E-391/2017

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 17. janúar sl. og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 4. september sl. Stefnandi er H-kk-nf K-kk-nf, Hornbrekkuvegi 7, Ólafsfirði. Stefndi er Sjóvá-Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Endanleg krafa stefnanda er að stefndi greiði 609.216 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 21. desember 2013 til 13. mars 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Stefnandi varð fyrir slysi 25. febrúar 2013 um borð í frystitogaranum Sigurbjörgu er hann slasaðist á öxl. Stefnandi naut slysatryggingar hjá stefnda samkvæmt kjarasamningi sjómanna og er ekki um það deilt að bætur samkvæmt tryggingunni skyldu reiknast samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 með síðari breytingum. Ekki er heldur deilt um greiðsluskyldu stefnda samkvæmt tryggingunni. Með matsgerð 12. nóvember 2014 komust þeir R-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf B-kk-nf læknar að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði hlotið 15 stiga miska og 50% varanlega örorku vegna slyssins. Samkvæmt stefnu voru reiknuð árslaun stefnanda samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hærri en svonefnt launaþak samkvæmt 4. mgr. greinarinnar. Var því fallist á af hálfu stefnanda að um ákvörðun árslauna færi samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna, sbr. 15. gr. þeirra. Með fullnaðaruppgjöri 13. febrúar 2015 voru stefnanda greiddar bætur úr hendi stefnda. Var í uppgjörinu lagt til grundvallar að árslaun stefnanda miðuðust við hámarksfjárhæð 4. mgr. 7. gr. laganna eins og hún hafði verið framreiknuð samkvæmt lánskjaravísitölu samkvæmt fyrirmælum 15. gr. laganna til stöðugleikadags eða 21. desember 2013. Af hálfu stefnanda var fallist á uppgjörið, meðal annars með fyrirvara við framreikning á viðmiði hámarkslauna til uppgjörsdags. Snýst efnislegur ágreiningur aðila um hvort borið hafi að framreikna umrædda hámarksfjárhæð samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til stöðugleikadags eða til uppgjörsdags.

Við aðalmeðferð málsins hækkaði stefnandi dómkröfu sína úr 609.077 krónum í 609.216 krónur. Þótt stefnandi hafi ekki samþykkt breytingu stefnanda er ekki lengur tölulegur ágreiningur með aðilum.

Engar munnlegar skýrslur voru gefnar við aðalmeðferð málsins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að skaðabótalög nr. 50/1993, eins og þeim var breytt með lögum nr. 37/1999, séu skýr um að hámarksfjárhæð 4. mgr. 7. gr. laganna eigi að verðbreyta fram til uppgjörsdags. Hann vísar til þess að í 2. mgr. 15. gr. laganna segi orðrétt: „Bætur skv. 1. mgr. skal ákveða á grundvelli fjárhæða sem gilda þegar bótafjárhæð er ákveðin.“ Þá komi fram í greinargerð við það frumvarp sem varð að lögum nr. 50/1993 að allar fjárhæðir sem vísað sé til í 1. mgr. 15. gr. laganna eigi að breytast mánaðarlega í hlutfalli við breytingar á lánskjaravísitölu þar til bótafjárhæð sé ákveðin og sé hámarkið, sbr. nú 4. mgr. 7. gr. laganna, þar ekki undanskilin. Stefnandi telur ekki að breyting hafi orðið á þessu með setningu laga nr. 37/1999.

Stefnandi vísar til þess að veigamikil rök þurfi að koma til svo vikið sé frá orðalagi laga við skýringu þeirra. Tilgangur og rök verðbreytingaákvæðis 15. gr. skaðabótalaga sé að tryggja sanngjarna og málefnalega niðurstöðu, þ.e. að launaviðmið sé miðað við verðlag þegar uppgjör fer fram. Það standist því ekki að miða leiðréttingu við löngu liðinn dag, þ.e. stöðugleikadag. Slík niðurstaða sé óeðlileg og ósanngjörn og gangi gegn orðalagi svo og tilgangi laganna.

Stefnandi vísar einnig til þess að um sé að ræða bætur vegna skerðingar á aflahæfi stefnanda og njóti réttur hans að þessu leyti verndar samkvæmt 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hann vísar til fordæma Hæstaréttar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að hámark viðmiðunar árslauna samkvæmt núgildandi 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga stæðist ákvæði stjórnarskrár. Þessi fordæmi réttarins styðji hins vegar að skýra beri lögin á þá leið að stefnandi fái fullar bætur og þar með að leiðrétta eigi launaviðmið bóta fram til uppgjörsdags. Önnur niðurstaða leiði til skerðinga á bótum sem gangi gegn stjórnskipulegri eignarréttarvernd og banni við mismunun þegnanna. Stefnandi leggur áherslu á að önnur sjónarmið eigi við um leiðréttingu hámarkslauna samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga samanborið við leiðréttingu lágmarkslauna samkvæmt 3. mgr. greinarinnar. Um leiðréttingu síðargreinda launaviðmiðsins sé ekki kveðið skýrlega í skaðabótalögum og hafi dómstólar þurft að taka afstöðu til þeirra í því ljósi. Þá sé tjónþola með umræddri lágmarksfjárhæð við ákvörðun árslauna tryggður lágmarksréttur og í reynd færður aukinn réttur til bóta. Í tilviki stefnanda sé hins vegar um það að ræða að árstekjur hans séu færðar niður á grundvelli 4. mgr. 7. gr. laganna og réttur hans því skertur. Fordæmi Hæstaréttar um leiðréttingu lágmarkslauna til viðmiðunar fyrir bætur fyrir varanlega örorku eigi því ekki við í málinu. Að öllu þessu virtu eigi að skýra ákvæði skaðabótalaga samkvæmt orðum sínum þannig að reikna beri launaviðmið stefnanda samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna upp til uppgjörsdags.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukröfu sína byggir stefndi á því að aðeins sé skylt að uppfæra hámarkslaun samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til þess tímamarks þegar heilsufar stefnanda telst hafa verið orðið stöðugt. Þetta hafi verið gert í tilviki stefnanda og hafi hann því fengið greiddar fullar bætur. Stefndi vísar til þess að með 5. og 11. gr. laga nr. 37/1999 hafi verið gerð breyting á reglum skaðabótalaga sem lúta að því hvernig bætur fyrir varanlega örorku skuli umreiknaðar. Fyrir breytinguna hafi reglan verið sú að bætur fyrir varanlega örorku skyldu umreiknaðar miðað við breytingar á lánskjaravísitölu frá tjónsdegi og þar til bótafjárhæð væri ákveðin. Eftir breytinguna hafi lokamálsliður ákvæðisins verið felldur brott og reglan orðið sú að bætur skuli umreikna miðað við launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, sbr. núgildandi ákvæði 1. mgr. 6. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli leiðrétta meðalatvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksár fyrir tjónsdag samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, þ.e. stöðugleikapunkts. Að mati stefnda er ljóst að sama regla verður talin gilda hvort sem miða skuli við árslaun samkvæmt 1. mgr., sérstakt viðmið samkvæmt 2. mgr., eða lágmarks- eða hámarksviðmið samkvæmt 4. og 5. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Í öllum tilvikum skuli því notast við það tímamark þegar heilsufar tjónþola er orðið stöðugt, enda ekkert í ákvæðum skaðabótalaga sem gefi til kynna að mismunandi reglur skuli gilda milli tjónþola eftir því hvort þeir hafa haft atvinnutekjur undanfarin þrjú ár fyrir slys eða ekki, ellegar ef árslaun þeirra eru hærri en hámarksviðmið laganna mælir fyrir um.

Stefndi telur að umrædd lögskýring fái stoð í lögskýringagögnum sem fylgdu frumvarpi til laga sem síðar urðu lög nr. 37/1999. Sömu forsendur eigi að gilda gagnvart öllum tjónþolum þegar varanleg örorka er reiknuð og lögin séu skýr um að miða skuli við stöðugleikapunkt. Þessu til stuðnings er einnig vísað til fordæma Hæstaréttar þar sem reynt hefur á framreikning lágmarkslauna samkvæmt núgildandi 3. mgr. 7. gr. laganna. Að mati stefnanda eiga hér sömu sjónarmið við og byggt hefur verið á í dómaframkvæmd að þessu leyti.

Stefndi telur einnig að önnur niðurstaða myndi fara gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 3. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og jafnræðisreglu mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 14. gr. og 1. gr. 4. samningsviðauka, sbr. 1. gr. laga nr. 62/1994. Sömu sjónarmið og reglur hljóti að gilda hvort sem launaviðmið tjónþola sé miðað við meðalatvinnutekjur, þegar óvenjulegar aðstæður eru uppi eða þegar miðað skuli við lágmarkslaunaviðmið ellegar hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga. Í öllum tilvikum sé sanngjarnt og málefnalegt að miða við stöðugleikapunkt þannig að mismunur verði ekki á aðstöðu tjónþola eftir því við hvaða launaviðmið er notast. Þá er mótmælt þeim skilningi í stefnu að greinargerð með frumvarpi til skaðabótalaga, sem síðar urðu lög nr. 50/1993, staðfesti þann skilning að miða skuli við það tímamark þegar bótafjárhæð er ákveðin. Sé augljóst að síðar komu til breytingar á lögunum með lögum nr. 37/1999 sem breyttu þessum skilningi.

Niðurstaða

Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og greininni var breytt með 6. gr. laga nr. 37/1999, er við það miðað að árslaun til ákvörðunar bóta fyrir varanlega örorku skuli teljast meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi atvinnurekanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, og skuli árslaunin leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 4. mgr. greinarinnar skal þó ekki miða við hærri árslaun en 4.500.000 krónur og er sú fjárhæð óbreytt frá því sem upphaflega var kveðið á um í 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Í 15. gr. laganna, sbr. 11. gr. laga nr. 37/1999, er fjallað um breytingar á ákveðnum fjárhæðum bóta til samræmis við breytingar á lánskjaravísitölu. Kemur meðal annars fram í 1. mgr. greinarinnar að sú fjárhæð sem greind er í 3. mgr. 7. gr. laganna skuli breytast mánaðarlega í hlutfalli við breytingar sem verða á lánskjaravísitölu frá gildistöku laganna. Með hliðsjón af tilurð laga nr. 37/1999 verður að ganga út frá því að umrædd tilvísun málsgreinarinnar eigi nú við núgildandi 4. mgr. 7. gr. laganna, en um þennan lagaskilning er ekki ágreiningur með aðilum. Í 2. mgr. 15. gr. skaðabótalaga segir því næst að bætur samkvæmt 1. mgr. skuli ákveða á grundvelli fjárhæða sem gilda þegar bótafjárhæð er ákveðin.

Með setningu laga nr. 50/1993 var í síðari málslið 2. mgr. 15. gr. laganna kveðið á um að bætur fyrir varanlega örorku skyldi umreikna miðað við breytingar á lánskjaravísitölu frá því að tjón varð og þar til bótafjárhæð væri ákveðin. Málsliðurinn var felldur út með með 11. gr. laga nr. 37/1999. Sagði í athugasemdum við 11. gr. þess frumvarps sem varð að síðastnefndu lögunum að samkvæmt frumvarpinu skyldi reikna bætur fyrir varanlega örorku miðað við verðlag á þeim tíma þegar heilsufarslegt ástand tjónþola væri orðið stöðugt. Leiðrétting launaviðmiðunar samkvæmt 1. mgr. 7. gr. miðaðist við þann dag og ætti lokamálsliður 2. mgr. 15. gr. því ekki lengur við.

Samkvæmt framangreindu gildir sú almenna regla, eftir setningu laga nr. 37/1999, að launaviðmið samkvæmt 1. mgr. 7. gr. sætir ekki leiðréttingu samkvæmt lánskjaravísitölu heldur er fært upp til samræmis við verðlag þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, þ.e. stöðugleikapunkts. Hið sama hefur verið talið eiga við um launaviðmið samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna. Andstætt því sem á við um þjáningarbætur, varanlegan miska og bætur fyrir missi framfæranda er því ekki um að ræða beina leiðréttingu bóta fyrir varanlega örorku vegna verðlagsbreytinga frá stöðugleikapunkti þar til uppgjör bóta og greiðsla á sér stað. Hins vegar er ekki fjallað sérstaklega um það í lögskýringagögnum við hvaða tímamark eigi að miða leiðréttingu hámarksfjárhæðar samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna, sbr. 15. gr. þeirra, eftir þá breytingu sem gerð var á lögunum með lögum nr. 37/1999.

Að mati dómsins verður við skýringu framangreindra ákvæða að horfa til þess að úrlausn um hvort árslaun teljist hærri en fyrrgreind hámarksfjárhæð 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 miðast hverju sinni við ákvörðun um árslaun samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna. Svo sem áður greinir eru lög nr. 50/1993, eins og þeim var breytt með lögum nr. 97/1999, skýr um að ákvörðun um þau laun miðast við upphaf varanlegrar örorku, þ.e. stöðugleikapunkt. Eðli málsins samkvæmt verður því hverju sinni, við samanburð á tekjum tjónþola samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna og hámarksfjárhæð samkvæmt 4. mgr. greinarinnar, að miða við sama tímamark. Að virtu þessu innra samhengi laga nr. 50/1993, eins og þeim hefur síðar verið breytt, er því óhjákvæmilegt að skýra 2. mgr. 15. gr. á þá leið að miða skuli breytingu á hámarksfjárhæð 4. mgr. 7. gr. laganna við þann tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, þ.e. stöðugleikapunkt, en ekki uppgjör bóta, sbr. til hliðsjónar niðurstöðu Hæstaréttar 4. mars 2004 í máli nr. 363/2003. Er sömuleiðis ljóst að í lögum nr. 50/1993 er ekki gert ráð fyrir sérstakri leiðréttingu á fjárhæð bóta fyrir varanlega örorku til samræmis við verðlag eftir þetta tímamark, sbr. hins vegar ákvæði 16. gr. laganna um vexti frá tímamarki stöðugleikapunkts.

Svo sem fram kemur í dómi Hæstaréttar 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000 hefur löggjafinn, þrátt fyrir þá vernd eignaréttarins sem kveðið er á um í 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 10. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, nokkurt svigrúm er hann mælir fyrir um bætur vegna skerðingar aflahæfis, enda byggist takmarkanir á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðis sé gætt. Í forsendum dómsins var því hafnað að sú takmörkun bótaréttar sem fólst í hámarksviðmiði launa samkvæmt núgildandi 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 væri ómálefnaleg þannig að bryti gegn stjórnskipulegri eignaréttarvernd eða jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Var þetta fordæmi áréttað með dómi Hæstaréttar 15. júní 2006 í máli nr. 19/2006.

Svo sem áður greinir verður að skýra lög nr. 50/1993 á þá leið að ákvörðun um hámarkslaun samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna hljóti eðli málsins samkvæmt að miðast við sama tímamark og ákvörðun um árslaun samkvæmt 1. mgr. greinarinnar. Þótt aflahæfi stefnanda njóti verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar er hér um að ræða reglu sem felur í sér nánari útfærslu á leiðréttingu bótagrundvallar vegna verðlagsbreytinga og rúmast því innan þess svigrúms löggjafans til setningar almennra reglna um skaðabótarétt sem áður ræðir. Felur umrædd regla og í sér tiltölulega litla skerðingu samanborið við þá túlkun laganna sem stefnandi leggur til grundvallar. Þá samrýmist umrædd niðurstaða um efnislegt inntak 15. gr. laganna þeirri almennu reglu laganna að leiðréttingar vegna verðlagsbreytinga séu miðaðar við stöðugleikapunkt, þegar um er að ræða varanlega örorku, en ekki síðara tímamark. Myndi lögskýring í gagnstæða átt leiða til þess að stefnandi nyti ríkari réttar til vísitöluleiðréttingar tekjuviðmiðs síns en aðrir tjónþolar. Að þessu virtu geta framangreind stjórnarskrárákvæði ekki haggað þeirri skýringu á þeim ákvæðum laga nr. 50/1993 sem um er deilt í málinu.

Samkvæmt öllu framangreindu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti máli Þ-kk-nf H-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið I-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf hdl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfu stefnanda, H-kk-ef K-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf M-kk-nf