E-520/2021

Mál þetta er höfðað með stefnu, birtri 8. nóvember 2021.

Stefnandi er A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf,[...]

Aðalstefndi er Vestmannaeyjabær, [...] en varastefndi er Vestmannaeyjahöfn, [...]. Fyrirsvarsmaður aðalstefnda er Í-kvk-nf R-kvk-nf, [...], en fyrirsvarsmaður varastefnda er K-kvk-nf H-kvk-nf, [...].

Dómkröfur stefnanda eru svofelldar:

„ Þess er krafist aðallega að aðalstefndi, Vestmannaeyjabær, verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 3.000.000,- ásamt almennum skaðabótavöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. mars 2021 til 7. júlí 2021 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að varastefndi, Vestmannaeyjahöfn, verði dæmd til að greiða stefnanda kr. 3.000.000,- ásamt almennum skaðabótavöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. mars 2021 til 7. júlí 2021 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þ á er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu, auk álags, er nemi virðisaukaskatti.“

Dómkröfur aðalstefnda og varastefnda eru svofelldar:

„ Dómkröfur stefndu eru aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað, annað hvort samkvæmt málskostnaðarreikningi sem verður lagður fram við aðalmeðferð málsins eða að mati dómsins, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður látinn niður falla.“

Aðalmeðferð fór fram 7. september 2022 og var málið dómtekið að henni lokinni.

Við aðalmeðferð gaf stefnandi skýrslu. Það gerðu líka Z, Y, X, C, B, Q, D og A.

Fyrir uppkvaðningu dóms var gætt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. F

Málavextir

Mál þetta varðar ráðningu í starf hafnarstjóra Vestmannaeyjahafnar. Stefnandi var einn umsækjenda um það starf, en annar umsækjandi var ráðinn í starfið.

Árið 2010 lét fyrrum hafnarstjóri Vestmannaeyjahafnar af störfum aldurs. Í kjölfarið var ekki ráðið í stöðu hafnarstjóra heldur starfinu skipt upp milli stefnanda, sem hafði þá starfað sem yfirhafnsögumaður hjá Vestmannaeyjahöfn frá árinu 2006 og F-kk-ef. Það samstarf mun hins vegar ekki hafa gengið vel.

Samkvæmt hafnalögum nr. 61/2003 ber að hafa hafnarstjóra og gekk hafnarstjóratitillinn til þriðja aðila, það er X framkvæmdastjóra framkvæmdasviðs Vestmannaeyjabæjar.

Af hálfu stefndu var ákveðið að skoða stjórnun Vestmannaeyjahafnar og var settur saman starfshópur til að gera það. Í honum voru C, D og E, sem jafnframt eru eða voru þá öll meðlimir hafnarráðs sem annast hlutverk hafnarstjórnar.

Starfshópurinn skilaði minnisblaði 18. febrúar 2020 til framkvæmda- og hafnarráðs með tillögum um breytingar á stjórnun hafnarinnar. Kom þar fram að mikilvægt væri að endurskoða reksturinn. Ljóst væri að umfang verkefna tengd hafnarstjóra væru mun meiri en sem næmi 10- 15% af stöðu framkvæmdastjóra sem áður hafði verið miðað við.

Í tillögum starfshópsins voru settar fram tvær tillögur. Annars vegar að sett verði upp ný staða hafnarstjóra sem heyri beint undir bæjarstjóra. Voru þar skilgreind meginviðfangsefni, sem og hæfniskröfur. Meðal hæfniskrafna sem lagðar voru til var tæknimenntun á háskólastigi, sem nýttist í starfi. Hins vegar að ráðinn yrði verkstjóri hafnarþjónustu, sem myndi heyra undir framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs. Voru þar skilgreind meginviðfangsefni, sem og hæfniskröfur. Meðal hæfniskrafna var stúdentspróf eða iðnmenntun sem nýtist í starfi.

Var ákveðið að fylgja fyrri tillögu starfshópsins og auglýsti stefndi Vestmannaeyjabær stöðu hafnarstjóra Vestmannaeyjahafnar lausa til umsóknar 2. febrúar 2020, með umsóknarfresti til og með 16. febrúar s. á.

Í auglýsingunni kom fram að hafnarstjóri stýri starfsemi Vestmannaeyjahafnar, stefnumótun og skipulagi í samvinnu við bæjaryfirvöld, framkvæmda- og hafnarráð (hafnarstjórn), bæjarstjóra og framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs. Helstu verkefni hafnarstjóra voru einnig talin upp í auglýsingunni en meðal verkefna hafnarstjóra var yfirumsjón með starfsemi hafnarinnar, ábyrgð á daglegum rekstri, skipulagningu og nýtingu mannauðs. Þá voru þar tilteknir fleiri þættir s. s. gerð áætlana um fjármál, gæðamál, hafnarvernd, öryggismál og margt fleira. Í auglýsingunni voru tilgreindar eftirfarandi menntunar- og hæfniskröfur: Menntun á háskólastigi, sem nýtist í starfi, svo sem verkfræði, tæknifræði eða viðskiptafræði, reynsla af stjórnunarstörfum, gerð fjárhagsáætlana og annarra áætlana, reynsla af rekstri fyrirtækis, stofnunar eða deilda var tiltekið sem kostur, reynsla og þekking á umhverfi sjávarútvegs sögð æskileg, samskiptahæfni, jákvæðni og lipurð í mannlegum samskiptum og rík þjónustulund. Tekið var fram að hafnarstjóri ætti í miklum samskiptum við fyrirtæki, stofnanir og einstaklinga. Þá var gerð krafa um góða alhliða tölvukunnáttu, s. s. Excel og Word, góða íslensku- og enskukunnáttu, færni í að setja fram mál í ræðu og riti. Þá voru leiðtogahæfileikar tilteknir ásamt frumkvæði, skipulagshæfni, sjálfstæði í vinnubrögðum, auk annarra þátta sem nýst gætu í starfi hafnarstjóra.

Alls bárust sex umsóknir um starfið en einn dró umsókn sína til baka. Eins og áður segir var stefnandi meðal umsækjenda, en hann var ekki ráðinn.

Stefndi Vestmannaeyjabær leitaði til fyrirtækisins Hagvangs, sem mun vera ráðninga- og ráðgjafafyrirtæki sem býður þjónustu um ýmislegt sem snýr að mannauðsmálum. Var Hagvangur fenginn til aðstoðar við úrvinnslu umsóknanna.

Greinargerð Hagvangs, dags. 16. mars 2021, hefur verið lögð fram í málinu. Kemur þar fram að G uppfylli best þær kröfur sem gerðar séu til hafnarstjóra og sem hafi komið fram í auglýsingunni. Kemur fram að umsækjendur hafi komið í viðtöl, en að þeim loknum hafi tveir umsækjendur verið taldir standa hinum framar, þ. e. stefnandi og G. Hafi þeim tveimur verið boðið að koma í framhaldsviðtöl.

Í viðauka með greinargerðinni koma fram mismunandi hæfnisþættir og hvaða vægi var gefið hverjum og einum hæfnisþætti, sem og við hvað var miðað við stigagjöf fyrir hvern hæfnisþátt, en stigagjöf fyrir hvern hæfnisþátt var á bilinu 0- 3. Í viðauka við greinargerðina kemur fram í samanburði á stefnanda og G að samtals hafi þau bæði fengið 20 stig, en að teknu tilliti til vægis hvers þáttar sé niðurstaðan sú að stefnandi fái 18,5 stig, en G 21 stig.

Hæfnisþættirnir sem tilgreindir eru í viðaukanum eru eftirfarandi: Menntun á háskólastigi, sem nýtist í starfi, svo sem verkfræði, tæknifræði eða viðskiptafræði. Er þessum hæfnisþætti gefið vægið 25% og fær G þar 1 stig, en stefnandi 0. Næsti hæfnisþáttur er reynsla af stjórnunarstörfum, gerð fjárhagsáætlana og annarra áætlana, en sá þáttur fær vægið 15%. Fá G og stefnandi hér bæði 2 stig. Næsti hæfnisþáttur er reynsla af rekstri fyrirtækis, stofnunar eða deilda, sem tiltekið er sem kostur, en þessi þáttur fær vægið 12%. Þar fá stefnandi og G bæði 2 stig. Næsti þáttur í hæfnismatinu er reynsla og þekking á umhverfi sjávarútvegs, sem er sögð æskileg. Þeim þætti eru gefin 5% í heildarmatinu og þar fær stefnandi 3 stig, en G 1 stig. Næsti hæfnisþáttur er krafa um góða alhliða tölvukunnáttu, s. s. Excel og Word og er honum gefið vægið 5% og fá bæði 3 stig. Næsti þáttur er góð íslensku- og enskukunnátta, færni í að setja fram mál í ræðu og riti. Þátturinn fær 3% vægi í heildarmatinu og fá bæði 2 stig. Næsti þáttur er samskipta hæfni, jákvæðni og lipurð í mannlegum samskiptum og rík þjónustulund, en sá þáttur fær 15% í heildarmatinu. Fá bæði 3 stig í þessum þætti. Næst síðasti þátturinn er leiðtogahæfileikar og frumkvæði, skipulagshæfni og sjálfstæði í vinnubrögðum. Þessi þáttur er metinn 10% í heildarmatinu og fær stefnandi hér 2 stig meðan G fær 3 stig. Loks er hæfnisþátturinn aðrir þættir sem nýst gætu í starfi hafnarstjóra og er metinn 10% og fá þar bæði 3 stig.

Niðurstaðan af þessu er sem fyrr segir að bæði fá 20 stig, en að teknu tilliti til vegins mats fær stefnandi 18,5 stig, meðan G fær 21 stig.

Niðurstaðan var kynnt á fundi framkvæmda- og hafnarráðs Vestmannaeyja 16. mars 2021. Y, starfsmaður Hagvangs, var á fundinum í gegnum fjarfundarbúnað og segir í fundargerð að hún hafi greint frá niðurstöðum á mati á umsækjendum. Hún hafi farið ítarlega yfir ráðningarferlið og þá þætti sem lagðir hafi verið til grundvallar. Segir svo í fundargerðinni að við ráðningu í starf hafnarstjóra hafi framkvæmda- og hafnarráð gætt þess vel að viðhalda faglegu ráðningarferli og því falið starfsmannasviði Vestmannaeyja að leiða þá vinnu, ásamt því að starfsmannasviðið hafi notið aðstoðar Y, sérfræðings í mannauðsmálum hjá Hagvangi. Er svo þakkað fyrir sýndan áhuga og þær umsóknir sem borist hafi. Jafn framt eru starfsmannasviði Vestmannaeyjabæjar og Y þakkað fyrir vel unnin störf og góða vinnu sem hafi nýst við ákvarðanatökuna. Segir svo að ráðið samþykki að G verði ráðin í starfið. Ekki kemur fram í fundargerðinni að sérstakar umræður hafi orðið um þetta, en eftir að ráðið hefur samþykkt að ráða G kemur fram bókun frá D- lista með athugasemd við vinnulag við ráðninguna. Bókuninni er svarað með bókun frá E- og H- listum, sem er svo aftur svarað með bókun frá D- lista.

Þann 17. mars 2021 auglýsti aðalstefndi Vestmannaeyjabær að ákveðið hafi verið að ráða G í starf hafnarstjóra, en hún hafi verið metin hæfust í starfið og hafi því framkvæmda- og hafnarráð ákveðið að ráða hana í starfið.

Stefnandi óskaði eftir rökstuðningi vegna ákvörðunarinnar. Rökstuðningurinn hefur verið lagður fram í málinu. Hann er óundirritaður, en við aðalmeðferð kom fram að Z, framkvæmdastjóri stjórnsýslu- og fjármálasviðs aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar hafi samið hann.

Í téðum rökstuðningi er ekki að finna neinn samanburð á stefnanda og G. Þá er þar hvorki að finna umfjöllun eða röksemdir fyrir því hvaða hæfniskröfur voru gerðar til umsækjenda, né heldur umfjöllun eða röksemdir fyrir því hvaða vægi hverjum hæfnisþætti var gefið í matinu, en hæfnisþættir fá mjög misjafnt vægi í matinu eins og áður greinir. Þannig er háskólamenntun ljáð 25% vægi meðan t. a. m. reynsla og þekking af umhverfi sjávarútvegs er aðeins metin til 5% vægis. Í rökstuðningnum segir hins vegar að G hafi lokið háskólamenntun sem grunnskólakennari og stundi meistaranám við viðskiptadeild Háskólans á Bifröst, auk þess að hún leggi stund á nám við grunndeild rafiðnaðar við framhaldsskólann í Vestmannaeyjum. Hún starfi í dag, þ. e. þegar rökstuðningurinn er ritaður, sem stundakennari í Visku símenntunarstöð og kenni m. a. upplýsingatækni. Hún hafi verið framkvæmdastjóri ÍBV á árunum 2013 – 2019 og hafi þar öðlast umtalsverða stjórnunar- og rekstrarreynslu. Sem framkvæmdastjóri félagsins hafi hún unnið að því að endurnýja nær alla verkferla félagsins og undir hennar stjórn hafi orðið umsnúningur á fjárhag félagsins. Þá hafi hún verið formaður Þjóðhátíðarnefndar og hafi þá reynt á styrka stjórnun, skipulagningu, frumkvæði og samskipti við fjölda hagsmuna aðila. Áður hafi hún starfað til fjölda ára sem grunnskólakennari, fagstjóri og verkefnastjóri við Grunnskóla Vestmannaeyja. Að auki hafi hún setið í stjórn Herjólfs ohf. um tíma. Þá segir að það sé mat Vestmannaeyjabæjar/framkvæmda- og hafnarráðs að þekking og reynsla G falli vel að þeim verkefnum og hæfnisþáttum sem tilgreindir hafi verið í starfsauglýsingunni. Hún hafi menntun og stjórnunarreynslu sem nýtist í starfi. Hún búi yfir miklum leiðtogahæfileikum, drifkrafti og frumkvæði sem muni koma að gagni við að leiða umbætur hjá Vestmannaeyjahöfn. Hún búi jafnframt yfir ríkum skipulagshæfileikum, þjónustulund og sé sjálfstæð í vinnubrögðum. Reynsla hennar af stefnumótun og samstarfi við marga ólíka hagsmunaaðila við m. a. skipulagningu Þjóðhátíðar og fjölmennra íþróttaviðburða á vegum ÍBV muni koma til með að nýtast í starfi.

Stefnandi leitaði lögmannsaðstoðar í framhaldinu og með bréfi, dags. 9. apríl 2021, óskaði hann eftir því við bæjarstjóra aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar að fá aðgang að öllum gögnum sem varða ráðninguna, þ. á m. upplýsingum um hvort hafnarstjórn, í þessu tilviki framkvæmda- og hafnaráð, hafi staðið að ráðningunni. Þá var óskað eftir gögnum sem sýndu hverjir hafi verið viðstaddir ráðningarviðtöl, sem og gögn sem sýndu fram á aðkomu bæjarstjóra og annarra starfsmanna eða kjörinna fulltrúa sem ekki sætu í hafnarstjórn, þ. m. t. tölvupósta þeirra í tengslum við ráðninguna. Þá var óskað eftir rökstuðningi á því hvernig vægi einstakra hæfnisþátta hafi verið ákveðið. Var einkum vísað til hæfniskrafna í áðurnefndum viðaukum 1 og 3 við greinargerð Hagvangs. Þar sjáist t. d. að háskólamenntun sem nýtist í starfi sé metin 25%, reynsla af rekstri fyrirtækis, stofnunar eða deilda sé metin 12% og þekking á umhverfi sjávarútvegs metin 5%.

Svarbréf aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar er dagsett 23. apríl 2021. Þar kemur fram að stefnanda hafi þegar verið send öll gögn sem hann hafi óskað eftir, að undanskildum niðurstöðum úr persónuleikamati G, sem trúnaður hljóti að ríkja um. Þau gögn sem upp á vanti fylgi með svarbréfinu. Þá kemur fram að ekki sé neinn vafi um að hafnarráð skipi hafnarstjóra, eins og framkvæmda- og hafnar ráð hafi gert. Framkvæmda-og hafnarráð hafi tekið fyrir og samþykkt áður nefnt minnisblað um breytingar á stjórnskipulagi hafnarinnar. Við gerð auglýsingarinnar hafi verið tekið mið af hæfniskröfum í minnisblaðinu, sem þó sé ekki skylt að gera. Þá hafi staða hafnarstjóra margsinnis verið rædd í bæjarstjórn. Þá kemur fram að aðalstefndi Vestmannaeyjabær hafi þegar afhent gögn sem sýni hverjir hafi verið viðstaddir ráðningar viðtölin. Jafnframt segir að hvorki bæjarstjóri né aðrir kjörnir fulltrúar hafi komið að ráðningu hafnarstjóra og því séu ekki til nein gögn um það. Varðandi mismunandi vægi mismunandi þátta hæfnismats segir í bréfinu að framkvæmdastjóri stjórnsýslu- og fjármálasviðs hafi gert drög að vægi einstakra þátta og haft til hliðsjónar auglýsinguna um starf hafnarstjóra, framangreint minnisblað sem samþykkt hafi verið 18. febrúar 2020 og vægi við mat á öðrum stjórnendastörfum hjá aðalstefnda Vestmannaeyjabæ t. d. um vægi menntunar, starfsreynslu og stjórnunarreynslu, tölvukunnáttu og tungumálakunnáttu. Sem dæmi hafi menntun verið metin á bilinu 25% - 30% og starfs – og stjórnunarreynsla metin á bilinu 30% - 40% við ráðningar mannauðsstjóra og fjármálastjóra Vestmannaeyjabæjar. Þá hafi verið horft til þess hvort gerð hafi verið krafa um ákveðna hæfnisþætti eða hvort þeir væru tilgreindir sem æskilegir. Starfsmenn Vestmannaeyjabæjar sem komu að ráðningunni og sérfræðingur Hagvangs hafi svo rætt saman og ákveðið að nota þetta vægi við mat sitt á ráðningu í starf hafnarstjóra. Að lokum hafi svo allt framangreint verið kynnt framkvæmda- og hafnarráði sem hafi tekið ákvörðun um ráðninguna byggt á framangreindum gögnum. Við ákvörðun framkvæmda- og hafnarráðs um ráðningu hafnarstjóra hafi legið fyrir ítarleg greinargerð um mat á umsóknum. Hafi framkvæmda-og hafnarráð því getað tekið ákvörðun á vel upplýstan hátt.

Með bréfi lögmanns, dags. 7. júní 2021, krafði stefnandi aðalstefnda Vestmannaeyjabæ um bætur vegna ráðningarinnar. Var gerð krafa um kr. 15.406.734 vegna þeirra launa sem stefnandi taldi sig hafa orðið af við að hafa ekki fengið umrætt starf. Þá var gerð krafa um miskabætur að fjárhæð kr. 1.000.000. Þessu var hafnað með bréfi lögmanns aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar, dags. 21. júní 2021.

Stefnandi sagði upp starfi sínu sem yfirhafnsögumaður Vestmannaeyjahafnar með bréfi, dags. 30. júlí 2021. Í bréfinu óskaði stefnandi eftir því að fá lausn frá störfum eins fljótt og auðið væri.

Í málatilbúnaði stefnanda kemur fram að hann telur sig hafa orðið fyrir einelti i starfi sínu og hafi tekið steininn úr hvað það varðar þegar hann fékk ekki umrætt starf. B einist þetta einkum að bæjarstjóra Vestmannaeyjabæjar, Í-kvk-þgf R-kvk-þgf. Eftir sveitarstjórnarkosningar á árinu 2018 hafi Í-kvk-nf orðið bæjarstjóri í Vestmannaeyjum eftir að hafa verið oddviti svokallaðs H - lista í kosningunum. Eftir að hún varð bæjarstjóri hafi staða stefnanda breyst til muna hvað þetta varðar. Í þessu sambandi tekur stefnandi fram að hann hafi aldrei skipt sér af stjórnmálum.

Vegna ásakana stefnanda um einelti fékk aðalstefndi Vestmannaeyjabær aðstoð frá mannauðs- og ráðgjafarfyrirtækinu Attentus til að gera úttekt á því hvort um einelti hafi verið að ræða. Greinargerð Attentus vegna þessa hefur verið lögð fram í málinu og er hún dagsett í september/október 2021. Í niðurstöðum skýrslunnar kemur fram að ekki sé um að ræða einelti, heldur falli málið undir skilgreiningu reglugerðar nr. 1009/2015 á því að vera ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna, sem teljist ekki vera einelti. Fái staðhæfingar stefnanda ekki stoð í því sem fram hafi komið hjá vitnum sem rætt hafi verið við, eða í gögnum málsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Um aðild og kröfugerð vísar stefnandi til 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Með vísan til 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 sé fjárkröfunni aðallega beint að stefnda Vestmannaeyjabæ sem eiganda varastefnda Vestmannaeyjahafnar og sem endanlega fjárhagslega ábyrgð beri á henni en til vara að Vestmannaeyjahöfn enda sé hún rekin sem opinbert fyrirtæki með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. Stjórn hafnarinnar, þ. e. framkvæmda- og hafnarráð sé það stjórnvald sem hafi átt að taka ákvörðun um ráðningu hafnarstjóra.

Stefnandi telur að ráðning G í starf hafnarstjóra hafi verið ólögmæt. Hann telur í fyrsta lagi að undirbúningur og ákvarðanataka hafi ekki verið í samræmi við lög. Þá telur hann að brotið hafi verið gegn meginreglunni um að velja skuli hæfasta umsækjanda hverju sinni þar sem hæfnismatið við ráðningu hafnarstjóra hafi verið óforsvaranlegt.

1. Ólögmæt ráðning

Stefnandi telur að undirbúningur og ákvarðanataka vegna ráðningar hafnarstjóra hafi ekki staðist lög.

Stefnandi vísar til þess að Vestmannaeyjahöfn sé rekin samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 8. gr. hafnalaga nr. 61/2003, þ. e. sem höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. Í 1. mgr. 13. gr. hafnalaga segi að slík höfn skuli rekin sem opinbert fyrirtæki. Sérstakar hafnarstjórnir, kosnar af sveitarstjórnum, fari með stjórn hafnarinnar. Í ákvæðinu sé sérstaklega tiltekið að hafnarstjórn ráði hafnarstjóra og ákveði verksvið hans. Í 6. tl. 3. gr. hafnalaga sé sérstaklega áréttað að sveitarstjórn eða aðrir eigendur hafnar feli hafnarstjórn stjórnunarlega ábyrgð á höfninni. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því er varð að hafnalögum segi að hafnarstjórnir hafi svipaða stöðu og stjórnir fyrirtækja. Þær skuli fyrst og fremst gæta hagsmuna hafnarinnar og sé tilgangur 13. gr. hafnalaga meðal annars sagður að taka af öll tvímæli um tengsl sveitarsjóðs og hafnarsjóðs. Í athugasemdunum sé einnig áréttað að það sé hlutverk hafnarstjórnar að ráða hafnarstjóra og ákveða verksvið hans. Ekki verði betur séð en að vilji löggjafans hafi þannig staðið til þess að hafnarstjórn réði hafnarstjóra án aðkomu annarra stjórnareininga viðkomandi sveitarfélags. Hafnarstjórn sé því svonefndur veitingarvaldshafi í skilningi stjórnsýslulaga. Í samræmi við þessa skipan fari framkvæmda- og hafnarráð einnig með valdheimildir gagnvart hafnarstjóra.

Þá vísar stefnandi til þess að einnig sé í gildi hafnarreglugerð fyrir Vestmannaeyjahöfn, nr. 1030/2012. Þar segi meðal annars í 3. gr. að hafnarstjórn hafi umsjón með fjármálum, rekstri, viðhaldi og nýbyggingum hafnarinnar. Sérstaklega sé tiltekið að hafnarstjórn hafi ákvörðunarvald um rekstur hafnarinnar. Í 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar segi meðal annars að hafnarstjóri sé skipaður af hafnarstjórn og að hann fari með daglega stjórn hafnarinnar í umboði hafnarstjórnar. Í samþykkt um stjórn og fundarsköp Vestmannaeyjabæjar, nr. 991/2020, segi að framkvæmda- og hafnarráð fari með verkefni hafnarráðs samkvæmt hafnalögum og reglugerð nr. 1030/2012 en samkvæmt 1. mgr. 42. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 geti sveitarstjórn ákveðið að fela fastanefnd fullnaðarafgreiðslu einstakra mála í samþykkt um stjórn sveitarfélags. Samkvæmt 5. gr. framangreindrar samþykktar afgreiði framkvæmda- og hafnarráð án staðfestingar bæjarstjórnar mál sem eru á verksviði ráðsins, þar með talið hvers kyns ákvarðanir sem varða starfsemi hafnarinnar með þeim skilyrðum sem fram koma í 3. gr. hafnarreglugerðar. Engar takmarkanir séu á veitingarvaldi framkvæmda- og hafnarráðs vegna starfs hafnarstjóra.

Kveður stefnandi að þrátt fyrir skýr ákvæði hafnalaga og reglugerðar verði ekki séð að framkvæmda- og hafnarráð hafi átt frumkvæðið að ráðningu hafnarstjóra í Vestmannaeyjahöfn. Þá bendi ekkert til þess að ráðið hafi komið að undirbúningi ráðningarinnar, ákveðið hvaða hæfniskröfur skyldu settar fram í auglýsingu eða hvert innbyrðis vægi þeirra skyldi vera. Það veki einnig athygli að það hafi verið framkvæmdastjóri framkvæmda- og stjórnsýslusviðs Vestmannaeyjabæjar sem hafi leitað til Hagvangs um ráðgjöf en ekki framkvæmda- og hafnarráð eða starfsmaður ráðsins. Þá liggi fyrir að meðlimir framkvæmda- og hafnarráðs hafiekkiveriðviðstaddir ráðningarviðtöl né heldur hafi þeir komið að mati á umsækjendum. Aðkoma framkvæmda- og hafnarráðs að ráðningu hafnarstjóra hafi þannig einungis verið að nafninu til.

Þá vísar stefnandi til þess að í svari stefnda Vestmannaeyjabæjar til stefnanda, dags. 23. apríl 2021, hafi verið staðhæft að ekkert komi fram í lögum eða reglugerð um að hafnarstjórn skilgreini hæfniskröfur í auglýsingu um starf hafnarstjóra. Stefnandi mótmælir þessu sem röngu. Samkvæmt reglum stjórnsýsluréttarins komi það í hlut veitingarvaldshafa að afmarka inntak starfs í samræmi við lög og ákveða hvers konar starfmanni verið sé að leita eftir. Í tilviki Vestmannaeyjahafnar leiði þetta einnig beinlínis af 3. gr. hafnalaga þar sem segi að hafnarstjórn beri að ráða hafnarstjóra og ákveða verksvið hans. Horfa verði til þess að auglýsing leggi grunn að ráðningarferlinu enda móti þau atriði sem fram koma í auglýsingu það sem á eftir kemur. Með réttu hefði það því átt að koma í hlut framkvæmda- og hafnarráðs Vestmannaeyja að taka ákvörðun um að auglýsa starfið og staðfesta hæfniskröfur sem settar hafi verið fram í auglýsingu og í það minnsta staðfesta vægi þeirra með formlegum hætti.

Kveður stefnandi að reglur stjórnsýsluréttar geri einnig kröfu til þess að veitingavaldshafi taki ákvörðun um hvaða umsækjandi telst vera hæfastur. Það leiði meðal annars af rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að sú ákvörðun verðiað byggjast á fullnægjandi upplýsingum um alla umsækjendur. Til að veitingarvaldshafi geti gætt að þessari skyldu sinni verði hann að hafa þessar upplýsingar undir höndum ella geti hann ekki lagt mat á umsækjendur.

Vísar stefnandi til þess að ákvörðun framkvæmda- og hafnarráðs um ráðningu hafi verið tekin í kjölfar kynningar þar sem sérfræðingur frá Hagvangi hafi farið yfir niðurstöður ráðningarferlisins. Ekkert bendi til að meðlimir framkvæmda- og hafnarráðs hafi fengið aðgang að umsóknum eða öðrum gögnum um umsækjendur. Þvert á móti hafi stjórnarmenn fullyrt að þeir hafi ekki fengið nein gögn í hendur né heldur hafi þeir fengið svör við grundvallar spurningum eins og hver hafi ákveðið vægi hæfnisþátta þeirra sem hafi orðið grundvöllur að niðurstöðu matsins og þar með ákvörðun ráðsins. Fundargerð framkvæmda- og hafnarráðs af fundi þann 16. mars 2020 styðji þessa fullyrðingu enda sé þar bókað:

„Á fundi framkvæmda- og hafnarráðs þann 16. mars. sl., kynnti sérfræðingur Hagvangs ráðningarferlið, matið og niðurstöðu matsins fyrir ráðinu. Í framhaldi ákvað framkvæmda- og hafnarráð að ráða G í stöðu hafnarstjóra.“

Þannig virði st þeir sem að lögum hafi átt að taka ákvörðun um ráðninguna hvorki hafa haft forsendur né upplýsingar til að leggja fullnægjandi mat á umsækjendur. Á sama hátt hafi framkvæmda- og hafnarráð á engum tíma verið ráðandi aðili í ferlinu. Það hafi ekki komið að gerð auglýsingar, að mótun hæfnismats og að ráðningaviðtölum, nema að mjög litlu leiti né nokkru því öðru í ráðningarferlinu sem því sé ætlað lögum samkvæmt. Hlutverk þess hafi verið það eitt að mæta til fundar, óundirbúið þar sem gögn hafi ekki fylgt fundarboði, og greiða atkvæði um þá niðurstöðu ráðningar sem lagt hafi verið fyrir og mótað annarstaðar. Að mati stefnanda standist slík málsmeðferð ekki lög.

Stefnandi telur margt benda til þess að sniðganga framkvæmda- og hafnaráðs sem með réttu hafi átt að annast ráðningu hafnarstjóra, hafi verið vísvitandi og markviss. Því til stuðnings vísar hann í bókun Í-kvk-ef bæjarstjóra og félaga hennar í meirihluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja frá 25. mars 2021 þar sem segi:

„Á þessu kjörtímabili hefur meðal annars verið ráðið í stöðu skólastjóra tónlistarskólans, fjármálastjóra og mannauðsstjóra. Faglegt ferli hefur verið við allar þessar ráðningar sem byggir á verklagsreglum um ráðningarferli Vestmannaeyjabæjar, sama faglega ferli og viðhaft var við ráðningu á hafnarstjóra.“

Með öðrum orðum hafi stefndi Vestmannaeyjabær stigið fram með sama ferli við ráðningu hafnarstjóra og gert hafi verið við ráðningu skólastjóra tónlistar skólans, fjármálastjóra og mannauðsstjóra. Sá munur séþó þarna á að framkvæmda- og hafnarráð eigi lögum samkvæmt að taka ákvörðun um ráðningu hafnarstjóra og annast hana. Hvað þetta varðar vísar stefnandi enn fremur til þess að bæjarstjórn hafi ekki tekið ráðningu hafnarstjóra fyrir til kynningar á 1570. fundi sínum heldur greitt um hana atkvæði og staðfest ráðninguna. Þannig hafiþaðveriðbæjarstjórn sem tók hina endanlegu ákvörðun en ekki réttkjörið stjórnvald.

Að öllu þessu virtu telur stefnandi að verulegur annmarki á formi hafi verið á ákvörðun um ráðningu hafnarstjóra sem leiði til þess að stjórnvaldsákvörðun stefnda sé ógildanleg.

2. Óforsvaranlegar hæfniskröfur

Stefnandi byggir á því að með þeim óforsvaranlegu og ómálefnalegu hæfiskröfum sem gerðar hafi verið í auglýsingu um starf hafnarstjóra, dags. 15. febrúar 2021, og leitt hafi til ráðningar G hafi verið brotið gegn meginreglunni um að leitast skuli við að velja hæfasta umsækjanda.

Krafa um háskólamenntun til málamynda

Stefnandi telur í fyrsta lagi að menntun á háskólastigi hafi sérstaklega verið áskilin til þess að draga úr möguleikum hans á því að fá stöðu hafnarstjóra. Vísar stefnandi til sniðgöngu sem hannhafi orðiðfyrir allt frá því að núverandi bæjarstjóri og meirihluti hennar tók við stjórnartaumunum. Stefnandi telur að sjónarmið um tiltekna menntun og vægi þess við val í starf hafnarstjóra hafi í raun verið til málamynda.

Kveður stefnandi að hér á landi tíðki st almennt að gera þá kröfu að hafnarstjórar hafi skipstjórnarréttindi auk reynslu og þekkingu á sjávarútvegsmálum og rekstri hafna en störf hafnarstjóra feli st almennt í því að hafa yfirumsjón með höfninni, bera ábyrgð á rekstri hennar, áætlanagerð og fjármálum. Í gegnum tíðina hafi kröfur sem gerðar eru til þeirra sem ráðin eru í starf hafnarstjóra því verið í miklum tengslum við þau daglegu verkefni sem hafnarstjóri komitilmeðað fást við í störfum sínum. Auglýsingar um störf hafnarstjóra hafi flestar það sameiginlegt að þær geri kröfu um að umsækjendur hafi menntun sem nýtist í starfi, einkum skipstjórnar- eða vélstjórnarréttindi eða aðra sambærilega menntun. Þetta sjáist enda t. d. í starfsmati Sambands íslenskra sveitarfélaga, þar sem finna megi yfirlit yfir grunnkröfur til ýmissa opinberra starfa:

„ Hafnarstjóri (697 stig)

Gerð er krafa um skipstjórnarréttindi STCV II/2 auk reynslu af stjórnun og rekstri, reynslu og þekkingu á sjávarútvegsmálum og rekstri hafna. [...]“

Ekki sé að sjá til þessa að áskilin hafi verið menntun á háskólastigi líkt og í auglýsingu stefnda, Vestmannaeyjabæjar, dags. 15. febrúar 2021.

Í framkvæmd hafi verið talið að þau sjónarmið sem eiga að búa að baki ráðningum þurfi að vera málefnaleg og í eðlilegum tengslum við viðkomandi starf. Óheimilt sé að sérsníða auglýsingu og val á sjónarmiðum fyrirfram þannig að auknar líkur séu á því að tiltekinn aðili, sem stjórnvald hefur augastað á, komi betur út í samanburði við aðra, líkt og í tilfelli stefnanda.

Með vísan til framan ritaðs, í ljósi aðdraganda ráðningarinnar og framkomu bæjaryfirvalda í garð stefnanda, verði að telja málum blandið að gerð hafi verið krafa um háskólamenntun. Stefnandi telur að með því að áskilja háskólamenntun hafi stefndi sérsniðið auglýsingu um starf hafnarstjóra að G, eða í öllu falli gert nánar tiltekna kröfu um menntun sem hann hafi vitað að stefnandi uppfyllti ekki og það í því skyni að koma í veg fyrir að stefnandi yrði ráðinn í starf hafnarstjóra.

Vægi kröfunnar um menntun

Stefnandi telur þá ákvörðun stefnda að ljá menntunarkröfu eins mikið vægi og raun var, það er 25%, hafi verið óforsvaranlegt og ómálefnalegt þegar litið er til þeirra verkefna sem hafnarstjóri hefur. Vísar stefnandi til þess að í auglýsingu um starf hafnarstjóra Vestmannaeyjahafna séu tilgreind helstu verkefni hafnarstjóra. Hafnarstjóra beri að stýra starfsemi Vestmannaeyjahafnar og hafa yfirumsjón með starfsemi hafnarinnar. Hann beri t. a. m. ábyrgð á daglegum rekstri og skipulagningu hafnarinnar. Þá anni st hafnarstjóri gerð áætlana, meðal annars áætlana um viðhald og framkvæmdir á vegum hafnarinnar auk áætlana um hafnarvernd og aðrar verndaráætlanir. Þá sé það einnig í hans verkahring að afla þekkingar og greina upplýsingar sem varða hafnarstarfsemi.

Vísar stefnandi til þess að stjórnvaldi beri að ákveða þau málefnalegu sjónarmið sem byggt er á við val á hæfasta umsækjanda. Það ákveði einnig hver af þeim málefnalegum sjónarmiðum sem það hefur valið fái aukið vægi andspænis hinum. Það val verði hins vegar að vera forsvaranlegt, í eðlilegu samhengi við það starf sem um ræðir hverju sinni og þær kröfur sem gerðar eru til starfsins í lögum, ef svo ber undir.

Stefnandi telur að krafa stefnda um menntun á háskólastigi hafi ekki verið í eðlilegu samhengi við þau verkefni sem hafnarstjórar fást við daglega. Hann telur að menntun hans sem skipstjóri og vélstjóri sé þess eðlis að hún standi í beinum tengslum við dagleg störf hafnarstjóra. Stefnandi véfengir ekki að krafa um menntun á háskólastigi geti talist málefnalegt sjónarmið í mörgum tilfellum en í ljósi þess hversu mikið vægi það sjónarmið hafi fengið við ráðningu í starf hafnarstjóra, telur hann að litið hafi verið fram hjá öðrum þýðingarmiklum sjónarmiðum sem nauðsynlegt hafi veriðað líta til við mat á hæfasta umsækjanda, þegar eðli starfsins er haft í huga. Stefnandi telur því að grundvöllur ákvörðunar stefnda hafi verið ófullnægjandi og farið í bága við þá meginreglu að leitast skuli við að velja hæfasta umsækjandann.

Vægi kröfunnar um reynslu og þekkingu á sjávarútvegi Stefnandi telur að ákvörðun stefnda um að ljá kröfunni um reynslu og þekkingu á sjávarútvegi svo lítið vægi sem raun hafi verið, eða 5%, hafi verið óforsvaranleg og að ekki hafi verið gætt málefnalegra sjónarmiða við matið á fyrri reynslu og þekkingu umsækjenda á sjávarútvegi.

Stefnandi kveðst hafa gert grein fyrir menntun sinni og að hann búi yfir áratugalangri reynslu af sjávarútvegi og hafnarstarfsemi. Í þessu sambandi verði að hafa í huga að hann hafi um árabil sinnt svo til öllum þeim verkefnum sem nú séu falin hafnarstjóra. Þrátt fyrir þetta hafi starfsreynsla hans aðeins haft 5% vægi samkvæmt greinargerð Hagvangs. Slíkur matsgrundvöllur geti ekki talist forsvaranlegur eða málefnalegur þegar horft er til þeirra verkefna sem hafnarstjóri hefur með höndum en val á vægi krafna verði að vera í eðlilegu samhengi við það starf sem umræðir hverju sinni. Þá sé einnig til þess að líta að G hafi fengið eitt af þremur stigum fyrir reynslu og þekkingu á umhverfi sjávarútvegs sem eigiað svara til allt að þriggja ára starfsreynslu af sjávarútvegi eða aðkomu að nefndum/ráðum sem tengjast umhverfi sjávarútvegs, sbr. viðauki 1 við greinargerð Hagvangs. Í greinar gerð Hagvangs komi þó fram að G hafi aðeins setið í stjórn Herjólfs ohf. um tíma og að hún hafi verið alin upp í sjávarútvegsfjölskyldu en hafi sjálf ekki starfað við störf tengd sjávarútvegi. Stefnandi telur með ólíkindum að slík reynsla, eða í reynd skortur á henni, sé metin til stiga samkvæmt mati Hagvangs, sem stefndi beri ábyrgð á. Athygli veki í þessu sambandi að í fyrsta mati Hagvangs á öllum umsóknum sem bárust hafi G ekkert stig fengið í þessum þætti.

Með vísan til alls framangreinds telur stefnandi að með þeim óforsvaranlegu og ómálefnalegu kröfum sem fram hafi komið í auglýsingu stefnda, dags. 15. febrúar 2021, hafi stefndi brotið gegn meginreglunni um að ráða skuli hæfasta umsækjandann.

3. Andmælaréttur ekki virtur

Stefnandi telur í þriðja lagi að brotið hafi verið á andmælarétti hans við ráðninguna enda hafi greinargerð Hagvangs um ráðningarferlið ekki verið borin undir hann áður en ákvörðun var tekin.

Stefnandi vísar til þess að skv. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skuli aðili máls eiga þess kost að tjá sig um efni máls áður en stjórnvald tekur ákvörðun í því, enda liggi ekki fyrir í gögnum málsins afstaða hans og rök fyrir henni eða slíkt sé augljóslega óþarft. Reglunni sé m. a. ætlað að tryggja að málsaðili geti komið athugasemdum sínum á framfæri, bent á misskilning eða ónákvæmni í gögnum máls.

Kveður stefnandi ljóst að greinargerð Hagvangs hafi haft grundvallarþýðingu við ákvörðun um ráðningu enda hafi þar birst afstaða þeirra sem hafi stað iðað ráðningunni, til menntunnar og annarra hæfnisþátta. Stefnandi hafi ekki fengið neinar upplýsingar um það hvað var eftir honum haft hvorki í viðtalinu 26. febrúar 2021 né í framhaldsviðtalinu sem hafi fariðfram skömmu síðar. Í greinargerð Hagvangs hafi svo verið að finna atriði sem hafi verið stefnanda í óhag, sbr. t. d. hvað varðar leiðtogahæfileika, frumkvæði, skipulagshæfni, sjálfstæði í vinnubrögðum og öðrum þáttum sem nýst gætu í starfi. Í þessu sambandi getur stefnandi þess að þeir þættir sem þarna um ræðir og haldið hafi verið gegn stefnanda hafi eðli málsins samkvæmt verið mikilvægir í störfum hans í þau 15 ár sem hann hafi starfað hjá Vestmannaeyjahöfn. Aldrei hafi þó verið gerð athugasemd við þessi atriði hjá honum á þeim tíma. Stefnandi hafiekkifengiðað tjá sig um þessi atriði og telur hann að það hefði átt að bera greinargerð Hagvangs undir hann áður en ákvörðun um ráðningu í starf hafnarstjóra var tekin.

4. Vanhæfi

Þá telur stefnandi að starfsmenn bæjarins hafi verið vanhæfir til að taka þátt í ráðningunni vegna náinna tengsla G við Í-kvk-þf bæjarstjóra.

Byggir stefnandi á því að burt séð frá þeirri staðreynd að bæjarstjóri eigiekki að hafa neina aðkomu að ráðningu hafnarstjóra, þá liggi fyrir að starfsmenn Vestmannaeyjabæjar hafi komið með beinum hætti að ráðningunni. Þessir sömu starfsmenn séu næstu undirmenn bæjarstjóra.

Kveður stefnandi að náin vinátta geti valdið vanhæfi samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Reynist yfirmaður vanhæfur smiti st það vanhæfi á næstu undirmenn hans. Samkvæmt 2. ml. 5. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verði starfsmaður vanhæfur til meðferðar og úrlausnar máls ef það varðar sérstaka og verulega hagsmuni næstu yfirmanna hans. Þegar undirmannavanhæfi er annars vegar sé almennt talin hætta á að starfsmaður leysi úr máli, meðvitað eða ómeðvitað, á þann hátt sem hann telur að verði yfirmanni sínum að skapi.

Í þessu sambandi vísar stefnandi einnig til 20. gr. sveitarstjórnarlaga, sbr. einnig 1. mgr. 4. mgr. stjórnsýslulaga. Þar komifram að sá sem er vanhæfur til meðferðar máls megi ekki taka þátt í undirbúningi, meðferð eða úrlausn þess að öðru leyti en því að gera þær ráðstafanir sem eru nauðsynlegar til að halda máli í réttu horfi á meðan staðgengill er ekki til staðar.

Stefnandi telur að náin tengsl G og Í-kvk-ef leiði til þess að bæjarstjórinn hafi verið vanhæf til að koma að ráðningu hafnarstjóra. Verði hér að horfa til þess að G og Í-kvk-nf hafi þekkst um árabil og starfað saman sem kennarar í Grunnskóla Vestmannaeyja, sem formaður og framkvæmdastjóri ÍBV. Þá séu þær óumdeilt bundnar pólitískum tengslum og hafi unnið saman á vettvangi H- listans, auk þess sem þær hafi umgengist hvor aðra í frístundum. Tengsl þeirra séu svo mikil að ekki verði hjá því komist að draga hlutleysi Í-kvk-ef í efa þegar kemur að málefnum G.

Kveður stefnandi að ekkert liggi fyrir um að bæjarstjóri hafi komið með beinum hætti að ráðningu hafnarstjóra. Á hinn bóginn sé óumdeilt að næstu undirmenn hennar og nánir samstarfsmenn á bæjarskrifstofu Vestmannaeyjabæjar, hafi haft ráðningu hafnarstjóra í hendi sér. Í ljósi þess telur stefnandi óhjákvæmilegt að álykta sem svo að þeir hafi verið vanhæfir til að koma að ráðningu G.

5. Ólögmæt meingerð

Í ljósi alls framangreinds telur stefnandi að málsmeðferð við ráðningu í starf hafnarstjóra hafi brotið í bága við lög. Hann telur að í hinni ólögmætu ákvörðun hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda í skilningi b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi kveðst hafa þurft að þola mikinn yfirgang í störfum sínum fyrir Vestmannaeyjahöfn allt frá árinu 2018. Með hinni ólögmætu ákvörðun hafi verið vegið að starfsheiðri stefnanda, orðspori hans, hæfni og reynslu. Áratugalöng reynsla stefnanda af sjávarútvegi og fyrri störf hans í þágu Vestmannaeyjahafnar, sem og fyrri störf hans sem yfirhafnsögumaður, hafi verið að engu haft en í dag hafi stefnandi hætt öllum störfum fyrir Vestmannaeyjahöfn enda illa að honum vegið. Líta verði til þess að einstaklingur sem hafi haft mun minni reynslu á verkefnum hafnarstjóra, eða í reynd enga slíka reynslu, hafi verið ráðinn í starf sem stefnandi hafi í raun verið búinn að sinna í nokkur ár.

Allt framangreint og framkoma bæjaryfirvalda í garð stefnanda, bæði í aðdraganda ráðningarinnar og eftir hana, hafi verið stefnanda til miska og með hinni ólögmætu ákvörðun hafi verið vegið gróflega að æru og persónu stefnanda samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Varðandi lagarök vísar stefnandi um aðild og fyrirsvar til 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um heimild til þess að setja fram kröfur með þeim hætti að þeim sé aðallega beint að Vestmannaeyjabæ en til vara að Vestmannaeyjahöfn er vísað til 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Krafa stefnanda um miskabætur styðst við b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna stjórnsýsluréttar, einkum reglunnar um að ráða beri hæfasta umsækjandann. Vísað er til ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993, einkum 3., 4., 10. og 13. gr. þeirra laga. Þá er einnig vísað til ákvæða sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011, aðal lega 20. og 42. gr. laganna. Byggt er á ákvæðum hafnalaga nr. 61/2003 og þá sérstaklega 3., 8., og 13. gr. Vísað er til hafnarreglugerðar fyrir Vestmannaeyjahöfn nr. 1030/2012, aðalega 3. og 4. gr. Einnig er vísað til samþykktar um fundarsköp Vestmannaeyjabæjar, nr. 991/2020, einkum 5. gr.

Um almenna skaðabótavexti af fjárkröfunni vísar stefnandi til 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og um kröfu um dráttarvexti vísast til 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga.

Um varnarþing vísar stefnandi til 3. og 4. mgr. 33. gr. og 41. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Um málskostnað er vísað til ákvæða XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi kveðst ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefndu

Aðalstefndi og varastefndi hafa lagt fram sameiginlega greinargerð og byggja á sömu málsástæðum og lagarökum, nema annað sé tekið fram. Til þeirra beggja verður í eftirfarandi texta vísað sameiginlega með orðinu stefndu nema annað sé tekið fram.

Ráðning í starf hafnarstjóra:

Stefndu kveða að aðdraganda að ráðningu hafnarstjóram egirekja til minnisblaðs um breytingar á stjórnskipulagi varastefnda sem starfshópur á vegum framkvæmda- og hafnarráðs aðalstefnda hafi skilað af sér þann 18. febrúar 2020. Starfshópurinn, sem skipaður hafi verið þeim C (forsvarsmanni varastefnda), D og E, sem jafnframt séu öll meðlimir hafnarráðs sem anni st hlutverk hafnarstjórnar, hafi komi stað þeirri einróma niðurstöðu að loknum viðtölum við starfsmenn á hafnarsviði og skoðun á starfsemi hafnarinnar að ráðast þyrfti í endurbætur á stjórnskipulagi varastefnda. Helstu ástæðurnar hafi verið þær að boðleiðir innan hafnarsviðs væru langar og að verulega skorti á verkstýringu að mati starfsmanna hafnarinnar. Því hafi þurftað gera verulegar breytingar á skipulaginu.

Hafi verið settar fram tvær tillögur í téðu minnisblaði starfshópsins sem gætu leyst þann vanda sem hafi blasað við. Annars vegarað ráðinn yrði sérstakur hafnarstjóri sem heyrði beint undir bæjarstjóra aðalstefnda, en verkefni hafnarstjóra hafi áður verið hluti af starfi framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs. Hins vegar að ráðinn yrði verkstjóri hafnarþjónustu sem heyrði undir framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs. Í minnisblaðinu hafi helstu verkefni hafnarstjóra verið skilgreind út frá hafnarreglugerð fyrir Vestmannaeyjahöfn nr. 1030/2012, hér eftir reglugerðin, og tillögur um æskilegar hæfniskröfur verið settar fram.

Vísa stefndu til þess að varastefndi, sem sé í eigu aðalstefnda, sé rekinn með sjálfstæðri hafnarstjórn sem kjörin sé af sveitar stjórn í samræmi við 1. mgr. 13. gr. hafnalaga nr. 61/2003, hér eftir hafnalög. Gert séráð fyrir starfi hafnarstjóra í hafnalögum en samkvæmt þeim beri hann ábyrgð á rekstri og viðhaldi hafnarinnar gagnvart sveitar stjórn samkvæmt 2. mgr. 13. gr. Um rekstur hafnarinnar fari samkvæmt áðurnefndri reglugerð.

Þá vísa stefndu til þess að í reglugerðinni sé einnig vikið að skipun og störfum hafnarstjóra, en samkvæmt 1. mgr. 4. gr. sku l i hann skipaður af hafnarstjórn og fara með daglega stjórn hafnarinnar í umboði hafnarstjórnar. Það ákvæði reglugerðarinnar afmarki því starfs- og valdsvið hafnarstjóra. Reglugerðin veiti ekki frekari leiðbeiningar um hvernig skipun hans skuli háttað. Gildi því almennar reglur stjórnsýsluréttarins um þá málsmeðferð sem á viðþegar ráðið er í opinberar stöður. Óumdeilt séað hafnarstjórnin, framkvæmda- og hafnarráð, sé veitingarvaldshafi í því tilviki sem um ræðir, þ. e. varastefndi.

Kveða stefndu að framkvæmda- og hafnarráð hafi tekið framangreint minnisblað starfshópsins fyrir á fundi þann 18. febrúar 2020 og samþykkt einróma tillögu starfshópsins að ráðinn yrði sérstakur hafnarstjóri í fullt starf. Í afgreiðslu fundarins segi orðrétt: „Ráðið samþykkir tillögur starfshópsins og vísar ákvörðun um skipulagsbreytingar til afgreiðslu bæjarstjórnar.“ Jafnframt hafi verið gert ráð fyrir stöðu hafnarstjóra í samþykktri fjárhagsáætlun eftir að tillagan hafi verið samþykkt af ráðinu.

Þá vísa stefndu til þess að þann 2. febrúar 2021 hafi staða hafnarstjóra varastefndaveriðauglýst til umsóknar, hér eftir auglýsingin, og hafi allir áhugasamir verið hvattir til að sækja um starfið, óháð kyni.

Kveða stefndu að íauglýsingunni hafi helstu verkefni og störf hafnarstjóra verið skilgreind og hafi komið fram að hann myndi stýra starfsemi varastefnda, Vestmannaeyjahafnar, sinna stefnumótun og skipulagi í samvinnu við bæjaryfirvöld, framkvæmda- og hafnarráð þ. e. hafnarstjórn, bæjarstjóra aðalstefnda og framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs. Þá hafi komið fram þær menntunar- og hæfniskröfur sem gerðar hafi verið til umsækjenda, en þær hafi byggt á tillögum starfshópsins sem skipaður hafi verið meðlimum hafnarráðs.

Þá vísa stefndu til þess að stjórnsýsla aðalstefnda hafi annast undirbúning umsóknarferlisins og á engu stigi málsins í aðdraganda ráðningarinnar hafi verið gerðar athugasemdir við það fyrirkomulag, hvorki af meiri- né minnihluta, enda hafiþaðveriðí fullu samræmi við þær faglegu verklagsreglur sem hafi verið settar um ráðningar hjá aðalstefnda og sem hafi verið samþykktar 9. september 2020. Þ ær reglur hafi verið birtar og séu aðgengilegar öllum sem vilja, á heimasíðu aðalstefnda. Í reglunum sé jafnframt áréttað mikilvægi þess að gæta að ákvæðum stjórnsýslu- og upplýsingalaga við ráðningar í störf á hans vegum og þær settar til þess að tryggja skýrt verklag og vekja traust til ráðninga í opinberar stöður.

Vísa stefndu til þess að sex einstaklingar hafi sóttum starfið, fimm karlmenn og þ. á m. stefnandi, og ein kona. Einn umsækjandi hafi dregið umsókn sína til baka. Að loknum umsóknarfresti hafi fariðfram faglegt hæfnismat á fimm umsækjendum sem gert hafi verið í samvinnu við ráðningarskrifstofu Hagvangs, en framkvæmdastjóri stjórnsýslu- og fjármálasviðs, framkvæmdastjóri umhverfis- og framkvæmdasviðs, sem hafi fram til þessa gegnt stöðu hafnarstjóra, og mannauðsstjóri aðalstefnda hafi séð um undirbúning ráðningarinnar í samvinnu við Hagvang. Fyrstnefndi beri samkvæmt fyrrnefndum verklagsreglum ábyrgð á framkvæmd ráðningarferlis á vegum aðalstefnda og hafi þar með sinnt því hlutverki sem honum sé ætlað. Hafiþað verið á hans ábyrgð að ferlið yrði unnið í samræmi við samþykktar verklagsreglur.

Kveða stefndu að hæfnismatið hafi verið margþætt og byggt á auglýsingunni, stöðluðum hegðunartengdum viðtölum, persónuleikamati, verkefni og umsögnum og hafi hver og einn hæfnisþáttur verið metinn til stiga eins og venja sétil í góðri stjórnsýslu þar sem vandað er til verka. Að loknu faglegu hæfnismati hafi allir umsækjendur verið boðaðir til viðtals sem ráðgjafi Hagvangs hafi setið, auk tveggja fulltrúa aðalstefnda, þ. e. framkvæmdastjóri fjármála- og stjórnsýslusviðs og framkvæmdastjóri umhverfis- og framkvæmdasviðs. Viðtal stefnanda hafi mannauðsstjóri aðalstefnda setið í stað framkvæmdastjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs.

Að lokinni yfirferð og að teknu tilliti til umsagna hafi verið ákveðið að bjóða tveimur umsækjendum í framhaldsviðtöl, þ. e. G, sem hafi síðar verið ráðin í starfið, og stefnanda. Þeir umsækjendur sem stóðu tveir eftir að loknu hæfnismatihafiundirgengi st þríþætt persónuleikamat í því skyni að fá skýrari mynd af persónueinkennum og hafi þeim í því skyni verið falið að leysa raunhæft verkefni. Þeir sem áður hafi setið viðtöl umsækjenda á fyrri stigum hafi verið viðstaddir framhaldsviðtölin.

Þá kveða stefndu að stefnandi og G hafi bæði hlotið 20 stig í ráðningarferlinu. Hins vegar hafi G hlotið fleiri stig í matsþáttum sem hafi haft meira vægi og að loknu vegnu mati hafihúnveriðmeð 21 stig en stefnandi 18,5 stig. Hafi niðurstaðan því verið sú að hún uppfyllti best þær kröfur sem gerðar voru til hafnarstjóra samkvæmt tillögum starfshópsins og þeim kröfum sem settar höfðu verið fram í auglýsingunni. Niðurstaða hæfnismatsins hafi verið kynnt framkvæmda- og hafnarráði á fundi þann 16. mars 2021 og hafi hafnarráð ákveðið að ráða G í starfið að lokinni kynningu og skoðun á ferlinu, umsækjendum og matinu sjálfu. Hafi ráðningin verið samþykkt með þremur atkvæðum, en tveir hafi setið hjá við atkvæðagreiðsluna. Engin atkvæði hafi verið á móti. Þá hafi engin andmæli komið fram við ráðningarferlið meðan á því stóð. Eftir að mótmæli hafi komið fram frá minnihluta framkvæmda- og hafnaráðs, þegar G hafi verið ráðin, hafi verið lagður fram ítarlegur rökstuðningur.

Með hliðsjón af öllu ofangreindu hafna stefndu þvíað framkvæmda- og hafnarráð hafi hvorki átt frumkvæði að ráðningunni né komið að undirbúningi hennar. Það sé einfaldlega röng staðhæfing stefnanda.

Þá kveða stefndu að ákvörðun um ráðningu hafnarstjóra hafi verið niðurstaða vinnu starfshóps, sem skipaður hafi verið af framkvæmda- og hafnarráði og samanstaðið meðal annars af þremur meðlimum þess. Minnisblaði starfshópsins hafi verið skilað þann 18. febrúar 2020 og tillögur þess í framhaldinu verið einróma samþykktar.

Þá vísa stefndu til þess að á fundi hafnarráðs þann sama dag hafi tillögur starfshópsins verið ræddar efnislega og niðurstaða þess fundar hafi verið að taka þær til greina með nokkrum breytingum þó. Þannig hafi tveimur hæfniskröfum verið bætt við, þ. m. t. reynsla af sjávarútvegi og aðrir þættir sem nýst gætu í starfi, á meðan aðrar hæfniskröfur hafi verið skilgreindar með skýrari hætti. Vekja stefndu athygli á því að í upprunalegum tillögum starfshópsins, sem skipaður hafi verið meðlimum ráðsins, hafi ekki verið lagt til að reynsla af sjávarútvegi yrði skilyrði eða æskilegur kostur enda þeim ljóst að starfið snerist að stærstum hluta til um rekstur. Miðað við málatilbúnað stefnanda verði að telja að þær breytingar hafi raunar leitt til þess að hann hafi fengið hærri útkomu í hæfismati en hann hefði ella fengið.

Vísa stefndu til þess að tillögur starfshópsins hafi verið samþykktar af framkvæmda- og hafnarráði og síðar af bæjarstjórn aðalstefnda, sem fari samkvæmt meginreglunni um stigskipta stjórnsýslu með yfirstjórn hafnarmála þó hafnarstjórn varastefnda fari með framkvæmdastjórn hennar. Þ ær hæfniskröfur sem síðar hafi verið auglýstar og ákvörðunin tekið mið af byggðar á tillögum sama hóps. Þ víséufullyrðingar stefnanda um frumkvæðisleysi framkvæmda- og hafnarráðs úr lausu lofti gripnar, enda frumkvæðið komið frá ráðinu og starfshópurinn í kjölfarið skipaður á 236. fundi þess þann 5. júlí 2019.

Hæfniskröfur til umsækjenda:

Stefndu árétta að ákvörðun um ráðningu í opinbert starf séí eðli sínu matskennd stjórnvaldsákvörðun. Því sé eðlilegt að játa veitingarvaldshafa nokkurt svigrúm við mat á því hvaða sjónarmið skuli lögð til grundvallar að því gefnu að þau séu málefnaleg. Þá sé einnig svigrúm til mats á því hvernig einstakir umsækjendur falli að slíkum sjónarmiðum þegar kemur að mannaráðningum líkt og fram komi í áliti Umboðsmanns Alþingis (UA) í frumkvæðismáli nr. F79/2018, sem hafi lotið að stigagjöf í ráðningarmálum opinberra starfsmanna. Umboðsmaður hafi sagt ekki vikið að því í settum reglum hvernig eigi að standa að veitingu opinbers starfs, sem endurspeglaði þá almennu heimild þess sem fer með veitingarvald til stjórnunar til að meta á þeim grunni hvort þörf er á nýjum starfsmanni og hvers konar starfsmaður er þá best til þess fallinn að sinna þeim verkefnum sem um ræðir.

Kveða stefndu að eðli máls samkvæmt hafi viðfangsefni og inntak starfs áhrif á það hvaða sjónarmið teljast málefnaleg hverju sinni, þ. e. mat og matsþættir þurfi að taka mið af því sem telja verður að nýtist í viðkomandi starfi. Þ að sé í samræmi við réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Við val á sjónarmiðum verði því að horfa til þeirra verkefna sem starfsmaður mun koma til með að sinna, en í 4. gr. reglugerðarinnar sé starfs- og valdsviði hafnarstjóra lýst. Þ ar segi að hafnarstjóri fari með daglega stjórn hafnarinnar, undirbúi mál sem hann leggi fyrir hafnarstjórn, veiti viðtöku erindum til hafnarstjórnar og sjái um framkvæmd samþykkta hafnarstjórnar. Hann veiti hafnarstjórn og sveitarstjórn upplýsingar um málefni hafnarinnar og sjái um að fjárhagsáætlun sé fylgt. Þá beri hann ábyrgð á fjárreiðum hafnarsjóðs, sé yfirmaður allra starfsmanna hafnarinnar og sjái um ráðningu þeirra og uppsögn. Hafnarstjóri sjái jafnframt um að gætt sé reglu á öllu hafnarsvæðinu, hvort sem er á sjó eða í landi.

Kveða stefndu að í auglýsingu fyrir starf hafnarstjóra hafi helstu verkefnum verið lýst með nánari hætti og í samræmi við þær skyldur sem lagðar eru á herðar hafnarstjóra samkvæmt reglugerðinni. Hæfniskröfur hafi einnig verið útlistaðar í auglýsingunni í samræmi við tillögur starfshópsins. Sé tekið mið af starfslýsingu hafnarstjóra samkvæmt reglugerðinni megi sjá að kröfur til umsækjenda hafi verið í fullu samræmi við ákvæði hennar. Þá séþað meginregla í íslenskum rétti að stjórnvald ákveði á hvaða sjónarmiðum það byggir ákvörðun þar sem lögum og stjórnvaldsfyrirmælum sleppir, svo lengi sem slík sjónarmið eru málefnaleg.

Kveða stefndu að ákvörðun um vægi einstakra hæfnisþátta hafi verið tekin af þeim starfsmönnum sem hafi komið að ráðningunni og starfsmönnum Hagvangs sem hafi verið til ráðgjafar sem sérfræðingar í ráðningum opinberra starfsmanna, að teknu tilliti til þess sem komið hafi fram í minnisblaðinu sem unnið hafi verið af starfshópi sem skipaður hafi verið af varastefnda og auglýsingunni, t. d. þess hvort í auglýsingunni hafi verið tekið fram að „krafa“ væri gerð um ákveðna hæfnisþætti eða þeir tilgreindir sem „æskilegir“. Ekki fáist annað séð en að slíkt sé alvanalegt við ráðningar í opinber störf.

Kveða stefndu að í raun væri ógjörningur að halda öðru fram en að slíkt sé innan valdsviðs viðkomandi stjórnvalds enda um matskennda stjórnvaldsákvörðun að ræða sem byggi á málefnalegum forsendum.

Krafa um háskólamenntun:

Stefndu hafna því alfarið að krafa um háskólamenntun hafi verið gerð til málamynda líkt og stefnandi fullyrði. Í raun sé fráleitt að halda því fram þegar litið er til umfangs, ábyrgðar og eðlis starfsins sem krefjist mikils skipulags að krafa um háskólamenntun geti veriðtil málamynda. Þ vísé einfaldlega hafnað sem röngu.

Stefndu vísa til þess að stefnandi byggi á því að meðal grunnkrafna til hafnarstjóra samkvæmt starfsmati Sambands íslenskra sveitarfélaga séu „skipstjórnarréttindi STCV II/2 auk reynslu af stjórnun og rekstri, reynslu og þekkingu á sjávarútvegsmálum og rekstri hafna”. Árétta stefndu að hvorki í lögum né reglugerðum séu fyrirmæli um hvaða hæfnisskilyrði hafnarverðir þurfa að uppfylla, heldur aðeins lýsing á starfi þeirra í reglugerð. Komi það því í hlut hafnarstjórnar sem veitingarvaldshafa að velja hvaða málefnalegu sjónarmið ákvörðun um ráðningu byggir á hverju sinni. Þá verði ávallt að líta til aðstæðna hverju sinni og í umræddu tilviki sé höfnin lífæð og suðupottur Vestmannaeyja og að mjög mörgu að hyggja í starfi hafnarvarðar sem sé eflaust mun viðameira starf en í fjölda annarra hafna í kringum landið þar sem starfsemin sé minni í sniðum og ekki eins fjölbreytileg og í Vestmannaeyjum.

Þá vísa stefndu til þess að í viðtölum starfshópsins í aðdraganda ákvörðunarinnar um nýja stöðu hafnarstjóra hafi komið fram að starfsmenn á hafnarsviði aðalstefnda gagnrýndu einna helst langar boðleiðir, skort á verkstýringu og samstarfi starfsmanna hafnarinnar. Þ ví hafi þurft miklar breytingar til að svara kalli starfsmanna. Í ljósi þeirrar niðurstöðu hafi verið talið að færni og reynsla af stjórnun skipti miklu máli í þeim verkefnum sem biðu tilvonandi hafnarstjóra, enda sé rekstur hafnarinnar verulega umfangsmikill og fjölbreytilegur.

Vísa stefndu til þess að árið 2020 hafi velta hafnarsjóðs numið um 458 milljónum króna og hafi legið fyrir að það kæmi í hlut tilvonandi hafnarstjóra að bera ábyrgð á fjárreiðum sjóðsins og sjá til þess að fjárhagsáætlun yrði fylgt samkvæmt 4. gr. reglugerðarinnar. Því hafi eðlilega verið talið rétt að við ráðningu nýs hafnarstjóra yrði lögð sérstök áhersla á háskólamenntun, reynslu af stjórnunarstörfum, samskiptahæfni, leiðtogaeiginleika, skipulagshæfni o. fl. ásamt reynslu af rekstri og gerð ýmissa áætlana og gefa hæfni á því sviði aukið vægi í ljósi umfangs rekstursins, sem snúist um annað og meira en þau daglegu störf sem stefnandi vísi til.

Kveða stefndu að m. t. t. þess og þeirrar gagnrýni sem fram hafi komið hafi hvorki verið óforsvaranlegt né ómálefnalegt af framkvæmda- og hafnarráði að líta til þessara sjónarmiða þegar vægi hæfnisþátta var ákveðið og ljá þar með menntunarkröfu meira vægi samhliða öðrum. Þá hafi sú þróun að gera menntun hærra undir höfði átt sér stað við veitingu opinberra starfa undanfarin ár á öllum sviðum stjórnsýslunnar og verði ekki séð að það sé óeðlilegt við ráðningar í stjórnunarstöður á borð við þá sem hér um ræðir, heldur í eðlilegu samhengi við þá ábyrgð sem í starfinu felst.

Kveða stefndu að engin leið hafi veriðfyrir stefndu að vita hverjir myndu sækjast eftir starfinu þegar það var auglýst til umsóknar. Áhersla á háskólamenntun hafi einungis verið til þess fallin að fá hæfasta umsækjandann í starf hafnarstjóra sem gæti leyst þau verkefni sem honum hafi verið ætlað samkvæmt starfslýsingu, en ekki svo hægt væri að draga úr möguleikum stefnanda á að fá stöðuna eins og hann haldi ranglega fram. Þessi gagnrýni hafi auk þess aldrei komið fram í ferlinu sjálfu, heldur einungis eftir á.

Kveða stefndu að öllum hafi verið ljóst, bæði hafnarstjórn varastefnda og umsækjendum, hvernig undirbúningur og mat á starfsumsóknum færi fram. Enginn fótur sé fyrir fullyrðingum stefnanda um slíkt þar sem eðli máls samkvæmt hafiekki legið fyrir hverjir myndu sækjast eftir starfinu þegar auglýsingin var hafi verið fram. Þ aðhafi verið von ráðsins að sem flestir myndu sækja um starfið svo hægt væri að fá breiðan hóp umsækjenda. Sönnunarbyrðin um svo alvarlegar ásakanir hvíli alfarið á stefnanda og hann hafi engin gögn lagt fram máli sínu til stuðnings.

Þá benda stefndu einnig á að það hafi ávallt legið fyrir að staða nýs hafnarstjóra væri í raun rekstrarstaða og sá sem fengi starfið þyrfti að kunna eitthvað að fara með tölur og rekstur enda um verulega mikið umfang og fjármuni að ræða auk þess að vera gæddur stjórnunar- og skipulagshæfileikum. Þá ítreka stefndu að ráðningarferlið eða forsendur þess hafialdreiveriðgagnrýndar á meðan á því stóð – og ekki komið fram fyrr en sex mánuðum eftir að því ferli lauk.

Vægi kröfunnar um reynslu og þekkingu á sjávarútvegi:

Stefndu hafna því að það hafi verið óforsvaranlegt að ljá kröfu um reynslu og þekkingu á sjávarútvegi það vægi sem ákveðið var í ferlinu eða 5%. Farið hafi verið eftir þeim viðmiðum sem skilgreind hafi verið í reglugerðinni og það því undir veitingarvaldshafa komið að ákveða þau sjónarmið sem leggja skyldi áherslu á og stuðla að samræmi í mati á umsækjendum. Við slíkt mat gildi sú almenna regla að stjórnvaldið sjálft ákveði á hvað það leggur áherslu umfram annað ef ekki eru sérstök fyrirmæli þar um í einstökum lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum líkt og hafi verið staðfest í dómum Hæstaréttar þann 19. desember 2017 í málum nr. 591/2017 og 592/2017.

Þá vísa stefndu til þess að í minnisblaðinu, sem komið hafi verið frá meðlimum hafnarráðs varastefnda, sem veitingarvaldshafa, hafi einmitt verið útlistað hvaða hæfniskröfur voru gerðar til umsækjenda og hvaða atriði teldust að öðru leyti æskileg, þ. e. hefðu minna vægi við mat á umsækjendum. Stefndu byggja á því fullum fetum að það hafi verið í höndum varastefnda sem veitingarvalds að ákveða sjónarmið við ráðningarferlið sem hafi verið gert í samræmi við góðar venjur í stjórnsýslu og allar hlutaðeigandi reglur.

Vísa stefndu til þess að í auglýsingu fyrir starf hafnarstjóra hafi einmitt komiðf ram að þekking og reynsla á umhverfi sjávarútvegs væri æskileg. Ó umdeilt sé að stefnandi hafi haft mun meiri reynslu af störfum í sjávarútvegi en sá umsækjandi sem varð fyrir valinu og því hlotið fleiri stig í þeim matsþætti, en ljóst hafi verið frá fyrstu stigum málsins að sá matsþáttur hefði minna vægi í samanburði við aðra. S tefnandihafi aldrei gert athugasemdir við þá framsetningu á fyrri stigum ráðningarferlisins né heldur nokkur annar. Sá umsækjandi sem varð að lokum fyrir valinu hafi hlotið eitt stig af þremur á grundvelli stjórnarsetu hennar í Herjólfi ohf. og uppeldis hennar í sjávarútvegsfjölskyldu. Ekki verði séð að það mat hafi verið með nokkru móti óforsvaranlegt, enda ljóst að stefnandi hafi hlotið fleiri stig í þeim flokki og því óumdeilt metinn að fullu að eigin verðleikum í þeim matsþætti.

Þá kveða stefndu að ekki verði hjá því litið að ákveðið hafi verið að skipa hafnarstjóra eftir vinnu starfshóps sem rætt hafi við starfsmenn á hafnarsviði og hafi gagnrýni þeirra beinst að óskilvirkni í störfum sviðsins. Þ ví hafi þurft að breyta skipulaginu og ráðning hafnarstjóra í fullt starf hafi verið liður í þeim breytingum. Ráðningin hafi verið til þess fallin að leysa ákveðinn og fyrirliggjandi skipulagsvanda sem hafi ekki einskorðast við eðli þeirrar starfsemi sem fram fer á sviðinu, þ. e. sjávarútveg, heldur hafi þurft að ráðast í endurbætur á verkferlum og samskiptum. Það vægi sem hafi verið gefið kröfu um reynslu og þekkingu á sjávarútvegi endurspegli því niðurstöðu þeirrar vinnu sem unnin hafi verið í aðdraganda ráðningarinnar. Það sé fullkomlega málefnalegt að aðrir þættir hafi vegið þyngra í matinu en sérhæfð þekking á sjávarútvegi, enda aðrir þættir líklegri til að stuðla að því að hæfasti umsækjandinn yrði ráðinn í starfið með tilliti til eðlis þess og umfangs.

Ekki var nauðsynlegt að gefa umsækjendum kost á athugasemdum:

Stefndu vísa til þess að stefnandi telji að brotið hafi verið á andmælarétti hans samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga þar sem greinargerð Hagvangs um ráðningarferlið hafi ekki verið borin undir hann áður en ákvörðun í málinu var tekin. Þessu hafna stefndu.

Stefndu kveða að þegar litið er til atvika málsins hafi engin lagaskylda staðið til þess að bera greinargerð Hagvangs undir stefnanda eða aðra umsækjendur, enda hafi greinargerðin ekki innihaldið nein ný sjónarmið sem ekki hafi komiðfram í viðtölum við umsækjendur sjálfa. Því hafi ekkert veriðtil að bera undir umsækjendur og engin ástæða fyrir veitingu andmælaréttar þeirra. Andmælaréttur sétil að svara því sem er nýtt og hefur ekki komið fram áður. Það einfaldlega feli st í hugtakinu sjálfu.

Kveða stefndu að þeir matsþættir sem stefnandi hlaut færri stig í en sá umsækjandi sem var ráðinn hafi verið tveir, þ. e. annars vegar menntun á háskólastigi og hins vegar leiðtogahæfileikar, frumkvæði, skipulagshæfni og sjálfstæði í vinnubrögðum. Óumdeilt sé að háskólamenntun stefnanda sé minni en umsækjandans G og því augljóslega óþarft að kalla eftir afstöðu stefnanda varðandi þann matsþátt. Hann varði bara skoðun á staðreyndum málsins.

Hvað seinni matsþáttinn varðar hafi verið tekið mið af svörum umsækjenda í viðtölum og þríþættu persónuleikamati. Stefnandi hafi sjálfurmetiðskipulagshæfni sína 5 - 6 á skalanum 1- 10 og hafi sagst hvorki nota dagbók né tölvukerfi til að skipuleggja sig.

Því sé eðlilegt að stefnandi hafi fengið lægri stig varðandi skipulagshæfni svo tekið sé mið af hans eigin sjálfsmati. Afstaða hans til þessa þáttar hafi legið fyrir. Þar af leiðandi hafi ekki verið þörf á að veita honum sérstakan andmælarétt hvað þetta varðar, enda matið byggt á upplýsingum sem hann sjálfur hafi látið í té í ráðningarferlinu.

Þá kveða stefndu að í matsþættinum „aðrir þættir sem nýst gætu í starfi hafnarstjóra” hafi meðal annars komið fram að stefnandi væri undir meðallagi skipulagður og gæti skort umhyggjusemi. Þ essar ályktanir um skipulagseiginleika hans séu í samræmi við þær upplýsingar sem hann hafi sjálfur veitt og afstaða hans því legið fyrir hvað það varðar. Að því er varðar ályktanir um umhyggjusemi stefnanda séljóst að jafnvel þó að honum hafi ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um þá niðurstöðu þá hafi hann skorað jafn hátt og hinn umsækjandinn í þeim matsþætti. Þ ví sé ljóst að hugsanlegir vankantar á veitingu andmælaréttar hvað þetta varðar hafi ekki haft áhrif á ráðninguna sjálfa.

Starfsmenn ekki vanhæfir til að taka þátt í ráðningunni:

Stefndu byggja á því að ekki hafi verið brotið gegn hæfisreglum stjórnsýslulaga sökum meintra tengsla Í-kvk-ef R-kvk-ef bæjarstjóra aðalstefnda við umsækjandann G. Er þessu alfarið hafnað. Það séu einfaldlega engin tengsl á milli þeirra sem valdið geti vanhæfi að lögum. Á engu stigi málsins hafi bæjarstjórinn komið að ráðningu hafnarstjórans heldur einungis starfsmenn bæjarins sem hafin otið liðsinnis sérfræðinga Hagvangs til að tryggja fagleg vinnubrögð í gegnum allt ferlið.

Þá kveða stefndu að ákvæði stjórnsýslulaga eigi við í málinu þar sem 1. mgr. 20. gr. sveitar stjórnarlaga kveði á um að um hæfi sveitastjórnarmanna, nefndarfulltrúa og starfsmanna sveitarfélaga til þátttöku og afgreiðslu mála þar sem á, eða til greina kemur, að taka stjórnvaldsákvörðun, gildi ákvæði stjórnsýslulaga. Í ákvæðinu komi fram að starfsmaður sveitarfélags verði ekki vanhæfur vegna vanhæfis yfirmanns ef eðli máls eða uppbygging sveitarfélagsins þykir ekki gefa tilefni til slíks. Þannig sé 20. gr. sveitarstjórnarlaga vægari regla en hæfisregla 3. gr. stjórnsýslulaga svo tryggt sé að hæfiskröfur leiði ekki til þess að ómögulegt sé að halda uppi viðunandi stjórnsýslu, t. d. í fámennum bæjarfélögum.

Þá kveðast stefndu hafna því að undirmenn bæjarstjóra hafi orðið vanhæfir við meðferð málsins samkvæmt 2. ml. 5. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga, enda verði með engu móti séð hvernig bæjarstjóri hafi átt sérstakra og verulegra hagsmuna að gæta í málinu. Tengsl bæjarstjóra við þann umsækjanda sem varð fyrir valinu séu ekki meiri en þau sem gengur og gerist í fjögur þúsund manna bæjarfélagi og séu í öllu falli eðlileg, þar sem báðar hafi sinnt félagsstörfum í bæjarfélaginu um margra ára skeið. Bæjarstjóri og G séu ekki vinkonur eins og látið sé að liggja, þótt þær þekkist. Þær hafi vissulega báðar starfað sem kennarar en þær hafiekki veriðað kenna í sama skóla.

Þá kveða stefndu að sá kunningsskapur sem á milli þeirra sé, sem eðlilega hafi myndast í félagsstörfum hjá ÍBV, gefi ekki tilefni til að ætla að hann sé andlag verulegra og sérstakra hagsmuna bæjarstjóra í máli þessu sem sé skilyrði þess að málatilbúnaður stefnanda væri samþykktur. Yrði fallist á þær fullyrðingar stefnanda væri vandséð hvernig nokkur mál hlytu afgreiðslu af hálfu bæjarins þar sem smæð bæjarfélagsins valdi því að mikill samgangur sé milli íbúa almennt og einhver tengsl þeirra á milli óhjákvæmileg.

Þá vísa stefndu til þess að ákvæði 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga valdi ekki vanhæfi undirmanna bæjarstjóra í málinu að mati stefndu. Í framkvæmd hafi verið lagt til grundvallar að gera verði þá kröfu að starfsmaður verði að hafa einstaklegra hagsmuna að gæta af úrlausn viðkomandi máls. Í athugasemdum við 3. gr. í því frumvarpi er varð að stjórnsýslulögum komi fram sú skýring að svo vinátta valdi vanhæfi nægi ekki að aðeins sé um kunningsskap að ræða eða að fyrir hendi séu þær aðstæður, t. d. á fámennum stöðum, að allir þekki alla. Vináttan verði að vera náin og sannanleg svo hún leiði til vanhæfis en slíku sé alls ekki til að dreifa í þessu tilviki, sama hversu oft stefnandi ha ldiþví fram. Kveða stefndu að þessi túlkun hafi jafnframt verið staðfest með vísan til athugasemda frumvarpsins í áliti UA frá 17. apríl 1999 í máli nr. 22751/1997 þar sem UA hafi komi stað þeirri niðurstöðu að svo fallist yrði á vanhæfi yrðu að liggja fyrir upplýsingar sem gæfu nána vináttu ótvírætt til kynna. Með hliðsjón af framangreindu hafna stefndu því að aðstæður í máli þessu leiði til vanhæfis einstakra starfsmanna Vestmannaeyjabæjar sem komu að ráðningunni.

Þá vísa stefndu til þess að aukinheldur hafi stjórnsýslu- og fjármálasvið aðalstefnda ráðist í endurbætur á verkferlum við ráðningar hjá Vestmannaeyjabæ, einmitt til þess að efla faglegan undirbúning, mat og ákvörðun um ráðningu starfsfólks, í því skyni að auka hlutleysi og fagleg vinnubrögð.

Ólögmæt meingerð:

Stefndu vísa til þess að í kjölfar ráðningar hafnarstjóra hafi stefnandi látið óánægju sína í ljós og sagt upp starfi sínu sem yfirhafnsögumaður hjá varastefnda þann 30. júlí 2021. Hafi hann sagt ástæðuna vera meint einelti Í-kvk-ef R-kvk-ef bæjarstjóra í sinn garð sem hann hafi lýst sem „endurteknu, víðtæku og alvarlegu“, en fyrir þann tíma hafi aldrei borist kvörtun um einelti frá stefnanda. Eftir uppsögn sína hafist efnandi ítrekað borið bæjarstjórann þungum sökum í fjölmiðlum og sakað hana meðal annars um lögbrot við ráðninga rog misbeitingu valds í starfi sínu. Stóru orðin hafiekki verið spöruð af hálfu stefnanda.

Vísa stefndu til þess að til að leiða þessi mál til lykta hafi orðiðað samkomulagi milli stefnda og stefnanda að leita til Attentus – mannauðs og ráðgjafar í ágúst 2021 til að gera úttekt um þá eineltiskvörtun sem hafi borist í samræmi við reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum líkt og stefnandi hafi óskað eftir í uppsagnarbréfi sínu þann 30. júlí 2021. Þ víséóumdeilt að aðilar hafi verið sammála um að málið færi í þennan farveg til að hægt væri að fá óháða og skýra niðurstöðu í málinu eftir ítrekaðar og órökstuddar ásakanir stefnanda, bæði í samskiptum hans við einstaka starfsmenn stefndu og í fjölmiðlum. Við meðferð málsins hafi verið rætt við stefnanda, meintan geranda, þ. e. bæjarstjóra, og sjö vitni og hafi stefnandi komið sjónarmiðum sínum á framfæri við óháða aðila sem unnið hafi að úttekt um kvörtunina.

Kveða stefndu að eftir ítarlega vinnu úttektaraðila, viðtöl hans við stefnanda, meintan geranda og fjölda vitna og rýni á gögnum málsins hafi fengist sú afdráttarlausa niðurstaða að ekki væri um einelti að ræða. Hér væri uppi ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna, sem teldist ekki til eineltis. Hafi m. a. sagt í skýrslunni að staðhæfingar stefnanda um einelti í sinn garð fengju hvorki stoð í því sem fram kæmi í gögnum málsins né í samtölum við vitni. Enginn fótur hafi veriðfyrir alvarlegum ásökunum stefnanda.

Þá taka stefndu fram að samkvæmt skýrslu Attentus þá hefðu samskipti stefnanda við aðra á vinnustaðnum einnig mörg hver verið erfið en samskipti hans við bæjarstjóra hefðu verið takmörkuð í samræmi við ólík hlutverk þeirra og stjórnskipulag bæjarins, þvert á fullyrðingar hans sjálf sum alvarlegt einelti af hennar hálfu, enda ljóst að stefnandi hafi ekki verið undirmaður bæjarstjóra á meðan hann starfaði sem hafnsögumaður. Þá hafi einnig verið litið til þess að helsta gagnrýni hans hafi snúið að ráðningarferli hafnarstjóra, aðdraganda þess og niðurstöðu og hafi það verið mat úttektaraðila að umgjörð ráðningarferlisins væri fagleg.

Kveða stefndu að því verði ekki séð að í háttsemi stefndu hafi falist ólögmæt meingerð í garð stefnanda sem hafi verið honum til miska eins og haldið sé fram og séí raun grundvöllur kröfu hans, enda hafi hann staðið jöfnum fæti á við aðra umsækjendur í ráðningarferli þar sem lögð hafi verið áhersla á að vanda vel til verka og ráða í starfið á faglegum forsendum. Ákvörðun stefnanda um að segja starfi sínu lausu vegna ósættis við niðurstöðu þess ferlis hafi alfarið verið hans og stefndu hafi ekki með nokkru móti stuðlaðað þeirri ákvörðun, hvorki með beinum né óbeinum hætti.

Um lagarök vísa stefndu til reglna stjórnsýsluréttarins, einkum stjórnsýslu- og sveitarstjórnarlögum, hafnalögum sem og reglugerðum settar með fót í þeim lögum. Krafa stefndu um málskostnað úr hendi stefnanda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstöður

Í máli þessu gerir stefnandi kröfur um að aðalstefndi, Vestmannaeyjabær, verði dæmdur til að greiða stefnanda miskabætur, kr. 3.000.000, með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómkröfukafla. Til vara krefst stefnandi þess að varastefndi, Vestmannaeyjahöfn, verði dæmdur til að greiða hinar umkröfðu bætur.

Samkvæmt hafnalögum nr. 61/2003 er rekstrarform hafna með mismunandi hætti og er gerð frekari grein fyrir því í 8. gr. laganna. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 8. gr. mám. a. reka höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags og er það eitt af mögulegum rekstarformum. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. hafnarreglugerðar fyrir Vestmannaeyjahöfnnr. 1030/2012 skal Vestmannaeyjahöfn vera rekin sem „höfn með hafnarstjórn í eigu Vestmannaeyjabæjar“, í samræmi við V. kafla hafnalaga nr. 61/2003. Kemur einnig fram í reglugerðinni að Vestmannaeyjabær er eigandi hafnarinnar.

Í V. kafla hafnalaga eru ákvæði um höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. Þar kemur fram í 1. mgr. 13. gr. laganna að höfn samkvæmt kafla þessum skal rekin sem opinbert fyrirtæki með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. Sérstakar hafnarstjórnir, sem kosnar eru af sveitarstjórnum, skulu hafa á hendi stjórn hafna og hafnarsjóða í samræmi við reglugerð skv. 4. gr. Séu eigendur fleiri en einn fer um kosningu samkvæmt reglugerð og stofnsamningi hafnar. Hafnarstjórn ræður hafnarstjóra og ákveður verksvið hans.

Þá kemur einnig fram í 16. gr. laganna að tekjum og eignum hafnar sem rekin er skv. 1. og 2. tölul. 8. gr. má einungis verja í þágu hafnarinnar. Hafnarsjóðir skulu undanþegnir hvers konar sköttum af hafnarmannvirkjum. Eigendur hafnar bera ábyrgð á skuldbindingum hafnarsjóðs.

Eins og áður segir kemur fram í 1. mgr. 13. gr. hafnalaga að hafnarstjórn ræður hafnarstjóra og ákveður verksvið hans þegar um er að ræða höfn með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags, eins og á við um varastefnda Vestmannaeyjahöfn. Þá kemur fram í 1. mgr. 4. gr. hafnarreglugerðar Vestmannaeyjahafnar að hafnarstjórn skipar hafnarstjóra.

Þannig er ljóst að hafnarstjórn varastefnda Vestmannaeyjahafnar fer með það vald að ráða eða skipa hafnarstjóra og ber bæði veg og vanda af því. Breytir engu þó að aðalstefndi Vestmannaeyjabær sé eigandi hafnarinnar, en fram kemur í 16. gr. hafnalaga að eigandi hafnar ber hins vegar ábyrgð á skuldbindingum hafnarsjóðs. Þá kemur fram í 16. gr. hafnalaga að tekjum og eignum hafnar sem rekin eins og Vestmannaeyjahöfn má einungis verja í þágu hafnarinnar. Í málinu er óumdeilt að framkvæmda- og hafnarráð fer með vald hafnarstjórnar í Vestmannaeyjum.

Komi til bótaskyldu vegna ráðningar í starf hafnarstjóra er það þannig varastefndi Vestmannaeyjahöfn sem ber bótaskylduna þó svo að aðalstefndi Vestmannaeyjabær beri ábyrgð á skuldbindingum hafnarsjóðs, sbr. 16. gr. hafnalaga. Aðalstefndi Vestmannaeyjabær fer ekki með það vald að ráða hafnarstjóra.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að ráðning í starf hafnarstjóra hafi verið ólögmæt og hafi undirbúningur og ákvarðanataka ekki verið samkvæmt lögum.

Um þetta vísar stefnandi í fyrsta lagi til þess að ekki verði séð að framkvæmda-og hafnarráð hafi átt frumkvæði að ráðningu hafnarstjóra. Að mati dómsins breytir engu að hugmyndin að ráða sérstaklega í starf hafnarstjóra hafi ekki komið frá framkvæmda-og hafnarráði. Hugmyndin kemur fram í minnisblaði starfshóps á vegum framkvæmda-og hafnarráðs. Í starfshópnum voru meðlimir ráðsins. Liggur fyrir að framkvæmda- og hafnarráð samþykkti minnisblaðið.

Fram hefur komið í málinu að það var aðalstefndi Vestmannaeyjabær sem auglýsti starf hafnarstjórans, en ekki varastefndi Vetmannaeyjahöfn. Efni auglýsingarinnar var ekki ákveðið af framkvæmda- og hafnarráði heldur virðist efni auglýsingarinnar fyrst og fremst hafa verið ákveðið af Z, framkvæmdastjóra stjórnsýslu og fjármálasviðs aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar. Fyrir liggur að þær hæfniskröfur sem gerðar eru í auglýsingunni eru ekki að öllu leyti þær sömu og lýst var í áður greindu minnisblaði, sem framkvæmda- og hafnarráð hafði samþykkt. Þrátt fyrir það var auglýsingin ekki borin undir framkvæmda- og hafnarráð, sem hefði verið rétt að gera þar sem ráðið er sá aðili sem ræður hafnarstjóra og ber að móta þær hæfniskröfur sem gerðar eru.

Fram hefur komið að leitaðvartil Hagvangs um aðstoð við ráðningarferlið. Þrátt fyrir að framkvæmda- og hafnarráð fari með það vald og verkefni að ráða hafnarstjóra þá liggur samt fyrir að það var enginn á vegum ráðsins sem leitaði eftir aðstoð Hagvangs og liggur ekkert fyrir um hvort framkvæmda- og hafnarráð vissi um þá ráðstöfun eða var henni samþykkt. Þvert á móti var það Z sem hafði samband við Hagvang og óskaði eftir liðsinni fyrirtækisins við ráðninguna.

Fram hefur komið að tekin voru viðtöl við umsækjendur. Fyrst við alla og svo aftur við þá tvo sem hæfastir þóttu eftir fyrri viðtölin. Þrátt fyrir að framkvæmda- og hafnarráð hafi það verkefni að ráða hafnarstjóra þá virðist sem ráðið hafi ekki komið að umræddum viðtölum. Þá liggur heldur ekki fyrir að framkvæmda- og hafnarráð hafi haft aðgang að umsóknum og þeim gögnum sem lágu fyrir við mat á umsækjendum. Frá því að starf hafnarstjóra var auglýst 2. febrúar 2021 var enginn fundur haldinn í framkvæmda- og hafnarráði allt þar til 16. mars 2021. Þann dag var haldinn fundur í ráðinu og var Y starfsmaður Hagvangs á fundinum í gegnum fjarfundarbúnað. Þar kynnti hún greinargerð Hagvangs vegna umsókna um starf hafnarstjóra og fór yfir niðurstöður fyrirtækisins umhver væri hæfasti umsækjandinn. Ákvað meirihluti ráðsins að svo búnu að G yrði ráðin en ekki stefnandi. Verður ekki séð af fundargerð að neinar umræður hafi átt sér stað áður en ákvörðun var tekin. Þegar ákvörðunin var tekin hafði framkvæmda-og hafnarráð ekki fengið gögn sem lágu til grundvallar ákvörðuninni og ekki komið að viðtölum við umsækjendur. Liggur heldur ekki fyrir að í fundarboði hafi komið fram að á dagskrá væri að taka ákvörðun um ráðningu hafnarstjóra.

Þá liggur fyrir að við mat Hagvangs var stuðst við nokkra matsþætti, en þeim var gefið mismunandi vægi eins og áður er lýst. Að miklu leyti eru matsþættirnir í samræmi við auglýsinguna og minnisblaðið frá 18. febrúar 2021, en þó ekki alveg. Hins vegar liggur fyrir að það mismunandi vægi sem matsþáttunum var gefið var ekki ákveðið af framkvæmda- og hafnarráði. Þannig kom t. d. fram við aðalmeðferð hjá vitninu Q, að á fundinum 16. mars 2021 hafi hann spurt um mismunandi vægi matsþátta, en engin svör fengið um það, en vitnið var í framkvæmda- og hafnarráði á þessum tíma. Rík ástæða var til að mismunandi vægi matsþátta væri að minnsta kosti borið undir framkvæmda-og hafnar ráðs em veitingavaldshafa, enda liggur fyrir að mismunandi vægi matsþátta réði úrslitum við ráðninguna. Auk þess höfðu matsþættir afar mismunandi vægi eins og áður segir og var óhjákvæmilegt að ráðið hefði a. m. k skoðun á því hvort rétt væri t. d. að ljá háskólamenntun 25% vægi á móti 5% vægi sem gefið var reynslu og þekkingu af umhverfi sjávarútvegs. Ekki verður hins vegar séð að ráðið hafi svo mikið sem vitað um mismunandi vægi matsþáttanna, sem er í algeru ósamræmi við hlutverk og skyldur ráðsins sem veitingarvaldshafa.

Almennt er viðurkennt að þegar ráðið er í opinber störf þá er veitingavaldshafa frjálst að njóta aðstoðar utanaðkomandi sérfræðinga, svo sem mannauðsfyrirtækja á borð við Hagvang. Það breytir hins vegar ekki því að stjórnvaldið ber sjálft rannsóknarskylduna sem á því hvílir sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og ber að sjá til þess að mál sé nægilega upplýst. Í þessu felst jafnframt að stjórnvaldinu ber sjálfu að vera upplýst og ber stjórnvaldið sjálft ábyrgð á vinnslu málsins, þrátt fyrir að njóta utanaðkomandi aðstoðar. Í þessu felst jafnframt að stjórnvaldið sjálft þarf að hafa aðgang að gögnum málsins og þekkja þau.

Engu skiptir hvort gerðar voru athugasemdir við þetta ferli eða ekki. Það er lögbundið hlutverk hafnarstjórnar að ráða í starf hafnarstjóra. Undan þeim skyldum sem því fylgja verður ekki vikist, hvort sem gerðar eru athugasemdir eða ekki.

Stefnandi byggir á því að gerðar hafi verið óforsvaranlegar hæfniskröfur og það hafi leitt til ráðningar G, en með þessu hafi verið brotið gegn meginreglunni um að ávallt skuli leitast við að ráða hæfasta umsækjandann.

Óumdeilt er að stjórnvaldi er játað visst svigrúm þegar ráðið er í opinber störf og hefur veitingavaldshafinn allfrjálsar hendur um það hvaða hæfniskröfur verði gerðar til umsækjanda, að teknu tilliti til þess starfs sem um ræðir hverju sinni. Það er álit dómsins að í sjálfu sér geti vel verið eðlilegt að áskilja háskólamenntun, sem nýtist í starfi hafnarstjóra, eða a. m. k. sé slík menntun æskileg. Þetta verður stjórnvaldið hins vegar sjálft að ákveða, enda fer það með veitingavaldið. Stjórnvaldið getur ekki framselt ákvörðunarvald um þetta til ráðgjafarfyrirtækis eða annars, enda ber stjórnvaldið sjálft þá skyldu að leitast við að ráða hæfasta umsækjandann. Enn síður getur stjórnvaldið framselt eða komið sér undan því að ákveða sjálft hvert vægi slík hæfniskrafa hefur andspænis öðrum hæfniskröfum.

Stefnandi telur að krafa um háskólamenntun hafi verið gerð til málamynda, í því skyni að draga úr möguleikum hans á að fá stöðuna. Að mati dómsins hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á þetta. Breytir í því efni engu að víða sé ekki krafist háskólamenntunar vegna starfs hafnarstjóra.

Stefnandi kveður að vægi menntunar í hæfnismatinu, þ. e. 25%, sé óeðlilega mikið og óforsvaranlegt. Að sama skapi hafi vægi kröfunnar um þekkingu og reynslu á umhverfi sjávarútvegs, þ. e. 5%, verið óeðlilega lítið. Um þetta er það að segja að um þetta hefur stjórnvaldið sjálft mat og ákvörðunarvald og hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á að þarna sé óeðlilega mikill munur á vægi. Hins vegar verður illa séð að mati dómsins hvernig háskólamenntun þess umsækjanda sem fékk starfið nýtist sérstaklega í því. Hafa stefndu ekki fært sérstök rök að því.

Fyrir liggur að sú sem fékk starfið hefur háskólamenntun á sviði grunnskólakennarafræða og hefur stefndi hvorki gert líklegt, né sýnt fram á, að sú menntun nýtist sérstaklega í starfi hafnarstjóra. Þá kemur fram í ferilskrá hennar, sem fylgdi umsókn hennar, að hún sé í meistaranámi við Háskólann á Bifröst og hafi lokið einum áfanga og sé í öðrum áfanga þegar ferilskráin er rituð. Stefnandi hefur ekki háskólamenntun. Hann hefur hins vegar afar mikla og langa reynslu og þekkingu af umhverfi sjávarútvegs, en þar hefur sú sem ráðin var afar takmarkaða reynslu. Auk þess hefur hann vélavarðarréttindi, og ótakmörkuð réttindi á öll skip og hafði að verulegu leyti sinnt starfi hafnarstjóra árum saman, án þess að fundið hafi verið að störfum hans. Þ egar vegið er saman, annars vegar reynsla og þekking af sjávarútvegi og hins vegar menntun beggja umsækjenda verður ekki betur séð en að þá sé menntun og reynsla stefnanda ekki réttilega metin gagnvart menntun og reynslu þess umsækjanda sem ráðinn var. Í þeim rökstuðningi sem að framan greinir og sem kom frá aðalstefnda Vestmannaeyjabæ, er hvergi vikið að þessu með því að bera saman annars vegar menntun og reynslu stefnanda og hins vegar menntun og reynslu þess umsækjanda sem ráðinn var. Að mati dómsins hefur stefndu ekki tekist að sýna fram á að leitast hafi verið við að ráða hæfasta umsækjanda nn.

Stefnandi byggir á því að andmælaréttur hans hafi ekki verið virtur, enda hafi greinargerð Hagvangs ekki verið borin undir hann, eða honum gefist færi á að koma á framfæri andmælum og athugasemdum við hana. Þessu til svars benda stefndu á að ekki hafi verið þörf á því þar sem annars vegar hafi einungis verið lýst staðreyndum í greinargerðinni og hins vegar hafi verið um að ræða atriði sem hafi komið frá stefnanda sjálfum og því engin þörf á að bera þau undir hann. Á þetta verður ekki fallist. Af gögnum málsins er ljóst að greinargerð Hagvangs var afar veigamikil við ráðninguna. Í rauninni fór ekki fram nein athugun eða rannsókn á hæfi umsækjenda af hálfu varastefnda Vestmannaeyjahafnar, heldur var sú vinna alfarið sett í hendurnar á Hagvangi og niðurstaða Hagvangs látin ráða. Þetta kom t. d. skýrt fram í framburði D við aðalmeðferð, en hann átti sæti í framkvæmda- og hafnarráði, en hann lýsti því að á fundi ráðsins 16. mars 2021 hann hafi bara ákveðið „að fylgja ferlinu“ og styðja þann umsækjanda sem skoraði hæst, en þar getur ekki verið vísað til neins annars en greinargerðar Hagvangs. Í greinargerð Hagvangs kemur fram samanburður á stefnanda og þeim sem ráðinn var. Í þeim samanburði fær stefnandi færri stig en sá sem ráðinn var. Að mati dómsins bar að kynna niðurstöður Hagvangs fyrir stefnanda, annað hvort sem drög eða sem fullmótaða greinargerð, áður en ákvörðun um ráðninguna var tekin á grundvelli greinargerðarinnar.

Í gögnum málsins lá ekki fyrir afstaða stefnanda gagnvart samanburði á honum og þeim sem sem ráðin var. Hafa engin haldbær rök verið færð fyrir því að augljóslega hafi verið ó þarft að veita stefnanda andmælarétt vegna greinargerðar Hagvangs sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga.

Stefnandi byggir á því að starfsmenn aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar hafi verð vanhæfir til að taka þátt í afgreiðslu málsins vegna náinna tengsla G, sem ráðin var, við Í-kvk-þf R-kvk-þf bæjarstjóra Vestmannaeyja. Á þetta verður ekki fallist. Í fyrsta lagi hefur stefnandi ekki rennt neinum stoðum undir það að tengsl G og Í-kvk-ef séu umfram það sem vænta má í minni bæjarfélögum og liggur ekkert fyrir um að tengslin séu þannig að valdið geti vanhæfi. Í öðru lagi var það ekki á valdi starfsmanna aðalstefnda eða starfsmanna hans að ráða í stöðuna, en það vald lá hjá hafnarstjórn varastefnda Vestmannaeyjahöfn eins og áður segir og liggur ekkert fyrir sem valdið geti vanhæfi nefndarmanna í hafnarstjórn gagnvart ráðningu G.

Stefnandi byggir á því að málsmeðferðin hafi ekki verið í samræmi við lög og að í ákvörðuninni, sem hann telur hafa verið ólögmæta, hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru hans og persónu í skilningi b liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með ákvörðuninni hafi verið vegið að starfsheiðri hans, orðspori, hæfni og reynslu. Hann vísar jafnframt til þess að hann hafi þurft að þola mikinn yfirgang í störfum sínum fyrir stefnda Vestmannaeyjahöfn, en þetta rekur hann meira og minna allt saman til bæjarstjórans Í-kvk-ef R-kvk-ef.

Að mati dómsins hefur stefnanda ekki lánast nein sönnun þess að hann hafi almennt þurft að þola yfirgang og ósanngjarna framkomu af hálfu bæjarstjórans eða starfsmanna bæjarins. Í þessu efni er óhjákvæmilegt að líta til þess að stefnandi kvartaði undan einelti og fór fram í því könnun af hálfu mannauðsfyrirtækisins Attentus. Ekki liggur annað fyrir en að stefnandi hafi verið sáttur við að það fyrirtæki myndi kanna ásakanir stefnanda, en samkvæmt niðurstöðum fyrirtækisins var ekki um að ræða einelti.

Á hinn bóginn hefur verið komist að því hér að ofan að málsmeðferð varastefnda Vestmannaeyjahafnar, nánar tiltekið hafnarstjórnar varastefnda, varðandi ráðningu í starf hafnarstjóra, hafi verið ámælisverð og ekki lögum samkvæmt. Þannig sinnti hafnarstjórn varast efnda Vestmannaeyjahafnar ekki rannsóknarskyldu sinni eins og henni bar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá var þess ekki gætt af hálfu varastefnda Vestmannaeyjahafnar að virða andmælarétt stefnanda áður en tekin var ákvörðun um ráðningu í stöðu hafnarstjóra, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga. Enn fremur verður ekki séð að stefndu hafi sýnt fram á að leitast hafi verið við að ráða hæfasta umsækjandann.

Í sjálfu sér liggur ekkert fyrir um að ásetningur varastefnda hafi staðið til ólögmætrar meingerðar gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda. Allt að einu stendur eftir að varastefndi fór ekki að lögum við ráðningu í starf hafnarstjóra. Fyrir liggur að stefnandi fékk ekki starfið, þrátt fyrir áralangan starfsferil við höfnina, þar sem hann gegndi að hluta til starfi hafnarstjóra í reynd. Þ ykir ljóst að sú málsmeðferð sem varastefndi viðhafði við ráðningarferlið dró úr mjög raunhæfum möguleikum stefnanda á að verða ráðinn í starfið. Þ á mátti varastefnda vera ljóst að þessi málsmeðferð og sú niðurstaða sem af henni leiddi, gæti að ófyrirsynju bitnað á orðspori stefnanda og orðið honum þannig að meini.

Að þessu virtu verður að líta svo á að fullnægt sé skilyrðum b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga til að dæma stefnanda miskabætur úr hendi varastefnda Vestmannaeyjahafnar. Ekki verður hins vegar fallist á bótaskyldu aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar, enda fór hann ekki með ráðningarvald í starf hafnarstjóra.

Miskabótakrafa stefnanda er að fjárhæð kr. 3.000.000. Fjárhæðin er ekki sérstaklega rökstudd í stefnu, en þar er hins vegar lýst því að stefnandi hafi þurft að þola mikinn yfirgang í störfum sínum fyrir varastefnda Vestmannaeyjahöfn, eins og áður er rakið. Á þetta hefur hins vegar ekki verið fallist og ekki um að ræða neina meingerð gagnvart stefnanda nema þá sem felst í málsmeðferð varastefnda vegna umsóknar stefnanda um starf hafnarstjóra eins og áður er lýst. Að þessu virtu þykja miskabætur til hans hæfilega ákveðnar kr. 600.000. Stefnandi krefst þess að bæturnar beri vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 nr. frá 17. mars 2021 til 7. júlí 2021, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Það var með bréfi, dags. 7. júní 2021, sem stefnandi krafði aðalstefnda Vestmannaeyjabæ um bætur vegna ráðningarferlisins. Var kröfunni aðeins beint að aðalstefnda Vestmannaeyjabæ en ekki sérstaklega að varastefnda Vestmannaeyjahöfn. Krafan var þá um kr. 15.406.734 vegna launa sem stefnandi taldi sig hafa orðið af, auk miskabóta kr. 1.000.000. Krafan var þannig allt önnur þá en þær kröfur sem hafðar eru uppi í máli þessu. Þykir af þeim sökum rétt að bæturnar beri vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laganr. 38/2001 frá höfðun máls þessa 8. nóvember 2021, en dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laganna frá 8. desember 2021 til greiðsludags.

Rétt er að málskostnaður falli niður milli stefnanda og aðalstefnda Vestmannaeyjabæjar, en að varastefndi, Vestmannaeyjahöfn, greiði stefnanda málskostnað kr. 3.606.920.

S-kk-nf G. G-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Aðalstefndi, Vestmannaeyjabær, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður milli stefnanda og aðalstefnda, Vestmannaeyjabæjar, fellur niður.

Varastefndi, Vestmannaeyjahöfn, greiði stefnanda kr. 600.000 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 8. nóvember 2021 til 8. desember 2021, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Varastefndi, Vestmannaeyjahöfn, greiði stefnanda kr. 3.606.920 í málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf