E-560/2013

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 12. júní sl., er höfðað með áritun á stefnu 7. maí 2013.

Stefnandi er K, [...].

Stefndi er M, [...], en með lögheimili að [...].

Í greinargerð sem lögð var fram fram í þinghaldi 5. júní sl. krafðist stefndi þess að kröfu stefnanda um forsjá, meðlag og umgengni yrði vísað frá dómi þar sem lögbundin sáttameðferð hefði ekki farið fram og ekki lægi fyrir sáttavottorð í málinu. Vísaði stefndi í því sambandi til 33. gr. a í barnalögum nr. 76/2003, sbr. 12. gr. laga nr. 61/2012, þar sem segi að foreldrum sé skylt að leita sátta samkvæmt þeirri grein áður en mál er höfðað um forsjá, lögheimili og umgengni.

Í þinghaldi 5. júní sl. var málinu frestað til 12. júní sl. til munnlegs málflutnings um frávísunarkröfu stefnda. Er málið var tekið fyrir þann dag var af hálfu stefnda lagður fram tölvupóstur frá G-kk-þgf H-kk-þgf B-kk-þgf sálfræðingi, dags. 11. júní 2013, þar sem staðfest er að málsaðilar hafi mætt til sáttafundar hjá sýslumannsembættinu í Kópavogi þann sama dag. Niðurstaða fundarins hafi verið sú að sættir hafi ekki náðst. Þá er tekið fram að gefið verði út sáttavottorð á næstu dögum og það sent sýslufulltrúa. Eftir framlagningu skjalsins lýsti lögmaður stefndu því yfir að fallið væri frá kröfu stefnda um frávísun málsins frá dómi.

Dómari benti málsaðilum á að málið kynni að sæta frávísun frá dómi ex officio á grundvelli 33. gr. a barnalaga nr. 76/2003 og gaf lögmönnum kost á að tjá sig um það álitamál áður en málið yrði tekið til úrskurðar.

Af hálfu stefnanda var á það bent að þegar málsaðilar slitu samvistum og hjónaskilnaðarmál þeirra var fyrst tekið fyrir hjá sýslumanni [...] 2012 hafi ákvæði 33. gr. a. barnalaga nr. 76/2003 ekki verið komin inn í lögin, en lög nr. 61/2012, sbr. lög nr. 144/2012, um breytingu á barnalögum, hafi ekki tekið gildi fyrr en 1. janúar 2013. Kvað lögmaður stefnanda því ekki unnt að beita hinu nýja ákvæði laganna um sáttameðferð „afturvirkt“ um mál málsaðila. Þá benti lögmaðurinn á að reglur um ráðgjöf og sáttameðferð samkvæmt 33. gr. og 33. gr. a. hafi ekki verið settar fyrr en í febrúar sl. og þá hafi sáttamenn, sem gert væri ráð fyrir í 33. gr. a., ekki verið tiltækir fyrr en nú nýlega. Benti lögmaðurinn á stjórnarskrárvarinn rétt stefnanda til skjóta málum sínum til dómstóla.

Þá benti lögmaður stefnanda á að verulegur ágreiningur væri á milli aðila og ljóst væri að sættir myndu ekki takast. Stefndi hefði höfðað brottnámsmál á hendur stefnanda sem til meðferðar væri fyrir dómstólum í [...]. Jafnframt benti lögmaðurinn á að sættir hefðu verið reyndar á milli aðila í gær, en án árangurs. Loks benti lögmaðurinn á að í málinu krefðist stefnandi einnig lögskilnaðar frá stefnanda og ekki væru skilyrði til að vísa þeirri kröfu frá dómi.

Fram kom hjá lögmanni stefnda að fallið hefði verið frá kröfu um frávísun á kröfu stefnanda um forsjá, meðlag og umgengni vegna hagsmuna barns málsaðila. Stefndi nyti ekki umgengni við barnið og hefði ekki gert síðastliðna þrjá mánuði. Sættir á milli aðila væru ekki í sjónmáli og því hefði stefndi og barnið ríka hagsmuni af því að fá úrlausn um framkomna kröfu um bráðabirgðaforsjá. Úr því sem komið væri og með hagsmuni barnsins í huga yrði því að líta fram hjá því formsatriði, sem kveðið væri á um í 33. gr. a barnalaga nr. 76/2003.

Eftir að lögmenn málsaðila höfðu tjáð sig var málið til úrskurðar. Í þessum þætti málsins er því aðeins til umfjöllunar hvort málið skuli sæta frávísun ex officio eða ekki.

Niðurstaða

Í 33. gr. a. barnalaga nr. 76/2003, sem kom inn í lögin með breytingalögum nr. 61/2012, sbr. breytingalög nr. 144/2012, og tók gildi 1. janúar sl. er kveðið á um sáttameðferð í forsjármálum. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að áður en krafist sé úrskurðar eða mál höfðað um forsjá, lögheimili, umgengni, dagsektir eða aðför sé foreldrum skylt að leita sátta samkvæmt þessari grein. Í 2. mgr. segir að sýslumenn skuli bjóða aðilum sáttameðferð en aðilar geti einnig leitað til annarra sem hafi sérþekkingu í sáttameðferð og málefnum barna. Í 3. mgr. segir að markmið með sáttameðferð sé að hjálpa foreldrum að gera samning um þá lausn máls sem sé barni fyrir bestu og er mælt fyrir um að foreldrar skuli mæta sjálfir á þá sáttafundi sem sáttamaður boðar til. Einnig segir að veita skuli barni, sem náð hefur nægilegum þroska, kost á að tjá sig við sáttameðferð. Í 5. mgr. ákvæðisins segir að ef foreldrum tekst ekki að gera samning gefi sáttamaður út vottorð um sáttameðferð og í 6. mgr. segir að í slíku vottorði skuli gera grein fyrir því hvernig sáttameðferð fór fram, helstu ágreiningsatriðum, afstöðu aðila og sjónarmiðum barns.

Í athugasemdum með 12. gr. frumvarps, sem varð að lögum nr. 61/2012, segir að í ákvæðinu sem varð að 33. gr. a. barnalaga sé að finna það nýmæli að skylda foreldra til að undirgangast sáttameðferð í ákveðnum málum. Í 1. mgr. sé mælt fyrir um skyldu til að undirgangast sáttameðferð áður en unnt sé að krefjast úrskurðar eða höfða mál um tiltekið ágreiningsefni, m.a. um forsjá, lögheimili og umgengni. Þá segir að rétt þyki að gera foreldrum almennt að leita sátt í hvert sinn sem krafist er úrskurðar eða mál höfðað enda megi ganga út frá því að æskilegt sé að skoða sérstaklega í hverju ágreiningur foreldra sé fólginn hverju sinni og hvort unnt sé að hjálpa þeim að sætta mál.

Í almennum athugasemdum með frumvarpinu segir m.a. að lagt sé til að tekin verði upp skyldubundin sáttameðferð í málum um forsjá, umgengni og dagsektir. Einnig segir að með hliðsjón af kostum sáttameðferðar fyrir börn og samskipti foreldra í framtíðinni telji frumvarpshöfundar ótvíræðan kost að foreldrar fái skýr skilaboð um að þeim beri að reyna þessa leið áður en unnt sé að krefjast úrskurðar eða höfða mál. Jafnframt segir að færa megi rök fyrir því að skylda foreldra til að undirgangast sáttameðferð sé ein af hinum almennum forsjárskyldum, þ.e. liður í því að annast barn á þann hátt sem best hentar hagsmunum þess.

Með hliðsjón af framangreindu þykir ljóst, bæði af orðalagi 1. mgr. 33. gr. a. barnalaga og ummælum í greinargerð, að það sé ófrávíkjanlegt skilyrði laganna að foreldrar undirgangist sáttameðferð áður en mál er höfðað. Þykir vilji löggjafans í þessum efnum koma skýrt fram í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum við barnalög nr. 76/2003.

Eins og framan greinir var mál þetta höfðað með áritun á stefnu 7. maí sl. Áðurgreind breytingalög við barnalögin tóku hins vegar gildi 1. janúar sl. Er því ekki unnt að fallast á það með stefnanda að um afturvirka beitingu laganna sé að ræða í máli þessu. Ljóst er að málsaðilar gengust ekki undir sáttameðferð samkvæmt 33. gr. a. barnalaga áður en málið var höfðað, en leituðu eingöngu sátta samkvæmt 42. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Var því ekki uppfyllt áðurgreint skilyrði barnalaga nr. 76/2003 til höfðunar máls á milli málsaðila um umgengni og forsjá barns þeirra. Úr því varð ekki bætt með sáttafundi málsaðila hjá sálfræðingi rúmlega mánuði eftir að málið var höfðað. Með hliðsjón af framangreindu verður ekki hjá því komist að vísa frá dómi kröfu stefnanda um forsjá, umgengni og meðlag.

Í málinu krefst stefnandi þess einnig að henni verði veittur lögskilnaður frá stefnda. Í 44. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 segir að forsjá barns og framfærslueyri með því skuli skipa við skilnað að borði og sæng og við lögskilnað í samræmi við ákvæði barnalaga. Í 1. mgr. 43. gr. laganna segir að áður en skilnaður að borði og sæng eða lögskilnaður er veittur skuli sýslumaður eða dómari reyna að koma á samkomulagi milli hjóna um skipan forsjár með börnum, um framfærslueyri og aðra skilnaðarskilmála. Í 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 segir að þegar foreldra greini á um forsjá eða lögheimili barns skeri dómari úr málinu með dómi hafi sátt ekki tekist. Þá segir að ef foreldrar leita skilnaðar fyrir dómi leysi dómari um leið úr ágreiningi um forsjá eða lögheimili.

Með hliðsjón af framangreindu og með því að kröfu stefnanda um forsjá, umgengni og meðlag með barni málsaðila sætir frávísun frá dómi verður ekki hjá því komist að vísa lögskilnaðarkröfu stefnanda einnig frá dómi.

Með vísan til framangreinds er málinu vísað frá dómi ex officio.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 19. júní 2013