar sem lögmönnum sé gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni, en þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur sé honum nauðsyn að fá dóm fyrir skattinum.

Málsástæður og lagarök stefndu

Hin fyrri krafa stefndu um frávísun var byggð á því að málið væri höfðað á röngu varnarþingi, en eins og áður segir var þeirri kröfu hafnað með úrskurði dómsins 29. október 2013. Í greinargerð voru ekki færðar fram aðrar málsástæður til stuðnings frávísunarkröfu stefndu. Við aðalmeðferð voru færðar fram nýjar málsástæður sem stefndu kveða varða frávísun málsins ex officio, en þær eru annars vegar að aðild stefnanda sé vanreifuð og hins vegar að sjálf dómkrafa stefnanda sé vanreifuð. Af hálfu stefnanda var því mótmælt að nýjar málsástæður fengju komist að í málinu.

Stefndu vísa til þess að uppsafnað rekstrartap stefnda Sporhamars ehf. hafi átt sér þær helstar skýringar að vaxtaþóknanir stefnanda hafi verið gríðarháar. Hafi erfiðleikarnir verið vegna uppsafnaðra vaxtavaxta fremur en taps á rekstri. Hafi stefnandi átt að sjá þetta og grípa til annarra aðgerða, en í staðinn hafi stefnandi sótt fast að stefndu Sporhamri ehf. og E-kk-þgf að leggjast í áhættusamari fjárfestingar en með því myndu stefndu áskotnast fé til að greiða skuld sína við stefnanda. Hafi þó stefnanda verið ljóst að hættutímar væru framundan. Í kjölfar þessa þrýstings stefnanda hafi stefndi Sporhamar ehf. keypt fasteignina Sæbólsbraut 40 þar sem stefnandi hafi veitt ólöglegt gengistryggt lán sem hafi fjármagnað kaupin að fullu. Hafi stefnandi í þessu þvingað stefnda E-kk-þf til að veðsetja heimili fjölskyldu sinnar og hafi stefnandi við þetta beitt sérfræðivaldi sínu til að neyða stefnda E-kk-þf til að gangast undir skuldbindingar sem hann hafi ekki þurft að gera. Hafi stefndu ekki verið ljós réttindi sín sem einstaklings í lánaviðskiptum við sterkari aðila.

Stefndi Sporhamar ehf. hafi til margra ára greitt stefnanda offjár í formi vaxta og vaxtavaxta og hefði stefnandi átt að vera löngu búinn að slíta viðskiptasambandinu, en stefnandi hafi ekki gert það heldur misnotað aðstöðu sína sér til hagsbóta og í krafti sérþekkingar sinnar.

Lánssamningurinn hafi verið dæmdur ólögmætur en ekki hafi komið til nein leiðrétting þrátt fyrir dóma Hæstaréttar.

Þó að sú krafa sem „hrægammasjóðurinn“ Íslandsbanki hf. „þykist“ eiga á stefnda E-kk-þf, vegna viðskipta stefndu við Sparisjóð Kópavogs/BYR og sé tryggð með veði í heimili stefnda E-kk-ef, sé ekki til umfjöllunar þá séu tengslin órjúfanleg á þann hátt að um sé að ræða óskilgreindar kröfur úr þrotabúi Sparisjóðs Kópavogs/BYR. Hafi stefnandi eignast þær kröfur á einhvern hátt þá liggi opinberlega fyrir að stefnandi hafi fengið eignasafn Sparisjóðs Kópavogs/BYR á hrakvirði, það er með að minnsta kosti 70% afslætti frá nafnverði.

Geti stefnandi sýnt fram á það að hann sé raunverulegur eigandi kröfunnar ætti það að koma fram.

Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Byrs sparisjóðs til Byrs hf, byggð á bráðabirgðaákvæði VI í lögum nr. 161/2002, sem stefnandi vísi til, sé löggerningur þar sem réttinda stefndu hafi ekki verið gætt og ekki tryggt með framsalsáritun að viðskiptabréfið beri með sér rétt skuldara.

