T-729/2020

Úrskurður

Mál þetta barst dóminum þann 12. nóvember 2020 með bréfi sóknaraðila, dagsettu þann sama dag. Sóknaraðilar eru Landvernd, [...] og Héraðsnefnd Árnesinga bs, [...], en varnaraðili er Sýslumaðurinn á Suðurlandi, [...]. Þá varðar mál þetta einnig hagsmuni Íslenska bæjarins ehf., [...].

Af hálfu sóknaraðila er þess krafist að ákvörðun þinglýsingastjórans á Suðurlandi frá 22. október 2020 um að synja kröfu sóknaraðila um leiðréttingu á þinglýsingabók verði felld úr gildi og að þinglýsingastjóra verði gert að afmá úr þinglýsingabók erfðaskiptayfirlýsingu, dagsetta 22. október 1975, þinglýsingarnúmer 433A0000072732 og síðari framsöl eignarréttar, nauðungarsöluafsal, dagsett 7. desember 2004, þinglýsingarnúmer 433X005026/2004 og afsal dagsett 8. júní 2018, þinglýsingarnúmer 447A004863/2018 vegna eignarinnar Öndverðarnes 2, lóð, fasteignanúmer F2208648.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Málið var þingfest 14. desember sl. og tekið til úrskurðar þann 12. janúar sl. Ekki fór fram munnlegur málflutningur í málinu.

Málavextir

Þann 11. september sl., var þess krafist af hálfu sóknaraðila að erfðaskiptayfirlýsing, sem þinglýst var á jörðina Öndverðarnes 2 í Grímsnes og Grafningshreppi sem og síðari framsöl, yrðu afmáð úr þinglýsingabók með vísan til 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Þá var þess og krafist að ef ekki yrði orðið við kröfu um leiðréttingu að krafa þess efnis yrði þinglýst á hina umdeildu eign í samræmi við 2. mgr. 27. gr. sömu laga. Þann 22. október 2020 hafnaði þinglýsingastjóri báðum kröfum sóknaraðila.

Samkvæmt greinargerð sóknaraðila eiga sóknaraðilar saman jörðina Öndverðarnes 2 í Grímsnes og Grafningshreppi, fnr. 2207209. Jörðina hafi þeir fengið að gjöf frá M-kk-þgf J-kk-þgf bónda, með gjafabréfi undirrituðu 1. febrúar 1973, sem móttekið var til þinglýsingar þann 15. desember 1975. Kom fram í bréfinu að ekki mætti skerða landareignina heldur bæri að varðveita hana samfellda með landgræðslu og náttúruverndarsjónarmiðum fyrir augum.

Kveða sóknaraðilar að á jörðinni standi hús í eigu Íslenska bæjarins ehf. en svo virðist sem stofnuð hafi verið lóð út úr jörðinni Öndverðarnesi 2, og hún skráð eign Íslenska bæjarins ehf., án heimildar landeigenda, þ.e. sóknaraðila. Beri lóðin heitið Öndverðarnes 2 lóð, fnr. 2208646, og sé skráð 10.000 m2 að stærð. Þá kveða sóknaraðilar að á lóðina sé þinglýst erfðaskiptayfirlýsingu með athugasemd um að eignarheimild vanti.

Meðal gagna málsins er erfðaafsal, dagsett 22. október 1975, sem móttekið var til þinglýsingar þann 14. janúar 1976 og hefur nú þinglýsingarnúmerið 433A0000072732. Í erfðaafsalinu segir „hefur sumarbústaður […] með tilheyrandi eignarlóð í Öndverðarneslandi, Grímsnesi, Árnessýslu, fallið í arf til sonar arfláta […] eignin með tilheyrandi eignarlóð er að fasteignamati kr. 341.000.. Erfðaafsali þessu óskast þinglýst sem eignarheimild erfingjans […]“ Þá ber hið framlagða skjal með sér, sem og framlagt veðbókarvottorð umræddrar fasteignar, að skjalinu hafi verið þinglýst, með svofelldri athugasemd: „Eigi verður séð að umræddrar eignar sé getið í veðmálaregistri Árnessýslu.“

Þá liggur og frammi afsal sem þinglýst var þann 8. desember 2004, þar sem fasteignin Öndverðarnes 2, fnr. 2208648, var seld nauðungarsölu, en á því er svofelld athugasemd „Lóðarréttindi eru óviss“.

Loks liggur frammi kaupsamingur og afsal þar sem fasteignin Öndverðarnes 2, Grímsnes og Grafningshreppi, landnúmer 170095, fastanúmer 2208648 er afsöluð Íslenska bænum ehf., og virðist umræddu skjali hafa verið þinglýst athugasemdalaust, þann 4. desember 2018.

Samkvæmt gögnum málsins var kröfu sóknaraðila um leiðréttingu skv. 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978, hafnað á þeim grundvelli að þar sem framangreindar athugasemdir kæmu fram á veðbókarvottorði eignarinnar, mætti grandlausum vera ljóst að vafi léki á lóðarréttindum eignarinnar. Hvað varðaði kröfu sóknaraðila að fá kröfu um leiðréttingu þinglýsta á eignina, skv. 2. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga, var ekki fallist á að umrædd færsla væri efnislega röng, þar sem athugasemd hefði verið gerð við þinglýsinguna, líkt og áður greinir. Var það mat þinglýsingastjóra að ekki yrði séð hvaða atvik er varða þinglýsinguna gætu horft sóknaraðilum til réttarspjalla og kröfu þeirra því hafnað.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðilar byggja kröfur sínar á því að útgefanda erfðaafsalsins hafi brostið heimild til að ráðstafa lóð úr landi sóknaraðila og úr því verði ekki bætt með athugasemd í þinglýsingabók. Vísa sóknaraðilar til þess að framangreind lóð, Öndverðarnes 2 lóð, hafi verið stofnuð fyrir mistök í þinglýsingabók. Landið sem húsið stendur á sé alfarið í eigu sóknaraðila enda hafi það aldrei verið skilið frá jörðinni. Þá kveða sóknaraðilar erfðaskiptayfirlýsingu þá sem þinglýst er á lóðina, sem og síðari yfirlýsingar, ekki styðjast við neina heimild frá eigendum jarðarinnar, hvorki núverandi né fyrrverandi eigendum. Þá séu engar heimildir er styðji stærð lóðarinnar, sem virðist úr lausu lofti gripin. Loks sé framangreind erfðaskiptayfirlýsing í ósamræmi við gjafabréf M-kk-ef J-kk-ef um að landið skuli varðveita óskipt. Telja sóknaraðilar að rétt hefði verið að vísa erfðaskiptayfirlýsingunni frá þinglýsingu þegar í upphafi samkvæmt 2. mgr. 7. gr., sbr. 24. og 25. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978.

Málsástæður og lagarök þinglýsingastjóra

Samkvæmt framlögðum athugasemdum þinglýsingarstjóra, Sýslumannsins á Suðurlandi, er á því byggt að ekki séu efni til að verða við kröfu sóknaraðila, þar sem umræddum skjölum hafi verið þinglýst með athugasemd sem fram komi á veðbókarvottorði eignarinnar og því megi grandlausum aðilum vera ljóst að óvissa sé um lóðarréttindi eignarinnar.

Enn fremur vísar þinglýsingastjóri til þess að fyrrgreindu erfðaafsali hafi verið þinglýst í tíð eldri laga, nr. 30/1928. Á þeim tíma hafi framkvæmdin verið með þeim hætti að samkvæmt 9. gr. laganna skyldi þinglýsingastjóri rannsaka hvort útgefandi skjals hefði þinglýsta eignaheimild. Ef brestur væri á því hafi þinglýsingastjóra verið heimilt að þinglýsa skjali en borið að rita á það athugasemd vegna heimildarbrestsins. Hafi þetta verið gert í tilviki hins títtnefnda erfðaafsals, sem hafi jafnframt verið það fyrsta sem þinglýst hafi verið vegna eignarinnar og þess valdandi að eignin var gerð að sérstakri eign í veðmálabókum. Í þingfestingunni hafi ekki falist mistök, heldur hafi hún þvert á móti verið í samræmi við þágildandi löggjöf.

Málsástæður og lagarök Íslenska bæjarins ehf.

Í framlögðum gögnum frá varnaraðila, Íslenska bænum ehf., kemur fram að varnaraðilinn hafi eignast fasteignina, þ.e. sumarhús, nánar tiltekið torfbæ, sem standi á sérgreindri lóð úr landi Öndverðarness II, landnr. 170095, fnr. 2208645 [sic], með afsali sem þinglýst var 4. desember 2018. Hyggist varnaraðili ráðast í uppgerð og þar með varðveislu á umræddum torfbæ. Kveður varnaraðilinn lóðina sem sumarhúsið standi á hafa verið stofnaða út úr jörðinni Öndverðarnesi II, landnr. 168300, og vera 10.000 fm að stærð. Hafi núverandi eigendur gengið á landið í þeim tilgangi að setja niður merki lóðarinnar, þar sem aldrei hafi verið búið að setja niður hnit og í framhaldi hafi verið útbúinn lóðaruppdráttur, sem tekið hafi mið af þeim girðingum sem enn standa, leifum af girðingum og trjágróðri sem fyrri eigandi hafi reist nærri lóðarmörkum. Kveður varnaraðili að áður en til framkvæmda komi verði að liggja fyrir samkomulag um aðgengi að lóðinni, en slóði liggi að henni í gegnum jörð Öndverðarness II.

Kveður varnaraðilinn V-kk-þf K-kk-þf hafa tjáð sér að Ó-kk-nf K-x-x, sem tilgreindur er arfláti í hinu umdeilda erfðaafsali, hafi árið 1942 samið við Á-kk-þf J-kk-þf, bónda á Alviðru í Ölfushreppi, um kaup á einum hektara lands úr jörðinni Öndverðarnesi 2 í Grímsneshreppi, sem Á-kk-nf hafi jafnframt verið eigandi að. Umrætt land liggi í ílangri spildu meðfram bökkum Sogsins. Hafi landið verið afmarkað með girðingu til norðurs og suðurs, með stíg til austurs og ánni til vesturs. Þá kveður varnaraðilinn landið hafa verið mælt út, sennilega í kringum 19568.

Byggir varnaraðilinn á því að þó lóðin, sem varnaraðilinn kveður heita Laxabakka, hafi ekki verið til í veðmálabók sýslumanns sé það engin sönnun á eignarrétti sóknaraðila, einungis þess að aldrei hafi neinu verið þinglýst á hana. Kveður varnaraðilinn umrædda lóð aldrei hafa verið skráða eign sóknaraðila og telji sóknaraðilar sig eiga tilkall til hennar verði þeir að þinglýsa heimildarbréfi þar að lútandi.

Forsendur og niðurstaða

Af gögnum málsins má vera ljóst að ágreiningur er uppi milli sóknaraðila annars vegar og varnaraðilans Íslenska bæjarins ehf. hins vegar er varðar tilvist lóðarinnar Öndverðarness 2, fnr. 2208646, stofnun hennar og eignarhald.

Ekki liggja í máli þessu frammi gögn er varða skráningu hinnar umdeildu fasteignar í fasteignaskrá eða hvernig staðið var að stofnun lóðarinnar að öðru leyti. Þó er ljóst að það er hvorki nú, né á þeim tíma sem hinu umdeilda erfðaafsali var þinglýst, í verkahring sýslumanns að halda utan um skráningu fasteigna sem slíka, sbr. nú lög nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Málatilbúnaður sóknaraðila verður ekki skilinn með öðrum hætti en svo að þeir telji þinglýsingastjóra með þinglýsingu hins umdeilda erfðaafsals hafa stofnað nýja fasteign, sem eigi með réttu að vera hluti af fasteign sóknaraðila. Aftur á móti kveður varnaraðili Íslenski bærinn ehf., umrædda fasteign með réttu vera sína eign. Varðar ágreiningur aðila að þessu leyti efnisrétt eignarréttar, sem ekki verður skorið úr um á grundvelli þinglýsingalaga nr. 39/1978.

Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að sóknaraðilar hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurð um kröfur sínar í máli þessu og verður þeim því hafnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð :

Kröfu sóknaraðila, Landverndar og Héraðsnefndar Árnesinga bs., er hafnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf