E-13283/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 10. september sl., var þingfest 26. nóvember 2009.

Stefnandi er Skeljungur hf., Hólmaslóð 8, Reykjavík

Stefndi er Ísey GmbH, Fischkai 15, 27572 Bremerhaven, Þýskalandi.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð EUR 156.538,31 auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af EUR 34.087,79 frá 30. nóvember 2007 til 31. desember 2007, af EUR 90.515,12 frá þeim degi til 29. febrúar 2008, af EUR 154.012,06 frá þeim degi til 31. mars 2008 en af EUR 156.538,31 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá gerir stefnandi þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Málavextir

Stefndi er umboðsaðili fyrir sölu fisks í Þýskalandi fyrir ýmis íslensk útgerðarfyrirtæki, þar á meðal félagið Gulltog ehf. Hefur stefndi verið í reikningsviðskiptum við stefnanda frá árinu 1999. Voru þau reikningsviðskipti vegna skipa á vegum Efnahagsbandalagsins, sem stefndi var umboðsaðili fyrir. Fóru þau viðskipti stefnanda og stefnda þannig fram að stefndi greiddi fyrir olíu sem keypt var hjá stefnanda en sá kostnaður var síðan dreginn af sölutekjum sem stefndi skilaði til umbjóðenda sinna. Frá árinu 2006 hefur stefndi séð um sölu á fiski fyrir Gulltog ehf. á þýskum markaði.

Gulltog ehf., eigandi skipsins Sunnu KE, Njarðvík, var í viðskiptum við stefnanda vegna kaupa á olíu fyrir skipið. Um mitt ár 2006 lokaði stefnandi fyrir úttektir félagsins hjá stefnanda vegna vanskila þess.

Í janúar 2007 samdist svo um að reikningar vegna olíukaupa á skipið yrðu gefnir út á stefnda. Heldur stefnandi því fram að stefndi hafi ítrekað samið við sig um greiðslufyrirkomulag þeirra reikninga og vísar í stefnu til tölvupóstssamskipta starfsmanna stefnanda og framkvæmdastjóra stefnda þar að lútandi.

Stefnandi höfðar mál þetta á hendur stefnda til greiðslu 9 reikninga vegna kaupa á olíu fyrir skipið Sunnu KE, samtals að fjárhæð 156.538,31 evra. Stefndi hafnar greiðsluskyldu þar sem ekki hafi verið um nein kaup að ræða milli stefnanda og stefnda.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á 9 reikningum á hendur stefnda, Ísey GmbH.

Reikningarnir eru nánar þessir:

Reikningur nr. 10634863, dags. 24.10.2007 EUR 34.087,79

Reikningur nr. 10636066, dags. 08.11.2007 EUR 19.095,58

Reikningur nr. 10636776, dags. 15.11.2007 EUR 18.446,95

Reikningur nr. 10637505, dags. 22.11.2007 EUR 18.884,80

Reikningur nr. 30506378, dags. 11.01.2008 EUR 3.120,00

Reikningur nr. 242535864, dags. 14.01.2008 EUR 1.420,00

Reikningur nr. 10641079, dags. 17.01.2008 EUR 56.366,94

Reikningur nr. 242536076, dags. 28.01.2008 EUR 2.590,00

Reikningur nr. 242536963, dags. 26.02.2008 EUR 2.526,25

Samtals höfuðstóll EUR 156.538,31

Byggir stefnandi á því að stefndi hafi staðið í þeim viðskiptum við stefnanda sem umræddir reikningar byggist á og beri að standa við sínar skuldbindingar. Á tímabilinu 1. janúar 2007 til og með 29. febrúar 2008 hafi stefnandi gefið út og sent 32 reikninga til stefnda. Á sama tímabili hafi stefndi greitt til stefnanda 10 sinnum á grundvelli þessara reikninga. Þá hafi stefndi ítrekað viðurkennt greiðsluskyldu sína samkvæmt þessum reikningum í tölvupóstum til stefnanda, þar sem hann hafi samið um greiðslur, beðið um niðurfellingu dráttarvaxta og fullvissað stefnanda um að hann muni greiða skuldir sínar.

Vísar stefnandi til eftirfarandi tölvupósta:

Tölvupósts Ó-kk-ef G-kk-ef, deildarstjóra innheimtudeildar stefnanda, til S-kk-ef S-kk-ef, framkvæmdastjóra stefnda, þann 13. september 2007.

,,Sæll S-kk-nf.

Vek athygli þína á því að það er einn reikningur frá því í júní ógreiddur og fjórir reikningar í júlí að samtals upphæð EUR 118.029,15

Er þetta ekki á leiðinni frá þér.“

Svar S-kk-ef þann 17. september s.á.:

,,Sæll Ó-kk-nf, ég var alla síðustu vikuna á Íslandi. Ég var að yfirfæra ca. 53.000 Evrur í morgun, svo það gefur okkur smá space. Sendi fljótlega næstu upphæð á stað.

