E-7287/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 15. júní sl. að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað 17. nóvember 2006 af S-kk-þgf H-kk-þgf G-kk-þgf, Kaplaskjólsvegi 64, Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu.

Stefnandi krefst þess að ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 frá 11. september 2006, í málinu nr. 2/2006, verði felld úr gildi og stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.364.470 krónur ásamt vöxtum í samræmi við 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 21. ágúst 2004 til 17. nóvember 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en stefnanda var veitt gjafsókn 16. október 2006.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn falla niður.

Yfirlit um málsatvik og ágreiningsefni

Stefnandi kærði líkamsárás til lögreglunnar 27. ágúst 2004 sem hann kvaðst hafa orðið fyrir snemma morguns 21. sama mánaðar. Hann hafi verið einn á ferð í miðbæ Reykjavíkur er hann sá tvo menn veitast að sofandi manni, er legið hafi á bekk við Lækjartorg, en þeir hafi slegið hann og misþyrmt honum. Stefnandi lýsir því að hann hafi talið það skyldu sína sem borgara að fá þá til að láta af þessum tilburðum og ofbeldi, en mennirnir hafi tekið beiðni hans sem hótun og orðið mjög æstir. Þeir hafi ráðist á stefnanda, slegið hann og sparkað í hann. Stefnandi kveðst hafa reynt að flýja af vettvangi en mennirnir elt hann að svæðinu hjá Borgarbílastöðinni í Hafnarstræti. Þar hafi orðið smáhlé á árásum á stefnanda en hann hafi tjáð mönnunum að atburðir þessir yrðu til á öryggismyndavélum, sem stilltar væru á upptöku í miðbænum, og beðið þá að hætta. Stefnandi kveðst síðan hafa gengið á brott frá Hafnarstræti inn á milli húsa Rammagerðarinnar og Borgarbílastöðvarinnar og með því reynt að komast frá þeim félögum. Þegar hann hafi gengið fram hjá húsi Borgarbílastöðvarinnar hafi annar mannanna ráðist að honum með þeim afleiðingum að stefnandi hafi fallið aftur fyrir sig og fótbrotnað við fallið. Maður hafi þá komið út af Borgarbílastöðinni og tilkynnt að búið væri að hringja á lögreglu og stuttu síðar hafi lögreglan komið á vettvang. Stefnandi hafi séð lögreglumenn ræða við árásarmennina. Stefnandi hafi síðan verið fluttur á slysadeild þar sem gert var að sárum hans. Áverkum sem hann hafi hlotið í þessari árás sé lýst í læknisvottorði og matsgerð frá 16. september 2005. Í læknisvottorðinu kemur fram að mikil bólga var yfir ökkla, bæði miðlægt og hliðarlægt. Röntgenmyndir hafi sýnt brot og gifsumbúðir verið settar yfir ökkla. Brotið var rétt í aðgerð og fest með skrúfum og kengur lagður yfir. Gifs hafi verið um fótinn til 1. október 2004. Í matsgerðinni kemur fram að stefnandi hafi brotnað á ökkla vinstra meginn 21. ágúst 2004 og farið í aðgerð eins og lýst sé í læknisvottorði, sem vísað er til í matinu, en um er að ræða sama læknisvottorð og hér að framan er vitnað til. Við matið hafði stefnandi enn töluverð einkenni á brotastað.

Málið sætti rannsókn hjá lögreglu. Í lögregluskýrslu af A-kk-þgf S-kk-þgf B-kk-þgf 22. mars 2005 kemur fram að hann hafi hitt stefnanda á Lækjartorgi umrædda nótt og hafi stefnandi sífellt verið að ögra honum og öðrum manni sem þarna var. Til ryskinga hafi komið milli þeirra. Þeir hafi tekist eitthvað á en átökin hafi færst yfir götuna og á milli húsa milli Hafnarstrætis og Tryggvagötu, en þá hafi lögreglan komið á vettvang. Hann kannaðist ekki við að hafa ráðist að stefnanda og fellt hann í jörðina, eins og stefnandi lýsir, en við það hafi fótur stefnanda snúist og brotnað. Einnig gaf skýrslu hjá lögreglu J-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf en þar lýsir hann því að hann kannaðist ekkert við að hafa verið á vettvangi þegar framangreindir atburðir áttu sér stað og hann neitaði því að hafa slegið stefnanda eða sparkað í hann. Lögreglan ræddi við B-kk-þf E-kk-þf, starfsmann Borgarbílastöðvarinnar, en hann hafi sagst hafa séð þegar slagsmálin færðust frá Lækjartorgi yfir í Hafnarstræti og á milli húsa þar. Þeir A-kk-nf og J-kk-nf hafi ítrekað slegið og sparkað í stefnanda, en hann reynt að komast undan, og einnig þegar hann hafi legið í götunni. Nánari lýsing vitnisins B-kk-ef liggur ekki fyrir í málinu en ekki tókst að boða hann fyrir dóminn eða birta honum vitnakvaðningu. Með ákvörðun lögreglustjórans í Reykjavík var málið fellt niður og tilkynnt um það með bréfi 27. júní 2005.

Stefnandi krafði J-kk-þf og A-kk-þf um bætur með bréfi 17. október 2005 en fram hefur komið að þeir hafi engar bætur greitt vegna meiðsla stefnanda.

Stefnandi krafðist bóta vegna tjónsins, sem hann hafi orðið fyrir, með bréfi 30. desember 2005, samkvæmt lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Með ákvörðun bótanefndar samkvæmt þeim lögum í máli nr. 2/2006 frá 11. september 2006 var talið að skilyrði til greiðslu bóta væri ekki fullnægt. Stefnandi krefst þess í málinu að sú ákvörðun verði felld úr gildi og hann krefst skaðabóta úr höndum stefnda samkvæmt kröfugerð hans hér að framan.

Af hálfu stefnda er kröfum stefnanda mótmælt, en stefndi telur hvorki skilyrði fyrir hendi til að fella ákvörðun bótanefndarinnar úr gildi né til greiðslu bóta vegna tjóns stefnanda samkvæmt framangreindum lögum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að mennirnir tveir hafi ráðist á stefnanda að tilefnislausu og þar með komið honum að óvörum með árásinni. Þeir hafi slegið stefnanda í andlitið og sparkað í líkama hans. Árásin hafi verið mjög alvarleg og valdið stefnanda varanlegum áverkum. Þessi óvænta og tilefnislausa árás hafi fyllt stefnanda óöryggi og ónotatilfinningu. Mennirnir hafi verið höfuðvaldar að árásinni og séu því ábyrgir fyrir þeim miska og tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir. Um hafi verið að ræða refsiverðar og saknæmar hvatir þeirra. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna refsiverðs verknaðar er mennirnir réðust á hann.

Stefnandi krefjist bóta fyrir áverka og tjón sem hann hafi orðið fyrir. Allar innheimtutilraunir hafi verið án árangurs og því sé stefnandi knúinn til að höfða mál þetta, en árásarmennirnir séu eignalausir og grundvöllur málssóknar einkamáls á þá því tilgangslaus með öllu. Stefnandi sé því nauðbeygður til að fara þá leið sem hér sé farin.

Stefnandi byggi á að árásarmennirnir hafi valdið honum ólögmætri meingerð með því að ráðast á hann að óvörum. Árásin hafi verið niðurlægjandi fyrir stefnanda og haft í för með sér óþægindi og sársauka. Árásarmennirnir hafi án ástæðu valdið stefnanda líkamsáverka er hann fótbrotnaði.

Í lögregluskýrslu frá 23. mars 2005 viðurkenni J-kk-nf að hafa ráðist á stefnanda, sbr. þessi orð hans: „Ég veit ekki hversu oft ég sló hann og man ekki hvar höggin lentu.“ Og síðan: „en ég man að þegar löggan var komin þá lét maðurinn eins og hann gæti ekki stigið í fótinn.“

Vitnið B-kk-nf E-kk-nf hafi séð til árásar þeirra J-kk-ef og A-kk-ef á stefnanda og hringt eftir lögreglu, sem komið hafi á staðinn og handtekið þá fyrir árásina. Í lögregluskýrslu segist B-kk-nf hafa séð þegar slagsmálin færðust frá Lækjartorgi og yfir í Hafnarstræti og milli húsa í átt að Tryggvagötu. Hann segi þá A-kk-þf og J-kk-þf hafa ítrekað slegið og sparkað í stefnanda þar sem hann hafi reynt að komast undan og einnig þegar hann lá í götunni.

Varðandi rökstuðning fyrir bótakröfunni sé vísað til matsgerðar 17. ágúst 2005, og kröfubréfs 16. september 2005. Stefnandi styðji kröfuna með neðangreindum hætti:

Miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga styðji stefnandi við dómafordæmi í slíkum málum, þar sem líkamsárás sé með viðlíka hætti og í þessu máli.

Miskabætur samkvæmt 4. gr. sömu laga byggi hann á matsgerð sérfræðinga, sem fengin sé samkvæmt 10. gr. laganna. Stefnandi sé metinn 8% miski og í því efni tekið mið af höfuðstól miskabóta í dag.

Þjáningabætur byggi stefnandi sömuleiðis á matinu og 3. gr. skaðabótalaga, en um sé að ræða þjáningabætur í þrjá mánuði (90 x 1.020).

Bætur fyrir varanlega örorku styðji stefnandi við 5., 6. og 7. gr. skaðabótalaga og niðurstöðu matsgerðarinnar um varanlega örorku.

Annað fjártjón og sjúkrakostnaður séu bætur fyrir óþægindi sem stefnandi hafi haft af því að kæra málið til lögreglu. Einnig komi til kostnaður vegna læknisvottorðs, komugjalda, símtala, aksturs og tíma, m.a. ferð á slysadeild, ferðir til lækna til frekari skoðunar og ferðir til lögmanns. Stefnandi hafi einungis haldið hluta af þessum kostnaði til haga þannig að hluta annars fjártjóns verði að meta að álitum. Matskostnaður sé vegna mats á stefnanda og komi fram á framlögðum reikningum. Reikningur fylgi læknisvottorði.

Stefnandi styðji bótakröfur sínar við almennu skaðabótaregluna. Hann vísi jafnframt til þess að J-kk-nf og A-kk-nf hafi með refsiverðum ásetningi valdið stefnanda tjóni. Þá vísi stefnandi til 1. gr., 2. gr., 3. gr., 4. gr. og 26. gr. laga nr. 50/1993. Varðandi saknæmi verknaðarins vísi stefnandi til grunnraka 217. gr. og 218. gr. almennra hegningarlaga. Stefnandi styðji kröfu sína um bætur á hendur stefnda við 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 og hvað málskostnað varði sé vísað til 129., 130. og 131. gr. sömu laga. Einnig sé vísað til laga nr. 69/1995 en stefnandi eigi rétt á bótum úr hendi stefnda samkvæmt 1. mgr. 1. mgr. laganna. Samkvæmt reglum um sönnun í skaðabótamálum beri stefndi sönnunarbyrði um að tjón stefnanda hafi ekki verið með þeim hætti sem stefnandi lýsi. Sé þá hafður í huga grófleiki þeirra tilburða er tveir menn hafi ráðist að einum og veitt honum eftirför, en árásin sé eina líklega ástæðan fyrir tjóninu. Vísað sé til laga nr. 69/1995 og ákvæðis í þeim lögum er varði skyldu stefnda til greiðslu bóta til þolenda afbrota ef engin er sakfelldur fyrir viðkomandi afbrot eða brotamaður reynist ekki borgunarmaður.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af stefnda hálfu er vísað til þess að stefnandi reisi dómkröfur sínar á því að hann hafi verðið þolandi líkamsárásar tveggja manna að morgni 21. ágúst 2004. Óumdeilt sé í málinu að stefnandi lenti í átökum við einn eða fleiri menn þennan morgun. Fyrir liggi staðfesting annars þeirra sem kærðir voru vegna málsins, eins og fram komi í lögregluskýrslu 22. mars 2005. Einnig hafi vitni, sem lögreglan ræddi við á staðnum, greint frá því að það hafi séð stefnanda í átökum við tvo menn. Hins vegar greini stefnanda og kærða á um það hvert hafi verið tilefni eða upphaf þessara átaka og enn fremur hver hafi orðið afleiðing þeirra. Framburður nefnds vitnis skýri þetta ekki.

Bótakrafa stefnanda sé byggð á því að hann hafi brotnað á ökkla í átökunum sem valdið hafi honum varanlegum áverka. Því til stuðnings leggi hann fram matsgerð matsmanna. Ekki sé getið neinna annarra áverka í bótakröfu stefnanda sem eitt og sér bendi ekki til mikilla átaka.

Stefndi telji ósannað að ökklabrot stefnanda sé afleiðing af framangreindum átökum eða að það megi rekja til háttsemi sem varði við almenn hegningarlög. Í fyrsta lagi sé stefnandi einn til frásagnar um það þegar hann hlaut ökklabrotið og engin vitni að því svo vitað sé. Í öðru lagi geti áverki af þessu tagi stafað af mörgum ástæðum og í þriðja lagi gæti ósamræmis í framburði stefnanda varðandi aðdraganda áverkans. Í skýrslu sem hann hafi gefið hjá lögreglu 27. ágúst 2004 segi: ,,...upp við hús Borgarbílastöðvarinnar hafi annar mannanna komið hlaupandi að honum og hafi hann náð að fella hann afturábak með þeim afleiðingum að hann féll í jörðina. Í fallinu segir S-kk-nf að snúist hafi upp á vinstri fót hans og kveðst hann hafa fundið þegar fóturinn brotnaði...“ Í áverkavottorði J-kk-ef Á-kk-ef B-kk-ef læknis 27. nóvember 2004 segi: „Tildrög áverka munu þó hafa verið á þann veg að einn árásarmanna hafi sparkað til hans í þeim tilgangi að fella hann í jörðina. Kom sparkið á ökklann þar sem nú er mikill verkur og hefur hann ekki verið fær um að stíga í fót síðan.“ Þarna gæti ósamræmis í frásögnum.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 greiði stefndi bætur vegna tjóns sem leiði af broti á almennum hegningarlögum í samræmi við ákvæði laganna. Skilyrði fyrir greiðslu bóta á grundvelli laganna sé að tjón það sem bóta sé krafist fyrir verði rakið til háttsemi sem talist geti brot á almennum hegningarlögum. Í þessu felist að tjónþoli eigi lögvarða kröfu á hendur stefnda til greiðslu bóta þegar skilyrði greiðslu þeirra samkvæmt lögunum séu að öðru leyti uppfyllt. Í lögunum séu hins vegar jafnframt ýmsar undantekningarreglur sem skýra beri þröngri lögskýringu auk ýmissa takmarkana á greiðsluskyldu stefnda.

Í málatilbúnaði stefnanda komi ekkert fram sem bendi til þess að ákvörðun bótanefndar, sem stefnandi freisti að hnekkja með dómi, sé ekki í fullu samræmi við lögskýringargögn og markmið laganna. Hér hagi þannig til að tjónþoli sé einn til frásagnar um þau málsatvik sem mestu máli skipti og sé málatilbúnaður stefnanda bæði óljós og að einhverju leyti þversagnarkenndur. Auk þess hafi þáttur stefnanda sjálfs í þeim átökum sem um ræði ekki verið útskýrður að öllu leyti.

Eins og skýrt komi fram í 1. gr. laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota sé ákvæðum laganna einungis ætlað að gilda um tjón sem leiði af broti á almennum hegningarlögum. Það sé því undantekningalaust skilyrði bóta að um ásetningsverknað hafi verð að ræða eða refsivert gáleysi, þannig að unnt yrði að refsa tjónvaldi ef hann væri sakhæfur. Auk þess þurfi tjónvaldur að vera skaðabótaskyldur samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar. Stefndi telji að af gögnum málsins verði ekki unnt að ráða að skilyrði 1. gr. laganna, um að tjón sé afleiðing brots á almennum hegningarlögum, sé uppfyllt, enda verði bótanefndin að meta sjálfstætt hverju sinni hvort tjón sé afleiðing af verknaði sem sé refsiverður samkvæmt almennum hegningarlögum samkvæmt þeim gögnum er liggi fyrir í hverju máli. Stefnandi hafi ekki fært fram gögn sem sýni fram á, svo ekki verði um villst, að líkamstjón hans verði rakið til refsiverðrar háttsemi á grundvelli almennra hegningarlaga. Engin læknisfræðileg gögn séu til um það hvernig tjónið varð. Ósannað sé hvernig stefnandi hafi fótbrotnað eða að hann hafi verið felldur, eins og hann haldi fram, en engin vitni séu að því og enginn hafi séð nokkurn veita stefnanda þann áverka. Stefnandi verði að bera hallann af þessum sönnunarskorti í málinu.

Af öllu framangreindu sé ljóst að sýkna beri stefnda af framangreindum kröfum stefnanda.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi eigi rétt á greiðslum á grundvelli laga nr. 69/1995 sé þess krafist að bótakrafa hans verði lækkuð vegna eigin sakar stefnanda. Um eigin sök vísist til ástands og þáttar stefnanda sjálfs með skírskotun til þeirra óvissu sem ríki um atburði þá sem leiddu til líkamstjóns hans.

Stefndi vísi um hámark bóta til 7. gr. laga nr. 69/1995, en komi til greiðsluskyldu stefnda verði að taka mið af hámarksbótum til einstakra tjónþola samkvæmt lagagreininni.

Stefndi geri ekki athugasemdir við framlagt örorkumat í málinu. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé hins vegar mótmælt.

Niðurstöður

Kröfur stefnanda í málinu eru byggðar á því að stefnda beri að greiða honum bætur samkvæmt lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolanda afbrota vegna tjónsins, sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir, en það verði rakið til líkamsárásarinnar umræddan morgun eins og lýst er í málatilbúnaði stefnanda. Skilyrði fyrir greiðsluskyldu stefnda samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna er að tjónið leiði af broti á almennum hegningarlögum.

Þótt fyrir liggi að stefnandi hafi lent í átökum við tvo menn umræddan morgun hefur rannsókn málsins ekki leitt í ljós að fótbrotið, sem stefnandi hlaut og lýst er í gögnum málsins, hafi verið afleiðing refsiverðar háttsemi þeirra manna sem stefnandi lenti í átökum við. Ósannað er að þeir hafi ráðist á stefnanda að tilefnislausu. Einnig verður að telja ósannað að annar mannanna hafi ráðist að stefnanda við hús Borgarbílastöðvarinnar með þeim afleiðingum að stefnandi hafi fallið aftur fyrir sig og að hann hafi fótbrotnað við fallið, en hvorki voru vitni að því atviki né fær þessi atburðarlýsing stefnanda stoð í gögnum málsins. Verður jafnframt að telja ósannað að fótbrotið verði rakið til líkamsárásar þessara manna, en engin gögn styðja þá staðhæfingu stefnanda, hvorki læknisfræðileg gögn né önnur gögn málsins. Með vísan til þessa verður að fallast á niðurstöðu bótanefndarinnar um að ekki hafi verið í ljós leitt að tjón stefnanda verði rakið til brots á almennum hegningarlögum. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 536.565 krónur, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 350.000 krónur án virðisaukaskatts, en útlagður kostnaður er vegna læknisvottorðs 30.000 krónur, matsgerðar, samtals 155.150 krónur, og skattframtals 1.415 krónur, samtals 186.565 krónur.

Dóm þennan kvað upp S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, S-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, í máli þessu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 536.565 krónur, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., 350.000 krónur.

S-kvk-nf I-kvk-nf.