E-5004/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 15. desember 2022, var höfðað 21. október 2021 af A, [...], á hendur Sjóvá- Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 54.678.587 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.721.870 krónum frá [...]október 2016 til 28. janúar 2017 og af 54.678.587 krónum frá þeim degi til 11. júní 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum greiðslum frá stefnda að fjárhæð 300.000 krónur þann 24. maí 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 3. ágúst 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 1. nóvember 2017, að fjárhæð 2.000.000 króna þann 26. júní 2018, að fjárhæð 5.000.000 króna þann 21. nóvember 2019 og að fjárhæð 800.000 krónur þann 5. október 2020.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 54.142.319 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.721.870 krónum frá [...]október 2016 til 28. janúar 2017 og af 54.142.319 krónum frá þeim degi til 11. júní 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum greiðslum frá stefnda að fjárhæð 300.000 krónur þann 24. maí 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 3. ágúst 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 1. nóvember 2017, að fjárhæð 2.000.000 króna þann 26. júní 2018, að fjárhæð 5.000.000 króna þann 21. nóvember 2019 og að fjárhæð 800.000 krónur þann 5. október 2020.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 34.133.916 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.652.040 krónum frá [...]október 2016 til 28. janúar 2017 og af 34.133.916 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum greiðslum frá stefnda að fjárhæð 300.000 krónur þann 24. maí 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 3. ágúst 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 1. nóvember 2017, að fjárhæð 2.000.000 króna þann 26. júní 2018, að fjárhæð 5.000.000 króna þann 21. nóvember 2019 og að fjárhæð 800.000 krónur þann 5. október 2020.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 26.517.441 krónu með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.652.040 krónum frá [...]október 2016 til 28. janúar 2017 og af 26.517.441 krónu frá þeim degi til 9. ágúst 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum greiðslum frá stefnda að fjárhæð 300.000 krónur þann 24. maí 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 3. ágúst 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 1. nóvember 2017, að fjárhæð 2.000.000 króna þann 26. júní 2018, að fjárhæð 5.000.000 króna þann 21. nóvember 2019 og að fjárhæð 800.000 krónur þann 5. október 2020.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

I Málavextir

Mál þetta á rætur að rekja til áreksturs sem stefnandi lenti í [...] október 2016 á [...] í Reykjavík. Stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar [...] og ók á hægri akrein á [...] til suðurs. Við gatnamót mun ökumaður óþekktrar bifreiðar fyrir framan bifreið stefnanda hafa hægt á sér á grænu ljósi. Stefnandi náði að hemla í tæka tíð en ekki ökumaður bifreiðarinnar [...] sem var fyrir aftan bifreið stefnanda og lenti hún aftan á bifreið stefnanda. Bifreiðin [...]var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda á tjónsdegi.

Fram kemur í gögnum málsins að stefnandi hafi farið til vinnu þennan sama dag en leitað þremur dögum síðar, [...] október 2016, á Læknavaktina. Þar greindi læknir hana með hálstognun vegna vaxandi verkja í hnakka og út í herðar. Daginn eftir, [...]2016, leitaði stefnandi á heilsugæslu. Á samskiptaseðli heimilislæknis kemur fram að áberandi mest eymsli séu fyrir miðjum hálshrygg en verkur sé allt frá „occipital“ festum beggja vegna og niður eftir hálsi að C7 sem svo haldi niður eftir öllum brjósthrygg og niður lendhrygg. Þá kemur fram að stefnandi hafi þegar farið í myndatöku á hálsliðum og að engin brot hafi greinst. Læknirinn gerir beiðni um sjúkraþjálfun vegna sjúkdóms-greiningarinnar hálstognun. Stefnandi er í samskiptum við heilsugæsluna 3. nóvember 2016. Í skráningu vegna þeirra samskipta kemur fram að hún kveðst hafa reynt að vinna en ekki getað og verið send heim og fái vottorð. Í skráningu vegna samskipta nokkrum dögum síðar, 8. nóvember 2016, kveðst stefnandi vera mjög slæm og hafa dofnað alveg upp í handlegg, sé á leið til sjúkraþjálfara. Stefnandi er í samskiptum við heilsugæsluna 14., 21. nóvember og 1. desember 2016 vegna endurnýjunar verkjalyfs. Hún er einnig í samskiptum við heilsugæsluna 17. nóvember 2016. Kemur fram í skráningu vegna þeirra samskipta að stefnandi fái óvinnufærnivottorð. Hún sé í sjúkraþjálfun en mjög stíf ennþá. Í samtali við heilsugæsluna 1. desember 2016 þar sem hún fær verkjalyf kemur fram að hún sé hjá sjúkraþjálfara, m. a. vegna verkja í baki, hálsi og hægri handlegg. Hún hafi í upphafi ekki getað hreyft handlegginn. Farið hafi að ganga svolítið betur en deginum áður hafi hún verið það slæm að hún hafi ekki getað hreyft handlegginn.

Í nótu heilsugæslulæknis vegna komu stefnanda 8. desember 2016 kemur fram að einkenni hennar séu enn mjög mikil þrátt fyrir góða meðferðarheldni í sjúkraþjálfun og lyfjatöku. Hún sé öll að stirðna upp, henni finnist verkjalyfið ekki virka eins vel og áður, hreyfiskerðing sé á hægri öxl og erfiðleikar við að komast í yfirhöfn þeim megin. Eymsli séu alls staðar á hálsi, hnakka og herðum. Einkenni séu fram í hægri hönd. [...]Í símtali við heilsugæslulækni 27. desember 2016 lýsi hún verkjaköstum, finni alltaf til en versni við hreyfingar, slæm í mjóbaki, hálshrygg og báðum herðum. Hún lýsir því að hálsinn og höndin festist.

Stefnandi kom til eftirlits á heilsugæslu 30. desember 2016. Fékk hún þá staðbundna inndælingu í hægri axlarlið vega sinabreytinga og hálabelgsbólgu. Sjúk-dómsgreiningar vegna óvinnufærnivottorðs eru hálstognun og hálabelgsbólga í öxl. Fram kemur í nótu læknis að hún sé langbest þegar hún geri ekkert og höndin fái að slappa af, hún megi lítið nota höndina án þess að stífna upp í handlegg og öxl og alla leið upp í höfuð. Hún fær fatla úr svampi til að hafa þegar hún getur ekki haldið hægri handlegg með vinstri handlegg.

Í nótu vegna komu stefnanda á heilsugæslu tveimur og hálfum mánuði eftir slysið, eða 13. janúar 2017, kemur fram að einkenni hennar eru í öllum meginatriðum óbreytt en þó séu mjóbakseinkenni heldur verri og einnig verkir í hægri úlnlið. Óskað var eftir segulómun af lendhrygg og lá niðurstaða hennar fyrir 1. febrúar 2017. Greindist þar brjósklos sem tilfærði taugarótina neðst í mjóbaki vinstra megin.

Stefnandi kom til eftirlits á heilsugæslu 7. febrúar 2017. Í samskiptaseðli vegna þeirrar komu kemur fram að það sem hái henni mest séu miklir verkir í hálsi og herðum, verkur sé í öllum hægri handlegg þannig að hún eigi erfitt með allar hreyfingar að sögn. Einnig sé verkur í mjóbaki sem leiði stundum niður í hægri rasskinn og hægra læri. Hún neiti kvíða eða þunglyndi en hafi fyrri sögu um kvíða, segi það hafa tengst ákveðnum atburðum. Hún haldi undir hægri handlegg með þeim vinstri, heilsi ekki og noti hægri handlegg lítið sem ekkert í viðtali, eigi að sögn erfitt með allar hreyfingar. Áverkar eða sjúkdómsgreiningar voru andlegt álag, bakverkur, „radiculopathy“, hálstognun og hálabelgsbólga í öxl. Hún óskar eftir að komast á [...].

Stefnandi leitar símleiðis til heilsugæslu 14. febrúar 2017 og biður um kvíðastillandi lyf vegna kvíða í kjölfar bílslyss. Haft er eftir henni að hún fái slæm kvíðaköst vegna verkjakasta. Það hamli henni talsvert. Hún hafi áður tekið kvíðalyf með ágætum árangri og hafin sé slík meðferð að nýju með sama lyfi þar sem hún virðist hafa ágætis innsæi og reynslu af því lyfi. Greining er þar andlegt álag og kvíðaröskun.

Stefnandi kom til eftirlits á heilsugæslu 8. mars 2017. Er bókað í samskiptaseðli vegna þeirrar komu að hún sé langt niðri en neiti því að glíma við kvíða eða þunglyndi. Verkjaköst hafi verið verri en vanalega[...].

Fimm mánuðum eftir slysið, eða 31. mars 2017, leitar stefnandi til heilsugæslu vegna bakverkjar. Vísað er til fyrri nótna um langvarandi verkjavandamál eftir bílslys. Sjúkdómsgreiningar eru bakverkur, hálstognun, kvíðaröskun og andlegt álag. Er henni vísað í [...]starfsendurhæfingu.

Stefnandi var í mati og sálfræði- og þjálfunarmeðferð [...] á tímabilinu 5. júlí 2017 til 31. október 2017. Var niðurstaðan sú að starfsendurhæfing væri raunhæf og áætluð úrræði voru sálfræðiviðtöl, líkamsrækt og kynningarvika [...]. Stefnandi var til meðferðar á [...]í desember 2017 og janúar 2018.

Í starfsgetumati [...]frá 2. október 2018 var starfsendurhæfing talin fullreynd og starfsgeta engin.

Fram kemur í gögnum málsins að er slysið varð hafi stefnandi starfað sem [...] í 50% starfi og í 44% starfi sem[...]. Hún hafi ekki snúið aftur til starfa sinna sem [...]eftir slysið en haldið áfram störfum sem [...]. Hún hafi ekki verið á vinnumarkaði eftir dvölina á [...]í desember 2017 og sé nú á örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins en umsókn hafi verið gerð í október 2018.

Í skýrslu sjúkraþjálfara frá 10. janúar 2019 kemur fram lýsing á ástandi og kvört-unum stefnanda við upphaf meðferðar hjá honum 8. nóvember 2016. Hún kvarti mest yfir verkjum í hálsi, upp í hnakka og niður í brjóstbak, finnist verkur liggja í hægri öxl og alla leið niður í fingur. Hún kvarti einnig yfir verk í mjóbaki sem henni finnist leiða niður í hægri fót. Henni finnist vont að hreyfa háls og sé mjög hrædd við það. Henni finnist mjög óþægilegt að hreyfa hægri öxl og einnig sé mikil hræðsla við hreyfingar. Henni finnist vont að hreyfa fingur hægra megin og finni fyrir einhverjum höfuðverk, ekki svima. Henni finnist best að halda hægri hendi þétt upp að sér í hvíldarstöðu. Þá kemur fram að stefnandi hafi komið í 46 meðferðir en árangur verið lítill, bæði að mati sjúkraþjálfara og hennar sjálfrar.

Hún hefur meðferð hjá sjúkraþjálfara 8. nóvember 2016 og lýsir þar strax verkjum í hægri öxl sem leiði niður í hægri hönd, mjóbaksverkjum sem leiði niður í hægri fót og höfuðverk. Þá kemur þar strax fram að hún haldi hægri hendi þétt upp að sér í hvíldar-stöðu, lýsi óþægindum við að hreyfa hægri öxl og mikilli hræðslu við hreyfingar. Stefn-andi er næstu vikur og mánuði í meðferð hjá heimilislækni, sjúkraþjálfara, sálfræðingi, bæklunarlækni og [...].

Stefndi óskaði eftir PC- Crash hraðaútreikningi þann 11. desember 2016. Við tjónaskoðun kom í ljós að þyngdarhröðunin sem verkaði á bifreið stefnanda var 1,38 g. Miðað við útreikninginn var bifreiðin [...], sem ók aftan á bifreið stefnanda, á 26,5 km/klst. hraða, en bifreið stefnanda var á 18,9 km/klst. hraða er áreksturinn varð. Hraða-munur bifreiðanna var því 7,6 km/klst.

Undir rekstri málsins var dómkvaddur samkvæmt matsbeiðni stefnda B verkfræðingur til að leggja mat á líklegan hraðamismun á milli bifreiðanna [...]og [...]og á líklega hröðun sem verkað hafi á stefnanda sem ökumann bifreiðarinnar [...] er bifreiðinni [...] var ekið aftan á bifreið hennar. Helstu niðurstöður matsmanns voru þær að líklegasti mismunur á hraða bifreiðanna hafi verið 13,5 km/klst., minnsti líklegi mismunur 11 km/klst. og mesti líklegi mismunur 16 km/klst. Hröðun sem líklegast er að hafi verkað á stefnanda sem ökumann hafi verið 2,2 geða 22 m/s², minnsta líklega hröðunin 1,7 geða 17 m/s² og mesta líklega hröðunin 3,3 geða 33 m/s².

II

Samantekt framlagðra læknisfræðilegra matsgerða

Í máli þessu liggja fyrir þrjár sérfræðilegar álitsgerðir um orsakatengsl og afleiðingar umrædds umferðarslyss fyrir stefnanda og tjón hennar vegna þess, þ. e. undirmat og yfirmat dómkvaddra manna og eitt utanréttarmat. Stefnandi byggir í málinu á niðurstöðu yfirmatsmanna frá 18. júní 2020 en stefndi á utanréttarmati frá 28. mars 2018. Rétt þykir til einföldunar og skýringar að geta um helstu niðurstöður þeirra hér í sérstökum kafla.

Málsaðilar öfluðu sameiginlega 9. október 2017 mats C læknis og D lögmanns á varanlegum afleiðingum slyssins samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga og jafnframt að metið yrði orsakasamband milli slyss og einkenna. Matsgerð þeirra er frá 28. mars 2018. Í niðurstöðu matsmanna er greint frá því að einkenni stefnanda sem hún reki til slyssins séu stöðugur verkjaseyðingur í hálsi sem versni við álag, stöðugur verkur í hægri öxl og dofi niður í hægri handlim með leiðni í hægra herðablað og brjóstbak, álagsbundinn verkur í mjóbaki með leiðni niður í hægri rasskinn og stundum niður í hægri kálfa. Hún lýsi verri andlegum einkennum eftir slysið og sé aftur byrjuð að nota Esopram við kvíða og þunglyndi. Við mat á orsakasamhengi milli þeirra einkenna sem stefnandi hafi og umferðarslyssins [...] október 2016 lögðu matsmenn til grundvallar að stefnandi hefði sögu um verki í brjóstbaki 17 árum fyrir slysið og verki í mjóbaki [...] árum fyrir slysið í tengslum við meðgöngur og hún verið frá vinnu á [...] meðgöngu vegna þess. Þá hafi stefnandi haft sögu um kvíða og þunglyndi sem hafi byrjað eftir fæðingu [...]. Matsmenn töldu orsakatengsl fyrir hendi á milli umferðarslyssins og tognunareinkenna frá hálsi og hægri öxl og að mjóbakseinkenni hafi versnað varanlega eftir slysið. Matsmenn telja andleg einkenni í kjölfar slyssins að mestu hafa verið tímabundin og að andlegt ástand væri nú orðið svipað og lýst væri fyrir slysið.

Óvinnufærni stefnanda var metin 100% á tímabilinu [...]. október 2016 til 15. nóvember 2016, 56% á tímabilinu 16. nóvember 2016 til 30. mars 2017 og aftur 100% á tímabilinu 31. mars 2017 til 28. apríl 2017. Þjáningartími var metinn jafn tíma óvinnu-færni, þ. e. á tímabilinu [...]. október 2016 til 28. apríl 2017. Við mat á stöðugleikapunkti töldu matsmenn að frá 28. apríl 2017 hafi ekki verið að vænta frekari bata. Við mat á miska var litið til þess að stefnandi hefði fyrri sögu frá brjóst- og lendhrygg, en við slysið hafi hún hlotið tognunareinkenni frá hálsi og hægri öxl, auk þess sem einkenni á mjóbaki hafi versnað. Var varanlegur miski stefnanda metinn 15 stig. Við mat á varanlegri örorku var litið til aldurs stefnanda, eðlis áverka sem hún hlaut í slysinu, menntunar hennar og starfsreynslu og tekið tillit til lögboðinnar tjónstakmörkunarskyldu og sanngirniskröfu vegna skerðingar á getu til að afla tekna í framtíðinni. Var varanleg örorka metin 15%.

Stefnandi undi ekki framangreindu mati og fór fram á að dómkvaddir yrðu mats-menn til að leggja mat á afleiðingar slyssins með beiðni, dags. 28. september 2018. Voru þeir E bæklunarskurðlæknir og F lögmaður dómkvaddir og er matsgerð þeirra frá 4. september 2019. Í niðurstöðum hennar er greint frá því aðvið matið sé lagt til grundvallar að við slysið hafi stefnandi hlotið áverka á háls, hægri handlegg og mjóbak. Þá hafi afleiðingar slyssins jafnframt valdið andlegum einkennum kvíðaröskunar. Kemur fram að matsmenn telji að þrálátir verkir og færniröskun stefnanda eigi mikinn þátt í að viðhalda geðrænum einkennum. Þar sem ekki verði annað séð en að verkir og færniröskun séu varanlegar afleiðingar slyssins telji matsmenn núverandi kvíðaröskun stefnanda einnig varanlega afleiðingu slyss. Telja matsmenn því orsakatengsl vera fyrir hendi milli slyssins og núverandi einkenna stefnanda frá háls, hægri handlegg og mjóbaki, svo og geðrænna einkenna. Vera megi að fyrri áföll hafi valdið því að afleiðingar slyssins hafi orðið alvarlegri en ella hefði orðið, en ekki liggi fyrir að matsbeiðandi hefði fundið til núverandi andlegra og líkamlegra einkenna hefði slysið ekki orðið.

Stöðugleikapunktur var metinn þann 2. október 2018 og var þá einkum litið til starfsgetumats [...], dagsetts sama dag. Starfsendurhæfing hafi þá verið talin fullreynd og starfsgeta engin. Óvinnufærni stefnanda var enn metin 100% á tímabilinu [...]. október 2016 til 15. nóvember 2016, 56% á tímabilinu 16. nóvember 2016 til 30. mars 2017 og aftur 100% á tímabilinu 31. mars 2017 til stöðugleikapunkts 2. október 2018. Með hliðsjón af metinni tímabundinni óvinnufærni var þjáningartími metinn frá slysdegi þann 28. október 2016 til stöðugleika þann 2. október 2018. Þar af hafi stefnandi verið rúmliggjandi í skilningi 3. gr. skaðabótalaga 18. september 2017 til 21. september s. á., 4. desember 2017 til 22. desember s. á. og svo loks 2. janúar 2018 til 12. janúar s. á.

Varanlegur miski stefnanda var metinn 25 stig. Var varanlegur miski vegna einkenna frá hálsi og hægri handlegg metinn 15 stig, vegna einkenna frá mjóbaki sjö stig og vegna kvíðaröskunar fimm stig eða samtals 27 stig. Með beitingu hlutfallsreglu taldist varanlegur heildarmiski stefnanda 25 stig. Varanleg örorka stefnanda var metin 25%. Við það mat var m. a. lagt til grundvallar að stefnandi hefði áfram starfað við almenn störf sem ekki krefðust fagmenntunar hefði hún ekki lent í slysinu. Töldu matsmenn ekkert benda til annars en að stefnandi hefði haft fulla atvinnuþátttöku út starfsævina ef ekki hefði verið fyrir slysið. Í niðurstöðu matsmanna kemur jafnframt fram að þau einkenni sem rekja megi til slyssins eigi ekki ein og sér að hindra að matsbeiðandi geti snúið aftur á vinnumarkað í framtíðinni en afleiðingar slyssins séu til þess fallnar að hamla stefnanda töluvert við flest þau störf sem henni kunni að standa til boða. Telja matsmenn starfsmöguleika stefnanda vera bundna við líkamlega léttari störf, auk þess sem hún muni að öllum líkindum einungis starfa í hlutastarfi á tímabilum. Væri því um að ræða talsverða skerðingu á tekjuöflunarhæfi stefnanda sökum takmarkaðra starfsmöguleika, skertrar samkeppnishæfni á vinnumarkaði og þess að hún verði að draga nokkuð úr vinnu þegar litið sé til afleiðinga slyssins einna og sér.

Stefndi undi ekki matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna og fór 23. janúar 2020 fram á að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að leggja mat á afleiðingar slyssins. Voru þeir G og H bæklunarskurðlæknar og I lögmaður dómkvaddir sem yfirmatsmenn. Yfirmatsgerð lá fyrir 18. júní 2020. Í niðurstöðum hennar er lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið viðkvæm í mjóbaki fyrir slysið, auk þess sem kvíði hafi áður verið vandamál hjá stefnanda. Stefnandi hafi verið greind með geðlægð og kvíða eftir fæðingu [...] og verið á Esopram- geðdeyfðarlyfi, sem einnig hafi kvíðaminnkandi áhrif, í lengri tíma [...]. Þá er jafnframt greint frá því að verkjakvíði sé mikill hjá stefnanda og hafi veruleg áhrif á vilja hennar og getu til hreyfingar um háls, herðar, hægri öxl og olnboga. Erfitt sé að finna skýringar á öllum hennar verkjum. Óháð orsökum sem erfitt sé að greina sé stefnandi með mjög útbreidd og alvarleg einkenni eftir slysið [...]október 2016.

Yfirmatsmenn rekja til slyssins varanleg einkenni frá hálshrygg með leiðniverk út í hægri öxl og griplim og sé öxlin vegna þessa áverka orðin frosin. Þá verði aukin einkenni frá lendhrygg rakin til slyssins. Andleg einkenni virðist ekki vera meiri en hún hafi búið við fyrir slysið og felist í miskamati einkenna frá stoðkerfi. Ekki væru því forsendur til að meta henni miska vegna andlegra einkenna. Stefnandi hafi kvartað samfellt frá slysi undan framangreindum einkennum, leitað sér meðferðar og einkennin finnist við skoðun á matsdegi. Orsakir þessara óvenjumiklu einkenna sem hún hafi hlotið í slysinu megi líklega rekja að einhverju leyti til þeirra andlegu einkenna sem hún hafi búið við fyrir slysið.

Stefnandi var metin óvinnufær frá slysdegi og fram að stöðugleikapunkti þann 28. janúar 2017, en þjáningartími var metinn slíkur hinn sami, án þess þó að stefnandi hefði orðið rúmföst. Í umfjöllun yfirmatsmanna um varanlegan miska kemur fram að sá áverki sem plagi stefnanda mest, og að því er virðist sé miðpunktur einkenna hennar, sé frá hægri öxl hennar. Þar virðist vera á ferð taugatengdur áverki sem teygi anga sína einnig í hálstaugarætur og valdi leiðni niður eftir hægri griplim og hreyfigeta hægri axlar sé nær engin. Daglegur áreynsluverkur með hreyfiskerðingu, virkri lyftu og fráfærslu í allt að 45 gráður sé metinn til 25 stiga, þ. e. einkenni tognunar í hálsi til 10 stiga og einkenni frá hægri öxl vegna hreyfiskerðingar til 15 stiga. Við þetta bætist svo tognun í lendhrygg með hreyfiskerðingu og leiðniverkjum til fimm stiga. Í niðurstöðum matsgerðarinnar er tiltekið að við mat á varanlegum miska hafi verið tekið tillit til þeirra einkenna frá lendhrygg sem yfirmatsmenn töldu líklegt að stefnandi hefði búið við fyrir slysið, en ekki hafi verið forsendur til að meta sérstaklega kvíðaeinkenni til miska þar sem þau hafi verið til staðar fyrir slys. Var varanlegur miski stefnanda metinn í heild 30 stig. Við mat á varanlegri örorku stefnanda var lagt til grundvallar að stefnandi hefði væntanlega unnið sem ófaglærður starfsmaður í framtíðinni, hefði hún ekki lent í slysinu, en staða hennar á vinnumarkaði hefði þó verið lakari en ella vegna andlegrar vanheilsu og líkamlegra einkenna frá lendhrygg. Var það mat yfirmatsmanna að heilsuleysi og óvinnufærni stefnanda væri fyrst og fremst að rekja til slyssins, en leiða mætti líkur að því að andleg einkenni stefnanda sem hún hafi búið við fyrir slysið væru líklega að hluta orsök þess að líkamleg einkenni sem hún búi við hafi orðið jafn mikil og raun beri vitni. Var varanleg örorka stefnanda metin 60%.

Stefnandi gerði kröfur um bætur úr hendi stefnda 9. júlí 2020 á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Stefndi hafnaði greiðslu bóta með tölvupósti, dags. 24. september s. á. Í tölvupóstinum kom fram að stefndi væri hvorki reiðubúinn til að gera málið upp á grundvelli matsgerðar dómkvaddra yfirmatsmanna né dómkvaddra undirmatsmanna. Hins vegar væri stefndi tilbúinn til að greiða bætur á grundvelli sameiginlega aflaðrar matsgerðar C læknis og D lögmanns frá 28. mars 2018. Hafði stefndi þegar greitt stefnanda 7.900.000 krónur. Stefnandi féllst ekki á það og höfðaði því mál þetta.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefnda beri að greiða henni skaðabætur vegna þess líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir í umferðarslysinu þann [...] október 2016 á grundvelli meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til handa stefnanda vegna þess tjóns sem hún hafi orðið fyrir. Beri stefnda að greiði henni bætur í samræmi við fyrirliggjandi matsgerð dómkvaddra yfirmatsmanna, dags. 18. júní 2020. Matsgerðin sé betur rökstudd og hafi meira sönnunargildi en matsgerð sú sem stefndi byggi á og hafi verið aflað utan réttar. Stefndi hafi ekki hnekkt matsgerð dómkvaddra yfirmatsmanna og hafi ekki fært fram neinar röksemdir fyrir því hvers vegna ekki sé réttað gera upp bætur á grundvelli hennar.

Bendir stefnandi á að sönnunargildi matsgerðar dómkvaddra yfirmatsmanna, sem ekki hafi verið hnekkt með öðrum gögnum, hafi meira vægi en matsgerð tveggja matsmanna sem ekki hafi verið dómkvaddir, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á ágalla á mati dómkvaddra yfirmatsmanna.

Stefnandi byggir jafnframt á því að árslaun til grundvallar útreikningi varanlegrar örorku skuli metin sérstaklega á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, þar sem óvenjulegar aðstæður hafi verið til staðar hjá stefnanda á viðmiðunartímabilinu síðustu þrjú ár fyrir slysdag. Því sé annar mælikvarði en sá sem gert sé ráð fyrir samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga réttari hvað líklegar framtíðartekjur hennar varði. Á hluta þessa tímabils hafi stefnandi verið í fæðingarorlofi og á veikindalaunum. Árið 2014 hafi einu tekjur hennar verið greiðslur frá Fæðingarorlofssjóði og Vinnu-málastofnun. Árið 2015 hafi hún einnig verið á greiðslum frá Fæðingarorlofssjóði, en í dómaframkvæmd hafi verið fallist á að til óvenjulegra aðstæðna teljist þegar um sé að ræða veikindi eða fæðingarorlof tjónþola á hluta viðmiðunartímabils.

Aðalkrafa stefnanda er í stefnu byggð á því að stefnda beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegna líkamstjóns hennar og skuli skaðabætur taka mið af matsgerð dómkvaddra yfirmatsmanna, dags. 18. júní 2020. Í matsgerðinni komi fram að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins sé 60% og varanlegur miski 30 stig. Stöðugleikapunktur hafi talist 28. janúar 2017. Við útreikning bóta fyrir varanlega örorku sé tekið mið af meðallaunum starfsmanna BSRB á slysárinu, á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Krafan nemi samtals 54.678.587 krónum, en stefnandi hefur sundurliðað aðalkröfu sína þannig:

Þjáningabætur 189.520 krónur

Varanlegur miski (30 stig) 3.532.350 krónur 30% af 11.774.500

Varanleg örorka (60%) 51.167.964 krónur

Árslaun kr. 7.017.770*12,15200*60%

- Eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris (40%) 211.247 krónur

Samtals: 54.678.587 krónur

Varakrafa stefnanda sé byggð á sömu forsendum og aðalkrafa hennar, að undanskildum bótum vegna varanlegrar örorku, sem taki mið af meðallaunum verkafólks á slysárinu samkvæmt upplýsingum af vef Hagstofu Íslands, á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Krafan nemi samtals 54.142.319 krónum, en stefnandi hefur sundurliðað varakröfu sína þannig:

Þjáningabætur 189.520 krónur

Varanlegur miski (30 stig) 3.532.350 krónur Varanleg örorka (60%) 50.631.696 krónur

Árslaun kr. 6.944.220*12,15200*60%

- Eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris (40%) 211.247 krónur

Samtals: 54.142.319 krónur

Þá sé þrautavarakrafa stefnanda byggð á sömu forsendum og aðal- og varakrafa hennar, að undanskildum bótum vegna varanlegrar örorku, sem taki mið af launatekjum stefnanda á slysárinu, á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Krafan nemi samtals 34.133.916 krónum, en stefnandi hefur sundurliðað þrautavarakröfu sína þannig:

Þjáningabætur 185.840 krónur

Varanlegur miski (30 stig) 3.466.200 krónur 30%af 11.554.000

Varanleg örorka (60%) 30.693.123 krónur

Árslaun kr. 4.209.612*12,15200*60%

- Eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris (40%) 211.247 krónur

Samtals: 34.133.916 krónur

Loks sé þrautaþrautavarakrafa stefnanda á því byggð að bætur vegna varanlegrar örorku taki mið af lágmarkslaunaviðmiði skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna. Krafan nemi samtals 26.517.441 krónu, en stefnandi hefur sundurliðað þrautaþrauta-varakröfu sína þannig:

Þjáningabætur 185.840 krónur

Varanlegur miski (30 stig) 3.466.200 krónur 30% af 11.774.500

Varanleg örorka (60%) 23.076.648 krónur

Árslaun kr. 3.165.000*12,15200*60%

- Eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris (40%) 211.247 krónur

Samtals: 26.517.441 króna

Við útreikning á kröfum stefnanda hafi í samræmi við 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 verið tekið tillit til frádráttar vegna eingreiðsluverðmætis bótagreiðslna frá lífeyrissjóðum og 40% þeirrar fjárhæðar komi til frádráttar, þ. e. 211.247 krónur.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða brottfallinna umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 88., 90., 91., 95. og 97. gr. laganna, enda hafi þau lög verið í gildi á slysdegi. Byggt sé á meginreglum skaðabóta- og vátryggingaréttar. Varðandi kröfu um greiðslu mótframlags í lífeyrissjóð vísist til ákvæða laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Um aðild stefnda vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, einkum 44. og 45. gr. þeirra. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, einkum 33. gr. laganna. Þá sé vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði byggi á ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að með þegar greiddum bótum sé tjón stefnanda að fullu bætt og eigi stefnandi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta. Stefnandi beri alfarið sönnunarbyrði um umfang tjóns síns og telji stefndi að stefnandi hafi ekki sannað að hún hafi orðið fyrir frekara tjóni en bætt hafi verið. Að mati stefnda sé það af og frá að svo lítið högg í lágorkuárekstri eigi að geta haft í för með sér langa óvinnufærni. Sam-kvæmt PC- Crash skýrslu hafi hraðabreytingin sem verkaði á bifreið stefnanda aðeins verið 5,34 km/klst. Slíkur útreikningur gefi hugmynd um hversu mikið höggið var sem stefnandi hafi orðið fyrir umrætt sinn. Það sé því mat stefnda þegar gögn málsins séu skoðuð að eitthvað annað og meira eigi þar hlut að máli.

Vottorð lækna og annarra meðferðaraðila byggi eingöngu á frásögn stefnanda en séu ekki studd neinum hlutlægum rannsóknum. Einhliða frásögn stefnanda af því hvernig hún upplifði atvikið eða hvaða einkenni hún reki til slyssins hafi takmarkað sönnunar-gildi að íslenskum lögum gegn andmælum stefnda. Sé litið til myndrannsókna sem gerðar hafi verið á stefnanda eftir atvikið hafi þær komið eðlilega út og virðist læknar ekki geta fundið neinar haldbærar læknisfræðilegar skýringar á þeim miklu einkennum sem stefnandi hafi lýst og rakið til slyssins.

Stefndi mótmælir sönnunargildi matsgerðar þeirra E bæklunarskurðlæknis og Flög manns. Stefndi telur að ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til fyrri sjúkrasögu stefnanda. Af hálfu stefnda sé jafnframt talið að ekki séu fyrir hendi orsakatengsl á milli mjóbakseinkenna og slyssins. Beri því ekki að meta stefnanda miskastig af völdum mjóbakseinkenna sem ekki verði að mati lækna tengd við slysaatburðinn. Hreyfigeta stefnanda hafi verið mjög góð við skoðun læknis á mjóbaki stefnanda eftir slysið og engin leiðni mjóbaksverkja niður í rass eða læri. Telja verði því síðar tilkomin einkenni í þá veru að þau séu slysinu óviðkomandi.

Stefndi hafnar því að geðræn einkenni stefnanda sé að rekja til árekstursins, en í röksemdum í matsbeiðni stefnanda sé því haldið fram að stefnandi hafi verið andlega hraust fyrir slysið, auk þess sem þar komi fram að stefnandi eigi engar lækniskomur vegna kvíða frá árinu 2014 og fram að slysdegi. Ljóst sé af fyrirliggjandi læknisgögnum í málinu að þær fullyrðingar, sem liggi til grundvallar mati dómkvaddra matsmanna, séu ekki á rökum reistar, enda liggi m. a. fyrir að stefnanda hafi verið ávísað kvíðalyfi í maí 2015, þ. e. á árinu fyrir slysið. Þá mótmælir stefndi einnig þeirri niðurstöðu dómkvaddra matsmanna að stefnandi sé metin til 25% varanlegrar örorku, en atvinnuþátttaka stefn-anda hafi verið stopul allt aftur frá árinu 2009. Á árunum 2011– 2013 hafi stefnandi ýmist verið með tekjur langt undir lágmarkslaunum eða á atvinnuleysisbótum. Skoða verði aðstæður stefnanda heildstætt bæði fyrir og eftir slys. Af hálfu stefnda beri að líta til þess að stefnandi ætti að geta átt góða möguleika á að takmarka tjón sitt með því að fara í störf sem ekki krefjist líkamlegs atgervis og afla a. m. k. jafn hárra tekna og fyrir slysið, ef ekki hærri.

Stefndi mótmælir jafnframt fyrirliggjandi niðurstöðu dómkvaddra yfirmats-manna vegna mats á varanlegum miska. Stefndi byggir á því að engar læknisfræðilegar skýringar hafi fundist á einkennum stefnanda. Vísar stefndi til samskiptaseðils frá heimilislækni, dags. 13. febrúar 2019, sem og læknisvottorðs J, bæklunarskurðlæknis, dags. 25. maí s. á. Þá komi fram í niðurstöðu yfirmatsmanna varðandi varanlegan miska að ekki hafi verið forsendur til að meta sérstaklega kvíðaeinkenni til miska, en þau hafi verið til staðar fyrir slys og í tilviki stefnanda sé kvíði líklega að hluta til orsök líkamlegra einkenna. Af þessu megi ætla að það eigi ekki við rök að styðjast að meta daglegan áreynsluverk, tognun í hálsi og einkenni frá hægri öxl til svo hárra miskastiga. Viðvarandi einkennalýsingar stefnanda séu óútskýrðar og úr hófi miðað við eðli og umfangs árekstursins.

Þá mótmælir stefndi einnig þeirri niðurstöðu yfirmatsgerðar að stefnandi sé metin til 60% varanlegrar örorku, m. a. með vísan til stopullar atvinnuþátttöku stefnanda allt frá árinu 2009. Þá segi í niðurstöðu yfirmatsmanna að leiða megi líkur til þess að andleg einkenni sem stefnandi hafi búið við fyrir slysið séu líklega að hluta til orsök þess að líkamleg einkenni hennar hafi orðið jafn mikil og raun beri vitni. Megi því ætla að niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna um 60% varanlega örorku sé langt umfram það tjón sem stefnandi hafi hlotið af umræddum árekstri.

Varakröfu sína um lækkun dómkrafna stefnanda byggir stefndi á sömu forsendum og aðalkröfu sína, en stefndi mótmælir því að uppfyllt séu skilyrði til að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og ákveða árslaun sérstaklega. Bætur til stefnanda vegna varanlegrar örorku beri að ákvarða á grundvelli 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt orðanna hljóðan beri því að miða við tekjur áranna 2013– 2015, sem séu þrjú síðustu almanaksár fyrir slysdag. Þær tekjur séu lægri en lágmarkið sem kveðið sé á um í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og sé sú lágmarksfjárhæð því lögð til grundvallar. Stefnandi hafi verið með tímabundna ráðningu sem [...] og [...] þegar hún hafi orðið fyrir slysinu. Verði því ekki séð að varanlegar breytingar hafi orðið á atvinnuhögum hennar og óvenjulegar aðstæður verið fyrir hendi. Jafnvel þótt talið yrði að aðstæður á viðmiðunartímabilinu hafi verið óvenjulegar sé ljóst að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að annar mælikvarði en sá sem 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga kveði á um sé réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hennar.

Þá beri að draga frá dómkröfum stefnanda þær greiðslur sem stefndi hafi þegar innt af hendi, þ. e. 300.000 krónur sem greiddar hafi verið þann 24. maí 2017, 300.000 krónur sem greiddar hafi verið þann 3. ágúst 2017, 300.000 krónur sem greiddar hafi verið þann 1. nóvember 2017, 2.000.000 króna sem greiddar hafi verið þann 26. júní 2018 og 500.000 krónur sem greiddar hafi verið 21. nóvember 2019 vegna varanlegs miska og 4.500.000 krónur sem greiddar hafi verið þann 21. nóvember 2019 vegna varanlegrar örorku, samtals 7.900.000 krónur. Jafnframt beri að draga frá greiðslu sem stefndi greiddi þann 5. október 2020 að fjárhæð 800.000 krónur vegna vaxta. Stefndi mótmælir jafnframt vöxtum eldri en fjögurra ára á stefnubirtingardegi sem fyrndum, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þá sé dráttarvöxtum mótmælt frá fyrri tíma en degi dómsuppsögu.

Um lagarök vísar stefndi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sök og orsakatengsl, sönnun og sönnunarbyrði, en um fyrningu vaxta vísist til laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Um málskostnaðar-kröfu vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. og 131. gr. laganna.

V Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi bóta úr hendi stefnda vegna afleiðinga umferðarslyss [...]október 2016. Óumdeilt er að stefndi ber bótaskyldu gagnvart stefnanda vegna slyssins en ágreiningur er með aðilum um hvaða heilsufarslegu afleiðingar stefnanda megi rekja til þess og þá helst hver varanlegur miski og varanleg örorka hennar sé af þeim sökum. Byggir stefndi á því að stefnandi hafi að fullu fengið tjón sitt bætt með þeim greiðslum sem félagið hafi þegar innt af hendi til hennar.

Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir dómkvaddra matsmanna, undirmat og yfirmat, sem beggja var aflað í sérstöku matsmáli áður en mál þetta var höfðað. Þá liggur fyrir utanréttarmat sem aðilar öfluðu sameiginlega áður en til málshöfðunar kom, auk fjölda læknisvottorða og annarra gagna um heilsufar stefnanda.

Meginágreiningur aðila lýtur að ákvörðun miskastigs og varanlegrar örorku stefnanda og hvaða sérfræðigögn beri að leggja til grundvallar þeirri niðurstöðu. Stefn-andi byggir kröfur sínar á niðurstöðu yfirmats um 30 stiga varanlegan miska og 60% varanlega örorku en stefndi á niðurstöðum utanréttarmats um 15 stiga varanlegan miska og 15% varanlega örorku. Í málinu liggur einnig fyrir niðurstaða undirmatsmanna um 25% varanlega örorku og 15 stiga varanlegan miska. Helstu niðurstöðum framangreindra gagna hefur verið lýst ítarlega hér framar.

Við mat á þýðingu þeirra sönnunargagna sem lögð hafa verið fram í málinu um afleiðingar umferðarslyssins fyrir stefnanda gildir sem fyrr meginregla 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um frjálst sönnunarmat dómara og hér verður einnig að horfa til 2. mgr. 66. gr. laganna. Það kemur í hlut dómstóla hverju sinni að skera úr um sönnunargildi gagna sem aflað er í máli, m. a. til sönnunar á umfangi tjóns eftir almennum reglum. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Hæstaréttar í máli nr. 374/2012 verður lagt til grundvallar að álits- og matsgerðir þar sem niðurstöður eru mismunandi skuli metnar að verðleikum hverju sinni fyrir dómstólum.

Framangreind gögn koma því öll til skoðunar í málinu og við úrlausn þess verður hér horft til þess hvaða gagn hefur að geyma besta rökstuðninginn og kemst sem næst réttri niðurstöðu um tjón stefnanda miðað við önnur læknisfræðileg gögn málsins og málið í heild sinni. Mun dómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni á sviði bæklunarlækninga, meta þau á grundvelli fyrrgreindrar meginreglu.

Að öllu jöfnu verður sönnunargildi matsgerða dómkvaddra matsmanna að teljast almennt séð sterkara sönnunargagn en matsgerða sem aflað er utan réttar og yfirmatsgerð dómkvaddra manna að teljast sterkara gagn en undirmatsgerð dómkvaddra manna að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á ágalla á yfirmatsgerðinni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 21/2021.

Í yfirmati matsmannanna G og H bæklunarskurðlækna og I lögmanns frá 18. júní 2020, sem stefnandi byggir kröfur sínar á, kemur fram að til slyssins verði rakin varanleg einkenni hennar á hálshrygg með leiðniverk út í hægri öxl og griplim og sé öxlin vegna þessa áverka orðin frosin. Einnig sé aukin einkenni frá lendhrygg að rekja til slyssins. Séu orsakatengsl því talin vera fyrir hendi hvað framangreint varðar. Ekki séu forsendur til að meta henni miska vegna andlegra einkenna þar sem þau virðist ekki vera meiri en hún hafi búið við fyrir slysið og felist í miskamati einkenna frá stoðkerfi. Þá kemur fram að líkamleg einkenni stefnanda séu meiri en almennt í lágorkuárekstrum. Matsmenn telja að hin miklu einkenni sem stefnandi búi við eftir slysið megi að einhverju leyti rekja til andlegra einkenna sem hún hafi haft eða glímt við fyrir slysið. Í yfirmatsgerðinni er varanlegur miski stefnanda metinn 30 stig og varanleg örorka hennar 60%.

Í forsendum yfirmatsins kemur fram að stefnandi er talin hafa verið viðkvæm fyrir í mjóbaki og þá er kvíða lýst sem vandamáli. Í niðurstöðum matsins er lögð áhersla á einkenni frá hægri öxl sem sé það sem aðallega hái stefnanda í öllu daglegu lífi. Yfir-matsmenn telja að stefnanda hafi versnað hvað varði hreyfigetu, sérstaklega í hægri öxl, sem sé að nokkru leyti orðin föst eða frosin. Verkjakvíði stefnanda sé einnig mikill og það hafi veruleg áhrif á vilja hennar og getu til hreyfingar um háls, herðar, hægri öxl og olnboga. Matsgerðin er ítarleg og fram kemur að erfitt sé að skýra einkenni stefnanda og gerð grein fyrir ýmsum möguleikum þar að lútandi. Í niðurstöðum hennar segir að þrátt fyrir að um lágorkuárekstur hafi verið að ræða sé ekki hægt að útiloka að stefnandi hafi fengið taugaáverka á axlarflækju hægra megin. Svokallað miðlægt aukið næmi í mænu er einnig nefnt til sögunnar en tekið fram að stefnandi uppfylli þó ekki greiningar-skilmerki fyrir þessum greiningum. Þá er stefnandi ekki talin uppfylla greiningarmerki um svokallað CRPS, verkjaheilkenni, en að því er best verður séð er engu að síður byggt á þeirri greiningu við mat á miska. Yfirmatsmenn telja að „óháð orsökum, sem ekki er hægt að greina með vissu“ sé stefnandi með mjög útbreidd og alvarleg einkenni eftir slysið.

Það er mat dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, að ályktanir matsmanna fái ekki fyllilega staðist og að niðurstaða matsmanna sé að þessu leyti ekki nægilega rökstudd. Er þar tekið tillit til óskilgreindra atriða við mat á miska og afleiðingum slyssins og byggt á tilteknum greiningum sem ekki fást þó staðfestar. Skýrðist þessi þáttur málsins ekki við skýrslugjöf matsmanna fyrir dóminum. Með vísan til heildarmats á þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu er óhjákvæmilegt að líta svo á að í þessu felist annmarkar á niðurstöðu yfirmatsgerðarinnar. Því er ekki unnt við úrlausn málsins að byggja á niðurstöðu yfirmatsmanna.

Í fyrirliggjandi utanréttarmati C læknis og D lögmanns frá 28. mars 2018, sem stefndi byggir á í málinu, var komist að þeirri niðurstöðu að um orsakatengsl væri að ræða milli tognunareinkenna frá hálsi og hægri öxl og umferðarslyssins. Matsmenn töldu einnig að mjóbakseinkenni hefðu versnað verulega eftir slysið en að andleg einkenni í kjölfar slyssins hafi að mestu verið tímabundin og að andlegt ástand stefnanda hafi verið orðið svipað á matsfundardegi og lýst hafi verið fyrir slysið. Varanlegur miski var metinn til 15 stiga en andleg einkenni voru ekki metin til miska. Varanleg örorka var metin 15% þar sem talið var að afleiðingar slyssins hefðu haft áhrif á vinnugetu hennar og myndu gera það áfram.

Að mati dómsins er utanréttarmatið nokkuð ítarlegt og ágætlega rökstutt að flestu leyti hvað varðar líkamleg einkenni. Þó virðist ekki tekið tillit til versnunar andlegrar röskunar hjá stefnanda eftir slysið sem fram kemur í gögnum málsins. Fær niðurstaða þess því ekki nægilega stoð í fyrirliggjandi gögnum um heilsufar stefnanda og þróun einkenna hennar eftir slys. Stefnandi hefur sögu um kvíðaröskun og þunglyndi fyrir slysið. Hafa verður hér í huga að viðkvæmni einstaklings sem er með kvíðaröskun og þunglyndi er aukin miðað við hraustan einstakling með eðlilegan mótstöðukraft sem slasast og getur það komið fram í þyngri áhrifum á örorku sem og aðra matsþætti, bæði þegar horft er til tímabundinna einkenna og varanlegra afleiðinga. Að mati dómsins liggur fyrir ákveðinn veikleiki stefnanda vegna geðraskana sem hún hefur verið greind með. Í utanréttarmatinu er gengið út frá því að andleg einkenni stefnanda eftir slysið hafi að mestu verið tímabundin. Þessi ályktun fær ekki nægilega stoð í gögnum málsins. Verður að telja þetta galla á utanréttarmatinu og er því ekki unnt að byggja úrlausn málsins á niðurstöðu þess.

Mat undirmatsmannanna E bæklunarskurðlæknis og F lögmanns, frá 4. september 2019, er að mati dómsins vel og ítarlega rökstutt. Matsmenn telja að við umferðarslysið hafi stefnandi hlotið áverka á háls, hægri handlegg og mjóbak. Þá hafi afleiðingar slyssins jafnframt valdið andlegum einkennum, kvíðaröskun. Litið er til þess að einkenni hafi verið staðfest stuttu eftir slysið og verið viðvarandi. Niðurstaða hins dómkvadda undirmats fær góða stoð í öðrum gögnum málsins um heilsufar stefnanda, eins og sjúkraskrá, læknisvottorðum og öðrum heilsufarsgögnum. Í undirmatinu er fyrri sjúkrasögu stefnanda skilmerkilega lýst og af henni dregin sú ályktun, og það lagt til grundvallar, að hún hafi á slysdegi verið nokkuð hraust andlega og líkamlega þrátt fyrir fyrri áföll. Þá er tekið fram að stefnandi hafi glímt við andlega erfiðleika sem að mestu hafi verið gengnir yfir á slysdegi og það sama eigi við um mjóbaksverki. Stefnandi hafi glímt við andlega erfiðleika, helst í tengslum við meðgöngu og fæðingar, og getið er um að vegna atburða í barnæsku hennar hafi hún glímt við andlega erfiðleika. Í skýrslu Efyrir dóminum var þetta áréttað og tók hann fram að stefnandi virtist „viðkvæm fyrir áföllum og erfiðleikum utan frá“ og að slysatburðurinn hafi „ýtt henni yfir strikið“ sem leitt hafi til þess að farið hafi af stað ákveðið ferli að þessu leyti.

Þegar á allt framangreint er litið telur dómurinn að undirmatsgerð gefi gleggsta mynd af heilsufari og tjóni stefnanda og komist næst réttri niðurstöðu um miska og varan-lega örorku hennar. Verður niðurstaða matsmanna í undirmatsgerð því lögð til grund-vallar við úrlausn málsins um umfang tjóns stefnanda og skal því miðað við að umfang varanlegrar örorku hennar nemi 25% og varanlegur miski 25 stigum. Rétt þykir þó að miða stöðugleikapunkt við 28. janúar 2017 eins og stefnandi gerir í kröfugerð sinni.

Vegna athugasemda stefnda hvað varðar andlegt heilsufar stefnanda og notkun kvíðalyfja tekur dómurinn fram að ekki verði talið að varhugavert sé að líta svo á að stefnandi hafi vegna áfalla úr barnæsku glímt við andlega erfiðleika sem geti verið íþyngjandi fyrir einstaklinga og gert þá viðkvæmari en ella. Í ljósi þessa telur dómurinn það ekki hafa úrslitaþýðingu hér þótt stefnandi hafi á tímabilum notað kvíða- og/eða þunglyndislyf. Almennt er litið svo á að það eigi ekki að rýra rétt tjónþola til skaðabóta þótt þeir séu veikir fyrir í ljósi meginreglunnar um að þeim beri fullar bætur fyrir tjón sitt. Telur dómurinn því að staða stefnanda eigi ekki að vera lakari af þeim sökum að hún hafi á lífsleiðinni glímt við andlega erfiðleika.

Dómurinn áréttar að gögn málsins bera með sér að fljótlega eftir slysið, eða í viðtali 8. desember 2016, sé andlegt ástand hennar orðið lakara og að vanlíðan hennar ágerist á næstu vikum og mánuðum. Andlegt álag er greint hjá henni 7. febrúar 2017 og kvíðaröskun 31. mars sama ár. Af gögnum verður ráðið að upp frá því hafi andleg ein-kenni og vanlíðan verið stöðug hjá stefnanda og breytingarnar því viðvarandi og varanlegar. Er sjónarmiðum stefnda um annað því hafnað. Að þessu leyti getur dómurinn ekki fallist á þau sjónarmið sem fram koma í utanréttarmatinu að versnun andlegra einkenna stefnanda hafi einungis verið tímabundin og þau hafi farið aftur í það horf er þau voru í fyrir slysið. Sama verður sagt um einkenni frá hægri öxl, að hún hafi fengið sprautu eftir átta vikur sem hafi borið góðan árangur. Gögn málsins styðja ekki þessa ályktun í matinu.

Þá tekur dómurinn fram að þrátt fyrir að í sjúkraskrá stefnanda komi einstaka sinnum fyrir að greint sé frá bakverkjum telur dómurinn ekki unnt að draga þá ályktun að stefnandi hafi haft áralanga sögu um mjóbaksvanda eins og stefndi heldur fram, heldur virðist það sem kann að hafa hrjáð stefnanda að þessu leyti ekki hafa verið meira en gengur og gerist. Fljótlega eftir slysið verður breyting á heilsufari stefnanda að þessu leyti og hefur sú breyting verið viðvarandi og er orðin varanleg. Er sjónarmiðum stefnda hvað þetta varðar því hafnað.

Undir rekstri málsins aflaði stefndi dómkvadds mats til að meta hraðamismun bifreiðanna og þá hröðun sem verkaði á líkama stefnanda í árekstrinum. Stefndi bendir á að niðurstöður matsmanns hafi verið þær helstar að líklegasti hraðamunurinn hafi verið 13,5 km/klst. og líklegasta þyngdarhröðunin sem verkaði á stefnanda 2,2 g. Höggið hafi því verið óverulegt. Stefndi telur að með framlagðri matsgerð hafi hann hnekkt niðurstöðu yfirmats og niðurstöðu undirmats enda sýni læknisfræðileg gögn að þau einkenni sem stefnandi glími við í dag sé að einhverju leyti að rekja til einkenna sem þegar hafi verið til staðar fyrir slysið. Á þetta fellst dómurinn ekki. Dómurinn telur að stefndi hafi ekki sýnt fram á að árekstur af þessari stærðargráðu geti ekki hafa valdið varanlegu líkamstjóni stefnanda. Dómurinn tekur hér fram að ráða megi af framburði matsmannsins fyrir dóminum að þau gögn sem hann hafi haft undir höndum við matið hafi bent til þess að bifreiðin, sem ekið var aftan á bifreið stefnanda, hafi lent á krók sem var á bifreið hennar og krókurinn lent á harðri undirstöðu á aftari bílnum. Það hafi líklega leitt til þess að ákoman hafi verið í senn harðari og sneggri, þ. e. a. s. höggið meira, en ef bifreiðin hefði lent á stuðaranum á bifreið stefnanda enda sé stuðarinn eins og höggdeyfir í slíkum tilvikum. Í árekstri stefnanda hafi krókurinn tekið upp mesta höggþungann og hröðunin orðið meira á ökumann en ella. Dómurinn áréttar því að niðurstöðum fyrirliggjandi sérfræðimatsgerða um orsakatengsl slyss og einkenna stefnanda og afleiðingar þeirra hafi ekki verið hnekkt með fyrrgreindu mati.

Samkvæmt öllu framansögðu er það niðurstaða dómsins, sem skipaður er sér-fræðingi á sviði bæklunarlækninga, að niðurstaða undirmatsins gefi bestu og raun-hæfustu myndina af tjóni stefnanda og þar sé á rökstuddan fjallað um og metið bæði andlegt og líkamlegt tjón stefnanda.

Stefnandi byggir einnig á því að við uppgjör bóta til hennar beri að horfa til 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 þar sem aðstæður hennar á viðmiðunarárunum fyrir slys hafi verið óvenjulegar og að annar mælikvarði sé réttari en 1. mgr. 7. gr., sbr. 3. mgr. 7. gr., eins og stefndi hefur byggt á. Þessu hefur stefndi hafnað og byggir á því að við uppgjör gagnvart stefnanda hafi réttilega verið horft til tekna á viðmiðunarárunum þremur fyrir slys, sbr. 1. mgr. 7. gr., og þar sem tekjur stefnanda hafi verið undir lágmarksviðmiði hafi 3. mgr. 7. gr. verið beitt í tilviki stefnanda. Stefnandi eigi enga kröfu á hendur stefnda. Þá koma einnig til skoðunar sjónarmið stefnda um fyrningu vaxta og dráttarvaxta.

Við útreikning bóta fyrir varanlega örorku greinir aðila á um hvort leggja skuli 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 til grundvallar og meta árslaun stefnanda sérstaklega þar sem óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi á viðmiðunartímabilinu og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur en sá sem lagður var til grundvallar við útreikning og uppgjör stefnda.

Í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 eru sett tvö skilyrði fyrir því að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skuli ákveðin sérstaklega. Annars vegar að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi hjá tjónþola og hins vegar að annar mælikvarði en meðal-atvinnutekjur síðustu þriggja almanaksára fyrir slys teljist réttari á líklegar framtíðar-tekjur hans. Bæði skilyrðin þurfa að vera uppfyllt og tjónþoli ber sönnunarbyrði fyrir því að svo sé.

Þegar horft er til lögskýringargagna með 7. gr. laga nr. 50/1993 og fyrirliggjandi dómaframkvæmdar um hana verður að telja að þrátt fyrir að ákvæði 2. mgr. greinarinnar feli í sér undantekningarreglu hafi það ekki verið ætlun löggjafans að túlka bæri mjög þröngri skýringu skilyrðið um óvenjulegar aðstæður heldur geti það almennt tekið til þess þegar breytingar hafi í reynd orðið á högum tjónþola, jafnvel skömmu fyrir tjónsatburð.

Á slysdegi var stefnandi í nær fullu starfshlutfalli, annars vegar sem [...] og hins vegar sem [...]. Á viðmiðunarárunum 2013– 2015 var stefnandi að hluta í fæðingarorlofi og að hluta til fékk hún greiðslur frá Vinnumálastofnun. Dómurinn telur, þegar horft er heildstætt á þau gögn sem liggja fyrir, að á þeim tíma er slysið varð hafi þegar átt sér stað breytingar á högum stefnanda og að ætla megi að atvinnuþátttaka hennar hefði orðið áfram með þeim hætti hefði slysið ekki orðið. Verður því fallist á að efni séu til þess að meta árslaun hennar sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 þar sem aðstæður hafi verið óvenjulegar þau þrjú almanaksár sem miða bæri við samkvæmt 1. mgr., sbr. 3. mgr., sömu greinar, auk þess sem telja verður að annar mælikvarði en lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. sé réttari á framtíðartekjur hennar.

Gögn málsins og atvinnuþátttaka stefnanda á slysárinu benda til þess að ef slysið hefði ekki orðið hefði stefnandi verið líkleg til þess að halda áfram nær fullri atvinnu-þátttöku og í svipuðum störfum og hún var í og því ekki varhugavart að gera ráð fyrir að stefnandi hefði a. m. k. haft jafn háar tekjur næstu árin og hún hafði á slysárinu 2016.

Verður því fallist á að viðmiðun um árslaun stefnanda sem hún byggir þrautavarakröfu sína á, þ. e. launatekjur hennar á slysárinu, sé réttari mælikvarði á framtíðartekjur hennar.

Árslaunaviðmið stefnanda nemur því 4.209.612 krónum. Ekki er ágreiningur um aðrar forsendur fyrir útreikningi varanlegrar örorku stefnanda eins og frádrætti eingreiðsluverðmætis örorkulífeyris eins og stefnandi gerir grein fyrir í kröfugerð sinni. Þá er fallist á forsendur stefnanda fyrir útreikningi þjáningabóta.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að stefnda beri að greiða stefnanda samtals 15.651.894 krónur sem sundurliðast þannig að í þjáningabætur greiðist 185.840 krónur, í bætur fyrir varanlegan 25% miska 2.888.500 krónur og í bætur fyrir 25% varanlega örorku 12.788.801 króna, að teknu tilliti til eingreiðsluverðmætis örorkulífeyris að fjárhæð 211.247 krónur og allt að frádregnum tilteknum innborgunum eins og nánar greinir í endanlegri kröfugerð stefnanda og í dómsorði og ekki er ágreiningur um.

Þá verður hafnað kröfu stefnanda um fyrningu vaxta og horft til þess að stefndi hefur greitt inn á kröfu stefnanda jafnt og þétt og ekki verður séð að gerður hafi verið neinn fyrirvari af hálfu stefnda um nákvæma ráðstöfun þeirra greiðslna. Er um þetta horft til sjónarmiða í dómi Hæstaréttar í máli nr. 59/2004. Þá er ekki unnt að fallast á kröfu stefnda um að upphaf dráttarvaxta miðist við dómsuppsögudag. Fer því um vexti og dráttarvexti eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 15. mars 2021. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar sem þykir hæfilega ákveðin 2.000.000 króna, en sú þóknun tekur mið af töluverðu umfangi málsins og er í samræmi við dómvenju ákveðin án tillits til virðis-aukaskatts. Með hliðsjón af þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem að virtum útlögðum kostnaði þykir hæfilega ákveðinn 3.273.871 króna og rennur í ríkissjóð.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf F-kk-nf A-kk-nf lögmaður en af hálfu stefnda G-kvk-nf L-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður fyrir K-kvk-þf E-kvk-þf lögmann. Dóm þennan kveða upp H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari sem dómsformaður, S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari og R-kk-nf J-kk-nf bæklunarlæknir.

Dómsformaður tók við meðferð málsins 4. janúar 2022 en hafði engin afskipti af málinu fram til þess tíma. Við uppkvaðningu var gætt 115. gr. laga nr. 91/1991 en hvorki lögmenn, fyrir hönd aðila, né dómarar töldu þörf á endurflutningi málsins.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 15.651.894 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 3.074.340 krónum frá [...]október 2016 til 28. janúar 2017 og af 15.651.894 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. þeirra, frá þeim degi til greiðsludags að frádregnum innborgunum að fjárhæð 300.000 krónur þann 24. maí 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 3. ágúst 2017, að fjárhæð 300.000 krónur þann 1. nóvember 2017, að fjárhæð 2.000.000 króna þann 26. júní 2018, að fjárhæð 5.000.000 króna þann 21. nóvember 2019 og að fjárhæð 800.000 krónur þann 5. október 2020.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, 2.000.000 króna.

Stefndi greiði 3.273.871 krónu í málskostnað er renni í ríkissjóð.

H-kvk-nf G-kvk-nf

S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf

R-kk-nf J-kk-nf