Takk fyrir og bestu kveðjur“

Í tölvupósti 17. október 2007 segir Ó-kk-nf:

,,Sæll S-kk-nf. Nú vantar mig greiðslu fyrir júlí og ágúst reikningana sem eru gjaldfallnir EUR 172.633,6. Gott væri að fá eitthvað í dag eða hið fyrsta. Vantar alltaf pening.“

S-kk-nf svarar sama dag:

,,Sæll Ó-kk-nf, er ekki búinn að gleyma þér. Það eru 47.000 evrur á leiðinni núna (Reikningur 10625370). Í enda næstu viku fer reikningur 10626798 yfir 43.000 evrur á stað.“

Ó-kk-nf sendir tölvupóst á S-kk-þf þann 15. nóvember 2007, sbr. dskj. 6:

,,Sæll S-kk-nf. Gjaldfallin skuld Iseyjar við Skeljung hf. er í dag EUR 161.623,01. Elstu reikningarnir eru frá því í júlí, þannig að nú verður bara að ganga frá því.“

S-kk-nf sendir tvo tölvupósta á Ó-kk-þf daginn eftir :

,,Sæll Ó-kk-nf, ég var að senda 64.000 evrur á þig. Ég sá að þið senduð reikning yfir dráttarvexti. Það eru engin þörf fyrir því. Vinsamlega dragðu dráttarvextina til baka.“

,,Sæll :-) var bara núna að lesa mailið þitt. Við vorum greinilega samtímis að hugsa um hvorn annan. Eins og ég skrifaði í fyrra mailinu, það voru að fara út 64.000 í dag. Í næstu viku sendi ég 40.000. Engar áhyggjur.“

Í tölvupósti frá S-kk-þgf S-kk-þgf til L-kk-ef B-kk-ef, framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs stefnanda, frá 18. desember 2007 segi:

,, Sæll L-kk-nf, ég er hissa að við skulum fá dráttarvexti, útaf staðan í dag er að við/S-kvk-nf erum með 3 reikninga (ca. 40.000 Evrur) sem eru með eindagi þann 30.11.2007. Ég var að yfirfæra ca. 50.000 í gær.

Við erum að fá vaxtanótur (Nr. 300171+300170+325279) yfir ca. 16500 Evrur, sem aldrei áður hefur verið þörf á. Vinsamlega bakfærðu þessar nótur, enda höfum við alltaf staðið við skuldir okkar.“

Þá segir í tölvupósti Ó-kk-ef G-kk-ef til S-kk-ef S-kk-ef dagsettur 28. janúar 2008, sbr. dskj. 8:

,,Skuld Iseyjar við Skeljung hf. er í dag EUR 193.933,01 þar af eru í vanskilum EUR 130.436,07. Er ekki einhvers að vænta fljótlega?“

S-kk-nf svarar daginn eftir:

,,Sæll, þú mátt reikna með 50.000-60.000 í þessari viku. Svo aftur eftir 1 viku.

kveðja

S-kk-nf S-kk-nf.“

Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings til almennra reglna kröfuréttarins um greiðslu fjárskuldbindinga og til ákvæða laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og samningalaga nr. 7/1936. Vaxtakröfur styður stefnandi við 1. og 2. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ekki er gerð krafa um virðisaukaskatt á málskostnað, sbr. lög nr. 50/1988, þar sem stefnandi er virðisaukaskattskyldur. Varnarþing í Reykjavík byggist á 36. gr. laga nr. 91/1991, en umræddar vörur voru fengnar í starfsstöðum stefnanda, annars vegar í Örfirisey og hins vegar í Grindavík.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda byggðum á því að með óformlegum viðræðum um greiðslu reikninganna, sem fram komi í tölvupóstum sem tíundaðir séu í stefnunni, og fylgi henni, hafi stefndi skuldbundið sig til greiðslu reikninganna fyrir hönd Gulltogs ehf. Fyrir liggi hins vegar að innheimtu reikninganna hjá stefnda hafi verið mótmælt strax í upphafi af hálfu stefnda, bæði við framkvæmdastjóra stefnanda, L-kk-þf B-kk-þf, og við Þ-x-x V. P-kk-þf, sölustjóra á fyrirtækjasviði stefnanda.

Samskiptin á milli stefnda og stefnanda, þau er hér um ræði, hafi ekki verið sama eðlis og þau reikningsviðskipti sem aðilarnir hafi átt með sér til margra ára. Hér hafi einungis verið um milligöngu um greiðslur af hálfu Gulltogs ehf. að ræða. Gulltog ehf., raunverulegur kaupandi olíunnar, hafi sjálft séð um að panta olíuna sem félagið keypti af stefnanda og hafi það ávallt verið Gulltog ehf. sem tók við olíunni og notaði hana, þó greiðslur hafi síðan farið í gegnum stefnda. Stefndi hafi aldrei pantað olíuna, hvorki símleiðis, bréfleiðis né með öðrum hætti, aldrei tekið við henni og því síður notað hana.

Ástæða þess að stefndi hafi látið það viðgangast að greiðslur umræddra reikninga færu í gegnum hann hafi verið sú að stefndi hafi verið umboðsmaður Gulltogs ehf. og hafði fé félagsins með höndum í tengslum við það. Stefndi hafi greitt reikningana frá Skeljungi samkvæmt fyrirmælum frá fyrirsvarsmanni Gulltogs ehf. af fé Gulltogs ehf. sem stefndi hafi innheimt við sölu varnings Gulltogs ehf. á þýskum markaði. Hafi stefndi ekki talið sér annað fært en að greiða reikningana fyrir hönd Gulltogs ehf. samkvæmt fyrirmælum frá félaginu, sem í sumum tilvikum hafi verið á þá leið að ekki skyldi greiða reikningana.

Þrátt fyrir að stefndi hafi greitt reikninga f.h. Gulltogs ehf., hafi starfsmenn allra nefndra aðila, Gulltogs ehf., stefnda og stefnanda, verið fyllilega meðvitaðir um að greiðsluskyldan hvíldi ekki raunverulega á stefnda, heldur á Gulltogi ehf. Beri tölvupóstsamskipti m.a. vott um það, en í tölvupósti frá L-kk-þgf B-kk-þgf, þáverandi framkvæmdastjóra stefnanda, til S-kk-ef S-kk-ef, framkvæmdastjóra stefnda, dags. 20. desember 2007, segi m.a. orðrétt:

„Við erum að fara yfir málið með M-kk-þgf og verðum í sambandi á nýju ári. / Það er ljóst að greiðslur hafa dregist eitthvað en það á ekki að lenda á ykkur.“

Umræddur M-kk-nf muni vera J-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, stjórnarformaður Gulltogs ehf. Með þessum orðum staðfesti þáverandi framkvæmdastjóri stefnanda vitneskju sína um að ekki sé um það að ræða að stefndi sé eða hafi verið skuldbundinn til greiðslu skuldarinnar, heldur hafi stefndi einungis séð um greiðslu reikninganna fyrir hönd Gulltogs ehf. Tekið skuli fram að fyrirsvarsmönnum stefnda hafi ekki verið kunnugt um að lokað hefði verið á reikningsviðskipti Gulltogs ehf. við Skeljung hf.

Í ljósi alls framangreinds geti greiðslur stefnda á reikningunum ekki með nokkrum hætti skoðast sem samþykki á skyldu stefnda til greiðslu vegna viðskipta Gulltogs ehf. við stefnanda, né geti stefnandi með öðrum hætti talist eiga umrædda kröfu á hendur stefnda.

Sé því ljóst að í máli þessu sé kröfum beint að röngum aðila, sem leiða skuli til sýknu stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Um lagarök er vísað til laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, nr. 38/2001, laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og skráðar og óskráðar almennar reglur samningaréttar og kröfuréttar. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Félagið Gulltog ehf., eigandi skipsins Sunnu KE Njarðvík, var í viðskiptum við stefnanda vegna olíukaupa á skipið. Um mitt ár 2006 lokaði stefnandi á viðskipti við félagið vegna vanskila þess. Í kjölfar þess komst sá háttur á að reikningar vegna olíukaupa Gulltogs ehf. voru sendir til stefnda Íseyjar GmbH. og voru þeir stílaðir á félagið. Stefnandi kveðst hafa gefið út og sent 32 reikninga til stefnda á tímabilinu 1. janúar 2007 til og með 29. febrúar 2008 og hafi stefndi greitt 10 sinnum á grundvelli þessara reikninga. Reikningar sem stefnandi byggir kröfu sína á voru hins vegar ekki greiddir og beinir stefnandi kröfum sínum að stefnda til greiðslu þeirra.

Samkvæmt framburði H-kvk-ef H-kvk-ef H-kvk-ef, starfsmanns stefnda, fyrir dómi felst starfsemi stefnda í að vera umboðsmenn fyrir útflytjendur á fiski, aðallega frá Íslandi. Kvað hún fiskinn koma í gámum og sé þeim miðlað á markað. Starfsmenn stefnda taki við greiðslum fyrir fiskinn og greiði þeir ýmsan kostnað útgerðanna í Þýskalandi. Eftirstöðvar hagnaðar af fisksölunni gangi síðan til viðkomandi útgerðar.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að í janúar 2007 hafi samist um að stefndi keypti olíu á skipið Sunnu KE Njarðvík, en stefndi hafi séð um sölu á afla skipsins á erlendum mörkuðum. Hafi stefndi ítrekað samið við stefnanda um greiðslufyrirkomulag þeirra reikninga.

Stefndi mótmælir þessu og kveður eingöngu hafa verið um milligöngu stefnda að ræða. Gulltog ehf. hafi verið kaupandi olíunnar, hafi séð um að panta olíuna og notað hana. Greiðslur hafi einungis farið í gegnum stefnda.

L-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs Skeljungs hf., bar fyrir dómi að það hefði verið forsenda fyrir því að opna aftur fyrir viðskipti við Gulltog ehf. að stefndi, Ísey GmbH, greiddi fyrir úttektir félagsins. Þegar þessi viðskipti hófust þá hafi M-kk-nf, fyrirsvarsmaður Gulltogs ehf., haft samband við vitnið og tjáð honum að hann væri búinn að hafa samband við S-kk-þf H-kk-þf, fyrirsvarsmann stefnda, og að hann myndi sjá um þessar greiðslur. Það hafi verið forsenda þess að opnað var á þessi viðskipti. M-kk-nf, fyrirsvarsmaður Gulltogs ehf., hafi pantað olíuna en reikningar hafi verið sendir á stefnda samkvæmt samkomulagi milli S-kk-ef og M-kk-ef. Kvaðst L-kk-nf hafa verið í sambandi við S-kk-þf H-kk-þf, fyrirsvarsmann stefnda, sem samþykkti þetta. Engir skriflegir samningar hafi verið gerðir milli aðila. Samningar hafi verið munnlegir.

Vitnið H-kvk-nf H-kvk-nf bar fyrir dómi að viðskipti stefnda við stefnanda hafi hafist árið 1999 á því að þýskir togarar sem voru á veiðum við Ísland keyptu olíu hér á landi, hjá stefnanda, og hafi reikningarnir verið stílaðir á Ísey GmbH af því að Ísey hafi verið þekkt stærð hjá stefnanda. Starfsmenn stefnda hafi selt fiskinn fyrir Þjóverjana. Þeir hafi verið umboðsmenn útgerðanna og hafi borgað alla reikninga á Íslandi fyrir útgerðina. Greitt hafi verið af því verði sem fékkst fyrir fiskinn sem var landað hjá þeim. Kvað hún peninga sem fáist fyrir fisksöluna alltaf vera eign útgerðarmannanna, stefndi sé einungs með peningana í vörslu. Uppgjör fari fram á 10 dögum.

Varðandi viðskipti við Gulltog ehf. kvað H-kvk-nf H-kvk-nf stefnda hafa samþykkt að greiða reikninga félagsins af aflaverðmæti skipsins. Stefndi hafi ekki verið að kaupa olíuna. Viðtekin venja sé að reikningar séu stílaðir á stefnda í slíkum umboðsviðskiptum. Kvað hún það hafa komið fyrir að útgerðarmenn bæðu starfsmenn stefnda að hliðra til með greiðslur þegar þeir hefðu ekki haft handbæra peninga og verið í greiðsluerfiðleikum. Kvað vitnið stefnda enga samninga hafa gert við stefnanda vegna Gulltogs ehf.

Óumdeilt er að umstefndir reikningar eru til komnir vegna kaupa á olíu fyrir skipið Sunnu KE Njarðvík sem var í eigu Gulltogs ehf. Óumdeilt er einnig að fyrirsvarsmaður þess félags pantaði olíuna hjá stefnanda.

Stefnandi heldur því fram að í janúar 2007 hafi svo um samist milli stefnanda og stefnda að stefndi myndi kaupa olíu til skipsins Sunnu KE Njarðvík. Hefur stefnandi sönnunarbyrðina um þessa fullyrðingu sína.

Enginn skriflegur samningur var gerður milli stefnanda og stefnda um slík viðskipti. Gegn andmælum stefnda hefur ekki verið sýnt fram á að stefndi hafi skuldbundið sig gagnvart stefnanda til þess að greiða fyrir olíukaup Gulltogs ehf. eða gefið stefnanda bindandi loforð í þá veru. Þá liggur fyrir í málinu að olían sem keypt var hjá stefnanda nýttist stefnda ekki að neinu leyti. Tölvupóstar sem stefnandi vísar til í stefnu og sendir voru milli aðila verða ekki túlkaðir á þann veg að í þeim felist viðurkenning á því að stefnda beri sjálfum að greiða þessa reikninga sem þar er um fjallað. Þá verður að telja að í ljósi fyrri viðskipta málsaðila hafi stefnanda mátt vera ljóst í hverju starfsemi stefnda fólst.

Með vísan til framangreinds er fallist á með stefnda að kröfum stefnanda sé ekki réttilega að honum beint og ber með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem ákveðst 600.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Ísey GmbH, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Skeljungs hf.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf