E-29/2013

Mál þetta var höfðað 20. desember 2012, þingfest 8. janúar 2013 og tekið til dóms að loknum munnlegum málflutningi 25. mars sl.

Stefnandi er G-kvk-nf Þ-kvk-nf D-kvk-nf, kt. [...], Sambyggð 16 í Þorlákshöfn.

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., kt. [...], Ármúla 3 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hennar til greiðslu bóta á grundvelli launþegatryggingar sveitarfélagsins Ölfuss hjá Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna tjóns af völdum frítímaslyss stefnanda þann 23. janúar 2008. Jafnframt er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Málsatvik

Mál þetta á rót að rekja til slyss sem stefnandi varð fyrir á gönguferð utan vinnutíma 23. janúar 2008. Stefnandi mun hafa runnið til í hálku og fallið með þeim afleiðingum að brotnaði á vinstri fótlegg. Varanlegar afleiðingar slyssins voru metnar í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef læknis 31. júlí 2009, sbr. dskj. nr. 20. Tímabundin læknisfræðileg örorka stefnanda var metin 100% frá slysdegi til 23. júní 2009. Varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda var metin 5%. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu þar sem hún lýsti slysinu, afleiðingum þess og eftirmálum. Kom meðal annars fram í máli hennar að hún finni enn fyrir verkjum í fætinum og haltri.

Óumdeilt er að stefnandi var á slysdegi með gilda frítímaslysatryggingu hjá stefnda, svokallaða F plús tryggingu, og munu skilmálar nr. GH20, F+3 fjölskyldutryggingar hafa gilt um þá tryggingu. Með tilkynningu „um slys innanlands“ 12. febrúar 2008 gerði stefnandi stefnda viðvart um slysið. Yfirskrift tilkynningarinnar 12. febrúar 2008 var ,,Tilkynning um slys innanlands“ og er hún undirrituð af stefnanda. Í tilkynningunni kemur fram hvar slysið átti sér stað, hvenær sólarhrings það varð og hvernig það vildi til. Skjalið ber með sér að merkt hefur verið við að slysið hafi orðið „í frítíma“. Við hlið þess reits er annar auður, en þar hefði verið unnt að merkja við að slysið hafi orðið „á vinnutíma/á beinni leið í/úr vinnu“. Stefnandi er sjálf tilgreind sem vátryggingartaki og undir orðinu „Atvinna“ hefur hún ritað „Leikskóli“, en vinnuveitanda stefnanda er hvergi getið. Að tilkynningu þessari móttekinni samþykkti stefndi bótaskyldu úr frítímaslysatryggingu hennar hjá félaginu. Með örorkumati R-kk-ef J-kk-ef læknis 31. júlí 2009 var stefnandi metin til 5% varanlegrar læknisfræðilegrar örorku vegna slyssins. Samkvæmt óundirritaðri tjónskvittun sem lögð hefur verið fram í málinu greiddi stefndi bætur til stefnanda 23. janúar 2008, að fjárhæð 351.150 kr. Undir rekstri málsins hefur komið fram, af hálfu stefnda, að bótagreiðsla þessi hafi miðast við matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og að greiðslan hafi verið innt af hendi á grundvelli ofangreindrar frítímaslysatryggingar.

Stefnandi lýsir því svo að hún hafi, síðla árs 2010, komist að því að hún gæti átt rétt úr slysatryggingu launþega vegna ofangreinds slyss, sem starfsmaður sveitarfélagsins Ölfuss en hún starfaði á slystíma á leikskóla sem sveitarfélagið rak. Með undirritun umboðs 31. janúar 2011 fól stefnandi lögmanni hagsmunagæslu gagnvart stefnda vegna ofangreinds slyss. Í kjölfarið mun lögmaður stefnanda hafa haft samband við vinnuveitanda stefnanda. Ráða má af samhenginu að þau samskipti hafi orðið til þess að vinnuveitandinn sendi tilkynningu „um vinnuslys“ til stefnda 7. mars 2011. Í þessari síðari tilkynningu var meðal annars vísað til stéttarfélagsaðildar stefnanda og viðeigandi kjarasamnings.

Með bréfi 29. mars 2011 tilkynnti stefndi stefnanda þá afstöðu félagsins að það teldi stefnanda ekki eiga rétt til bóta úr slysatryggingu launþega þar sem tilkynning þar að lútandi hefði ekki borist innan ársfrests 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Um nánari rökstuðning var af hálfu stefnda vísað til þess að stefnanda hafi verið kunnar afleiðingar slyssins eigi síðar en 23. júní 2009, sem er sú dagsetning sem matsmaður taldi að heilsufar stefnanda hafi verið orðið verið orðið stöðugt. Í samræmi við þetta lét stefndi í ljós þá afstöðu sína að tilkynningarfrestur hefði runnið út ári eftir nefndan dag, þ.e. 23. júní 2010.

Með vísan til þess ágreinings sem þar með var upp kominn skaut stefnandi deilunni til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 21. júní 2011. Með úrskurði 9. ágúst 2011 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr slysatryggingu launþega hjá sveitarfélaginu Ölfus, þar sem tilkynning um þá kröfu hefði ekki borist stefnda innan þess eins árs frests sem kveðið er á um í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004.

Að niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar fenginni höfðaði stefnandi mál þetta.

Stefnanda var veitt gjafsóknarleyfi 23. janúar 2012 til höfðunar dómsmáls á hendur stefnda fyrir héraðsdómi vegna ágreinings um bótaskyldu vegna ofangreinds líkamstjóns.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys hennar sé bótaskylt úr launþegatryggingu sveitarfélagsins Ölfuss hjá stefnda og vísar til þess að stefndi hafi ekki uppfyllt upplýsingaskyldu sína samkvæmt ákvæðum laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004, þar sem réttur stefnanda hafi ekki verið kannaður til fulls hjá stefnda. Um rétt stefnanda til bóta úr slysatryggingu launþega telur hún sig hafa uppfyllt skilyrði 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 með almennri staðlaðri tilkynningu 12. febrúar 2008 vegna slyssins sem hún varð fyrir 23. janúar 2008.

Fallist héraðsdómur ekki á að tilkynning stefnanda 12. febrúar 2008 hafi uppfyllt tilkynningarskyldu skv. 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 í slysatryggingu launþega, þá byggir stefnandi á því að hún hafi ekki fengið vitneskju um þau atvik sem krafa hennar um bætur úr slysatryggingu launþega var reist á, fyrr en síðla árs 2010 þegar hún fékk fréttir af því að slys hennar gæti einnig verið bótaskylt úr slysatryggingu launþega.

Varðandi ætlaða upplýsingaskyldu stefnda vísar stefnandi til þess að hún hafi, á slysdegi, verið starfsmaður sveitarfélagsins Ölfuss. Nánar tiltekið hafi hún starfað á leikskóla á vegum sveitarfélagsins. Stefnandi hafi tilkynnt stefnda um slysið 12. febrúar 2008. Yfirskrift tilkynningarinnar er ,,Tilkynning um slys innanlands“. Með slíkri tilkynningu sé ekki verið að tilkynna um slys í tiltekna tryggingu, heldur sé um almenna tilkynningu til stefnda að ræða.

Af hálfu stefnda er vísað til þess að hún hafi ritað undir svokallað ,,Upplýst samþykki“ til stefnda þar sem stefnandi hafi heimilað stefnda að afla tiltekinna upplýsinga vegna tilkynningarinnar. Í umræddu samþykki segi meðal annars orðrétt: Jafnframt heimila ég félaginu að afla nauðsynlegra upplýsinga og gagna um tekjur/greiðslur og réttindi frá Tryggingastofnun ríkisins, lífeyrissjóðum, stéttarfélagi, vinnuveitendum og skattyfirvöldum eftir því sem þörf er til ákvörðunar bótafjárhæðar vegna tjónsins. Stefnandi telur þetta sýna að stefnda hafi verið veittar víðtækar heimildir til að afla upplýsinga um réttindi stefnanda gagnvart öðrum, þ. á m. vinnuveitanda og stéttarfélagi.

Máli sínu til stuðnings skírskotar stefnandi til þess að á tryggingafélögum hvíli rík upplýsingaskylda samkvæmt ákvæðum vsl. nr. 30/2004. Um þessa skyldu sé m.a. kveðið á um í 69. gr. laganna en hún kveður nánar tiltekið á um skyldur félags við sölu vátrygginga og við tjón. Í 2. mgr. 69. gr. laganna segir eftirfarandi: Vátryggingafélög skulu sjá til þess að tjónþolar fái fullnægjandi upplýsingar um bótarétt sinn og sundurliðun á því hvernig bætur til þeirra eru ákveðnar. Þrátt fyrir að upplýsingaskylda tryggingafélags sé mikilvægust þegar vátrygging er tekin, þá hvíli einnig rík skylda á tryggingafélagi til þess að veita upplýsingar um rétt tjónþola þegar vátryggingaratburður hefur orðið.

Í tilkynningu stefnanda 12. febrúar 2008 hafi komið fram í undirskrift tilkynningarinnar að stefnandi væri staðsett í Þorlákshöfn. Í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef 31. júlí 2009 sé vísað til þess að stefnandi hafi unnið sem leiðbeinandi í leikskóla í yfir 10 ár. Stefnandi telur, með vísan til 2. mgr. 69. gr. laga nr. 30/2004, að með slíkar upplýsingar í höndum hafi stefnda borið að kanna hvort umrætt slys félli e.t.v. undir fleiri tryggingar hjá stefnanda, m.a. launþegatryggingu. Vitað sé að frítímaslys geti fallið undir aðrar tryggingar en frítímaslysatryggingu fólks hjá því tryggingafélagi sem það tryggir hjá, m.a. launþegatryggingar. Stefnda hafi borið að leiðbeina stefnanda í þessum efnum og upplýsa um hugsanlegan bótarétt í öðrum tryggingum.

Vegna orðalags hins upplýsta samþykkis, sem áður var nefnt, hafi stefnandi mátt gera ráð fyrir að stefndi myndi kanna frekari rétt hennar til bóta. Leggur stefnandi í þessu sambandi áherslu á að hún hafi ekki notið aðstoðar lögmanns fyrr en eftir að uppgjör hafði farið fram úr frítímaslysatryggingu hennar hjá stefnda og því hafi skyldur stefnda verið ríkari en ella.

Hvað áhrærir tilkynningarfrest samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 byggir stefnandi á því að hún hafi með tilkynningu sinni til stefnda 12. febrúar 2008 tilkynnt stefnda um kröfu sína vegna slyssins og hafi með þeirri tilkynningu einnig uppfyllt tilkynningarskyldu sína í launþegatryggingu sveitarfélagsins Ölfuss.

Verði ekki fallist á að tilkynning stefnanda þann 12. febrúar 2008 hafi uppfyllt tilkynningarskyldu skv. 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 í slysatryggingu launþega, byggir stefnandi á því að hún hafi ekki fengið vitneskju um þau atvik sem krafa hennar um bætur úr slysatryggingu launþega var reist á, fyrr en síðla árs 2010. Stefnandi telur því ekki rétt að upphaf tilkynningarfrestsins skv. 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 skuli miðast við 23. júní 2010 eins og stefndi heldur fram. Vísar stefnandi í þessu sambandi til þess að tilkynningarfrestur samkvæmt nefndu lagaákvæði hafi ekki byrjað að líða fyrr en henni varð kunnugt um réttindi samkvæmt slysatryggingu launþega og hafi fresturinn því ekki verið liðinn þegar stefnandi sendi tilkynningu til stefnda 8. mars 2011. Stefnandi mótmælir því ekki að henni hafi ekki verið ljósar afleiðingar slyssins þegar hún gekkst undir örorkumat hjá R-kk-þgf J-kk-þgf lækni sem haldinn var 23. júní 2009. Hins vegar sé ekki hægt að halda því fram að tjónþolar eigi að hafa vitneskju um allar hugsanlegar tryggingar sem slys þeirra geta fallið undir og þá sérstaklega þegar þeir njóti ekki aðstoðar lögmanna. Þá sé það hlutverk viðkomandi tryggingafélags, sem augljóslega hafi meiri þekkingu á þessu sviði en hinn almenni borgari, að upplýsa tjónþola um þær tryggingar sem slys þeirra geta hugsanlega fallið undir.

Um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Um bótaábyrgð er vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sérstaklega ákvæða 124. gr. og 69. gr. laganna og meginreglna vátryggingaréttar. Einnig vísar stefnandi til vátryggingarskilmála nr. SÞ20, sem gilda um launþegatryggingu hjá stefnda og kjarasamning launanefndar sveitarfélaga og Samflots bæjarstarfsmannafélaga.

Um aðild vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga vegna þeirrar tryggingar sem krafist er viðurkenningar bótaskyldu úr. Um varnarþing er vísað til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 33. gr. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er studd við ákvæði laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að tilkynning stefnanda 12. febrúar 2008 hafi eingöngu snúið að því að tilkynna um atvik sem var bótaskylt úr frítímaslysatryggingu stefnanda hjá stefnda. Því hafi tilkynningarfrestur 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 verið liðinn þegar tilkynning um vinnuslys vegna slysatryggingar launþega var send stefnda 7. mars 2011. Á þessum grundvelli hafnar stefndi þeirri fullyrðingu stefnanda að tilkynningin sem send var 12. febrúar 2008 geti skoðast sem tilkynning um slys er bætast skuli úr slysatryggingu launþega. Þá mótmælir stefndi því að á félaginu hafi hvílt sérstök upplýsingaskylda eins og stefnandi heldur fram. Mótmælir stefndi því jafnframt að af slíkri skyldu leiði að stefnda hafi borið að kanna sérstaklega að eigin frumkvæði aðrar mögulegar tryggingar sem slysið gæti fallið undir.

Af hálfu stefnda er bent á að eðli málsins samkvæmt þurfi mismunandi upplýsingar að koma fram til að unnt sé fyrir stefnda sem vátryggjanda að kanna mögulegan bótarétt úr mismunandi tryggingum. Af hinni almennu tilkynningu sem send var 12. febrúar 2008 megi ljóst vera að þar var ekki verið að tilkynna um vinnuslys eða slys sem hugsanlega fengist bætt úr tryggingum vinnuveitanda, svo sem kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega. Upplýsingar á tilkynningunni beri eingöngu með sér að um slys í frítíma hafi verið að ræða og tilkynningin innihaldi heldur engar upplýsingar um að í gildi sé víðtæk slysatrygging launþega. Þar sé heldur ekki að finna neinar upplýsingar um vinnustað stefnanda eða vinnuveitanda. Mótmælir stefndi því sérstaklega að tilgreining á því að stefnandi starfi í leikskóla og sé staðsett í Þorlákshöfn geti talist fullnægjandi um þau atriði. Ljóst megi vera af efni nefndrar tilkynningar að stefnandi hafi þar eingöngu verið að tilkynna um slys sem bótaskylt sé úr frítímaslysatryggingu hennar. Stefndi vekur í þessu sambandi athygli á að stefnandi hafi séð ástæðu til að fara fram á það við vinnuveitanda stefnanda að stefnda yrði send sérstök tilkynning 7. mars 2011 um vinnuslys sem félli undir slysatryggingu launþega í stað þess að líta svo á að fyrri tilkynningin væri fullnægjandi í því skyni.

Stefndi byggir á því að til að unnt sé að kanna með bótaskyldu úr slysatryggingu launþega sé að minnsta kosti nauðsynlegt að skýrlega liggi fyrir hver sé vinnuveitandi viðkomandi, auk annars sem kunni að skipta máli. Það hafi fyrst verið með tilkynningu 7. mars 2011 að stefndi fékk fullnægjandi upplýsingar frá stefnanda til að kanna hvort umrætt slys væri bótaskylt úr slysatryggingu launþega sem vinnuveitandi hennar var með hjá stefnda. Fyrr hafi stefndi engar upplýsingar haft til að kanna það og engar ástæður haft til að ætla að slysið félli undir slíka tryggingu.

Stefndi hafnar því sem röngu og ósönnuðu að á félaginu hvíli sérstök rannsóknarskylda varðandi mögulegar aðrar tryggingar þegar tilkynnt er um almennt frítímaslys. Einnig mótmælir stefndi því að sérstök upplýsinga- og leiðbeiningarskylda sé til staðar hvað það varðar og felist í 69. gr. laga nr. 30/2004 eins og stefnandi heldur fram. Í tilvitnuðu ákvæði felist eingöngu að skylt sé að upplýsa tjónþola um bótarétt úr viðkomandi tryggingu sem krafa beinist að hverju sinni, auk upplýsinga um hvernig framboðin bótafjárhæð er ákveðin. Stefndi hafnar því að unnt sé að fallast á þá túlkun stefnanda að ákvæðið geri kröfu um almenna upplýsingaskyldu um hvers kyns mögulegar tryggingar tjónþola vegna sama slyss. Ómögulegt sé fyrir vátryggingafélag að afla slíkra upplýsinga án þess að tjónþoli óski sérstaklega eftir því og veiti í því tilviki nauðsynlegar upplýsingar til að það sé hægt. Í þessu tilviki hafi fullnægjandi upplýsingar um hugsanlegan bótarétt stefnanda úr slysatryggingu launþega ekki borist fyrr en með tilkynningunni 7. mars 2011.

Stefndi bendir á að hér þurfi að hafa í huga að um sé að ræða slysatryggingu launþega sem vinnuveitandi tekur. Almennt eigi slíkar tryggingar eingöngu við um slys í vinnu en ekki frítíma. Stefndi hafi því enga ástæðu haft til að ætla að stefnandi ætti annan og meiri rétt úr slíkri tryggingu en almennt tíðkast og hafi því ekki, án frekari upplýsinga frá stefnanda, getað gert ráð fyrir því að stefnandi ætti ef til vill einnig bótarétt úr slysatryggingu launþega.

Upphafleg tilkynning hafi ekki borið með sér neitt um það hver væri vinnuveitandi stefnanda og því síður um aðild hennar að stéttarfélagi og viðkomandi kjarasamningi sem kvað á um sólarhrings slysatryggingu launþega. Það hafi ekki verið á forræði stefnda að kanna slíkt með það eitt fyrir augum að stefnandi gæti hugsanlega átt rétt á að sækja bætur í aðra tryggingu en þá sem tilkynningin sneri að. Þar af leiðandi hafi stefndi enga vitneskju haft um að ákvæði kjarasamnings tryggðu stefnanda sólarhringstryggingu sem vinnuveitanda hennar bar að hafa og hafði tekið hjá stefnda.

Stefndi telur að sé slík upplýsinga- og leiðbeiningaskylda til staðar þá hafi hún hvílt á vinnuveitanda stefnanda sem var sá aðili sem samdi um svo víðtæka slysatryggingu launþega í kjarasamningi. Vinnuveitandanum hafi ekki getað dulist að stefnandi hefði orðið fyrir slysi þar sem hún hafi verið óvinnufær þegar næsta dag. Út frá þessu telur stefnandi að það hafi staðið vinnuveitanda stefnanda næst að upplýsa hana um slysatrygginguna, hvar hún gæti leitað réttar síns varðandi hana og hvaða frestir giltu um slíka tilkynningu, enda hafi vinnuveitanda verið kunnugt um það. Stefndi telur sig ekki eiga að bera ábyrgð á vangeymslu vinnuveitanda stefnda í þessum efnum.

Að mati stefnda mátti stefnandi sjálf vita af umræddri tryggingu enda hafi hún verið hluti af umsömdum ráðningarkjörum hennar. Á henni hafi því hvílt skylda að kanna rétt sinn hjá vinnuveitanda sínum og verði að bera hallann af því að hafa ekki gert það.

Stefndi bendir á að svokallað upplýst samþykki um heimild stefnda til upplýsingaöflunar lúti að því að afla upplýsinga um greiðslur frá öðrum sem geti haft áhrif á bótaútreikning. Ekki sé um að ræða umboð til stefnda til að afla upplýsinga um allan mögulegan bótarétt stefnanda úr öðrum vátryggingum sem ekki snerta uppgjörið.

Stefndi telur leiða af öllu framangreindu að ekki komi til álita að tilkynning um slys innanlands feli í sér tilkynningu um vinnuslys sem bætist úr slysatryggingu launþega. Slík tilkynning hafi fyrst komið fram þann 7. mars 2011. Þá hafi ársfrestur til að tilkynna um slíkt slys verið útrunninn og beri af þeim sökum að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi haft vitneskju um atvik sem bótakrafa hennar er reist á í skilningi 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 þegar á slysdegi, 13. janúar 2008, enda hafi þá þegar legið fyrir að hún væri óvinnufær. Ársfresturinn til að tilkynna um slysið hafi því hafist þann dag og því löngu verið liðinn þegar tilkynningin 7. mars 2011 barst stefnda.

Verði ekki fallist á að miða við slysdag byggir stefndi á að stefnandi hafi a.m.k. haft fullnægjandi vitneskju í skilningi 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 þegar heilsufar hennar var stöðugt að mati matsmanns, þann 23. júní 2009. Stefndi telur annað og síðara tímamark ekki koma til álita um upphaf frestsins enda ekkert í málsgögnum sem gefur til kynna að ný eða aukin einkenni, sem leiða má af slysinu, hafi komið fram eftir að stöðugleika var náð. Stefnanda hafi þá mátt vera ljóst að hún hefði hlotið varanlegt tjón sem var grundvöllur bótakröfu. Einnig hafi fresturinn verið liðinn þegar tilkynnt var um slysið þann 7. mars 2011.

Verði ekki fallist á framangreint byggir stefndi á því að ekki sé hægt að miða við annað en að stefnandi hafi í síðasta lagi mátt vita um atvik í skilningi 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 þegar matsgerð lá fyrir 31. júlí 2009. Í framhaldi af matsgerð hafi enda verið gengið til uppgjörs bóta úr frítímaslysatryggingu stefnanda. Hér hafi ársfresturinn einnig verið liðinn þegar slysið var tilkynnt stefnda í mars 2011.

Stefndi telur ljóst samkvæmt þessu að ársfrestur stefnanda hafi alltaf verið liðinn þegar stefnda barst tilkynningin 7. mars 2011. Mögulegur bótaréttur stefnanda úr slysatryggingu launþega hafi því verið niður fallinn og því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra reglna vátryggingaréttar, laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004 og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Svo sem fram hefur komið hér að framan hverfist mál þetta um það hvort stefnandi teljist hafa tilkynnt stefnda nægilega tímanlega um títtnefnt slys þannig að til greina komi að viðurkenna bótarétt stefnanda á grundvelli launþegatryggingar sveitarfélagsins Ölfuss hjá stefnda sem í gildi var á slysdegi 23. janúar 2008. Í miðpunkti deilu málsaðila stendur ákvæði 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, þar sem orðrétt segir: Sá sem rétt á til bóta samkvæmt slysatryggingu, sjúkratryggingu eða heilsutryggingu með eða án uppsagnarréttar glatar þeim rétti ef krafa er ekki gerð um bætur til félagsins innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á.

Í þessu sambandi kemur fyrst til skoðunar hvort tilkynning stefnanda um slysið, sem send var til stefnda 12. febrúar 2008 geti flokkast sem tilkynning vegna slysatryggingar launþega eða einungis sem tilkynning vegna frítímaslysatryggingar. Efni þessarar tilkynningar hefur áður verið rakið að því marki sem tilefni er til fyrir úrlausn málsins. Sé þessi fyrri tilkynning borin saman við efni þeirrar tilkynningar sem send var fyrir hönd stefnanda 7. mars 2011 má sjá að síðarnefnda tilkynningin var útfyllt af vinnuveitanda stefnanda, sem vátryggingartaka, og ber yfirskriftina „Tilkynning um vinnuslys“. Í þessari síðari tilkynningu var stéttarfélags stefnanda getið og vísað til kjarasamnings þess félags, auk þess sem fram kom að bætur skyldu greiddar inn á reikning vinnuveitanda stefnanda ef til greiðslu kæmi.

Af einföldum samanburði á tilkynningareyðublöðunum tveimur, sem hér um ræðir, blasir við að síðari tilkynningin beinist að slysatryggingu launþega meðan hin fyrri er almennari. Fyrri tilkynningin ber með sér að hún lúti að slysi sem varð í frítíma og þar er hvergi vísað til slysatryggingar launþega, stéttarfélags, kjarasamnings né er þar tilgreindur nokkur vinnuveitandi. Sá augljósi munur á framsetningu í tilkynningunum tveimur sem hér um ræðir, auk skorts á tilgreiningu þeirra atriða sem fyrr voru upp talin, valda því að dómurinn á bágt með að telja fyrri tilkynninguna uppfylla lágmarksskilyrði til að teljast ná til slysatryggingar launþega. Af almennum reglum leiðir að tilkynningarskyldan hvílir á herðum stefnanda, sem og sönnunarbyrði fyrir því að tilkynningin geti talist fullnægjandi. Á móti hefur stefnandi vísað til þess að rík upplýsingaskylda hvíli á stefnda, sem vátryggjanda, samkvæmt ákvæði 2. mgr. 69. gr. laga nr. 30/2004. Að mati dómsins er ekki unnt að fallast á það með stefnanda að lagaákvæði þetta leggi svo almenna og víðtæka upplýsingaskyldu á stefnda að sönnunarstaðan um það hvort bótagrundvöllur hafi verið réttilega lagður með tilkynningu verði í reynd talin hafa snúist við. Verður í því sambandi að líta til þess að stefndi, sem vátryggjandi, á óhægt með að afla upplýsinga um tryggingar tjónþola hafi viðkomandi ekki óskað sérstaklega eftir því. Með hliðsjón af framansögðu þykir ekki verða fullyrt að stefndi hafi fengið fullnægjandi upplýsingar um mögulegan bótarétt stefnanda úr slysatryggingu launþega fyrr en með tilkynningunni 7. mars 2011, sem áður hefur verið gerð hér að umtalsefni. Dómurinn telur því ekki unnt að líta svo á að tilkynning stefnanda 23. janúar 2008 teljist hafa náð til slysatryggingar launþega.

Kemur því næst til álita hvort stefnanda sé hald í þeirri málsástæðu sinni, að tilkynningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 hafi ekki verið útrunninn þegar tilkynningin barst stefnda 7. mars 2011. Svo sem fyrr greinir byggist þessi afstaða stefnanda á tilvísun til þess að hún hafi ekki fengið vitneskju um þau atvik sem bótakrafa á grundvelli slysatryggingar launþega var reist á, fyrr en síðla árs 2010. Telur stefnandi að af þessu leiði að ekki beri að miða upphaf tilkynningarfrests samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 við það tímamark þegar heilsufar hennar var orðið stöðugt að áliti matsmanns, þ.e. 23. júní 2009. Krafa stefnanda byggir á því að ársfresturinn sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 hafi ekki byrjað að líða fyrr en stefnanda varð kunnugt um að hún gæti átt réttindi samkvæmt slysatryggingu launþega. Fresturinn hafi því ekki verið liðinn þegar stefnandi sendi stefnda títtnefnda tilkynningu 7. mars 2011.

Við ákvörðun um það hvaða tímamark skuli teljast marka upphaf þess frests sem um er rætt í ofangreindu ákvæði laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga er til þeirra athugasemda að líta sem fylgdu frumvarpi til nefndra laga. Í athugasemdunum segir um 124. gr. að reglur ákvæðisins um frest til að tilkynna um vátryggingaratburð í slysa- eða sjúkratryggingum og til lögfræðilegra aðgerða séu „efnislega hinar sömu og reglur 51. gr. frumvarpsins“. Í því ákvæði, þ.e. 51. gr. laga nr. 30/2004, er meðal annars mælt fyrir um það að vátryggður glati rétti til bóta ef hann tilkynnir félaginu ekki um kröfu sína innan árs frá því að hann vissi um atvik sem hún er reist á. Í skýringum með síðastnefndu ákvæði laganna er haft orð á því að regla þessi kunni að virðast ströng, en hún sé þó mun rýmri en heimild standi til eftir ákvæðum laga um vátryggingarsamninga. Þá segir orðrétt í athugasemdunum: Félögin hafa af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hefur samfélagslega þýðingu að ljúka slíkum málum án óþarfa dráttar. Upphaf frestsins miðast við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur. Ákvæðið gerir kröfur til vátryggðs af því að það er á hans ábyrgð ef hann gerir sér ekki grein fyrir að atvikin sem hann hefur fengið upplýsingar um veita honum rétt til vátryggingabóta. Er óhjákvæmilegt að skipa reglum með þessum hætti, enda verður að ætlast til að vátryggður hafi sjálfur vara á sér í þessum efnum og í raun ekki öðrum til að dreifa.

Að mati dómsins má í ofangreindum athugasemdum greina tvenns konar áherslur sem máli skipta við úrlausn þess ágreinings sem hér er til meðferðar. Í fyrsta lagi hefur löggjafinn tengt bæði sértæka og almenna hagsmuni við mikilvægi þess að málum verði lokið fremur fyrr en síðar. Í öðru lagi kemur í athugasemdunum skýrlega fram að vátryggðir bera í þessu tilliti þyngsta ábyrgð gagnvart eigin hagsmunagæslu. Ábyrgð í þeim efnum verður samkvæmt þessu trauðla lögð á stefnda með síðbúinni málshöfðun af þeirri tegund sem hér um ræðir. Áður en nokkru verður slegið föstu um þetta atriði þarf þó að taka afstöðu til þess hvort stefnandi geti byggt á því að umræddur tilkynningarfrestur hafi ekki byrjað að líða fyrr en hún fékk vitneskju um að slys hennar gæti einnig verið bótaskylt úr slysatryggingu launþega. Telur stefnandi þetta eiga að leiða til þess að tilkynningarfresturinn samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laganna hafi ekki verið liðinn þegar stefnandi tilkynnti um slysið til stefnda 7. mars 2011. Nefnt ákvæði ber eftirfarandi yfirskrift: „Frestur til að tilkynna um vátryggingaratburð í slysa-, sjúkra- eða heilsutryggingum og til lögfræðilegra aðgerða“ og þar er, sem fyrr segir, kveðið á um það að vátryggður glati rétti til bóta ef krafa er ekki gerð um bætur til félagsins innan árs frá því að vátryggður fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Við úrlausn um þetta ágreiningsatriði málsaðila er, að mati dómsins, ekki unnt að einblína á orðið „atvik“ í ákvæðinu og láta skýringu á því einu ráða úrslitum. Setja verður efni ákvæðisins í samhengi við ofangreinda fyrirsögn þess. Við skýringu á hugtakinu „vátryggingaratburður“ er hér nærtækast að líta til þess hvaða merkingu lög nr. 30/2004 ljá hugtakinu í öðrum ákvæðum laganna. Lög þessi eru sett fram í fjórum hlutum, þar sem fyrsti hlutinn lýtur að skaðatryggingum, en annar hlutinn að persónutryggingum eins og þeim sem til umfjöllunar eru í máli þessu. Þriðji hluti laganna geymir aðeins almenn ákvæði um úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum, útreikning frests og val á löggjöf. Fjórði og síðasti hluti laganna geymir gildistökuákvæði. Í inngangskafla þess hluta laganna sem fjallar um persónutryggingar er að finna skilgreiningar á ýmsum lykilhugtökum. Þar á meðal er orðið „vátryggingaratburður“ skilgreint svo í g-lið 1. mgr. 62. gr. laganna: „atvik sem samkvæmt vátryggingarsamningi veldur því að til greiðslu bóta getur komið.“ Fyrir liggur að stefnandi varð með öllu óvinnufær frá slysdegi og fram til 23. júní 2009, sbr. áðurnefnda matsgerð R-kk-ef J-kk-ef læknis 31. júlí 2009. Sú óvinnufærni gaf stefnanda tilefni til að krefja stefnda um bætur á grundvelli þeirra réttinda sem hún taldi sig eiga. Hvað tímafrest stefnanda áhrærir þykir ekki verða fram hjá því litið að lög nr. 30/2004 miða við afmarkaða tímaramma og ef leggja ætti jafn rúman skilning í orðið „atvik“ og stefndi heldur fram stendur næsta fátt í vegi fyrir því að þær áherslur löggjafans sem tíundaðar hafa verið í þessu samhengi yrðu fyrir borð bornar. Af þessu leiðir að dómurinn telur ekki unnt að miða hér við síðara tímamark en 23. júní 2009, þ.e. þegar ástand stefnanda telst hafa verið orðið stöðugt samkvæmt matsgerð R-kk-ef J-kk-ef. Af hálfu stefnanda hefur því heldur ekki verið andmælt að henni hafi verið ljósar afleiðingar slyssins þegar hún gekkst undir örorkumatið 23. júní 2009. Að öllu framangreindu virtu þykir stefnandi á síðastnefndum degi hafa haft fullnægjandi vitneskju um atvikin sem ullu því að til greiðslu bóta geti komið. Almenn orðskýring hnígur einnig í þessa átt. Með því að áður hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé unnt að telja tilkynningu stefnanda 23. janúar 2008 hafa náð til slysatryggingar launþega telst frestur til að senda tilkynningu um það efni hafa verið útrunninn í mars 2011 þegar síðari tilkynningin var send stefnda. Verður því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Rétt þykir, að hvor málsaðili beri sinn kostnað af málinu.

Svo sem fyrr segir hefur stefnandi fengið útgefið gjafsóknarleyfi vegna reksturs þessa máls. Málskostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hennar, B-kvk-ef G-kvk-ef hrl., og telst hæfilega ákveðin 800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingarfélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, G-kvk-ef Þ-kvk-ef D-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 800.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf (sign.)