Hafi stefnandi fengið kröfuna á hrakvirði, þ.e. með 70% afslætti frá nafnvirði, þá hafi það verið ósvífið og hagsmuna þrotabús Sparisjóðs Kópavogs/BYR ekki gætt og ekki heldur gætt sanngirni gagnvart stefnda E-kk-þgf og honum ekki gefinn kostur á að bjóða í kröfuna.

Þrátt fyrir að ljóst sé að stefndi Sporhamar ehf. eigi rétt á „beinu brautinni“, úrræði fyrir fyrirtæki, séu allar umleitanir stefndu hunsaðar af stefnanda og engin skrifleg svör gefin.

Kveðast stefndu hafa lagt til að allar veðskuldir tilheyrandi Sæbólsbraut 40 verði færðar af heimili þeirra yfir á Sæbólsbraut 40 og sú eign seld samhliða því að stefndi Sporhamar ehf. fái að fara hina svonefndu „beinu braut“. Kveðast stefndu fullfær um að standa undir skuldbindingum vegna heimilis síns og persónulegum skuldbindingum.

Þá er í greinargerð stefndu fjallað um það hvers vegna þeir telji stefnanda vera „handbendi hrægammasjóða“ og meinta óbilgirni stefnanda við innheimtu. Kveðast stefndu hafa verið ginnt í gildru til að gefa veð í heimili sínu. Sé þetta fólki um megn og vísa stefndu til meintrar fjölgunar sjálfsvíga og innlagna á bráðamóttöku Landspítalans, en ekki verða þessar málsástæður raktar frekar hér.

Þá vísa stefndu til þess að ekki sé í raun nokkur leið til að sannreyna kröfurétt eða kröfur stefnanda í málinu, eða sannreyna að fjárhæðin eigi við rök að styðjast.

Fallist dómurinn ekki á að sýkna stefndu til fulls þá sé þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar og við það sannreyni dómurinn raunvirði kröfunnar með tilliti til þess afsláttar sem stefnandi hafi fengið.

Við aðalmeðferð málsins voru færðar fram fleiri málsástæður, en þar sem stefnandi hafnaði því að þær fengju komist að í málinu verður ekki gerð sérstaklega grein fyrir þeim, enda ekkert sem hindraði stefndu í að byggja á þeim strax í greinargerð sinni.

Forsendur og niðurstaða

Eins og að framan greinir var það reifað af hálfu stefndu við aðalmeðferð hvort efni væru til þess að vísa málinu frá dómi án kröfu, auk þess að gerð var krafa um frávísun málsins, vegna þess annars vegar að aðild stefnanda væri vanreifuð en hins vegar vegna þess að krafan sjálf væri vanreifuð.

Af hálfu stefnanda var því mótmælt að ný krafa um frávísun kæmist að, enda væri búið að afgreiða og hafna frávísunarkröfu stefndu með úrskurði dómsins. Andmælti stefnandi því jafnframt að nýjar málsástæður kæmust að í málinu, umfram þær sem fram kæmu í greinargerð stefndu.

Í 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála segir að „Nú hrindir dómari frávísunarkröfu, og er hann þá ekki bundinn af þeim úrskurði ef nýjar upplýsingar koma fram síðar undir rekstri máls um þau atriði sem úrskurðað var um.“ Að mati dómsins er hér ekki uppfyllt það efnisskilyrði að nýjar upplýsingar hafi komið fram undir rekstri máls um þau atriði sem úrskurðað hefur verið um.

Í stefnu er gerð grein fyrir því að með samruna hafi Byr sparisjóður yfirtekið skyldur og réttindi Sparisjóðs Kópavogs, en með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi BYR hf. tekið við öllum eignum, þ.m.t. skuldabréfum, Byrs sparisjóðs, en með samruna hafi stefnandi yfirtekið allar skyldur og réttindi BYRS hf. Það er mat dómsins að í stefnu hafi verið gerð nægileg grein fyrir því hvernig stefnandi hafi eignast kröfu sína, en í greinargerð stefndu er þessi ferill kröfunnar ekki vefengdur með beinum hætti.

