E-3308/2010

Mál þetta var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, á hendur Fagfólki ehf., Miðvangi 41, Hafnarfirði, þann 26. apríl 2010 og Ú-kk-þgf E-kk-þgf, Baldursgötu 14, Reykjavík, þann 20. apríl s.á.

Dómkröfur stefnanda er þær að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 4.450.391,00 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 101.598 kr. frá 03.05.2009 til 03.06.2009, af 188.583 kr. frá 03.06.2009 til 03.07.2009, af 276.548 kr. frá 03.07.2009 til 03.08.2009, af 365.726 kr. frá 03.08.2009 til 03.09.2009, af 455.059 kr. frá 03.09.2009 til 03.10.2009, af 544.857 kr. frá 03.10.2009 til 02.11.2009, af 630.849 kr. frá 02.11.2009 til 03.11.2009, af 721.343 kr. frá 03.11.2009 til 24.11.2009, af 4.450.391 kr. frá 24.11.2009 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, dags. 24.11.2009 að fjárhæð 2.357.743 kr. og dags. 27.11.2009 að fjárhæð 12.126 kr. sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi Ú-kk-nf E-kk-nf krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Þegar málið var þingfest þann 6. maí sl. fengu stefndu frest til að leggja fram greinargerð til 3. júní 2010. Þegar málið var tekið fyrir þann dag var skilað greinargerð af hálfu stefnda Ú-kk-ef E-kk-ef og í kjölfarið var undirrituðum dómara úthlutað málið til meðferðar. Næst var málið tekið fyrir 15. september sl. Þá kom fram hjá lögmanni stefnda Ú-kk-ef að hann færi ekki með málið fyrir stefndu Fagfólk ehf. og að ekki hafi verið sótt þing fyrir Fagfólk ehf., hvorki við þingfestingu né síðari fyrirtökur í málinu, eins og þó hafði verið bókað í þingbók. Að kröfu stefnanda var málið dómtekið gagnvart Fagfólki ehf. en að ósk stefnanda var málinu frestað til gagnaöflunar og sáttaumleitana.

Þegar málið var tekið fyrir 2. nóvember sl. var málinu enn frestað til 18. nóvember sl. að beiðni beggja aðila til að skoða nánar tilurð umdeildrar yfirlýsingar frá 21. mars 2009. Við fyrirtöku málsins 18. nóvember sl. lýstu aðilar gagnaöflun lokið og málinu var frestað til aðalmeðferðar til 21. febrúar sl. Aðalmeðferðinni var síðan frestað utan réttar vegna forfalla lögmanns stefnda Ú-x-x til 15. mars sl. Eftirtaldir gáfu skýrslu fyrir dóminum við aðalmeðferðina: Stefndi, Ú-kk-nf E-kk-nf, og vitnin, M-kvk-nf S-kvk-nf, viðskiptastjóri einstaklinga hjá stefnanda, Á-kk-nf Ó-kk-nf I-kk-nf, bílasali hjá Bílakaupum, og M-kk-nf G-kk-nf matreiðslumaður.

I.

Krafa stefnanda á hendur stefndu er byggð yfirlýsingu stefnda Fagfólks ehf. frá 21. mars 2009 um yfirtöku á réttindum og skyldum „leigutaka“ samkvæmt samningi frá 7. desember 2007, milli Glitnis fjármögnunar og A-kk-ef A-kk-ef og enn fremur yfirlýsingu stefnda Ú-kk-ef um sjálfskuldarábyrgð.

Samningurinn frá 7. desember 2007 ber yfirskriftina Bílasamningur Glitnis Kaupleiga. Samkvæmt samningnum er A-kk-nf A-kk-nf greiðandi og Glitnir fjármögnun seljandi/söluaðili og það sem er „fjármagnað“ er Mercedes Benz E, nýskr. 10/2002, fast nr. DM-J57. Í 1. gr. samningsins segir að samningur sé í eðli sínu kaupleigusamningur og meðan samningurinn gildi haldist eignarrétturinn að bifreiðinni hjá leigusala en flytjist til leigutaka við lok samningsstíma, þ.e. við lokagreiðslu, sbr. 17. gr.

Kaupverð er tilgreint 4.900.000, innborgun 1.100.000 og samningsverð 3.920.861 króna. Kveðið er á um mánaðarlega greiðslu „m.v. ísl. kr. nú: 72.382. Samningstími er til 1. janúar 20101 og fjöldi gjalddaga 72, í fyrsta sinn 3. febrúar 2008. Samningsviðmiðun í upphafi miðast við: ISK 100% og ISK hluti leigugjaldsins miðis við vísitölu neysluverðs (þá 279,9) og grunnvísitala er sú vísitala sem í gildi er á útborgunardegi hans. Samkvæmt samningnum tók A-kk-nf J-kk-nf E-kk-nf á sig óskipta sjálfskuldarábyrgð á fullum efndum samningsins.

Með skriflegri yfirlýsingu þann 18. apríl 2008, númer 607332-005, yfirtók Bú ehf., réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt fyrrgreindum samningi. Í yfirlýsingunni segir enn fremur að frá og með dagsetningu yfirlýsingarinnar falli niður allur réttur og skyldur núverandi leigutaka auk þess sem þar er að finna svohljóðandi yfirlýsingu: „Einnig fellur niður allur réttur og allar skyldur A-kk-nf J-kk-nf E-kk-nf kt. 300782-4189 sem sjálfskuldarábyrgðaraðila. Jafnframt munu eftirtaldir aðilar takast á hendur sjálfskuldarábyrgð. Ú-kk-nf E-kk-nf Kt. 230847-4609.“ Yfirlýsingin er m.a. undirrituð af Ú-kk-þgf E-kk-þgf undir yfirskriftinni „Samþykkir ofanskráðu sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar.“

Samkvæmt áðurnefndri yfirlýsingu frá 21. mars 2009 yfirtók stefnda, Fagfólk ehf., réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt fyrrgreindum samningi og eru eftirstöðvar þann dag tilgreindar 3.925.677 krónur. Í yfirlýsingunni er að finna eftirfarandi texta: „Frá og með dagsetningu yfirlýsingar þessarar fellur niður allur réttur og allar skyldur núverandi leigutaka varðandi sama samning. Einnig fellur niður allur réttur og allar skyldur Ú-kk-nf E-kk-nf, kt. 230847-4609 sem sjálfskuldarábyrgðaraðila. Jafnframt munu eftirtaldir aðilar takast á hendur sjálfskuldarábyrgð. Ú-kk-nf E-kk-nf Kt. 230847-4609.“ Undir þetta ritaði stefndi Ú-kk-nf E-kk-nf undir yfirskriftinni „Samþykkir ofanskráðu sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar.“

Krafa stefnanda á hendur stefnu er á því reist að frá og með 3. maí 2009 hafi leigutakinn, stefndi Fagfólk ehf., ekki greitt gjaldfallnar greiðslur þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir. Hið leigða tæki hafi verið tekið af stefnda Fagfólki ehf. 24. nóvember 2009 og miðist því uppgjör aðilanna við þann dag. Verðmæti hins leigða tækis að frádregnum kostnaði hafi reynst vera 2.357.743 krónur. Stefnandi segir skuld stefndu miðaða við 24. nóvember 2009 og reiknuð samkvæmt 16. gr. skilmála samningsins sundurliðast hún svona:

Gjaldfallnar leigugreiðslur og aðrar greiðslur:

03.05.2009 kr. 101.598,00

03.06.2009 kr. 86.985,00

03.07.2009 kr. 87.965,00

03.08.2009 kr. 89.178,00

03.09.2009 kr. 89.333,00

03.10.2009 kr. 89.798,00

02.11.2009 kr. 85.992,00

03.11.2009 kr. 90.494,00

24.11.2009 kr. 15.191,00

Samtals gjaldfallnar greiðslur kr. 736.534,00

Gjaldfelldar leigugreiðslur kr. 3.713.857,00

Andvirði leigumunar til lækkunar kr. -2.357.743,00

Samtals kr. 2.092.648,00

Fram kemur í stefnu að reikningur með gjalddaga 2. nóvember 2009 að fjárhæð 85.992 krónur sé vegna tryggingareiknings frá Verði hf. fyrir tímabilið 3. júní 2009 til 31. desember 2009 auk gjalda samkvæmt gjaldskrá Íslandsbanka fjármögnunar, en Íslandsbanki fjármögnun hafi greitt reikninginn þann 21.10.2009. Reikningur með gjalddaga 24. nóvember 2009 að fjárhæð 15.191 króna sé vegna bifreiðagjalda fyrir tímabilið 1. júlí 2009 til 24. nóvember 2009 auk gjalda samkvæmt gjaldskrá Íslandsbanka fjármögnunar.

Þá bendir stefnandi á að í 2. tölul. 2. gr. skilmála samningsins segi að þegar leigugjaldið sé verðtryggt að hluta til eða öllu leyti geti það tekið breytingum miðað við breytingar sem verði á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Á útgáfudegi hvers leigureiknings taki einstakar leigugreiðslur því breytingum til hækkunar eða lækkunar í samræmi við gildandi vísitölu frá grunnvísitölu.

Stefnandi segir að 27. nóvember 2009 hafi borist endurgreiðsla á tryggingariðgjöldum að fjárhæð 12.126 krónur og verði tekið tillit til hennar við útreikning kröfunnar. Innheimtukostnaður, sem dreginn sé frá andvirði leigumuna, sé kostnaður vegna innheimtu sem hafi hafist áður en eignarleigusamningnum hafi verið rift.

Þá skýrir stefnandi frá því að frá og með 15. október 2008 hafi Nýi Glitnir banki hf. yfirtekið réttindi og skyldur Glitnis banka hf. Hinn 20. febrúar 2009 hafi nafni Nýja Glitnis banka hf. verið breytt í Íslandsbanki hf. jafnframt því sem nafni Glitnis fjármögnunar hafi verið breytt í Íslandsbanki fjármögnun.

Um lagarök vísar stefnandi til grundvallarreglu kröfu- og samningsréttarins að samninga beri að halda. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 36. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Óumdeilt er að stefndi Ú-kk-nf ritaði undir yfirlýsinguna en hann heldur því fram að ákvæði yfirlýsingarinnar um sjálfskuldarábyrgð hans hafi staðið áfram fyrir mistök. Fyrir vikið geti stefnandi geti ekki byggt á þeim, sbr. 32. og 33. gr. laga nr. 7/1936 og því krefst stefndi Ú-kk-nf sýknu. Krafa hans um málskostnað er reist á 130., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt á málsþóknun er stutt við ákvæði laga nr. 50/1988 með síðari breytingum.

Í greinargerð stefnda Ú-kk-ef er vakin athygli á orðalaginu í yfirlýsingunni frá 18. apríl 2008 viðvíkjandi sjálfskuldarábyrgðarmanni: Einnig fellur niður allur réttur og allar skyldur A-kk-ef J-kk-ef E-kk-ef, kt. 300782-4189 sem sjálfskuldarábyrgðaraðila. Síðan segi: Jafnframt munu eftirtaldir aðilar takast á hendur sjálfskuldarábyrgð. Ú-kk-nf E-kk-nf, kt. 230847-4609. Stefndi segir þetta allt saman eðlilegt. Einn sjálfskuldarábyrgðarmaður hafi komið í stað annars og stefndi Ú-kk-nf hafi verið forsvarsmaður Bús ehf. Í yfirlýsingunni frá 21. mars 2009 sé síðan beinum orðum tekið fram að niður falli öll réttindi og allar skyldur stefnda Ú-kk-ef sem sjálfskuldarábyrgðarmanns en á skjalinu standi hins vegar það sama og á skjalinu frá 18. apríl 2008: Jafnframt munu eftirtaldir aðilar takast á hendur sjálfskuldarábyrgð. Ú-kk-nf E-kk-nf, kt. 230847-4609. Stefndi segir þetta skjal bersýnilega unnið ofan í fyrra skjalið og ákvæðið um sjálfskuldarábyrgð stefnda Ú-kk-ef hafi staðið áfram fyrir mistök. Stefndi Ú-kk-nf sé í engu tengdur nýju leigutakanum, stefnda Fagfólki ehf. Yfirlýsingin frá 21. mars 2009 hafi verið unnin af stefnanda, hvorki starfsmenn hans né stefndi Ú-kk-nf hafi áttað sig á mistökunum. Á þeim mistökum geti stefnandi ekki byggt, sbr. 32. og 33. gr. laga nr. 7/1936 og því beri að sýkna stefnda Ú-kk-þf. Við flutning málsins var enn fremur byggt á þeirri málsástæðu af hálfu stefnda Ú-kk-ef að stefnandi hefði ekki sýnt nægilega aðgæslu þar sem ekki hefði verið haft samband við stefnda Ú-kk-þf til að ganga úr skugga um málið. Það væri ríkjandi viðhorf hjá dómstólum að það hallaði á fjármálafyrirtæki sem útbyggi skjöl ef eitthvað væri að skjalagerðinni. Þessum málsástæðum var ekki mótmælt af hálfu stefnanda sem of seint fram komnum.

III.

Stefndi Ú-kk-nf hefur lagt fram yfirlýsingu, dagsetta 28. janúar 2011, undirritaða af M-kk-þgf G-kk-þgf og R-kk-þgf G. S-kk-þgf sem vottuðu yfirlýsinguna um yfirtöku samningsins þann 21. mars 2009. Yfirlýsing þeirra hljóðar svo:

„Vegna yfirtöku á Bílsamningi nr. 607332-005 dags 21. mars 2009. Við undirritaður, sem vorum starfsmenn þeirrar bílasölu, sem annaðist kaupin fengum skjölin framsend frá lánveitanda, Íslandsbanka hf. Um það hafði verið rætt að persónuleg ábyrgð Ú-kk-ef E-kk-ef félli niður. Í skjalinu eru ákvæði þess efni, en fyrir mistök virðist nafn Ú-kk-ef hafa staðið inni frá fyrra gerningi. Eftir þessu tókum við ekki, þegar við vottuðum skjalið. Að gefnu tilefni skal það nefnt, að við vorum ekki neinir sérstakir samstarfsmenn Ú-kk-ef E-kk-ef né unnum við eitthvað sérstaklega í hans þágu umfram aðra viðskiptamenn bílasölunnar. Staðfesting þessi er gefin að beiðni Ó-kk-ef T-kk-ef hrl.“

Verður nú rakið það helsta er fram kom í skýrslum stefnda Ú-kk-ef og vitna fyrir dóminum um atvik málsins. Stefndi Ú-kk-nf kvaðst hvorki tengjast Fagfólki ehf. né eiga þar hagsmuna að gæta. Bílasalarnir hefðu komið með pappírana til hans í vinnuna og hann hefði kvittað á þá. Það hefði staðið hvar hann ætti að skrifa og hann hefði ekki lesið skjalið yfir. Aðspurður hvort hann hefði gengið frá viðskiptunum ef hann hefði áttað sig á því að hann væri áfram persónulega ábyrgur neitaði stefndi því:. „Aldrei í lífinu, aldrei í lífinu því að ég þekkti ekkert til þessara manna eða neitt.“ Hann hefði ekki haft hugmynd um þetta fyrr en hann hefði fengið tilkynningu sem ábyrgðarmaður og þá snarbrugðið. Stefndi Ú-kk-nf var einnig spurður hvernig það hefði gerst að bifreiðin hefði verið seld, þ.e. annar aðili fenginn til að yfirtaka samninginn þar sem Búr ehf. hefði verið leigutaki. Stefndi Ú-kk-nf sagði þá að framkvæmdin hefði farið fram hjá bílasölunni Carmax sem hefði verið stýrt af M-kk-þgf G-kk-þgf og R-kk-þgf S-kk-þgf. Þeir hefðu fengið skjalið hjá Glitni, komið með það til hans og hann kvittað á það en ekki áttað sig á því að hann væri að kvitta aftur sem sjálfskuldarábyrgðaraðili. Hann neitaði því að R-kk-nf S-kk-nf og M-kk-nf G-kk-nf væru sérstakir vinir hans en kvaðst þó hafa þekkt M-kk-þf í gegnum tíðina. Aðspurður hvort hann hefði áður átt viðskipti með kaupleigu á bílum játaði stefndi því.

M-kvk-nf S-kvk-nf, viðskiptastjóri einstaklinga hjá stefnanda, lýsti aðdraganda þess að Fagfólk ehf. yfirtók réttindi og skyldur Bús ehf. þannig að umsókn hefði komið frá Ásvaldi Óskari, bílasala á Bílasölunni Planinu, þar sem boðinn hefði verið áfram ábyrgðarmaður, Ú-kk-nf E-kk-nf, sem hefði verið ábyrgðarmaður á fyrra láni. Þetta hefði verið í ljósi þess að greiða hefði átti vanskil af samningnum, sem hefði verið í vanskilum. Þetta nýja fyrirtæki hefði ætlað að taka yfir með Ú-kk-þgf sem ábyrgðarmaður. Í því ljósi hefðu þau samþykkt það. Sami ábyrgðarmaður hefði átt að vera og á fyrri samningi. Aðspurð hvort engar spurningar hefðu vaknað þar sem samkvæmt hlutafélagaskrá væri ekki að sjá að Ú-kk-nf væri tengdur Fagfólki ehf. kvaðst vitnið ekki hafa skoðað það sérstaklega. Hvort það hefði breytt einhverju svaraði vitnið að í sjálfu sér væri hún ekki viss um það þar sem þau hefðu vitað að Ú-kk-nf tengdist mörgum félögum og hann hefði verið ábyrgðarmaður á fyrri samningi. Í því ljósi hefðu þau samþykkt þetta og enn fremur þar sem fyrri samningur hefði verið í vanskilum og þau vanskil hefði átt að greiða samhliða yfirtökunni.

Aðspurð kvað hún stefnanda hafa útbúið skjalið, bílasalarnir gætu ekkert átt við það. Aðspurð um misvísandi ákvæði samningsins um sjálfskuldarábyrgð stefnda Ú-kk-ef og hvers vegna þetta væri með þessum hætti sagði hún að skjalið væri staðlað. Oft og tíðum væri verið að fella niður ábyrgð núverandi ábyrgðarmanns og nýr ábyrgðarmaður kæmi í staðinn með nýjum greiðanda en oft og tíðum væri sami ábyrgðaraðili og þá kæmi þetta svona. Þetta væri alltaf gert svona. Ábyrgðarmaðurinn væri tekinn út og settur inn aftur ef það væri sami ábyrgðarmaður. Aðspurð hvort ekki hefði verið ástæða til að hafa samband við Ú-kk-þf og benda honum á að hann væri ábyrgur fyrir menn sem hann tengdist ekki sagði vitnið að Ú-kk-nf hefði verið í viðskiptum áður og undirritað skuldaskjöl. Þetta hefði ekki verið kannað nánar.

Nánar aðspurð um tilurð skjalsins sagði vitnið að umsóknin hefði komið frá Á-kk-þgf Ó-kk-þgf á Bílasölunni Planinu í tölvutæku formi. Þeir væru með bílasölukerfið í sínum kerfum og sendu umsóknina rafrænt til stefnanda. Í umsókninni hefði komið fram að óskað væri eftir að Fagfólk yfirtæki umsókn um þennan Benz bíl með ábyrgð Ú-kk-ef E-kk-ef. Aðspurð hvort hún hefði gengið frá skjalinu sagði vitnið að hún hefði samþykkt umsóknina. Þá hefði skjalið birst hjá þeim og þeir getað prentað út lánaskjölin hjá sér. Hún svaraði því játandi að skjalið hefði birst nákvæmlega eins og það er en þeir hefðu verið búnir að færa inn nafn Ú-kk-ef sem ábyrgðarmann. Kerfið útfæri skjölin eins og umsóknin er. Um leið og hún hefði samþykkt hefði skjalið orðið til. Vitnið bar að stefnandi hefði ekki unnið með bílasölunni Carmax enda þótt þeir hefðu sóst stíft eftir viðskiptum við stefnanda

Aðspurð hverjir hefðu sent stefnanda frumskjalið, þ.e. yfirlýsinguna frá 21. mars 2009, kvaðst vitnið ekki vita það en sennilegt að það hefði verið bílasalan Planið. Yfirleitt kæmu bílasalarnir með skjalið. En vitnið kvaðst ekki vita hvernig þetta skjal hefði komið. Aðspurð hvort stefnandi hefði samþykkt Fagfólk án ábyrgðar svaraði vitnið því neitandi. Þau samþykktu yfirleitt aldrei fyrirtæki án ábyrgðar. Þarna hefði verið um að ræða nýja kennitölu og undantekningarlaust að ábyrgðarmaður væri í slíkum samningum.

Á-kk-nf Ó-kk-nf I-kk-nf bílasali, sem starfaði á Bílasölunni Planinu, greindi frá aðkomu sinni að yfirtöku Fagfólks ehf. á bílsamningnum. Hann bar að M-kk-nf G-kk-nf hefði komið til hans og beðið hann að sækja um yfirtöku. Bifreiðin hefði mjög líklega verið skráð á Bílasölunni Planinu en ekki staðið hjá þeim. Vitnið mundi ekki hver hefði skráð bílinn en Ú-kk-nf hefði örugglega heyrt í honum nokkrum sinnum. M-kk-nf G-kk-nf hefði sagst vera kominn með kaupanda, Fagfólk. M-kk-nf G-kk-nf hefði ekki verið starfsmaður bílasölunnar. Aðspurður sagði hann forsvarsmenn Fagfólks ehf. aldrei hafa komið til hans, bara M-kk-nf. Aðspurður hvernig yfirlýsingin frá 21. mars 2009 hefði orðið til sagði vitnið að hann hefði sótt um skjalið í þar til gerðu forriti hjá Glitni/Íslandsbanka og fengið það í forritinu, sem hann væri með f.h. stefnanda. Aðspurður hvort gert hefði verið ráð fyrir að stefndi Ú-kk-nf E-kk-nf yrði ábyrgðarmaður kvaðst vitnið ekki muna það en forritið byði ekki upp á það nema hann setti það inn. Aðspurður hvort möguleiki væri á því að mistök hefðu orðið, þ.e. að Ú-kk-nf hefði „áfram hangið inni sem ábyrgðarmaður“, kvaðst vitnið ekki sjá það.

Aðspurður um vottun R-kk-ef S-kk-ef og M-kk-ef G-kk-ef sagði vitnið að þeir hefðu farið með skjalið út í bæ til að láta Fagfólk og Ú-kk-þf skrifa undir það. Vitnið áréttaði að R-kk-nf og M-kk-nf hefðu ekki verið starfsmenn Plansins. Vitnið svaraði því neitandi hvort vanalegt væri í bílaviðskiptum að bíll væri seldur og fyrri sjálfskuldarábyrgðarmaður fylgdi með. Vitnið neitaði því enn fremur að hann hefði haft samband við Ú-kk-þf og rætt þetta við hann. Hann hefði ekki rætt við Ú-kk-þf um þessi viðskipti og ekki verið í neinum samskiptum við hann. Aðspurður hvaðan beiðnin hefði komið um að Ú-kk-nf yrði áfram sjálfskuldarábyrgðarmaður kvaðst vitnið ekki muna það en gera ráð fyrir að hún hafi komið frá M-kk-þgf. M-kk-nf hefði komið til hans og beðið hann um að hjálpa sér að útbúa þessa pappíra. Vitnið hefði talið að það þyrfti ekki að vera með umboð þar sem pappírarnir hefðu farið og síðan verið skrifað undir. Vitnið mundi ekki hvort það hefði fengið skjalið undirritað. Það væri samt ekki ólíklegt að hann hefði fengið skjalið og farið með það en það kæmi líka til greina að M-kk-nf hefði farið með það. Vitnið játaði því að það væri ekki ólíklegt að M-kk-nf G-kk-nf hefði leitað til hans af því að vitnið hefði verið í samskiptum við Íslandsbanka en ekki M-kk-nf sem hefði því ekki getað sjálfur gengið frá viðskiptunum þar sem hann hefði ekki verið í viðskiptum við Íslandsbanka.

Vitnið, M-kk-nf G-kk-nf matreiðslumaður, staðfesti fyrir dóminum að hafa undiritað yfirlýsinguna frá 28. janúar 2011. Aðspurður til hvaða bílasölu þarna væri vísað um að hún hefði annast kaupin og fengið skjölin framsend frá stefnanda sagði vitnið að það væri bílasalan Carmax. Framangreindur framburður Á-kk-ef Ó-kk-ef var borinn undir vitnið, þ.e. að hann hefði annast samskipti við stefnanda vegna skjalagerðarinnar, sagði vitnið að hann minnti nú að hann hefði farið til Ú-kk-ef með pappírana og látið hann kvitta. Vitnið kvaðst samt ekki alveg muna hvar það hefði fengið pappírana. Vitnið neitaði því að það hefði verið tengt Fagfólki eða átt hagsmuna að gæta. Vitnið játaði því að hann og R-kk-nf hefðu litið á sig sem bílasala þegar þeir hefðu vottað yfirlýsinguna. Hann hefði haldið að hann hefði sjálfur sótt þessa pappíra niður í banka. Aðspurt sagði vitnið að því hefði ekki verið ljóst að Ú-kk-nf væri áfram í sjálfskuldarábyrgð þegar hann vottaði skjalið en þetta væri hans undirskrift. Aðspurður hvort hann teldi að Ú-kk-þgf hefði verið gerð grein fyrir að hann stæði áfram sem sjálfskuldarábyrgðarmaður sagði vitnið að Ú-kk-nf hefði verið að selja bílinn, hann væri varla að ábyrgjast hann á sama tíma. Aðspurður hver hefði leitað til hans um sölu bifreiðarinnar sem Búr ehf. hefði átt svaraði vitnið að Ú-kk-nf hefði beðið hann að selja bílinn. Hann hefði komið með bílinn til þeirra.

Aðspurður hvernig komið hefði til að Fagfólk keypti bifreiðina svaraði vitnið að bifreiðin hefði staðið hjá þeim til sölu. Það myndi bara ekki alveg hvernig þetta hefði farið fram. Aðspurður hver hefði verið í forsvari fyrir Fagfólk svaraði vitnið: „Já það er góð spurning.“ Spurningunni um hvort C-x-x eða vitnið hefði fengið þóknun fyrir svaraði vitnið með sama hætti eða „Þetta er góð spurning.“ Vitnið kvaðst hafa farið með yfirlýsinguna frá 21. mars 2009 til Ú-kk-ef og látið hann kvitta fyrir það. Aðspurður hvort vitnið hefði lesið yfir skjalið kvaðst hann hafa litið yfir það og sýnst það vera allt í lagi. Aðspurður hvernig samningurinn hefði verið ef hann hefði verið í lagi svaraði vitnið að hann væri ekki löggiltur bílasali. Hann hefði verið með starfsmann sem var löggiltur bílasali. Vitnið taldi miðgreinina í skjalinu orka tvímælis þar sem fram kemur að niðurfalli sjálfskuldarábyrgð Ú-kk-ef en svo fyrir neðan að sami aðili takist á hendur sjálfskuldarábyrgð. Vitnið gat ekki svarað því hvort það hefði átt að vera einhver sjálfskuldarábyrgðaraðili. Vitnið svaraði því játandi að það hefði áður gengið frá svona yfirtökum hjá stefnanda. Vitnið játaði því að það þekkti J-kk-nf I-kk-nf sem hefði ritaði undir yfirlýsinguna frá 21. mars 2009 f.h. Fagfólks ehf. Aðspurður hvort komið hefði til umræðu við hann tæki á sig sjálfskuldarábyrgð sagði vitnið að hann væri ekki alveg viss hvernig þetta hefði komið til.

IV

Stefnandi og stefndi Ú-kk-nf deila um hvort sjálfskuldarábyrgð stefnda Ú-kk-ef hafi átt að standa áfram þegar stefndi Fagfólk ehf. tók yfir réttindi og skyldur Bús ehf. en það félag tengdist stefnda Ú-kk-þgf. Álitaefnið hér er að á einu og sama skjalinu, sem stefndi Ú-kk-nf ritaði undir og stefnandi byggir kröfu sína á hendur honum á, er að finna tvær algerlega misvísandi yfirlýsingar. Fyrst segir þar afdráttarlaust að niður falli allur réttur og allar skyldur stefnda Ú-kk-ef sem sjálfskuldarábyrgðaraðila en síðan er með jafn afdráttarlausum hætti kveðið á um að jafnframt muni hann takast á hendur sjálfskuldarábyrgð. Fyrir ofan nafnritun stefnda Ú-kk-ef segir „Samþykkir ofanskráðu sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar.“ Ekki er útilokað að stefndi Ú-kk-nf hafi mátt skilja þessa yfirskrift á þann veg að þar væri vísað til sjálfskuldarábyrgðar hans samkvæmt fyrri samningi en hann bar fyrir dóminum að hann hefði ekki áttað sig á því að hann væri að „kvitta aftur sem sjálfskuldarábyrgðaraðili“.

Eins og fram kemur í dómi Hæstaréttar í máli nr. 715/2009 verður einstaklingur í ljósi íþyngjandi eðlis sjálfskuldarábyrgðar almennt ekki talinn hafa gengist undir slíka ábyrgð nema það verði með skýrum hætti leitt af ábyrgðaryfirlýsingunni. Þá hlýtur einstaklingur almennt að mega treysta því að réttur hans sé tryggður við það eitt að lesa þá fullyrðingu í skjali frá fjármálafyrirtæki að sjálfskuldarábyrgð hans sé fallin niður og ekki þurfa að reikna með að síðar í sama skjali sé þeirri sjálfskuldarábyrgð komið aftur á en ríkar kröfur eru gerðar til viðskiptahátta fjármálafyrirtækja, sbr. 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, og jafnframt aðgæslu þeirra, eins ráðið verður t.d. af dómi Hæstaréttar í máli nr. 24/2011. Gerð skjalsins fór fram í tölvukerfi stefnanda og endanleg gerð þess var staðfest af starfsmanni hans eins og fram kom í framburði starfsmannsins, M-kvk-ef S-kvk-ef, sem enn fremur bar að um staðlað skjal hefði verið að ræða. Stefnandi verður því að bera hallann af skorti á skýrleika þess.

Í málinu hefur ekki verið sýnt fram á nokkur tengsl milli stefnda Ú-kk-ef og stefnda Fagfólks ehf. sem renna stoðum undir að það hefði verið eðlileg ráðstöfun að stefndi Ú-kk-nf bæri áfram sjálfskuldarábyrgð eftir yfirtöku stefnda Fagfólks ehf. á réttindum og skyldum leigutaka samkvæmt bílasamningnum við stefnanda. Í því ljósi verður að telja ólíklegt að stefndi Ú-kk-nf hafi viljað gangast undir sjálfskuldarábyrgð á efndum hins stefnda Fagfólks ehf., samkvæmt samningnum. Verður því að leggja til grundvallar að stefndi Ú-kk-nf hafi ritað undir skjalið fyrir mistök og enn fremur að stefnanda hafi mátt vera það ljóst. Stefndi Ú-kk-nf er því sýknaður af kröfum stefnanda samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður málskostnaður milli stefnanda og stefnda Ú-kk-ef felldur niður.

Stefndi Fagfólk ehf., sem þó er löglega stefnt, hefur ekki sótt þing. Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 verður málið því dæmt eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem er samrýmanlegt framkomnum gögnum. Þau eru í samræmi við dómkröfur stefnanda og verða kröfur hans á hendur stefnda Fagfólki ehf. því teknar til greina að öllu leyti. Í samræmi við þá niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi Fagfólk ehf. dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 94.000 krónur í samræmi við málskostnaðarreikning stefnanda.

Á-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Fagfólk ehf., greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., 4.450.391 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 101.598 kr. frá 3. 5. 2009 til 3. 6. 2009, af 188.583 kr. frá 3. 6. 2009 til 3. 7. 2009, af 276.548 kr. frá 3. 7. 2009 til 3. 8. 2009, af 365.726 kr. frá 3. 8. 2009 til 3. 9. 2009, af 455.059 kr. frá 3. 9. 2009 til 3. 10. 2009, af 544.857 kr. frá 3. 10. 2009 til 2. 11. 2009, af 630.849 kr. frá 2. 11. 2009 til 3. 11. 2009, af 721.343 kr. frá 3. 11. 2009 til 24.11.2009, af 4.450.391 kr. frá 24. 11. 2009 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, dags. 24.11.2009, að fjárhæð 2.357.743 kr. og dags. 27. 11. 2009 að fjárhæð 12.126 kr. sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi.

Stefndi Fagfólk ehf. greiði stefnanda Íslandsbanka hf. 94.000 krónur í málskostnað.

Stefndi, Ú-kk-nf E-kk-nf, er sýknaður af kröfu stefnanda, Íslandsbanka hf.

Málskostnaður milli stefnda Ú-kk-ef E-kk-ef og Íslandsbanka hf. fellur niður.

Á-kvk-nf B-kvk-nf