E-224/2013

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 17. september sl., er höfðað 22. janúar 2013 af Þ-kk-þgf J-kk-þgf, Laxnesi, Mosfellsbæ á hendur Ö-kvk-þgf B W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, db. S-kvk-þf G-kvk-ef W-x-x, Bandaríkjunum, Þ-kvk-þf W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, R-kvk-þf K-kvk-þf H-kvk-þf J-kvk-þgf, Bergstaðastræti 67, Reykjavík, Mosfellsbæ, Þverholti 2, Mosfellsbæ vegna Laxness 1, og E-kk-þgf P-kk-þgf og Ó-kvk-þgf B-kvk-þgf, Lækjarnesi, Mosfellsbæ vegna Lækjarness.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þessar:

Að dæmt verði að landamerki jarðarinnar Lækjarness, lnr. 125586, fnr. 208-5022 gagnvart jörðinni Laxnesi 1, lnr. 123694, fnr. 208-2131, markist af eftirfarandi punktum (mælt með GPS-tækni):

Að austanverðu úr hniti 6040,94 (austur) og 22559,22 (norður), (p.410), þaðan í suðvesturátt í hnit 6100,793 (austur) og 22461,265 (norður), (p.2003), þaðan í vestnorðvesturátt í hnit 6139,183 (austur) og 22471,499 (norður), (p.2002), þaðan í norðvesturátt í hnit 6156,721 (austur) og 22506,510 (norður), (p.2001) og þaðan í norðurátt í hnit 6153,10 (austur) og 22523,79 (norður), (p.199).

Gagnvart stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x, R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf og Mosfellsbæ eru ekki gerðar aðrar kröfur en þær að þola dóm um kröfu stefnanda á hendur öðrum stefndu.

Þá krefst stefnandi sameiginlegs málskostnaðar (in solidum) að skaðlausu úr hendi stefndu samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefndu, Ö-kvk-ef B. W-x-x, S-kvk-ef G-x-x W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef, eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að sýknað verði af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda, Mosfellsbæjar, eru þær að vera sýknaður af kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur stefndu, E-kk-ef P-kk-ef og Ó-kvk-ef B-kvk-ef, eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að sýknað verði af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Þann 17. september 2013, fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefndu í samræmi við 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í þinghaldi áður en málið var flutt um frávísunarkröfur stefndu, gerði stefnandi svohljóðandi bókun:

„Að fallið verði frá kröfu um dómsviðurkenningu á punkti 412, sem og línu frá þeim punkti að punkti 410. Stefnandi er með þessu að minnka við þá kröfugerð sína á hendur stefndu.“

II.

Málsatvik

Málsókn stefnanda lýtur að breytingum á merkjum lögbýlisins Lækjarness í Mosfellsbæ.

Forsaga máls þessa er sú að bræðurnir E-kk-nf og E-kk-nf B-kk-nf eignuðust jörðina Laxnes árið 1928. Sátu þeir hvor sinn helming jarðarinnar. E-kk-nf seldi síðan G-kk-þgf Þ-kk-þgf og J-kk-þgf S-kk-þgf lækni, föður stefnanda og stefndu R-kvk-ef sinn hluta jarðarinnar hinn 21. apríl 1942. Samkvæmt afsalsbréfi, sem gert var skömmu síðar, dags. 10. maí 1942 afsöluðu þeir G-kk-nf og J-kk-nf landspildu úr túni jarðarinnar, til M-kvk-ef E-kvk-ef sem er landspildan Lækjarnes sem um er deilt í máli þessu. Í afsalsbréfinu er mörkum spildunnar lýst þannig:

Landspilda þessi er að stærð ca. 8 þúsund fermetrar og verða landamerki þessi: Áðurnefndur lækur að vestan. Að sunnan áin Kaldakvísl. Að norðan girðing sú, sem aðskilur tún hálflendnanna Laxnes. Að austan beint strik úr girðingu þessari í símastaur, sem stendur niður á eyrunum við ána, og hefur verið grafið fyrir hornstólpum á væntanlegri girðingu, sem verði landamerki milli landspildu þessarar og túns okkar, og ber ungfrú M-kvk-þgf E-kvk-þgf að láta girða á þessum stað þegar í stað á sinn kostnað.

Tæpu ári síðar, eða hinn 15. mars 1943, afsalaði svo G-kk-nf sínum eignarhluta til J-kk-ef sem þá var orðinn einn eigandi að helmingi jarðarinnar Laxness á móti E-kk-þgf. Hinn 30. mars 1943 afsalaði J-kk-nf síðan jarðarhelmingnum til dóttur sinnar, stefndu R-kvk-ef.

Næst gerðist það að G-kvk-nf G-kvk-nf, ekkja E-kk-ef B-kk-ef, afsalaði hinum helmingi jarðarinnar til J-kk-ef 2. nóvember 1945. Rúmum mánuði síðar, eða þann 9. desember 1945, afsalaði J-kk-nf svo þeirri eign og fleiru til Búkollu hf. með tveimur afsölum. Þann 18. janúar 1950 afsalaði J-kk-nf, fyrir hönd stefndu R-kvk-ef, helmingi af jarðarhelmingi hennar til S-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef W-x-x. Hinn 18. febrúar 1950 afsalaði Búkolla hf. jarðarhelmingi sínum til Laxnesbúsins hf. Hinn 25. september 1959 seldi síðan S-kk-nf J-kk-nf sinn eignarhluta til meðstefnda Mosfellsbæjar 25. september 1959.

Árið 1960 skipaði sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu þrjá úttektarmenn til þess verks að skipta jörðinni Laxnesi í tvo helminga í samræmi við landskiptalög nr. 46/1941. Var slegið fastri skiptingu milli jarðarhlutanna með einni línu auk þess sem átta hektarar austast af nyrðri jarðarhlutanum, Laxnesi 2, voru látnir fylgja suðurhlutanum, þeim sem stefndu Mosfellsbær og R-kvk-nf áttu ásamt S-kk-þgf W-x-x. Mun það hafa verið gert til að jafna stærð jarðarhlutanna. Í landskiptagerð þessari var ekkert átt við ytri mörk jarðarinnar gagnvart öðrum jörðum.

J-kk-nf S-kk-nf faðir stefnanda og stefndu R-kvk-ef lést 1967. Er móðir þeirra lést gerðu stefnandi og R-kvk-nf, í tengslum við uppgjör á dánarbúi móður þeirra, samning, dags. 2. desember 1971, þar sem stefnda R-kvk-nf lofaði að afhenda Þ-kk-þgf J-kk-þgf til eignar þann hluta af íbúðarhúsi á jörðinni Laxnesi í Mosfellshreppi, Kjósarsýslu, sem hún á, ásamt 10 ha. af landi jarðarinnar, sem í hennar hlut kemur við skipti á jörðinni. Þannig að Þ-kk-nf fái allt að 1. ha. aðliggjandi að húsinu, enda komi land aðliggjandi að húsinu í hlut R-kvk-ef, en mismuninn á þeirri landspildu og 10 ha. skal Þ-kk-nf fá annars staðar úr eignarhluta R-kvk-ef J-kvk-ef í jörðinni eftir nánara samkomulagi þeirra á milli. Tekið var fram að eignarréttur stefnanda kæmi ekki til framkvæmda fyrr en við þinglýsingu afsals á téðum eignarhluta. Stefnandi hefði hins vegar fullan afnotarétt frá undirritun. Einnig var tekið fram að ofangreind eignatilfærsla væri háð forkaupsrétti meðstefnda Mosfellshrepps.

Vegna ráðagerða um skipti á jörðinni Laxnesi 1, var lögð vinna í það á árunum 1992 og 1993 að greina sem gleggst merki jarðarinnar, bæði gagnvart Laxnesi 2 og gagnvart öðrum jörðum. Var undirritaður hnitsettur uppdráttur hinn 12. mars 1993 sem tók til landamerkja Laxness 1 að austan, sunnan og vestan. Var uppdrátturinn undirritaður af öllum hlutaðeigandi, þar á meðal fulltrúum þinglýstra eigenda Laxness 1 og Lækjarness á þeim tíma. Var hinn áritaði uppdráttur móttekinn til þinglýsingar hinn 3. ágúst 1993.

Með samkomulagi sem stefnandi, stefnda R-kvk-nf og meðstefndi Mosfellsbær gerðu með sér, þann 22. janúar 1999, vegna væntanlegra kaupa stefndu R-kvk-ef og síðar stefnanda á húsum á Laxnesjörðinni ásamt 5.460 fermetra spildu samþykktu Mosfellsbær og S-kvk-nf W-x-x að hafna forkaupsrétti vegna sölu á fasteignum sem staðsettar voru samkvæmt landamerkjauppdrætti á Laxnesi 2 auk spildu umhverfis húsin, samtals 5.360 fermetrar að stærð. Kom fram að spildan væri staðsett samkvæmt landamerkjauppdrætti í landi Laxness 2. Var þess jafnframt getið að greindir aðilar höfnuðu forkaupsrétti vegna afsals á 11,9% af hlut R-kvk-ef í landi Laxness 1 til stefnanda en hann [ætti] samkvæmt samkomulagi við R-kvk-þf J-kvk-þf að eignast 10 ha. af því landi sem í hennar hlut kemur við fyrirhuguð landskipti og er öllum aðilum samkomulags þessa ljóst að með 11,9% hluti í afsali til Þ-kk-ef frá R-kvk-þgf er átt við þessa 10 ha. Skal við landskipti taka einvörðungu mið af því. Þess var jafnframt getið í samkomulaginu að stefnda R-kvk-nf gætti alfarið hagsmuna stefnanda við fyrirhuguð landskipti.

Þann 27. janúar 1999, seldi eigandi Laxness 2, Laxnesbúið ehf., stefndu R-kvk-þgf J-kvk-þgf eignarhluta Laxnesbúsins ehf. í íbúðarhúsi jarðarinnar Laxnesi 2, auk annarra tilgreindra húsa ásamt 5.460 fermetrum lands undir og við þessar fasteignir. Sama dag afsalaði stefnda R-kvk-nf hinu keypta til stefnanda á sama verði og keypt var. Auk þess var í afsali hennar til stefnanda mælt fyrir um að afsalað væri 11,9% af eignarhluta stefndu R-kvk-ef í landi Laxness 1, eða sem næmi 5,95% af óskiptu landi jarðarinnar.

Þann 11. maí 1949 voru B-kk-þgf J-kk-þgf lögð út til fullrar eignar og umráða húsið Lækjarnes ásamt 1 ha. lands úr jörðinni Laxnesi. B-kk-nf lést árið 1996 og við skipti á dánarbúi hans eignuðust sonur hans og dóttir fasteignina. Í afsali til þeirra er lóðin tilgreind 14.164 m2 og var því þinglýst þannig án athugasemda. Stefndu E-kk-nf og Ó-kvk-nf hafa verið eigendur Lækjarness frá árinu 2005.

Fram kemur í greinargerð stefndu E-kk-ef og Ó-kvk-ef að á þeim tíma sem B-kk-nf J-kk-nf hafi eignast Lækjarnes hafi austurmörk eignarinnar gagnvart Laxnesi verið þannig staðsett að girðing hafi legið frá stað, sem merktur væri sem punktur 410 á dskj. 28, til suðurs, að punkti 72 á dskj. 22, þaðan að punkti 73 og þaðan suður, niður að Köldukvísl, eða með öðrum orðum eftir sömu línu og núverandi girðing, er aðskilji Lækjarnes og Laxnes 1, að ánni eins og hún þá rann í farvegi sínum. Hafi B-kk-nf farið með eignarráð alls lands vestan girðingarinnar frá 11. maí 1949 til andláts síns haustið 1996, en síðari eigendur eftir það. Vesturmörk spildunnar hafi ráðist af læk þeim, sem aðskildi Lækjarnes og Minna-Mosfell, svokölluðum Guddulaugarlæk. Hafi lækurinn þá runnið allnokkru austar en hann geri nú, í bugðu undir bökkum, nokkru nær sumarbústaðnum á spildunni en nú er. Um eða rétt eftir 1950 hafi B-kk-nf J-kk-nf og S-kk-nf G-kk-nf, þáverandi eigandi Minna-Mosfells, breytt lækjarfarveginum, með því að ryðja upp malar- eða grjótkambi töluvert vestar og tekið þannig af bugðuna. Lækjarfarvegurinn hafi eftir það orðið eins og hann sé í dag, nema að neðarlega, rétt ofan Köldukvíslar, hafi lækurinn runnið litlu austar í ána en hann gerir í dag. Síðar, líklega árið 1979, var neðsti hluti lækjarins færður vestar, þar sem hann er nú. Við breytinguna á lækjarfarveginum hafi land Lækjarness stækkað um ca. 0,3-0,4 hektara. B-kk-nf J-kk-nf hafi gróðursett þar tré og annan gróður og nýtt að öðru leyti þessa viðbót við land sitt.

III.

Málsástæður aðila

1. Helstu málsástæður og lagarök varðandi efnishlið málsins:

a) Stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann hafi verið eigandi að 5,95% hlut í óskiptri sameign Laxness 1 þegar landamerkjum Lækjarness var breytt og þeim þinglýst í nóvember 1996, sbr. erfðaskiptasamning stefnanda og R-kvk-ef frá 2. desember 1971. Þar sem ekki hafi verið aflað samþykkis hans fyrir umræddum landamerkjalýsingum sem meðeiganda og ábúanda til 29 ára telji stefnandi ljóst að þær séu ógildar og óskuldbindandi fyrir hann, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1991 um landamerki o.fl.

Um aðild málsins tekur stefnandi fram að í stað þess að vera við hlið sameigenda sinna til sóknar stefni hann þeim til að þola dóm í samræmi við kröfur sínar. Telur stefnandi 18. gr. laga nr. 91/1991 ekki standa því í vegi að efnisdómur verði lagður á sakarefnið, enda muni sameigendur hans að Laxnesi 1 eiga þess kost að koma sjónarmiðum sínum að og gæta hagsmuna sinna, auk þess sem dómkrafa stefnanda leiði til rýmkunar á rétti sameigenda hans verði fallist á hana.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á 1. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1919, um landamerki o.fl. Stefnandi hafi verið eigandi að 5,95% hlut í óskiptri sameign Laxness 1 þegar landamerkjum Lækjarness hafi verið breytt og þeim þinglýst í nóvember árið 1996, sbr. erfðaskiptasamning stefnanda og stefndu R-kvk-ef frá 2. desember 1971. Þar sem ekki hafi verið aflað samþykkis stefnanda fyrir umræddum landamerkjalýsingum sem meðeiganda og ábúanda telji stefndi ljóst að þær séu óskuldbindandi fyrir hann. Telur stefnandi að landamerki Lækjarness gagnvart Laxnesi 1 eigi að vera eins og þau voru tilgreind í endurriti úr fógetabók Gullbringu- og Kjósarsýslu frá 11. maí 1949. Tekur stefnandi fram að hann hafi orðið meðeigandi systur sinnar í þinglýstri eign hennar að helmingi jarðarinnar Laxnesi 1 við undirritun erfðaskiptasamningsins árið 1971.

b) Stefndu Ö-kvk-þf B. W-x-x, S-kvk-þf G-kvk-ef W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að allir eigendur Laxness 1 og aðliggjandi jarða hafi samþykkt merki jarðarinnar 1993. Stefnandi hafi ekki notið eignarréttinda á þeim tíma og sé bundinn við þá yfirlýsingu. Stefnandi hafi ekki heldur notið eignarréttinda þegar merki Lækjarness voru dregin upp og þinglýst árið 1996. Enginn þinglýstra eigenda á þeim tíma hafi haft uppi neinar athugasemdir við þau merki. Þá hafi landskiptagerðin frá 1960 ekkert fjallað um merki L-kk-ef gagnvart Lækjarnesi. Hún hafi einungis lotið að mörkum á milli Laxness 1 og Laxness 2. Það að stefnandi hafi á þessum tíma notið skilyrtra réttinda til 10 hektara af landi sem kæmi í hlut stefndu R-kvk-ef, hafi ekki skapað honum rétt til afskipta af því hvernig merkin voru afráðin. Umrædda hektara hafi stefnandi fengið afhenta 15. janúar 1999, óstaðsetta að sönnu innan jarðarinnar, en það muni koma í hlut stefndu R-kvk-ef að staðsetja þá í landskiptagerð, eignarréttur stefnanda hafi verið skilyrðislaus að öðru leyti. Því hafi hann ekki átt neina aðild að ákvörðun merkja Lækjarness.

c) Stefnda Mosfellsbæjar

Stefndi Mosfellsbær byggir í fyrsta lagi á því að landamerki Lækjarness séu í samræmi við þann þinglýsta uppdrátt sem fylgdi afsali fyrir eigninni þann 15. nóvember 1996. Sá uppdráttur sé áritaður af stefnda Mosfellsbæ varðandi mörkin til austurs.

Í öðru lagi er á því byggt að stefnandi sé bundinn við þau þinglýstu landamerki sem voru til staðar þegar hann varð eigandi að 5,95% eignarhlut í jörðinni Laxnesi, sbr. afsal frá 27. janúar 1999. Afmörkun Lækjarness hafi á þessum tíma legið fyrir í þinglýstum gögnum. Þá afmörkun sem gengið hafi verið frá árið 1996 hafi því ekki þurft að bera undir stefnanda enda hafi hann þá ekki verið eigandi að jörðinni Laxnesi 1. Er því mótmælt að stefnandi hafi með samkomulagi við systur sína, 2. desember 1971, öðlast eignarhlut í jörðinni Laxnesi 1. Í samkomulaginu hafi á hinn bóginn falist yfirlýsing stefndu R-kvk-ef, um að stefnandi ætti rétt til 10 ha. spildu að afloknum landskiptum. Þessu samkomulagi hafi ekki verið þinglýst og þau landskipti sem að var stefnt fóru ekki fram. Það hafi ekki verið fyrr en með afsali hinn 27. janúar 1999, sem stefnandi hafi orðið eigandi að eignarhluta í Laxnesi 1, og var afhendingartími tilgreindur 15. janúar 1999. Staðhæfing stefnanda um að hann hafi í raun orðið eigandi að eignarhlutnum árið 1971 standist ekki. Fram til ársins 1999, hafi því stefnda R-kvk-nf haft fulla heimild til þess að ráðstafa hagsmunum jarðarinnar vegna 50% eignarhlutdeildar og það án samráðs við stefnanda.

Í þriðja lagi er á því byggt að kröfur stefnanda séu fallnar niður fyrir tómlæti.

Í fjórða lagi er á því byggt að kröfur stefnanda séu svo vanreifaðar að málið sé í raun ekki tækt til efnismeðferðar. Í stefnu sé ekki að finna sjálfstæða umfjöllun um landamerki Laxness 1 gagnvart Lækjarnesi, hvað það sé við hin þinglýstu landamerki frá árinu 1996 sem ekki fái staðist eða umfjöllun um hvernig dómkröfulínan samræmist heimildum um merki jarðarinnar. Virðist sem stefnandi láti legu landamerkjalínunnar einungis ákvarðast af þeirri forsendu að Lækjarnesi tilheyri ekki meira land en 1 hektari. Tilvísun stefnanda um að merkin skuli vera eins og þau voru tilgreind í endurriti úr fógetabók Gullbringusýslu, frá 11. maí 1949 sé óskiljanleg enda enga merkjalýsingu að finna í því endurriti. Auk þess sé sá annmarki á málatilbúnaði stefnanda að eigendum aðliggjandi landsvæða sé ekki öllum stefnt í málinu, er leiða beri til frávísunar málsins að sjálfsdáðum (ex officio).

d) Stefndu E-kk-ef P-kk-ef og Ó-kvk-ef B-kvk-þgf varðandi efnishlið málsins.

Stefndu byggja á því að afmarkað land Lækjarness sé ljóst og að enginn ágreiningur hafi verið við eigendur Laxness og síðar Laxness 1 eða mörk þess dregin í efa. Þá telja stefndu að óslitin afnot, óumdeild og óskoruð eignarráð B-kk-ef J-kk-ef hafi að minnst kosti leitt til hefðar hans á landinu sem stefnandi ásælist í málatilbúnaði sínum, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga um hefð nr. 46/1905. Þá geti stefnandi ekki átt aðild að afmörkun Lækjarness gagnvart Laxnesi 2, sbr. kröfu stefnanda um landamerkjalínu frá punkti 412 til punkts 410. Beri því að sýkna af þeim kröfulið, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Fullkomin sátt hafi ríkt milli eigenda Lækjarness annars vegar og eigenda Laxness 1 um núverandi landamerki. Stefnandi geti ekki öðlast betri rétt en fyrri eigandi að Laxnesi 1 að því er landamerkin varði. Þá hafi hann sýnt af sér tómlæti með því að gera fyrst athugasemdir 14 árum eftir að hann hafi fengið afsal fyrir eignarhluta sínum. Þá skapi samkomulag stefnanda við stefnda R-kvk-þf frá 2. desember 1971 stefnanda ekki neina stöðu sem eiganda eða sameiganda. Þá er því mótmælt að landamerkjalög nr. 41/1991 eigi við í málinu eða þinglýsingarlög.

2. Málsástæður aðila varðandi formhlið málsins

Krafa stefndu Ö-kvk-ef B. W-x-x, S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef, byggir á því að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af kröfugerð sinni, auk þess sem með öllu sé vanreifað í hvaða efnum merki jarðarinnar Laxness 1 séu úr lagi færð að mati stefnanda. Nánar tiltekið eigi kröfugerð stefnanda sér ekki stoð í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þó að tilgreint sé að stefnandi njóti hlutfallslegs eignarréttar í jörðinni, þá sé svo ekki í raun, þar sem tilgreint eignarhlutfall taki mið af stærð jarðarinnar eins og hún sé nú en eignarréttur stefnanda sé ekki háður stærð jarðarinnar. Eign hans stækkar hvorki né minnkar þó að t.d. landi yrði bætt við jörðina eða hluti þess seldur. Ástæðan sé sú að stefnanda hafi verið afsalað tiltekinni stærð lands. Annars vegar 5.460 fermetrum, undir og í kringum húsakost jarðarinnar, sem hann hafi keypt og fengið afsalaða 27. janúar 1999 og hins vegar 10 hekturum lands sem hann samdi við stefndu R-kvk-þf um að fá í fyllingu tímans þegar landskipti hefðu farið fram að umsömdum skilyrðum uppfylltum. Þessum hekturum hafi síðan verið afsalað samhliða kaupum á húsakosti 27. janúar 1999, þrátt fyrir að enn hefði skilyrðum um landskipti ekki verið fullnægt. Samkvæmt framangreindu hefði það engin áhrif á hagsmuni stefnanda ef fallist yrði á kröfugerð hans, önnur en þau að eignarhluti hans yrði hlutfallslega minni í jörðinni. Hann ætti eftir sem áður 10 hektara og 5.460 fermetra en sú eign teldist hlutfallslega minni af heildinni. Umræddir 10 hektarar hafi ekki verið staðsettir innan jarðarinnar Laxness 1. Þá liggi ekkert fyrir um að þeir muni liggja að merkjum Lækjarness. Samkvæmt framangreindu hafi málsókn stefnanda enga þýðingu fyrir hagsmuni hans og því sé málsóknin án lögvarinna hagsmuna af hálfu stefnanda er leiði til frávísunar málsins, sbr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Auk þess hafi stefnandi staðið þannig að málatilbúnaði sínum að illt væri að taka til varna og átta sig á því hvað hafi farið úrskeiðis þegar landamerki jarðarinnar voru ákveðin árið 1993 og Lækjarness í kjölfarið. Í stefnu séu sett fram hnit sem dómkröfur stefnanda byggi á, en í engu sé reifað á hvern hátt landskiptagerðin frá árinu 1960 geti legið kröfugerð til grundvallar, er lýtur að merkjum jarðarinnar gangvart öðrum jörðum en Laxnesi 2. Samhengi kröfugerðar og málsástæðna fullnægir að þessu leyti ekki e-lið 80. gr. laga nr. 91/1991.

Krafa stefndu E-kk-ef P-kk-ef og Ó-kvk-ef B-kvk-ef um frávísun byggir í fyrsta lagi á því að samkvæmt kröfugerð í stefnu sé þess krafist að nyrðri mörk á landi stefndu nái frá punkti 412 í punkt 410. Lína þessi aðskilji jarðirnar Laxnes 1 og Laxnes 2, en Laxnes 2 liggi norðan línunnar samkvæmt dskj. 18. Sama lína aðskilji þó Lækjarnes og Laxnes 2. Stefnandi hafi enga grein gert fyrir aðild sinni að staðsetningu þessarar línu. Kröfugerðin sé að þessu leyti vanreifuð og fullnægi ekki skilyrði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um samhengi og skýrleika kröfugerðar og málsástæðna.

Í öðru lagi sé punktur 410 í kröfugerð þinglýstur snertipunktur Lækjarness, Laxness 1 og Laxness 2 og því sé óhjákvæmilegt að eigandi Laxness 2 eigi aðild að máli þessu. Beri af þeim sökum að vísa málinu frá dómi, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

Í þriðja lagi geri stefnandi enga grein fyrir því á hverju kröfugerð hvílir sem nær til línu er liggi frá punkti 410 að punkti 2003, en þaðan um punkta 2002, 2001 og að punkti 199, að öðru leyti en því að vísað sé í tilgreind landamerki í endurriti úr fógetabók Gullbringu- og Kjósarsýslu frá 11. maí 1949. Engin landamerkjalýsing sé í greindu skjali eða öðrum gögnum sem stefnandi hafi lagt fram. Málatilbúnaður stefnanda sé algjörlega vanreifaður að þessu leyti og uppfylli því ekki skilyrði d- og e-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í fjórða lagi beri að vísa málinu frá þar sem punktur 199 sé snertipunktur við Minna-Mosfell, og að eigandi þess eigi af þeim sökum aðild að málinu. Honum hafi hins vegar ekki verið stefnt og beri samkvæmt því að vísa málinu frá dómi, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Auk þess sem misræmi á milli hnitasetningar á punkti 199 á dskj. 16 og dskj. 28. Engin skýring hafi verið gefin á þessu misræmi og kröfulínan því vanreifuð að þessu leyti.

Í fimmta lagi er á því byggt að málsókn stefnanda eigi sér ekki stoð í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af málarekstri þessum. Stefnandi eigi 10 ha af óskiptu landi Laxness 1, þegar til landskipta muni koma. Málsókn þessi bæti engu við hagsmuni stefnanda hvað landstærð varði sem koma muni í hans hlut við landskiptin. Ekkert liggi fyrir um það frá systur stefnanda, hvort hún fari fram á það við landskiptin að þeir 10 ha sem stefnandi komi til með að eignast, liggi að Lækjarnesi.

Stefnandi hafnar frávísunarkröfum stefndu og krefst þess að málið fái efnislega meðferð. Varðandi aðild Minna-Mosfells tekur stefnandi fram að málsókn hans hafi engin áhrif á landamerki Minna-Mosfells, þar sem ekki sé verið að fara fram á að landamerkjum gagnvart Minna-Mosfelli verði breytt. Auk þess sem niðurstaða dómsins sé ekki bindandi fyrir Laxnes 2 og Minna-Mosfell.

Stefnandi telur dómkröfur skýrar, þær séu hnitsettar á sérstöku dómskjali. Skýrt komi fram í stefnu hvernig dómkrafa sé fundin og að nóg sé að horfa á loftmynd til að skilja dómkröfur.

Stefnandi vísar til afsals frá 15. nóvember 1996 þar sem fram kemur að lóð Lækjarness sé 14,164 fermetrar. Um sé að ræða afsal á milli tengdra aðila og að þeir hafi aukið við stærð lóðarinnar í samningum sín á milli. Samkvæmt eldri heimildum hafi spildan verið talin 0,8 hektarar, síðan 1,0 hektari.

Stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af máli þessu. Ljóst sé að hann eigi 5,95% eignarhlut í Laxnesi 1 óháð öllum löggerningum. Það sé ekkert sem bendi til þess að prósentuhluti hans sé einungis 10 hektarar. Stækki landið eða minnki þá aukist eða minnki verðmæti stefnanda. Þá telur stefnandi sig hafa átt lögvarða hagsmuni allt frá árinu 1971.

IV.

Ákvæði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, heimilar að mál sé höfðað til að leita viðurkenningardóms um kröfu ef aðili hefur lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Gildir þetta án tillits til þess hvort honum væri þess í stað unnt að leita dóms sem mætti fullnægja með aðför.

Í samningi stefnanda og stefndu R-kvk-ef frá 2. desember 1971 segir svo:

„R-kvk-nf J-kvk-nf lofar að afhenda Þ-kk-þgf J-kk-þgf til eignar þann hluta af íbúðarhúsi á jörðinni Laxnesi í Mosfellshreppi, Kjósarsýslu, sem hún á, ásamt 10 ha. af landi jarðarinnar, sem í hennar hlut kemur við skipti á jörðinni. Þannig að Þ-kk-nf fái allt að 1 ha. aðliggjandi að húsinu, enda komi land aðliggjandi að húsinu í hlut R-kvk-ef, en mismuninn á þeirri landspildu og 10 ha. skal Þ-kk-nf fá annars staðar úr eignarhlut R-kvk-ef J-kvk-ef í jörðinni eftir nánara samkomulagi þeirra á milli en verði ekki samkomulag, eru aðilar sammála um að dómkvaddir verði tveir matsmenn til að skera úr um og ákveða staðsetningu síðasnefndrar landspildu.“

Í samkomulagi milli Mosfellsbæjar, stefnanda og stefndu S-kvk-ef og R-kvk-ef frá 22. janúar 1999 þar sem m.a. Mosfellsbær og stefnda S-kvk-nf féllu frá forkaupsrétti vegna fyrirhugaðs afsals stefndu R-kvk-ef til stefnanda í samræmi við samninginn fá 2. desember 1971, kemur m.a. fram að gert sé ráð fyrir því að stefnandi öðlist spildu umhverfis hús Laxnesbúsins, alls 5.460 fermetra, auk þess sem fram kemur að hann eigi að eignast 10 ha úr því landi sem komi í hlut stefndu R-kvk-ef við fyrirhuguð landskipti. Með afsali 27. janúar 1999 afsöluðu síðan stefnda R-kvk-nf og maki hennar til stefnanda, m.a. tilteknu húsnæði á jörðinni Laxnesi og landi undir þau, alls 5.460 fermetrum og „11,9 % af eignarhluta afsalsgjafa í Laxnesi 1, sem er 5,95% af óskiptu landi í Laxnesi 1“.

Í munnlegum málflutningi um frávísunarkröfuna hefur stefnandi gefið þá skýringu að krafa hans hér fyrir dómi miðist við að hann eigi tiltekið hlutfall af Laxnesi og það hlutfall muni aukast verði dómkröfurnar teknar til greina. Með hliðsjón af þessari skýringu má telja að stefnandi hafi sýnt nægilega fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af málsókn þessari.

Samkvæmt dómkröfum stefnanda er þess krafist að eystri mörk jarðarinnar Lækjarness liggi úr punkti 410 í suðvesturátt í punkt 2003, þaðan í vestnorðvesturátt í punkt 2002, þaðan í norðvesturátt í punkt 2001 og þaðan í norðurátt í punkt 199.

Stefnandi hefur ekki stefnt eigendum aðliggjandi jarða, Laxness 2 og Minna-Mosfells, til að þola dóm í málinu, en samkvæmt dómkröfum stefnanda liggja lönd greindra jarða að Lækjarnesi um snertipunkt 410 (Laxnes 2) og 199 (Minna-Mosfell). Er enginn ágreiningur um þetta í málinu. Af þeim sökum var nauðsynlegt að málið væri einnig höfðað á hendur eigendum greindra jarða og þeim þannig gefinn kostur á að gæta réttar síns gagnvart dómkröfum. Breytir engu í því sambandi hvort dómkröfur stefnanda leiði ekki til breytinga á landamerkjum þeirra gagnvart Lækjarnesi. Dómur í máli þessu er bindandi fyrir aðliggjandi jarðir Lækjarness og því ekki fyrir fram hægt að útiloka að eigendur jarðanna kunni að hafa athugasemdir við jarðarmörkin.

Samkvæmt framangreindu ber að vísa kröfum stefnanda á hendur stefndu frá dómi.

Þess skal að lokum getið að á skortir að í stefnu sé því lýst hvaða gögn og forsendur stefnandi leggur til grundvallar við afmörkun á dómkröfum sínum. Þannig er á því byggt af hálfu stefnanda að landamerki Lækjarness gagnvart Laxnesi 1 eigi að vera eins og þau voru tilgreind í endurriti úr fógetabók Gullbringu- og Kjósarsýslu frá 11. maí 1949. Á hinn bóginn er engin grein gerð fyrir því hvernig dómkröfur stefnanda tengjast skiptagerðinni. Auk þess sem framlagðir uppdrættir eru óskýrir í meira lagi. Er málatilbúnaður stefnanda vanreifaður að þessu leyti og uppfyllir því ekki skilyrði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er stefnanda gert að greiða stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-kvk-þgf og R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur, stefnda Mosfellsbæ 300.000 krónur og stefndu E-kk-þgf P-kk-þgf og Ó-kvk-þgf B-kvk-þgf 300.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf F-kk-nf hdl.

Af hálfu stefndu Ö-kvk-ef, S-kvk-ef G-kvk-ef, db. S-kvk-ef G-kvk-ef, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K. H-kvk-ef J-kvk-ef flutti málið B-kk-nf L. B-kk-nf hrl.

Af hálfu Mosfellsbæjar flutti málið G-kk-nf Á-kk-nf hrl.

Af hálfu stefndu E-kk-ef P-kk-ef og Ó-kvk-ef B-kvk-ef flutti málið M-kk-nf M-kk-nf hrl.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

ÚRSKURÐARORÐ:

Kröfum stefnanda á hendur stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x, R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, Mosfellsbæ, E-kk-þgf P-kk-þgf og Ó-kvk-þgf B-kvk-þgf er vísað frá dómi.

Stefnandi, Þ-kk-nf J-kk-nf, greiði stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-kvk-þgf og R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, 300.000 krónur í málskostnað, stefnda Mosfellsbæ 300.000 krónur í málskostnað og stefndu E-kk-þgf P-kk-þgf og Ó-kvk-þgf B-kvk-þgf 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)