E-386/2022

1. Mál þettavar tekið til úrskurðar 25. október 2022. Kröfugerð stefnanda, A, er tvíþætt. Fyrri hluti kröfugerðar hans er um það að skilmáli í 2. tölulið veðskuldabréfs nr. Xsem stefnandi gaf út til stefnda 22. janúar 2006, svohljóðandi: „Af láni þessu greiðast breytilegir ársvextir, eins og þeir eru ákveðnir á hverjum tíma af Landsbanka Íslands hf., og tekur það jafnt til kjörvaxta og vaxtaálags. Vextirnir greiðast eftir á, á sömu gjalddögum og afborganir, nema um annað sé samið. Landsbanka Íslands hf. er heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka framangreinda vexti, þ. m. t. vaxtaálag, í samræmi við vaxtaákvarðanir Landsbanka Íslands hf. á hverjum tíma og/eða færa lánið á milli vaxtaflokka, svo sem ef breytingar verða á fjárhagsstöðu og endurgreiðslumöguleikum útgefanda, ef breytingar verða á kjörvaxtakerfi bankans eða aðrar ástæður gefa tilefni til.“ verði dæmdur ógildur og óskuldbindandi frá útgáfu bréfsins og vikið til hliðar í heild sinni í veðskuldarbréfinu.

Síðari hluti kröfugerðar stefnanda varí öndverðu svohljóðandi;

Aðallega, að viðurkennt verði að veðskuldarbréf nr. X verði endurútreiknað frá útgáfu þess samkvæmt 18. gr. sbr. 2. málslið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

- Jafnframt að viðurkennt verði að eftirstöðvar skuldar stefnanda við stefnda vegna veðskuldabréfs nr. X sem útgefið var 22. janúar 2006, hafi hinn 18. nóvember 2020, numið ofgreiðslu að fjárhæð 26.452.898 krónum.

Til vara, að viðurkennt verði að veðskuldarbréf nr. X verði endurútreiknað samkvæmt upphaflegum 6,1% vöxtum bréfsins frá útgáfu þess.

- Jafnframt að viðurkennt verði að eftirstöðvar skuldar stefnanda við stefnda vegna veðskuldabréfs nr. X, sem útgefið var 22. janúar 2006, hafi hinn 18. nóvember 2020, numið ofgreiðslu að fjárhæð 2.071.051 krónum.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, eða að málskostnaðar-reikningur verði lagður fram við aðalflutning málsins ef til kemur en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur.

Stefndi krafðist þess aðallega í greinargerð sinni að hann yrði sýknaður af fyrri hluta kröfugerðar stefnanda, en að dómkröfum stefnanda í síðari hluta kröfugerðar stefnanda, aðal- og varakröfum, yrði vísað frá dómi. Til vara krafist stefndi þess að hann yrði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Þá krafðist stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

2. Í þinghaldi 25. október lýsti lögmaður stefnanda því yfir að stefnandi hafi ákveðið að fella niður hluta af dómkröfu sinni undir öðrum tölulið, þ. e. a. s. þann hluta dómkröfunnar sem varðar viðurkenningu á fjárhæð eftirstöðva en að síðari hluti kröfugerðar stefnanda skuli vera sem hér segir:

„ Aðallega, að viðurkennt verði að veðskuldarbréf nr. X verði endurútreiknað frá útgáfu þess samkvæmt 18. gr. sbr. 2. málslið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Til vara, að viðurkennt verði að veðskuldarbréf nr. X verði endurútreiknað samkvæmt upphaflegum 6,1% vöxtum bréfsins frá útgáfu þess. Þ á er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, eða að málskostnaðarreikningur verður lagður fram við aðalflutning málsins ef til kemur en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur.“

Af hálfu stefnda kom fram að þessi breyting á kröfugerð stefnanda gæfi ekki tilefni til breytinga á kröfugerð stefnda, þar á meðal ekki að fallið væri frá kröfu um frávísun síðari hluta kröfugerðar stefnanda í heild sinni.

3. Mál þetta varðar deilu aðila um það hvort skilmálar um breytilega vexti í veðskulda-bréfi sem stefnandi gaf út til Landsbanka Íslands hf. á árinu 2006 skuli teljast ólögmætir og ógildir og, ef svo yrði talið, hver réttaráhrif þess eigi að vera. Þetta er í annað sinn sem stefnandi freistar þess að höfða mál á hendur stefnda vegna sama ágreinings en fyrra málinu var vísað frá dómi samkvæmt kröfu stefnda með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 15. desember 2021 í máli nr. E- 4065/2021.

4. Stefndi telur að stefnandi hafi ekki lög varða hagsmuni af því að fá viðurkennt að hið umþrætta veðskuldabréf „verði endurútreiknað frá útgáfu þess samkvæmt 18. gr. sbr. 2. málslið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu“ einsog hann krefst með síðari hluta kröfugerðar sinnar, hvort sem er í aðal- eða varakröfu. Þannig telur stefndi að í þessari framsetningu dómkrafna felist í raun framsetning málsástæðu til stuðnings viðurkenningarkröfu samkvæmt síðari hluta kröfugerðar stefnanda, sem hannhefur fallið frá, eða þá til stuðnings fjárkröfu eða endurgreiðslu-kröfu sem stefnandi telji sig eiga og hafi reiknað út en hafi kosið að setja ekki framí dómkröfu. Stefndi vísar til þess að stefnanda sé í lófa lagið að setja fram fjárkröfu eða endurgreiðslukröfu á grundvelli framlagðra útreikninga sinna sem miða við þær forsendur sem stefnandi telur að leggja beri til grundvallar við endurútreikning en þar sem stefnandi hafi ekki uppi fjárkröfu feli viðurkenningarkrafa um endurútreikning samkvæmt lögum nr. 38/2001 í sér að leitað sé álits dómstóla um lögfræðilegt efni, lögspurningu, sem veiti ekki úrlausn um réttindi stefnanda, sem málsókninni sé ætlað að tryggja. Þannig sé úrlausn um viðurkenningu á því að endurútreikna beri umþrætt skuldabréf „frá útgáfu þess samkvæmt 18. gr. sbr. 2. málslið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu“, samanber umrædda dómkröfu stefnanda, ekki til þess fallin að leysa úr ágreiningi aðila. Þá sé einnig með öllu óljóst hver eigi að framkvæma nefndan endurútreikning samkvæmt dómkröfunni, hvernig eigi að gera þaðog nánar hvaða forsendur eigi að leggja til grundvallar slíkum endurútreikningi.

Þetta telur stefndi að fari í bága við áskilnað 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um heimila framsetningu viðurkenningarkrafna og almennar reglur réttarfars um skýra og ljósa kröfugerð.

5. Þá bendir stefndi á sjónarmið sem hann telur leiða til þess að kröfugerð stefnanda samkvæmt fyrri hluta kröfugerðar hans ætti að sæta frávísun ex officio. Þannig hafi stefndi ekki krafist sérstaklega frávísunar dómkröfu stefnanda samkvæmt fyrri hluta kröfugerðar hans, um að skilmáli um breytilega vexti í veðskuldabréfi verði dæmdur ógildur og óskuldbindandi, þar sem stefndi telur lán samkvæmt veðskuldabréfinu sé enn óuppgert og að stefnandi standi enn í skuld vegna þess. Stefnandi telji hins vegar og byggir á því að lán samkvæmt veðskuldabréfinu sé uppgreitt og að hann hafi ofgreitt. Af þeim málatilbúnaði stefnanda leiði að hann geti ekki talist hafa lög va rðahagsmuni af því að fá dóm um ógildingu skilmála í veðskuldabréfi sem sé samkvæmt því semhann sjálfur byggir á liðið undir lok. Þetta leiðir að mati stefnda til frávísunar ex officio.

6. Stefnandi mótmælti röksemdum stefnda fyrir frávísun málsins við munnlegan málflutning. Hann taldi að kröfugerð hans í þeim búningi sem hún nú væri í eftir þær breytingar sem á henni hefðu verið gerðar væri fyllilega dómtæk. Hann áréttaði að samkvæmt 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri honum fyllilega heimilt að setja kröfugerð sína fram í formi viðurkenningarkrafna. Þá hefði aðstaðan við þingfestingu málsins verið sú að óljóst hefði verið um fjárhæð innborgana á lán stefnanda og því hefði hann ekki talið sér fært að setja fram afmarkaða fjárkröfu. Hann vísaði tilþessað fyrri hluti dómkrafna hans um ógildingu annars töluliðar hins umþrætta veðskuldabréfs væri reist á því að stefndi hafi brotið gegn ákvæðum 2. mgr. 6. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994, um neytendalán, með því að tilgreina ekki í öðrum tölulið í vaxtaendurskoðunarákvæði veðskuldabréfs stefnanda við hvaða aðstæður vextir breytist og af því leiði að vaxtaskilmálinn hafi verið ólögmætur. Stefnandi vísaði til þess að hann hafi augljósa hagsmuni af að fá viðurkenningardóm um nefnt ólögmæti. Þá vísaði stefnandi til þess að ef fyrri hluti dómkrafna hans verði tekinn til greina þá hafi hann einnig lög varða hagsmuni af að fá viðurkenningardóm samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, um viðmið um endurútreikning einsog útlistað er ísíðari hluti dómkrafna hansog málsástæðum með henni.

7. Dómurinn lítur svo á, hvað sem líður sjónarmiðum stefnda um meinta lögspurningu, að með síðari hluta dómkrafna stefnanda, einsog þeim var breytt 25. október og sem fela í sér kröfu um viðurkenningu á að endurútreikna beri margnefnt umþrætt veðskuldarbréf frá útgáfu þess, felist brot á reglum réttarfars um skýra og ljósa kröfugerð. Taka verður undir það með stefnda að úrlausn um viðurkenningu á því að endurútreikna beri skuldabréf sé ekki til þess fallin að leysa úr ágreiningi aðila. Þannig er að mati dómsins með öllu óljóst hvað hugtakið endurútreikningur felur í sér í þessu samhengi. Eftir stæðu þá spurningar um hverjum beri að framkvæma nefndan endurútreikning, hverju það varði að það verði ekki gert og hvaða forsendur eigi að leggja til grundvallar slíkum endurútreikningi. Taka verður undir það meðstefnda að þessi framsetning kröfugerðar fer í bága við áskilnað 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um heimila framsetningu viðurkenningarkrafna og almennar reglur réttarfars um skýra og ljósa kröfugerð. Er því samkvæmt þessu óhjákvæmilegt að síðari hluta dómkrafna stefnanda verði vísað frá héraðsdómi.

8. Þá verður með vísan til þeirra sjónarmiða sem stefndi hefur bent á og sem hann telur leiða til þess að kröfugerð stefnanda samkvæmt fyrri hluta kröfugerðar hans ætti að sæta frávísun ex officioekki séð að stefnandi hafi lög varða hagsmuni af úrlausn um þann hluta dómkrafna sinna. Stefnandi hefur lagt fram gögn sem hann telur sýna að skuld hans við stefnda sé uppgerð að fullu og að hann hafi þegar greitt meira en honum hafi borið til uppgjörs kröfunnar. Þrátt fyrir að stefnandi hafi á grundvelli nefndra gagna getað haft uppi fjárkröfu á hendur stefnda og telft fram sjónarmiðum sem reifuð eru í fyrri hluta dómkrafna hans sem grundvallar málsástæðum til stuðnings slíkum fjárkröfum hefur hann kosið að setja kröfur sínar í þessu máli fram í formi viðurkenningarkrafna. Þetta væri honum að jafnaði fullheimilt. Við þessar aðstæður verður hins vegar að horfa til þess að samkvæmt þeim skilningi sem á hefur verið byggt fyrir íslenskum dómstólum verður ekki fallist á stefnandi geti talist hafa lög varða hagsmuni af því að fá dóm um ógildingu skilmála veðskuldabréfs sem hann sjálfur byggir á að sé uppgert að fullu. Með vísan til þessa er óhjákvæmileg tað fyrri hluta dómkrafna stefnanda verði vísað frá dómi ex officio. Rétt þykir að máls-kostnaður milli aðila falli niður. Af hálfu stefnda flutti málið A-kk-nf Á-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari úrskurðaði málið.

Úrskurðarorð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Á-kk-nf H-kk-nf