E-13504/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 24. nóvember síðastliðinn, var höfðað 25. nóvember 2009 af Sparnaði ehf., Holtasmára 1, Kópavogi, gegn Nýja Kaupþingi banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík. Nafni stefnda hefur verið breytt í Arion banka hf.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna synjunar stefnda um að framkvæma millifærslur vegna uppgreiðslu lána sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða og þjónustusamninga þess efnis. Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara er krafist sýknu af kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi þess að honum verði dæmdur málskostnaður úr höndum stefnanda að skaðlausu samkvæmt mati réttarins að viðbættum virðisaukaskatti. Í þinghaldi 1. mars sl. varð samkomulag um að munnlegur málflutningur færi fram um frávísunarkröfu stefnda um leið og aðalmeðferð málsins færi fram. Verður því jafnframt leyst úr henni með dóminum en af hálfu stefnanda er þess krafist að frávísunarkröfunni verði hafnað.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að hann sé ráðgjafarfyrirtæki á fjármálamarkaði sem sérhæfi sig í neytendavænni fjármálaþjónustu. Í því felist meðal annars ráðgjöf og aðstoð við niðurgreiðslu skulda sem leiði til aukinnar eignamyndunar viðskiptamanna stefnanda. Markmiðið sé að tryggja fjárhagslegt öryggi þeirra.

Hluti af þeirri þjónustu sem stefnandi bjóði viðskiptavinum sínum sé svokölluð „Uppgreiðsluþjónusta Sparnaðar“. Í því felist að sérfróðir starfsmenn stefnanda fari yfir skuldastöðu hvers og eins viðskiptamanns og reikni út hvernig hagkvæmast og fljótlegast sé fyrir hann að greiða niður skuldir sínar, hraða eignamyndun og byggja upp sparnað. Fram hefur komið að viðskiptamenn komi með gögn til stefnanda sem reikni út hvaða lán sé hagkvæmast að greiða niður.

Stefnandi þurfi að eiga samskipti við viðskiptabanka og sparisjóði til að geta veitt þessa þjónustu. Fyrirkomulagið hafi verið þannig að gerður var þjónustusamningur milli stefnanda og viðskiptamanns. Með honum hafi stefnandi tekið að sér gegn greiðslu að hafa milligöngu um að flýta uppgreiðslu lána og annarra fjárskuldbindinga viðskiptamannsins. Þetta geri stefnandi með því að fara fram á við viðkomandi viðskiptabanka að greitt verði inn á höfuðstól þessara skuldbindinga í samræmi við umboð, sem viðskiptamaður veiti stefnanda, en umboðið sé gert samhliða þjónustusamningnum.

Stefndi hafi neitað að framkvæma beiðnir stefnanda um millifærslur þrátt fyrir að stefnandi hefði framvísað fullnægjandi umboði frá viðskiptamanni. Þar sem ekki hafi verið unnt að uppfylla þjónustusamninga vegna ólögmætrar synjunar stefnda á að millifæra hafi viðskiptamenn sagt upp samningunum við stefnanda. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa og sé málið höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna tjónsins.

Af hálfu stefnda er því mótmælt að hann hefði aðhafst nokkuð sem bakað gæti honum bótaskyldu gagnvart stefnanda að lögum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er málsatvikum lýst þannig að allir viðskiptavinir hans undirriti umboð þar sem starfsmanni stefnanda sé veitt heimild til að hafa milligöngu um mánaðarlegar greiðslur tiltekinnar fjárhæðar inn á höfuðstól láns eða lána, sem tilgreind eru í umboðinu, í þeim tilgangi að stytta greiðslutíma lána. Á grundvelli umboðsins hafi starfsmenn stefnanda leitað til stefnda og óskað eftir því að tiltekin fjárhæð yrði færð af bankareikningi viðskiptavinarins til niðurgreiðslu lánsins eða lánanna.

Samskipti málsaðila hafi frá upphafi verið þannig að starfsmenn stefnda hafi verið tregir til að afgreiða beiðnir frá stefnanda og skortur hafi verið á samstarfsvilja af hálfu stefnda í tengslum við þá þjónustu sem stefnandi bjóði upp á. Í tölvupósti frá starfsmanni stefnanda til starfsmanns stefnda 1. apríl 2008 sé óskað eftir því, með vísan til umboðs, að millifærðir verði af reikningi nafngreinds viðskiptavinar stefnanda fjármunir til niðurgreiðslu á láni hjá stefnda. Svarpóstur hafi borist tveimur dögum síðar þar sem stefnanda hafi verið tilkynnt að stefndi tæki umboðið ekki gilt. Þrátt fyrir að eftir því hafi verið gengið af hálfu stefnanda hafi ekki fengist skýr svör frá stefnda um ástæður þess að umboðið var ekki tekið gilt. Stefnandi hafi engu að síður ráðist í lagfæringar og breytingar á umboðinu og fengið í lið með sér löglærða sérfræðinga hjá endurskoðunarskrifstofunni Deloitte hf. Afstaða þeirra hafi verið sú að ekkert væri athugavert við umboðsformið. Engu að síður hafi verið gerðar smávægilegar orðalagsbreytingar á umboðinu.

