E-4065/2021

1. Mál þetta, sem var tekið til úrskurðar 17. nóvember 2021, er höfðað 2 1. júlí 2021 af G-kk-þgf J-kk-þgf, Brúnavegi 1 í Reykjavík, gegn Landsbankanum hf., Austurstræti 11 í Reykjavík.

2. Dómkröfur samkvæmt stefnu eru svohljóðandi:

„ 1. Að 2. töluliður í skilmálum veðskuldabréfs nr. 01117- 36- 25428 (upphaflega 0117-74- 171242), sem stefnandi gaf út til stefnda 22. janúar 2006, verði dæmdur ólögmætur og ógildur, sem er svohljóðandi:

Af láni þessu greiðast breytilegir ársvextir, eins og þeir eru ákveðnir á hverjum tíma af Landsbanka Íslands hf., og tekur það jafnt til kjörvaxta og vaxtaálags.

Vextirnir greiðast eftir á, á sömu gjalddögum og afborganir, nema um annað sé samið. Landsbanka Íslands hf. er heimilt hvenær sem er á lánstímanum að hækka eða lækka framangreinda vexti, þ. m. t. vaxtaálag, í samræmi við vaxtaákvarðanir Landsbanka Íslands hf. á hverjum tíma og/eða færa lánið á milli vaxtaflokka, svo sem ef breytingar verða á fjárhagsstöðu og e ndurgreiðslumöguleikum útgefanda, ef breytingar verða á kjörvaxtakerfi bankans eða aðrar ástæður gefa tilefni til.

2. Í stað 2. töluliðar í skilm álum veðskuldabréfs nr. 01117- 36- 25428 verði bréfið endurútreiknað: Aðallega: Samkvæmt 18. gr. sbr. 2. málsliður 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Til vara: Í samræmi við upphaflega 6,1% vexti veðskuldabréfsins frá útgáfu þess út lánstímann.“

3. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

4. Stefndi krefst frávísunar málsins og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

5. Málið var flutt um frávísunarkröfu stefnda 17. nóvember s l., en hann skilaði greinargerð einungis um þá kröfu í samræmi við 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 78/2014. Í þessum þætti málsins krefst stefnandi þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað og málskostnaðar úr hendi hans.

I

6. Málatilbúnaður stefnanda er reistur á því að veðskuldabréf, sem var gefið út 22. janúar 2006 vegna láns sem var upphaflega að fjárhæð 60.000.000 króna, hafi ekki verið í samræmi við ákvæði þá gildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán. Vísað er til þess að í 2. tölulið veðskuldabréfsins komi eingöngu fram að lánið beri breytilega vexti eins og þeir séu ákveðnir af stefnda á hverjum tíma. Á þessum grunni hafi stefndi krafist sífellt hærri vaxta á hverjum gjalddaga, en þeir svo lækkað eftir nóvember 2007. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar frá 12. október 2017 í máli nr. 623/2016 brjóti skilmálar af þessu tagi í bága við 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Með vísan til þessa telur stefnandi að fallast beri á fyrri dómkröfu hans, enda sé vaxtaskilmálinn ólögmætur og ógildur.

7. V erði talið að skilmáli 2. töluliðar veðskuldabréfsins sé ólögmætur vísar stefnandi til þess að það þurfi að endurreikna lánið með öðrum vöxtum. S einni dómkrafan varði þannig afleiðingar þess að stefndi hafi ekki virt fyrrgreind ákvæði laga nr. 121/1994. Aðallega er byggt á því að endurreikna skuli lánið í samræmi við 18. gr., sbr. 2. má lsl ið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Til vara er byggt á því að miða skuli við upphaflega vexti lánsins sem hafi verið 6,1% út lánstímann. Stefnandi lagði fyrir dóminn skjöl sem varða endurútreikning lánsins að virtum þeim vaxtaviðmiðum sem greinir í dómkröfunni. Hann telur þessi skjöl sýna að með endurútreikningi á grundvelli þess viðmiðs sem aðallega sé byggt á hafi lánið verið að fullu greitt 20. maí 2020 og hafi raunar tæplega 26.500.000 krónur verið ofgreiddar. Samkvæmt seinna viðmiðinu hafi rúmar 2.000.000 króna verið ofgreiddar 1 8. nóvember 2020.

8. Um lagarök vísar stefnandi til 6. og 9. gr. laga nr. 121/1994. Þá er vísað til 3., 4., 10, 12. og 18. gr. laga nr.38/2001. Einnig er vísað til þess að varnarþing styðjist við 33. gr. laga nr. 91/1991 og krafa ummáls kostnað við 129. og 130. gr. sömu laga.

II

9. Stefndi reisir frávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður stefnanda sé haldinn verulegum annmörkum og standist ekki kröfur d-, e- og f-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað. Í stefnu skorti lýsingu á málsatvikum sem búi að baki kröfum stefnanda, en þar sé aftur á móti fjallað ítarlega um atvik sem tengist ekki kröfum hans. Þá skorti verulega á umfjöllun um málsástæður stefnanda og lagarök þannig að samhengi málsástæðna sé ljóst.

10. Stefndi bendir á að stefnandi vísi hvorki til lagaákvæða né meginreglna til stuðnings fyrri dómkröfu sinni um að 2. töluliður hins umdeilda veðskuldabréfs verði dæmdur ólögmætur og ógildur. Stefnandi vísi eingöngu til 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. áðurgildandi laga nr. 121/1994, en ákvæðin hafi ekki að geyma fyrirmæli um ógildi ákvæða samnings vegna annmarka af þeim toga sem stefnandi vísi til. Slík fyrirmæli sé ekki heldur að finna í öðrum ákvæðum laganna. Brot gegn lögunum geti leitt til skaðabótaábyrgðar lánveitanda samkvæmt 27. gr. laganna, en stefnandi hafi ekki uppi bótakröfu í málinu. Sé krafa stefnanda vanreifuð og geti stefndi ekki áttað sig á grundvelli hennar.

11. Stefndi byggir á því að seinni dómkrafa stefnanda sé jafnframt óskýr og ódómtæk. Hvorki sé um að ræð a kröfu um viðurkenningu á tilteknum réttindum, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, né kröfu um að stefnandi greiði tiltekna fjárhæð. Þannig krefjist stefnandi ekki greiðslu frá stefnda vegna meintrar ofgreiðslu á vöxtum á grundvelli útreikninga sem hann hafi lagt fram. Virðist byggt á því að taka skuli upp nýtt ákvæði í veðskuldabréfið í stað núgildandi 2. töluliðar sem segi til um hvernig reikna eigi út vextis em lánið skuli bera. Ekki sé byggt á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga sem hafi að geyma heimild til að breyta samningi. Sé ómögulegt fyrir stefnanda að átta sig á grundvelli kröfunnar og geti hann ekki tekið til varna sökum vanreifunar. Jafnframt er vísað til þess að krafan sé ekki til þess fallin að leysa úr ágreiningi aðila og skorti stefnanda lögvarða hagsmuni af úrlausn um hana.

12. Við munnlegan málflutning mótmælti stefnandi röksemdum stefnda fyrir frávísun málsins. Hann lagði áherslu á að fyrri dómkrafa hans um ógildingu 2. töluliðar veðskuldabréfsins væri reist á því að skilmálinn bryti í bága við lög nr. 121/1994. Réttaráhrif brota gegn lögunum væru ekki tæmandi talin í 27. gr. og dugi til ógildingar skilmálans að hann sé ólögmætur, en það fái einnig stoð í meginreglum ógildingarfræða. Fram kom að seinni dómkrafan leiddi af hinni fyrri þar sem ákveða þyrfti lögmætt vaxtaviðmið og endurreikna lánið í samræmi við þau viðmið sem greindi í kröfunni. Tekið var fram að ekki væri um að ræða viðurkenningarkröfu, enda væri ekki vísað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 í stefnu. Þá teldi stefnandi ekki þörf á að byggja sérstaklega á lögum nr. 7/1936 og að hagsmunir hans af úrlausn um kröfurnar væru augljósi r.

III

13. Af kröfugerð stefnanda verður ráðið að með málsókninni sé markmiðið að 2. töluliður fyrrgreinds veðskuldabréfs, þar sem fjallað er um greiðslu vaxta vegna lánsins, verði ógiltur. Þá er sett fram krafa þess efnis að „í stað 2. töluliðar“ skuli endurútreikna bréfið „frá útgáfu þess út lánstímann“, aðallega mið að við 18. gr., sbr. 2. málslið 4. gr. og 3. gr. laga nr. 38/200,1 en til vara miðað við 6,1% vexti.

14. K rafa stefnanda um ógildingu á umræddum skilmála veðskuldabréfsins er reist á því að hann standist ekki ákvæði þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán. Í þeim efnum hefur stefnandi einkum vísað til þess að stefndi hafi brotið gegn upplýsingaskyldu sinni samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laganna og ekki tilgreint breytilega vexti í samræmi við 9. gr. laganna. Til þess er að líta að í lögum nr. 121/1994 er ekki að finna reglur um ógildingu skilmála í lánssamningi eða um réttaráhrif brots gegn lögunum að öðru leyti en því að í 27. gr. er gert ráð fyrir skaðabótaskyldu lánveitanda. Í stefnu er ekki byggt á því að skilmálinn sé ógildanlegur samkvæmt tilteknu ákvæði í III. kafla laga nr. 7/1936 eða á grundvelli ólögfestra reglna fjármunaréttar um ógildingu samninga. Við munnlegan málflutning lagði stefnandi áherslu á að skilmálinn væri ólögmætur og vísaði einnig almennt til meginreglna ógildingarfræða. Að framangreindu virtu telur dómurinn grundvöll fyrri dómkröfu stefnanda verulega vanreifaðan, sbr. einni g til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. október 2014 í máli nr. 668/2014. Þegar af þeirri ástæðu verður að vísa kröfunni frá dómi, sbr. e- og f- liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og meginreglur einkamálaréttarfars.

15. Ráðið verður af málatilbúnaði stefnanda að samkvæmt seinni dómkröfunni, sem er háð því að fallist verði á fyrri kröfuna, beri að endurreikna lánið á grundvelli þeirra vaxtaviðmiða sem greinir í kröfunni. Stefnandi hefur ekki sett fram fjárkröfu þar sem krafist er þeirrar fjárhæðar sem hann telur sig hafa ofgreitt stefnda vegna ólögmæts vaxtaskilmála og hann hefur lagt fram gögn um. Þá hefur hann ekki krafist viðurkenningar á því að endurreikna skuli lánið með þeim vöxtum sem um ræðir, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, en það kom skýrt fram við munnlegan málflutning að ekki væri um viðurkenningarkröfu að ræða. Til þess er einnig að líta að eins og krafa n er úr garði gerð má skilja hana með þeim hætti að þess sé krafist að í stað 2. töluliðar komi ákvæði um önnur vaxtaviðmið. Stefnandi hefur hins vegar ekki stutt kröfu um slíka breytingu við tiltekin lagaákvæði, svo sem 36. gr. laga nr. 7/1936. Að þessu virtu telur dómurinn efni kröfunnar, sem og grundvöll hennar, verulega óskýran og að ekki geti komið til greina að taka hana upp í dómsorð. Er krafan því háð slíkum annmörkum að vísa verður henni frá dómi.

16. Samkvæmt framangreindu telur dómurinn málatilbúnað stefnanda vera í andstöðu við meginreglur einkamálaréttarfars um ljósa og ákveðna kröfugerð, sbr. einnig e - og f-liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem stefnandi hefur ekki lagt þann grundvöll að málinu sem nauðsynlegur er til að efnisdómur verði lagður á það verður málinu vísað frá dómi.

17. Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað semþykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessuer vísað frá dómi.

Stefnandi, G-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf R-kvk-nf