S-426/2010

Mál þetta höfðaði ríkissaksóknari með ákæru 2. desember 2010 á hendur ákærða, X…, kt. …, … í …. Málið var dómtekið 11. október 2011.

Ákærða er gefið að sök hegningar- og umferðarlagabrot „með því að hafa miðvikudaginn 21. október 2009 ekið vörubifreiðinni …, með tengivagninn …, norður Vesturlandsveg, á vegarkafla við Hafnarfjall, skammt sunnan við Mótel Venus, Hvalfjarðarsveit, vinstra megin fram úr bifreiðinni …, sem ekið var í sömu akstursátt, án nægjanlegrar varúðar vegna umferðar ökutækja úr gagnstæðri átt, er hindruðu framúraksturinn, og án þess að gæta að nægjanlegu hliðarbili við bifreiðinni …, og án nægjanlegrar varúðar beygt bifreiðinni til hægri, að hluta til í veg fyrir bifreiðina …, svo að ökumaður þeirrar bifreiðar, A…, kennitala …, varð að víkja að hluta til hliðar út á hægri vegöxl til að forðast árekstur við fyrrgreinda vörubifreið og tengivagn, allt með þeim afleiðingum að A… missti stjórn á bifreiðinni skömmu síðar svo hún fór margar veltur á veginum og hann hlaut alvarlegan áverka á brjóstholi með fjöldamörg rifbrot, sprungu í bringubeini og blæðingu inn við lunga og litla blæðingu við heila, að hann lést þremur dögum síðar vegna bráðrar segamyndunar í kransæðargrafti, eftir legu og lyfjagjöf á sjúkrahúsi vegna áverkanna.“ Er þetta talið varða við 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr., 2. mgr. 17. gr., og a- og d-liði 2. mgr. og 3. mgr. 20. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Við munnlegan flutning málsins var því teflt fram til vara að brotið varðaði við 219. gr. almennra hegningarlaga og sömu ákvæði umferðarlaga og greinir í ákæru.

Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993.

Í ákæru er einnig tekin upp einkaréttarkrafa B…, ekkju A…, en hún krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna, ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 24. október 2009 til 6. nóvember 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Einnig krefst ákærði þess að miskabótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að ákærði verði sýknaður af kröfunni. Þá krefst ákærði þess að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

I

Miðvikudaginn 21. október 2009, kl. 17.28, barst lögreglunni í Borgarnesi tilkynning um umferðarslys á Vesturlandsvegi við afleggjarann að Mótel Venus, rétt sunnan við Borgarfjarðarbrú. Hafði bifreiðin … oltið og var á hliðinni en ökumaður, A…, var slasaður í bifreiðinni. Lögregla kom á vettvang kl. 17.32 og sjúkraflutningamenn og læknir mjög skömmu síðar. Eftir að bifreiðinni hafði verið velt við var A… færður yfir í sjúkrabifreiðina og ekið af vettvangi kl. 17.52 áleiðis á slysadeild Landspítalans í Reykjavík.

Aðdragandi slyssins var sá að A… ók bifreiðinni … til norðurs eftir Vesturlandsvegi, en um var að ræða jeppa af gerðinni Mitsubishi Pajero. Á eftir A… kom ákærði, sem er atvinnubílstjóri hjá Eimskip flytjanda hf., akandi á flutningabifreiðinni … af gerðinni Man með eftirvagninn …, en heildarlengd bifreiðarinnar og vagnsins var 22,7 metrar. Allnokkru sunnan við afleggjarann að Mótel Venus fór flutningabifreiðin yfir á öfugan vegarhelming til að taka fram úr jeppabifreiðinni. Eftir að hafa ekið á þeim vegarhelmingi um stund kom serðabifreið með einkanúmerið BORUN akandi eftir veginum til suðurs. Rétt áður en bifreiðarnar mættust var flutningabifreiðinni ekið yfir á hægri vegarhelming án þess að eftirvagn flutningabifreiðarinnar rækist í jeppabifreiðina sem A… ók. Í kjölfarið var jeppabifreiðinni ekið til hægri út fyrir bundið slitlag vegarins þannig að hjólför hægra megin náðu lengst um tvo metra út fyrir slitlagið. Bifreiðinni var þá sveigt inn á veginn en skammt þar frá var bifreiðinni sveigt aftur til hægri og þá valt hún nokkurn spöl og hafnaði á vinstri hlið hægra megin við veginn. Frá þeim stað þar sem jeppabifreiðinni var fyrst ekið út af veginum og þar til hún byrjar að velta eru 111,95 metrar en frá sama upphafspunkti að þeim stað þar sem bifreiðin staðnæmdist eru 145,3 metrar.

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að þegar slysið varð hafi verið bjart veður, yfirborð vegarins þurrt og án hálku en hiti var um 2−3 gráður og nánast alveg logn. Allar aðstæður til aksturs hafi því verið með besta móti. Þá segir í skýrslunni að ekkert hafi verið athugavert við veginn sem gat átt þátt í slysinu.

II

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að hjólbarðar jeppabifreiðarinnar …, sem A… ók, hafi verið með góðu og lítið slitnu heilsársmynstri. Vinstri hjólbarðar bifreiðarinnar voru loftlausir en miklar ákomur voru á hjólbörðum og felgum eftir veltur. Einnig kemur fram í frumskýrslu lögreglu að kílómetramælir bifreiðarinnar hafi sýnt 222.145. Bifreiðin hafi síðast verið færð til skoðunar hjá Frumherja hf. í Borgarnesi 4. maí 2009 og þá aðeins verið gerð athugasemd vegna þokuljósa. Við þessa skoðun hafi kílómetramælir bifreiðarinnar sýnt 215.487 og því hafi bifreiðinni verið ekið 6.658 kílómetra frá skoðun og þar til slysið varð.

Hinn 26. október 2009 fór lögreglan í Borgarnesi þess á leit að Frumherji hf. kannaði stýris- og hemlabúnað bifreiðarinnar …. Í skýrslu Frumherja hf. um þá skoðun, sem fór fram samdægurs, kemur fram að bifreiðin hafi verið mikið skemmd eftir veltu. Ekkert slit hafi fundist í stýrisbúnaði og sjónskoðun á hemlabúnaði hafi ekki leitt í ljós neitt óeðlilegt.

Að beiðni lögreglunnar í Borgarnesi aflaði Vegagerðin gagna úr ökurita flutningabifreiðarinnar … sem ákærði ók í umrætt sinn. Í skýrslu Vegagerðarinnar 26. október 2009 kemur fram að samkvæmt skráningu í ökurita hafi ákærði byrjað akstur kl. 12.53 þann dag sem slysið varð eftir að hafa verið í rétt tæplega 12 klukkustunda hvíld. Eftir að akstur hófst hafi bifreiðinni verið ekið stuttar vegalengdir nokkrum sinnum til 16.27, en síðan hafi akstur verið samfelldur til rúmlega kl. 17.32 þegar bifreiðin stöðvast. Á þessu tímabili hafi bifreiðinni verið ekið með nokkuð jöfnum hraða, oftast á +/-90 km/klst. Hraði bifreiðarinnar hafi hins vegar minnkað kl. 17.30,48 og farið lægst í 65 km/klst. kl. 17.31,03. Þá hafi hraðinn aukist aftur og náð 97 km/klst. kl. 17.31,38. Þeim hraða hafi bifreiðin haldið nokkurn veginn í 9 sekúndur en þá falli hraðinn ákveðið og kl. 17.32,06 nemi hún alveg staðar. Loks segir í niðurlagi skýrslunnar að klukka ökurita hafi verið 2 mínútum of fljót.

Í flutningabifreiðum Eimskips flytjanda hf. er ferilskráningarkerfi sem kallast Saga-system, en það hefur meðal annars að geyma GPS-staðsetningartæki. Vinnuveitandi ákærða hefur aflað upplýsinga úr þessu kerfi um aksturinn og liggja þær frammi í málinu. Af korti um aksturinn úr þessu kerfi kemur fram að ákærði hafi um stund ekið með hraðanum 90 km/klst. en síðan hægt á ferðinni allt niður í 67 km/klst. kl. 17.26,24. Þá sveigist punktalína á kortinu til hægri og hraðinn stígur á skömmum vegarkafla í 99 km/klst. kl. 17.26,59. Hraðinn minnkar svo nokkuð snögglega og er 37 km/klst. kl. 17.27,37. E-kk-nf H. Ó-kk-nf, rafmagnsverkfræðingur og öryggisstjóri hjá Eimskip hf., las fyrir dómi úr þessum upplýsingum að ákærði hefði byrjað framúraksturinn í kjölfar þess að hafa dregið úr hraða flutningabifreiðarinnar niður í 67 km/klst. og hefði framúraksturinn varað í um hálfa mínútu þar til hraðinn á flutningabifreiðinni var mestur eða 99 km/klst. Á þessum tíma taldi öryggisstjórinn að ákærði hefði ekið um 800 metra vegarkafla, en vegalengdin frá því framúrakstur hófst og þar til flutningabifreiðin nam staðar hefði verið um 1,5 km.

III

Við bílveltuna hlaut A… alvarlega áverka á brjóstholi auk áverka á höfði. Eftir meðhöndlun á slysadeild dvaldi A… næturlangt á gjörgæsludeild. Daginn eftir var hann færður á legudeild brjóstholsskurðdeildar. Á þriðja degi sjúkrahúslegu 24. október 2009 var A… hress um morguninn en kvartaði um ógleði um miðjan dag og vildi liggja fyrir. Um kl. 15.40 rofnaði samband A… við hjartarafsjá og fannst A… 9 mínútum síðar liggjandi á gólfi sjúkrastofunnar í hjartastoppi. Endurlífgun var reynd án árangurs. Í málinu hefur komið fram að veigamikil gögn um sjúkrahúsdvöl A… hafa glatast og ekki fundist á spítalanum þrátt fyrir ítarlega leit.

Í krufningarskýrslu S-kk-ef N-kk-ef, meinafræðings, segir að krufning hafi leitt í ljós bráða segamyndun í CX-grafti tengt stoðneti og nær algera lokun í kransæðum sjúklings. Aðrir graftar hafi hins vegar verið opnir án verulegra þrenginga. Dánarorsök hafi verið bráð segamyndun í kransæðargrafti. Í vætti S-kk-ef fyrir dómi kom einnig fram að blóðtappi í grafti sjúklings hafi verið nýlegur þar sem hann var ekki veggfastur. Taldi meinafræðingurinn að blóðtappinn hefði verið nýmyndaður eða í mesta lagi 2−3 daga gamall og fyrir slysið hefði ekki verið segamyndun í þessum græðlingi hjartans. Í skýrslu S-kk-ef kom auk þess fram að ekki hefðu greinst drepbreytingar í hjartavöðva, en það renni enn frekari stoðum undir þá niðurstöðu að seginn hefði verið nýr.

Prófessor T-kk-nf G-kk-nf, yfirlæknir á Landspítalanum, ritaði ítarlegt vottorð 16. september 2010 um dvöl A… á spítalanum og um meðhöndlun hans. Í vottorði yfirlæknisins er að finna svohljóðandi álit:

„Um er að ræða töluvert umfangsmikla háorkuáverka á fullorðinn mann sem er með alvarlegan hjartasjúkdóm og er þar að auki á blóðþynningu með Kóvari. Hann hlýtur blæðingu í heila og vinstri fleiðru og er auk þess með mikla áverka á vinstri brjóstvegg og rifjum. Til að fyrirbyggja frekari blæðingu var blóðþynning stöðvuð og honum gefið K-vítamín og plastma. Honum er þó gefið áfram barnamagnýl og einnig sett inn blóðþynning með Fragamíni á öðrum degi til að fyrirbyggja blóðsega. Engu að síður fær hann brátt hjartadrep sem veldur dauða hans og virðist hafa orsakast af blóðsega sem myndaðist í kransæðagræðlingi til undirvegg hjartans. Orsök þessa blóðsega er flókin en gæti hafa haft með bæði áverkann sjálfan að gera og þær breytingar á lyfjagjöf sem varð að gera vegna áverkanna og afleiðinga þeirra.“

Í vitnisburði sínum fyrir dómi sagði yfirlæknirinn að í hjartaaðgerð árið 1992 hefðu þrír græðlingar verið tengdir við hjarta A…. Við krufningu hefði komið í ljós að nýlegur segi hefði myndast í einum af þessum græðlingum og valdið drepi í undirvegg hjartans en það geti leitt til hjartastopps. Taldi yfirlæknirinn sennilegt að þetta hefði verið dánarorsökin. Nánar aðspurður sagði yfirlæknirinn að ekkert hefði bent til að A… hefði verið með hjartadrep við komu á spítalann eftir slysið. Áverkinn sem hann hlaut við slysið hefði hins vegar haft óbein áhrif vegna þess að breyta þurfti lyfjagjöf auk þess sem bólga gæti haft áhrif á sega. Þá væri þess að gæta að A… hefði verið mjög veikur fyrir slysið.

IV

1.

Við yfirheyrslu hjá lögreglu 27. október 2010 lýsti ákærði atvikum þannig að hann hefði verið á leið norður eftir Vesturlandsvegi á flutningabifreiðinni … með eftirvagn þegar hann kom aftur undir bifreiðina …, sem A… ók, í Hafnarskógi. Á milli bifreiðanna hefði skömmu áður verið grá fólksbifreið en henni hefði verið ekið fram úr … í beygju sem liggur í Hafnarskógi. Þegar ákærði var kominn alveg upp að bifreiðinni hefði A… ekið skrykkjótt út í hægri kant og inn að miðlínu vegarins og með ójöfnum hraða eða frá 70−80 km/klst. Ákærði kvaðst því hafa ákveðið að aka fram úr bifreiðinni þegar hann væri kominn upp á hæðina rétt norðan megin við útsýnisplanið í Hafnarskógi eða þar sem heimilt var að fara yfir á öfugan vegarhelming þar sem hvít óbrotin lína á miðju vegarins endar.

Ákærði lýsti framhaldinu þannig að hann hefði gefið stefnuljós til vinstri og blikkað aðalljósum flutningabifreiðarinnar í þann mund sem hann hóf framúraksturinn. Þegar hér var komið kvaðst ákærði hafa verið búinn að huga að umferð úr gagnstæðri átt og tekið eftir hvítri sendibifreið á leið til suðurs, en sú bifreið hefði verið rétt norðan við veðurskiltið á Seleyri. Einnig kvaðst ákærði hafa tekið eftir fólksbifreið sem kom næst á eftir sendibifreiðinni. Ákærði tók hins vegar fram að fjarlægðin í umferð úr gagnstæðri átt hefði verið það mikil að hún ætti ekki að hamla framúrakstri eða skapa hættu. Þegar ákærði hóf framúraksturinn taldi hann að A… hefði aukið hraðann því það tók óeðlilega langan tíma fyrir flutningabifreiðina að ná fram úr bifreiðinni …. Nánar lýsti ákærði þessu þannig að bifreiðin hefði verið lengi við hlið eftirvagnsins, en þegar hér var komið hefði hraði flutningabifreiðarinnar verið um eða yfir 90 km/klst. og framúraksturinn verið kominn niður í brekkuna að afleggjaranum að Mótel Venus. Jafnframt hefði sendibifreiðin úr gagnstæðri átt verið komin ískyggilega nálægt. Ákærði kvaðst þá hafa litið í baksýnisspegil og séð að bifreiðin … hefði verið komin aftur fyrir eftirvagninn. Því hefði ákærði ekið yfir á sinn vegarhelming og mætt sendibifreiðinni um 100 metrum fyrir sunnan afleggjarann að Mótel Venusi.

Aðspurður sagði ákærði að hann hefði ekki gert sér grein fyrir því hversu langt bifreiðin … hefði verið fyrir aftan eftirvagn flutningabifreiðarinnar þegar ákærði sveigði yfir á hægri akrein en kvaðst þó hafa talið að nægt bil væri á milli bifreiðarinnar og eftirvagnsins. Ákærði kvaðst síðan hafa litið í baksýnisspegil nokkru fyrir norðan ræsið yfir Seleyrargilið og þá séð hvar bifreiðin … kom í loftköstum eftir veginum. Við því sagðist ákærði hafa brugðist með því að stöðva bifreiðina til að koma A… til aðstoðar og gefa sig fram við lögreglu.

2.

Fyrir dómi lýsti ákærði atvikum á sama veg og hjá lögreglu í öllum meginatriðum. Rétt áður en ákærði ók upp á hæðina við útsýnisplanið í Hafnarskógi hefði hann ekið uppi jeppabifreiðina … sem A… ók. A… hefði ekið skrykkjótt og verið kominn niður fyrir 70 km/klst., en ákærði taldi sig hafa ekið flutningabifreiðinni með hraðanum 70 km/klst.

Framúrakstrinum lýsti ákærði þannig að hann hefði gefið merki með ljósum og ekið yfir á vinstri vegarhelming þar sem brotin lína er á veginum rétt norðan við útsýnisplanið. Áður en ákærði hóf framúrakstur kvaðst hann hafa kannað umferð úr gagnstæðri átt og tekið eftir sendibifreið sem bar við veðurskiltið sunnan við afleggjarann að Mótel Venus. Taldi ákærði fjarlægðina hafa verið það mikla að engin hætta væri á ferðum. Ákærði kvaðst hafa gengið úr skugga um að hliðarbil að jeppabifreiðinni væri nægjanlegt þegar framúraksturinn hófst og haldið því meðan hann ók fram hjá bifreiðinni. Þegar ákærði taldi sig hafa átt að vera kominn fram fyrir jeppabifreiðina kvaðst hann hafa litið í baksýnisspegil og séð að jeppinn var við eftirvagninn. Ákærði kvaðst þá hafa gefið enn meira í til að ljúka framúrakstrinum en þá hefði sendibifreiðin úr gagnstæðri átt verið að nálgast. Áður en sendibifreiðin og flutningabifreiðin sem ákærði ók mættust kvaðst ákærði hafa náð að komast yfir á sinn vegarhelming. Þó taldi ákærði hugsanlegt að eftirvagninn hefði ekki að fullu verið kominn yfir miðlínu vegarins. Þegar hér var komið sagði ákærði að hann hefði fyrst og fremst verið með hugann við sendibifreiðina sem ekið var til suðurs. Ákærði taldi þó að hann hefði verið kominn fram fyrir jeppabifreiðina án þess þó að ákærði áttaði sig á hliðarbilinu. Í öllu falli hefði eftirvagninn ekki rekist í bifreiðina. Þá sagði ákærði aðspurður að sjálfvirkur útsláttarrofi á olíugjöfinni hefði ekki slegið út í framúrakstrinum.

Ákærði tók fram að hann teldi sig ekki hafa vanmetið aðstæður þegar hann tók ákvörðun um að aka fram úr bifreiðinni …. Uppi á hæðinni þar sem ákærði tók fram úr bifreiðinni hefði hann séð vel yfir úr sæti flutningabifreiðarinnar og langur vegarkafli verið í næstu bifreið. Framúraksturinn hefði hins vegar dregist á langinn og taldi ákærði ástæðuna vera hraðann á jeppabifreiðinni. Þá taldi ákærði að útilokað hefði verið að hemla niður og hætta við framúraksturinn. Aðspurður sagði ákærði að hann hefði starfað í ríflega 25 ár sem atvinnubílstjóri og hefði því mikla reynslu af akstri.

V

Vitnið Á-kk-nf A-kk-nf H-kk-nf bar fyrir dómi að hann hefði komið akandi á serðabifreið frá Borgarnesi áleiðis suður yfir Borgarfjarðarbrúna. Þegar Á-kk-nf var kominn áleiðis í brekkuna sunnan við brúna kvaðst hann hafa veitt athygli flutningabifreið á sínum vegarhelmingi að taka fram úr jeppa. Við þessu kvaðst Á-kk-nf hafa brugðist með því að hægja ferðina og fara út í kant til að koma í veg fyrir árekstur. Þegar bifreiðarnar mættust taldi Á-kk-nf að flutningabifreiðin hefði enn verið yfir á sínum vegarhelmingi eða á miðju vegarins. Á þessu tímamarki sagði Á-kk-nf að jeppinn hefði verið í hvarfi en næst þegar Á-kk-nf sá þá bifreið sagði hann að ökumaðurinn hefði ekki verið með stjórn á ökutækinu og í framhaldinu hefði jeppinn oltið. Nánar aðspurður sagði Á-kk-nf að hann hefði í fyrstu séð framan á báðar bifreiðarnar sem komu norður eftir veginum en síðan hefði flutningabifreiðin sigið fram úr. Á-kk-nf treysti sér ekki til að leggja mat á hraða bifreiðanna en sagði að hann sjálfur hefði ekið með umferðarhraða og dagljósabúnaði. Loks sagði Á-kk-nf að hann hefði talið þennan framúrakstur glæfralegan.

Vitnið M-kk-nf L-kk-nf Á-kk-nf, sem sat í farþegasæti sendibifreiðarinnar sem Á-kk-nf ók, greindi frá því fyrir dómi að hann hefði verið hálf dottandi þegar Á-kk-nf fór að blóta einhverju. Kvaðst M-kk-nf þá hafa tekið eftir flutningabifreið á öfugum vegarhelmingi að taka fram úr. Vitnið sagði að Á-kk-nf hefði hægt á ferðinni og ekið alveg út í kant, en þegar flutningabifreiðin fór framhjá hefði hún verið hálf inni á öfugum vegarhelmingi. Vitnið kvaðst hafa tekið eftir jeppabifreiðinni út í kanti á vegöxlinni en síðan hefði ökumaður misst stjórnina og bifreiðin farið veltur.

Vitnið H-kk-nf B-kk-nf kom fyrir dóm og lýsti því að hann hefði verið að koma akandi á rólegri ferð yfir Borgarfjarðarbrúna þegar hann tók eftir flutningabifreið, sem kom úr gagnstæðri átt, að taka fram úr jeppabifreið. Vitnið kvaðst hafa hægt á ferðinni en þegar flutningabifreiðin var komin fram úr hefði jeppinn komið í loftköstum og farið 2−3 veltur. Nánar aðspurður sagði H-kk-nf að flutningabifreiðin hefði verið á meiri ferð án þess þó að henni hefði verið ekið gífurlega hratt. Vitnið treysti sér hins vegar ekki til að segja til um hraða jeppans eða hvort hann hefði verið aukinn, enda hefði sjónarhornið verið þannig að vitnið sá ekki jeppann. Tók H-kk-nf fram að framúraksturinn virtist ganga greiðlega fyrir sig og vera eðlilegur. Þá taldi H-kk-nf að ekki hefði verið hætta á ferðum fyrir umferð úr gagnstæðri átt en einni bifreið hefði verið ekið á undan bifreið vitnisins. Kom fram hjá H-kk-þgf að hann hefði ekki tekið eftir hversu langt sú bifreið var komin eða hvort hætta skapaðist fyrir þá bifreið.

Vitnið S-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf bar fyrir dómi að hann hefði ekið flutningabifreið næst á eftir ákærða þegar hann tók fram úr jeppabifreiðinni. Lýsti S-kk-nf því að ákærði hefði tekið fram úr jeppabifreiðinni ofarlega í brekkunni fyrir ofan Mótel Venus. Vitnið taldi að ekkert hefði verið athugavert við framúraksturinn. Aftur á móti hefði verið eins og ökumanni jeppabifreiðarinnar fipaðist eitthvað og bifreiðin leitaði sífellt lengra út í hægri vegkantinn eftir því sem leið á framúraksturinn. Þegar ökumaðurinn áttaði sig á þessu hefði hann rykkt bifreiðinni aftur inn á veginn en þá hefði flutningabifreiðin verið komin fram fyrir jeppann. S-kk-nf taldi að ákærði hefði ekið á hraðanum 80−90 km/klst. en ökumaður jeppans 75−80 km/klst. Einnig sagði vitnið að þó virtist sem ökumaður jeppans fylgdi ákærða eftir þegar hann hóf framúraksturinn og reyndi að halda í við hann. Nánar aðspurður sagði S-kk-nf að hann hefði ekki tekið eftir að bremsuljós jeppans loguðu eða ökumaður hægði ferðina. Um framhaldið sagði S-kk-nf að jeppinn hefði oltið eftir að ökumaðurinn áttaði sig á því að hann var kominn of utarlega og rykkti jeppanum til. Fyrst hefði jeppinn oltið á öfugum vegarhelmingi en síðan farið þrjár veltur og hafnað á sínum vegarhelmingi. Aðspurður sagði S-kk-nf að nægt hliðarbil hefði verið milli jeppabifreiðarinnar og flutningabifreiðarinnar við framúraksturinn og taldi vitnið að ökumaður jeppans hefði ekki verið að hörfa undan flutningabifreiðinni sem ákærði ók. Þá sagði S-kk-nf að hann og ákærði vissu hvor af öðrum en þekktust ekki nánar en það. Loks tók S-kk-nf fram að hann hefði á vettvangi gefið sig fram við lögreglu og boðið fram aðstoð.

Lögreglumennirnir S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf J-kk-nf komu fyrir dóm og könnuðust ekki við að önnur flutningabifreið hefði verið á vettvangi eða að hafa rætt við ökumann hennar. Einnig sagði S-kk-nf að þriðji lögreglumaðurinn hefði um tíma verið á vettvangi en mundi ekki nafn hans.

L-kvk-nf K-kvk-nf, læknir, og H-kk-nf J-kk-nf, sjúkraflutningamaður, sem komu á vettvang til að sinna A…, greindu frá því fyrir dómi að í sjúkrabílnum hefði hann sagt að ákærði þvingaði sig út af veginum. Einnig kom fram hjá lækninum að A… hefði verið með fullri meðvitund og áttaður. Þá sagði læknirinn að A… hefði verið í öryggisbelti þar sem hann lá í bifreiðinni áður en henni var velt við.

VI

Ákærða er gefið að sök manndráp af gáleysi og umferðarlagabrot með því að hafa miðvikudaginn 21. október 2009 ekið flutningabifreiðinni … með tengivagni norður Vesturlandsveg á vegarkafla við Hafnarfjall fram úr bifreiðinni …, með nánar tilgreindum hætti, þannig að ökumaður þeirrar bifreiðar, A…, missti stjórn á henni og bifreiðin valt. Við þetta hafi A… hlotið alvarlega áverka og látist þremur dögum síðar vegna bráðrar segamyndunar í kransæðargrafti. Er þetta talið varða við 215. gr. almennra hegningarlaga og nánar tilgreind ákvæði umferðarlaga. Við munnlegan flutning málsins var því teflt fram til vara að ætlað brot varðaði við 219. gr. almennra hegningarlaga ef ekki yrði fallist á að brotið yrði heimfært til 215. gr. laganna.

Ákærði hefur eindregið neitað sök hér fyrir dómi og við rannsókn málsins hjá lögreglu. Hefur ákærði skýrt svo frá atvikum að hann hafi talið hættulaust að taka fram úr jeppabifreiðinni sem A… ók eftir veginum. Tók ákærði fram að A… hefði ekið bifreiðinni skrykkjótt og allnokkru hægar en leyfður hámarkshraði væri á veginum. Framúraksturinn hefði hins vegar tekið mun lengri tíma en ákærði reiknaði með og var á ákærða að skilja að hann teldi ástæðuna vera að A… hefði aukið hraða bifreiðarinnar. Ákærði hefði því þurft að auka hraðann en með því móti hefði hann náð að koma í veg fyrir árekstur við sendibifreið sem ekið var eftir veginum úr gagnstæðri átt.

Við rannsókn málsins hjá lögreglu var aflað upplýsinga úr ökurita flutningabifreiðarinnar sem ákærði ók. Samkvæmt ökuritanum ók ákærði um nokkra hríð í aðdraganda slyssins með hraðanum 90 km/klst. Síðan dregur ákærði snögglega úr ferðinni niður í 65 km/klst. lægst kl. 17.31,03. Eftir það eykur ákærði hraðann og fer hann í 97 km/klst. hæst kl. 17.31,38. Þannig eykst hraði bifreiðarinnar um 32 km/klst. á þessum 35 sekúndum og eftir þetta heldur bifreiðin nokkurn veginn þeim hraða í um 9 sekúndur. Hraðinn fellur síðan hratt þar til bifreiðin stöðvast alveg rétt liðlega kl. 17.32. Enginn vafi leikur á að slysið, sem ákærða er gefið að sök að hafa valdið, verður á þessu tímabili frá því ákærði eykur hraða bifreiðarinnar þar til hún stöðvast.

Undir rekstri málsins hér fyrir dómi hefur verjandi ákærða lagt fram gögn um akstur flutningabifreiðarinnar frá Eimskip flytjanda hf. Um er að ræða upplýsingar úr ferilskráningarkerfi sem fyrirtækið hefur í flutningabifreiðum sínum. Við mat á þessum upplýsingum er þess að gæta að þær stafa frá vinnuveitanda ákærða og ekkert liggur fyrir í málinu um áreiðanleika þeirra. Að óbreyttu hafa þessi gögn því ekki sama vægi og upplýsingar úr ökurita bifreiðarinnar, en um slíkan búnað gilda settar reglur sem miða að því að tryggja áreiðanleika hans, sbr. reglugerð um prófun á ökuritum, nr. 572/1995, sem sett var á grundvelli heimildar í 1. mgr. 60. gr. og 67. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Á hinn bóginn er til þess að líta að upplýsingar úr þessu kerfi eru í góðu samræmi við það sem fram kemur úr ökurita bifreiðarinnar. Þannig kemur fram að hraði flutningabifreiðarinnar mælist um 90 km/klst. og lækkar svo hratt niður í 67 km/klst. Í kjölfarið stígur svo hraðinn og nær mest 99 km/klst. að liðnum 35 sekúndum. Þannig er um að ræða sömu hraðaaukningu eða 32 km/klst. á jafn löngu tímabili og fram kemur á ökurita bifreiðarinnar. Hefur þetta samræmi áhrif við mat á sönnunargildi þessara upplýsinga. Að því gættu kemur til skoðunar hvernig frásögn ákærða verður virt í þessu ljósi og með hliðsjón af öðru því sem fram hefur komið í málinu.

Ákærði hefur lýst akstri sínum þannig að undir Hafnarfjalli hafi hann ekið uppi jeppabifreiðina sem A… ók og taldi ákærði að hraði þeirrar bifreiðar hefði verið kominn niður fyrir 70 km/klst. Þetta kemur heim og saman við fyrrgreindar upplýsingar um aksturinn en samkvæmt þeim lækkaði ákærði hraðann í 65 km/klst. eða 67 km/klst. eftir að hafa í aðdragandanum ekið með hraðanum 90 km/klst. Einnig kemur greinilega fram á korti úr ferilskráningarkerfi bifreiðarinnar að henni var sveigt til vinstri rétt í kjölfar þess sem hraðinn mælist lægstur. Þykir óhætt að slá því föstu að á þeim tímapunkti fari ákærði yfir á vinstri vegarhelming til að taka fram úr jeppabifreiðinni sem A… ók.

Í kjölfar þess að ákærði ekur yfir á vinstri vegarhelming til að taka fram úr jeppabifreiðinni stígur hraði flutningabifreiðarinnar nokkuð jafnt og hækkar um 32 km/klst. á næstu 35 sekúndum samkvæmt því sem áður er rakið. Miðað við þetta má ætla að meðalhraði flutningabifreiðarinnar á þessum kafla hafi verið um 81 km/klst. (65 km/klst. miðað við ökurita + 32 km/klst.÷2). Ef A… ók bifreiðinni samtímis með óbreyttum hraða eða allt að 70 km/klst. var flutningabifreiðinni ekið hraðar sem nam að minnsta kosti 11 km/klst. Miðað við þann hraðamun í 35 sekúndur hefði flutningabifreiðin átt að vera komin langt fram úr jeppabifreiðinni eða sem nemur um 106 metrum (11 km/klst. eða 11.000 metrar ÷ 60 mínútum ÷ 60 sekúndum = rúmlega 3 metrar á sekúndu * 35 sekúndur = liðlega 106 metrar). Samkvæmt þessu hefði flutningabifreiðin, sem var með eftirvagni 22,7 metrar að lengd, hæglega átt að geta tekið fram úr jeppabifreiðinni án þess að nokkur hætta skapaðist fyrir þá umferð sem kom úr gagnstæðri átt.

Ákærði hefur skýrt svo frá að hann hafi rétt náð að ljúka framúrakstrinum og víkja yfir á sinn vegarhelming til að forðast árekstur við sendibifreið sem kom úr gagnstæðri átt. Þetta er stutt vætti ökumanns sendibifreiðarinnar, Á-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef, en hann lýsti því að flutningabifreiðin hefði sigið fram úr jeppabifreiðinni og rétt náð að sveigja í átt að sínum vegarhelmingi en verið á miðju vegarins þegar bifreiðarnar mættust. Að þessu gættu og þegar litið er til þess sem áður hefur verið rakið um hraða flutningabifreiðarinnar eftir að framúrakstur hófst, og síðan í þær 35 sekúndur sem liðu þar til hámarkshraða var náð, verður því ekki vísað á bug að á sama tíma hafi hraði jeppabifreiðarinnar verið aukinn. Ökulag með því móti fer í bága við 1. mgr. 21. gr. umferðarlaga en þar segir að ökumaður megi ekki auka hraðann þegar ekið er fram úr eða torvelda framúraksturinn á annan hátt. Samkvæmt þessu er ekki hafið yfir skynsamlegan vafa, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, að rekja megi umferðarslysið til aksturs ákærða sem virtur verður honum til gáleysis. Sök ákærða er því ósönnuð og verður hann sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Samkvæmt þessari niðurstöðu verður einkaréttarkröfu B… á hendur ákærða vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.

Með vísan til 2. mgr. 218. gr. sömu laga verður allur sakarkostnaður málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns ekkju hins látna, en fjárhæðir eru tilgreindar í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum J-kk-þgf H-kk-þgf, héraðsdómara, og S-kk-þgf G-kk-þgf, lækni.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X…, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Vísað er frá dómi einkaréttarkröfu B… á hendur ákærða.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef N-kk-ef, hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns ekkju hins látna, 376.500 krónur.

B-kk-nf B-kk-nf

J-kk-nf H-kk-nf

S-kk-nf G-kk-nf