Þá er það mat dómsins að ekki séu efni til að fallast á það með stefndu að krafan sjálf sé vanreifuð, enda lánssamningurinn verið lagður fram og í sjálfu sér ekki deilt um það að stefndi E-kk-nf hafi fengið féð að láni.

Samkvæmt framansögðu verður málinu ekki vísað frá dómi.

Óumdeilt er það í málinu að gerður var lánssamningur milli Sparisjóðs Kópavogs, sbr. það sem áður segir um feril kröfunnar, og stefnda E-kk-ef. Liggur afrit samningsins frammi í málinu og hefur ekki verið vefengt að samningurinn sé þess efnis sem fram kemur á téðu afriti. Segir þar að Sparisjóðurinn og stefndi E-kk-nf geri með sér samning um að sparisjóðurinn lofi að lána og stefndi E-kk-nf að greiða lán að jafnvirði allt að 49.000.000 kr. í 30%JPY og 70%CHF. Er samningurinn dagsettur 10. júlí 2008, en þó segir að lántaki skuldbindi sig til að greiða lánið með einum gjalddaga eftir eitt ár, 1. ágúst 2008. Jafnframt fylgir beiðni um að lánið verði greitt út 10. júlí 2007. Ekki hefur því verið mótmælt af hálfu stefnda að hann hafi fengið lánið greitt út og ekki hefur því verið haldið fram af honum að hann hafi greitt það til baka, hvorki að hluta né öllu leyti. Fram hefur verið lagt „yfirlit yfir greiðslur á erlendum lánum“ þar sem fram kemur að stefndi E-kk-nf hafi greitt af láninu vexti til og með 3. júní 2010, en ekki kemur fram að hann hafi greitt af láninu eftir það og hefur hann ekki haldið því fram í málinu. Ekki hefur verið á því byggt af hálfu stefndu, eða fram komið í málinu, að lánið hafi verið framlengt eftir greint tímamark.

Stefndu vísa til þess að uppsafnað rekstrartap stefnda Sporhamars ehf. hafi verið vegna gríðarhárra vaxtaþóknana stefnanda. Hefði stefnandi átt að sjá þetta og grípa til annarra ráðstafana, en hafi þess í stað þvingað stefnda E-kk-þf til lántökunnar. Að mati dómsins hefur ekkert verið fært fram um það að óeðlilega hafi verið staðið að lánveitingunni eða að aðdragandi hennar hafi á einhvern handa máta verið slíkur að stefnda E-kk-þgf beri ekki að endurgreiða lánið, sem óumdeilt er að hann fékk greitt út. Fyrri viðskipti aðila og fullyrðingar stefndu um miklar vaxtagreiðslur til stefnanda geta ekki breytt þessu, en þess er að geta að ekkert liggur fyrir um þetta í málinu.

Stefndu vísa til þess að um hafi verið að tefla lánssamning í íslenskum krónum með ólöglegri gengistryggingu. Vera kann að svo hafi verið í öndverðu, en ekki þykir vera þörf á að taka afstöðu til þess þar sem krafa stefnanda beinist að höfuðstól lánsins í íslenskum krónum og er ekki krafist greiðslu á láninu verðtryggðu með slíkri gengistryggingu, heldur einungis upphaflegum höfuðstóli þess í íslenskum krónum, óverðbættum.

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi eignast kröfuna á hrakvirði eða með 70% afslætti frá nafnverði og því sé ósanngjarnt að innheimta hana að fullu, en jafnframt hafi slík ráðstöfun verið ósvífin gagnvart hagsmunum þrotabús Sparisjóðs Kópavogs/Byrs, sem og ósanngjörn gagnvart stefnda E-kk-þgf þar sem honum hafi ekki verið gefinn kostur á að bjóða í kröfuna. Um þetta liggur ekkert fyrir í málinu og er allt ósannað um þetta, en þó svo væri þá telur dómurinn að það gæti ekki breytt skuldbindingu stefnda E-kk-ef samkvæmt umræddum samningi. Þá geta mögulegir hagsmunir annarra, sem ekki eru aðilar að máli þessu, engu breytt um téða skuldbindingu stefnda E-kk-ef eða réttarsamband aðila þessa máls. Þá getur það heldur engu breytt að stefnda E-kk-þgf hafi ekki verið gefinn kostur á að kaupa kröfuna á sjálfan sig með afslætti.

Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi verið óbilgjarn í innheimtu og stefndu hafi ekki verið gefinn kostur á „beinu brautinni“ og ekki hafi stefnandi viljað semja við stefndu á þeim nótum sem stefndu hafi lagt til. Er það mat dómsins að málsástæður þessar séu haldlausar og ósannaðar.

Þá hafa stefndu vísað til þess að þau hafi verið ginnt til að gefa veð í heimili sínu. Um þetta er allt ósannað og liggur ekkert fyrir um þetta. Þá geta engu breytt við úrlausn þessa dómsmáls órökstuddar fullyrðingar stefndu um fjölgun sjálfsvíga og innlagna á sjúkrahús.

Stefndu vísa til þess að ekki sé nokkur leið að staðreyna kröfur eða fjárhæðir í málinu. Ekki verður á það fallist, enda liggur samningurinn fyrir og að lánið var greitt út og að ekki hhefur verið greitt af því frá 3. júní 2010, hvorki vextir né afborganir af höfuðstól.

Stefndi E-kk-nf vísar til þess að til vara ætti að dæma hann til greiðslu lægri fjárhæðar í samræmi við þann afslátt sem stefnandi hafi fengið þá er hann hafi eignast kröfuna. Ekkert liggur fyrir um þetta og á þessi krafa sér enga lagastoð og verður ekki á hana fallist.

Engar sérstakar málsástæður eru færðar fram af hálfu stefndu gegn dráttarvaxtakröfu stefnanda, en ekki verður betur séð en að hún sé lögum samkvæm.

Að framansögðu virtu þykir bera að fallast á kröfu stefnanda um að stefnda E-kk-þgf verði gert að greiða stefnukröfuna með þeim dráttarvöxtum sem krafist er. Samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/20011 er óþarft að kveða á um heimild stefnanda til að færa dráttarvexti upp á höfuðstól.

Engar sérstakar málsástæður eru færðar fram af hálfu stefndu umfram það sem að ofan er lýst gagnvart kröfum stefnanda um að staðfestur verði veðréttur samkvæmt tryggingarbréfum sem lýst er í stefnu, en rétt er að ítreka að engum stoðum hafa stefndu rennt undir þær fullyrðingar sínar að þeir hafi verið ginntir til að veita veðréttinn. Ber að fallast á umræddar kröfur stefnanda.

Samkvæmt 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefndu til greiðslu málskostnaðar og þykir hann hæfilegur kr. 439.250 og hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til greiðslu virðisaukaskatts af greiðslu málflutningsþóknunar. Bera stefndu solidariska ábyrgð gagnvart stefnanda á greiðslu málskostnaðarins sbr. 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991.

S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndi, E-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., kr. 49.314.417,00, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. júlí 2010 til greiðsludags.

Staðfestur er veðréttur stefnanda samkvæmt veðtryggingarbréfi útgefnu 27. júní 2007, allsherjarveð, tryggðu upphaflega með 5. veðrétti í Sæbólsbraut 34a, Kópavogi, fnr. 222-7561 og uppfærslurétti, samtals að höfuðstóli JPY 25.292.000,00.

Staðfestur er veðréttur stefnanda samkvæmt veðtryggingarbréfi útgefnu 27. júní 2007, allsherjarveð, tryggðu upphaflega með 1. veðrétti í Sæbólsbraut 40, fnr. 206-5581 og uppfærslurétti, samtals að höfuðstóli CHFR 879.000,00.

Stefndu, E-kk-nf G-kk-nf, R-kvk-nf Ó-kvk-nf og Sporhamar ehf., greiði stefnanda 439.250 kr. í málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf