E-1571/2014

I

Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 5. maí 2014 og þingfest 8. sama mánaðar.

Stefnendur eru dottir-design ehf., Kleifarseli 53, Reykjavík, og H-kvk-nf L-kvk-nf, Þingvaði 29, Reykjavík, en stefndu eru Loft 33 slf., Kirkjustétt 22, Reykjavík, og Living hönnun ehf., Kirkjustétt 22, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnenda eru eftirfarandi:

1.

Aðallega:

Stefnandi, dottir d-sign ehf., krefst þess að stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda 3.222.211 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. mars 2013 til greiðsludags, allt að frádregnum 1.657.302 krónum hinn 2. mars 2015.

Til vara:

Stefnandi, dottir d-sign ehf., krefst þess að stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda aðra lægri fjárhæð með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. mars 2013 til greiðsludags, allt að frádregnum 1.657.302 krónum hinn 2. mars 2015.

2.

Stefnandi, H-kvk-nf L-kvk-nf, krefst þess að stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða sér 900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að liðnum 30 dögum frá birtingu stefnu þessarar til greiðsludags.

3.

a) Stefnandi, dottir d-sign ehf., krefst þess að stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða sér málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi.

b) Stefnandi, H-kvk-nf L-kvk-nf, krefst þess að stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða sér málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi. Málskostnaður beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Dómkröfur stefndu eru eftirfarandi:

i. Stefndu krefjast þess aðallega að verða sýknuð af öllum kröfum stefnenda í máli þessu.

ii. Til vara er þess krafist að kröfur stefnenda verði lækkaðar verulega.

iii. Þá krefjast stefndu þess að stefnendur verði dæmdir óskipt til að greiða þeim málskostnað samkvæmt málskostnaðaryfirliti.

II

Því er lýst í stefnu að stefnandi, H-kvk-nf L-kvk-nf, hafi lokið MS-gráðu í arkitektúr frá arkitektaskólanum í Århus í Danmörku í júní 2005 og öðlast réttindi sem hönnuður, sbr. 25. gr. mannvirkjalaga nr. 160/2000, á árinu 2009. Stefnandi og eiginmaður hennar reki félagið dottir d-sign ehf. en það rekur blandaða starfsemi. Á þeim tíma sem máli skipti hafi stefnandi H-kk-ef selt út arkitektaþjónustu frá félaginu og veitt því afnotarétt af teikningum sínum í því skyni.

Óumdeilt er og ljóst af gögnum að stefndi, Loft 33 slf., er samlagsfélag, þar sem H-kk-nf F-kk-nf er samlagsaðili og Living hönnun ehf. er félagsaðili. Samkvæmt firmaskrá mun síðarnefnda félagið ekki hafa tilkynnt stjórn sína til skrárinnar en framangreindur H-kk-nf kemur fram fyrir hönd þess.

Óumdeilt er að stefnandi H-kvk-ef fékk haustið 2010 vinnuaðstöðu hjá stefnda, Lofti 33 slf., og vann þar skamma hríð. Ágreiningslaust er að þá var gerður samningur um að hún greiddi 32.000 krónur í leigu fyrir aðstöðuna. Stefnandi fékk að nýju vinnuaðstöðu hjá stefnda á árinu 2012. Við skýrslutöku fyrir dómi kvaðst stefnandi H-kk-ef hafa áritað arkitektateikningar fyrir H-kk-þf og hafi hún átt að fá 50.000 krónur fyrir hverja áritun. Kvað hún þær greiðslur hafa átt að ganga upp í leigugreiðslur. Gögn málsins bera með sér að stefnandi H-kvk-nf hafi þannig áritað fimm teikningar á árunum 2011 og 2012.

Í málinu liggur frammi hönnunaráætlun H-kk-ef F-kk-ef, dagsett 15. nóvember 2012, vegna hönnunar á skrifstofu Eimskipa í Bandaríkjunum. Kemur þar fram að áætlaðar séu 185 vinnustundir á 11.500 krónur, án virðisaukaskatts. Í stefnu er því lýst að þau stefnandi H-kvk-nf og H-kk-nf hafi unnið saman að verkefninu og hafi auk þess fundað með byggingarstjóra verksins í janúar 2013. Stefndu lýsa aðkomu stefnanda H-kvk-ef hins vegar þannig að hún hafi einungis útbúið þrívíddarmyndir með SketchUp hugbúnaði sem grundvallaðar hafi verið á hugmyndum H-kk-ef.

Óumdeilt er að H-kk-nf F-kk-nf fékk það verkefni að innrétta nýjan veitingastað Hamborgarafabrikkunnar á jarðhæð Hafnarstrætis 87-89 á Akureyri. Í stefnu er lýst samvinnu þeirra stefnanda H-kvk-ef og H-kk-ef að verkefninu og kveðst stefnandi H-kvk-nf hafa unnið þrívíddarteikningar og hluta af byggingarnefndarteikningum. Stefndu kveða aðkomu stefnanda H-kvk-ef hins vegar einungis hafa falist í gerð þrívíddarmynda með SketchUp hugbúnaði sem grundvallaðar hafi verið á hugmyndum H-kk-ef.

Ágreiningslaust er að H-kk-nf F-kk-nf og stefnandi H-kk-ef sátu fund með fulltrúum Keahótels ehf. 8. janúar 2013 vegna fyrirhugaðra breytinga á Hótel KEA á Akureyri. Í kjölfarið var gerður verksamningur milli stefnda, Lofts 33 slf., sem verksala, og Keahótels ehf., sem verkkaupa, dagsettur 11. janúar 2013. Samkvæmt samningnum tók stefndi, Loft slf., að sér, í samráði við verkkaupa, alla hönnun, á skilgreindu rými „lounge-bar/móttöku“ á Hótel KEA á Akureyri. Er í samningnum að finna tilgreiningu á því, sem verksali sér um, og þeirri vinnu, sem honum ber að leggja fram. Heildargreiðsla vegna verksins skyldi nema 3.900.000 krónum og samkvæmt framlagðri verkáætlun skyldi því lokið fyrir opnun staðarins 19. maí 2013. Ljóst er að verklok drógust fram í júní sama ár. Óumdeilt er að stefnandi H-kvk-nf vann að verkefninu þar til H-kk-nf vék henni úr hönnunarteymi verkefnisins 18. febrúar sama ár. Fram er komið að H-kk-nf fékk A til að hanna matseðil veitingastaðar hótelsins og var samið um að hún fengi greidda þóknun að fjárhæð 700.000 krónur vegna þess framlags.

Í stefnu er því lýst að stefnandi H-kk-ef hafi hannað útisvæði við Hótel KEA í þrívíddarforritinu SketchUp, H-kk-nf hafi hannað matsalinn, þ.m.t. þrjú hringlaga borð á því svæði. Hann hafi einnig hannað svæði merkt setkrókur/afþreying á teikningu en önnur svæði, svo sem barinn, setustofu í norðausturhorni og móttökuna hafi þau stefnandi H-kvk-nf og H-kk-nf unnið saman. Verkkaupi hafi ekki verið alls kostar ánægður með framangreinda tillögu og því hafi ný tillaga verið unnin.

Af hálfu stefnanda H-kvk-ef er því haldið fram að hún hafi gert eftirfarandi breytingar á fyrri tillögunni: Barinn hafi verið gerður að miðsvæði þar sem aðgengi var að honum frá báðum hliðum. Matsalnum hafi verið breytt og hafi hún skipt svæðinu upp í tvö svæði, annars vegar svæði, sem nefnt sé „dining“ í síðari tillögunni, og hins vegar svæði, sem á þeirri tillögu sé nefnt „lounge/dining“. Þá hafi hún komið fyrir bekk meðfram vegg á „dining“-svæðinu þar sem koma átti fyrir skápum aftan við bekkinn. Stefnandi H-kk-ef hafi sent H-kk-þgf tillögur sínar sem síðan hafi sent þær til Keahótels ehf.

Stefndu mótmæla lýsingum stefnenda á vinnuframlagi stefnanda H-kvk-ef. Er tiltekið í greinargerð stefndu að þær hugmyndir, sem að endingu hefðu verið notaðar í verkið, og langmesta vinnuframlagið hefðu stafað frá H-kk-þgf. Öll vinna stefnanda H-kvk-ef hefði verið unnin samkvæmt hugmyndum og forskrift hans.

Fyrir liggur að

kom frá upphafi einnig að vinnu vegna verkefnisins, ásamt stefnanda H-kvk-þgf og H-kk-þgf. Eftir að stefnandi H-kvk-nf hvarf frá verkefninu, fékk stefndi, Loft 33 slf., F-kk-þf Ó-kk-ef byggingaverkfræðing til þess að vinna bygginganefndar- og verkteikningar.

Í málinu liggur frammi tölvupóstur P-kk-ef L. S-kk-ef, framkvæmdastjóra Keahótels ehf., til F-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef hinn 12. febrúar 2013 þar sem fram kemur tillaga að fréttatilkynningu þar sem F-kvk-nf H-kvk-nf, stefnandi H-kvk-nf og H-kk-nf eru tilgreind sem hönnuðir að verkinu. Þá liggja einnig frammi tvær fréttatilkynningar frá framkvæmdastjóra Keahótels ehf. og er önnur þeirra dagsett 12. febrúar 2013 þar sem nöfn þeirra þriggja eru tilgreind sem nöfn hönnuða verksins. Í fréttatilkynningunni frá 19. sama mánaðar er stefnanda H-kvk-ef ekki getið sem hönnuðar verksins, heldur einungis tilgreind nöfn H-kk-ef og F-kvk-ef H-kvk-ef.

Lögmaður stefnenda ritaði stefnda bréf, dagsett 22. febrúar 2013 og krafðist þess m.a. að tilgreining hönnuða yrði leiðrétt og að staðfest yrði að höfundarverk stefnanda H-kvk-ef yrði ekki notað án hennar samþykkis, ásamt því að boðað var að reikningur vegna vinnu hennar yrði gefinn út. Tímaskýrsla fylgdi bréfinu. Lögmaður stefnda hafði samband við lögmann stefnenda í kjölfarið og funduðu lögmennirnir hinn 6. mars.

Lögmaður stefnenda ritaði bréf til Keahótels ehf. hinn 13. mars og krafðist þess m.a. að félagið staðfesti að höfundarverk hennar yrði ekki notað án hennar samþykkis og að það kæmi til viðræðna við hana um greiðslu skaðabóta vegna óheimillar birtingar teikninga hennar í netmiðlum og brots á sæmdarrétti hennar með því að nafns hennar væri ekki lengur getið í tengslum við fyrirhugaðar breytingar á hótelinu. Lögmaður Keahótels ehf. svaraði bréfinu með tölvupósti 19. mars 2013 og staðfesti þar að eftir kynninguna á Akureyri hefði H-kk-nf tilkynnt að H-kvk-nf væri ekki lengur hluti af hönnunarteymi verksala, þ.e. stefnda, Lofts 33 slf., og að síðari fréttatilkynningin hefði því byggst á upplýsingum frá verksala.

Hinn 20. mars 2013 gaf stefnandi, dottir d-sign ehf., út þrjá reikninga fyrir þeirri vinnu sem stefnandi H-kvk-nf hafði látið í té til stefnda, Lofts 33 slf., á vegum félagsins. Í aprílmánuði fyrirhuguðu málsaðilar að hittast í þeim tilgangi að reyna að ná samkomulagi um þóknun en ekki varð af þeim fundi. Lögmaður stefnenda var áfram í samskiptum við lögmann stefnda, Lofts 33 slf., um greiðslu reikninganna en fyrir liggur að krafa stefnanda, dottir d-sign ehf., fékkst ekki greidd á þeim tíma.

Lögmaður stefnenda sendi lögmanni Keahótels ehf. bréf föstudaginn 23. maí 2013 þar sem áréttað var að nýting teikninganna væri óheimil. Lögmaður Keahótels ehf. óskaði samdægurs eftir fresti fram yfir þá helgi til að bregðast við erindinu. Í framhaldi af þessu hafði lögmaður stefnda, Lofts 33 slf., samband við lögmann stefnenda og kvað stefnda myndu greiða það sem hann teldi hæfilega fjárhæð fyrir verkin þrjú. Lögmaður stefnenda kvaðst myndu taka við greiðslu sem innborgun og krefja um eftirstöðvar samkvæmt reikningunum í dómsmáli.

H-kk-nf F-kk-nf fékk F-kk-þf Ó-kk-þf byggingarverkfræðing til að gera breytingar á teikningum stefnanda H-kvk-ef og leggja þær inn til byggingaryfirvalda hinn 15. maí. Hinn 4. júní undirrituðu H-kk-nf, stefndi, Loft 33 slf., og stefnandi H-kk-ef samkomulag um að H-kvk-nf myndi undirrita endanlegar bygginganefndarteikningar af verkinu og að þær teikningar yrðu lagðar inn í nafni hennar og F-kk-ef hjá byggingaryfirvöldum. Jafnframt undirrituðu H-kk-nf, stefndi, Loft 33 slf., ásamt P-kk-þgf L. S-kk-þgf hjá Keahóteli ehf. yfirlýsingu sama dag þar sem þess var farið á leit að nafni H-kvk-ef yrði bætt inn í fréttir af breytingunum.

Hinn 18. júní 2013 ritaði lögmaður stefnda, Loft 33 slf., bréf til lögmanns stefnenda þar sem hann kvað umbjóðanda sinn myndu greiða umkrafða reikninga með fullnaðargreiðslu að fjárhæð 1.300.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Sú greiðsla barst ekki.

Hinn 18. september 2013 voru samþykktar hjá Akureyrarbæ endanlegar byggingarnefndarteikningar og er óumdeilt að stefnandi H-kvk-nf áritaði þær ekki.

Með matsbeiðni, sem lögð var fram við meðferð málsins 4. september 2014, var þess óskað að dómkvaddur yrði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til þess að svara eftirtöldum spurningum í tengslum við kröfugerð stefnenda:

1. Hvað telst sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu H-kvk-ef við þrívíddarmyndir í verkefninu fyrir Eimskip?

2. Hvað telst sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu H-kvk-ef við þrívíddarmyndir í verkefninu fyrir Hamborgarafabrikkuna?

3. Hvað telst sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir teikningu á útliti húss Hótels KEA, gerð framlagðra þrívíddarmynda og upplifunarveggs.

4. Þá var þess óskað að matsmaður fjallaði einnig um önnur atriði sem hann teldi máli skipta í tengslum við tilgreind álitaefni málsins.

S-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf, arkitekt og prófessor við Listaháskóla Íslands, var hinn 14. nóvember 2014 dómkvaddur til að framkvæma umbeðið mat og er matsgerð hans dagsett 16. janúar 2015. Samkvæmt niðurstöðum matsgerðarinnar eru eðlilegur tímafjöldi vegna vinnuframlags stefnanda H-kvk-ef við gerð þrívíddarmynda vegna Eimskipsverkefnisins talinn vera 14 klukkustundir og eðlilegt tímagjald 10.500 krónur, auk virðisaukaskatts. Að því er varðar spurningu nr. 2 er tekið fram í matsgerð að um sé að ræða gerð þrívíddarmynda af innra skipulagi veitingastaðarins Hamborgarafabrikkunnar og af ásýnd staðarins að utan. Taldi matsmaður að eðlilegur tímafjöldi við þessa vinnu næmi 20 klukkustundum og að eðlilegt tímagjald næmi 10.500 krónum, auk virðisaukaskatts. Loks var það niðurstaða matsmannsins að eðlilegur tímafjöldi við vinnu við teikningu á útliti hússins væri talinn 16 klukkustundir, vegna vinnu við gerð þrívíddarmynda 18 klukkustundir og vegna vinnu við upplifunarvegg 10 klukkustundir. Þá taldi matsmaður að eðlilegt tímagjald vegna þessara verkþátta væri 13.000 krónur, auk virðisaukaskatts, með vísan til þess að stefnandi H-kvk-nf hefði verið einn hönnuða verksins.

Ágreiningslaust er að stefndu greiddu 1.657.302 krónur vegna kröfu stefnanda, dottir d-sign ehf., hinn 2. mars 2015.

III

Stefnandi, dottir d-sign ehf., kveðst eiga kröfur á hendur stefnda, Lofti 33 slf., á grundvelli ógreiddra reikninga fyrir gerð uppdrátta og aðra þjónustu er Loft 33 slf. hafi selt til Keahótels ehf. Stefnandi, H-kvk-nf L-kvk-nf, eigi kröfur á hendur stefnda, Lofti 33 slf. vegna brots á höfundarétti hennar að arkitektateikningum. Stefndu hafi samþykkt að til hagræðis séu kröfur beggja stefnenda hafðar uppi í einu dómsmáli.

Samkvæmt skráningu í firmaskrá beri stefndi, Living hönnun ehf., ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum stefnda, Lofts 33 slf. Sé krafa á Living hönnun ehf. höfð uppi á þeim grundvelli.

Fáist ekki efndir dæmdrar kröfu hjá öðrum hvorum stefnda, áskilji stefnendur sér rétt til þess að krefja H-kk-þf F-kk-þf persónulega um þá fjárhæð er þeir kynnu að tapa af dómkröfunni, enda væri þá ljóst að hann hefði valdið þeim tjóni, m.a. með því að þiggja einn greiðslu frá verkkaupum en í upphafi hafi verið fyrirhugað að hann og stefnandi H-kvk-nf stæðu jafnfætis til ávinnings af þessum verkum.

Krafa samkvæmt 1. tölulið

Stefnendur kveða kröfu samkvæmt 1. tölulið í dómkröfum vera kröfu stefnanda, dottir d-sign ehf., sem byggð sé á reikningum nr. 105, 106 og 107, sem allir séu gefnir út hinn 20. mars 2013. Reikningarnir séu vegna útseldrar þjónustu þessa stefnanda að beiðni H-kk-ef F-kk-ef við verkefni fyrir verkkaupana Eimskipafélag Íslands hf., Hamborgarafabrikkuna og Keahótel ehf. Stefndi hafi verið aðili verksamnings við alla þessa verkkaupa og fól stefnanda að vinna með sér að verkefnum þessum.

Hvað varðar verkefnið fyrir Eimskip hafi stefnandi, H-kvk-nf L-kvk-nf, í upphafi gert ráð fyrir því að það yrði unnið af félagi sem hún og H-kk-nf F-kk-nf væru eigendur að. Úr því hafi ekki orðið og málsaðilar séu sammála um að stefnanda, dottir d-sign ehf., beri greiðsla sem undirverktaka í samningssambandi stefnda, Lofts 33 slf., samkvæmt verksamningi við Eimskip. Telur stefnandi, dottir d-sign ehf., að einnig sé samkomulag um að stefnanda beri þóknun samkvæmt tímagjaldi. Legið hafi fyrir að stefndi tæki 11.500 krónur fyrir hverja klukkustund, auk virðisaukaskatts. Þar sem aðilar hefðu ekki samið um annað tímagjald, beri stefnanda þóknun á grundvelli þessa tímagjalds. Tímagjaldið sé sanngjarnt og algengt í sambærilegum verkefnum.

Hvað varðar verkefnið fyrir Hamborgarafabrikkuna eigi hið sama við enda hefðu stefnandi og stefndi frá upphafi gert ráð fyrir því að það yrði unnið af félagi er stefnandi H-kvk-nf og H-kk-nf væru eigendur að. Úr því hafi ekki orðið og séu málsaðilar sammála um að stefnanda, dottir d-sign ehf., beri greiðsla sem undirverktaka í samningssambandi stefnda samkvæmt verksamningi við Hamborgarafabrikkuna. Telur stefnandi, dottir d-sign ehf., að einnig sé samkomulag um að stefnanda beri þóknun samkvæmt tímagjaldi. Með hliðsjón af því tímagjaldi, sem samið hafi verið um í verkefni fyrir Keahótel ehf., telji stefnandi, dottir d-sign ehf., að skilja verði samningssamband þeirra svo að tímagjald skuli vera hið sama og í því verkefni eða 10.500 krónur.

Loks hafi stefnandi H-kvk-nf og H-kk-nf reiknað með því að vinna verkefnið fyrir Keahótel ehf. í nafni félags sem þau væru bæði eigendur að. Úr því hafi ekki orðið og séu málsaðilar sammála um að stefnanda, dottir d-sign ehf., beri greiðsla sem undirverktaka í samningssambandi stefnda samkvæmt verksamningi við KEA. Telji stefnandi, dottir d-sign ehf., að einnig sé samkomulag um að stefnanda beri þóknun samkvæmt tímagjaldi. Stefndi og stefnandi hefðu komist að samkomulagi um að miðað skyldi við tímagjald að fjárhæð 10.500 krónur, enda sé það í samræmi við útseldan taxta í sambærilegum verkefnum.

Stefnandi, dottir d-sign ehf., taki fram að með því að H-kk-nf hafi tekið einhliða ákvörðun um að standa einn að verksamningum við framangreinda þrjá verkkaupa, hefði hann þar með skilgreint stöðu stefnanda, dottir d-sign ehf., sem undirverktaka Lofts 33 slf. og þar með skuldbundið það félag til að greiða dottir d-sign ehf. í samræmi við tímaframlag. Að því er varðar umkrafið tímagjald, leggi stefnandi, dottir d-sign ehf., áherslu á það, að vegna framangreindrar ákvörðunar hljóti stefndi, Loft 33 slf. að bera allan halla af því að ekki liggi fyrir skriflegur samningur um tímagjald.

Öll sú vinna sem stefnandi H-kvk-nf hafi innt af hendi á vegum stefnanda, dottir d-sign ehf., í þágu framangreindra verkefna hafi verið unnin að beiðni H-kk-ef F-kk-ef. H-kk-nf hafi óskað sérstaklega eftir þrívíddarteikningum, bæði fyrir Hamborgarafabrikkuna og fyrir Keahótel ehf. Hvað varðar Hamborgarafabrikkuna, sé þetta staðfest af verkkaupa, sbr. dskj. 46. Um leið og H-kvk-nf hafi unnið að þrívíddarteikningum fyrir hótelið, hafi hún unnið að hönnun útisvæðisins og útliti innréttinga en þessi atriði hafi birst í þrívíddarteikningunum.

Að því er varðar viðbáru stefnda, Lofts 33 slf., um að lítið hafi staðið eftir af hönnun stefnanda H-kvk-ef við útfærslu tillagnanna fyrir Keahótel ehf., kveður stefnandi stefnda þurfa að greiða án tillits til þess hvort þeirri hönnun, sem birst hafi í vinnu stefnanda H-kvk-ef, hafi síðar verið breytt eða ekki, þar sem samningssamband stefnda við verkkaupa hafi verið henni óviðkomandi eftir að H-kk-nf hafi sjálfur tekið ákvörðun um að vera einn í nafni stefnda, Lofts 33 slf., aðili að verksamningunum.

Rétt sé þó að fram komi að teikningar stefnanda af innanhússhönnun hótelsins hafi í raun verið notaðar við breytingar á innréttingu hótelsins, bæði hvað varði skipulagningu í grunnplani bæði innan- og utanhúss, litaval o.fl. Hvað varðar innanhússkipulag og það hvaða tillögur urðu ofan á í útliti staðarins sé tekið fram að H-kk-nf hefði viljað staðsetja móttöku upp að glugga en stefnandi H-kvk-ef hafi viljað hafa hana þar sem hún sé nú. Stefnandi hafi einnig átt hugmyndina að því að hafa verslun í útbyggingu í norðvesturhorni. Stefnandi hafi einnig átt hugmynd að lágum setbekk í veitingasalnum (merkt „dining“ á seinni tillögu) og lágum kollum og borðum í setustofu í norðausturhorni (merkt „lounge bar“ á síðari tillögu). Þrívíddarteikningarnar hafi verið notaðar af stefnda með því að afhenda þær Keahóteli ehf. til nota á kynningu fyrir blaðamenn á fundi 15. febrúar 2013 þar sem H-kk-nf F-kk-nf sést við kynninguna. Þrívíddarteikningarnar sé enn að finna á netinu í umfjöllun um breytingarnar á heimasíðu hótelsins og þær hafi einnig um tíma verið á heimasíðu Hamborgarafabrikkunnar. Byggingarnefndarteikningarnar hafi verið samþykktar af byggingaryfirvöldum og þær breytingar, sem hafi verið gerðar á þeim frá þeim tíma, séu óverulegar. Stuðlabergi á útisvæði hafi verið skipt út fyrir annað efni, gler sett í nokkrar hliðar og tröppur á svæði útiveitingastaðarins hafi verið einfaldaðar en grunnplanið sé hins vegar óbreytt. Því hafi stefndi veitt verkkaupa afnot af þeirri vinnu stefnanda sem falist hafi í þeim teikningum sem stefnandi vann fyrir stefnda.

Krafa samkvæmt reikningi 107 sé hófleg að teknu tilliti til þess að stefnandi H-kvk-nf hafi ekki fært til bókar þá tíma sem hún hafi unnið að tillögunum tveimur áður en verkefnið var í höfn.

Dómkrafa samkvæmt tölulið 1 sundurliðist þannig:

Reikningur nr. 105 vegna Eimskips kr. 534.002

Reikningur nr. 106 vegna Hamborgarafabrikkunnar kr. 566.632

Reikningur nr. 107 vegna Hótel Kea kr. 2.121.577

Samtals kr. 3.222.211

Varakrafa samkvæmt 1. tölulið sé byggð á því að teldist stefnandi af einhverjum ástæðum ekki eiga rétt til fjárhæðar, sem tilgreind sé á reikningum stefnanda, hafi stefndi viðurkennt greiðsluskyldu sína vegna allra þriggja reikninganna og skuli þá greiða henni aðra lægri fjárhæð ásamt dráttarvöxtum og kostnaði.

Krafa samkvæmt 2. tölulið

Stefnandi H-kk-ef sé hönnuður breytinga á Hótel KEA sem hafi verið teiknaðar og framkvæmdar á árinu 2013. Hún sé í það minnsta meðhöfundur H-kk-ef F-kk-ef og hugsanlega að einhverju leyti F-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef að höfundarverkum sem falli sem byggingarlist undir 1. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Hér sé átt við:

· hönnun á skipulagsbreytingum í plani innanhúss og skipulagi rýma („dining“, „lounge“ o.s.frv.) ásamt tillögum um útlit, efnis- og litaval innréttinga, húsgagna og húsbúnaðar,

· hönnun sem birtist í byggingarnefndarteikningum og taki til skipulags á lóð með sérstöku svæði fyrir útiveitingastað og breytinga á útliti byggingarinnar frá því sem áður var og felist í að fjarlægja tvær súlur við aðalinngang og lagfæra burðarþol á skyggni. Þessar breytingar komi jafnframt fram á þrívíddarteikningum.

Framlagðir byggingarnefndaruppdrættir, þrívíddarteikningar og grunnmyndir af innanhússhönnun séu birtingarmyndir byggingarlistaverksins. Óháð framangreindu njóti þrívíddarteikningar stefnanda H-kvk-ef verndar sem myndlistarverk samkvæmt 1. mgr. 1. gr. höfundalaga.

Með því að tilkynna hönnuði að breytingum á hótel KEA gegn betri vitund til Keahótels ehf. í febrúar 2013 með þeim hætti að stefnanda H-kvk-ef væri ekki getið sem eins af hönnuðum verksins, hafi stefndi brotið gegn 4. gr. höfundalaga, nánar tiltekið gegn nafngreiningarrétti höfundar samkvæmt því ákvæði. Hafi brotið beinst bæði gegn byggingarlistaverkinu og myndlistarverkinu.

Með heimild í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga krefjist stefnandi H-kk-ef miskabóta úr hendi stefnda vegna þess miska sem hún hafi orðið fyrir vegna þessa. Eins og að framan greinir, hafi nafns stefnanda H-kvk-ef ekki verið getið í fréttum um fyrirhugaðar breytingar sem hafi verið aðgengilegar á www.visir.is. á tímabilinu 19. febrúar til u.þ.b. 25. maí 2013. Breytingarnar hafi verið kynntar á blaðamannafundi hinn 15. febrúar og gera megi ráð fyrir að margir hafi skoðað umfjöllun á vefsíðunni í beinu framhaldi af kynningunni, enda sé um að ræða einn víðlesnasta netmiðil landsins sem jafnframt nái til landsins alls. Nafns stefnanda H-kvk-ef hafi heldur ekki verið getið í frétt á www.akureyri.is, sem sé fréttamiðill á vegum Akureyrarkaupstaðar en ætla megi að einkum íbúar Akureyrar og nágrennis og raunar íbúar á öllu norðvesturlandi skoði fréttir þar þegar leitað sé að umfjöllun um nærumhverfi þeirra. Telji stefnandi hæfilegar miskabætur vegna þess tjóns er stefnandi H-kvk-nf hafi orðið fyrir vegna þess að hún var ekki nafngreind í tengslum við breytingar á hótelinu nema 300.000 krónum.

Þegar stefndi, Loft 33 slf., hafi leitað aðstoðar F-kk-ef Ó-kk-ef við að breyta uppdráttum stefnanda H-kvk-ef og lagt þá síðan inn til byggingaryfirvalda 15. maí 2013 í breyttri mynd eftir breytingar F-kk-ef, hafi hann framkvæmt eintakagerð af uppdráttum hennar. Eintakagerð þessi hafi verið honum óheimil sökum einkaréttar stefnanda H-kvk-ef til eintakagerðar af hugverki sínu samkvæmt 1. mgr. 3. gr. höfundalaga nr. 73/1972. H-kvk-nf hafi hvorki veitt H-kk-þgf né stefnda, Lofti 33 slf., neina heimild til breytingar verksins eða til að gera slík eintök af verki sínu, enda hefði enginn samningur verið gerður milli þeirra um slíkt.

Sama máli gegni um þá eintakagerð stefndu Lofts 33 slf. og H-kk-ef sem fram hafi farið við gerð lokauppdrátta af byggingunni hinn 12. september 2013. Með henni hafi þeir framkvæmt óheimila eintakagerð af uppdráttum stefnanda H-kvk-ef. Þá hafi þeir með þessu brotið gegn samkomulagi sínu við stefnanda H-kvk-ef hinn 4. júní 2013 sem hafi falið í sér að henni skyldi gefinn kostur á að árita lokauppdrætti vegna breytinganna og vera þannig skráð hjá byggingaryfirvöldum sem aðalhönnuður þeirra.

Stefnandi H-kk-ef hafi orðið fyrir miskatjóni vegna þessarar heimildarlausu meðferðar á verki sínu og nemi hæfilegar miskabætur vegna fyrri aðgerðarinnar 200.000 krónum en vegna síðari aðgerðarinnar 400.000 krónum. Nemi samanlögð krafa stefnanda H-kvk-ef vegna heimildarlausrar eintakagerðar, áritunar og framlagningar teikninga 600.000 krónum.

Samanlögð miskabótakrafa stefnanda H-kvk-ef nemi því 900.000 krónum.

Stefnandi H-kvk-ef hafi ekki framselt stefnanda, dottir d-sign ehf., neinn höfundarrétt að byggingarlistaverki sínu, nema að því leyti að hún hafi veitt félaginu þá heimild að selja út vinnu við teiknivinnuna.

Kröfur samkvæmt 3. tölulið

Stefnandi H-kvk-nf kveðst ekki vera virðisaukaskattsskyld og krefst þess því að við ákvörðun málskostnaðar henni til handa verði tekið tillit til virðisaukaskatts, sbr. lög nr. 50/1988.

Krafa stefnanda, dottir d-sign ehf., um greiðslu reikninga byggist einkum á meginreglu samningaréttar um að samninga skuli halda. Krafa stefnanda H-kvk-ef um skaðabætur byggist á lögum nr. 73/1972, um höfundarétt, einkum 1. mgr. 1. gr., 3. gr., 4. gr. og 3 mgr. 56. gr. Kröfur beggja stefnenda um málskostnað eru byggðar á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að fjárhæðir þeirra reikninga, sem stefnendur krefjist greiðslu á, séu alltof háir þegar tekið sé mið af umfangi þeirra verkefna sem stefnandi H-kk-ef hafi unnið fyrir stefnendur. Bæði séu umkrafðir taxtar of háir og þá sé fjöldi tíma alltof mikill. Auk þess feli kröfugerð stefnenda í sér innheimtu á tímavinnu fyrir verkefni sem stefnendur hafi ekki verið beðnir um að vinna. Ekkert liggi heldur fyrir um samningssamband stefnanda dottir d-sign ehf. og stefndu. Jafnframt bendi stefndu á að tímaskýrslur, sem fylgi reikningum, séu bersýnilega ekki samtímagögn, heldur einhvers konar eftirááætlun stefnenda. Slíkir reikningar geti ekki verið grundvöllur fjárkröfu á hendur stefndu.

Að því er varðar fyrri tvo reikningana, þ.e. fyrir þrívíddarmyndir af verkefnum fyrir Eimskip og Hamborgarfabrikkuna, sé umkrafinn tímafjöldi allt of mikill miðað við umfang verkefnisins. Verkefni stefnanda H-kvk-ef hafi eingöngu falist í gerð þessara mynda og sé á því byggt að alltof margir tímar hafi verið skrifaðir á verkefnin.

Tilboðsfjárhæðin í KEA-verkefnið hafi verið ákveðin 3.900.000 krónur en stefnandi H-kvk-nf hafi einungis unnið að takmörkuðum hluta verkefnisins, þ.e. teikningu á útliti húss, gerð þrívíddarmynda og gerð upplifunarveggs. Af tilboðsfjárhæðinni hafi 960.000 krónur runnið til F-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef. Sé á því byggt að stefnandi H-kvk-nf hafi ekki unnið að öðrum verkþáttum og að sönnunarbyrðin fyrir því að hún hafi verið beðin um að vinna aðra verkþætti hvíli á stefnendum.

Krafa stefnenda vegna þessara verkþátta nemi 1.690.500 krónum. Þegar reikningur stefnenda og endurgjald F-kvk-ef H-kvk-ef sé dregið frá tilboðsfjárhæðinni, standi eftir 1.249.500 krónur. Af gögnum málsins megi glögglega sjá að meginþungi verkefnisins, svo sem hönnun, val húsgagna, innréttingateikningar, loft og ljósateikningar, pallateikningar, byggingarnefndarteikning, samskipti við verkkaupa, iðnaðarmenn og aðra sérfræðinga, hafi hvílt á herðum H-kk-ef. Af tilboðinu og tímaáætlun verkefnisins sjáist glögglega að þegar stefnendur létu af störfum, hafi eingöngu verið búið að vinna lítinn hluta af verkefninu, eða einungis sem nemur um 15-20% að mati stefndu. Ljóst sé því, að stefnendur krefjist alltof marga tíma fyrir þau verkefni, sem stefnanda H-kvk-ef hafi verið falin af hálfu stefndu, auk þess sem krafist sé greiðslu fyrir vinnu sem ekki hafi verið óskað eftir.

Stefndu byggja á því að umkrafðir taxtar séu of háir en aðilar hafi ekki samið um endanlegt verð fyrir þá þjónustu sem stefnandi H-kvk-nf innti af hendi í þágu stefndu. Hún hefði hins vegar upplýst stefndu um að hún rukkaði venjulega 5.500 krónur, auk virðisaukaskatts, fyrir þjónustu sína. Umkrafið endurgjald samkvæmt framlögðum reikningum stefnenda nemi 10.500 krónum og 11.500 krónum eða sé um 100% hærra en það verð sem stefnandi H-kvk-nf taki venjulega fyrir þjónustu sína. Á því sé byggt að þær fjárhæðir, sem stefnendur krefjist greiðslu á, séu ósanngjarnar miðað við starfsreynslu stefnanda H-kvk-ef, umfang vinnunnar og eðli hennar.

Á því sé einnig byggt að stefnendur hafi ekki þá reynslu eða þekkingu á þeim verkefnum, sem þau hafi tekið að sér, að það réttlæti svo hátt tímagjald. A.m.k. sýni fjöldi tíma, sem skrifaðir séu á verkin, að þau hafi ekki verið unnin á þeim hraða og með þeirri þekkingu og reynslu sem réttlæti slíkt tímagjald.

Stefndu byggja á því að þau hafi ekki brotið gegn höfundarrétti stefnenda vegna KEA-verkefnisins. Stefndu hafi ekki átt frumkvæði að því að kynna verkefnið á opinberum vettvangi en sú ákvörðun og framkvæmd hafi alfarið verið á hendi Keahótels ehf. Af þeim ástæðum einum og sér séu ekki fyrir hendi skilyrði til bótaskyldu, enda sé engin sök fyrir hendi, auk þess sem alfarið skorti á skilyrðin um orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Þá hafi ekki verið leiddar neinar líkur að tjóni.

Stefndu mótmæli því að þau hafi, gegn betri vitund, tilkynnt Keahóteli ehf. að stefnandi H-kvk-nf væri ekki einn hönnuða sem komið hafi að verkinu. Gögn málsins sýni svo ekki verði um villst að stefndu hafi alltaf samþykkt að hún væri tilgreind sem einn hönnuða í opinberum tilkynningum. Það, að stefndu hafi tilkynnt að stefnandi H-kvk-nf hafi látið af störfum og myndi ekki vinna frekar í verkefninu, geti ekki talist þeim til sakar eða falið í sér brot gegn höfundarrétti.

Þá sé á því byggt að hönnunin byggi fyrst og fremst á hugmyndum H-kk-ef F-kk-ef. Gögn málsins sýni að hönnunin hafi jafnan verið sett fram í nafni H-kk-ef. Eigi H-kk-nf allan höfundarrétt að hönnun á verkefninu og geti þannig ráðstafað því hugverki með þeim hætti sem hann telji réttast. Í öllu falli hafi þáttur stefnenda í hönnuninni og endanlegu hugverki í heild verið svo lítill að hann komi ekki í veg fyrir að H-kk-nf geti ráðstafað honum. Að þessu leyti sé einnig byggt á því að þar sem stefnandi H-kvk-ef hafi innt af hendi vinnu sem aðstoðarmaður stefndu sé stefndu heimilt að ráðstafa meintum höfundarrétti stefnanda H-kvk-ef í því skyni að ljúka verkefninu.

Stefndu benda á að upphafleg byggingarnefndarteikning hafi verið sett fram undir nöfnum beggja aðila. Öll hönnun, sem fram komi í teikningunni og lýsing á verkinu sem henni fylgdi, sé samkvæmt hugmyndum H-kk-ef F-kk-ef og gerð samkvæmt fyrirmælum hans. Síðari teikningar, sem gerðar hafi verið af F-kk-þgf Ó-kk-þgf í samræmi við hugmyndir H-kk-ef séu í verulegum atriðum frábrugðnar upphaflegum hugmyndum að hönnun verkefnisins. Í raun sé þar um að ræða allt annað hugverk heldur en í upphaflegum tillögum sem unnið hafi verið með. Í raun hafi eina framlag stefnanda H-kvk-ef til byggingarnefndarteikningarinnar verið það, að draga upp útlínur hússins samkvæmt fyrirmælum og eftir óskum H-kk-ef. Á því sé byggt að í því verki felist ekki sjálfstæður höfundarréttur sem skipti máli í þessu samhengi.

Í ljósi alls þessa sé ljóst að stefndu hafi ekki á neinn hátt brotið gegn höfundarrétti stefnenda. Telji dómurinn hins vegar að skilyrði bótaskyldu séu fyrir hendi, krefjist stefndu verulegrar lækkunar á kröfum stefnenda. Ekki liggi fyrir neinar vísbendingar um að stefnendur hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa.

Stefndu gera í greinargerð sinni gagnkröfu til skuldajafnaðar. Stefndu benda á að stefnandi H-kk-ef hafi verið með vinnuaðstöðu á starfsstöð stefndu í Skipholti 33 í Reykjavík. Samkomulag hafi verið með aðilum um að greitt yrði fyrir aðstöðuna með vinnuframlagi. Útistandandi sé leiguskuld vegna vinnuaðstöðunnar fyrir eða fyrir tímabilið nóvember 2012 til febrúar 2013. Mánaðarlegt leigugjald hafi numið 32.000 krónum og nemi leiguskuldin samtals 128.000 krónum. Þess sé krafist að þessi krafa komi til skuldajöfnunar við kröfur stefnenda.

Um lagarök vísa stefndu til almennra meginreglna fjármuna-, kröfu- og samningaréttar, m.a. um endurgjald í þjónustukaupum. Þá vísa stefndu til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur H-kvk-nf L-kk-nf, stefnandi málsins, H-kk-nf F-kk-nf, innanhússarkitekt og fyrirsvarsmaður stefndu, P-kk-nf S-kk-nf, framkvæmdastjóri Keahótels ehf., S-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf, arkitekt, prófessor við Listaháskóla Íslands og dómkvaddur matsmaður í málinu, og F-kvk-nf H-kvk-nf G-kvk-nf. Verða skýrslur þeirra raktar eins og þurfa þykir.

Óumdeilt er að stefnandi H-kvk-nf L-kvk-nf fékk vinnuaðstöðu í fyrirtæki H-kk-ef F-kk-ef í Skipholti 33 á árinu 2010 og var þar að störfum í skamman tíma. Greiddi hún þá leigu fyrir aðstöðuna að fjárhæð 32.000 krónur á mánuði. Þá liggur fyrir í gögnum málsins og er jafnframt staðfest með vætti H-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefndu, að á árunum 2011 og 2012 skrifaði stefnandi H-kk-þf sem arkitekt upp á nokkrar teikningar að ósk H-kk-ef. Jafnframt er ljóst að stefnandi H-kvk-ef kom til starfa að nýju á árinu 2012 og vann þar fram til 18. febrúar 2013 þegar H-kk-nf tilkynnti henni að samstarfi þeirra um KEA-verkefnið væri slitið. Ekki liggur frammi í málinu ráðningarsamningur milli stefnanda H-kvk-ef og stefndu og er óumdeilt að hann var ekki gerður. Þá virðast báðir málsaðilar hafa litið svo á að greiða ætti fyrir vinnuframlag stefnanda H-kvk-ef vegna þeirra verkefna, sem mál þetta lýtur að, samkvæmt reikningi.

Stefndu byggja sýknukröfu sína m.a. á aðildarskorti, þar sem ekkert liggi fyrir um samningssamband stefnandans dottir d-sign ehf. og stefndu. Umþrættir þrír reikningar, sem krafist er greiðslu á í þessu máli, eru gerðir í nafni stefnanda dottir d-sign ehf. vegna vinnu stefnanda H-kvk-ef í þágu stefnda. Fram er komið að H-kk-nf F-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, Lofts 33 slf., óskaði eftir vinnuframlagi stefnanda H-kvk-ef við þau þrjú verk sem mál þetta lýtur að. Vinnuskýrslur stefnanda H-kvk-ef fylgdu reikningunum og sýna þær að vinnan var innt af hendi í desember 2012 og í janúar og febrúar á árinu 2013.

Meðal gagna málsins eru tölvupóstssamskipti lögmanna aðila frá því í apríl 2013 og fram í júlí vegna vinnu þeirra við að ná samkomulagi um uppgjör vegna vinnuframlags stefnanda H-kvk-ef. Þar kemur fram að 8. maí 2013 sendi lögmaður stefnenda til lögmanns stefndu drög að samkomulagi um uppgjör þar sem fram kemur að stefnandi dottir d-sign ehf. hafi gefið út reikninga á hendur stefnda, Lofti 33 slf. Í svarskeyti frá lögmanni stefndu sama dag voru ekki gerðar athugasemdir við aðild stefnanda dottir d-sign ehf. að samkomulaginu, heldur var tekið fram að hann þyrfti að senda skjalið á skjólstæðing sinn til skoðunar en myndi reyna að koma með athugasemdir svo unnt yrði að ganga frá málinu. Þá kom fram að þar sem ekki væri um að ræða traust milli aðila, yrði hann að fá „þetta“ undirskrifað. Í bréfi lögmanns stefndu til lögmanns stefnenda 18. júní sama ár, sem ber yfirskriftina „Uppgjör á vinnu H-kvk-ef L-kk-þf fyrir Loft 33 slf.“, kemur fram að ekki hafi náðst samkomulag um fjárhæð reikninganna fyrir þá þjónustu sem stefnandi H-kvk-nf innti af hendi í umræddum þremur verkefnum. Var kröfunni mótmælt á þeim grunni að reikningsfjárhæðir væru of háar þar sem tilgreindur tímafjöldi og uppgefin tímagjöld væru of há. Af gögnum málsins verður því ekki annað ráðið en að andmæli stefndu, sem byggja á því að reikningagerð hafi stafað frá röngum aðila, hafi fyrst komið fram í greinargerð þeirra hér fyrir dóminum.

Stefndu hafa hvorki sýnt fram á að það hafi verið skilyrði fyrir vinnu stefnanda H-kvk-ef að hún gerði reikninga vegna hennar í eigin nafni, né rökstutt að það geti skipt þá máli hvor stefnandi sæki kröfur samkvæmt þeim. Þá hafa stefndu ekki vefengt að reikningarnir hafi verið gefnir út í nafni stefnanda dottir d-sign ehf. með vitund og vilja stefnanda H-kvk-ef en stefnandi H-kvk-nf hefur borið fyrir dómi að sami háttur hafi verið hafður á við reikningsgerð vegna fyrri starfa hennar í þágu annarra aðila. Þegar litið er til framangreinds um samskipti aðila fyrir og eftir gerð umræddra reikninga og höfð hliðsjón af dómi Hæstaréttar Íslands á blaðsíðu 65 í dómasafni réttarins 1997 í máli nr. 277/1996, verður ekki fallist á kröfu stefndu um sýknu vegna aðildarskorts. Í stefnu er rakið að stefnandi H-kvk-nf og eiginmaður hennar reki stefnanda, dottir d-sign ehf., og að á umræddum tíma hafi stefnandi H-kvk-nf selt út arkitektaþjónustu frá félaginu og veitt því afnotarétt af teikningum sínum í því skyni. Er það því mat dómsins að ekki séu efni til að vísa málinu frá vegna vanreifunar að þessu leyti.

Kröfugerð stefnanda dottir d-sign ehf. lýtur að vinnu stefnanda H-kvk-ef við þrjú verkefni og byggist hún á þremur reikningum sem allir eru dagsettir 20. mars. Ártal reikninganna er á reikningum skráð vera 201 en mun eiga að vera 2013, svo sem kröfugerð stefnenda miðar við. Er því ómótmælt.

Reikningur nr. 105 er vegna vinnu við arkitektateikningar, hugmyndavinnu og tillögur, gerð þrívíddarmynda og gerð AutoCad teikninga vegna verkefnis sem unnið var fyrir Eimskip. Er reikningurinn að fjárhæð samtals 534.002 krónur, þ.e. 37 tímar á 11.500 krónur eða samtals 425.500 krónur, að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 108.502 krónur. Lýsti stefnandi H-kk-ef vinnunni við verkefnið þannig að þau H-kk-nf hefðu unnið saman að verkefninu og bæði unnið skissur vegna þess. Þá hefði H-kk-nf gert útlínur að grunninum en hún hefði sett þær inn í AutoCad og SketchUp. Stefndu hafa mótmælt reikningnum, bæði að því er varðar fjölda vinnustunda miðað við umfang verkefnisins alls og jafnframt að því er varðar tilgreint tímagjald.

Eins og áður er rakið liggur frammi í málinu matsgerð dómkvadds matsmanns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef, arkitekts og prófessors við Listaháskóla Íslands, sem aflað var af stefndu. Staðfesti matsmaðurinn matsgerð sína við aðalmeðferð málsins.

Að því er varðar umræddan reikning, var lagt fyrir matsmanninn að meta hvað teldist vera sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu stefnanda H-kvk-ef við þrívíddarmyndir. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðarinnar var eðlilegur tímafjöldi vegna þessa verkþáttar talinn vera 14 klukkustundir og eðlilegt tímagjald 10.500 krónur, auk virðisaukaskatts. Samkvæmt vætti matsmannsins við aðalmeðferð málsins leit hann einungis til umbeðinna þátta við matsgerðina og verður að líta til matsgerðarinnar að því er þá varðar. Hins vegar er ljóst samkvæmt framansögðu að umræddur reikningur lýtur að fleiri vinnuliðum en vinnu við þrívíddarteikningar og hefur ekki verið lagt sérstakt mat á þá þætti. Þegar litið er til vinnuskýrslu stefnanda H-kvk-ef, sem reikningurinn grundvallast á, og einnig þess, sem fram kom í skýrslu H-kk-ef F-kk-ef fyrir dóminum, um að hann hefði fengið stefnanda H-kvk-þf til að koma að fyrstu drögum að grunnplani verkefnisins með sér, auk vinnunnar við gerð þrívíddarteikninganna í kjölfarið, verður að fallast á það með stefnanda, dottir d-sign ehf., að leitt hafi verið í ljós að umrædd vinna hafi verið unnin. Annarra gagna nýtur ekki við en framlagðs reiknings og verður við hann miðað, að öðru leyti en um tímagjaldið, sem byggja verður á mati hins dómkvadda matsmanns. Telst það því hæfilega ákveðið 10.500 krónur, auk virðisaukaskatts. Ber stefndu því að greiða stefnanda, dottir d-sign ehf., óskipt 388.500 krónur að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 99.067 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Reikningur nr. 106 lýtur að vinnu stefnanda H-kvk-ef við arkitektateikningar, byggingarnefndarteikningar, AutoCad og þrívíddarteikningar „að utan og innan“ vegna verkefnis sem unnið var fyrir Hamborgarafabrikkuna á Akureyri. Reikningurinn er að fjárhæð samtals 566.632 krónur, þ.e. 43 tímar á 10.500 krónur eða samtals 451.500 krónur, að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 115.132 krónur. Stefnandi H-kvk-nf lýsti því í skýrslu sinni fyrir dóminum að hún hefði unnið þrívíddarmyndir og útlit á framhlið staðarins. Stefndu hafa mótmælt reikningnum, bæði að því er varðar fjölda vinnustunda miðað við umfang verkefnisins alls og jafnframt að því er varðar tilgreint tímagjald. Bar H-kk-nf F-kk-nf á þann veg í skýrslu sinni að vinnuframlag stefnanda H-kvk-ef í þessu verkefni hefði einungis falist í því að vinna útlit staðarins utanhúss og þrívíddarteikningar, auk þess sem hún hefði skrifað upp á byggingarnefndarteikningar vegna verksins.

Í framlagðri matsgerð dómkvadds matsmanns kemur fram að lagt hafi verið fyrir matsmanninn að meta hvað teldist sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu stefnanda H-kvk-ef við þrívíddarmyndir vegna þessa verkefnis. Kvaðst matsmaðurinn fyrir dóminum einungis hafa lagt mat á það, hversu langan tíma það hefði tekið að gera þrívíddarteikningarnar, svo sem fyrir hann var lagt í matsbeiðninni. Hefði hann því gengið út frá því að ekki hefði verið um hönnunarvinnu að ræða. Kemur fram að um sé að ræða vinnu við þrívíddarteikningar af innra skipulagi veitingastaðarins, yfirbragði hans og vísi að efniskennd, auk þrívíddarmynda sem sýni ásýnd staðarins að utan. Þá sé um að ræða þrívíddarlíkan af norðausturhorni Hótels KEA þar sem inngangur Hamborgarafabrikkunnar sé. Sýni myndirnar útlit á inngangi, skyggni og merkingu sem hluta af ásýnd byggingarinnar. Var niðurstaða matsmannsins sú að eðlilegur tímafjöldi við þessa vinnu næmi 20 klukkustundum og að eðlilegt tímagjald næmi 10.500 krónum, auk virðisaukaskatts.

Auk vinnu við þrívíddarteikningar vegna verkefnisins, er samkvæmt umstefndum reikningi krafist greiðslu vegna vinnu stefnanda H-kvk-ef við byggingarnefndarteikningar og vegna fundarsetu, samtals 3 klukkustundir. Að framangreindu virtu og þegar litið er til þess sem áður er rakið um vætti H-kk-ef F-kk-ef um að stefnandi H-kvk-nf hafi unnið að byggingarnefndarteikningum vegna verkefnisins og niðurstöðu matsgerðarinnar um tímafjölda og tímagjald, er það niðurstaða dómsins að krafa samkvæmt umræddum reikningi verði tekin til greina að því er varðar 20 klukkustundir vegna vinnu við gerð þrívíddarteikninga og þrjár klukkustundir vegna fundarsetu og vinnu við byggingarnefndarteikningar. Tímagjald verður miðað við niðurstöðu matsgerðar, þ.e. 10.500 krónur, svo sem krafist er. Ber stefndu því að greiða stefnanda, dottir d-sign ehf., óskipt 241.500 krónur að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 61.582 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Reikningur nr. 107 er samkvæmt efni sínu vegna vinnu við arkitektateikningar fyrir Hótel KEA á Akureyri, byggingarnefndarteikningar, AutoCad og hönnunarvinnu í 3D, bæði innan- og utanhúss. Er reikningurinn að fjárhæð samtals 2.121.577 krónur, þ.e. 161 tími á 10.500 krónur eða samtals 1.690.500 krónur, að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 431.077 krónur. Stefndu hafa mótmælt reikningnum og byggja á því að stefnandi H-kvk-nf hafi eingöngu unnið að teikningu á útliti hússins, gerð þrívíddarmynda og upplifunarvegg en hins vegar hafi meginhluti þessa verkþáttar hvílt á H-kk-þgf F-kk-þgf. Sé því tilgreindur fjöldi vinnustunda samkvæmt reikningnum alltof mikill, auk þess sem umkrafið tímagjald sé of hátt.

Að því er varðar tímagjald vegna vinnu í þessum þætti málsins, er það niðurstaða hins dómkvadda matsmanns að greiða beri 13.000 krónur á tímann með vísan til þess að stefnandi H-kvk-ef var aðalhönnuður þessa verks. Hins vegar er kröfugerð stefnanda, dottir d-sign ehf., sett fram á grundvelli tímagjalds að fjárhæð 10.500 krónur og með hliðsjón af ákvæðum 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og er stefnandi H-kvk-nf bundin af kröfugerð sinni að þessu leyti. Að þessu virtu og einnig með hliðsjón af mótmælum stefndu gegn fjárhæð tímagjaldsins verður við úrlausn málsins að miða við tímagjald að fjárhæð 10.500 krónur.

Í framlagðri matsgerð er lagt mat á vinnu við teikningu á útliti hússins, gerð þrívíddarmynda og gerð upplifunarveggjar. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðarinnar var eðlilegur tímafjöldi við vinnu við teikningu á útliti hússins talinn vera 16 klukkustundir, vegna vinnu við gerð þrívíddarmynda 18 klukkustundir og vegna vinnu við upplifunarvegg 10 klukkustundir.

Í skýrslu stefnanda H-kvk-ef fyrir dóminum kvaðst hún til viðbótar við þessi störf hafa unnið við útfærslu að rými þar sem veitingastaður hótelsins er, auk þess sem hún hafi unnið teikningar vegna útisvæðisins. Þá hefði hún verið á Akureyri frá 15. til 16. febrúar 2013 vegna verkefnisins og setið blaðamannafund á Akureyri sem haldinn var til kynningar á fyrirhuguðum breytingum á Hótel KEA. Fær sá framburður stoð í skýrslum þeirra H-kk-ef F-kk-ef og F-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef að þessu leyti.

Í málinu liggja frammi gögn sem sýna þá vinnu sem stefnandi H-kvk-nf innti af hendi. Ljóst er að við vinnu við framlagða matsgerð lá ekki fyrir umfangsmikið og ítarlegt þrívíddarlíkan sem að mati dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmönnum, felur í sér mikla og tímafreka hugmyndavinnu. Af gögnum málsins sést að stefnandi H-kvk-ef vann einnig við hönnun útisvæðis, gerði afstöðumyndir og tvær grunnmyndir. Eins og rakið er hér að framan, telst sannað að stefnandi H-kk-ef sótti fund vegna verkefnisins á Akureyri um miðjan febrúar 2013. Með hliðsjón af framlögðum gögnum og að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að hæfilegur fjöldi vinnustunda vegna verka, sem ekki eru tilgreind í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, nemi samtals 96 klukkustundum vegna KEA-verkefnisins sem reikningur nr. 107 lýtur að. Er þar um að ræða 44 vinnustundir sem tengjast matslið (iii)1 og 52 vinnustundir sem tengjast matslið (iii)2. Hins vegar er það mat dómsins að leggja beri niðurstöðu matsgerðar varðandi fjölda vinnustunda í matslið (iii)3 til grundvallar við úrlausn málsins. Er því viðurkennt að stefnandi H-kvk-nf hafi vegna KEA-verkefnisins innt af hendi samtals 140 vinnustundir. Eftir framansögðu verður stefndu í þessum kröfulið gert að greiða stefnanda, dottir d-sign ehf., óskipt 1.470.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 374.850 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Þegar litið er til þess, sem rakið er hér að framan, einkum niðurstöðu dómkvadds matsmanns, verður ekki fallist á það með stefndu að þessar fjárhæðir séu ósanngjarnar miðað við starfsreynslu H-kvk-ef, umfang vinnunnar og eðli hennar.

Í ljósi alls framangreinds verða stefndu dæmd til að greiða óskipt stefnanda, dottir d-sign ehf., samtals 2.635.499 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, allt að frádregnum 1.657.302 krónum sem stefndu greiddu vegna kröfu stefnanda, dottir d-sign ehf., hinn 2. mars 2015. Ber stefndu að greiða dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá gjalddaga reikninganna, sbr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Stefndu gera í greinargerð sinni gagnkröfu til skuldajafnaðar með vísan til þess að stefnandi H-kk-ef hafi verið með vinnuaðstöðu á starfsstöð stefndu í Skipholti 33 og hafi því borið að greiða mánaðarlegt leigugjald að fjárhæð 32.000 krónur. Útistandandi sé leiguskuld vegna vinnuaðstöðunnar fyrir fjóra mánuði, þ.e. fyrir tímabilið nóvember 2012 til febrúar 2013 og nemi leiguskuldin því samtals 128.000 krónum. Stefnendur mótmæla gagnkröfunni í fyrsta lagi með vísan til þess að engir reikningar hafi verið lagðir fram sem sýni umþrætta leiguskuld. Þá hafi stefnandi H-kk-ef, sem arkitekt, áritað nokkrar teikningar fyrir stefndu að ósk H-kk-ef F-kk-ef, sem hún hafi ekki fengið greitt fyrir, enda hafi hún litið svo á að þóknun fyrir þá vinnu kæmi til frádráttar leigugreiðslum vegna vinnuaðstöðunnar. Í málinu hafa verið lagðar fram fimm teikningar, sem bera með sér að stefnandi H-kvk-ef áritaði þær á árunum 2011 og 2012, og er ágreiningslaust að það var gert að ósk H-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefndu. Stefnandi H-kk-ef bar um það fyrir dóminum að hún hefði átt að fá 50.000 krónur greiddar fyrir hverja áritun og hafa stefndu ekki mótmælt þeirri fullyrðingu stefnanda sérstaklega. Þá er því ekki haldið fram af stefndu að þær greiðslur hafi verið greiddar stefnanda H-kvk-ef. Að þessu öllu virtu og þar sem engin frekari gögn liggja frammi um ætlaða leiguskuld stefnanda H-kvk-ef, verður að hafna skuldajafnaðarkröfu stefndu sem óljósri og ósannaðri.

Kröfuliður 2 lýtur að miskabótakröfum stefnanda H-kvk-ef á hendur stefndu. Byggjast þær á því að stefnandi H-kvk-nf sé hönnuður þeirra breytinga á Hótel KEA, sem teiknaðar voru og framkvæmdar á árinu 2013. Að minnsta kosti beri að líta á hana sem meðhöfund H-kk-ef F-kk-ef, og hugsanlega að einhverju leyti F-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-þf, að þeim höfundarverkum sem falli sem byggingarlist undir ákvæði 1. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. höfundalaga á höfundur að bókmenntaverki eða listaverki eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem í lögunum greinir. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. telst byggingarlist til bókmennta og lista. Þá njóta uppdrættir, teikningar, mótanir, líkön og önnur þess háttar gögn, sem fræðslu veita um málefni eða skýra þau, verndar með sama hætti og bókmenntaverk, sbr. 3. mgr. 1 gr. laganna. Fallast verður á það með stefnanda H-kvk-þgf að framlagðir byggingarnefndaruppdrættir, þrívíddarteikningar og grunnmyndir af innanhússhönnun séu birtingarmyndir byggingarlistaverks hennar og að í þeim komi fram andleg sköpun sem sé ný og sjálfstæð. Njóta þau verk því verndar samkvæmt 1. gr. höfundalaga.

Þegar litið er til gagna málsins og þess, sem fram er komið í skýrslum aðila og vitna um samstarf stefnanda H-kvk-ef og H-kk-ef F-kk-ef og vinnuframlag hennar, er það mat dómsins að fallast beri á það með stefnanda H-kvk-þgf að hún hafi verið meðhöfundur H-kk-ef F-kk-ef að þeirri hönnunarvinnu sem mál þetta lýtur að. Breytir engu um þá niðurstöðu þótt H-kk-nf hafi gefið fyrirmæli um hvað vinna skyldi en óumdeilt er að hann sá um samskipti við verkkaupa. Samkvæmt 4. gr. höfundalaga er skylt, eftir því sem við getur átt, að geta nafns höfundar bæði á eintökum verks og þegar það er birt.

Stefnandi H-kk-ef byggir miskabótakröfu sína í fyrsta lagi á því að stefndu hafi brotið gegn nafngreiningarrétti hennar samkvæmt 4. gr. höfundalaga með því að tilkynna hönnuði að breytingum á Hótel KEA gegn betri vitund til Keahótels ehf. í febrúar 2013 með þeim hætti að stefnanda H-kvk-ef væri ekki getið sem eins af hönnuðum verksins. Beri henni því miskabætur úr hendi stefndu vegna miska sem hún hafi orðið fyrir vegna þessa, sbr. heimild í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga.

Í skýrslu H-kk-ef F-kk-ef fyrir dómi kom fram að eftir blaðamannafund á Akureyri 15. febrúar 2013 vegna KEA-verkefnisins hefði hann hringt í P-kk-þf L. S-kk-þf, framkvæmdastjóra Keahótels ehf., og upplýst hann um að sú breyting hefði orðið á hönnunarteymi KEA-verkefnisins að stefnandi H-kvk-nf væri ekki lengur hluti þess. Staðfesti P-kk-nf í skýrslu sinni að H-kk-nf hefði upplýst hann um að stefnandi H-kvk-ef væri ekki lengur að vinna hjá honum. Kvaðst P-kk-nf hafa sent út tvær fréttatilkynningar þar sem stefnanda H-kvk-ef var ekki getið sem hönnuðar breytinga á hótelinu. Í málinu liggja frammi tvær fréttatilkynningar, annars vegar frá 12. febrúar 2013 frá Hótel KEA, þar sem fram kemur nafn stefnanda H-kvk-ef sem eins hönnuðar verkefnisins og hins vegar tilkynning frá 19. sama mánaðar í nafni Hótels KEA og Hamborgarafabrikkunnar, þar sem nafn hennar er ekki að finna í upptalningu hönnuða.

Að framangreindu virtu er ljóst að H-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefndu, tilkynnti verkkaupa í febrúar að stefnandi H-kvk-nf væri ekki lengur í hönnunarteymi því, sem unnið hefði að umræddum breytingum. Verður ekki fallist á það með stefnanda H-kvk-þgf að í þeirri tilkynningu hafi falist yfirlýsing stefndu um að hún væri ekki einn hönnuða umrædds verks, sem þegar hafði verið unnið. Eins og umrædd tilkynning H-kk-ef var sett fram, felst ekki í henni brot gegn rétti stefnanda H-kvk-ef samkvæmt 4. gr. höfundalaga. Hins vegar lýsti H-kk-nf því fyrir dóminum að þegar hann hefði séð frétt um KEA-verkefnið á visir.is 19. febrúar 2013, hefði hann hringt í viðkomandi blaðamann og leiðrétt fréttina þannig að nafn stefnanda H-kvk-ef yrði tekið út. Útprentun fréttarinnar liggur frammi í málinu og er nafns stefnanda H-kvk-ef þar ekki getið. Fallast verður á að þessi háttsemi fyrirsvarsmanns stefndu hafi falið í sér brot á sæmdarrétti stefnanda H-kvk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Þykir því vera grundvöllur til að dæma stefnanda H-kvk-þgf miskabætur úr hendi stefndu óskipt vegna þessa og þykir fjárhæð miskabótanna hæfilega ákveðin 100.000 krónur.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. höfundalaga hefur höfundur einkarétt til að gera eintök af verki sínu og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri mynd, í þýðingu og öðrum aðlögunum. Stefnandi H-kk-ef byggir miskabótakröfu sína jafnframt á því að stefndu hafi brotið gegn rétti hennar samkvæmt greindu lagaákvæði með því í fyrsta lagi að leita aðstoðar F-kk-ef Ó-kk-ef við að breyta uppdráttum hennar og leggja þær síðan fram hjá byggingaryfirvöldum í breyttri mynd í maí 2013, enda hafi það verið gert án hennar leyfis. Krefst hún miskabóta að fjárhæð 200.000 krónur vegna þessa tilviks.

Auk þess kveður stefnandi stefndu hafa brotið gegn rétti hennar samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði með eintakagerð sinni við gerð lokauppdrátta af byggingunni 12. september 2013. Með þeirri aðgerð hafi stefndu jafnframt brotið gegn samkomulagi þeirra frá 4. júní sama ár um að henni skyldi gefinn kostur á að árita lokauppdrætti vegna breytinganna og vera þannig skráð sem aðalhönnuður breytinganna hjá byggingaryfirvöldum. Krefst hún miskabóta að fjárhæð 400.000 krónur vegna þessa tilviks.

Stefndu mótmæla miskabótakröfum stefnanda H-kvk-ef með vísan til þess að umrædd hönnunarvinna hafi fyrst og fremst byggst á hugmyndum H-kk-ef og hafi jafnan verið sett fram í nafni hans. Hlutur stefnanda H-kvk-ef í hönnuninni og endanlegu hugverki hafi verið svo lítill að hann komi ekki í veg fyrir að H-kk-nf geti ráðstafað honum. Þá vísa stefndu til þess að stefnandi hafi innt vinnu sína af hendi sem aðstoðarmaður stefndu og því sé stefndu heimilt að ráðstafa ætluðum höfundarrétti hennar í því skyni að ljúka verkefninu. Á þetta verður ekki fallist. Áður er rakin sú niðurstaða dómsins, sem er, eins og áður greinir, skipaður sérfróðum meðdómsmönnum, að stefnandi H-kvk-nf teljist hafa verið meðhöfundur H-kk-ef F-kk-ef að þeirri hönnunarvinnu sem mál þetta lýtur að. Telur dómurinn að vinnuframlag stefnanda H-kvk-ef við hönnunarvinnuna hafi verið verulegt. Þá er það mat dómsins að ekki sé unnt að fallast á það með stefndu, að breytingar F-kk-ef Ó-kk-ef á byggingarnefndarteikningu valdi því að um sé að ræða allt annað hugverk en unnið hafi verið með í upphafi. Hefur enda ekki verið gerð nægjanleg grein fyrir því, í hverju þær breytingar hafi falist, auk þess sem framlögð gögn veita ekki, að mati dómsins, sérstakar vísbendingar í þá veru. Að framangreindu virtu þykir vera grundvöllur til að dæma stefnanda H-kvk-ef miskabætur úr hendi stefndu óskipt vegna brota stefndu gegn einkarétti hennar til eintakagerðar af uppdráttum hennar. Þykir fjárhæð miskabótanna vegna þessara þátta málsins hæfilega ákveðin vegna beggja framangreindra þátta samtals 400.000 krónur.

Með vísan til alls framanritaðs verður stefndu gert að greiða óskipt stefnanda H-kvk-ef samtals 500.000 krónur í miskabætur sem bera dráttarvexti frá því mánuður er liðinn frá birtingu stefnu þessarar til greiðsludags.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu til að greiða óskipt stefnanda, dottir d-sign, málskostnað sem ákveðst 700.000 krónur. Þá verður stefndu gert að greiða óskipt stefnanda, H-kvk-þgf L-kvk-þgf, málskostnað sem ákveðst 800.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf arkitekt og T-kk-þgf T-kk-þgf, arkitekt og lögfræðingi.

Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómsformanns. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 við dómsuppkvaðningu.

D ó m s o r ð

Stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., greiði óskipt stefnanda, dottir d-sign ehf., 2.635.499 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. mars 2013 til greiðsludags, allt að frádregnum 1.657.302 krónum hinn 2. mars 2015.

Stefndu, Loft 33 slf. og Living hönnun ehf., greiði óskipt stefnanda, H-kvk-þgf L-kvk-þgf, 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 5. júní 2014 til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt stefnanda, dottir d-sign ehf., 700.000 krónur í málskostnað.

Stefndu greiði óskipt stefnanda, H-kvk-þgf L-kvk-þgf, 800.000 krónur í málskostnað, að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf

H-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf

T-kk-nf T-kk-nf