Starfsmaður stefnanda hafi óskað eftir því með tölvupósti 1. júlí s.á. að millifærðir yrðu af reikningi nafngreinds viðskiptavinar stefnanda fjármunir til niðurgreiðslu á láni hjá stefnda. Svarpóstur hafi borist sama dag þar sem fram komi að samkvæmt tilkynningu frá lögfræðideild stefnda megi starfsmenn hans ekki verða við beiðninni sökum þess að ekki sé hægt að gefa umboð út til lögaðila heldur þurfi umboðið að vera gefið út til einstaklings. Þá segi einnig að umboð, sem stefndi taki við, skuli ávallt vera í frumriti.

Í framhaldi af því hafi enn og aftur verið ráðist í breytingar á umboðinu í samræmi við ábendingar stefnda þrátt fyrir að stefnandi hafi talið umboðið fullnægjandi, bæði hvað varði form og efni. Breytingarnar hafi einkum falist í því að viðskiptavinir stefnanda hafi gefið út umboð til nafngreinds starfsmanns stefnanda en ekki til félagsins sjálfs, eins og áður.

Á grundvelli hins nýja umboðs hafi þess verið beiðst fyrir hönd nafngreinds viðskiptavinar stefnanda að millifærðir yrðu af reikningi hans tilteknir fjármunir til niðurgreiðslu á láni hjá stefnda. Umboðið sé dagsett 11. september 2008. Í þetta sinn hafi umboðið ekki verið sent rafrænt heldur farið með beiðnina og umboðið í frumriti til stefnda 15. september s.á. vegna óska frá stefnda um það. Umboðinu hafi enn og aftur verið hafnað af hálfu stefnda.

Starfsmaður stefnanda hafi sent starfsmanni stefnda tölvuskeyti 18. september s.á. þar sem farið var fram á að stefndi útskýrði hvers vegna umboðið var ekki tekið gilt. Svarpóstur hafi borist daginn eftir þar sem fram komi að umboðinu hafi verið hafnað vegna þess að samkvæmt lögum megi umboð ekki vera veitt til lögaðila heldur þurfi það að vera á ákveðinn einstakling en „ekki ákveðinn aðila og svo restina af starfsmönnum“, eins og það sé orðað í tölvupóstinum. Einnig hafi verið tekið fram að viðskiptavinir stefnanda þurfi að hafa samband við stefnda í hvert sinn sem aukainnborgun ætti að fara inn á höfuðstól lána, auk þess sem skilmálabreytingar á lánum kosti 10.000 krónur fyrir hvert lán.

Þetta nýjasta útspil stefnda, þar sem þess sé beiðst að viðskiptavinir stefnanda hafi samband við stefnda í hvert sinn sem aukainnborgun eigi að fara inn á höfuðstól lána, feli í sér alvarlega rökvillu. Með þessu fari stefndi fram á að fyrir liggi annars vegar umboð til stefnanda, sem stefndi taki gilt og feli í sér þann vilja skuldara að starfsmaður stefnanda annist uppgreiðslu lána, og hins vegar að viðkomandi skuldari hafi samband við stefnda í hvert sinn sem aukainnborgun er framkvæmd. Þessi krafa stefnda sé fráleit og renni stoðum undir þær grunsemdir stefnanda að afstaða stefnda sé fyrirsláttur einn og tilraun til þess að komast hjá frekari kostnaði og fyrirhöfn.

Fjármálaeftirlitið hafi fyrir hönd íslenska ríkisins tekið yfir rekstur Kaupþings banka hf. 9. október 2008 með stoð í lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Ekki síst af þeim sökum hafi verið ákveðið af hálfu stefnanda að gera lokatilraun og kanna hvort afstaða stefnda hefði breyst eftir að hann komst í ríkiseigu, enda yfirlýst stefna þáverandi og núverandi ríkisstjórnar að slá skjaldborg um heimilin í landinu.

Starfmaður stefnanda hafi sent tölvuskeyti til tveggja útibúa stefnda 1. desember s.á. fyrir hönd nafngreindra viðskiptavina stefnanda, þar sem óskað hafi verið eftir því með vísan til umboðs að millifærðir yrðu af reikningum þeirra fjármunir til niðurgreiðslu á lánum hjá stefnda. Svarpóstur hafi borist samdægurs frá starfsmönnum beggja útibúanna þar sem í öðrum tölvupóstinum sé sagt að viðkomandi starfsmaður hafi ekki leyfi til að framkvæma svona beiðni samkvæmt lögfræðingum stefnda og í hinum sé fullyrt að umboðið sé ólöglegt samkvæmt lögfræðingi stefnda og því ekki hægt að verða við beiðninni.

Sú löglausa afstaða stefnda að neita að framkvæma beiðnir stefnanda um millifærslur fyrir hönd viðskiptavina stefnanda á grundvelli fullnægjandi umboða hafi leitt til umtalsverðs tjóns fyrir stefnanda. Af þessum sökum hafi stefnanda verið nauðugur sá kostur að höfða dómsmál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna tjónsins sem stefnandi hefði orðið fyrir vegna háttsemi stefnda.

Stefnandi krefjist þess, með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna löglausrar synjunar stefnda á að framkvæma millifærslur sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða þess efnis. Heimild lántakenda til uppgreiðslu lána sé skýr samkvæmt lögum um neytendalán nr. 121/1994. Lántakendum sé að sjálfsögðu heimilt að fela umboðsmanni sínum að annast slíkar ráðstafanir fyrir sína hönd.

Stefnandi byggi á því að umboð lántakenda til sín, sem fylgt hafi millifærslubeiðnum, fullnægi í einu og öllu þeim form- og efniskröfum sem gerðar væru til slíkra skjala í lögum, þ.m.t. lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Beri stefnda því skylda til að verða við skýlausum beiðnum lántakenda um uppgreiðslu tiltekinna lána.

Þrátt fyrir að stefnandi telji að ekkert hafi verið athugavert við fyrri umboð hafi hann ráðist í breytingar með aðstoð lögfræðinga. Eftir að breytingar höfðu verið gerðar á umboðsforminu hafi stefndi hins vegar ávallt bent á ný og ný atriði sem stefndi hafi talið ábótavant við umboðin. Með hliðsjón af þessu telji stefnandi að neitun stefnda sé fyrirsláttur einn. Talsverður tími fari í að framkvæma millifærslurnar sem þýði eðli máls samkvæmt aukinn kostnað fyrir stefnda. Það sé raunveruleg ástæða þess að synjað hafi verið um beiðnirnar án þess að stefndi hafi þó viðurkennt það.

Staðan í dag sé sú að stefndi, sem sé stærsti viðskiptabanki landsins, nú í eigu íslenska ríkisins, neiti að framkvæma millifærslur til uppgreiðslu lána, þrátt fyrir að fyrir liggi fullnægjandi umboð frá lántakanda til stefnanda þar sem beiðni í þessa veru sé sett fram. Þetta skjóti verulega skökku við þegar litið sé til þeirra efnahagsaðstæðna sem nú séu uppi í þjóðfélaginu og mikilvægi þess að einstaklingar og fjölskyldur geti komið fjármálum sínum í betra horf. Það sé afar mikilvægt að ekki sé settur steinn í götu þessara aðila af kröfuhöfum þeirra án haldbærra röksemda.

Synjun stefnda eigi ekki við rök að styðjast. Efni umboðanna sé ótvírætt og feli í sér skýran vilja viðskiptavina stefnanda um að félagið taki að sér milligöngu um skjótari uppgreiðslu lána. Þá sé orðalag umboðanna einnig alveg skýrt. Umboðin uppfylli allar þær formkröfur sem gera megi til þess háttar umboða. Nýjasta útgáfa umboðsins feli í sér að vera gefið út til nafngreinds starfsmanns stefnanda á grundvelli fyrirliggjandi þjónustusamnings. Umboðið sé undirritað af umbjóðanda og umboðsmanni og vottað af tveimur vitundarvottum. Útilokað sé því að sjá hvaða formskilyrði geti talist óuppfyllt.

Hvergi í lögum um neytendalán nr. 121/1994 sé að finna heimild fyrir synjun stefnda. Lögin feli í sér skýra heimild fyrir lántakendur að greiða lán sín hraðar upp og sé ekkert því til fyrirstöðu að lántakandi feli stefnanda að sinna þessari vinnu fyrir sína hönd. Með synjun sinni sé stefndi því að koma í veg fyrir að lántakendur geti framfylgt rétti sínum samkvæmt lögunum sem jafnframt hafi valdið því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni.

Í háttsemi stefnda felist óréttmætir viðskiptahættir gagnvart lántakendum samkvæmt lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, enda raski háttsemin augljóslega fjárhagslegri hegðun lántakenda, sbr. 8. gr. laganna. Þótt framangreind lög taki ekki með beinum hætti til starfsemi stefnanda sé byggt á því að ólögmæt háttsemi samkvæmt lögunum skjóti stoðum undir þá málsástæðu stefnanda að synjun stefnda um uppgreiðslur samkvæmt umboðum sé saknæm og ólögmæt.

Stefnandi hafi gert þjónustusamning við fjölmarga viðskiptavini sína um ráðgjöf vegna sparnaðarleiða og milligöngu um uppgreiðslu lána. Fyrir það taki stefnandi þóknun úr hendi viðskiptavina sinna. Þar sem stefnanda hafi ekki verið fært að annast umræddar uppgreiðslur vegna afstöðu stefnda hafi hann ekki getað tekið þóknun fyrir þjónustu sína. Fjölmargir viðskiptavinir hafi sagt upp þjónustusamningum við stefnanda. Stefnandi hafi því orðið fyrir verulegu tjóni vegna þeirrar saknæmu og ólögmætu háttsemi starfsmanna stefnda sem felist í framangreindri afstöðu. Með háttsemi stefnda sé grafið undan starfsemi stefnanda, enda augljóst að allar forsendur fyrir þeirri þjónustu sem stefnandi veiti viðskiptamönnum sínum væru brostnar ef viðskiptavinir stefnanda þyrftu sjálfir að hafa samband við stefnda í hvert sinn sem greiða eigi aukalega inn á lán þeirra. Vilji viðskiptavina stefnanda, sem um leið væru viðskiptavinir stefnda, hafi staðið til þess að starfsmenn stefnanda önnuðust uppgreiðslu lána fyrir þeirra hönd, enda hefðu þeir að öðrum kosti ekki undirritað þjónustusamning eða veitt umboð til þess.

Með vísan til alls framangreinds sé stefnanda nauðsynlegt að fá viðurkennda með dómi skaðabótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

Frávísunarkröfu stefnda sé mótmælt og þess krafist af hálfu stefnanda að henni verði hafnað. Stefnandi hafi sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni og gert grein fyrir því í hverju tjón hans felist. Stefnandi mótmæli því að málið sé vanreifað. Hann hafi lagt fram þjónustusamninga en samkvæmt þeim eigi stefnandi rétt á ákveðnu þjónustugjaldi. Beint samband sé á milli synjunar stefnda á beiðnum stefnanda um millifærslur og uppsagna viðskiptamanna á þjónustusamningunum sem þeir hefðu gert við stefnanda. Stefnandi hafi með þessu sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni og hvernig það hafi komið til.

Stefnandi vísi til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála og til almennra reglna skaðabótaréttarins um bótaskyldu vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi. Einnig vísi stefnandi til laga um neytendalán nr. 121/1994, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Kröfu sína um málskostnað styðji stefnandi við XXI. kafla laga um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er því mótmælt að synjun á tilteknum millifærslum feli í sér saknæma og ólögmæta háttsemi starfsmanna stefnda. Málatilbúnaður stefnanda hafi á engan hátt leitt staðhæfingar hans um það í ljós.

Aðalkröfu sína um frávísun byggi stefndi á því að viðurkenningarkrafa stefnanda sé óljós og málið í heild vanreifað í stefnu þannig að varði frávísun málsins, sbr. d- og e-lið 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Öll gögn og rök skorti til stuðnings kröfugerð stefnanda í málinu. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að fjárhagslegt tjón hafi orðið hjá honum vegna þeirra atvika sem hann lýsi né heldur að fjárhagslegt tjón hans sé afleiðing af þeim atvikum. Þá hafi stefnandi ekki heldur sýnt fram á að synjun stefnda hafi ein og sér valdið stefnanda fjárhagslegu tjóni. Í stefnu komi fram að „fjölmargir viðskiptavinir [hafi] sagt upp þjónustusamningum við stefnanda“, en þessi fullyrðing sé á engan hátt staðfest með gögnum. Auk þess sé allt eins líklegt að aðrar ástæður séu fyrir því að viðskiptavinir stefnanda hafi sagt upp samningi við hann og engar líkur leiddar að því að það sé af völdum saknæmrar eða ólögmætrar háttsemi stefnda.

Auðvelt sé fyrir viðskiptavini sjálfa að framkvæma þessar millifærslur og megi alveg eins fullyrða að það hafi leitt til uppsagna „fjölmargra“ viðskiptavina stefnanda á þjónustusamningum við hann. Viðskiptavinir geti í dag greitt inn á eða upp höfuðstól lána sem eru hjá stefnda í gegnum Netbanka stefnda. Sú þjónusta sé gjaldfrjáls.

Enga umfjöllun sé að finna í stefnu um verðlagningu stefnanda, fjölda viðskiptavina hans, hversu margir viðskiptavina hans hafi einungis leitað sér ráðgjafar hjá stefnanda (en ekki gert þjónustusamning), hversu marga viðskiptavini stefnandi hafi misst, á hvaða tímabili það hafi verið o.s.frv. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að leggja fram verðskrá sína til að leggja grunn að þeim fullyrðingum að hann hefði orðið fyrir fjárhagslegu tjóni, en það geri hann þó ekki. Í stefnu segi að gerðir hafi verið þjónustusamningar við „fjölmarga“ viðskiptavini stefnanda um ráðgjöf vegna sparnaðarleiða og milligöngu um uppgreiðslu lána. Af þessu sé á engan hátt hægt að átta sig á hvað felist í orðinu fjölmargir né heldur hversu margir af þessum fjölmörgu viðskiptavinum stefnanda væru einnig viðskiptavinir stefnda. Þá sé af þessu ekki hægt að ráða hvert áætlað tjón stefnanda gæti verið og í hverju það hafi falist.

Gögn og upplýsingar, sem máli skipti til að unnt sé að taka afstöðu til þess hvort uppfyllt séu skilyrði um tjón, hafi ekki verið lögð fram. Þá hafi ekki verið sýnt fram á að uppfyllt sé skilyrði um að orsakasamband sé á milli tjóns og háttsemi sem stofnað gæti til skaðabótaskyldu að lögum. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á að synjun stefnda um að framkvæma millifærslu hafi verið ástæða þess að meint tjón hans hafi orðið, enda geti aðrar ástæður komið til, eins og áður hafi verið nefnt.

Krafa um viðurkenningu á skaðabótaskyldu með heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. um meðferð einkamála leysi stefnanda ekki undan þeirri skyldu að gera grein fyrir því hvort og hvernig framangreind skilyrði fyrir skaðabótaskyldu stefnda séu uppfyllt og sýna fram á tjón. Þessi atriði komi ekki skýrlega fram í stefnu og því uppfylli málatilbúnaður stefnanda ekki framangreind skilyrði. Samkvæmt lagaákvæðinu sé heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningar um kröfu, enda hafi aðili af því lögvarða hagsmuni. Af því leiði að sá sem höfði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik máls. Stefnandi hafi hvorki leitt að því líkur að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju tjón hans felist né sýnt fram á tengsl þess við synjun stefnda. Stefndi byggi kröfu sína um frávísun málsins á því að ekki verði bætt úr þessum ágalla síðar, sbr. e-lið 80. gr. sömu laga.

Krafist sé sýknu með vísan til þess að stefndi starfi sem fjármálafyrirtæki á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og lúti eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Stefndi hafi samkvæmt starfsleyfi frá Fjármálaeftirlitinu heimild til að taka við innlánum viðskiptamanna og til að veita útlán, sem væru fjármögnuð með endurgreiðanlegum fjármunum frá almenningi, sbr. 3. gr. laganna. Þjónusta stefnda byggðist meðal annars á því að taka við innlánum viðskiptavina og ávaxta innstæður þeirra. Þá ávöxtun fjármagni stefndi meðal annars með útlánum til viðskiptavina. Nauðsynlegt sé að viðskiptavinir og allir eftirlitsaðilar beri traust til stefnda og starfsmanna hans. Til þess að viðhalda því trausti verði viðskiptavinir að vera öryggir með fjármuni sína í vörslu stefnda. Stefndi þurfi því að tryggja að upplýsingar og fjármunir viðskiptamanna rati ekki í hendur óviðkomandi aðila.

Stefnandi hafi ítrekað farið fram á við stefnda að hann framkvæmdi millifærslur vegna uppgreiðslu lána fyrir hönd viðskiptavina sinna á grundvelli umboða sem stefnandi hafi útbúið. Framkvæmd millifærslu feli tvennt í sér, annars vegar úttekt af innlánsreikningum viðskiptavina og hins vegar greiðslu inn á lán eða uppgreiðslu útlána sem viðskiptavinir væru með hjá stefnda. Hvað varði úttektir á innlánum viðskiptavina þá væru innlán eignir viðskiptavinanna sem þeir hefðu ávallt fulla heimild til að nálgast. Í því felist heimild viðskiptamanns til að taka peninga út í hraðbanka eða útibúi og millifæra inneign af eigin reikningi á aðra reikninga. Hvað varði greiðslu inn á lán eða uppgreiðslu lána þá hafi viðskiptavinir ávallt heimild til uppgreiðslu láns, bæði samkvæmt starfsreglum stefnda og lögum nr. 121/1994 um neytendalán, sbr. 16. gr. laganna. Það ráðist hins vegar af skilmálum lánanna hvort sérstakt gjald sé greitt fyrir uppgreiðslu lánsins fyrir þann tíma sem umsaminn sé. Viðskiptavinum stefnda sé því ávallt heimilt að greiða inn á eða upp lán sem þeir hafi tekið hjá stefnda.

Sé farið fram á að millifærsla sé framkvæmd á grundvelli umboðs verði umboðið að vera gilt að lögum, auk þess að uppfylla skilyrði laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Umboðið verði að vera fullnægjandi að mati stefnda og samkvæmt þeim skilyrðum sem stefndi setji til að gæta fyllsta öryggis innstæðna viðskiptamanna sinna. Beiðnum stefnanda um millifærslur hafi fram að þessu verið hafnað af stefnda. Það sé fyrst og fremst vegna þess að umboðin, sem stefnandi hafi útbúið og notað, hafi ekki uppfyllt skilyrði laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, auk þess sem umboð stefnanda hafi ekki verið fullnægjandi að mati stefnda. Stefndi geri mjög ríkar kröfur til þeirra umboða sem notuð eru til úttektar af innlánsreikningum viðskiptamanna stefnda.

Stefndi byggi sýknukröfuna á því að sem fjármálafyrirtæki hafi stefnda verið falið, af viðskiptavinum sínum og Fjármálaeftirlitinu, að tryggja öryggi innstæðueigna viðskiptavinanna. Stefndi hafi ekki valdið stefnanda tjóni og þaðan af síður með saknæmum og ólögmætum hætti, enda hafi synjun stefnda hvorki verið byggð á saknæmum né ólögmætum forsendum. Stefnandi hafi á engan hátt sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna synjunar stefnda. Þrátt fyrir að dómurinn telji að sýnt hafi verið fram á tjón stefnanda, þá leiði það samt sem áður ekki til skaðabótaskyldu stefnda þar sem tjón stefnanda verði hvorki rakið til saknæmrar né ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda.

Til þess að gæta fyllsta öryggis innstæðna viðskiptavina sinna þurfi stefndi að fara að lögum og hafa ákveðnar starfsreglur í heiðri sem væru sérstaklega til þess gerðar að þessa öryggis sé gætt. Hjá stefnda fari fram stanslaust mat á því hvernig þessir hagsmunir séu best tryggðir. Þetta sé meðal annars gert til þess að óviðkomandi aðilar geti ekki tekið innstæður út af reikningum í eigu viðskiptamanna stefnda. Ein af þessum starfsreglum komi fram í almennum skilmálum fyrir innlánsreikninga, sem viðskiptamenn samþykki þegar innlánsreikningur er stofnaður. Í skilmálunum segi meðal annars: „Skilyrði fyrir úttekt af reikningi er að viðkomandi hafi fullgilda heimild til úttektar af reikningum og sýni fullgild persónuskilríki við úttektir í banka.“ Til þess að millifæra inn á eða greiða upp lán viðskiptamanna þurfi að taka peninga út af innlánsreikningi þeirra og við það þurfi að uppfylla framangreint skilyrði.

Stefndi geri ekki vægari kröfur til úttekta á reikningum þegar slíkt sé gert á grundvelli umboðs sem umboðsmaður fái frá viðskiptamanni. Stefndi hafi útbúið staðlað umboð fyrir slíka gerninga sem hægt sé að nálgast í útibúum bankans og á heimasíðu stefnda undir umsóknir og eyðublöð. Hafi umboðin hins vegar verið útbúin af viðskiptamanni eða umboðsmanni hans þurfi stefndi að meta hvert og eitt þeirra og ganga úr skugga um að þau uppfylli skilyrði laga og þær kröfur sem stefndi geri til þeirra. Stefndi geri sömu kröfur til umboða hvort sem um sé að ræða beiðni um millifærslu á grundvelli umboðs sem komi frá starfsmanni stefnanda eða frá einstaklingum sem væru ótengdir stefnanda.

Stefndi geri kröfu um að frumrit umboðs sé sýnt þegar farið er fram á úttekt af bankareikningum. Umboðsmaður þurfi að sýna starfsmanni stefnda fram á það með fullgildum persónuskilríkjum að honum hafi verið veitt umboðið til að taka út af reikningi viðskiptamanns. Einhverjar breytingar hafi verið gerðar á umboðum sem stefnandi hafi sent stefnda en þau uppfylli ekki enn þær kröfur sem samningalögin og stefndi geri til umboða sem heimili umboðsmanni úttekt af reikningum viðskiptamanna. Það hafi leitt til að stefndi hafi hafnað beiðnum stefnanda. Almennt hafi stefndi óskað eftir millifærslu í gegnum tölvupóst. Með því geti stefndi ekki gengið úr skugga um að um sama aðila sé að ræða og þann sem hafi verið veitt umboðið og óski eftir úttekt af reikningi. Stefndi hafi frá upphafi hafnað þessu fyrirkomulagi stefnanda, þ.e.a.s. að senda beiðni um millifærslu með tölvupósti, með hjálögðu afriti af umboði viðskiptavinar. Það hafi stefndi gert á þeirri forsendu að öryggi viðskiptavina stefnda gangi framar þeim hægðarauka sem þetta skapi fyrir stefnanda.

Stefndi hafi í samskiptum sínum við stefnanda bent á að krafa stefnda sé sú að umboð, sem veitt eru til ráðstafana á eignum viðskiptamanna, séu veitt til einstaklinga en ekki til félags. Umboðin sem stefnda hafi borist framan af hafi verið veitt stefnanda og hafi þar af leiðandi ekki uppfyllt þá kröfu sem stefndi geri. Sú breyting hafi verið gerð í kjölfarið á umboðum stefnanda að umboðin voru veitt til nafngreindra einstaklinga, sem væru starfsmenn stefnanda, „eða hverjum þeim öðrum starfsmanni Sparnaðar ehf. er hún tilnefnir“. Stefndi hafi hafnað beiðnum um millifærslu á þeim grundvelli að umboðið hefði að geyma opna framsalsheimild, enda sé umboðið ekki nægilega afmarkað til þess að fyllsta öryggis og hagsmuna viðskiptavina stefnda sé þar gætt. Stefndi geri þá kröfu til umboða, sem viðskiptavinir hans veiti öðrum, að þau séu veitt einstaklingi og að þau séu ekki framseljanleg. Á meðan umboð stefnanda fullnægi ekki þessum kröfum hafi stefndi synjað beiðnum stefnanda um úttekt af reikningum viðskiptamanna sinna og þar með að framkvæma millifærslu til uppgreiðslu lána viðskiptamanna.

Því sé mótmælt að umboðin, sem stefnandi hafi útbúið og noti, uppfylli að öllu leyti skilyrði laga um samningsgerð, umboð og ólögmæta gerninga. Í öllum umboðunum komi fram að umboðið skuli afturkallað hjá stefnanda. Í samræmi við 13. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga hafi stefndi farið fram á að afturköllun á umboðum, sem starfsmönnum stefnanda hafi verið veitt, verði beint til stefnda þar sem umboðinu sé sérstaklega beint að stefnda sem þriðja manni. Sú krafa stefnanda sem fram komi í texta umboðanna, sem stefnandi noti, um að afturköllun umboðsins skuli gerð skriflega og beint til stefnanda, samræmdist því ekki kröfum sem gerðar væru til umboða í lagagreininni og af hálfu stefnda, enda þurfi stefndi að fá upplýsingar um að heimild umboðsmanns sé niður fallin.

Þá sé því mótmælt að stefnda sé ekki heimilt að gera ríkari kröfur til skjala, bæði hvað varði form- og efni, en fram komi í lögunum. Með því að gera ríkari kröfur en lögin geri ráð fyrir hafi stefndi ekki með ólögmætum hætti valdið stefnanda tjóni. Yfirtaka Fjármálaeftirlitsins fyrir hönd íslenska ríkisins á rekstri stefnda hafi í engu breytt þeim kröfum sem stefndi geri til þeirra umboða sem hefði verið framvísað á afgreiðslustöðum stefnda af hálfu stefnanda.

Þá sé rangt að neitun stefnda á beiðnum stefnanda um millifærslur með tilvísun til ófullnægjandi umboða sé fyrirsláttur. Eins og fram komi í skilmálum um skuldabréf stefnda sé viðskiptavinum ávallt heimilt að greiða upp skuld sína og gildi það einnig um greiðslu inn á höfuðstól. Viðskiptamenn sem persónulega hafi óskað eftir því við stefnda, eða umboðsmenn með fullnægjandi umboð fyrir þeirra hönd, hafi greitt inn á höfuðstól lána hjá stefnda. Þá geti viðskiptamenn sjálfir greitt inn á höfuðstól lána sem eru hjá stefnda í gegnum Netbanka stefnda. Sýni það og sanni að stefndi mælist ekki gegn því að viðskiptavinir hans greiði lán sín upp hraðar en skilmálar lánsins geri ráð fyrir. Stefndi hafi auk þess greitt inn á höfuðstól lána hjá viðskiptamönnum sínum í þeim tilvikum er greiðsla hafi borist frá öðrum fjármálafyrirtækjum með þeim skilaboðum að greiða eigi millifærsluna inn á höfuðstól lána hjá viðskiptamönnum. Stefndi hafi ekki upplýsingar um hvaða kröfur aðrar fjármálastofnanir geri til umboða sem heimili úttektir af reikningum viðskiptamanna sinna.

Þá sé ekki rétt hjá stefnanda að viðskiptamenn stefnanda (og stefnda) þurfi ekki að hafa samband við stefnda persónulega í hvert sinn sem aukainnborgun eigi að fara inn á höfuðstól lána. Úttekt af reikningum viðskiptamanna stefnda sé heimil á grundvelli umboða, uppfylli umboðin skilyrði laga og séu gild að mati stefnda. Umboðsmenn með gild umboð geti tekið út af reikningum fyrir hönd viðskiptamanna. Tölvukerfi stefnda bjóði hins vegar ekki upp á að sjálfvirk og regluleg innborgun fari inn á höfuðstól lána viðskiptamanna. Af því leiði, eins og fram komi í tölvupósti starfsmanns stefnda til starfsmanns stefnanda 19. september 2008, að ef greiða eigi aukainnborgun reglulega og sjálfkrafa, þannig að viðskiptamenn eða umboðsmenn þurfi ekki að hafa samband í hvert sinn, inn á höfuðstól lána þurfi að breyta skilmálum lána og kosti það 10.000 krónur. Viðskiptamenn greiði hins vegar ekki kostnað við að greiða inn á höfuðstól láns þegar þeir eða umboðsmaður þeirra hafi samband og óski eftir að greiða inn á höfuðstól, nema samið hafi verið við lántökuna um uppgreiðslugjald sem byggðist þá á gjaldskrá og samningi milli stefnda og viðskiptamanns.

Stefndi mótmælir því að í synjun á beiðni stefnanda um framkvæmd millifærslu felist óréttmætir viðskiptahættir gagnvart lántakendum samkvæmt lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Auk þess taki umrædd lög ekki til starfsemi stefnanda og eiga því ekki við í þessu máli.

Stefndi krefjist sýknu af viðurkenningarkröfu stefnanda. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefndi hafi með ólögmætum og saknæmum hætti valdið honum tjóni. Stefndi hafi þvert á móti sýnt vönduð vinnubrögð með því að gera ríkar kröfur til þeirra umboða sem notuð eru í viðskipum við stefnda. Stefndi geri kröfur um að umboðin uppfylli lágmarkskröfur sem gerðar eru til umboða í lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og að þau umboð sem komið er með til stefnda séu fullnægjandi að mati stefnda. Þetta geri stefndi til þess að gæta öryggis innlána viðskiptamanna sinna. Kröfur þessar væru gerðar til hagsbóta fyrir viðskiptamenn stefnda, svo stefndi geti sem fjármálafyrirtæki staðið undir þeim trúnaðarskyldum sem á honum hvíldu varðandi vörslu upplýsinga og fjármuna viðskiptavina.

Stefnanda verði að sýna fram á að um skaðabótaskyldan verknað sé að ræða af hálfu stefnda. Auk þess verði stefnandi að sýna fram á tjón sem verði rakið til ólögmætrar háttsemi stefnda. Stefnandi hafi hvorugt gert. Skaðabótakrafa stefnanda sé byggð á því að um löglausa afstöðu stefnda sé að ræða við að synja stefnanda um millifærslu. Stefndi mótmæli þessu. Engin lagaskylda hvíli á stefnda að framkvæma millifærslur af reikningum viðskiptavina, enda byggðist sú þjónusta á samningum milli annarra en stefnda. Stefndi geri ríka kröfu til skjalagerðar og sönnunarfærslu til þess að tryggja að upplýsingar og fjármunir viðskiptamanna rati ekki í hendur óviðkomandi aðila. Of vægar kröfur af hálfu stefnda gætu þvert á mót leitt til skaðabótaskyldu stefnda þar sem ríkar kröfur væru gerðar í lögum til stefnda sem fjármálafyrirtækis um vönduð vinnubrögð.

Stefndi vísi máli sínu til stuðnings til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 2. mgr. 25. gr. og 80. gr. Auk þess vísi stefndi til ákvæða laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þá vísi stefndi til almennra reglna skaðabótaréttarins um bótaskyldu vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi, ákvæða laga um neytendalán nr. 121/1994 og laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936.

Varðandi kröfu um málskostnað sé vísað til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. og 130. gr. Um kröfu stefnda um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Frávísunarkrafa stefnda er byggð á því að stefnandi hafi ekki gert grein fyrir tjóninu sem stefnandi krefst í málinu að viðurkennt verði að stefndi beri skaðabótaábyrgð á gagnvart honum. Í stefnu er því lýst hvernig stefnandi telur að hann hafi orðið fyrir tjóni sem rakið verði til þess að starfsmenn stefnda hafi neitað að millifæra af reikningum viðskiptamanna inn á lán sem þeir höfðu hjá stefnda. Tjónið telur stefnandi vera vegna þjónustugjalda sem hann hafi átt rétt á samkvæmt samningum við viðskiptavinina. Stefnandi hafi ekki getað innheimt þau vegna þess að honum hafi ekki verið fært að veitt þá þjónustu, sem samningarnir geri ráð fyrir, vegna synjunar starfsmanna stefnda á að framkvæma millifærslur, eins og hér að framan hefur verið lýst. Einnig hafi tjón orðið vegna þess að viðskiptamenn hafi sagt upp þjónustusamningum. Viðurkenningarkrafa stefnanda verður aðeins talin ná til þess tjóns sem þannig er lýst af hálfu stefnanda en ekki til annars tjóns, svo sem meints tekjutaps stefnanda vegna uppsagna á öðrum samningum en þjónustusamningum um milligöngu stefnanda um að greiða niður höfuðstól lána.

Telja verður að stefnandi hafi sýnt fram á með viðhlítandi hætti að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni og að hann hafi lýst því nægilega hvernig það hafi orði. Stefnandi hefur einnig sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr þeirri kröfu sem hann gerir í málinu. Sönnun um tjónið þarf hins vegar ekki að liggja fyrir til þess að stefnandi geti fengið úrlausn dómsins um viðurkenningarkröfu sína í málinu. Málið þykir með vísan til þessa nægilega reifað og telja verður að stefnandi hafi lagt fullnægjandi grundvöll fyrir viðurkenningarkröfunni. Ber því að hafna frávísunarkröfu stefnda.

Skilyrði þess að til skaðabótaskyldu geti stofnast er að tjón verði rakið til ólögmætrar háttsemi þess sem talinn er hafa valdið tjóninu. Eins og fram hefur komið neituðu starfsmenn stefnda að millifæra greiðslur af reikningum viðskiptamanna að beiðni stefnanda þrátt fyrir að stefnandi sendi umboð, sem hann taldi fullnægjandi, með beiðni um millifærslu. Af hálfu stefnda er vísað til þess að engar reglur hafi verið brotnar þegar beiðnum þessum var synjað. Synjun á millifærslum hafi því verið lögmæt. Umboðin hafi ekki verið fullnægjandi samkvæmt 13. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga en afturköllun á umboðum, sem starfsmönnum stefnanda er veitt, verði að beina til stefnda þar sem umboðinu hafi sérstaklega verið beint að honum sem þriðja manni. Umboðin hafi heldur ekki verið í samræmi við þær kröfur sem stefndi geri til umboða samkvæmt skilmálum um innlánsreikninga. Af hálfu stefnda er því lýst að umboðin hafi ekki verið fullnægjandi og ekki framvísað á þann hátt að unnt væri að staðreyna hvort sá sem umboðið var veitt væri sá sami og sendandi beiðninnar.

Samkvæmt því sem fram hefur komið í málinu verður að leggja til grundvallar við úrlausn þess að stefndi hafi talið að ekki væri fullnægt þeim skilmálum sem giltu um úttektir af reikningum þegar stefnandi sendi beiðni um millifærslu ásamt umboði í tölvupósti, eins og hér að framan hefur verið lýst. Verður að telja að stefndi hafi með vísan til þess sem þegar hefur komið fram fært fyrir þessu fullnægjandi rök. Stefnandi hefur heldur ekki sýnt fram á að háttsemi starfsmanna stefnda hafi af öðrum ástæðum verið ólögmæt. Er því ekki fallist á að synjun stefnda á að millifæra af reikningum viðskiptamanna inn á höfuðstól lána samkvæmt beiðni stefnanda hafi eingöngu verið fyrirsláttur, eins og haldið er fram af hálfu stefnanda, eða að fyrir henni hafi skort haldbær rök.

Telja verður að ekki hafi verið sýnt fram á að brotnar hafi verið reglur með því að synja um millifærslu af reikningum viðskiptamanna hjá stefnda inn á lán sem þeir höfðu þar á þann hátt að leitt geti til skaðabótaskyldu af hálfu stefnda eins og stefnandi krefst að viðurkennt verði. Með vísan til þess ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Arion banki hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Sparnaðar ehf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf