E-5909/2022

1. Mál þetta var höfðað 13. desember 2023 og tekið til dóms 17. október 2023. Stefnandi er Ikaup ehf., Aðalgötu 52, Ólafsfirði, og stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli við Lindargötu, Reykjavík.

2. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda vegna tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þeirra réttarbrota Sýslumannsins á Norðurlandi eystra að tilkynna stefnanda ekki um afturköllun á nauðungarsölu frá 16. september 2021 nr. 20200030074 á eigninni að Suðurgötu 49, Fjallabyggð, með fasteignanúmer 213- 0894. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu.

3. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að honum verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Málsatvik

4. Embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra móttók fjórar beiðnir um nauðungarsölu á fasteignum í eigu stefnanda 4. desember 2020. Beiðnirnar voru settar fram af hálfu tryggingafélags vegna vangoldinn a iðgjalda lögboðinna brunatrygginga með vísan til heimildar í 7. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Óskað var nauðungarsölu á fjórum eignarhlutum í tveimur fasteignum, tveimur í fasteigninni Suðurgötu 47 B í Fjallabyggð og tveimur eignar hlutum í fasteigninni Suðurgötu 49 í sama sveitarfélagi. Beiðnirnar, sem allar bárust frá sama gerðarbeiðanda á hendur stefnda sem gerðarþola, byggðust allar á sama lagagrundvelli og lutu að sams konar kröfum. Því voru málin rekin samhliða.

5. Byrjun uppboðs fór fram á öllum fjórum eignarhlutunum, þar á meðal Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, 20. ágúst 2021 að viðstöddum fulltrúa stefnanda sem gerðarþola. Af hans hálfu var þess krafist að nauðungarsölurnar yrðu felldar niður. Fulltrúi sýslumanns hafnaði þeim kröfum og hélt gerðunum áfram en talsmaður gerðarþola lýsti því yfir að hann myndi vísa meðal annarra málinu vegna nefndrar eignar til úrlausnar héraðsdóms vegna athugasemda um réttmæti kröfugerðar gerðarbeiðanda. Kallað var eftir boðum í eignina og bauð gerðarbeiðandi 100.000 krónur í hana en fleiri boð komu ekki fram og var ákveðið að uppboði yrði fram haldið á eigninni sjálfri sem og hinum eignunum 16. september 2021.

6. Lögmaður stefnanda sendi uppboðsbeiðanda tölvupóst 15. september 2021 þar sem frá því var greint að stefnandi hygðist greiða kröfur uppboðsbeiðanda vegna þriggja eignarhluta en áréttuð voru mótmæli vegna nauðungarsölubeiðni á eignarhlut í Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894. Afrit orðsendingarinnar var sent fulltrúa sýslumanns. Þess var einnig getið í orðsendingunni að mætt yrði þegar það uppboð yrði haldið og ítrekuð fyrri mótmæli og í kjölfarið yrði leitað úrlausnar héraðsdóms um gildi nauðungarsölunnar á grundvelli 80. gr. laga um nauðungarsölu. Að greiðslum fengnum vegna eignarhlutanna þriggja var lögmanni stefnanda kynnt af hálfu uppboðsbeiðanda að framhalds uppboð vegna krafna sem hefðu verið greiddar yrðu afturkölluð. Þar sem fjórða nauðungarsalan, á eignarhlut í fasteigninni Suðurgötu 49 með fasteignanúmer 213- 0894, var ekki afturkölluð fór hún fram 16. september 2021.

7. Þennan dag er nauðungarsölunni var fram haldið mætti forsvarsmaður stefnanda til sölunnar og andmælti kröfu gerðarbeiðandans og framgangi nauðungarsölunnar. Fulltrúi sýslumanns ákvað að taka ekki til greina þessi mótmæli og því var nauðungarsölunni fram haldið. Ekki komu fram frekari boð í eignina en það sem uppboðsbeiðandi setti fram við byrjun uppboðs 20. ágúst 2021. Eignin var því slegin honum sem hæstbjóðanda með þeim áskilnaði að boð hans yrði samþykkt ef greiðsla myndi berast í samræmi við uppboðsskilmála fyrir 30. september klukkan 14:00.

8. Í kjölfar nauðungarsölunnar gaf Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra út yfirlýsingu samdægurs, 16. september 2021, þar sem óskað var með vísan til 3. mgr. 25. gr. þing lýsingalaga nr. 39/1978 að þess yrði getið í þing lýsingabók að fasteignin að Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, hefði verið seld nauðungarsölu. Yfirlýsingin var móttekin af embættinu 17. september og færð inn í þing lýsin gaskrá 20. september.

9. Gerðarbeiðandi, sem hafði samkvæmt framansögðu orðið hæstbjóðandi á nauðungarsölunni, sendi sýslumanni afturköllun á nauðungarsölubeiðni sinni vegna títtnefndrar eignar 22. september 2021. Afturköllunin leiddi til þess að sýslumaður gaf út nýja yfirlýsingu samdægurs með fyrirsögninni Afturköllun yfirlýsingar um nauðungarsölu þar sem þess var óskað að fyrri yfirlýsing um nauðungarsölu fasteignarinnar yrði afmáð úr þing lýsingabók þar sem nauðungarsölumálið hefði verið fellt niður. Skjalið var stimplað um móttöku 22. september 2021 og innfært í þing lýsingabók 23. september sama ár. Þessarar yfirlýsingar er getið í veðbókarvottorði eignarinnar Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, sem liggur frammi í málinuen það vottorð ber með sér að hafa verið prentað út 20. febrúar 2022.

10. Í málinu liggja fyrir samskipti af hálfu stefnanda við embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra á tímabilinu 17. september 2021 til 13. október 2021 þar sem óskað er upplýsinga og afrits gagna. Ráða má af samskiptunum að tilefnið hafi verið að stefnandi hafi haft í hyggju að senda beiðni til héraðsdóms.

11. Af hálfu stefnanda var Héraðsdómi Norðurlands eystra send krafa um ógildingu nauðungarsölu með vísan til 80. gr. laga um nauðungarsölu 14. október 2021. Þess var krafist að nauðungarsala sem fram hefði farið 16. september 2021 á fasteigninni Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, yrði dæmd ógild.

12. Við fyrirtöku málsins fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra 24. nóvember 2021 var stefnandi skilgreindur sem sóknaraðili en til varnar voru tilgreindir uppboðsbeiðandi og annar aðili sem lýst hafði fjárkröfu við nauðungarsöluna. Málsnúmer málsins var Z-419/2021. Af hálfu varnaraðila var lögð fram staðfesting sýslumanns á því að nauðungarsalan hefði verið afturkölluð. Málinu virðist hafa verið frestað þar með.

13. Samdægurs var Sýslumanninum á Norðurlandi eystra sent erindi af hálfu stefnanda þar sem fjallað var um afturköllun nauðungarsölunnar og gerð grein fyrir þeirri afstöðu uppboðsbeiðanda, sem mun hafa komið fram í tölvupóstsamskiptum milli aðila, að það væri ekki venjan að tilkynna gerðarþola það sérstaklega þegar uppboðsbeiðnir væru afturkallaðar enda væri gerðarbeiðanda það óskylt, það væri í flestum tilfellum hlutverk sýslumanns að sjá um tilkynningar og boðanir í málum sem þessum. Af hálfu stefnanda var þess óskað að embætti sýslumanns myndi tjá sig um tilkynningaskyldu til gerðarþola þegar nauðungarsölubeiðni væri afturkölluð, hvort slík skylda væri fyrir hendi og þá á hverjum hún hvíldi. Starfsmaður sýslumanns svaraði samdægurs að það tíðkaðist ekki hjá sýslumönnum að senda aðilum nauðungarsölu tilkynningar um afturkallanir enda ekkert í lögum um nauðungarsölu sem áskildi slíka framkvæmd.

14. Fyrrgreint dómsmál var að nýju tekið fyrir 1. desember 2021 og kveðinn upp úrskurður í málinu að afloknum málflutningi um málskostnaðarkröfur aðila. Af hálfu stefnanda sem sóknaraðila þess máls var gerð krafa umað málið yrði fellt niður en krafist málskostnaðar þar sem samkomulag hefði verið með aðilum um að greiddar yrðu kröfur vegna þriggja eignarhluta af fjórum sem gerðarbeiðandi hafði óskað nauðungarsölu á, en nauðungarsala fjórða eignarhlutarins, Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, myndi fara fram til að láta reyna á réttmæti nauðungarsölukrafna gerðarbeiðanda í heild sinni. Það hefði því komið stefnanda í opna skjöldu að nauðungarsalan hefði verið afturkölluð og það farið gegn samkomulagi aðila. Varnaraðili byggði öndvert á því að honum hefði verið frjálst að afturkalla nauðungarsöluna, eins og það var orðað, hvenær sem verið hefði og sér hefði ekki borið að tilkynna stefnanda um þá ákvörðun auk þess sem stefnandi hefði getað aflað upplýsinga frá sýslumanni um það hvort nauðungarsalan stæði enn áður en hann bæri málið fyrir dóm. Með vísan til atvika og aðdraganda málsins þótti dóminum rétt að hvor aðila bæri sinn málskostnað. Málið var því fellt niður og kveðið á um að málskostnaður félli niður.

15. Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra svaraði fyrirspurn stefnanda sem send var embættinu 20. janúar 2021 um það hvort embættið hefði brugðist við afturköllun uppboðsbeiðni gagnvart gerðarbeiðanda með tilliti til kostnaðar sem fallið hefði til hjá embættinu vegna málsins. Frá því var greint að mál væri fellt niður ef afturköllun bærist frá gerðarbeiðanda enhann greiddi ekkert til ríkissjóðs nema gjald samkvæmt 5. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs sem greitt væri þegar beðið væri um nauðungarsölu. Sölulaun væru greidd ef eign væri seld nauðungarsölu samkvæmt sama lagaákvæði.

16. Stefnandi höfðaði mál þetta síðan 13. desember 2022, eins og áður gat. Við aðalmeðferð málsins breytti stefnandi viðurkenningarkröfu sinni í það horf sem getur að líta meðal dómkrafna hans en því var jafnframt lýst yfir af hans hálfu að tjón stefnanda næmi þeirri fjárhæð sem fram kæmi í reikningi frá lögmanninum sem gætti hagsmuna stefnanda á meðan uppboðsmálið var rekið og í eftirmálum þess. Sá reikningur er meðal dómskjala og ber með sér að hafa verið gefinn út 2. mars 2022. Fjárhæð hans nemur 586.052 krónum, sem er þóknun lögmannsins auk virðisaukaskatts og 19.000 króna kostnaður vegna þingfestingargjalds. Reikningurinn er ekki áritaður um greiðslu og engin gögn hafa verið lögð fram sem varpa ljósi á hvort hann hafi verið greiddur.

Helstu málsástæður stefnanda

17. Byggt sé á því að stefndi hafi verið eða átt að vera upplýstur og meðvitaður um þá fyrirætlan stefnanda að láta reyna á réttmæti fyrirhugaðs framhaldsuppboðs á fasteigninni Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, fyrir dómstólum. Þess hafi verið getið í tölvupóstsamskiptum sem fulltrúi Sýslumanns á Norðurlandi eystra fékk og hafi verið bókað í gerðabók við fyrirtöku vegna nauðungarsölunnar.

18. Einmitt af þeirri ástæðu hefði verið mun meira tilefni en ella fyrir stefnda til að upplýsa stefnanda um að umrædd nauðungarsölubeiðni hefði verið afturkölluð og að framhaldsuppboð vegna hennar hefðiekki farið fram. Þannig hefði mátt koma í veg fyrir að stefnandi leitaði dómsúrlausnar, með tilheyrandi undirbúningsvinnu og málskostnaði, um nauðungarsölubeiðni sem stefndi hafi vitað að hefði þá þegar verið afturkölluð.

19. Þá liggi skýrt fyrir að stefndi hafi ekki, né geti hafa, verið í góðri trú um að stefnanda hefðu borist þessar upplýsingar með öðrum hætti, til dæmis frá kröfuhafa eða umboðsmanni hans, í ljósi þess að 12. október 2021, tæpum mánuði eftir að nauðungarsalan átti að fara fram, hafi lögmaður stefnanda sent tölvupóst á starfsmann stefnda þar sem fram hafi komið að óskað væri fyrir hönd stefnanda eftir ýmsum gögnum tengdum fyrrgreindri nauðungarsölu vegna beiðni til Héraðsdóms Norðurlands eystra um úrlausn um gildi nauðungarsölunnar. Í tölvupóstinum komi skýrt fram að stefnandi og þáverandi lögmaður hans hafi veriðí góðri trú um að nauðungarsalan hefði farið fram á tilsettum tíma, 16. september 2021, og að verið væriað afla gagna frá embætti stefnda til að undirbúa beiðni til Héraðsdóms Norðurlands eystra vegna fyrrgreindar nauðungarsölu. Þetta hafi embætti sýslumanns verið ljóst af eftirfarandi tölvupóstsamskiptum.

20. Þegar fyrir hafi legið að nauðungarsalan hefði ekki farið fram hafi starfsmaður sýslumanns staðfestí tölvupósti sem sendur var 26. nóvember 2021 að það tíðkaðist ekki að senda aðilum nauðungarsölumáls tilkynningar um að nauðungarsölur væru afturkallaðar með vísan til laga um nauðungarsölu samhliða því að send væri tilkynning gerðarbeiðanda um afturköllun.

21. Leiðbeiningarskylda stjórnvalda samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 feli ekki einungis í sér skyldu til að svara fyrirspurnum aðila heldur jafnframt skyldu til að leiðbeina þeim að eigin frumkvæði þegar stjórnvaldi megi vera ljóst að aðili þurfi bersýnilega á leiðbeiningum að halda. Um þetta hafi dr. P-kk-nf H-kk-nf fjallað í grein sinni um leiðbeiningarskyldu stjórnvalds við með ferð stjórnsýslumáls sem birtist í 1. tölublaði 57. árgangs Tímarits lögfræðinga árið 2007. Með aðgerðaleysi sínu hafi Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra brugðist þeirri leiðbeiningarskyldu sem á honum hvíli, bæði samkvæmt ákvæði 1. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga og samkvæmt hinni óskráðu meginreglu íslensks stjórnsýsluréttar um leiðbeiningarskyldu sem fyrrgreint lagaákvæði byggist á. Jafnframt hafi þetta tómlæti Sýslumannsins á Norðurlandi eystra leitt til þess að stefnandi hafi orðið fyrir talsverðu fjárhagstjóni sökum þess lögmanns- og málskostnaðar sem hann hafi stofnað til í þeim tilgangi að láta reyna á lögmæti nauðungarsölu sem hann hafi verið í góðri trú um að hefði átt sér stað á tilsettum tíma,16. september 2021. Ef ekki hefði verið fyrir vanrækslu Sýslumannsins á Norðurlandi eystra á leiðbeiningarskyldu sinni hefði stefnandi ekki orðið fyrir því fjárhagslega tjóni sem hann hafi orðið fyrir vegna kostnaðar við undirbúning málshöfðunar fyrir dómi til að láta reyna á lögmæti nauðungarsölunnar sem að honum óafvitandi fór aldrei fram.

Stefnanda hafi fyrst verði greint frá því af hálfu lögmanns sem gætti hagsmuna uppboðsbeiðanda við fyrirtöku í máli nr. Z- 419/2021 fyrir héraðsdómi 24. nóvember 2021 að fallið hefði verið frá fyrrgreindri nauðungarsölubeiðni. Það dómsmál hafi snúist um kröfu stefnanda um að fyrrgreind nauðungarsala yrði úrskurðuð ógild og hafi eingöngu verið höfðað af stefnanda sökum þess að Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi brugðist leiðbeiningarskyldu sinni og stefnandi því verið í góðri trú um að umþrætt nauðungarsala hefði átt sér stað eins og áætlað hefði verið.

22. Þar sem Sýslumanninum á Norðurlandi eystra hafi ítrekað verið tilkynnt fyrir fram af hálfu stefnanda um þá ætla n hans að láta reyna á lögmæti fyrrgreindar nauðungarsölu fyrir héraðsdómi og Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi ekki haft fyrir því að láta stefnanda vita að nauðungarsölubeiðnin hefði verið afturkölluð áður en stefnandi krafðist ógildingar fyrrnefndr ar nauðungarsölu fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra 14. október 2021, þvert á þá lögbundnu leiðbeiningarskyldu sem hvíldi á sýslumanninum, séljóst að stefndi hafi valdið stefnanda verulegu fjárhagstjóni, meðal annars vegna staðgreiðslugjalda hjá Héraðsdómi Norðurlands eystra, lögmannsþóknunar og annars málskostnaðar, með athafnaleysi sínu og vanrækslu sem braut í bága við lögbundna leiðbeiningarskyldu hans. Brot stjórnvalda á leiðbeiningarskyldu samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga geti leitt til bótaskyldu viðkomandi stjórnvalds, eins og fram komi í niðurstöðu dóms Héraðsdóms Reykjavíkur sem staðfest hafi verið í dómi Hæstaréttar í máli nr. 157/1998.

23. Rétt eins og tjónþolinn í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar hafi stefnandi í máli þessu fengið rangar upplýsingar um réttarstöðu sína með þeim afleiðingum að hann hafi lagt í kostnaðarsamar lögfræðiaðgerðir. Stefnandi byggi því kröfu sína um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda á meginreglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð og beinni skaðabótaábyrgð hins opinbera, það er þeirri reglu skaðabótaréttar að tjónþoli þurfi ekki að sæta því að freista þess fyrst að fá bætt tjón sitt hjá þeim starfsmanni stjórnvalds sem valdið hafi tjóni heldur geti beint kröfum sínum að viðkomandi stofnun, eða eftir atvikum íslenska ríkinu.

Helstu málsástæður stefnda

24. Af hálfu stefnda eru gerðar athugasemdir við formhlið málatilbúnaðar stefnanda. Á kröfugerð stefnanda séu þeir annmarkar að vísað sé til „nauðungarsölubeiðni embættisins frá 16. september 2021“. Í samræmi við málavexti verði kröfugerðin aftur á móti skilin svo að ætlunin hafi verið að vísa til fyrrgreindrar nauðungarsölubeiðni nauðungarsölubeiðanda frá 4. desember 2020 sem hafi verið afturkölluð 22. september 2021.

25. Þá sé málið höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu. Um tjón stefnanda segi í stefnu að stefndi beri ábyrgð á „miska- og skaðabótaskyldu tjóni“ stefnanda. Ætlaður miski stefnanda sé vanreifaður og um ætlað fjártjón stefnanda liggi engin gögn fyrir. Af þeim sökum verði að teljast álitaefni hvort áskilnaði um lögvarða hagsmuni samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sé fullnægt miðað við þau gögn sem nú hafi verið lögð fram. Engar líkur hafi verið leiddar að því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Skorað sé á stefnanda að leggja fram gögn um hið öndverða, sbr. X. kafla laga um meðferð einkamála.

26. Stefndi telur skilyrði bótaskyldu ekki vera fyrir hendi og byggi á því að embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra hafi hvorki sýnt af sér ólögmæta né saknæma háttsemi. Málsmeðferð embættisins í tilefni af fyrrgreindum nauðungarsölubeiðnum hafi verið lögmæt. Embættinu hafi ekki verið skylt að tilkynna stefnanda um að gerðarbeiðandi hefði afturkallað nauðungarsölubeiðni sína 22. september 2021 eða leiðbeina honum um það.

27. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. stjórnsýslulaga eiga þau lög ekki við um málsmeðferð sýslumannsembættisins heldur fari um hana eftir ákvæðum laga um nauðungarsölu. Almennar reglur um málsmeðferð í stjórnsýslunni eigi ekki við um störf sýslumanna á grundvelli síðastnefndra laga. Íþeim séu ítarleg ákvæði um málsmeðferð og þar á meðal hvort og þá hvenær sýslumanni beri að senda aðilum tilkynningar. Málsmeðferð embættisins hafi veriðí samræmi við þau fyrirmæli.

28. Í 1. mgr. 15. gr. laga um nauðungarsölu sé mælt fyrir um að gerðarbeiðandi geti fellt beiðni sína niður hvenær sem er fram að því að boð hafi verið samþykkt í eignina við nauðungarsölu. Af ákvæðum laganna verði ekki ráðið að sýslumanni sé skylt að tilkynna aðilum um afturköllun á þessum grundvelli. Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 25. gr. þing lýsingalaga hafi embættið aftur á móti séð til þess að upplýsingar um nauðungarsöluna og síðar afturköllun nauðungarsölubeiðninnar yrðu og séu enn aðgengilegar á veðbókarvottorði fasteignarinnar. Með því telji stefndi að sýslumaður hafi uppfyllt þær skyldur sem á honum hvíli lögum samkvæmt.

29. Um leiðbeiningarskyldu sýslumanns gagnvart gerðarþola sé fjallaðí 2. mgr. 21. gr. laga um nauðungarsölu. Af ákvæðum þeirrar málsgreinar leiði að um leiðbeiningarskyldu sýslumanns á grundvelli laganna gildi sömu sjónarmið og eigi við um skyldu dómara í einkamáli til að leiðbeina ólöglærðum málsaðila. Stefndi telji því að embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra hafi ekki verið skylt að leiðbeina stefnanda á grundvelli óskráðrar meginreglu stjórnsýsluréttar eða umfram það sem sérstaklega sé kveðið á um í fyrrgreindri málsgrein. Þ ví sé byggt á því að embættinu hafi ekki verið skylt að leiðbeina stefnanda um téða afturköllun nauðungarsölubeiðninnar 22. september 2021. Stefnanda hafi veriðí lófa lagið að afla sér upplýsinga þar að lútandi áður en hann leitaði úrlausnar Héraðsdóms Norðurlands eystra 14. október 2021, svo sem með því að kynna sér veðbókarvottorð eða spyrja gerðarbeiðanda eða sýslumann um það hvort kaupverð eignarinnar hefði verið greitt innan samþykkisfrests 30. september 2021.

30. Verði talið að leiðbeiningarskylda hafi hvílt á sýslumanni umfram það sem leiðir af 2. mgr. 21. gr. laga um nauðungarsölu sé byggt á því að umfang þeirrar skyldu verði að virða í ljósi þess hversu ítarleg málsmeðferðarákvæði laganna séu og að meðferð flestra nauðungarsölumála hjá sýslumannsembættum ljúki með því að gerðarbeiðandi afturkalli nauðungarsölubeiðni, oftar en ekki í kjölfar f ramhaldsuppboðs en áður en samþykkisfrestur líði. Jafnframt telur stefndi að líta verði til þess að stefnandi naut lögmannsaðstoðar og það hafi áhrif á efni og umfang leiðbeiningarskyldu. Stefndi telur enn fremur að atvik málsins, þar á meðal tölvubréf til sýslumanns, hafi ekki gefið embættinu sérstakt tilefni til að leiðbeina stefnanda með þeim hætti sem byggt sé á í stefnu. Í því efni sé bent á að stefnandi leitaði ekki eftir upplýsingum eða leiðbeiningum frá embættinu um afdrif nauðungarsölunnar en honum var sem fyrr segir kunnugt um að gerðarbeiðandi hafði frest til 30. september 2021 til að greiða kaupverðið.

31. Um þær upplýsingar sem komu fram í niðurlagi tölvubréfs stefnanda sem sent var 15. september 2021 sé þess fyrst að gæta að því hafi ekki verið beint til embættisins, heldur hafi fulltrúi þess fengið afrit en hann hafi ekki tekið þátt í bréfaskiptunum að öðru leyti. Þegar nauðungarsölubeiðnin vegna eignarhlutarins með fasteignanúmer 213- 0894 var afturkölluð 22. sama mánaðar hafi engar upplýsingar fylgt um ástæður þess að gerðarbeiðandi ákvað að afturkalla hana. Engin skylda hafi hvílt á sýslumannsembættinu til að af la upplýsinga um þær ástæður og því síður til að leiðbeina gerðarþola við það tímamark um réttarstöðu hans, enda gat allt eins verið að afturköllunina væri að rekja til þess að hann hefði ákveðið að greiða þá kröfu sem lá til grundvallar beiðninni. Því séekki unnt að líta svo á að áform sem getið var í niðurlagi tölvubréfsins 15. september 2021 hafi gefið sýslumanni sérstakt tilefni til að leiðbeina stefnanda um afturköllunina.

32. Í stefnu sé ranglega farið með efni tölvubréfa 12. og 13. október 2021. Samkvæmt erindi lögmanns stefnanda óskaði hann eftir tilteknum gögnum og að þau yrðu send honum eins fljótt og mögulegt er. Um tilefni þess að gagnanna væri óskað sagði að það væri vegna ágreinings sem fyrirhugað væri að bera undir héraðsdóm í kjölfar nauðungarsölunnar á eignum umbjóðanda lögmannsins. Stefndi telur að í ljósi þess hvernig þessi erindi voru orðuð hafi fulltrúi sýslumanns síður en svo getað gert sér grein fyrir því að tilvitnaður ágreiningur væri afmarkaður við nauðungarsölu á fyrrgreindum eignarhlut með fasteignanúmer 213- 0894 enda hafi verið vísað til eigna í fleirtölu. Þá barst erindið frá lögmanni og áhersla var lögð á að afgreiða gagnabeiðnina sem fyrst auk þess sem gera mátti ráð fyrir að lögmanninum væri kunnugt um opinberlega skráðar upplýsingar. Ef veita hefði átt fullnægjandi leiðbeiningar um réttarstöðu hefði það krafist frekari rannsóknar embættisins á undirliggjandi ágreiningsefnum en engin slík rannsóknarskylda hvíli á sýslumanni. Jafnframt skuli þess getið að um þessar mundir hafi stefnandi átt í ágreiningi um lögmæti fleiri krafna sem stefndi telji að varpi enn frekara ljósi á að ekki sé unnt að leggja þá skyldu á sýslumann að veita leiðbeiningar með þeim hætti sem byggt séá í stefnu.

33. Með vísan til alls framangreinds telji stefndi að embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra hafi hvorki sýnt af sér ólögmæta né saknæma háttsemi. Verði talið að nefndum skilyrðum bótaskyldu um ólögmæta og saknæma háttsemi sé fullnægt byggi stefndi á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem athafnir eða athafnaleysi embættis sýslumannsins hafi valdið eða að það sé sennileg afleiðing þess.

34. Af fyrirliggjandi gögnum verði ekki annað ráðið en að ætlað tjón stefnanda sé að rekja til ágreinings hans við gerðarbeiðanda um lögmæti þeirra krafna sem hafi búið að baki umræddum nauðungarsölubeiðnum og eftir atvikum að ekki hafi verið staðið við það samkomulag sem stefnandi taldi hafa veriðfyrir hendi við gerðarbeiðanda og vísað hafi verið tilí úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 1. desember 2021.

35. Samkvæmt gögnum málsins sé það afstaða stefnanda að nauðungarsölubeiðni gerðarbeiðanda hafi byggst á ólögmætum grundvelli. Samt liggi ekkert fyrir um það hvort stefnandi hafi freistað þess að krefja gerðarbeiðanda um skaðabætur með vísan til þess að skilyrði hafi skort til að krefjast nauðungarsölu, sbr. eftir atvikum 86. gr. laga um nauðungarsölu. Skorað sé á stefnanda að leggja fram gögn um það hvort hann hafi krafið gerðarbeiðanda um skaðabætur og þá hver hafi verið afdrif þeirrar kröfu, sbr. X. kafla laga um nauðungarsölu. Stefndi telji að ella verði að ganga út frá því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni eða krafið gerðarbeiðanda um skaðabætur eða höfðað mál til innheimtu bóta gegn honum innan sex mánaða málshöfðunarfrests samkvæmt 88. gr. laga um nauðungarsölu. Hafi stefnandi látið þetta hjá líða sé byggt á því að hann hafi fyrirgert bótarétti sínum gagnvart stefnda í samræmi við þá almennu reglu skaðabótaréttar að tjónþola sé skylt að takmarka tjón sitt.

36. Hvað sem öðru líði byggi stefndi á því að stefnandi beri eigin sök á ætluðu tjóni sínu. Um það vísi st meðal annars til þess sem fyrr segir um að upplýsingum um nauðungarsölubeiðnina, þar á meðal afturköllun hennar, hafi verið þinglýst. Þá hafi stefnanda verið kunnugt um að gerðarbeiðandi hefði frest til 30. september 2021 til að greiða kaupverð eignarinnar. Með því að stefnandi hafi látið hjá líða að kynna sér opinberlega skráðar upplýsingar og hvort tilboð gerðarbeiðanda hefði verið samþykkt innan frests telji stefndi að stefnandi verði sjálfur að bera ábyrgð á því tjóni sem hann kunni að hafa orðið fyrir þegar hann leitaði úrlausnar héraðsdóms 14. október 2021 um gildi nauðungarsölu sem hafi ekki veriðí gildi.

37. Að lokum skuli þess getið að stefndi telji að ekki séu uppfyllt skilyrði til að viðurkenna bótarétt stefnanda vegna ætlaðs miska. Órökstutt sé í hverju hann felist og á hvaða lagagrundvelli sá ætlaði miskabótaréttur stefnanda byggist.

Niðurstaða

38. Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar skaðabótaskyldu á grundvelli þess að Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi ekki tilkynnt honum sérstaklega að aðili sem óskað hafði nauðungarsölu á fasteign í hans eigu hefði afturkallað nauðungarsölubeiðni sína í kjölfar þess að beiðandinn hafði orðið hæstbjóðandi á nauðungarsölu eignarinnar 16. september 2021 og því hefði ekki orðið af nauðungarsölunni.

39. Tjón sitt rekur stefnandi til þess að hafa skotið ágreiningi um að nauðungarsalan færi fram til héraðsdóms óafvitandi að nauðungarsalan hefði fallið niður í samræmi við 1. mgr. 15. gr. laga um nauðungarsölu, sbr. 4. mgr. 15. gr. Við það að vísa ágreiningnum til héraðsdóms hafi fallið til málskostnaður. Meðal gagna málsins er skjal sem ber heitið reikningur þar sem tilgreindir eru kostnaðarliðir vegna lögfræðiráðgjafar sem nánar er skilgreind sem krafa um ógildingu nauðungarsölu, vegna virðisaukaskatts og vegna þingfestingarkostnaða r. Samtala reikningsins er 586.052 krónur en hann stafar frá lögmanninum sem veitti stefnanda aðstoð á meðan mál vegna nauðungarsölubeiðni var rekið fyrir sýslumanni. Gögn liggja ekki fyrir um að stefnandi hafi greitt þessa fjárhæð.

Því var á hinn bóginn lýst yfir við málflutning að fjárhæð reikningsins endurspegli tjón stefnanda.

40. Meginmálsástæða stefnanda fyrir bótaskyldu stefnda er byggð á því að Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi brugðist því að sinna lögbundinni leiðbeiningar skyldu samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að hafa ekki tilkynnt honum sérstaklega um að ekki hefði orðið af nauðungarsölunni þar sem nauðungarsölubeiðandinn afturkallaði beiðni sína 22. september 2021 á grundvelli fyrrnefndrar 1. mgr. 15. gr. laga um nauðungarsölu. Það var nauðungarsölubeiðandanum á hinn bóginn tækt allt til 30. september sama ár samkvæmt ákvörðun sýslumanns sem bókuð var í gerðabók er uppboðið fór fram. Sú ákvörðun sýslumanns var í samræmi við uppboðs skilmála.

41. Tekið er fram í 2. gr. stjórnsýslulaga að lögin gildi ekki um nauðungarsölu. Af þeim sökum koma ákvæði þeirra laga ekki til álita við úrlausn ágreinings aðila heldur verða ákvæði laga um nauðungarsölu um framkvæmd nauðungarsölu lögð til grundvallar.

42. Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að stefnandi naut lögmannsaðstoðar í það minnsta frá því áður en byrjun uppboðs fór fram 20. ágúst 2021, í aðdraganda þess að uppboði var fram haldið á fasteigninni sjálfri 16. september sama ár og svo í kjölfar framhaldssölunnar í það minnsta til 1. desember 2021, er ágreiningsmál vegna nauðungarsölunnar var fellt niður fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra. Fram kemur í endurriti úr gerðabók sýslumanns að ítarleg, skrifleg, rökstudd mótmæli, rituð af lögmanni stefnanda, hafi verið lögðfram af hálfu stefnanda bæði við byrjun uppboðs og við framhald þess.

43. Kveðið er á um leiðbeiningar skyldu sýslumanns í 1. málslið 2. mgr. 21. gr. laga um nauðungarsölu. Samkvæmt því ákvæði ber sýslumanni að veita nauðsynlegar leiðbeiningar um réttarstöðu og kröfu gerðarbeiðanda á sama hátt og dómara í einkamáli ber að leiðbeina ólöglærðum málsaðila. Í endurriti gerðabókar sýslumanns er ekki vísað sérstaklega til þessa lagaákvæðis en þess í stað er vísað tilþessað gætt hafi verið að því sem segi í 2. og 3. mgr. 31. gr. laga um nauðungarsölu, en efni þessara lagaákvæða lýtur að ítarlegum upplýsingum um uppboð og framkvæmd þess. Að auki liggur fyrir að stefnandi naut lögmannsaðstoðar.

44. Með hliðsjón af því sem fram kemur í endurriti gerðabókar sýslumanns, sbr. 71. gr. laga um meðferð einkamála, og tilvitnuðum lagaákvæðum nauðungarsölulaga sem og í skriflegum mótmælum lögmanns stefnanda sem gerðarþola verður ekki á það fallist að sýslumaður hafi brugðist leiðbeiningar skyldu sinni við framkvæmd uppboðsins.

45. Hvað varðar þann málatilbúnað stefnanda að sýslumaður hafi látið undir höfuð leggjast að greina frá því sérstaklega í samskiptum við lögmann hans að ekki hefði orðið af nauðungarsölunni og þannig skapað stefnda skaðabótaskyldu verður ekki fram hjá því litið að stefnandi tilkynnti ítrekað við meðferð uppboðsmálsins að hann hefði í huga að skjóta ágreiningi um uppboðin til héraðsdóms. S á ágreiningur laut að deilu við uppboðsbeiðanda um grundvöll og fjárhæðir krafna hans. Slík mótmæli voru bæði höfð uppi við byrjun uppboðs 20. ágúst 2021 og framhald uppboðsins 16. september sama á rauk þess sem þau voru rakin ítarlega í orðsendingu sem lögmaður stefnanda sendi uppboðsbeiðanda og embætti sýslumanns fékk sent afrit af 15. september. Strax í kjölfar byrjunar uppboðs sendi starfsmaður sýslumanns forsvarsmanni stefnanda orðsendingu 23. ágúst og tilkynnti að búið væri að taka saman málsgögn og endurrit úr gerðabók með vísan til mótmæla sem fram hefðu komið við byrjun uppboðs. Í kjölfar framhaldsuppboðsins 17. september 2021 var síðan endurrit gerðabókar vegna þess uppboðs sent lögmanni stefnanda. Lögmaðurinn brást svo við þeim tölvupósti 12. október og setti fram ítarlega beiðni um frekari gögn af þessu sama tilefni sem starfsmaður sýslumanns leysti úrán tafar. Verður af þessu ekki annað séð en að af hálfu sýslumanns hafi verið staðið réttilega að framkvæmd nauðungarsölunnar í samræmi við lög um nauðungarsölu, en það er ekkihlutverk sýslumanns að segja lögmönnum kost eða löst á ráðagerðum málsaðila um að skjóta málum til dómstóla. Slíkt á sér enga stoð í nefndum lögum. Ennfremur verður ekki fallist á þann málatilbúnað stefn anda, sem haldið var á lofti í málflutningi af hans hálfu, að sýslumaður hafi í þessum efnum leiðbeiningarskyldu gagnvart lögmanni samkvæmt 2. mgr. 21. gr. nauðungarsölu laga eða samkvæmt ólögfestum meginreglum stjórnsýsluréttar. Það að stefnandi eða lögmaður hans hafi látið undir höfuð leggjast að kynna sér hvort sýslumaður hefði samþykkt fram komið boð 30. september 2021 í samræmi við bókun í gerðabók sýslumanns er ekki á ábyrgð stefnda.

46. Fyrir liggur að embætti sýslumannsins á Norðurlandi eystra rækti lögbundið hlutverk sitt samkvæmt 3. mgr. 25. gr. þing lýsingalaga og þinglýsti sérstakri yfirlýsingu um nauðungarsölu í þing lýsingabók vegna fasteignarinnar Suðurgötu 49, fasteignanúmer 213- 0894, sem var innfærð í þing lýsingabók 20. september 2021. Eins liggur fyrir að önnur yfirlýsing um afturköllun fyrrnefndrar yfirlýsingar var innfærð í þing lýsingabók 23. september 2021 með vísan til þess að nauðungarsölumálið hefði verið fellt niður. Síðarnefndrar yfirlýsingar er getið í veðbókarvottorði vegna fasteignarinnar. Frá síðastnefndum degi hafa þannig legið fyrir opinberar upplýsingar um að nauðungarsölumál vegna fasteignarinnar hafi verið fellt niður. Stefnanda var í lófa lagið að kynna sér þær upplýsingar, sérstaklega í ljósi þeirrar lögmannsaðstoðar sem hann naut.

47. Í ljósi framangreinds verður ekki fallist á það að starfsmenn Sýslumannsins á Norðurlandi eystra hafi með saknæmum hætti brotið gegn leiðbeiningar- eða upplýsingaskyldu gagnvart stefnanda og lögmanni hans. Það að stefnandi hafi efnt til ágreiningsmáls fyrir héraðsdómi án þess að kynna sér opinberlega birtar upplýsingar um fasteign sína sem um ræðir verður ekki lagt stefnda til lasts.

48. Með vísan til alls framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

49. Í ljósi niðurstöðu málsins og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að álitum með hliðsjón af umfangi málsins. Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf H-kk-nf lögmaður, en af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf H-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, Ikaups ehf. Stefnandi greiði stefnda 9 00.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf