E-30/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 28. febrúar sl. er höfðað 20. desember 2011. Stefnandi er þrotabú HK húseigna ehf., Ránargötu 18, Reykjavík en stefndi er TM fé ehf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1. Að rift verði með dómi greiðslum HK húseigna ehf. til stefnda, samtals að fjárhæð 182.322.501 krónu sem greiddar voru samkvæmt kaupsamningi dags. 5. júní 2009 með andvirði 15 íbúða í húsinu nr. 12 við Tjarnarbraut í Reykjanesbæ, til greiðslu á skuld.

2. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 182.322.501 krónu í bætur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 82.322.501 krónu frá 5. júní 2009 til 9. nóvember 2009, en af 182.322.501 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst hann málskostnaðar.

Stefnandi mótmælir varakröfu stefnda um skil íbúða gegn greiðslu.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður en til vara krefst hann þess, fallist dómurinn á riftunarkröfu stefnanda, að hann verði sýknaður af bótakröfu og aðeins dæmdur til að skila aftur til stefnanda íbúðunum að Tjarnabraut 12, Reykjanesbæ, fastanúmer: 228-6988, 228-6991, 228-6992, 228-6989, 228-6990, 228-6993, 228-6994, 228-6995, 228-6996, 228-6997, 228-6998, 228-6999, 228-7000, 228-7001 og 228-7002 gegn greiðslu á 55.631.000 krónum vegna verðmætisaukningar eignanna. Til þrautavara krefst hann þess að bótakrafa stefnda verði lækkuð og dráttarvextir ekki dæmdir fyrr en frá dómsuppsögudegi. Þá krefst hann málskostnaðar.

Mál þetta var áður dómtekið 31. október 2013 en sá dómari sem þá fór með málið forfallaðist áður en dómi var lokið á það. Málinu var úthlutað þeim dómara sem nú fer með það 1. febrúar sl.

I

Stefnandi var dótturfélag VBS fjárfestingarbanka hf. og alfarið í eigu bankans. VBS fjárfestingarbanki hf., var tekinn til slitameðferðar 9. apríl 2010 eftir reglum B hluta XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Telst 3. mars 2010 vera frestdagur í skilningi 2. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002. Stefnandi sótti um greiðslustöðvun með beiðni 1. desember 2010. Félaginu var veitt greiðslustöðvun til 15. febrúar 2011. Félagið fór fram á gjaldþrotaskipti á búi sínu og var fallist á þá beiðni með úrskurði 18. mars 2011. Frestdagur við gjaldþrotaskiptin er 1. desember 2010. Stefndi er dótturfélag Tryggingarmiðstöðvarinnar hf. og að öllu leyti í eigu þess félags.

Tryggingamiðstöðin hf. er tryggingarfélag. Samkvæmt greinargerð stefnda rekur umrætt félag jafnframt þá hliðarstarfsemi að ávaxta fjármuni sína. Liður í þessari starfsemi hafi verið að veita fjármálafyrirtækjum peningamarkaðslán til skamms tíma til þess að mæta lausafjárþörf þeirra. Hinn 22. september 2008 hafi Tryggingarmiðstöðin hf. veitt VBS fjárfestingarbanka hf. peningamarkaðslán að fjárhæð 2.544.537.668 krónur. Gjalddagi lánasamningsins hafi verið 6. október 2008. VBS fjárfestingarbanki hf. hafi ekki getað staðið í skilum með peningamarkaðslánin.

Í málinu liggur fyrir samningur frá 18. maí 2009 milli VBS fjárfestingarbanka hf. og stefnanda annars vegar og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og stefnda hins vegar. Með samningnum voru samkvæmt efni hans lögð drög að uppgjöri á þeirri skuld VBS fjárfestingarbanka hf. við Tryggingamiðstöðina hf. sem fyrr er nefnd og er hún í samningnum sögð nema 2.817.787.657 krónum miðað við 31. mars 2009. Skyldi skuldin greidd með eftirfarandi hætti:

1. Með kaupum á veðskuldabréfum eða með öðrum hætti

197.500.000 krónur

2. Með fasteignum samtals

418.179.443 krónur

3. Með hlutabréfum í MP banka og Hraunbjargi ehf.

700.000.000 krónur

4. Með hlutabréfum í VBS fjárfestingarbanka hf.

300.000.000 krónur

5. Með nýju veðskuldabréfi útgefnu af VBS fjárfestingarbanka hf.

1.202.108.214 krónur

Mælt var fyrir um að vextir eftir 31. mars 2009 bættust við skuldabréf samkvæmt lið 5 hér að framan.

Sá þáttur samkomulagsins sem varðar þá kröfu sem gerð er í þessu máli er hluti af þeim fasteignaviðskiptum sem nefnd eru í grein 2. Segir í samningnum að Tryggingamiðstöðin hf. og stefndi muni í tengslum við uppgjörið kaupa fasteignir af stefnanda. Samtals sé kaupverðið 1.142.255.800 krónur sem greiðist að hluta með yfirtök skulda við Íbúðalánasjóð að fjárhæð 724.076.357 krónur. Fram kemur að Tryggingamiðstöðin samþykki skuldskeytingu að hluta á láninu til VBS fjárfestingarbanka hf. til seljanda fasteignanna, stefnanda, og eins samþykki VBS fjárfestingarbanki hf. framsal hluta lánsins til stefnda svo skuldajöfnun sé möguleg við hluta af kaupverði fasteignanna.

Í samningnum greinir að stefndi samþykki að kaupa fasteignir sem upp eru taldar miðað við 31. mars 2009 sem dagsetningu kaupa. Var hér um að ræða samtals 26 íbúðir í Kópavogi auk þeirra 15 íbúða í Reykjanesbæ sem mál þetta varðar. Í samningnum er tilgreint að stefndi muni kaupa 15 íbúðir í byggingu við Tjarnarbraut 12 í Reykjanesbæ sem afhendast muni fullbúnar samkvæmt skilalýsingu í september 2009. Kaupverð skuli vera 347.094.000 krónur og skildi greiðast með yfirtöku stefnda á áhvílandi veðskuldum stefnanda við Íbúðalánasjóð að fjárhæð 163.601.088 krónur, með skuldajöfnun við skuld seljanda við stefnda að fjárhæð 83.492.912 krónur miðað við 31. mars 2009 og með skuldajöfnun við skuld stefnanda við stefnda að fjárhæð 100.000.000 krónur við afhendingu íbúðanna. Frá 31. mars 2009 og fram að afhendingu íbúðanna skuli framangreind skuld að fjárhæð 100.000.000 krónur bera sömu vaxtakjör og veðskuldabréf skv. grein 1.5 í samningi aðila og skuli VBS fjárfestingarbanki hf. greiða Tryggingamiðstöðinni hf. á afhendingardegi áfallna vexti vegna tímabilsins frá 31. mars 2009 fram að afhendingardegi. Reynist aðrar skuldir áhvílandi á framangreindum fasteignum komi þær til lækkunar á þeirri fjárhæð sem komi til skuldajöfnunar. Þá er tilgreint að gerður verði kaupsamningur m.a. um umræddar 15 íbúðir.

Síðastnefndur kaupsamningur var gerður 5. júní 2009 og var greiðslufyrirkomulag og afhendingartími sá sami og gerð er grein fyrir hér að framan. Bar að afhenda íbúðirnar í samræmi við skilalýsingu sem fylgdi með kaupsamningi. Viðauki var gerður við kaupsamning 9. nóvember 2009 sem kvað á um skil íbúðanna hið fyrsta og í því ástandi sem þær þá væru í. Liggur fyrir að með því var vikið frá skilalýsingu. Afsöl voru gefin út fyrir íbúðunum 26. nóvember 2009.

Í málavaxtalýsingu stefnanda er til þess vísað að með samkomulaginu 18. maí 2009 hafi átt sér stað skuldskeyting þannig að stefnandi hafi yfirtekið hluta skuldar móðurfélags síns VBS fjárfestingarbanka hf. Stefndi telur aftur á móti í málavaxtalýsingu sinni í greinargerð að aldrei hafi verið gengið frá slíkri skuldskeytingu og að líta verði svo á að umrædd verðmæti hafi gengið frá stefnanda til VBS fjárfestingarbanka hf. þaðan til Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og loks til stefnda.

Vísar stefndi um þetta atriði m.a. til bréfs slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka hf. 10. febrúar 2012 þar sem Tryggingarmiðstöðinni hf. hafi verið tilkynnt um riftun samkomulags 18. maí 2009 um greiðslu skulda á milli Tryggingarmiðstöðvarinnar hf. og VBS fjárfestingabanka hf.

Í málinu liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns, K-kk-ef G. R-kk-ef byggingartæknifræðings og húsasmíðameistara. Í matsbeiðni var óskað mats á kostnaði við að koma umræddum 15 íbúðum að Tjarnarbraut 12 í Reykjanesbæ umsamið ástand og einnig hvert væri tjón vegna tapaðra leigugreiðslna vegna tafa á afhendingu. Um fyrra atriðið taldi matsmaður að heildarkostnaður væri 55.631.000 krónur en hið síðara að tjón næmi 7.490.000 krónum.

II

Við munnlegan málflutning kom m.a. fram hjá stefnanda að hann mótmælti því að málið hefði verið of seint höfðað. Þá kvaðst hann taka fram að í samræmi við bókanir í þinghöldum í málinu gerði hann ekki athugasemdir við efnislega niðurstöðu þeirrar matsgerðar sem fyrir liggi í málinu en hann mótmæli þó þeirri kröfu sem höfð sé uppi á grundvelli þeirrar niðurstöðu.

Í stefnu málsins kemur fram að stefnandi telji að greiðslur þær sem átt hafi sér stað með afhendingu umræddra íbúða feli í sér óeðlilega ráðstöfun og að almenn skilyrði riftunar séu óumdeilanlega fyrir hendi. Byggir stefnandi á því að telja verði að greiðslur þessar hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og greiðslurnar hafi leitt til þess að eignir þrotamanns hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum og hafi því verið þeim til tjóns. Hafi greiðandi verið ógjaldfær þegar skuldin hafi verið greidd og stefnda í það minnsta mátt vera það ljóst.

Til umræddrar skuldar hafi ekki verið stofnað af hálfu stefnanda heldur af hálfu móðurfélags hans, VBS fjárfestingarbanka hf. sem hafi fengið peningamarkaðsinnlán hjá móðurfélagi stefnda. Stefndi og stefnandi hafi ekki átt nokkur viðskipti. Greiðslur hafi verið inntar af hendi frá VBS fjárfestingarbanka hf. inn á lánið, en þegar þarna hafi verið komið sögu hafi bankinn ekki haft önnur ráð til að greiða lánið. Stefnda hafi verið ljóst að raunverulegur skuldari væri ekki þess umkominn að greiða og hafi því afráðið að því virðist í samráði við skuldarann (VBS fjárfestingarbanka hf.) að stefnandi yfirtæki skuldina án þess að félagið væri þess umkomið að greiða hana með öðrum hætti en með greindum 15 íbúðum. Virðist sem skuldskeytingin hafi verið gerð í þeim eina tilgangi að afsala mætti íbúðunum sem mál þetta lúti að, til stefnda. Hér sé um óvenjulegan greiðslueyri skuldar að ræða.

Stefnda hafi mátt vera algerlega ljóst að stefnandi væri ógjaldfær, bæði þar sem móðurfélag hans, hinn eiginlegi skuldari, hafi verið ófær um að greiða og algert hrun hafi orðið í sölu nýrra íbúða. Þá hafi einnig komið í ljós að stefnandi hafi reynst ófær um að ljúka frágangi húsnæðisins á tilsettum tíma og samkvæmt viðauka við samning aðila frá 9. nóvember 2009 hafi stefndi tekið við íbúðunum í því ástandi sem þær hafi verið, enda skyldi afsal gefið út fyrir öllum íbúðunum til stefnda þá þegar. Grandsemi stefnda hafi því verið ótvíræð. Þessar aðstæður allar leiði til þess, að þessi ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg. Hér sé því um riftunarheimild að ræða með vísan til 141. gr. laga nr. 21/1991. Ljóst sé að möguleikar kröfuhafa til að fá fullnustu krafna aukist ef riftun nái fram að ganga. Krafist sé greiðslu bóta eftir almennum reglum sem svari til þeirrar fjárhæðar sem riftunin nái til með vísan til 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

Um lagarök sé byggt á ákvæðum laga nr. 21/1991. Nánar tiltekið vísist til ákvæða 141. gr. og 142. gr. laganna. Krafa um vexti sé studd við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndi kveðst byggja kröfur sínar á því að málið sé alls ekki jafn einfalt skuldauppgjör milli tveggja félaga eins og ætla mætti af stefnu og kveðst stefndi mótmæla málsástæðum stefnanda sem meira og minna haldlausum. Stefnandi byggi riftunarkröfu sína á 141. gr. laga nr. 21/1991. Um riftun samkvæmt þeirri lagagrein gildi sú grundvallarregla að sá sem krefjist riftunar verði að sanna að þau atvik sem greinin vísi til, hafi verið fyrir hendi. Fari því fjarri að stefnanda hafi tekist þessi sönnun í málatilbúnaði sínum. Stefnandi verði að sanna að Tryggingamiðstöðin hf. og stefndi hafi vitað eða mátt vita að stefnandi yrði ógjaldfær vegna þessarar ráðstöfunar. Stefnandi hafi hvorki sannað né fært líkur að því að Tryggingamiðstöðin hf. og/eða stefndi hafi verið grandsamir þegar ráðstöfunin hafi farið fram. Þvert á móti hafi atvik verið þannig að stefndi og Tryggingamiðstöðin hf. hafi verið í góðri trú um að stefnandi og VBS fjárfestingarbanki hf. ættu bjarta framtíð enda nýbúið að renna styrkum stoðum undir framtíð félagsins og þar með hagsmuni viðskiptavina, hluthafa og starfsfólks, eins og sagt hafi verið í tilkynningu frá VBS fjárfestingarbanka hf.

Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að mál þetta sé höfðað of seint. Stefnandi hafi verið úrskurðaður gjaldþrota hinn 18. mars 2011. Kröfulýsingarfresti hafi lokið 29. maí 2011. Í 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og fleira segi að ef höfða þurfi dómsmál til að koma fram riftun skuli það gert áður en sex mánuðir séu liðnir frá því skiptastjóri hafi átt þess kost að gera riftunarkröfuna. Frestur þessi byrji þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Frestur til að höfða mál þetta hafi því runnið út í síðasta lagi 29. nóvember 2011. Stefna í máli þessu hafi ekki verið árituð um birtingu fyrr en 20. desember 2011 eða tæpum mánuði eftir að frestur til málshöfðunar hafi runnið út. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Stefndi byggi kröfu sína um sýknu í öðru lagi á aðildarskorti skv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ljóst sé að VBS fjárfestingarbanki hf. og Tryggingamiðstöðin hf. hafi ætlað að stytta sér leið í skuldauppgjörinu 18. maí 2009 með því að gera stefnanda og stefnda að aðilum samkomulagsins. Þar segi: „TM samþykkir skuldskeytingu að hluta á láninu til VBS til seljanda fasteignanna (HK húseignir ehf.) og eins samþykkir VBS framsal hluta lánsins til TM fjár svo skuldajöfnun sé möguleg við hluta af kaupverði fasteignanna.“ Frá þessu hafi hins vegar aldrei verið gengið, eins og sjáist best á því að stefnandi hafi ekki lagt fram nein sönnunargögn um að þetta hafi nokkru sinni verið frágengið. Bréf slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka hf., 10. febrúar 2012, sanni hið gagnstæða sem stefndi haldi fram, enda sé slitastjórnin þar að lýsa yfir riftun á öllum kafla 1.2 í áður nefndu samkomulagi og vilji láta greiða sér andvirði allra fasteignanna sem stefndi hafi fengið frá VBS fjárfestingarbanka hf., þar með talið andvirði íbúðanna 15 við Tjarnabraut í Reykjanesbæ sem stefnandi sé í máli þessu að krefja um. Sýni þetta svart á hvítu að stefnandi hafi aldrei í raun orðið aðili að fyrrnefndu samkomulagi og hafi þeir gjörningar sem stefnandi telji sig vera að rifta því aldrei átt sér stað. Íbúðirnar 15 við Tjarnarbraut í Reykjanesbæ hafi því í raun farið frá stefnanda til VBS fjárfestingarbanka hf., þaðan til Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og loks frá því félagi til stefnda. Stefndi sé því ekki réttur aðili að kröfu stefnanda heldur beri stefnanda að beina kröfu sinni að VBS fjárfestingarbanka hf. Því beri að sýkna stefnda skv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Verði stefndi ekki sýknaður vegna aðildarskorts, sé sýknukrafa stefnda byggð á því að 141. gr. laga nr. 21/1991 eigi alls ekki við í þessu máli. Í umræddri lagagrein segi að krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði það til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn hafi verið ógjaldfær eða hafi orðið það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafi haft hag af henni hafi vitað eða hafi mátt vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Stefnandi hafi ekki verið á vanskilaskrá þegar umrætt samkomulag, 18. maí 2009 og kaupsamningurinn, 5. júní 2009, hafi verið gerð. Þvert á móti hafi stefnandi verið öflugt fasteignafélag sem hafi átt að minnsta kosti hátt á annað hundrað fasteigna um allt land. Það hafi því verið ómögulegt fyrir stefnda að gera sér grein fyrir því að sala á 41 fasteign gæti ráðið úrslitum um það hvort stefnandi væri gjaldfær eða ekki. Við mat á því beri að hafa í huga að stefnandi hafi átt verulegar eignir í sérhverri hinna afsöluðu íbúða og því hafi stefndi ekki haft ástæðu til að ætla annað en að sama gilti um allar aðrar fasteignir sem stefnandi hafi átt. Stefnandi hafi því virst bæði eignamikill og mjög vel gjaldfær.

Bendi stefndi á að líta verði til stöðu móðurfélags stefnanda á þessum tíma, en stefnandi hafi verið í 100% eigu VBS fjárfestingarbanka hf. og hafi haft það hlutverk að vista fasteignir þær, sem bankinn hafi átt og eignast. Það verði því að teljast afskaplega ótrúlegt að VBS fjárfestingarbanki hf. myndi láta þetta dótturfélag sitt lenda í greiðsluerfiðleikum.

Hinn 26. mars 2009, eða tæpum tveimur mánuðum áður en títtnefnt samkomulag hafi verið gert, hafi fjármálaráðuneytið tilkynnt að gengið hafi verið frá lánasamningi við Saga Capital fjárfestingarbanka hf. og VBS fjárfestingarbanka hf. og í framhaldi af því hafi sagt í tilkynningu frá VBS fjárfestingarbanka hf.:

„VBS fjárfestingarbanki hefur gengið frá samkomulagi við ríkissjóð til 7 ára vegna skuldbindinga bankans við Seðlabanka Íslands.

Með samkomulaginu er tryggt að ríkissjóður og þar með skattgreiðendur, fái að fullu greitt skuldbindingar þær sem VBS fjárfestingarbanki tókst á hendur vegna endurhverfra viðskipta við Seðlabankann. Auk þess mun samningurinn tryggja langtímafjármögnun á meginhluta skulda VBS fjárfestingarbanka, og þar með renna styrkum stoðum undir framtíð félagsins, hagsmuni viðskiptavina, hluthafa og starfsfólks.“

Þetta hafi verið þær upplýsingar sem Tryggingamiðstöðin hf. og stefndi hafi haft undir höndum þegar samkomulagið hafi verið gert. Í stefnu segi að „stefnda hafi mátt vera algerlega ljóst að HK húseignir ehf. hafi verið ógjaldfært, bæði þar sem móðurfélag þess, hinn eiginlegi skuldari, hafi verið ófær um að greiða og algert hrun hafi orðið í sölu nýrra íbúða“ séu alrangar og þeim sé mótmælt. Þessar fullyrðingar séu rangar að mati stefnda.

Stefndi og/eða Tryggingamiðstöðin hf. hafi hvorki vitað né mátt vita um ætlaða ógjaldfærni stefnanda og/eða VBS fjárfestingarbanka hf. á umræddum tíma. Áður hafi verið rakið samkomulag móðurfélags stefnanda við fjármálaráðuneytið í mars 2009 sem hafi átt að tryggja langtímafjármögnun á meginhluta skulda móðurfélags stefnanda og renna styrkum stoðum undir framtíð bankans, líkt og sagt hafi í tilkynningu frá bankanum. VBS fjárfestingarbanki hf. hafi, þegar samkomulagið og kaupsamningurinn hafi verið undirritaður, verið starfandi sem fjárfestingarbanki og hafi haft til þess starfsleyfi sem lánafyrirtæki frá Fjármálaeftirlitinu sbr. 3. tl. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Megintilgangur laga um fjármálafyrirtæki sé að hafa eftirlit með aðilum á fjármálamarkaði og þá sérstaklega þeim er veiti fjármálaþjónustu eins og henni sé lýst í 3. gr. laganna. Viðskiptavinir og viðsemjendur fjármálafyrirtækja eigi að geta treyst því að aðilar sem hafi starfsleyfi samkvæmt lögunum, uppfylli ströng skilyrði þeirra. Fjármálaeftirlitið hafi, er samkomulagið 18. maí 2009 og kaupsamningurinn 5. júní 2009 hafi verið undirrituð, hvorki afturkallað starfsleyfi VBS fjárfestingarbanka hf., né gert opinberlega athugasemdir við rekstur og/eða efnahag VBS fjárfestingarbanka hf. Á þessum tíma, maí og júní 2009, hafi því hvorki Tryggingamiðstöðin hf. né stefndi haft neina ástæðu til að ætla að stefnandi og/eða VBS fjárfestingarbanki hf. gætu ekki staðið undir skuldbindingum sínum eða væru ógjaldfærir.

Með samkomulaginu 18. maí 2009 hafi Tryggingamiðstöðin hf. ásamt stefnda verið að vinna sameiginlega með VBS fjárfestingarbanka hf. og stefnanda að uppgjöri á kröfum sínum þannig að það samrýmdist sem best hagsmunum allra aðila og aldrei hafi annað komið fram í þeim samskiptum en að rekstrarhæfi VBS fjárfestingarbanka hf. og þar með stefnanda, hafi verið tryggt til lengri tíma litið. Megi einnig til þess líta að samkomulagið hafi verið undirritað rúmu hálfu ári eftir að viðskiptabankarnir þrír hafi verið yfirteknir af Fjármálaeftirlitinu og á þeim tíma hafi ekki annað legið fyrir en VBS fjárfestingarbanki hf. og stefnandi yrðu reknir áfram í óbreyttri mynd. Tryggingamiðstöðin hf. og stefndi hafi mátt treysta því að VBS fjárfestingarbanki hf. myndi ekki skilja stefnanda eftir ógjaldfæran og að VBS fjárfestingarbanka hf. væri heimilt að ráðstafa eignum dótturfélags síns með þessum hætti, þ.e. að skilyrðum laga væri fullnægt eða myndi ella leggja þessu dótturfélagi sínu til eignir á móti þeim eignum sem runnið hafi til stefnda.

Þá lýsi það mjög vel því trausti sem Tryggingamiðstöðin hf. hafi haft á framtíð VBS fjárfestingarbanka hf. að félagið hafi verið reiðubúið til að taka hlutabréf í bankanum og skuldabréf útgefið af honum sem greiðslu fyrir meiru en helmingi krafna sinna samkvæmt samkomulaginu.

Loks beri að líta til þess að stefnandi hafi verið stofnaður og rekinn sem „þolinmóður fjárfestir“ til þess að halda utan um fasteignir þær sem VBS fjárfestingarbanki hf. eignaðist til að bankinn þyrfti ekki að selja þær strax. Verð á fasteignamarkaði á þeim tíma þegar gengið hafi verið til samninga skipti því engu við mat á skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, þar sem það hafi beinlínis verið tilgangur stefnanda að eiga fasteignirnar þar til hagstæðara yrði fyrir VBS fjárfestingarbanka hf. og stefnanda að selja þær.

Telji stefndi að með vísan til framangreinds verði því ekki talið að fullnægt sé skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 til þess að rifta grein 1.2.3. í samkomulagi Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og VBS fjárfestingarbanka hf. um greiðslu hins síðarnefnda á skuldum sínum við Tryggingamiðstöðina hf.

Þá beri að líta til þess að ekki hafi verið um að ræða greiðslu á skuld. Í raun hafi stefnandi selt stefnda umstefndar íbúðir og eignast í staðinn kröfu á móðurfélag sitt, VBS fjárfestingarbanka hf. á sama tíma. Um jafnræðisviðskipti milli málsaðila hafi því verið að ræða.

Stefndi byggi einnig á því að ef litið sé svo á að ráðstöfun sú, sem krafist sé riftunar á, teljist hafa verið greiðsla á skuld, þá hafi hún farið fram 10 mánuðum fyrir frestdag í VBS fjárfestingarbanka hf. og 19 mánuðum fyrir frestdag í stefnanda. Hún sé því ekki riftanleg samkvæmt grunnreglu 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og fleira.

Varakrafa stefnda sé byggð á 144. gr. laga nr. 21/1991. Þar segi að ef annar hvor aðila krefjist þess, skuli skila greiðslum í þeim mæli sem þær séu enn til, enda verði það gert án óhæfilegrar rýrnunar verðmæta. Jafna skuli greiðslur eftir því sem þurfi með peningagreiðslum.

Íbúðirnar séu allar enn í eigu stefnda og hafi alls ekki rýrnað í verði. Þvert á móti hafi stefndi lagt út í kostnað við að fullgera þær og koma þeim í íbúðarhæft ástand. Þær séu því, ef nokkuð er, verðmætari nú en þegar stefndi hafi tekið við þeim. Stefnandi yrði þá að jafna með peningagreiðslu þau aukaverðmæti sem hann fengi með þessum hætti. Undir rekstri málsins hafi stefndi aflað matsgerðar og í samræmi við niðurstöðu hennar beri stefnanda að greiða stefnda 55.631.000 krónur.

Þrautavarakrafa stefnda byggist á 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og fleira. Segi í þeirri málsgrein að fari riftun fram skv. 139. eða 141. gr. skuli sá sem hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum.

Í fyrrgreindu samkomulagi dagsettu 18. maí 2009, hafi samkvæmt grein 1.2.3. verið samið um að stefnandi afhenti íbúðirnar fullgerðar. Reyndin hafi orðið sú að stefnanda hafi ekki tekist að fullgera íbúðirnar og hafi stefndi tekið við þeim á byggingarstigi. Íbúðirnar hafi því verið til muna minna virði en greini í samkomulaginu og kaupsamningnum. Upphaflegt umsamið kaupverð endurspegli því ekki þann „hag“ sem stefnandi telji stefnda hafa haft af ráðstöfuninni. Þá sé til þess að líta að stefndi hafi haft verulegan kostnað af íbúðunum. Vísar stefndi um þetta atriði til niðurstöðu dómkvadds matsmanns sem liggi fyrir í málinu. Stefndi fari fram á, að fari svo að dómurinn fallist á riftun og neiti að heimila stefnda að skila íbúðunum, þá verði stefndi aldrei dæmdur til að greiða stefnanda hærri fjárhæð en nemi verðmæti íbúðanna á afhendingardegi.

Krafa um að dráttarvextir verði ekki dæmdir fyrr en frá dómsuppsögudegi byggist á því að stefnandi hafi ekki lagt fram nein sönnunargögn um ætlaðan „hag“ sem hann telji stefnda hafa haft af ráðstöfuninni og leggi þá sönnunarfærslu á stefnda. Með því hafi stefnandi ekki sannað kröfu sína og geti því ekki átt rétt á dráttarvöxtum frá fyrri tíma.

Málskostnaðarkrafa stefnanda byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafan um að tekið verði tillit til 25,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun við ákvörðun málskostnaðar byggist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum er gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefndi reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og sé honum því nauðsynlegt að þessa sé gætt við ákvörðun málskostnaðar.

IV

Mál þetta er höfðað 20. desember 2011 en kröfulýsingarfresti í þrotabú stefnanda lauk 29. maí 2011. Með lögum nr. 31/2010 sem tóku gildi 27. apríl það ár var bætt við XXVII kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. nýju ákvæði til bráðabirgða. Kom fram í 2. mgr. ákvæðisins að sex mánaða málshöfðunarfrestur í 148. gr. laganna skuli vera 12 mánuðir fram til ársloka 2012. Í samræmi við tilvitnað ákvæði til bráðabirgða er mál þetta ekki of seint höfðað.

Eins og ráða má af því sem að framan er rakið um viðskipti aðila var stefndi ekki í viðskiptasambandi við stefnanda áður en samningur 18. maí 2009 var gerður og stóð stefnandi ekki í skuld við stefnda. Í samræmi við fyrirætlanir sem lýst var í nefndum samningi framseldi stefnandi stefnda þær eignir sem um er deilt í máli þessu. Stefnandi ráðstafaði því nánar greindum eignum sínum til stefnda og er óumdeilt að sú ráðstöfun var gerð til að greiða hluta skuldar sem VBS fjárfestingarbanki hf. stóð í við Tryggingamiðstöðina hf. sem var móðurfélag stefnda. Engum gögnum er til að dreifa í málinu sem sýnt geti hvernig stefnandi og móðurfélag hans sömdu um endurgjald fyrir umrætt framsal eigna móðurfélaginu til hagsbóta. Það er mat dómsins að framangreind aðstaða geti ekki falið það í sér, eins og hér stendur á, að telja megi að stefndi hafi verið sá sem hag hafði af umræddri ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Verður að skýra ákvæði 141. gr. laganna, til samræmis við ákvæði 3. mgr. 142. gr. þeirra um greiðslu bóta, þannig að það sé forsenda riftunar á grundvelli þess að hún beinist að aðila sem unnt sé að telja hafa haft hag af ráðstöfuninni. Er skylda til greiðslu bóta á grundvelli ákvæðisins enda bundin við að aðili hafi haft hag af hinni riftanlegu ráðstöfun. Þegar á grundvelli framangreindra sjónarmiða er fallist á með stefnda að ekki hafi verið sýnt fram á í málinu að hann sé réttur aðili þess, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sem hér á við, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Verður af framangreindum ástæðum fallist á sýknukröfu stefnda. Með hliðsjón af þessum málsúrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti sú fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, TM fé ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, þrotabús HK húseigna ehf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 627.500 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf