E-2514/2019

Mál þetta var höfðað 13. desember 2019, og dómtekið 2. desember 2021.

Stefnandi er A-kk-nf G-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000- 0000,[...].

Stefndi er Vallarbraut ehf., kt. 000000- 0000, [...].

Stefnandi krefst þess að staðfest verði með dómi riftun á kaupsamningi frá 24. nóvember 2016 milli stefnanda og stefnda um kaup á Solis 90 dráttarvél, fastanr. [...].

Til vara að rift verði kaupsamningi frá 24. nóvember 2016 milli stefnanda og stefnda um kaup á Solis 90 dráttarvél, fastanr. [...]. Til þrautavara að staðfest verði með dómi riftun á kaupsamningi frá 24. nóvember 2016 milli Landsbankans hf., kt. 000000- 0000, og stefnda um kaup á Solis 90 dráttarvél, fastanr. [...]. Til þrautaþrautavara að rift verði kaupsamningi frá 24. nóvember 2016 milli Landsbankans hf., kt. 000000- 0000, og stefnda um kaup á Solis 90 dráttarvél, fastanr. [...] Í öllum tilvikum er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 6.423.200 krónu rauk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af 2.423.200 krónum frá 5. desember 2016 til 16. desember 2016 og af 6.423.200 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Að stefnda verði gert að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð alls 5.700.571 króna með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af 700.000 krónum frá 22. desember 2016 til 14. febrúar 2017, af 784.320 krónum frá þeim degi til 13. mars 2017, af 824.000 krónum frá þeim degi til 15. apríl 2017, af 863.680 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2017, af 903.360 krónum frá þeim degi til 1. desember 2017, af 2.143.360 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2018, af 3.462.100 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2019, af 5.136.100 krónum frá þeim degi til 11. júlí 2019 og af 5.700.571 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál að teknu tilliti til virðisaukaskatts, í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning.

Stefndi krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi. Með úrskurði dómsins 14. maí 2020 var þeirri kröfu hafnað. Til vara krefst stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda, og til þrautavara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins í samræmi við framlagt málskostnaðaryfirlit.

Málsatvik og sönnunarfærsla:

Þann 24. nóvember 2016 gaf Vallarnaut ehf., nú stefndi Vallarbraut ehf., út reikning á hendur Landsbanka Íslands hf. fyrir kaupum bankans á Solis 90 dráttarvél með skráningarnúmerið [...], sem stefndi hafði flutt inn til landsins frá Indlandi, og er umboðsaðili fyrir hér á landi. Á reikningnum kemur fram að bankinn greiði 6.423.200 krónur fyrir vélina, og vísað er til samnings nr. [...]. Sama dag gaf bankinn út reikning á hendur stefnanda, A-kk-þgf G-kk-þgf, fyrir sömu dráttarvél, að fjárhæð 6.423.200 krónur.

Með kaupleigusamningi, dags. 12. desember 2016, á milli Landsbanka Íslands hf. og stefnanda, sbr. umsókn þar um, nr. [...], þ. e. sama samningi sem getur um á framangreindum reikningi til Landsbankans hf., tók stefnandi dráttarvélina [...] á kaupleigu af bankanum til 36 mánaða, með fyrsta gjalddaga 1. ágúst 2017. Stefnandi skyldi svo eignast vélina að fullu eftir að hafa greitt bankanum þrjár greiðslur á jafn mörgum árum.

Stefndi afhenti stefnanda vélina 12. desember 2016, og í móttöku staðfestingu, sem Landsbankinnhf. gaf út, kemur fram að stefnandi staðfesti að hafa skoðað og prófað hið leigða og geri engar athugasemdir við ástand hennar, en upplýst er að stefnandi hafi ekki prófað vélina áður en hún var keypt eða afhent. Þann 16. desember 2016 staðfesti stefndi að stefnandi hefði greitt „sinn hluta“ vegna kaupa á vélinni, samtals 2.243.200 krónur, þar af 1.243.200 krónur sem var virðisaukaskattur af vélinni, og sama dag mun Landsbankinn hf. hafa greitt eftirstöðvar,4.000.000 króna, til stefnda.

Samkvæmt gögnum málsins komu fljótlega fram frávik eða bilanir á vélinni, og með stefnu málsins fylgdi útskrift af viðgerðarsögu vélarinnar frá afhendingu og til 30. október 2017. Þar kemur fram að 22. desember 2016, eða 10 dögum eftir afhendingu hennar, hafi vélin ekki startað, og aðilar á vegum stefnda þá farið að bæ stefnanda og í ljós komið að startrofi í vendigír virkaði ekki, enmeð því að taka hann úr sambandi hafi vélin startað. Vélin hafi síðan verið prófuð og hún virkað, en stefnandi kvartað yfir ýmsu. Þann 12. janúar 2017 er enn skráð að vélin starti ekki. Þann 17. janúar 2017 eru skráðar ýmsar úrlausnir, svo sem um atriði tengd rafgeymi og að settir hafi verið boltar í bretti sem voru brotnir, auk þess að skipt hafi verið um kúplingsrofa sem hafi virkað skringilega. Þann 18. janúar 2017 er skráð að stíga þurfi á pedala og að sleppa pedala svo að vél starti, og þá hafi rofi verið tekinn úr og tengt yfir tengi fyrir rofa. Í maí 2017 er skráð um ýmis atriði, svo sem varðandi flotholt í olíutanki og bretti vélarinnar. Enn er skráð um úrlausnir þessu teng darí júlí 2017. Þann 21. ágúst 2017 er skráð „Ath. mótor“. Var vélin þá skoðuð og sett í gang, en þá hafi smurolía komið út um pú st og því verið á kveðið að flytja vélina á verkstæði hjá Kaupfélagi Skagfirðinga. Við skoðun þar hafi komið í ljós að stimplar og slífar hafi verið ónýtir ásamt spíssum og heddi, og að taka þurfi upp mótorinn „frá A- Ö “. Í tölvupósti frá viðgerðarmanni KS til stefnda, dags. 25. ágúst 2017, kemur fram að einn frosttappi hafi farið úr mótornum, og í skýrslu hans fyrir dómi kom fram að hann vissi ekki hvort stimpill eða frosttappi hefði bilað á undan. Í framhaldi þessa hafiverið ákveðið að setja nýjan mótor í vélina, með aðstoð sérfræðings frá framleiðanda. Í viðgerðarsögu kemur fram að þann 19. september 2017 hafi verið lokið við að setja allan búnað á vél og vélinni reynsluekið, og allt virkað.

Óumdeilt erað eftir að viðgerðum lauk í september 2017 hafi stefnandi neitað að sækja vélina, og að hún hafi staðið fyrir utan verkstæðið í um tvo mánuði. Í tölvupósti 30. nóvember 2017, sem þáverandi lögmaður stefnanda sendi til fyrirsvarsmanns stefnda, segir að stefnandi hafi tekið þá ákvörðun að leggja fram kröfu um riftun viðskipta. Er lagt til að stefndi samþykki riftun og uppgjör fari þannig fram að vélinni verði skilað og hún tekin til bakaá upphaflegu kaupverði að frádreginni greiðslu á 800.000 krónum. Með bréfi lögmanns stefnda 18. desember 2017 var riftun hafnað á þeim forsendum að sáttavilji stefnanda hefði verið takmarkaður, og ekki lægi fyrir neitt tjón sem stefnandi hefði orðið fyrir, endahefði stefndi sinnt úrbótaskyldu sinni.

Stefnandi sótti vélina eftir framangreinda viðgerð í nóvember – desember 2017 ogn otaði hanaeftir það. Með bréfi lögmanns stefnanda 5. júlí 2018 var boðað að höfðað yrði mál á hendur stefnda vegna vélarinnar. Lögmaður stefnda svaraði framangreindu bréfi 13. ágúst 2018, þar sem bent var á að ekki yrði séð hvernig hægt væri að koma frekar til móts við stefnanda, sem hefði auk þess haft uppi áróður á samfélagsmiðlum í því skyni að eyðileggja viðskiptavild stefnda. Með tölvupósti 19. nóvember 2018 frá Landsbankanum hf., til lögmanns stefnanda, kom fram að bankinn myndi ekki beita sér í riftunarmáli gegn seljanda tækisins, en setti sig ekki á móti því að sá réttur yrði sóttur ef stefnandi teldi á sér brotið, og gæti bankinn gefið út umboð þar um. Með bréfi 22. nóvember 2018, frá lögmanni stefnda til stefnanda, var því lýst yfir að framleiðsluábyrgð á dráttarvélinni væri fallin niður, með vísan til þess að viðhaldi vélarinnar hefði ekki verið sinnt í samræmi við ábyrgðarskilmála og fyrirmæli framleiðanda. Þá hafi umgengni stefnanda við vélina verið verulega ábótavant og ekki í samræmi við venjubundna notkun.

Stefnandi greiddi fyrsta gjalddaga kaupleigusamningsins þann 30. júlí 2017, og degi síðar greiddi hann fyrirfram upp gjalddaga ársins 2018. Þann 11. júlí 2019 greiddi stefnandi síðasta gjalddaga samningsins. Í yfirlýsingu Landsbankans hf. frá 5. desember 2019 kemur fram að stefnandi hafi greitt upp framangreindan kaupleigusamning og hafi því eignast vélina að fullu. Allar kröfur, þ. m. t. endurkrafa kaupverðs og krafa um riftun, hafi verið framseldar til stefnanda.

Stefnandi mun fyrst hafa höfðað mál á hendur stefnda fyrir Héraðsdómi Suðurlands, sem var þingfest 5. júní 2019, en málið síðar fellt niður þar sem stefndi hafði flutt lögheimili sitt og málið því ekki höfðað á réttu varnarþingi. Eins og áður segir höfðaði stefnandi mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjaness 13. desember 2019.

Með matsbeiðni, sem lögð var fram í dómnum 4. júní 2020, fór stefnandi þess á leit að dómkvaddur yrði einn óvilhallur og sérfróður matsmaður tilþessað skoða og meta dráttarvélina. Var þess óskað að með hliðsjón af uppfærðri viðgerðarsögu vélarinnar, sem lögð var fram samhliða matsbeiðni, yrði athugað hvort þær bilanir sem þar kæmu fram væru allar eðlilegar, og teldist eitthvað vera óvenjulegt, þá hvað það væri. Ennfremur að metið yrði hvort bilanir á upprunalegum mótor vélarinnar hafi verið eðlilegar og hvort eðlilegt hafi verið að frosttappi hennar hafi farið aftur eftir að skipt var um mótor í vélinni. Loks hvort eitthvað gæfi til kynna að allar þessar bilanir vélarinnar mætti rekja til óvenjulegrar notkunar á henni eða slæmrar umgengni um hana.

Til að framkvæma umbeðið mat var M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, prófessor í vélaverkfræði við Háskóla Íslands, skipaður af dómnum 28. september 2020. Í matsgerð hans, sem lögð var fram 8. október 2021, kemur meðal annars fram að með greiningu á frávikum þá hafi verið bilanir í festingum, rofum, mæli nemum, raflögnum, rafmagnstengjum, slöngum og síðast en ekki síst í frosttappa á blokk vélarinnar. Allar þessar bilanir teljist óvenjulegar miðað við aldur vélarinnar og að ekki sé orsakasamhengi við umhirðu vélarinnar. Óvenjulegt sé að frosttappi í blokk á nýrri vél fari að leka eða losni, og að ekki sé eðlilegt að frosttappi hafi gefið sig á ný eftir að skipt var um mótor.

Þá væri ekki orsakasamhengi á milli framangreindra bilana og slæmrar umgengni eða umhirðu á vélinni, enda hefðu allar viðgerðirnar verið flokkaðar sem ábyrgðarvinna.

Í málinu liggja fyrir gögn um kaupog kaupleigu vélarinnar, afrit greiðslukvittana, samskiptagögn, viðgerðar sögur, gögn um fjárhagstjón, ábyrgðarskilmálar, bókun, bréf frá framleiðanda og ljósmyndir, auk matgerðar.

Aðilaskýrslu gáfu stefnandi og J-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda. Vitnaskýrslur gáfu J-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, B-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf D-x-x P-x-x.

Málsástæður og lagarök stefna nda:

Stefnandi telur sér hafa verið heimilt að rifta kaupum á dráttarvélinni þar sem hann sé raunverulegur eigandi hennar og aðkoma Landsbankans hf. felist eingöngu í fjármögnun kaupanna, með dráttarvélina sem tryggingu fyrir endurgreiðslum. Þar að auki hafi afstaða Landsbankans vegna galla vélarinnar verið skýr á meðan kaupleigusamningurinn var í gildi, þ. e. að það væri í höndum stefnanda að koma kröfum sínum á framfæri og leita réttar síns í málinu.

Verði ekki fallist á staðfestingu riftunarinnar sé gerð varakrafa um að kaupsamningnum milli stefnanda og stefnda verði rift, með sömu rökum og varði aðkomu Landsbankans í málinu, þ. e. að hið raunverulega réttarsamband sé á milli stefnanda og stefnda, enda hefði bankinn aldrei keypt vélina nema stefnandi hefði leitað til hans til að fjármagna kaupin.

Verði ekki fallist á að stefnandi og stefndi eigi beint réttarsamband sín á milli þá séu gerðar þrauta- og þrautavarakröfur varðandi staðfestingu á riftun annars vegar, og hins vegar riftun á kaupsamningi milli bankans og stefnda þar sem stefnandi hafi eignast vélina að fullu og fengið allar kröfur bankans vegna kaupanna framseldar, sbr. yfirlýsingu Landsbankans hf. þar um.

Stefnandi byggir mál sitt á því að dráttarvélin hafi verið haldin verulegum galla í skilningi lausafjárkaupalaga nr. 50/2000 við afhendingu hennar. Í 1. mgr. 17. gr. lagann ak omi fram að söluhlutur skuli, hvað varðar tegund, magn, gæði, aðra eiginleika og innpökkun, fullnægja þeim kröfum sem leiði af samningi. Í a- og b-liðum 2. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000 k omiennfremur fram að ef annað leiði ekki af samningi skuli söluhlutur henta í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir séu venjulega notaðir til eða henti í ákveðnum tilgangi sem seljandinn vissi eða mátti vita um þegar kaupin voru gerð nema leiða megi af atvikum að kaupandi hafi ekki byggt á sérþekkingu seljanda og mati hans eða hafi ekki haft sanngjarna ástæðu til þess. Það liggi fyrir í viðgerðarsögu vélarinnar að hún hafi fyrst farið í viðgerð eingöngu 10 dögum eftir kaupin, og hafi ítrekað bilað síðan og ekki nýst stefnanda nema að mjög takmörkuðu leyti í bústörfum sínum. Stefnandi telur í ljósi þess að vélin hafi ekki nýst honum í sínum bústörfum eins og þessum vélum sé ætlað að gera, og þar sem seljandi sé með sérfræðiþekkingu í sölu á slíkum vélum, sé um galla að ræða, sbr. 4. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000.

Stefnandi beri einnig fyrir sig galla á þeirri forsendu að vélin hafi verið önnur en kynnt var fyrir honum og öðrum í auglýsingum. Í kynningum, t. d. þeirri sem birt hafi verið í Bændablaðinu 12. maí 2016, hafi töluvert verið gert úr því að þessar gerðir véla væru einfaldar og án allra tölvustýringa og þar með væri mun minni hætta á bilunum miðað við aðrar vélar á markaði. Annað hafi hins vegar komið í ljós þegar vélin hafi fyrst farið á verkstæði en þá hafi verið ljóst að um var að ræða vél með tölvustýringu. Vísar stefnandi í þessum efnum til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 50/2000 þar sem fram komi að reglur um galla gildi þegar söluhlutur svari ekki til þeirra upplýsinga sem seljandi hafi við markaðssetningu eða á annan hátt gefið um hlutinn, eiginleika hans eða notkun og ætla megi að hafi haft áhrif á kaupin.

Stefnandi krefst staðfestingar á riftun skv. 1. mgr. 39. gr. laga nr. 50/2000, sem þáverandi lögmaður stefnanda hafi gert kröfu um í tölvupósti til stefnda 30. nóvember 2017. Krafan sé á því byggð að dráttarvélin hafi verið stórlega gölluð og þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir viðgerðarmanna stefnda til að bæta úr, hafi það ekki skilað tilskildum árangri. Vélin hafi reynst ónothæf og sé því um verulegan galla að ræða. Í þessu samhengi sé líka á það bent að stefndi hafi gefið rangar upplýsingar við samningsgerð með saknæmum hætti varðandi tölvustýringar dráttarvélarinnar, en þær upplýsingar hafim. a. leitt til þess að kaup tókust. Hafi þannig verið um að ræða áskilda kosti og beri stefndi hlutlæga ábyrgð á að slíkur áskilnaður standist. Stefnandi hafi leitað til stefnda sem sérfræðings en ekki einvörðungu sem söluaðila og stefnda fullljóst um væntingar stefnanda þegar salan fór fram.

Telji dómurinn einhverja annmarka á því að fallast á aðalkröfu stefnanda sé þess krafist að kaupsamningnum verði rift með dómi. Byggist varakrafan á sömu málsástæðum og aðalkrafan eftir því sem við eigi. Loks geri stefnandi þrautavarakröfu um staðfestingu á riftun kaupsamnings milli Landsbankans og stefnda og þrautaþrautavarkröfu um riftun kaupsamnings milli bankans og stefnda, en stefnandi hafifengið allar kröfur bankans vegna vélarinnar framseldar til sín, þ. á. m. kröfu um riftun kaupanna. Stefnandi geri kröfu um að fá að skila vélinni til stefnda gegn endurgreiðslu kaupverðs auk dráttarvaxta frá greiðsludegi, sbr. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 50/2000.

Stefnandi bendir á að með kaupleigusamningi nr. [...]við Landsbankann hf. hafi verið samið um að stefnandi myndi sjálfur greiða 1.180.000 + 1.243.200 krónur, alls 2.423.200 krónur, til Vallarbrautar og Landsbankinn greiddi eftirstöðvarnar, 4.000.000 króna, gegn því að veita stefnanda lán til þriggja ára, þ. e. með kaupleigusamningi. Þann 24. nóvember 2016 hafi verið gefinn út annars vegar reikningur frá stefnda til Landsbankans og hins vegar reikningur frá Landsbankanum til stefnanda vegna kaupanna, að upphæð 6.423.200 krónur hvor. Þann 5. des. 2016 hafi stefnandi greitt sína umsömdu greiðslu til stefnda,2.423.200 krónur, og Landsbankinn greitt 4.000.000 króna 16. desember. Þar sem stefnandi hafi nú greitt upp lán sitt hjá Landsbankanum vegna kaupleigusamningsins hafi hann eignast kröfur vegna vélarinnar að fullu, og bankinn gefið út yfirlýsingu þess efnis að með uppgreiðslu lánsins hafi stefnandi eignast allar kröfur sem bankinn eignaðist eða kunni að hafa eignast á eignartíma sínum yfir vélinni. Því sé gerð krafa um endurgreiðslu kaupverðs vélarinnar til stefnanda, 6.423.200 krónur, auk dráttarvaxta frá greiðsludegi, sbr. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 50/2000.

Stefnandi krefst skaðabóta vegna kostnaðar og tapaðra tekna sem hann hefur orðið fyrir vegna galla vélarinnar. Stefnandi hafiorðið fyrir afnotamissi og afleiddu tjóni og vegna þess að stefndi tók vélina úr ábyrgð fyrirvaralaust og neitaði að gera við hana. Því hafi vélin staðið ónotuð og verið biluð í langan tíma, þegar stefnandi þurfti nauðsynlega að nota hana við ýmis verk. Þetta afleidda tjón sé varlega áætlað um 700.000 krónur. Miðast dráttarvextir vegna þessa hluta kröfunnar við þann dag sem vélin þurfti fyrst að fara í viðgerð eða 22. desember 2016.

Stefnandi hafi haft í hyggju að afla sér aukatekna með því að taka að sér ýmis verkefni á vélinni og hafði þegar t. d. gert slíkan samning við Hvítu Villuna ehf., um að gefa hestum, sjá um girðingarvinnu, heyskap og önnur tilfallandi verk. Þessi verk hafi stefnandi ekki getað innt af hendi vegna gölluðu vélarinnar, og skv. framlögðum reikningum tapaði stefnandi því tekjum frá des. 2016 – apríl 2017, alls 203.360 krónum.

Þá hafi stefnandi þurft að leigja sér sambærilega vél til að geta sinnt sínum bústörfum. Sá kostnaður nemi alls 4.232.740 krónum skv. meðfylgjandi reikningum. Dráttarvaxtakrafa vegna þessara liða skaðabótakröfunnar miðast við dagsetningu hvers reiknings fyrir sig.

Stefnandi vísar til þess að hafa fjármagnað kaup vélarinnar með kaupleigusamningi við Landsbankann til þriggjaára. Skv. samningnum hafi hann greitt Landsbankanum 1.452.405 krónur 30. júlí 2017, 1.559.128 krónur 31. júlí 2018 og 1.552.938 krónur 11. júlí 2019. Sé greiðslunni, sem hann greiddi beint til stefnda 16. des. 2016, bætt við 2.423.200 krónum, geri það alls 6.987.671 krónu, sem hann hafi greitt vegna kaupa á vélinni. Vélin hafi kostað skv. sölukvittun frá stefnda 6.423.200 krónurog stefnandi því orðið fyrir tjóni sem nemi 564.471 krónu vegna kaupleigusamningsins, að því gefnu að fallist verði á endurgreiðslukröfu stefnanda. Þær töpuðu tekjur og kostnaður sem stefnandi hafiorðið fyrir vegna bilunar vélarinnar nemi því alls 5.700.571 krónu, sbr. nánari sundurliðun í stefnu.

Stefnandi mótmælir því að um nýjar málsástæður sé að ræða með framlagningu uppfærðrar viðgerðarsögu.

Stefnandi styður kröfur sínar aðallega við lög um lausafjárkaup nr. 50/2000 og lög um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Jafnframt styður stefnandi kröfur sínar við almennar reglur kröfu- og skaðabótaréttar ásamt reglum um rangar og brostnar forsendur. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérstaklega 129. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda :

Varðandi aðalkröfu stefnanda um staðfestingu á riftun á kaupsamningi milli stefnanda og stefnda séí fyrsta lagi byggt á því að sýkna beri stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki verið kaupandi dráttarvélarinnar heldur Landsbankinn hf., sem sé ekki aðili málsins, sem jafnframt hafi verið skráður eigandi dráttarvélarinnar, og sé því ekkert réttarsamband á milli stefnanda og stefnda. Í öðru lagi þá hafi stefnandi ekki verið eigandi vélarinnar þegar gerð var krafa um riftun þann 30. nóvember 2017, heldur Landsbankinn hf., sbr. framangreint. Samkvæmt framlögðum kaupleigusamningi milli stefnanda og Landsbankans hf. hafi stefnanda verið veittur afnotaréttur að dráttarvélinni til 36 mánaða. Samkvæmt 9. gr. samningsskilmála kaupleigusamningsins komi fram að Landsbankinn hf. eigi beinan eig narrétt á munum. Þá komi framí sama ákvæði að beinn eig narréttur að munum og önnur eig narréttindi yfir þeim flytjist yfirí lok leigutíma til leigutaka eða þess aðila semhann vísi til, enda hafi leigutaki í einu og öllu fullnægt skuldbindingum sínum skv. kaupleigusamningi. Þá séu í 13. gr. samningsskilmálanna ákvæði um tilkynningarskyldu leigutaka til leigusala vegna galla. Þar sé eftirfarandi sérstaklega tekið fram: „Ef í ljós koma gallar sem leigusali ber ekki ábyrgð á skv. framangreindu skal leigutaki gera leigusala viðvart þegar í stað. Leigusala sé skylt að gera það sem í hans valdi stendur, sem leigusali, til að hugsanlegri ábyrgð verði komið fram gagnvart seljanda leigutaka í hag, þ. m. t. viðgerðar- og bótaábyrgð. Ef ábyrgð seljanda leiði til riftunar eða ógildingar á kaupsamningi fari fram uppgjör milli leigusala og leigutaka.“

Stefndi bendir á að þegar framangreint bréf frá 30. nóvember 2017, um riftun kaupanna, hafi verið sent af hálfu stefnanda hafi ekki legið fyrir í málinu umboð eða yfirlýsing Landsbankans hf. þar sem stefnanda hafi verið veitt heimild til þess að rifta viðskiptunum. Þá sé skýrt kveðið á um í samningnum að á meðan hann hafi gilt haldist eig narrétturinn á dráttarvélinni hjá Landsbankanum hf. Fyrsta aðkoma Landsbankans hf. samkvæmt gögnum málsins virðist hafa verið þann 19. nóvember 2018 eða tveimur árum eftir kaupin. Samkvæmt framangreindu sé stefnandi ekki réttur aðili að þeirri kröfu sem hann geri samkvæmt þessum kröfulið og beri að sýkna stefnda af aðalkröfu sökum aðildarskorts.

Stefndi byggir á því að skilyrði riftunar samkvæmt lögum nr. 50/2000 séu ekki fyrir hendi. Ó sannað sé að dráttarvélin hafi verið haldin annmarka við afhendingu hennar sem geti leitt til riftunar, en annmarkar hafi í öllu falli verið smávægilegir og þegar verið lagfærðir stefnanda að kostnaðarlausu. Brugðist hafi verið við öllum ábendingum stefnanda sem stefndi bætti úr á eigin kostnað og án verulegs óhagræðis fyrir stefnanda og innan hæfilegs tíma, sbr. 36. gr. laga nr. 50/2002. Stefndi hafi í alla staði fullnægt skilyrðum laganna hvað varða úrbætur, og af þeim sökum séu skilyrði riftunar ekki uppfyllt.

Stefndi byggir á því að meintur galli sé ósannaður. Þegar stefnandi hafi haft samband við stefnanda vegna annmarka hafi stefndi ætíð tekið slíkt til skoðunar stefnanda að kostnaðarlausu, í fyrsta skiptið 22. desember 2016 þegar gert var við rofa fyrir vendigír sem stóð á sér, sem gerði það að verkum að erfiðara var að ræsa vélina. Hafi stefnanda jafnframt verið boðið að hafa þennan rofa ótengdan áfram til að koma í veg fyrir óþægindi en því hafi verið hafnað. Hafivélingengiðvel þar á eftir líkt og komifram í viðgerðar sögu vélarinnar. Í annað skipti, 12. janúar 2017, hafi stefnandi gert ýmsar athugasemdir við hönnunarþátt vélarinnar, sem að hans mati var í ólagi en stefnda ó mögulegt að bæta úr. Svo dæmi sé tekið þá hafi stefnandi í fyrsta lagi gert athugasemdirvið að rofar fyrir afturrúðuþurrkur væru á vitlausum stað og að það hafi þurft að teygja sig í rofa. Í öðru lagi að það væru ekki smurkoppar á ámoksturstækjum. Í þriðja lagi að það væru ekki demparar á ámoksturstækjum. Í fjórða lagi að raflagnir væru ekki á réttum stað innan á afturbrettum. Stefndi hafi eðli málsins samkvæmt ekki getað breytt hönnun vélarinnar hvað þessa þætti varðar. Þá hafi verið hert á boltum og skipt um brotna bolta á frambrettum, hert á tengingu á glussaslönguoghertir boltar í mælaborði en allir þessir þættir séu undanþegnir ábyrgð og úrbætur framkvæmdar eingöngu í þeim tilgangi að koma til móts við stefnanda. Þá hafi Kaupfélag Skagfirðinga farið yfir festingar á rafgeymi að beiðni stefnda en ekki sé óalgengt að herða þurfi á festingum eftir að vél sé tekin í notkun. Bent séá að mikilvægt séað eigandi fylgist með og herði þá eða komi í veg fyrir að þeir losni samkvæmt ábyrgðarskilmálum framleiðanda. Þá hafi verið komið að olíuskiptum. Í kjölfarið hafi vélinni verið reynsluekið og ekkert komið í veg fyrir notkun vélarinnar. Í þriðja skiptið, 16. maí 2017, hafi verið kvartað yfir olíuleka á ámoksturstækjum og stefndi brugðist við og hafi hert á tengingum í þeim tilgangi að koma til móts við stefnanda. Samkvæmt ábyrgðarskilmálum framleiðanda beri eiganda að herða bolta og rær sem vart verði við að losni. Þá hafi verið skipt um svokallaðan banjóbolta á slöngutengi. Þá hafi komið í ljós við skoðun að bæði brettin höfðu fallið af dráttarvélinni og ekið hafði verið yfir þau bæði. Bent sé á að frambretti falli ekki skyndilega af dráttarvélum heldur sé óhætt að fullyrða að slíkt eigi sér nokkurn aðdraganda þar sem þau byrja að blakta og skrölta löngu áður en þau detta af. Af hálfu stefnda sé bent á að beinan ásetning þurfi til þegar slíkt gerist í tvígang en samkvæmt ábyrgðarskilmálum beri eiganda að herða hluti sem vart verði við að losni og að koma í veg fyrir að þeir falli af við störf. Þrátt fyrir það hafi verið sett ný bretti á vélina. Þá hafi verið kvartað yfir lengd á glussaslöngum, sem sé sú sama og á öllum sambærilegum tækjum sem stefndi hafi afhent og engin slík verið til vandræða. Umfram skyldu hafi stefndi látið lengja slöngurnar á eigin kostnað. Þá hafi verið kvartað yfir að það vantaði smurkoppa á ámoksturstæki en fóðringar í tækjum séu þannig hannaðar og framleiddar að ekki sé þörf á smurkoppum. Einnig hafi verið kvartað yfir öðrum hönnunarþáttum vélarinnar, t. d. því að það rigndi inn í stuðningsfætur á ámoksturstækjum, sem stefndi geti eðli málsins samkvæmt ekki breytt. Þá hafi jafnframt verið komið að olíuskiptum og skipt um ventil á ámoksturstækjum. Þá hafi ekkert verið aðfinna að ræsingu vélarinnar.

Í fjórða sinn, 31. júlí 2017, hafi verið kvartað yfir því að vélin ynni illa. Að beiðni stefnda hafi viðgerðar maður frá Kaupfélagi Skagfirðinga farið á bæ stefnanda til að skoða vélina. Ákveðið hafi veriðað fara með vélina á vélaverkstæði Kaupfélags Skagfirðinga, þar sem fulltrúi framleiðanda hafi verið væntanlegur til landsins. Við skoðun framleiðanda hafi komið í ljós að vír var slitinn við pústskynjara. Hafi tenging verið lagfærð stefnda að kostnaðarlausu en gerðar athugasemdir við stefnanda um að vél væri komin fram yfir tíma á olíuskiptum. Þá hafi einnig verið gerðar athugasemdir við stefnanda vegna vanþrifa og slæmrar umgengni um vélina. Í fimmta skiptið, 21. ágúst 2017, hafi verið kvartað yfir mótor, sem í ljóskomað var ónýtur og skipt hafi verið um mótor í samráði við framleiðanda, sem sendi mann til landsins, allt á kostnað stefnda. Við skoðun vélarinnar hafi orðið ljóst að mikið hafði gengið á þar sem þverbiti á beisli var boginn sem benti til þess að of mikill þungi hafi verið settur á beisli, auk þess sem ekki hafði verið fylgst með stöðu á smurolíu eða gírolíu, sem gat leitt til ástands mótorsins og að skipta þurfti um hann. Áhöld séu um það að slæm meðferð á dráttarvélinni hafi leitt til þess ástands sem á mótornum var, en ljóst séaf viðgerðarsögu að olíuskipti áttu sér ekki stað á réttum tíma. Þá hafi ytri meðferð á vélinni bent til þess að ekki hefði verið farið með vélina með eðlilegum hætti. Engu að síður hafi stefndi boðið stefnanda aðra dráttarvél meðan á viðgerð stæði en það verið afþakkað af stefnanda. Lokið hafi veriðvið að skipta um mótor og prufukeyra 19. september 2017. Hins vegar hafi dráttarvélin ekki verið sótt af stefnanda.

Byggt séá því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að dráttarvélin hafi verið haldin einhvers konar annmarka eða galla og að stefnda hafi ekki tekist að bæta úr þeim galla í samræmi við 36. gr. laga nr. 50/2000. Jafnframt sé byggt á því að hafi dráttarvélin verið haldin annmarka eða galla þá hafi sá annmarki verið óverulegur í skilningi 39. gr. laganna. Sá sem beri fyrir sig galla í viðskiptum beri sönnunarbyrðina fyrr því að söluhlutur sé gallaður og hvert umfang og eðli gallans sé. Ekkert heildarmat liggur fyrir um meinta galla vélarinnar, þ. m. t. hvort unnt verði að bæta úr honum eða ekki.

Byggt séá því að tilkynning um riftunina standist ekki lagakröfur, enda hafi riftun ekki verið beitt fyrr en 30. nóvember 2017 þótt þá hefði ekkert nýtt komið fram sem réttlætt hefði getað riftun. Hafi riftun verið byggð á því ástandi sem stefnanda hafi verið kunnugt um mörgum mánuðum áður, sbr. t. d. tilvísun í tölvustýringu vélarinnar í riftunarbréfi stefnanda. Þá sé því mótmælt að vélin sé gölluð þar sem hún hafi reynst ónothæf, sbr. framangreint, enda ljóst af viðgerðarsögu vélarinnar að hún hafi verið í samfelldri notkun eins og olíuskipti vélarinnar beri með sér og þá komi ítrekað fram að ekkert sé að vélinni. Fyrirliggjandi viðgerðarsaga séekki nægjanleg til þess að sýna fram á galla á dráttarvélinni við kaupin.

Stefndi hafnar því sérstaklega að 1. mgr. 18. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup geti, eins og sakir standa, átt við um kaupin, svo sem stefnandi haldi fram. Ekki sé sýnt fram á hvenær, hvar og hvernig stefndi eigi að hafa veitt upplýsingar um dráttarvélina. Sé öllum fullyrðingum í stefnu um ætlaða upplýsingagjöf og að vélin sé önnur en kynnt hafi verið fyrir stefnanda með beinum eða óbeinum hætti mótmælt sem ósönnuðum. Bent sé á að á stefnanda hvíldi skylda samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup til að rannsaka hið selda jafnskjótt og sanngjarnt tækifæri hafi gefist. Sú rannsóknarskylda væri sérstaklega rík þegar hlutur væri keyptur til nota í atvinnurekstri kaupanda. Þá hefði hvílt sú skylda á stefnanda að tilkynna stefnda án ástæðulauss dráttar um ætlaðan galla. Bent séá að stefnandi hafi engar athugasemdir gert við tölvustýringu vélarinnar fyrr en í riftunarbréfi 30. nóvember 2017 eða tæplega ári eftir að hann fékk vélina afhenta. Varðandi skoðunarskyldu kaupanda vísar stefndi einnig til 20. gr. laga nr. 50/2000 en stefndi vísar til þess að slíka eiginleika vélarinnar hefði mátt sjá við skoðun, sem stefnandi framkvæmdi ekki þrátt fyrir tilmæli stefnda.

Stefndi telur að líta verði til athafna stefnanda eftir móttöku á dráttarvélinni en engar athugasemdir hafi verið gerðar við tölvustýringu vélarinnar en í stefnu komifram að slíkt hafi komið í ljós þegar vélin fór fyrst á verkstæði, þá væntanlega þann 22. desember 2016. Engar athugasemdir hafi hins vegar komið frá stefnanda við það tilefni varðandi meintan galla. Sú vitneskja ætti, miðað við sérþekkingu stefnanda á dráttarvélum bæði almennt og sérstaklega, að gefa honum tilefni til þess að gera athugasemdir vegna kaupanna, hafi hann viljað byggja á slíku síðar. Þá verði að undirstrika að hafi stefnandi talið dráttarvélina haldna verulegum galla vegna tölvustýringar þegar hún fór í fyrsta sinn á verkstæði hefði honum verið í lófa lagið að fara fram á afslátt. Af þessu megi ráða að stefnandi hafi talið kaupverð fyrir dráttarvélina rétt og eðlilegt. Með þessu aðgerðarleysi hafi stefnandi glatað rétti til að bera fyrir sig hinn ætlaða galla. Hvorki ákvæði laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup né almennar reglur samninga- og kröfuréttar veiti heimildir til þess að kaupandi geti bæði sætt sig við ástand söluhlutar og rift kaupunum. Hér verði ekki bæði sleppt og haldið eins og stefnandi reyni að gera. Það sé því mat stefnda samkvæmt ofangreindu að stefnandi eigi ekki rétt til að rifta kaupsamningi og þar af leiðandi eigi hann ekki rétt til endurgreiðslu kaupverðsins gegn afhendingu dráttarvélarinnar.

Þá sé einnig byggt á því að athafnir stefnanda eftir móttöku á dráttarvélinni hafi firrt hann rétti sem hann kann að hafa átt til riftunar. Í fyrirvaralausri greiðslu hans til Landsbankans 31. júlí 2018 og 11. júlí 2019 hafi falist samþykki hans við því að ásigkomulag vélarinnar hefði ekki áhrif á kaupin og að hann hefði að öllu leyti sætt sig við það. Bent sé sérstaklega á það að síðasta greiðslan eigi sér stað eftir að mál stefnanda gegn stefnda hafi verið þingfest í Héraðsdómi Suðurlands 5. júní 2019.

Stefndi byggir sýknukröfu sína ennfremur á þeirri málsástæðu, verði ekki fallist á ofangreindar málsástæður, að stefnandi hafi fyrirgert riftunarrétti sínum, hafi hann einhvern tíma verið til staðar sökum tómlætis, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga um lausafjárkaup nr. 40/2002, enda hafi kaupandi ekki tilkynnt um riftun án ástæðulauss dráttar. Þáverandi lögmaður stefnanda hafi sent stefnda tilkynningu 30. nóvember 2017 um riftun kaupanna. Bréfinu hafi verið svarað 18. desember 2017 og því mótmælt að skilyrði riftunar væru til staðar. Þann 5. júlí 2018 hafi verið ítrekuð krafa um riftun kaupanna. Því bréfi hafi verið svarað 13. ágúst 2018. Ekkert hafi svo heyr st frá stefnanda í heila níu mánuði fyrr en með birtingu stefnu sem þingfest var í Héraðsdómi Suðurlands 5. júní 2019, en þá hafi verið liðin rúmlega tvö og hálft ár frá afhendingu vélarinnar. Stefndi telji að þessi óhóflega langi dráttur á því að fylgja riftunarkröfu sinni eftir valdi því að riftunarkrafa geti ekki komið til greina, enda ljóst að verðmæti slíks tækis hafi rýrnað verulega.

Samkvæmt því sem rakið hafi verið verði að telja að allar kröfur er stefnandi kunni að hafa átt vegna meintra galla séu fallnar niður fyrir tómlæti, sbr. einnig 32. gr. lausafjárkaupalaga, og ólögfestar meginreglur um tómlæti og tómlætisáhrif.

Varðandi varakröfu, þrautavarakröfu og þrautaþrautavarakröfu stefnanda byggir stefnandi á sömu málsástæðum og í aðalkröfu. Hið sama á við um kröfu um endurgreiðslu og skaðabætur. Stefndi krefst einnig sýknu af kröfu stefnanda um endurgreiðslu kaupverðsins með sömu málsástæðum og fram hafi komið.

Stefndi bendir á að samkvæmt 66. gr. laga nr. 50/2002 sé það forsenda riftunar að kaupandi geti skilað söluhlut að öllu verulegu leyti í sama ástandi og hluturinn var í þegar kaupandi veitti honum viðtöku. Samkvæmt því geti riftun ekki náð fram að ganga í þessu tilviki. Stefndi teljiað þetta sé verulegum vandkvæðum bundið vegna meðferðar stefnanda á vélinni eftir afhendingu hennar en vélin hafi staðið óhreyfð um langt skeið fyrir utan verkstæði Kaupfélags Skagfirðinga, og starfsmenn stefnda fengið fregnir af því að vélin hafi staðið á útistæði um langa hríð og ekkert verið hirt um hana. Ekki hafa borist neinar tilkynningar frá stefnanda um ástand vélarinnar um langt skeið og sé alls óvitað um ástand hennar. Þá liggi fyrir að stefnandi hirti ekki um vélina eða sinnti henni í samræmi við ábyrgðarskilmála hennar sem leitt hafi til verulegrar rýrnunar á henni. Þá komi beinlínis fram í stefnu málsins að vélin hafi staðið ónotuð og verið biluð í langan tíma en stefndi ekki fengið neinar tilkynningar um bilun vélarinnar um langt skeið. Það liggi því ljóst fyrir að slæm meðferð stefnanda á dráttarvélinni hafi auðvitað áhrif á núverandi verðmæti sem kunni að vera allt annað en verðmæti við söluna. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um endurgreiðslu kaupverðsins.

Þá krefst stefndi sýknu af skaðabótakröfu stefnanda vegna afnotamissis, tapaðra tekna og kostnaðar sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna galla á vélinni. Stefndi byggir á sömu málsástæðum og fram hafi komið, og séu því skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð stefnda ekki fyrir hendi. Umfjöllun stefnanda um bótaskyldu stefnd a sé þó ekki alls kostar skýr og ekki verði ráðið hvar stefnanda beri niður í lögum um lausafjárkaup varðandi meinta skaðabótakröfu. Í fyrsta lagi sé því hafnað að stefnandi hafi orðið fyrir afnotamissi og afleiddu tjóni að upphæð 700.000 krónur, líkt og haldið sé fram í stefnu vegna vélarinnar. Þvert á móti megi ráða af gögnum málsins að ekkert hafi verið að dráttarvélinni eftir úrbætur stefnda og ekkert hafi komið í veg fyrir notkun vélarinnar né kallað á kaup á utanaðkomandi vélavinnu. Stefndi hafi brugðist við öllum aðfinnslum stefnanda eins fljótt og auðið var og jafnframt umfram skyldu. Þá verði af stefnu málsins ekki ráðið hverjar forsendur kröfunnar séu að neinu leyti og hvernig fjárhæðin sem krafist sé sé fundin út. Þá sé vandséð hvernig slík krafa rími við kröfu stefnanda um vélaleigu.

Jafnframt sé bent á þá staðreynd að stefnandi hafi hafnað lánsvél þegar skipt var um mótor dráttarvélarinnar í ágúst 2017. Sé krafa um afnotamissi og afleitt tjón því ósannað, enda geti stefnandi eingöngu fengið bætt það fjártjón sem meint vanefnd hafi sannanlega valdið honum. Bent sé á að jafnvel þótt úrbætur hafi skapað einhvers konar óhagræði, veiti það stefnanda ekki rétt til skaðabóta, hafi þaðekki jafnframt í för með sér fjártjón.

Þá sé einnig hafnað kröfu vegna missis hagnaðar að fjárhæð 203.360 krónur.

Byggt séá því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir rekstrartjóni sem rekja megi til stefnda. Hafa beri í huga að skilyrði þess að stefndi verði gerður ábyrgur fyrir óbeinu rekstrartjóni stefnanda sé, auk þess sem sýnt hafi verið fram á að tjón sé til staðar, að stefnandi hafi ekki getað afstýrt tjóni með því að grípa til eðlilegra varnaraðgerða og tjónið sé sennileg og eðlileg afleiðing af hinni ætluðu vanefnd. Eins og rakið hafi verið liggi ekkert fyrir um það að ástand vélarinnar hafi verið með þeim hætti að ekki hafi verið hægt að nýta vélina til bústarfa heldur þvert á móti sýni viðgerðarsaga vélarinnar að hún hafi verið í fullri notkun af hálfu stefnanda á þeim tíma sem um ræðir þar sem henni sé ekið í margar vinnustundir. Þá sé sérstaklega vakin athygli á því að framlagður samningur hafi verið undirritaður 29. janúar 2019 eða rúmum tveimur árum eftir kaupin á dráttarvélinni. Að mati stefnda bendi sú staðreynd til þess að um málamyndagerning hafi veriðað ræða. Þá sé bent á að samningurinn virðist gera m. a. ráð fyrir vinnu á tímabilinu desember 2016 –2017, um girðingarvinnu, heyskap og önnur verk á þeim tíma ársins þar sem ómögulegt séað inna slík verk af hendi. Enn fremur gefi stefnandi út reikninga vegna vélaleigu frá desember 2016 og út apríl 2017. Bent sé á að vélin hafi verið í góðu ástandi á framangreindum tíma og stefnandi hafiekki verið að leigja vél annars staðar frá. Að mati stefnda bendi það allt saman til þess að stefnandi hafi verið að nota vélina til bústarfa eins og reikningar stefnanda beri skýrlega með sér. Sé því ekkert hald í kröfu stefnanda um skaðabætur vegna meintra galla á vélinni. Þá sé enn fremur hafnað kröfu vegna vélaleigu frá ágúst til nóvember 2017 að fjárhæð 1.240.0 00 krónur, og frá apríl 2018 til 1. janúar 2019 að fjárhæð 1.647.000 krónur, og sláttar að fjárhæð 1.318.740 krónur, með sömu röksemdum og að ofan en vélin hafi verið nothæf til bústarfa líkt og áður greinir og verði meint tjón ekki rakið til atvika sem stefndi beri ábyrgð á. Þá liggi ekkert fyrir um það að umræddar greiðslur hafi í raun verið inntar af hendi af hálfu stefnanda. Þá sé rétt að benda á að stefnanda hafi veriðgefinn kostur á lánsvél á meðan skipt var um mótor í dráttarvélinni í ágúst 2017 en því verið hafnað af hálfu stefnanda. Þá verði að vekja athygli dómsins á því að stefnandi tilkynnti stefnda aldrei á því tímabili sem um ræðir um vélarbilun eða að hann hafi veriðað leigja aðra dráttarvél líkt og haldið sé fram.

Stefndi hafnar einnig kröfu stefnanda um skaðabætur vegna kostnaðar við kaupleigu í tengslum við fjármögnun stefnanda á kaupunum. Slíkur kostnaður sé eðli málsins samkvæmt í engum tengslum við stefnda eða þau viðskipti sem um sé deilt svo að bótaskyldu varði. Sé slíkri kröfu harðlega mótmælt.

Þá sé einnig byggt á því, verði ekki fallist á ofangreint, að allar hugsanlegar kröfur stefnanda séu fallnar niður sök um tómlætis. Bent sé á að stefnandi hafi fyrst haft uppi kröfur um skaðabætur við þingfestingu málsins í Héraðsdómi Suðurlands 5. júní 2019, eða rúmu tveimur og hálfu ári eftir afhendingu vélarinnar. Á engum tíma hafi stefnandi tilkynntum bilun vélarinnar eða gert reka að því að hafa uppi kröfu gagnvart stefnda um skaðabætur á þeim grundvelli sem hann geri í stefnu málsins. Stefndi vísar til meginreglna kröfuréttar um tómlæti sem feli í sér að kröfuhafi verði að gæta réttar síns og halda honum til haga. Kröfuhafi verðiað bera hallann af vanrækslu sinni. Stefndi vísar til þess að aðgerðaleysi kröfuhafa að þessu leyti leiði til þess að krafa hans falli fyrr niður en samkvæmt lögbundnum reglum um fyrningu. Stefndi telur þann tíma sem stefnandi hafi látið líða þar til hann hafði uppi kröfu sína um skaðabætur fela í sér tómlæti af hans hálfu og meint krafa hans því fallin niður.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um dráttarvexti. Um upphafs dag dráttarvaxta fari eftir reglum 9. gr. laga nr. 38/2001 en stefnandi hafi fyrst krafið stefnda um skaðabætur við þingfestingu máls þessa 18. desember 2019 og geti dráttarvextir reiknast í fyrsta lagi mánuði frá þeim tíma, sbr. framangreint. Verði að einhverju leyti fallist á kröfu stefnanda beri samkvæmt ofangreindu að miða upphafsdag dráttarvaxta við það tímamark en ekki þau sem koma fram í dómkröfu stefnanda.

T il vara krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði lækkuð verulega að mati dómsins með hliðsjón af ofangreindum rökum og málsástæðum. Fari svoað riftunarkrafa stefnanda verði tekin til greina, gerir stefndi kröfu til þess að hvor aðili um sig skili því sem hann tók við. Í því felist að leggja verði þá skyldu á stefnanda að skila umræddri dráttarvél til stefnda í því ástandi sem hún þá var. Verði af einhverjum ástæðum talið að slíkt sé ekki unnt hljóti þaðað leið atil þess að endurgreiðslukrafa stefnanda verði lækkuð sem nemi kostnaði við að koma vélinni á áfangastað, svo og kostnaði við að lagfæra það sem aflaga hafi farið eftir að stefnandi tók við vélinni. Geri stefndi kröfu um að dómurinn meti þessi atriði sjálfstætt, verði riftunarkrafa á annað borð samþykkt.

Stefndi mótmælti sérstaklega að við úrlausn málsins yrði litið til uppfærðrar viðgerðarsögu vélarinnar, enda brot á 95. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og líta bæri til þess að vísa málinu frá dómi án kröfu.

Stefndi vísar til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 7. gr., 13. gr. og 17. gr. um áhrif sérfræðiþekkingar kaupanda um eiginleika söluhlutar á réttarstöðu kaupanda og seljenda, 20. gr. um rannsóknarskyldu og 21. gr. um tímamark á galla, ákvæða V. kafla um galla, 31. gr. um rannsóknarskyldu kaupanda eftir afhendingu og áhrif þess að henni er ekki sinnt og 39. gr. um riftun, einkum 2. mgr. um tilkynningu á riftun, sem og til 67. gr. um bótaskyld útgjöld. Einnig sé vísað til almennra reglna samninga- og kröfuréttar. Þá sé vísað til reglna íslensks kröfuréttar um tómlæti og áhrif þeirra á rétt til þess að krefjast efnda og/eða vanefndaúrræða. Krafa um málskostnað sé byggð á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða:

Byggt er á aðildarskorti, þar sem stefnandi hafi ekki verið kaupandi dráttarvélarinnar og því hafi ekkert réttarsamband verið á milli málsaðila.

Upplýst er að stefnandi hafi leitað til stefnda í þeim tilgangi að kaupa dráttarv élog til þess að fjármagna kaupin að hluta til hafi verið leitað til Landsbankans hf. Eins og getur um í málavaxtalýsingu þá fóru kaupin þannig fram að stefndi gaf út reikning 24. nóvember 2016 til Landsbankans hf. að fjárhæð 6.423.200 krónur þar sem vísað er til kaupleigusamnings stefnanda við bankann, og sama dag gaf bankinn út reikning til stefnanda fyrir sömu fjárhæð. Dráttarvélin var sama dag skráð eign Landsbankans hf. í ökutækjaskrá. Greiðslur til stefnda fóru fram með þeim hætti að stefnandi greiddi beint til stefnda„ sinn hluta“, eins og greinir í skriflegri staðfestingu stefnda, samtals 2.423.200 krónur, þar af allan virðisaukaskatt af vélinni, 1.243.200 krónur, en Landsbankinn greiddi eftirstöðvar, 4.000.000 króna. Vélin var afhent af hálfu stefnda beint til stefnanda 12. desember 2016.

Stefndi gerði engar athugasemdir við það aðkröfurumúrbæturvélarinnar kæmu beint frá stefnanda, og því var ekki borið við af hálfu stefnda, sem rökstuðningur fyrir höfnun á riftun, að sú krafa hafi komið frá stefnanda en ekki Landsbankanum hf. Þá erjafnframt byggt á því í greinargerð stefnda að stefnanda hefði verið í lófa lagið að fara fram á afslátt hafi hann talið að verulegir gallar væru á vélinni. Nú liggur fyrir að stefnandi eignaðist vélina að fullu áður en mál þetta var höfðað 16. desember 2019, ogí yfirlýsingu Landsbankans hf. 5. desember 2019 kemur fram að allar kröfur bankans, þ. m. t. endurkrafa kaupverðs og krafa um riftun, hafi verið framseldar til stefnanda.

Með vísan til framangreinds á stefnandi lögvarinna hagsmuna að gæta.

Stefnandi krefst þess aðallega að staðfest verði með dómi riftun á kaupsamningi frá 24. nóvember 2016, með vísan til yfirlýsingar þar umí tölvupósti þann 30. nóvember 2017, en til vara að kaupsamningnumverðirift með dómi með vísan til sömu forsendna.

Kaupsamningur er gagnkvæmur samningur, og með honum er stefnt að því aðfæra eig narrétt seljanda að hinni seldu eign yfir á kaupanda. Í gögnum málsins er ekki að finna skjal með heitinu „kaupsamningur“ en í lausafjárkaupum er oft gefinn út reikningur sem jafngildi yfirfærslu eig narréttar, og sé um skráningarskyldan hlut að ræða þá tilkynnir seljandi viðkomandi skráningaraðila um nýjan eiganda. S tefndi gaf út reikning til Landsbankans hf. þann 24. nóvember 2016, og var vélin þá skráð eign Landsbankanshf. í ökutækjaskrá. Kaupsamningur um vélina var því óumdeilt gerður á milli stefnda og Landsbankans hf. 24. nóvember 2016. Í reikningnum sem Landsbankinn gaf út sama dagtil stefnanda erað finna fyrirvara um að reikningurinnf e liekki í sér framsal á eig narr éttibankans til stefnanda. Yfirfærsla á eignar rétti vélarinnar til stefnanda fór því ekki fram þann 24. nóvember 2016. Stefnandi getur samkvæmt framangreindu ekki byggt á því að kaupsamningur hafi verið til staðar á milli hans og stefnda um yfirfærslu eig narréttar til hans þann 24. nóvember 2016. Þegar af þeirri ástæðu verður að sýkna stefnda af aðalkröfu og varakröfu stefnanda um að staðfest verði riftun eða fallist verði á riftun kaupsamnings frá 24. nóvember 2016 á milli stefnda og stefnanda, þótt fallist hafi verið á að réttarsamband hafi verið milli aðila málsins.

Hvað varðar þrautavarakröfustefnandaþá kemur fram í fyrrgreindum tölvupósti frá 30. nóvember 2017 að fjölmargar bilanir stórar sem smáar hafi komið fram í dráttarvélinni, sumar síendurtekið, og tilraunir til úrbóta hafi ekki skilað árangri. Þá hafi vélin verið önnur en stefnanda og öðrum hafði verið kynnt, t. d. í auglýsingum, enda hafi komið í ljós þegar vélin hafi fyrst farið á verkstæði, að hún var með tölvustýringu, sem svaraði ekki til þeirra upplýsinga sem hafi legið fyrir.

Engin gögn liggja fyrir um það hvaða tölvur áttu að vera eða ekki að vera í vélinni, eða hvað stefnanda var kynnt þar að lútandi, svo sem í auglýsingum. Að mati dómsins verður um möguleganbúnaðvélarinnarekki byggt á blaðagrein í Bændablaðinu 12. maí 2016, þar sem segir að engin tölva sé í þessum vélum og hins vegar segir að vélarnar hafi ekki flókið tölvukerfi. Ekki er því hægt að fallast á að stefndi hafi gefið stefnanda rangar og/eða saknæmar upplýsingar um tölvustýringu vélarinnar. Virðist sem stefnandi hafi keypt vélina óséða, og án þess að prufukeyra samskonar vél, eins og hann upplýsti sjálfur í skýrslu fyrir dómi. Þá gerði stefnandi engar athugasemdir við þann tölvubúnað sem í vélinni var og hann vissi þegar um í desember 2016 samkvæmt fyrrgreindum tölvupósti frá 30. nóvember 2017, fyrr en þá tæpu ári seinna. Getur sú málsástæða, sem gerð er með vísan til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, um að vélin hafi verið önnur en stefnanda var kynnt því ekki komið til frekari skoðunar í málinu.

Í upprunalegri viðgerðar sögu vélarinnar kemur fram að skipt hafi veriðum mótor í ágúst – september 2017 og 19. september 2017 hafi vélinni verið reynsluekið af viðgerðaraðila ogþá hafi allt virkað vel. Stefndi kveður að stefnandi hafi ekki sótt vélina í 60 daga eftir þettaog ósannað sé að nokkur galli hafi verið á vélinni þegar framangreind yfirlýsing um riftun hafi komið fram 30. nóvember 2017. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að vélin hafi verið biluð og ónothæf þegar framangreind riftun kom fram, og bar stefnandi reyndar sjálfur fyrir dómi að ekki hefði verið hægt að rifta kaupunum á þessum tíma. Stefnandi hafði ekki umboð frá Landsbankanumhf. til þess að krefjast riftunar þann 30. nóvember 2017, og í tölvupósti frá Landsbankanum til stefnanda 19. nóvember 2018 kemur fram að bankinn muni ekki beita sér í riftunarmáli gegn stefnda, en gæti gefið út umboð ef stefnandi hygðist sækja rétt sinn. Þegar af þeirri ástæðu þykir ekki mögulegt að staðfesta að riftun á kaupsamningi Landsbankans hf. og stefnanda frá 24. nóvember 2016 hafi átt sér stað 30. nóvember 2017. Stefnandi staðfesti jafnframt í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði ekki sótt vélina eftir viðgerðina, þar sem hann hefði ekki treyst henni og vildi losna við hana, en hafi síðan sótt hana þegar hann hefði þurft á henni að halda, annaðhvort í nóvember eða desember 2017, og hafi nýtt vélina í framhaldi af því, eftir því sem hægt var. Með vísan til þessa verður stefndi sýknaður af þrautavarakröfu stefnanda.

Hvað varðar þrautaþrautavarakröfu málsins er fyrst tilþessað líta að með stefnu málsins fylgdi viðgerðarsaga vélarinnar til og með 30. október 2017, og er kröfugerð stefnanda um riftun grundvölluð á þeirri viðgerðarsögu, og efnisvarnir stefnda í greinargerð, sem lögð var fram 15. janúar 2020, eru með sama hætti byggðar á sömu viðgerðar sögu. Í úrskurði dómsins 14. maí 2020 var frávísunarkröfu stefnda hafnað með vísan til þess að þótt sá annmarki væri á stefnu málsins að ekki væri gerð grein fyrir því í hverju ætlaðir gallar fælust, heldur væri vísað til framlagðrar viðgerðarsögu, yrði ekki annað séð en að stefndi hefði getað haldið uppi efnisvörnum, auk þess sem gagnaöflun væri ekki lokið.

Með matsbeiðni, sem lögð var fram 4. júní 2020, freistaði stefnandi þess að bæta úr framangreindum annmarka í stefnu. Samhliða matsbeiðni lagði stefnandi fram uppfærða viðgerðarsögu vélarinnar, sem auk fyrrgreinds tímabils tekur til tímabils eftir 30. október 2017 og lá ekki fyrir við höfðun málsins. Að því marki sem upplýsingar hafa síðar komið fram um ætlaða galla, sem ekki mátti ráða af upphaflegri viðgerðar sögu eða af öðrum gögnum málsins, er um nýjar málsástæður að ræða, og hafði stefndi ekki tækifæri til þess að svara þeim atriðum efnislega í greinargerð sinni. Stangast síðbúin framlagning með uppfærðri viðgerðarsögu að þessu leyti á við meginreglu 95. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og raskar þeim málsgrundvelli sem lagður var með stefnu um ætlaða galla vélarinnar og kröfur um riftun.

Matsgerðin sem lögð var fram 8. október 2021 byggist á uppfærðri viðgerðarsögu. Sá annmarki þykir að mati dómsins ekki nægjanlegur til þess að málinu verði vísað sjálfkrafa frá dómi. Er þá til þess að líta að stefndi vísar í þessu sambandi einkum tilþessað fram hafi komiðí matsgerð upplýsingar umað bilun í upprunalegum mótor megi rekja til frosttappa, sem hafi ekki legið fyrir áður. Í upphaflegri viðgerðarsögu kemur fram að slífar, hedd og stimplar hafi verið ónýtir og að taka hefði þurft upp mótorinn frá A- Ö eins og þar segir. Ekki er í upphaflegri viðgerðarsögu aðfinna greiningu á því hvers vegna mótorbilun átti sér stað og í matsgerð er því ekki slegið föstu, en settir eru fram fjórir möguleikar þess, hvers vegna frosttappi hafi losnað eða lekið. Sú staðreynd að frosttappi hafi farið úr mótornum, og að það hafi hugsanlega hjálpað til við að eyðileggja stimpla og slífar í mótor vélarinnar, v ar stefnda ekki ókunn, enda koma þær upplýsingar fram í framlögðum tölvupósti, sem viðgerðarmaður mótorsins sendi til stefnda 25. ágúst 2017. Sami viðgerðarmaður bar síðan fyrir dómi að hann hafi ekki vitað hvort stimpill eða frosttappi hafi bilað á undan.

Matsgerðinni hefur ekki verið hnekkt og telur dómurinn að líta megi til hennarum þrautaþrautavarakröfu málsins með hliðsjón af framangreindu. Samkvæmt matsgerðinni eru fjölmörg atriði flokkuð sem frávik eða bilanir, og óvenjulegt sé að frosttappi í blokk á nýrri vél fari að leka eða losni. Þá ers amkvæmt matsgerðinni ósannað að orsakasamhengi sé á milli þeirra bilana og umhirðu vélarinnar. Er það mat dómsins samkvæmt framangreindu að vélin hafi ekki haft þá eiginleika og gæði sem ætla mátti, sbr. 17. g r. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, um nýja dráttarvél, sem var ekki ekin nema í 286 klst. þegar mótor bilaði í ágúst 2017. Við það mat telst eins og framer komið ósannað um atriði tengd tölvustýringu vélarinnar og að vélin hafi verið önnur en stefnanda var kynnt, sbr. 18. gr. sömu laga.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi hafi þegar bilunar varð vart boðist til að bæta úr, og hafi ávallt gert við vélina á sinn kostnað, meðal annars með því að setja í hana nýjan mótor. Þá liggur fyrir að stefnandi hafi tekið vélina aftur í notkun eftir viðgerðir á henni, þar á meðal eftir yfirlýsinguum riftun, og ósannað er annað en að vélin hafi þá verið í lagi. Framangreindaraðgerði r stefnanda samrýmast því ekki að hann haldinútil streitu kröfum á grundvelli riftunaryfirlýsingar frá 30. nóvember 2017, sem kröfur hans um riftun virðast byggjastá.

Þótt staðreynt sé í matsgerð að frekari bilanir hafi átt sér stað eftir að stefnandi tók aftur við vélinni í nóvember – desember 2017, verður ekki ráðið af kröfugerð málsins um rift unað miðað sé við annað tímamark en varði ástand vélarinnar 30. nóvember 2017. Ósannað er að hve miklu leyti vélin hafi ekki nýst stefnanda eftir þetta tímamark. Íviðgerðarsögu vélarinnar erskráð 14. júní 2018 að kælivatn hafi vantað á vélina, og mun það hafa verið eftir upplýsingum frá stefnanda sjálfum til viðgerðaraðila. Stefnandi bar fyrir dómi að þá hefði verið farin heddpakkning. Í matsgerð kemur framað stefnandi hafi upplýst að vélin hafi frá þeim tíma staðið úti á túni lengst af þar sem frosttappi hafi verið farinn. Um þetta atriði liggur engin sönnun fyrir í málinu, og var vélin ekki skoðuð af matsmanni, og í viðgerðarsögu vélarinnar 2. júlí 2019 kemur fram að ekki hafi verið komið með vélina í viðgerð. Þá er jafnframt upplýst að stefnandi greiddi þann 31. júlí 2018 fyrirvaralaust tvær afborganir kaupleigusamningsins og þann 19. júlí 2019 greiddi hannmeð sama hætti lokagreiðslu samningsins. Alls ó víst er um ástand og/eða verðmæti vélarinnar í dag. Þar sem viðgerðarsögu vélarinnar sleppir liggja ekki fyrir upplýsingarum notkun eða ástand hennar eftir að stefnandi tók hana aftur í notkun, og er því ekki hægt að leggja til grundvallar í málinu að vélin hafi á sama tíma verið ó nothæf fyrir stefnanda. Verður stefndi með vísan til framangreinds sýknaður af þrautaþrautavarakröfu stefnanda.

Samkvæmt öllu framangreindu verður stefndi sýknaður af þeim kröfum stefnanda sem eiga rætur að rekja til kaupa á dráttarvélinni og endurgreiðslu kaupverðs. Leiðir sú niðurstaða einnigtil þess að sýkna ber stefnda af greiðslu tjóns sem skilgreint er sem mismunur á greiðslum stefnanda af kaupleigusamningi við Landsbankann hf. og kaupverði vélarinnar, samtals 564.471 króna.

Stefnandi byggir á því að hafa orðið fyrir tjóni vegna afnotamissis vélarinnar, sem hann áætlar 700.000 krónur. Ætla má að stefnandi hafi verið án vélarinnar í einhverja daga vegna viðgerða sem fram koma í upphaflegri viðgerðarsögu, en með engum hætti er krafan sundurliðuð niður á dagafjölda, tímabil eða ár, og því óljóst hvernig krafan er reiknuð út. Þ ví hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnanda að honum hafi verið boðin lánsvél á þeim tíma sem mótorskipti áttu sér stað í ágúst – september 2017 og sjálfur neitaði hann að taka við vélinni í tvo mánuði eftir það. Telst meint tjón um afnotamissi ósannað og verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu þess.

Stefnandi krefst skaðabóta vegna tapaðra tekna, sem hann sundurliðar 203.360 krónur fyrir desember 2016 til og með apríl 2017. Byggist krafan á samningi sem stefnandi gerði við Hvítu Villuna ehf., dagsettur 30. janúar 2019, og ber yfirskriftina „Tapaðar tekjur“. Samkvæmt framlagðri viðgerðarsögu vardráttarvélinað mestu nothæf á því tímabili sem tilgreint er. Þá verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að stefnandi hafi á árinu 2017 gefið út reikninga á hendur Hvítu Villunni ehf., vegna leigu á vél fyrir umrætt tímabil um sömu fjárhæðir, þótt því sé haldið fram í málinu að hann hafi ekki getað innt þau verk af hendi. Telst meint tjón ósannað og verður stefndi sýknaður af þeirri kröfu.

Stefnandi krefst skaðabóta vegna þess að hann hafi þurft að leigja sambærilega vél til að sinna bústörfum. Stefnandi krefst í fyrsta lagi skaðabóta vegna vélaleigu í ágúst – nóvember 2017, vegna ódagsetts reiknings að fjárhæð 1.240.000 krónur. Eins og fram er komið bauð stefndi stefnanda lánsvél á þeim tíma sem mótorskipti áttu sér staðí ágúst – september 2017 en hann hafi hafnað því, og þá er fram komið að þegar búið var að skipta um mótor í vélinni í september 2017 hafi stefnandi neitað að sækja vélina, en hafi síðan sótt hana í nóvember eða desember 2017 þegar hann þurfti á henni að halda við bústörf, eins og hann bar sjálfur fyrir dómi. Ekki liggur fyrir greiðslukvittun um greiðslu á meintum útgjöldum. Telst tjónið ósannað og verður stefndi sýknaður af nefndri kröfu.

Stefnandi krefst í annan stað skaðabóta vegna vélaleigu fyrir níu mánaða tímabil, eða frá apríl 2018 til og með janúar 2019, vegna ódagsetts reiknings að fjárhæð 1.674.000 krónur. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að umrædd dráttarvél þessa máls hafi verið ó nothæf áþessu tímabili. Má um rökstuðning þess vísa til framangreindra forsendna um þrautaþrautavarakröfu málsins. Þá liggur ekki fyrir greiðslukvittun um greiðslu á meintum útgjöldum. Telst tjónið ósannað og verður stefndi sýknaður af nefndri kröfu.

Stefnandi krefst að lokum skaðabóta vegna sláttar og leigu á ýmsum heyvinnsluvélum, skv. reikningi útgefnum 9. ágúst 2018, að fjárhæð 1.318.740 krónur.

Óljóst er á hvaða tíma sú véla leiga átti sér stað, en stefnandi bar fyrir dómi að hann hefði verið með aðra dráttarvél á leigu á sama tíma samkvæmt framangreindu, og hefði átt samskonar heyvinnsluvélar og hefði því vel getað sinnt þessu sjálfur en það hefði verið hagstæðara fyrir hann að fá viðkomandi aðila í allt verkið. Reikningurinn eraðstærstumhluta vegna leigu áheyvinnsluvélumsem ekki tengjast með neinum hætti meintri þörf á leigu á dráttarvél. Ekki liggur fyrir greiðslukvittun um greiðslu reikningsins. Telst tjónið órökstutt og ósannað, og verður stefndi sýknaður af kröfunni.

Samkvæmt öllu framangreindu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af málsatvikum öllum, einkum því að dómurinn komst að þeirri niðurstöðu að dráttarvélin hefði ekki haft þá eiginleika og gæði sem ætla mátti af nýrri vél, og að ósannað væri að það mættir ekja tilum hirðu vélarinnar, þykir réttákvarðaaðhvor málsaðila beri sinn kostnað af rekstri málsins.

Stefnanda var veitt gjafsóknarleyfi innanríkisráðuneytisins 21. október 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns gjafsóknarhafa, H-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, sem hæfilega ákveðst 3.224.000 krónurað meðtöldum virðisaukaskatti.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991 áður en dómur var kveðinn upp.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn, ásamt meðdómsmönnunum, Þ-kk-þgf D-kk-þgf héraðsdómara og d r. A-kk-þgf Á-kk-þgf vélaverkfræðingi.

Dómsorð:

Stefndi, Vallarbraut ehf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda, A-kk-ef G-kk-ef

M-kk-ef.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allar gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns hans, H-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, 3.224.000 krónur.

B-kk-nf H-kk-nf

Þ-kk-nf D-kk-nf

A-kk-nf Á-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjaness, 2 6. janúar 2022.