E-3483/2011

I.

Mál þetta, sem var tekið til úrskurðar 2. febrúar 2012, er höfðað með stefnu, dags. 6. september 2011, en mætt var af hálfu stefnda við þingfestingu hennar 15. sama mánaðar. Stefnandi er G-kk-nf Ú-kk-nf, Kaldárbakka, 311 Borgarnesi, en stefndi er Lýsing hf., Ármúla 3 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær „að ákvæði fjármögnunarleigusamnings nr. 140800-802, dags. 24.5.2007, sem lúta að gengistryggingu verði dæmd óskuldbindandi fyrir stefnanda og að viðurkennt verði með dómi að við greiðslur af skuld samkvæmt fjármögnunarleigusamningi nr. 140800-802, dags. 24.5.2007, upphaflega kr. 6.723.000,- verði miðað við þau kjör og samningsvexti sem samningurinn ber með sér, frá fyrsta greiðsludegi“.

Þá er þess einnig krafist „að oftekið endurgjald, skv. framlögðum útreikningi, skuli endurgreitt kr. 972.930, sbr. dskj. nr. 4, í samræmi við 18. og 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001“. Einnig er krafist málskostnaðar að mati réttarins, auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að kröfum stefnanda verði vísað frá dómi og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Flutningur um frávísunarkröfu stefnda fór fram 2. febrúar 2012 og er eingöngu sá þáttur málsins til umfjöllunar hér.

II.

Málsatvik

Þann 24. maí 2007 gerðu stefndi, sem leigusali, og Drifkraftur ehf., sem leigutaki, með sér fjármögnunarleigusamning nr. 140800-802 um leigu á gröfutæki að gerðinni Hyundai R 140LC-7. Í samningnum kom fram að seljandi tækisins væri Vélafl ehf. Samkvæmt 2. gr. samningsins var svonefndur leigugrunnur ákveðinn 5.400.000 krónur en við þá fjárhæð lagðist virðisaukaskattur að fjárhæð 1.323.000 krónur. Heildarfjárhæð leigugrunnsins nam því samtals 6.723.000 krónum. Samkvæmt sömu grein var skiptingu leigugrunnsins án virðisaukaskatts þannig háttað að 1.620.000 krónur voru tengdar gengi evru (18.831,38 EUR), 1.620.000 krónur voru tengdar gengi japanskra jena (3.069.752 JPY) og 2.160.000 krónur voru tengdar við gengi svissneskra franka (41.471,68 CHF). Grunnleigutími samkvæmt 4. gr. samningsins var frá 10. júlí 2007 til 9. júlí 2013 og skyldu 36 leigugreiðslur inntar af hendi á tveggja mánaða fresti. Auk þess skyldi greiða 1.080.000 krónur í leigu við undirritun samningsins, sbr. 5. gr. hans. Virðast leigugreiðslur samningsins hafa átt að vera bundnar gengi hinna erlendu gjaldmiðla á hverjum tíma, sbr. 14. gr. samningsins. Samkvæmt 13. gr. hans var stefnda enn fremur heimilt að endurreikna greiðslur í samræmi við breytingar á LIBOR vöxtum þeirra erlendu gjaldmiðla sem leigan var tilgreind í. Í 6. gr. samningsins var ákvæði þess efnis að þegar grunnleigutíma lyki hæfist ótímabundin framhaldsleiga, sbr. enn fremur 12. gr. samningsins, og skyldu þær leigugreiðslur einnig tengdar við gengi hinna erlendu gjaldmiðla.

Af hálfu stefnda hefur verið lagt fram samkomulag milli stefnda og stefnanda þessa máls, dags. 9. mars 2009, þar sem sá síðarnefndi yfirtók fjármögnunarleigusamninginn. Voru eftirstöðvar samningsins, miðað við 5. febrúar sama ár, tilgreindar á samkomulaginu með eftirfarandi hætti: 11.460 evrur eða 1.713.298 krónur, 1.822.642 japönsk jen eða 2.376.105 krónur og 24.928 svissneskir frankar eða 2.502.350 krónur. Samtals voru eftirstöðvarnar því 6.591.754 krónur.

Í greinargerð stefnda er því haldið fram að samningur þessi hafi verið í vanskilum síðan í maí 2011 og nemi heildarvanskil 1.294.810 krónum vegna ógreiddra gjalddaga 10. maí, 10. júlí og 10. september 2011.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Málatilbúnaður stefnanda er á því reistur að þegar öll einkenni umrædds fjármögnunarleigusamnings séu skoðuð sé ljóst að um lánssamning sé að ræða en ekki leigusamning. Stefnandi greiði þannig ekki stefnda fyrir afnot samningsandlagsins og samkvæmt orðskýringu á heiti samningsins sé um að ræða leigu á fjármagni, sem í daglegu tali sé kallað lán. Þá hafi stefnandi haft frumkvæði að kaupunum og komið fram gagnvart seljanda sem kaupandi. Þá hafi stefnandi borið allar skyldur og réttindi sem fylgja hinum leigða hlut, en stefndi lýst því yfir að hann taki enga ábyrgð á leigumuninum. Einnig hafi stefndi ekki fært umrætt samningsandlag sem eign í bókhaldi sínu heldur hafi hann fært kröfuna til eignar og hafi tekjur af samningnum vegna fjármögnunarleigu verið færðar sem vaxtatekjur en ekki leigutekjur. Leiguverð hafi enn fremur verið ákvarðað út frá kostnaði stefnanda við fjármögnun kaupanna en ekki raunverulegu verðmæti samningsandlagsins.

Stefnandi heldur því fram að um lánssamning sé að ræða sem hafi verið klæddur í búning leigusamnings. Telur hann ákvæði samningsins, sem gáfu til kynna að greiðslur gætu borið vexti styðja það, eins og nánar er rakið í stefnu. Þá hafi ekki verið samhengi milli greiðslna stefnanda annars vegar og afnota af samningsandlaginu hins vegar og er vikið að tilteknum atriðum því til stuðnings í stefnu. Einnig sé það, eðli málsins samkvæmt, eðlilegt og sanngjarnt að lántaki eignist þann hlut sem hann hafi tekið lán fyrir og um það vísað til 36. gr. laga nr. 7/1936.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefnandi að umræddur samningur sé lánssamningur í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 og því sé gengistrygging hans ólögmæt. Í stefnu kemur nánar tiltekið fram að lög nr. 38/2001 heimili ekki að lán í íslenskum krónum sé verðtryggt með því að binda það við gengi erlendra gjaldmiðla. Séu reglur 13. og 14. gr. laganna ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna. Ekki sé því hægt að semja um grundvöll verðtryggingar sem ekki sé stoð fyrir í lögunum. Er því haldið fram í stefnu að ákvæði umrædds samnings séu því í andstöðu við fyrirmæli laganna og því óskuldbindandi fyrir stefnanda. Síðar í stefnu segir að í þessu ljósi beri að láta samningsvexti halda sér að því leyti sem ákvæði um gengistryggingu eigi ekki við. Stefnandi hafi að auki ofgreitt endurgjald af umræddu láni eins og útreikningur á dskj. 4 sýni og gerir stefnandi kröfu um endurgreiðslu á 972.930 krónum.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 38/2001, einkum 3., 4., 10., 13., 14., og 18. gr. þeirra, og samningalaga nr. 7/1936, einkum til 36. gr. Einnig virðist stefnandi vísa til almennra reglna leiguréttar, kröfuréttar og samningaréttar. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991. Þá sé krafa um virðisaukaskatt reist á lögum nr. 50/1988.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi rökstyður kröfu sína um frávísun málsins einkum á því að málatilbúnaður stefnanda sé svo óljós og ruglingslegur að hann uppfylli ekki kröfur d- og e-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá verði ekki bætt úr þessum ágöllum undir rekstri málsins án verulegra réttarspjalla fyrir stefnda.

Stefndi telur að kröfugerð og málsástæður stefnanda séu verulega vanreifaðar og óskiljanlegar. Í því sambandi vísar stefnandi til dómkröfunnar eins og hún sé fram sett í stefnu. Telur hann að fyrri kröfuliður uppfylli ekki þau skilyrði einkamálaréttarfars að vera svo ákveðinn og ljós að unnt sé að taka hann upp óbreyttan sem ályktunarorð í dómsorði ef efnisleg skilyrði séu fyrir þeim málalokum. Þannig sé t.d. ekki skilgreint hvaða ákvæði fjármögnunarleigusamningsins í samningnum lúti að gengistryggingu en slíkt sé nauðsynlegt til að hægt sé að dæma þau óskuldbindandi fyrir stefnanda.

Hvað annan kröfulið varði, þar sem krafist sé endurgreiðslu á 972.930 krónum, sé einungis vísað til dómskjals nr. 4 en við lestur á því dómskjali sé engin leið að átta sig á því hvernig sú fjárhæð sé fundin út. Þar komi ekki fram hvaða vaxtaprósenta sé notuð og hvort vextir séu fyrir fram eða eftir á reiknaðir. Einnig komi ekkert fram um það hvernig virðisaukaskattur á hverja greiðslu sé meðhöndlaður og hvort tekið sé tillit til þess að stefnandi hafi innskattað hann. Í dómskjali 4 komi ranglega fram að stefnandi hafi greitt af samningnum á tímabilinu frá 10. júlí 2007 til 10. janúar 2009 þó fyrir liggi að hann hafi ekki verið leigutaki á þeim tíma. Þar komi einnig fram að stefnandi hafi greitt leigugreiðslur af samningnum þann 10. maí 2011 og 10. júlí 2011 þó að fyrir liggi að þær leigugreiðslur séu í vanskilum. Gera verði þá sjálfsögðu kröfu að skjöl sem lögð séu fram til grundvallar fyrir útreikningi á dómkröfu séu skiljanleg en dómskjal nr. 4 uppfylli engan veginn þau skilyrði.

Hvað málsástæðukafla stefnunnar varði telur stefndi að hann sé einnig í mörgum atriðum rangur og villandi. Því sé ranglega haldið þar fram að stefnandi hafi gert fjármögnunarleigusamninginn en þess ekki getið að það hafi verið félagið Drifkraftur ehf. sem gerði hann. Ef ofgreitt hafi verið af samningnum á tímabilinu fram að yfirtökunni, sem hafi átt sér stað 9. mars 2009, þá kunni sú inneign að vera í eigu Drifkrafts ehf. en ekki stefnanda málsins. Þrátt fyrir það sé Drifkraftur ehf. ekki aðili að málinu og ætti það eitt og sér að leiða til frávísunar málsins, sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þessu til stuðnings vísi stefnandi til 7. mgr. 18. gr. laga 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefnandi telur að samkvæmt framansögðu skorti á að málatilbúnaður stefnanda uppfylli meginreglur einkamálaréttarfars um glöggan og skýran málatilbúnað, sbr. d- og e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hái þetta mjög vörnum stefnda. Stefndi telur því að í ljósi þess að kröfugerð stefnanda, lýsing málsástæðna og samhengi þeirra og málatilbúnaður stefnanda í heild, sé svo óljós og óskýr, verði ekki hjá því komist að vísa málinu frá dómi sökum vanreifunar.

Varakrafa stefnda er í meginatriðum reist á því að um fjármögnunarleigusamning hafi verið að ræða sem ekki falli undir 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Heimilt hafi verið að gengistryggja greiðslur samningsins. Fjármögnunarleigusamningur sé í eðli sínu leigusamningur en ekki lánssamningur, eins og nánar er rökstutt í greinargerð stefnda, og mótmælir stefndi sjónarmiðum stefnanda er bendi til annars. Verði komist að þeirri niðurstöðu að fyrrgreind ákvæði laga nr. 38/2001 eigi við um samninginn byggir stefndi einnig á því að gengistrygging samningsins hafi í upphafi verið til hagsbóta fyrir gagnaðila, en heimilt sé víkja frá ákvæðum laganna í því skyni, sbr. lokamálsgrein 2. gr. þeirra. Þá er á því byggt af hálfu stefnda að fyrrgreind ákvæði laga nr. 38/2001 stangist á við skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðisins um frjálsa fjármagnsflutninga, sbr. 40. gr. samningsins. Beri að túlka ákvæðin til samræmis við þessa samningsskyldu íslenska ríkisins.

Um lagareglur er af hálfu stefnda vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 1. gr., 13. gr. og 14. gr. þeirra laga. Einnig er vísað til lokamálsgreinar 2. gr. laganna. Þá vísar stefndi til þeirrar meginreglu leiguréttar að aðilum samnings sé frjálst að semja um fjárhæð leigu og hvort og þá með hvaða hætti hún skuli breytast á leigutímanum. Stefndi kveðst einnig byggja hér á þeirri meginreglu að gerða samninga eigi að efna að fullu. Þá sé vísað til 3. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og 1. mgr. 20. gr. sömu laga varðandi skilgreiningu á eignaleigu og það að fjármögnunarleiga feli ekki í sér útlánastarfsemi. Vísað sé til 3. og 40. gr. laga nr. 2/1993 varðandi það að við túlkun á 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 verði að horfa til EES réttar.

3. Sjónarmið stefnanda um frávísunarkröfu stefnda

Stefnandi hafnar því að málatilbúnaður hans sé óskýr og telur að kröfugerðin sé eins glögg og unnt er, enda sé d-liður 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 einkum til leiðbeiningar. Stefnandi vísar til efnisákvæða fjármögnunarleigusamningsins og telur að ekki fari á milli mála til hvaða ákvæða sé vísað um gengistryggingu og að því leyti sé kröfugerð hans skýr. Telur hann að svipaðar kröfur hafi átölulaust verið dómteknar, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar í málum nr. 603/2010, 62/2011 og 107/2011. Kröfugerð stefnanda sé þannig skýr og uppfylli kröfur d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnandi mótmælir því einnig að fjárkrafan sé óskýr. Ekki sé gerð krafa um að útreikningar á kröfugerðinni komi fram í dómkröfum stefnanda. Þá hafi stefnandi lagt fram útreikninga á sérstöku dómskjali. Samkvæmt þeim útreikningi sé alveg ljóst að krafist sé samningsvaxta. Ekki hafi borið að gera grein fyrir virðisaukaskatti á greiðslum enda byggi stefnandi á því að um lánssamning sé að ræða. Endurgreiðsla samkvæmt slíkum samningum beri ekki virðisaukaskatt. Þá sé eðlilegt að stefnandi geri ýtrustu kröfur og hafnar því að endurgreiðslukröfur séu óskiptileg réttindi sem kalli á samaðild lántaka.

IV.

Forsendur og niðurstaða

Samkvæmt d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður í stefnu að gera tilteknar dómkröfur svo sem um viðurkenningu á tilteknum réttindum eða ákvörðun á eða lausn undan tiltekinni skyldu. Almennt er lagt til grundvallar að kröfugerð verði samkvæmt þessu að vera svo ákveðin og ljós að unnt sé að taka hana óbreytta upp í dómsorð ef efnisleg skilyrði eru fyrir þeim málalokum. Eru þetta ófrávíkjanleg skilyrði og veldur misbrestur á því að kröfugerð fullnægi þeim jafnan frávísun frá dómi.

Dómkröfur stefnanda eru í tveimur liðum. Fyrri kröfuliðurinn er enn fremur tvíþættur. Í fyrsta lagi er þar krafist að ákvæði fyrrgreinds fjármögnunarleigusamnings „sem lúta að gengistryggingu“ verði dæmd óskuldbindandi fyrir stefnanda. Í öðru lagi er þar krafist að viðurkennt verði að við greiðslur samkvæmt umræddum samningi „verði miðað við þau kjör og samningsvexti sem samningurinn ber með sér“. Á það er fallist með stefnda að dómkröfur þessar séu ekki nægjanlega ákveðnar og skýrar til að unnt sé að taka þær óbreyttar upp í dómsorð. Þannig skortir á að útskýrt sé nægjanlega undan hvaða skyldum samkvæmt samningnum stefnandi eigi að vera laus undan. Þá virðist síðari þáttur þessa kröfuliðar ekki samrýmast þeim fyrri, enda verður ekki betur séð en að samningurinn, eins og hann liggur fyrir, beri með sér að greiðslur samkvæmt honum eigi að taka mið af gengi hinna tilgreindu gjaldmiðla, en eins og fram hefur komið krefst stefnandi þess jafnframt að ákvæði er að þessu lúta verði dæmd óskuldbindandi fyrir sig. Eins og viðurkenningarkrafan er sett fram uppfyllir hún því ekki fyrrgreint skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna og skýra kröfugerð. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt að vísa fyrri kröfulið stefnanda frá dómi.

Í síðari kröfulið stefnanda er þess krafist að stefndi endurgreiði 972.930 krónur í samræmi við 18. og 4. gr. laga nr. 38/2001. Í þessum kröfulið er einnig að finna staðhæfingu þess efnis að um „oftekið endurgjald“ sé að ræða samkvæmt framlögðum útreikningi á tilteknu dómskjali. Hér er krafist greiðslu tiltekinnar fjárhæðar og fullnægir kröfugerðin að því leyti d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Hins vegar er óljóst hvaða tilgangi fyrrgreindar lagatilvísanir þjóni sem hluti af kröfugerð stefnanda, auk þess sem blandað virðist saman í þessum kröfulið kröfugerð og málsástæðum fyrir henni. Því fær dómurinn ekki séð að þennan kröfulið væri unnt að taka óbreyttan upp í dómsorð.

Málatilbúnaður stefnanda er enn fremur haldinn þeim augljósa annmarka að í stefnu virðist á því byggt að stefnandi hafi frá öndverðu átt aðild að lögskiptum samkvæmt umræddum fjármögnunarleigusamningi. Samningurinn, sem stefnandi lagði fram, ber hins vegar með sér að í upphafi hafi annar aðili, Drifkraftur ehf., verið skilgreindur leigutaki. Stefndi hefur lagt fram skjal sem gefur til kynna að ekki hafi orðið breyting á aðild samningsins fyrr en í mars 2009. Málatilbúnaður stefnanda er því ekki í samræmi við gögn málsins. Engin grein er gerð fyrir því í stefnu hvernig stefnandi geti átt kröfu um endurgreiðslu á fjármunum sem fyrri greiðandi greiddi stefnda. Að þessu leyti er í stefnu ekki gerð viðhlítandi grein fyrir grundvelli fjárkröfunnar, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í stefnu er ekki útskýrt hvernig fjárhæð kröfunnar er fundin út, heldur er í því sambandi vísað til dómskjals nr. 4. Í skjali þessu er gerð grein fyrir einstökum greiðslum samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum, hversu stórum hluta af þeim bar að verja til greiðslu vaxta og hvaða fjárhæðir fóru til greiðslu afborgana. Á yfirlitinu kemur síðan fram staða kröfunnar fyrir hverja greiðslu og við það miðað að hún hafi í upphafi verið 5.400.000 krónur. Samkvæmt því var staða fyrir greiðslu, sem átti að fara fram 10. júlí 2011, neikvæð um 972.930 krónur. Stefnandi byggir á því að af þessu megi draga þá ályktun að eftir greiðslu afborgunar, sem hafi verið á gjalddaga 10. maí 2011, hafi stefnandi verið búinn að ofgreiða samkvæmt samningnum samtals 972.930 krónur. Við þennan útreikning er ljóslega við það miðað að um lánssamning hafi verið að ræða. Hins vegar er ekki ljóst hvers vegna fjárhæð samkvæmt þessum útreikningi tekur mið af leigugrunni án virðisaukaskatts, þ.e. 5.400.000 krónum. Enn fremur er grundvöllur vaxtaútreiknings kröfunnar ekki útskýrður í stefnu. Kröfufjárhæð stefnanda er því vanreifuð að mati dómsins.

Í ljósi framangreindra annmarka á málatilbúnaði stefnanda ber að vísa máli stefnanda á hendur stefnda frá dómi, sbr. d- og e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Með vísan til meginreglu 1. mgr. 130. gr. sömu laga verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að greinargerð stefnda er nokkuð ítarlegri en efni standa til, sbr. 2. mgr. 99. gr. fyrrgreindra laga. Þykir hann hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, G-kk-nf Ú-kk-nf, greiði stefnda, Lýsingu hf., 450.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)