E-175/2011

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð miðvikudaginn 27. júní, er höfðað 6. október 2011 af K-kk-þgf H. S. E-x-x, kt. 000000-0000, Stallatúni 6, Akureyri, á hendur Búseta á Norðurlandi húsnæðissamvinnufélagi svf., kt. 000000-00009, Skipagötu 14, Akureyri og til réttargæzlu Tryggingamiðstöðinni, kt. 000000-0000, Síðumúla 24, Reykjavík. Fyrir hönd stefnda er stefnt B-kk-þgf S-kk-þgf fyrirsvarsmanni, kt. 000000-0000, Krókeyrarnöf 2, Akureyri, en fyrir hönd réttargæzlustefnda er stefnt E-kvk-þgf B-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Kjarrvegi 6, Reykjavík, stjórnarformanni.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda Búseta á Norðurlandi húsnæðissamvinnufélags vegna líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir í slysi við Stallatún 6, Akureyri, hinn 19. desember 2008. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi. Stefndi krefst aðallega sýknu en málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda. Til vara krefst stefndi að sök verði skipt en málskostnaður felldur niður.

Málavextir

Stefnandi kveðst hafa átt heima í Stallatúni 6 á Akureyri frá ágústmánuði 2004 en allan þann tíma hefur fasteignin verið í eigu stefnda. Óumdeilt er í málinu að á þeim tíma sem máli skiptir hér, hinn 19. desember 2008, hafi gangstétt fyrir framan húsið verið með töluverðum halla niður að bifreiðastæði fyrir framan húsið. Gangstéttin er innan lóðarmarka fasteignarinnar og í afstöðumynd arkitekts af lóðinni nefnd gönguleið á lóð.

Hinn 19. desember 2008 var í gildi fasteignatrygging eignarinnar hjá réttargæzlustefnda.

Lýsir stefnandi málavöxtum svo í stefnu, að klukkan 11:30 þennan dag hafi hann gengið frá heimili sínu til vinnu og haldið á hljóðfærum í fanginu. Hann hafi lent á hálkubletti á gangstéttinni og skrikað fótur, dottið á bakið og borið fyrir sig vinstri hönd. Eftir þetta hafi hann þegar leitað á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og þar verið greindur með brot á vinstri úlnlið.

Stefndi mótmælir sem ósönnuðu að slys stefnanda hafi orðið á þeim stað og þannig sem stefnandi lýsir.

Samkvæmt vottorði J-kk-ef P-kk-ef Ó-kk-ef læknis á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins, dagsettu 12. febrúar 2009, leitaði stefnandi til slysadeildar hinn 19. desember 2008. Er í vottorðinu haft eftir stefnanda að hann hafi „verið á gangi með fangið fullt af mögnurum og hljóðfærum á leið út í bíl til vinnu sinnar þegar honum skrikaði fótur á svelli þannig að hann datt af baki [svo] kylliflatur og kom mikið átak á vinstri hlið og vinstri hönd.“ Segir svo að við skoðun hafi verið „lítil sem engin hreyfigeta í vinstri hendinni vegna sársauka og það voru mikil eymsli yfir fjærhluta ölnar (ulna) og örlítil bólga þar yfir. Einnig var hann bankaumur yfir neðstu brjósthryggjartindum og efstu lendhryggjartindum. Ennfremur aumur vinstra megin við hryggsúlu yfir vöðvum. Lítil sem engin snúningsgeta í hrygg en gat beygt hrygg að fullu. Rtg.myndir af baki sýndu enga brotáverka eða liðskrið en rtg.mynd af vinstri úlnlið sýndi brot á fjærhluta sveifar (radius) sem nær inn í liðinn milli sveifar og úlnliðsbeina (radiocarpal lið), Einnig er fjærsti hluti ölnarbeins (prcessus styloideus ulnae) sleginn af.“ Læknirinn sem ritar undir vottorðið tekur fram að hann hafi unnið það upp úr gögnum slysadeildar en sjálfur hafi hann ekki sinnt stefnanda. Í öðru vottorði sama læknis, dagsettu 20. október 2009, segir að stefnandi hafi losnað við gips hinn 23. janúar 2009 og verið eftir það í sjúkraþjálfun. [...]

G-kk-nf B-kk-nf, sérfræðingur í endurhæfingarlækningum og mati á líkamstjóni, gerði örorkumat á stefnanda. Matið er dagsett 30. desember 2009 og eru niðurstöður þess þær, að tímabært sé að leggja mat á varanlegt heilsutjón stefnanda vegna slyssins, tímabundin læknisfræðileg örorka teljist hæfilega metin 100% frá 19. desember 2008 til 19. janúar 2009 og 50% frá 20. janúar 2009 til 1. apríl 2009. Varanleg læknisfræðileg örorka hans sé hæfilega metin 10%.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst byggja málshöfðun sína aðallega á því að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á því slysi sem hann hafi orðið fyrir hinn 19. desember 2008, og sé það samkvæmt óskráðum meginreglum skaðabótaréttarins, einkum sakarreglunni og reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum sem starfsmenn valdi öðrum í starfi sínu. Krafa stefnanda sé á því byggð að stefnda beri að bæta stefnanda það tjón sem hann hafi orðið fyrir í slysinu, samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi hafi á slysdegi haft frjálsa ábyrgðartryggingu hjá réttargæzlustefnda og sé því firma því stefnt til réttargæzlu, sbr. 21. gr. laga nr. 91/1991. Einnig sé vísað til 44. gr. laga nr. 30/2004 vegna aðildar réttargæzlustefnda.

Stefnandi segir að málsókn sín sé byggð á ákvæðum laga nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög, einkum 28. gr., ákvæðum fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994, ákvæðum skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sem felld hafi verið úr gildi með lögum nr. 123/2010, ákvæðum laga nr. 153/2006 um gatnagerðargjald, ákvæðum skipulagsreglugerðar nr. 400/1998 og byggingarreglugerðar nr. 441/1998, einkum 10. kafla um umferðarleiðir. Þá sé byggt á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda, en sýnt hafi verið fram á tjón hans og hagsmuni með framlögðum læknisfræðilegum gögnum.

Stefnandi kveðst byggja á því að gangstéttin, sem hann hafi dottið á, hafi verið á ábyrgð stefnda. Stefndi hafi verið eigandi fasteignarinnar Stallatúns 6 og hafi verið frá 1. febrúar 2004. Í afstöðumynd arkitekts af lóðinni sé gangstéttin skilgreind sem gönguleið á lóð og hafni stefnandi því alfarið að gangstéttin hafi verið á ábyrgð Akureyrarbæjar eða verið kvöð á lóðarleiguhafa. Stefnandi kveðst byggja á því að gangstéttin hafi verið innan lóðarmarka fasteignarinnar Stallatúns 6 en jafnframt utan séreignarhluta íbúðar stefnanda. Hverri íbúð fylgi tvö bifreiðastæði á sameiginlegu bifreiðastæði fyrir framan hús. Jafnframt sé ljóst af lýsingu íbúðarinnar í eignaskiptayfirlýsingu að gangstéttin eða gönguleiðin hafi ekki verið innan séreignar íbúðarinnar. Byggi stefnandi þannig á því að gangstéttin hafi verið sameign.

Stefnandi segir að í 4. gr. búsetusamnings sé kveðið á um greiðslu búsetugjalds til stefnda en í því felist meðal annars greiðsla vegna viðhalds og viðhaldssjóða og tryggingariðgjöld. Þá segi að með viðhaldssjóðum skuli standa straum af lágmarksviðhaldi fasteignar og sameignar sem félagið annist. Í 6. gr. samningsins segi að stefndi beri ábyrgð á rekstri og viðhaldi sameignarinnar. Í 22. gr. laga nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög segi að úr hússjóði búsetufélags skuli greiddur kostnaður vegna viðhalds bílastæða, lóðar og innra byrðis hússins ásamt öðru sem tengist sameiginlegum rekstri og umhirðu. Til innra byrðis hússins teljist allt húsrými innan húss, þó ekki íbúðirnar, sem allir búseturétthafar eða sumir í tilteknu húsi hafi aðgang að eða afnot af. Þá sé vísað til laga um fjöleignarhús nr. 26/1994, einkum 4. til 9. gr. um hugtökin séreign og sameign og 45. gr. um sameiginlegan kostnað. Þá sé um bótaábyrgð jafnframt vísað til 52. gr. laganna þar sem kveðið sé á um bótaábyrgð húsfélags þegar tjón stafi af vanrækslu á viðhaldi sameignar og mistökum við meðferð sameignar og viðhald hennar, og 53. gr. um tryggingar vegna ábyrgðar skv. 52. gr. laganna. Stefndi hafi haft í gildi tryggingu fasteignareiganda hjá réttargæzlustefnda en ætla megi samkvæmt framanröktu að iðgjöld hafi verið greidd með búsetugjaldi. Ljóst sé því að viðhald sameignar hafi verið á ábyrgð stefnda.

Stefnandi kveðst byggja á því að í eðlilegu viðhaldi felist reglulegt eftirlit með því hvort gangstéttir eða gönguleiðir þarfnist t.d. viðgerða, úrbóta eða hálkuvarna. Um þetta vísi stefnandi einnig til tölvubréfaskipta Sjóvár og Akureyrarbæjar, en þar komi fram sú afstaða Akureyrarbæjar að gangstéttin sé innan lóðar og á ábyrgð eiganda fasteignarinnar. Þá komi fram að lóðarhafa beri að viðhalda og reka gangstéttir innan lóða eins og bænum beri að gera við þær gangstéttir sem honum heyri til, sbr. ákvæði laga nr. 153/2006 um gatnagerðargjald þar sem í 10. gr. segi, um gangstéttir sem séu á ábyrgð sveitarfélaga, að sveitarstjórn skuli verja gatnagerðargjaldi til gatnagerðar í sveitarfélagi og til viðhalds gatna og annarra götumannvirkja.

Stefnandi segir að í lóðarleigusamningi um Stallatún 6 komi fram sú kvöð að lóðarleiguhafi sé skyldugur til að hafa bifreiðastæði innan lóðarmarka. Hafi réttargæzlustefndi byggt á því að umrædd gönguleið eða gangstétt, þar sem stefnandi hafi fallið, hafi verið kvöð á lóðarleiguhafa. Því kveðst stefnandi alfarið hafna. Fram komi í eignarskiptayfirlýsingu Stallatúns 6, sem birzt hafi í B-deild Stjórnartíðinda, að kvaðir um almennar gönguleiðir innan lóða falli brott. Stefnandi kveðst byggja á því að ljóst sé af öllu þessu að stefndi hafi borið ábyrgð á gönguleiðinni og viðhaldi hennar.

Stefnandi kveðst byggja á því að slysið megi rekja til vanbúnaðar og óforsvaranlegra aðstæðna en einnig ófullnægjandi viðbragða starfsmanna stefnda við slysahættu. Stefnandi kveðst vísa til 10. kafla byggingarreglugerðar nr. 441/1998 en markmið ákvæða þess kafla sé að tryggja góðar og öruggar umferðarleiðir. Í 2. mgr. 199. gr. reglugerðarinnar segi að umferðarleiðir skuli vera þannig gerðar að þær séu greiðfærar þeirri umferð og þeim flutningum sem um þær eigi að fara. Þá komi fram 1. og 3. mgr. 199. gr. að hæðarmismun skuli jafna út á þægilegan og öruggan hátt og hafa skuli trausta handlista með góðu gripi meðfram stigum og skábrautum. Í 200.2 gr. segi að hæðarmun á göngum, allt að 0,35 metrum, skuli jafna með skábraut. Leyfilegur halli á skábrautum fari eftir aðstæðum að mati byggingarnefndar en megi þó ekki vera meiri en einn á móti sex eða 10 gráður, sbr. 203.3 gr. reglugerðarinnar. Kveðst stefnandi byggja á því að halli gangstéttarinnar hafi verið slíkur að "sjónarmið um ráðstafanir vegna skábrauta hafi „jafnvel átt við“, en halli gangstéttar hafi miðað við teikningar og fyrirliggjandi myndir líklega verið nálægt því sem átt hafi við um hámarkshalla skábrauta. Ekki sé beinlínis kveðið á um halla gangstétta í reglugerðinni enda megi ætla að gert sé ráð fyrir að þær séu almennt hallalausar. Þó megi benda á 107.17 gr. þar sem segi um samkomuhús að halli á göngum megi ekki vera meiri en einn á móti tíu, en einnig gr. 202.1 til 202.4 um halla á tröppum, stigum og stigahúsum. Í 202.14 gr. komi fram að handrið skuli að jafnaði vera báðum megin á útidyratröppum, kjallaratröppum og öðrum tröppum í aðkomuleiðum að húsum, að jafnaði ekki lægri en 90 cm á hæð. Vísað sé til 133.3 gr. reglugerðarinnar en þar sé kveðið á um að þannig skuli ganga frá yfirborði gólfs að ekki sé slysahætta vegna hálku en jafnframt til 199.4 gr. þar sem segi að eftir því sem við verði komið skuli setja upphitun í umferðarstétt næst aðalinngangi.

Stefnandi segir ljóst að slys sitt megi rekja til saknæms athafnaleysis stefnda og starfsmanna hans. Hafi hið saknæma athafnaleysi falizt í því að vanrækja að bæta úr annmörkum á umræddri gönguleið sem hafi verið með miklum og varasömum halla. Stefnandi kveðst byggja á því að halli hennar hafi verið slíkur að jafna hafi mátt til skábrautar. Hafi þar safnazt klaki og jafnvel klakabunkar og gönguleiðin verið sem rennibraut í slíkum aðstæðum. Hafi hallinn verið mun meiri en forsvaranlegt hafi verið og slíkur að miðað við ákvæði byggingarreglugerðar hafi verið nauðsynlegt að hafa handlista eða handrið við gönguleið frá húsi að bifreiðastæði. Hallinn hafi ekki verið í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar eða laga, reglugerða og reglna að öðru leyti.

Stefnandi segir að á slysdegi hafi stefndi verið eigandi fasteignarinnar til fimm ára og vegna athugasemda íbúa verið lengi kunnugt um varasaman halla gangstéttarinnar. Stefnandi kveðst byggja á því að stefnda hafi borið að tryggja með hvaða ráðstöfunum sem væri, miklu fyrr en gert hafi verið, að slysahættu af gangstéttinni yrði afstýrt. Hafi það verið afar brýnt vegna þess hve hál gangstéttin hafi getað orðið á þeim árstíma sem slysið hafi orðið. Segir stefnandi að slíkar ráðstafanir hafi getað falið í sér lagfæringu á stéttinni í þá veru sem nú sé, en að öðrum kosti hálkuvarnir, svo sem hitalögn eða salt og sand, eða handrið.

Stefnandi kveðst byggja á því að ríkar kröfur séu gerðar til þeirrar athafnaskyldu fasteignareiganda að gera allar nauðsynlegar og viðeigandi ráðstafanir er hindrað geti hálkuslys, þegar um sé að ræða almenna gönguleið frá húsi að bifreiðastæði. Þá séu ríkar skyldur á fasteignareigendum að sinna viðhaldi eða lagfæringum sem nauðsynlegar séu til að draga úr slysahættu.

Stefnandi segir að ekki hafi verið um aðra gönguleið að ræða í þetta sinn og sé þetta umferðarstétt næst aðalinngangi hússins, sbr. 199.4 gr. byggingarreglugerðar.

Stefnandi kveðst byggja á því að framanritað, einkum vitneskja stefnda um slysahættu vegna athugasemda íbúa, og sá mikli halli sem verið hafi fyrir hendi, leiði til strangs sakarmats. Hafi sérstaklega rík skylda hvílt á stefnda að gera ráðstafanir mun fyrr og hefðu þær getað komið í veg fyrir slys stefnanda. Þá kveðst stefnandi byggja á því að stefndi geti ekki firrt sig ábyrgð með því að vísa á byggingaraðila hússins, enda hafi ítrekar athugasemdir borizt stefnda vegna gangstéttarinnar þegar slysið hafi orðið, og stefndi átt fasteignina lengi.

Stefnandi kveðst byggja á því að líta verði til þeirra lagfæringa sem framkvæmdar hafi verið á gangstéttinni eftir slysið, á síðari hluta ársins 2009, og hafi áhrif á sakarmat í málinu. Hafi augljóslega verið mat stefnda að gera þyrfti úrbætur á gangstéttinni og þær verið framkvæmdar þannig að ekki stafaði sú hætta af stéttinni sem verið hafi þegar slysið hafi orðið.

Stefnandi segir réttargæzlustefnda hafa, til stuðnings höfnunar sinnar á bótaskyldu, bent á að stefnandi hafi átt heima í Stallatúni 6 frá 1. ágúst 2004 og því átt að vera þaulkunnugur aðstæðum í og við húsið. Stefnandi kveðst telja að vegna vitneskju sinnar um varasamar aðstæður hafi hann farið eins varlega og hægt hafi verið. Þá kveðst hann ítreka að ekki hafi verið um aðra gönguleið að ræða úr íbúðinni út á bifreiðastæðið. Hafi stefnandi og aðrir ítrekað vakið athygli á slysahættunni. Kveðst stefnandi byggja á því að slysahættan hafi verið slík að ekki hafi verið hægt að komast hjá slysi, þrátt fyrir eðlilega varkárni, við þær aðstæður sem skapazt hafi. Stefnandi beri því enga eigin sök á slysinu.

Stefnandi segir ljóst að slysið verði ekki rakið til óhappatilviljunar enda séu skilyrði skaðabótaréttar í þeim efnum ekki uppfyllt. Séu þau meðal annars að tjón megi ekki rekja til gáleysislegrar háttsemi eða annarrar sem uppfylli huglæg og hlutlæg skilyrði sakarreglunnar, eða háttsemi sem falli undir víðtækari ábyrgðarreglur. Ástæða slyssins sé halli gangstéttarinnar og skortur á ráðstöfunum, svo sem handriði eða hálkuvörnum, sem hafi skapað stórhættulegar aðstæður að vetrarlagi þegar búast hafi mátt við frosti.

Stefnandi kveðst byggja á því að skýr orsakatengsl séu milli þess halla sem verið hafi á gangstéttinni, saknæms athafnaleysis stefnda og þess slyss sem hann hafi orðið fyrir, áverka og afleiðinga þeirra. Með fullnægjandi frágangi gangstéttarinnar hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjón hans. Megi meta þetta stefnda til sakar.

Stefnandi kveðst starfa sem gítarleikari, hljóðupptökumaður og tónlistarkennari, með gítar sem aðalhljóðfæri. Í slysinu hafi hann meðal annars úlnliðsbrotnað. Varanlegar afleiðingar slyssins hafi verið metnar í matsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis. Tímabundin læknisfræðileg örorka hafi verið metin 100% frá slysdegi til 19. janúar 2009 en 50% frá 20. janúar til 1. apríl 2009. Varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda hafi verið metin 10%. Við mat á varanlegri læknisfræðilegri örorku hafi verið lagt til grundvallar í matsgerð að um væri að ræða eftirstöðvar brotáverka; væga hreyfiskerðingu, daglega verki og álagsverki án taugaertingaróþæginda. Þá væri um að ræða eftirstöðvar tognunareinkenna í brjóstbaki, væga samhverfa hreyfiskerðingu án rótarertingaróþæginda, sem að mati læknisins hafi mátt rekja til slyssins. Kveðst stefnandi byggja á því að matsgerðin hafi fullt sönnunargildi um afleiðingar slyssins.

[...]

Stefnandi kveðst vísa til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 vegna heimildar sinnar til höfðunar viðurkenningarmáls. Vegna bótaábyrgðar vísi hann til óskráðra meginreglna íslenzks skaðabótaréttar, einkum almennu sakarreglunnar og meginreglunnar um ábyrgð vinnuveitanda vegna skaðaverka sem rekja megi til skaðabótaskyldrar háttsemi starfsmanna. Stefnandi kveðst byggja á lögum nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög, ákvæðum fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994, ákvæðum skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sbr. nú lög nr. 123/2010, lögum nr. 153/2006 um gatnagerðargjald, skipulagsreglugerð nr. 400/1998 og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Þá vísi hann til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum I. kafla, með síðari breytingum. Vegna aðildar vísi hann til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga sem og III. kafla laga nr. 91/1991 sem og vegna fyrirsvars málsins. Vísað sé til V. kafla laganna vegna varnarþings og 129. og 130. vegna málskostnaðar. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé byggð á lögum nr. 50/1998 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveðst leggja áherzlu á að ósannað sé að atvik það sem til skoðunar sé í málinu hafi orðið á þeim stað eða á þann hátt sem stefnandi haldi fram. Lögregla hafi ekki verið kvödd til og engin vitni verið að atvikinu. Sé það hlutverk stefnanda að sanna að frásögn sín sé rétt en staðhæfingar aðila um atvik máls hafi almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atvik honum í óhag og sé það í samræmi við 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sú sönnun liggi ekki fyrir í málinu og þegar af þeirri ástæðu verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi segir að jafnvel þó svo fari að fallizt yrði á að leggja frásögn stefnanda til grundvallar sé bótaskyldu engu að síður hafnað. Stefnandi byggi kröfur sínar á hendur stefnda á sakarreglunni og reglum um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna, og þurfi að sýna fram á sök hjá stefnda hvað þetta varði. Um slíkt sé ekki að ræða.

Stefndi segir Byggingarfélagið Hyrnu ehf. hafa gert lóðarleigusamning við Akureyrarbæ um lóðina nr. 6 við Stallatún hinn 6. janúar 2004 og hinn 1. febrúar 2004 hafi stefndi gert kaupsamning við Hyrnu ehf. um að félagið byggði fjöleignarhús á lóðinni. Byggingarfélagið hafi reist húsið og gengið frá öðrum mannvirkjum, þar á meðal gangstétt þeirri þar sem meint slys eigi að hafa orðið.

Ekki sé deilt um að töluverður halli hafi verið á gangstéttinni fyrir framan Stallatún 6, eins og byggingaraðilinn hafi skilað henni og hafi stefndi gert athugasemdir við það, við úttekt er hann hafi tekið við byggingunni, og farið fram á lagfæringar sem ekki hafi verið orðið við. Ekki hafi hins vegar verið um það að ræða að opinberir aðilar, svo sem byggingarfulltrúi, hafi gert athugasemdir við gangstéttina, en byggingarfulltrúi hafi tekið verkið út, lögum samkvæmt.

Þá hafi ekki verið sýnt fram á að nokkur opinber fyrirmæli í lögum eða reglugerðum hafi verið brotin varðandi gangstéttina og megi í því sambandi benda á niðurstöður úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum frá 15. september 2009, en þar segi að ekki hafi verið sýnt fram á að frágangi gangstéttarinnar hafi verið ábótavant og hafi bótaskyldu verið hafnað.

Megi því ljóst vera að ekki sé fyrir hendi sök stefnda hvað þessa þætti málsins varði.

Þá sé á því byggt af hálfu stefnanda að stefndi hafi gerzt sekur um óforsvaranlegt viðhald á gangstéttinni og ekki sinnt hálkuvörnum. Viðhaldi hafi hins vegar ekki verið ábótavant og liggi ekki annað fyrir en að ástand gangstéttarinnar hafi verið í lagi. Stéttin hafi hallað og hafi verið reynt að fá þá aðila, sem ábyrgð hafi borið á því, til að bæta úr því og hafi það að mati stefnda verið „fyllilega eðlileg nálgun“. Slysið hafi ekkert með viðhald gangstéttarinnar að gera enda sé í málatilbúnaði stefnanda ekki útskýrt í hverju það hefði átt að felast. Um sé að ræða ósköp venjulega gangstétt, sambærilega við aðrar sem fyrirfinnist í íbúðarhverfum. Hvorki Akureyrarbær, byggingarfulltrúi né aðrir opinberir aðilar sem lögbundið eftirlit hafi með slíkum framkvæmdum, hafi gert athugasemdir við stéttina. Verkið hafi verið tekið út á hefðbundinn hátt og engar athugasemdir gerðar. Ekki liggi því annað fyrir en að frágangur gangstéttarinnar hafi verið í samræmi við það sem almennt gerist, en reglan sé vitaskuld sú að gangstéttir halli yfirleitt í átt að akbraut við aðstæður eins og þarna hafi verið, svo vatn komist burt.

Kveðst stefndi alls ekki fallast á að hálkumyndun sé meiri við þessar aðstæður en við hallandi gangstétt. Hálka myndist þegar yfirborðsvatn frjósi. Geti yfirborðsvatn breytzt í svell algerlega óháð meintum halla og geti hálkublettir sem myndist á hallalausum gangstéttum verið gangandi vegfarendum mun hættulegri en hálka sem myndist í halla eins og verið hafi við Stallatún 6.

Stefndi kveðst minna á að umrædd gönguleið hafi verið opin fyrir úrkomu og því hafi hálkublettir getað orðið til við þær aðstæður sem verið hafi, og því fyllsta ástæða til varkárni.

Stefndi kveðst leggja áherzlu á, að því er varði hálkuvarnir eða meintan skort á þeim, að þótt umrædd gangstétt teljist innan lóðarmarka Stallatúns 6, þá beri hún það ekki með sér og sé vissulega hluti af gönguleiðakerfi Akureyrarbæjar, enda hafi bærinn séð um snjómokstur og hálkuvarnir þegar þörf hafi krafið og unnt verið að koma því við.

Stefndi segir útilokað að fallast á það hafi verið stefnda að sjá um slíkt, enda hafi hann hvorki gert það þarna né annars staðar þar sem byggingar í hans eigu séu, á Akureyri og annars staðar. Algerlega óraunhæft sé að gera slíkar kröfur til aðila eins og stefnda, enda geti hálka myndazt mjög skyndilega á íslenzkum vetri og útilokað fyrir fjarverandi aðila að bregðast við slíku. Standi það augljóslega íbúum viðkomandi húsnæðis nær og kveðst stefndi minna á að vegna hitalagnar í nærstéttum og útitröppum Stallatúns 6 renni bráðnaður snjór frá húsinu og út á gangstéttina, og gæti íbúar eins og stefnandi þess ekki að hreinsa krapa og bráðinn snjó til að koma í veg fyrir það, geti orðið hálka á gangstéttinni.

Stefndi kveðst mótmæla sem óraunhæfum og út í hött vangaveltum sem fram komi í stefnu um að þarna hefði átt að setja upp handrið. Sé ekki gert ráð fyrir slíku á samþykktum teikningum hússins.

Þá kveðst stefndi hafna því algerlega að það, að hann hafi beitt sér fyrir og kostað breytingar á gangstéttinni haustið 2009, þýði að hann hafi viðurkennt skaðabótaskyldu í málinu. Stefndi kveðst hafa beitt sér fyrir því að byggingaraðilinn Hyrna ehf. gerði endurbætur á gangstéttinni, því vissulega hefði hallinn verið í meira lagi, en ekki hafi falizt í því viðurkenning á saknæmum vanbúnaði sem stefndi bæri ábyrgð á. Stefndi hafi einfaldlega gengið fram fyrir skjöldu til þess að leysa málið þegar aðrir, sem það hefði staðið nær, hefðu ekki gert það.

Stefndi segir, að þó ekki yrði fallizt á þau sjónarmið sem reifuð hafi verið, heldur talið að aðstæðum á stéttinni hafi verið ábótavant á ábyrgð stefnda, krefjist hann engu að síður sýknu.

Allir viti að veðurskilyrði séu þannig á Íslandi á vetrum að hálka geti myndazt og allir þeir sem hér búi verði alltaf að vera við henni búnir. Vilji stefndi í því sambandi leggja áherzlu á að það hafi hingað til verið talin gildandi regla í íslenzkum rétti að menn skuli almennt kunna fótum sínum forráð og geti ekki, ef illa fer þar, komið ábyrgðinni yfir á aðra.

Stefndi kveðst styðja varakröfu sína um lækkun fyrst og fremst á því að verði ekki fallizt á sýknukröfuna hljóti stefnandi að minnsta kosti að bera meginhluta tjóns síns vegna eigin sakar. Stefnandi hafi hinn 19. desember 2009 búið í Stallatúni 6 í að minnsta kosti á þriðja ár og hafi því verið þaulkunnugur öllum aðstæðum. Umrætt óhapp hafi orðið í desember þegar alltaf megi búast við hálku. Þá komi fram í gögnum málsins að stefnandi hafi verið með fangið fullt af hljóðfærum og hafi auðvitað verið veruleg óvarkárni, þar sem hann hafi vitað eða mátt vita að hálka kynni að vera á gönguleiðum. Hefði stefnandi getað með eðlilegri aðgæzlu auðveldlega getað komið í veg fyrir slysið. Hann hefði til dæmis sjálfur átt að hafa frumkvæði að því að hreinsa snjóbráð og krap af nærstéttum hússins og koma þannig í veg fyrir að það rynni fram á gangstéttina þar sem meint klakasöfnun hafi orðið og valdið slysi hans, eftir því sem hann segi sjálfur. Kveðst stefndi hér ítreka að stefnandi hafi margoft átt leið þarna um og þekkt allar aðstæður og hefði þar ekkert átt að koma honum á óvart. Sé því ljóst að mikið hafi skort á að stefnandi hafi sýnt hér eðlilega aðgæzlu og sé þar enginn ábyrgur nema hann sjálfur.

Skýrslur fyrir dómi

Stefnandi kvaðst hafa verið með gítar í hægri hönd á leið á útskrift verkmenntaskólans þar sem hann hefði átt að spila. Þá hefði stefnandi verið með hluti í axlartösku en vinstri hönd verið laus. Stefnandi hefði verið á skóm með leðursóla. Hann hefði stigið út á stéttina beint fyrir framan húsið, séð hálku og farið mjög varlega. Engu að síður hefði hann runnið í halla og dottið þannig að hann hefði tvíbrotnað við úlnlið. Úti hefði verið frost en snjór og klaki á stéttinni. Stefnandi hefði verið á leið að bifreið sinni, sem hefði verið lagt beint fyrir framan gangstíginn.

Eftir slysið hefði hann gengið til baka að húsinu og beðið syni sína um að hafa samband við konu stefnanda, sem hefði komið og sókt hann og ekið á slysadeild.

Stefnandi kvaðst hafa átt heima í húsinu frá árinu 2004. Þegar þau hefðu flutt í húsið hefði gangstígurinn verið á sínum stað og með miklum halla. Kvaðst stefnandi hafa kvartað yfir hallanum við stefnda og það hefðu fleiri íbúar gert. Síðar hefði gangstígnum verið breytt og væri hann nú allur annar og eðlilegur yfirferðar. Íbúum hefði ekki verið tilkynnt fyrir fram um breytingarnar, einn daginn hefði birzt vinnuhópur og gangstígnum verið breytt.

Stefnandi sagði að eftir því sem hann vissi bezt væri málum skipað svo í Búseta-íbúðunum að íbúar bæru ábyrgð á viðhaldi innan húss en stefndi utan húss og á lóð. Væri garðsláttur til dæmis á könnu stefnda.

Stefnandi sagði að íbúar í húsinu hefðu séð um að moka snjó af gangstígnum. Einnig hefðu þeir hreinsað klaka af honum, þar sem það hefði verið unnt.

Stefnandi sagði stefnda ekki hafa sinnt hálkuvörnum á gagnstígnum, saltburði, sandburði eða slíku, en íbúar hefðu borið sand á gangstéttina eftir fremsta megni. Oft hefði hins vegar verið erfitt að fara um gangstíginn vegna hallans og klakamyndunar. Undir efri stigapalli hefði verið hitalögn og þaðan runnið vatn á gangstíginn og þar af komið klaki.

Stefnandi sagði fleiri íbúa en hann hafa dottið á stígnum enda hefði hann verið slysagildra þegar klaki hefði verið á.

B-kk-nf S-kk-nf kvaðst vera framkvæmdastjóri stefnda og hafa verið frá ársbyrjun 2007. Hann sagði að við verkfræðilega úttekt við afhendingu byggingarinnar nýbyggðrar hefði verkfræðingur ekki gert athugasemdir við gangstéttina. Kvaðst B-kk-nf ekki heldur hafa nein gögn um að byggingaryfirvöld hefðu gert athugasemdir. Hins vegar hefðu íbúar, sem væru félagsmenn í stefnda, „fljótlega“ komið á framfæri „ábendingum og athugasemdum“ vegna gangstéttarinnar. Hefði stefndi án árangurs leitað samkomulags við verktakann um að breyta gangstéttinni, en stefndi hefði síðar, eftir ítrekaðar ábendingar íbúa, staðið fyrir slíkum breytingum í apríl eða maí árið 2009. Lagði B-kk-nf á það áherzlu að félagið væri þannig upp byggt að félagsmenn væru í raun eigendur þess og stjórnendur tæku mið af „óskum og eðlilegum kröfum félagsmanna“. Í þessu tilfelli hefði félagið verið „alveg meðvitað um það að gangstéttin væri þannig að það væri alveg ástæða til að bregðast þessum óskum fólks sem þarna bjó um að breyta því.“ Nánar spurður sagði B-kk-nf að stefnda hefði fundizt ástandið óþægilegt fyrir íbúa fremur en óforsvaranlegt. Ekki hefði verið talin bráðahætta af ástandinu, en það væri „öðruvísi en við vildum hafa það, ekki sízt af því að íbúarnir höfðu áréttað það og það var auðvitað í þeirra þágu sem við eigum að vinna.“

B-kk-nf kvaðst ekki geta staðfest að beint orsakasamband væri milli slyss stefnanda og þeirra breytinga sem gerðar hefðu verið á stéttinni. Þegar farið hefði verið í þær framkvæmdir hefði stefnda ekki verið ljóst hversu alvarlegt slysið hefði verið, en stefnda hefði ekki verið tilkynnt um slysið þá. Framkvæmdirnar hefðu verið á dagskrá stefnda en auðvitað ýti allar upplýsingar um óhöpp á að farið sé í slíkar framkvæmdir. Félagið innheimti viðhaldsgjald af íbúum en safnaði ekki í viðhaldssjóð. Kostnaður við þessa framkvæmd hefði verið „verulegur biti“, en heildarvelta viðhaldsreiknings þess árs hefði verið á bilinu 16 til 18 milljónir króna. Stöðugt væri verið að halda eignum við og endurbæta þær.

B-kk-nf sagði að gangstéttin lægi gegn um lóð húsanna þannig að framan við gangstéttina væru bifreiðastæði og sorpgeymslur húsanna. Innan við og beint að gangstéttinni lægi inngöngustétt og væri hiti í henni þannig að bráð rynni af henni og á gangstéttina. Ylti því mjög á því hvernig íbúarnir brygðust við því snjórennsli. Almennt annaðist Akureyrarbær snjómokstur af gangstéttinni eins og öðrum gangstéttum í bænum en hins vegar hefði myndazt sú hefð að þegar stefndi léti moka bifreiðastæðið væri gangstéttin hreinsuð um leið, og verktakinn sem ynni verkið fyrir stefnda sendi reikninginn fyrir hvorutveggja til gatnagerðar bæjarins. Þá færu sandburðarbílar bæjarins um stéttina en einnig hefði stefndi látið bera sand á stétt og plön ef óskað hefði verið eftir og ástæða hefði þókt til. Kvaðst B-kk-nf vita til þess að hálkuvarnir hefðu verið „keyrðar út“ í desembermánuði 2008, en kvaðst ekki geta sagt til um nánari tímasetningu.

B-kk-nf sagði að húsin hefðu verið tekin í notkun árið 2005. Frá árinu 2008 hefði byggingameistari starfað hjá félaginu og hefði eftirlit með fasteignum þess og hugaði meðal annars að snjósöfnun. Þá væru félagsmenn mjög virkir við að vekja athygli á því sem betur mætti fara og óska eftir aðgerðum.

B-kk-nf sagði að gangstéttin væri kvöð á stefnda og kæmi fram í lóðarsamningi. Ekki væri önnur gangstétt við götuna á þessum stað.

Niðurstaða

Ljóst er af vottorði frá slysadeild sjúkrahússins á Akureyri að þangað kom stefnandi, brotinn á úlnlið, hinn 19. desember 2008. Er í vottorðinu, sem unnið er úr gögnum slysadeildar, höfð eftir honum frásögn af tildrögum brotsins sem er mjög í samræmi við þá frásögn sem hann byggir á í málinu. Er hún öll trúverðug að mati dómsins.

Engin vitni hafa verið leidd fram sem séð hafi slysið og stefndi benti á að stefnandi hefði ekki kallað lögreglu á vettvang. Að mati dómsins verður sú staðreynd, að lögregla var ekki kölluð til, ekki til þess að frásögn stefnanda verði vísað á bug, enda eru þau fyrstu viðbrögð, sem stefnandi kveðst hafa viðhaft, eðlileg úr því sem komið var og næsta fjarstætt að maður sem dottið hefur á svelli liggi þar kyrr þar til lögregla er kominn á vettvang til rannsóknar.

Stefndi hefur ekkert lagt fram sem gefi efni til að efast um frásögn stefnanda. Þegar horft er til þess, þess að ekkert er ósennilegt við að stefnandi hafi verið þar staddur þar sem hann segir og svo þess sem rakið hefur verið úr sjúkraskýrslu, meðal annars þess sem haft er eftir honum við komu á slysadeild, þykir eins og á stendur óhætt að leggja frásögn stefnanda til grundvallar að því er varðar slysstað og stund.

Stefnandi kveðst byggja mál sitt á hendur stefnda á óskráðum meginreglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna.

Skilyrði sakarreglunnar er að stefnandi sýni fram á að stefndi hafi valdið honum tjóni með ólögmætum og saknæmum hætti.

Þeirri gangstétt þar sem stefnandi varð fyrir slysinu hefur verið breytt og er ekki lengur með þeim halla sem áður var. Ekki liggja fyrir í málinu óháð gögn er sýni hver sá halli var nákvæmlega, en stefndi andmælir því ekki að hann hafi verið talsverður. Verður miðað við að talsverður halli hafi verið á stéttinni þegar slysið varð.

Ekki liggur annað fyrir en að byggingarfulltrúi hafi tekið verkið út, þegar smíði hússins og gerð gangstéttarinnar hafi verið lokið, og hann engar athugasemdir gert. Þá er ekki byggt á því að farið hafi verið á svig við samþykktar teikningar. Liggur ekkert fyrir um að neinn opinber aðili hafi gert athugasemd við gangstéttina eins og hún var þegar slys stefnanda varð þar.

Stefnandi tekur sjálfur fram í stefnu sinni, að í byggingarreglugerð sé ekki kveðið á um halla gangstétta, en segir að ætla megi að gert sé ráð fyrir að þær séu almennt án halla. Þá vísar stefnandi til 10. kafla þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Að mati dómsins verður sá kafli ekki skilinn svo að gangstétt megi ekki halla nema við hana séu sett handrið, en gangstéttinni verður ekki jafnað til sérstakrar skábrautar, en gert er ráð fyrir að við þær séu traust handföng beggja vegna sem notandi hjólastóls geti notað. Telur dómurinn að ekkert í lögum og reglum kveði á um að gangstétt skuli vera hallalaus og ekkert kveði á um að í þeim tilfellum, þar sem halli sé á gangstétt, skuli sett upp handrið við hana.

Stefndi segir að frágangur gangstéttarinnar hafi verið í samræmi við það sem almennt gerist og mótmælir því að hálkumyndun við þær aðstæður, sem voru fyrir breytingar, sé meiri en við hallalausa gangstétt. Stefnandi hefur ekki, svo sem með matsgerð eða annarri gagnaöflun, sýnt fram á að meiri líkur séu á hálku í hallandi gangstétt en hallalausri. Gegn mótmælum stefnda er ekki sannað í málinu að meiri líkur séu á að hálka myndist í hallandi gangstétt en hallalausri.

Þá hefur stefnandi ekki lagt fram gögn eða matsgerð til stuðnings því að óforsvaranlegt sé af öryggisástæðum að gangstétt halli eða að slík tilhögun sé beinlínis andstæð venju hér á landi. Má raunar telja alþekkt að gangstétt fylgi landslagi og geti þá legið í halla eftir atvikum.

Hitt má telja ljóst að komi á annað borð til hálku á gangstétt sé almennt erfiðara að fóta sig í halla en á sléttu. Verður að telja, að gangstéttin sé að því leyti öruggari og þægilegri eftir þá breytingu sem stefndi lét gera á henni á árinu 2009. Það, að gangstéttin hafi áður verið með þeim hætti, sem að þessu leyti má telja ekki eins öruggan og þægilegan og núverandi ástand, leiðir hins vegar ekki til þess að fyrra ástand hafi verið ólögmætt og saknæmt.

Stefnandi hefur vísað til þess að stefndi hafi hlutazt til um að gerðar voru breytingar á stéttinni og telur í því felast viðurkenningu á óforsvaranlegu ástandi hennar. Að mati dómsins hefur ekkert komið fram í málinu sem sýnir fram á að í breytingunni hafi falizt annað og meira en endurbót. Það, að ástand sé bætt svo að öryggi eykst, er ekki staðfesting þess að fyrra ástand hafi verið þannig, að ólögmætt og saknæmt hafi talizt af þeim sem ábyrgð bar á því.

Með vísan til alls framanritaðs hefur ekki verið sýnt fram á það í málinu, að með því að hafa gangstéttina með þeim hætti sem var fyrir breytingar, hafi falizt saknæm og ólögmæt háttsemi stefnda í garð stefnanda.

Stefnandi byggir á því, að í búsetusamningi sé kveðið á um greiðslu búsetugjalds til stefnda en í því felist meðal annars greiðsla vegna viðhalds og viðhaldssjóða og tryggingariðgjöld. Þá segi að með viðhaldssjóðum skuli standa straum af lágmarksviðhaldi fasteignar og sameignar sem félagið annist. Segi í samningnum að stefndi beri ábyrgð á rekstri og viðhaldi sameignarinnar. Kveðst stefnandi byggja á því, að i eðlilegu viðhaldi felist „reglulegt eftirlit með því hvort gangstéttir eða gönguleiðir þarfnist t.d. viðgerða, úrbóta eða hálkuvarna.“ Stefndi neitar því að það hafi verið sitt að sjá um hálkuvarnir á stéttinni. Að mati dómsins verður ábyrgð stefnda á rekstri og viðhaldi sameignar ekki túlkuð svo að í því felist ábyrgð á daglegum hálkuvörnum á gangstéttinni. Sé þar komið út fyrir það sem fella megi undir skyldu til rekstrar og viðhalds. Verður að ætla að dagleg barátta við hálkuna sé í höndum þeirra sjálfra sem í húsinu búa, nema aðrir hafi mjög berlega tekið þá skyldu að sér. Þá sé óraunhæft að ætla að húseigandi ábyrgist leigjanda sínum, eða í þessu tilviki búseta, að jafnan verði hálkulaust á gangstétt eins og þessari, að viðlagðri skaðabótaábyrgð. Eigi að túlka búsetusamning þeirra þannig að slík skylda sé á húseigandanum, stefnda, þá verði að það að koma skýrt fram í samningnum. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að stéttinni hafi verið þörf viðhalds þegar stefnandi varð fyrir slysi sínu, svo sem ef í hana hefðu verið komnar holur, ójöfnur eða slíkt. Þykir stefndi ekki hafa skapað sér bótaskyldu á hendur stefnanda vegna skorts á viðhaldi eða hálkuvörnum.

Með vísan til alls framanritaðs verður ekki komist að þeirri niðurstöðu að stefndi eða menn sem hann ber ábyrgð á beri skaðabótaábyrgð á slysi því sem stefnandi varð fyrir hinn 19. desember 2008. Verður því að sýkna stefnda af kröfu hans. Með hliðsjón af málavöxtum öllum þykir hins vegar mega fella málskostnað niður milli aðila.

Af hálfu stefnanda fór með málið A-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður en G-kk-nf P-kk-nf hæstaréttarlögmaður gætti hagsmuna stefnda. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Búseti á Norðurlandi húsnæðissamvinnufélag er sýkn af kröfum stefnanda, K-kk-ef H. S. E-x-x, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.