Q-5/2012

Með bréfi skiptastjóra, sem móttekið var hjá Héraðsdómi Reykjaness 12. nóvember 2012, var ágreiningi aðila um fjárslit vegna hjúskaparslita skotið til héraðsdóms til úrlausnar, sbr. 112. gr., sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Málið var þingfest 12. desember 2012 og tekið til úrskurðar 23. apríl 2013.

Kröfur sóknaraðila eru eftirfarandi:

1. Að dómurinn fallist á kröfu sóknaraðila að frumvarpi skiptastjóra dags. 10. ágúst 2012 verði vikið til hliðar og það ekki lagt til grundvallar við skipti á búi aðila.

2. Að fallist verði á kröfu sóknaraðila um að búi aðila verði skipt að jöfnu á grundvelli 6. gr. og 103. gr. l. nr. 31/1993, hjúskaparlaga. Að dómurinn leggi fyrir skiptastjóra að selja allar eignir búsins og skipta söluandvirði að jöfnu á milli aðila, enda verði því ekki breytt nema með samþykki beggja aðila málsins.

3. Að inneign sóknaraðila vegna séreignalífeyrissparnaðar verði haldið utan skipta.

4. Að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila húsleigu að fjárhæð 2.663.755 krónur vegna afnota af sameiginlegri fasteign þeirra að X.

5. Að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila 744.579 krónur sem er helmingur þeirrar fjárhæðar sem sóknaðila hefur einn innt af hendi vegna láns er tekið var vegna íbúðarkaupa í Y.

6. Að sóknaraðila verði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila að skaðlausu að mati réttarins að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Varnaraðili gerir eftirfarandi dómkröfur:

1. Þess er krafist að frumvarp skiptastjóra verði staðfest með eftirfarandi breytingum:

a. Að fasteignin að X, verði metin á 50.632.050 krónur í stað 54.000 króna í frumvarpi.

b. Að lán vegna íbúðarkaupa í Y verði ekki metið sem sameiginlegt lán heldur sem skuld sóknaraðila.

c. Að lán varnaraðila hjá LÍN verði metið sem sameiginlegt lán aðila.

d. Að varnaraðila verði ekki gert að greiða húsaleigu vegna X.

Til vara er þess krafist að frumvarpið verði staðfest með þeirri breytingu að sóknaraðila verði gert að greiða leigu af fasteign í Y, vélsleðum, og mótorhjólum sem hann hefur haft afnot af frá skilnaði. Til þrautvara er þess krafist að frumvarpið verði staðfest óbreytt.

Þá er þess krafist að sóknaraðili greiði varnaraðila málskostnað vegna reksturs málsins í héraði.

I.

Málsatvik eru þau að málsaðilar gengu í hjónaband ... 1998 og fengu leyfi sýslumanns til skilnaðar á borð og sæng ... 2010. Í kjölfarið leituðu aðilar aðstoðar lögmanns til að ganga frá fjárskiptum þeirra. Aðilar sammæltust meðal annars um að aflað yrði mats hjá endurskoðanda á verðmæti félagsins A ehf. og voru aðilar jafnframt sammála um forsendur slíks verðmats. Félagið var að hálfu í eigu sóknaraðila og hafði það verið byggt upp á meðan hjúskap aðila stóð. Þegar umrætt verðmat lá fyrir gat sóknaraðili ekki fallist á niðurstöðu þess og neitaði að ganga frá skilnaði aðila á grundvelli tillagna lögmannsins.

Með úrskurði héraðsdóms Reykjaness 20. október 2011 var bú aðila tekið til opinberra skipta að kröfu varnaraðila og skiptastjóri skipaður.

Á fyrsta skiptafundi 3. nóvember 2011 var viðmiðunardagur skipta ákveðinn 7. september 2010 en miðaðist sá dagur við fyrstu fyrirtöku skilnaðarmálsins hjá sýslumanninum í Reykjavík. Á næstu skiptafundum í kjölfarið var reynt að ná samkomulagi og ýmsar hugmyndir að lausn lagðar fram af hálfu beggja aðila, án árangurs. Ágreiningur stóð um verðmæti félagsins A ehf. og um leið heildaruppgjör. Í bréfi til lögmanna aðila 23. apríl 2012 óskaði skiptastjóri meðal annars eftir ársskýrslu áðurnefnds félags vegna ársins 2011, gögnum um eignarhlut aðila í fasteign í Y og yfirliti yfir stöðu áhvílandi veðskulda á fasteigninni að X. Taldi skiptastjóri þarft að fá umræddar upplýsingar með það fyrir augum að gera tillögu að fjárskiptum milli aðila. Jafnframt voru aðilar hvattir til að veita upplýsingar um allar þær greiðslur, sem þau kynnu að hafa innt af hendi frá viðmiðunardegi skipta, og teldu að gagnaðila bæri að taka þátt í að greiða.

Skiptastjóri lagði fram frumvarp til úthlutunar 10. ágúst 2012. Lögmaður sóknaraðila mótmælti umræddu frumvarpi með bréfi dagsettu 21. september 2012 og taldi halla mjög á umbjóðanda sinn í tillögum skiptastjóra. Sóknaraðili mótmælti meðal annars framsetningu frumvarpsins og þeim skilningi skiptastjóra að sóknaraðili hefði á einhverjum stigum málsins samþykkt efnislega skiptatillögur skiptastjóra. Þá taldi sóknaraðili að skiptastjóri hefði tekið hugmyndir hans til sáttaumleitana úr öllu samhengi og án gagnkvæmra skilyrða. Að auki gerði sóknaraðili athugasemdir við hvernig 50% eignarhlutur í félaginu A ehf. og eignarhlutur aðila í fasteigninni í Y voru lagðir út og taldi verðmat umræddra eigna byggt á órökstuddu og óraunhæfu matsverð. Varnaraðili var ekki fyllilega sáttur við frumvarpið en kvaðst þó reiðubúinn að fallast á það, að teknu tilliti til ákveðinna breytinga á því. Í ljósi þess að aðilar máls gátu ekki fallist á frumvarpið óbreytt óskaði skiptastjóri þann 12. nóvember 2012 eftir úrlausn héraðsdóms um ágreining við opinber skipti til fjárslita aðila.

II.

Sóknaraðili kveðst byggja kröfu sína um að frumvarp skiptastjóra frá 10. ágúst 2012 verði ekki lagt til grundvallar við fjárskipti aðila á því að skiptastjóri hafi tekið einhliða og án samráðs við sóknaraðila ákvörðun um að leggja fram frumvarp til úthlutunar. Þá sé þar kveðið á um annað fyrirkomulag en helmingaskiptaregluna. Sóknaraðili telji skiptastjóra ekki hafa lagaheimild til þess að leggja fram frumvarp til úthlutunar þar sem kveðið sé á um annað en helmingaskipti, sbr. ákvæði 6. gr. laga nr. 31/1993. Sóknaraðili byggi á því að þrátt fyrir að ákvæði 104. gr. sömu laga heimili um að víkja megi frá 6. gr. þeirra, eigi sú lagagrein ekki við í þessu máli. Frávik frá meginreglunni um helmingaskipti beri að skýra þröngt og verði einungis beitt ef skipti myndu að öðrum kosti leiða til „bersýnilega ósanngjarnra málaloka“ fyrir annan makann, og þá einungis í undantekningartilvikum. Sóknaraðili vísi til þess að félagið, sem ágreiningur sé um skipti á, sé einkahlutafélag utan um eignarhald á fasteign. Ekki verði séð að helmingaskipti á eignarhlut sóknaraðila í umræddu félagi myndi leiða til bersýnilegra ósanngjarnra málaloka fyrir báða aðila. Það félag sé skipulagsbundin heild með stjórn þar sem reikningshald og uppgjör á fjárreiðum þess hafa verið í höndum ytri endurskoðanda sem hafi í störfum sínum fullt sjálfstæði gagnvart hluthöfum. Sóknaraðili bendi jafnframt á að varnaraðili hafi setið í stjórn félagsins og ætti þar af leiðandi að þekkja til starfsemi þess.

Þá krefst sóknaraðili þess að séreignalífeyrissparnaði hans verði haldið utan við skiptin. Til stuðnings þessari kröfu sé vísað til ákvæðis 2. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993 sem veiti heimild til þess að halda slíkum réttindum utan við skipti. Sóknaraðili kveðst styðja kröfu sína jafnframt við dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands um túlkun þessarar lagaheimildar. Þá telji sóknaraðili að ekki hafi verið færð rök fyrir því að fella umrædd lífeyrisréttindi sóknaraðila undir skiptin enda hafi varnaraðili hvorki sýnt fram á að lífeyrisréttindi hennar, tryggð með ríkisábyrgð, séu lakari en lífeyrisréttindi sóknaraðila né að ósanngjarnt sé að öðru leyti að umræddum réttindum verði haldið utan við skiptin, enda um óverulega fjárhæð að ræða. Kveðst Sóknaraðili vísi hér einkum til dóma Hæstaréttar í málum nr. 568/2012 og 369/2007 til frekari stuðnings kröfu sinni.

Sóknaraðili kveður að það liggi fyrir í málinu að varnaraðili hafi haft full og ótakmörkuð afnot af sameiginlegri fasteign aðila að X. Auk þess hafi varnaraðili búið í eigninni án þess að greiða af henni leigugjald frá 1. október 2010 til ársbyrjunar 2013. Sóknaraðili bendir á að í bréfi hans til lögmanns varnaraðila þann 11. júlí 2012 hafi verið gerð krafa um að varnaraðili greiddi sóknaraðila helming af áætluðu leigugjaldi fyrir ótakmörkuð afnot sín af sameiginlegri eign aðila. Sé sú krafa eðlileg í ljósi þess að sóknaraðili hafi greitt til helminga á móti varnaraðila rekstur fasteignarinnar og greiðslur af 13 milljón króna áhvílandi veðskuld hennar frá október 2010. Við ákvörðun um reiknað leigugjald vísar sóknaraðili til þess að að lágmarki megi hafa til viðmiðunar skattmat Ríkisskattstjóra sem eigi sér stoð í lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í lið 2.8 reglugerðar nr. 1283/2011 um skattmat sé kveðið á um að árleg afnot einstaklings skuli metin til tekna sem jafngildi 5% af fasteignamati íbúðarhúsnæðis í Kópavogi. Umrætt hlutfall sé óbreytt frá fyrri árum, sbr. reglugerð nr. 1088/2009 vegna tekjuársins 2010 og reglugerð nr. 1057/2010 vegna tekjuársins 2011. Þar segi að skattyfirvöld meti mánaðarleg afnot af íbúðarhúsnæði 1/12 af 5% eða 0,4167% af fasteignarmati fyrir hvern mánuð. Reiknuð leiga sé eftirfarandi:

Ár FMR*) Hlutfall Skiptahl. Mánuðir Skuld_____

2010 49.450.000 krónur 0,4167% 50% 2 206.058 krónur

2011 44.700.000 krónur 0,4167% 50% 12 1.117.589 krónur

2012 49.250.000 krónur 0,4167% 50% 12 1.231.755 krónur

2013 52.200.000 krónur 0,4167% 50% 1 108.759 krónur

2.663.755 krónur

Sóknaraðili fari því fram á að dómurinn leggi fyrir skiptastjóra að hann dragi 2.663.755 krónur frá skírri hjúskapareign varnaraðila áður en til helmingaskipta komi og ráðstafi þeim fjármunum til sóknaraðila.

Sóknaraðili kveðst jafnframt byggja á því að frá 1. október 2010 hafi hann greitt allar afborganir, vexti og annan kostnað vegna veðskuldar, upphaflega að fjárhæð 6.000.000 krónur, sem hvíli á fasteigninni að X. Umrætt lán hafi verið tekið þegar aðilar keyptu saman eignarhlut í íbúð í Y. Sú eign sé sameign þeirra beggja og á þeim grundvelli geri sóknaraðili þá kröfu að dómurinn leggi fyrir skiptastjóra að hann dragi 744.579 krónur frá skírri hjúskapareign varnaraðila áður en til helmingaskipta komi og ráðstafi henni til sóknaraðila en sóknaraðili hafi nú þegar greitt 1.489.158 krónur vegna þessa láns.

Af hálfu sóknaraðila er gerð krafa um málskostnað úr hendi varnaraðila að skaðlausu og að mati réttarins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, sbr. lög nr. 50/1988 og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Af hálfu varnaraðila er vísað til þess að í frumvarpi skiptastjóra séu greindar eignir og skuldir aðila og þar sé komist að niðurstöðu um úthlutun eigna í samræmi við hjúskapareignir þeirra. Varnaraðili kveðst geta fallist á frumvarpið sem lausn um ágreining aðila en krefjist þess þó að ákveðnar breytingar verði gerðar á því, meðal annars í ljósi breyttra forsendna og upplýsinga sem ekki hafi legið fyrir við gerð þess.

Annars vegar hafi ágreiningur aðila að meginstefnu snúist um verðmæti fasteignar þeirra í Y og hins vegar um verðmæti félagsins A ehf.

Varnaraðili bendir á að fasteignin að X hafi verið í sölumeðferð allt frá skilnaði í október 2010 en erfiðlega hafi gengið að selja hana. Eftir að skiptastjóri hafi lagt frumvarp sitt fram hafi eignin verið seld, með samþykki beggja aðila, á verði sem sé tveimur milljónum króna lægra en verðmat í frumvarpinu hafi gert ráð fyrir. Af þessum ástæðum kveðst varnaraðili gera þá kröfu að við skiptin verði tekið mið af raunverulegu söluverðmæti fasteignarinnar, að frádregnum kostnaði við sölu hennar að fjárhæð 1.367.950 krónur. Heildarverðmæti fasteignarinnar við skiptin sé því 50.632.050 krónur. Þá sé þess krafist að verðmæti hennar útleggist varnaraðila.

Þá kveðst varnaraðili vísa til þess að sóknaraðili hafi keypt helmingshlut í íbúð í Y og sé því um hjúskapareign hans að ræða. Við kaupin hafi sóknaraðili tekið skuldabréfalán, sem nú séð að fjárhæð 6.594.648 krónur. Til tryggingar þessu láni og öðrum lánum í Landsbankanum hafi verið gefið út tryggingarbréf til tryggingar öllum skuldum þeirra með veði í fasteigninni að X. Varnaraðili kveðst byggja á því að þótt umrædd skuld sé tryggð með tryggingarbréfi í fasteigninni sé þetta skuld sóknaraðila, en ekki varnaraðila. Því beri að skilgreina lánið sem skuld sóknaraðila við skiptin en ekki sem sameiginlegt lán þeirra. Sóknaraðili beri þar af leiðandi ábyrgð á íbúðinni í Y og afborgun lána frá skilnaði og sé kröfum sóknaraðila um greiðslu hlutdeildar í afborgun lána alfarið hafnað. Varnaraðili telji að það verðmat íbúðarinnar sem skiptastjóri miði við í frumvarpi sínu til úthlutunar sé rétt enda ekki öðrum gögnum til að dreifa. Ítrekað hafi verið beðið eftir boðuðu verðmati frá sóknaraðila, sem hafi talið að eignin væri helmingi minna virði en upphaflegt kaupverð hennar. Sóknaraðili hafi ekki enn skilað nýju verðmati á umræddri fasteign og því beri að miða við upprunalegt kaupverð eignarinnar. Varnaraðili kveðst mótmæla því að leggja skuli til grundvallar kaupsamning á annarri fasteign á sama svæði enda segi það ekki til um raunverulegt mat þeirrar fasteignar sem hér um ræði.

Í málinu liggi fyrir að áður en krafa um opinber skipti hafi verið lögð fram hafi samkomulag orðið milli aðila um að verðmat yrði framkvæmt á félagi sóknaraðila. Þegar það verðmat hafi legið fyrir hafi sóknaraðili ekki verið reiðubúinn til að ganga frá skilnaðarsamningi. Eftir að skilnaðarleyfi aðila var veitt hafi félagið verið rekið í óbreyttri mynd og hafi verðmatið því gefið rétta mynd af raunverulegu verðmæti þess. Sóknaraðili hafi síðan fengið arð af rekstri félagsins. Varnaraðili byggi á því að árið 2011 hafi rekstri félagsins verið breytt og hann seldur til málamynda öðru félagi, með aðsetur á sama stað og með sama starfsfólki. Leynd hafi hvílt um þessa sölu og hafi lögmaður sóknaraðila ekki verið látinn vita af henni fyrr en um mitt ár 2012. Varnaraðili hafi setið í stjórn félagsins en hafi ekki vitað af sölunni. Jafnframt bendir varnaraðili á að ákvörðun um slík mál beri að taka af stjórn á hlutahafafundi og því standist umrædd ákvörðun um sölu rekstrarins ekki ákvæði hlutafélagalaga. Varnaraðili kveðst jafnframt mótmæla þeim rökum sóknaraðila að það sé brot á helmingaskiptareglu hjúskaparlaganna að miða við áðurnefnt mat endurskoðanda á verðmæti félagsins. Með breytingu á rekstri félagsins hafi sóknaraðili rýrt til muna hjúskapareign sína og beri að miða fjárskipti við verðmæti félagsins á því tímamarki sem skýrsla um verðmat hafi legið fyrir en ekki við fjárskiptin sem slík. Varnaraðili telji að staðfesta beri frumvarp skiptastjóra hvað þennan þátt varði.

Í upphafi hjúskapar aðila hafi varnaraðili verið í ....námi og hafi af því tilefni tekið námslán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Varnaraðili kveðst hafa nýtt lánið til sameiginlegrar framfærslu fjölskyldunnar og til kaupa á fyrstu íbúð aðila. Því megi líta svo á að umrætt námslán sé sameiginleg skuld þeirra beggja og beri að fara með hana sem slíka við fjárskiptin. Varnaraðili krefjist að frumvarpi skiptastjóra sé breytt hvað þennan þátt þess varði en lánið sé nú að fjárhæð 1.275.682 krónur.

Varnaraðili mótmælir kröfu sóknaraðila um greiðslu húsaleigu vegna afnota af fasteigninni að X. Til vara að varnaraðili greiði einungis leigu frá og með mánaðarmótum ágúst 2012. Varnaraðili hafi búið áfram í húsinu ásamt syni aðila en sóknaraðili hafi flutt út. Þar hafi þau búið með fullu samþykki sóknaraðila enda hafi þurft að veita syni þeirra húsaskjól. Sóknaraðili hafi aldrei gert þá kröfu að varnaraðili greiddi húsaleigu enda hafi fasteignin verið á sölu og hafi því varnaraðili mátt búast við því að flytja út úr henni með stuttum fyrirvara. Krafa um leigu hafi fyrst verið sett fram í júlí 2012. Varnaraðili kveðst byggja á því að hefði hún vitað af þessari kröfu sóknaraðila hefði hún flutt út og fundið sér minna og ódýrara húsnæði.

Varnaraðili kveðst fallast að öðru leyti á frumvarp skiptastjóra, meðal annars um skiptingu séreignalífeyrissjóðs, enda hafi þar verið um sameiginlegan sparnað aðila að ræða.

Verði ekki fallist á kröfur varnaraðila sé þess krafist til vara að sóknaraðili greiði leigu af fasteigninni í Y í samræmi við ákvörðun skiptastjóra um húsaleigugreiðslur, sem varnaraðila sé gert að greiða samkvæmt umræddu frumvarpi. Þá sé einnig krafist að sóknaraðili greiði leigu vegna afnota af fellihýsi, mótorhjóli og snjósleðum, sem miða beri við að lágmarki 100.000 krónur á mánuði frá skilnaði.

Til þrautavara sé þess krafist að frumvarp skiptastjóra verði staðfest.

Um lagarök vísi varnaraðili almennt til hjúskaparlaga nr. 31/1993 og laga um einkahlutafélög nr. 138/1994.

IV.

Af hálfu sóknaraðila er þess krafist að frumvarpi skiptastjóra frá 10. ágúst 2012 verði vikið til hliðar og að dómurinn leggi fyrir skiptastjóra að selja allar eignir búsins og skipta söluandvirðinu að jöfnu á milli aðila á grundvelli 6. og 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Á fyrsta skiptafundi hjá skiptastjóra 3. nóvember 2011, þar sem maðurinn var mættur ásamt lögmanni sínum, var ákveðið að viðmiðunardagur skipta skyldi vera 7. september 2010, þ.e. þegar beiðni um skilnað málsaðila var fyrst tekin fyrir hjá sýslumanni. Þá var á fundinum farið yfir hvaða eignir kæmu til skipta, hverjum þær tilheyrðu og hver færi með vörslur þeirra. Fram kom að konan færi með vörslur fasteignarinnar og bifreiðar af gerðinni ...., en maðurinn með vörslur tveggja vélsleða, fellihýsis og mótorhjóls.

Á fundinum var bókað að óumdeilt væri að fyrirtækið A ehf. kæmi í hlut mannsins við skiptin. Þá kvaðst maðurinn vera tilbúinn að miða við fyrirliggjandi verðmat, þótt hann teldi það hátt, ef samkomulag næðist á milli aðila um önnur atriði varðandi skiptin. Einnig upplýsti maðurinn að samkomulag hefði verið um það á fyrri stigum málsins að hann tæki fellihýsið, vélsleðana og mótorhjólið, en konan tæki innbúið. Þessu var ekki mótmælt af hálfu konunnar, en tekið fram að ágreiningur málsaðila lyti að verðmati á fyrirtækinu.

Á næsta skiptafundi 24. nóvember 2011 var því lýst yfir af hálfu konunnar að hún krefðist þess að fasteignin að X yrði útlögð henni á fasteignamatsverði. Þá kvaðst hún tilbúin að taka í sinn hlut bifreið af gerðinni ...., innbú og fasteign í Z. Þá samþykkti konan að í hlut mannsins kæmi fasteign í Y gegn því að hann tæki yfir lán vegna kaupa á henni, sem hvíldi á fasteigninni að X.

Á skiptafundi 19. desember 2011 hafnaði maðurinn tilboði konunnar og tók fram að ásættanlegt verð fyrir fasteignina vera 53-54 milljónir króna. Þá kvað hann fyrirliggjandi verðmat á einkahlutafélagi mannsins ekki vera ásættanlegt og kvaðst velta því fyrir sér að afla nýs verðmats á fyrirtækinu.

Með bréfi 23. apríl 2012 óskaði skiptastjóri eftir því að málsaðilar öfluðu frekari gagna áður en skiptastjóri gerði tillögu að skiptum á milli málsaðila. Nánar tiltekið óskaði skiptastjóri eftir ársreikningi A ehf. árið 2011, gagna um fasteignina í Y og frekari upplýsinga um bankareikning mannsins á Spáni. Þá óskaði skiptastjóri eftir upplýsingum um stöðu áhvílandi lána á fasteigninni að X.

Á skiptafundi 31. maí 2012 voru framangreind gögn, að undanskildum ársreikningi fyrirtækisins, lögð fram, auk gagna um námslán konunnar. Á næsta fundi 24. ágúst 2012, sem ekki var sóttur af hálfu mannsins, lagði skiptastjóri fram frumvarp til skipta, en vakti þó athygli á tveimur villum í frumvarpinu, sem yrðu leiðréttar. Fjallað var um frumvarpið á fundi 21. september 2012 og voru þá gerðar nokkrar athugasemdir við frumvarpið af hálfu mannsins. Á næsta fundi 15. október 2012 krafðist maðurinn þess að allar eignir búsins yrðu seldar og andvirði þeirra yrði skipt á milli málsaðila.

Óumdeilt er að frá upphafi skipta hefur konan farið með vörslur fasteignarinnar að X og bifreiðar af gerðinni .... . Á sama tíma hefur maðurinn farið með með vörslur tveggja vélsleða, mótorhjóls og fellihýsis. Þá hefur hann starfað í fyrirtækinu A ehf. og setið í stjórn þess.

Í greinargerð sóknaraðila kemur fram að hann hafi selt umrætt mótorhjól. Þá skýrði sóknaraðili frá því fyrir dóminum að hann hefði selt samstarfsaðila sínum rekstur og tæki fyrirtækisins A ehf. í lok árs 2011 á 10.000.000 króna. Í félaginu stæði því eingöngu eftir fasteign, sem félagið ræki og leigði út. Aðspurður kvaðst sóknaraðili hvorki hafa borið þessa sölu undir varnaraðila né skiptastjóra, enda hefði hann talið sig hafa full yfirráð yfir fyrirtækinu á grundvelli hlutafélagalaga. Hann sagðist þó hafa tilkynnt skiptastjóra um söluna síðar, jafnvel ekki fyrr en á árinu 2012. Sóknaraðili fullyrti að engin verðmæti hefðu verið tekin út úr fyrirtækinu. Þá fullyrti sóknaraðili að arðgreiðslum úr félaginu að fjárhæð 500.000 krónur hefði verið skilað til skiptastjóra.

Í 108. gr. sömu laga segir að meðan opinber skipti standi yfir sé skiptastjóri einn bær um að ráðstafa þeim eignum sem komi til skipta samkvæmt 104. gr. og til að taka við þeim eða greiðslu andvirðis þeirra úr hendi þriðja manns, nema þær hafi þegar verið lagðar aðilum út samkvæmt 110. gr.

Í 1. mgr. 110. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. segir að eftir að ráðið sé hvaða eignir komi til skipta, hvorum aðila þær tilheyri og hvert verðmæti þeirra verði talið við skiptin, skuli skiptastjóri skuli gefa aðilum kost á því á skiptafundi að fá eignir lagðar sér út eftir ákvæðum 3.-4. mgr., hafi aðilar ekki komið sér saman um annað. Þá segir að telji skiptastjóri skilyrðum 1. mgr. fullnægt til að verða við kröfum um það, skuli hann leggja aðilunum út eignir þegar í stað til frjálsrar ráðstöfunar þótt enn sé óvíst um eignir og skuldir að öðru leyti, enda þyki sýnt að hvorugur aðilinn fái meira í sinn hlut með þessum hætti en hann mundi eiga rétt á að endingu.

Eins og framan greinir var bókað eftir sóknaraðila á fyrsta skiptafundi að óumdeilt væri að fyrirtækið A ehf. kæmi í hans hlut við skiptin og að samkomulag væri um að hann tæki fellihýsið, vélsleðana og mótorhjólið, en konan tæki innbúið. Var þessu ekki mótmælt af hálfu varnaraðila og er óumdeilt að málsaðilar hafa farið með vörslur og umráð þessara eigna frá upphafi skipta. Með hliðsjón af framangreindu verður að líta svo á að sóknaraðili hafi samþykkt að þessar eignir kæmu í hlut hans við skiptin, enda verður ráðið af skýrslu hans fyrir dóminum að hann hafi talið sig hafa eignirnar til frjálsrar ráðstöfunar. Þykir því verða að líta svo á að þessar eignir, þ.e. einkahlutafélagið, vélsleðarnir, mótorhjólið og fellihýsið hafi verið útlagðar sóknaraðila við upphaf skipta. Fram hefur komið að ekki þurfti að gefa út heimildarskjöl um útlagninguna.

Þegar af framangreindri ástæðu er ekki unnt að fallast á kröfu mannsins um að frumvarpi skiptastjóra frá 10. ágúst verði vikið til hliðar og að dómari leggi fyrir skiptastjóra að selja allar eignir búsins og skipta söluandvirðinu að jöfnu á milli á milli aðila.

Með hliðsjón af framangreindu lýtur ágreiningur málsaðila að því í fyrsta lagi hvort inneign sóknaraðila vegna séreignalífeyrissparnaðar skuli haldið utan skipta eða ekki, í öðru lagi hvort líta beri á lán, sem tekið var til kaupa á fasteign í Y, sem sameiginlega skuld málsaðila eða sem skuld sóknaraðila, í þriðja lagi hvort líta beri á lán varnaraðila hjá Lín sem sameiginleg skuld málsaðila eða sem skuld varnaraðila og í fjórða lagi hvort varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila húsaleigu vegna afnota af fasteigninni að X.

Málsaðilar eru sammála um að miða beri verðmat á fasteigninni að X við söluverð fasteignarinnar samkvæmt kaupsamningi 29. nóvember 2012 að fjárhæð 52.000.000 króna að frádreginni söluþóknun að fjárhæð 1.367.950 krónur, sem gerir 50.632.050 krónur.

Sóknaraðili krefst þess að séreignalífeyrissparnaði hans í Allianz að fjárhæð u.þ.b. 2.000.000 króna verði haldið utan skipta og byggir þá kröfu sína á ákvæðum 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Varnaraðili krefst þess hins vegar að umrædd eign komi skipta, enda telji varnaraðili um að ræða sparnað, sem jafnist á við að leggja peninga inn á lokaða bankabók.

Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu um framangreinda eign sóknaraðila, en af málatilbúnaði málsaðila og frumvarpi skiptastjóra þykir ljóst að um er að ræða séreignalífeyrissparnað samkvæmt ákvæðum II. kafla laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Um lífeyrisréttindi í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparalaga nr. 31/1993 er því að ræða.

Við mat á því hvort lífeyrisréttindi komi undir skipti til fjárslita milli hjóna er þess að gæta að ákvæði síðari málsliðar 2. mgr. 102. gr. laganna er undantekning frá þeirri almennu reglu 2. töluliðar 1. mgr. sömu lagagreinar að lífeyrisréttindi komi ekki til skipta við fjárslit vegna hjónaskilnaðar. Kemur aðeins til álita að víkja frá þeirri meginreglu þegar sérstaklega stendur á, en við það mat verður að líta heildstætt á allar aðstæður aðila. Fram hefur komið að varnaraðili hefur með störfum sínum utan heimilis aflað sér lífeyrisréttinda og gera verður ráð fyrir að hún geti aukið við þann rétt þar til kemur að töku lífeyris við starfslok. Þá liggur ekki fyrir verðmæti þess lífeyrisréttar sem varnaraðili hefur aflað sér borið saman við lífeyrisréttindi sóknaraðila. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af fjárhæð umrædds séreignalífeyrissparnaðar hefur ekki verið sýnt fram á að ósanngjarnt sé að halda lífeyrisréttindum utan skipta.

Varnaraðili hefur krafist þess að eftirstöðvar láns varnaraðila hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna að fjárhæð 1.275.682 krónur verði metnar sem sameiginleg skuld málsaðila. Kveðst varnaraðili hafa nýtt lánið til sameiginlegrar framfærslu fjölskyldunnar og til kaupa á þeirra fyrstu íbúð. Engin gögn hafa verið lögð fram um lán þetta eða ráðstöfun þess. Ósannað er að lánið hafi runnið til kaupa á sameiginlegri íbúð málsaðila og er því ekki fallist á að telja beri eftirstöðvar lánsins sem sameiginlega skuld málsaðila.

Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að greiða honum húsaleigu að fjárhæð 2.663.755 krónur vegna afnota hennar af sameiginlegri fasteign þeirra að X í 27 mánuði. Af hálfu varnaraðila er þess krafist að henni verði ekki gert að greiða húsaleigu vegna afnota af fasteigninni.

Mál þetta er rekið fyrir dómi eftir XVII. kafla laga nr. 20/1991 sem ágreiningsmál við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna hjónaskilnaðar. Með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 568/2012 verða fjárkröfur milli málsaðila ekki dæmdar í slíku máli án tillits til þeirrar eignaskiptingar og greiðslu búshluta sem er markmið skiptanna og ekki umfram það sem eignir hvors um sig hrökkva til að standa undir kröfum hins. Að þessu gættu verður að skilja kröfugerð sóknaraðila þannig að við opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila verði tekið tillit til þessarar kröfu á hendur varnaraðila honum til hagsbóta.

Fasteignin að X var í sameiginlegri eigu málsaðila að jöfnu. Óumdeilt er að varnaraðili hafði afnot af fasteigninni ásamt syni málsaðila frá samvistaslitum í september 2010. Þá er óumdeilt að báðir málsaðilar hafa greitt af húseigninni að jöfnu frá sama tíma. Samkvæmt framlögðum gögnum barst kauptilboð í fasteignina 23. október 2012, en ekki kemur fram í gögnum málsins hvenær fasteignin var afhent. Í ljósi framangreinds er fallist á kröfu sóknaraðila um að við skiptin skuli lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila húsaleigu vegna afnota af fasteigninni, sem þykir hæfilega ákveðin 80.000 krónur á mánuði í 25 mánuði eða samtals 2.000.000 króna.

Sóknaraðili hefur krafist þess að varnaraðila verði gert að greiða honum 744.579 krónur, þ.e. helming þeirrar fjárhæðar, sem hann hefur einn innt af hendi vegna láns sem tekið var til íbúðarkaupa í Y. Af hálfu varnaraðila er þess hins vegar krafist að lán þetta verði ekki metið sem sameiginlegt lán heldur sem skuld sóknaraðila.

Með vísan til þess sem að framan greinir um kröfu sóknaraðila um húsaleigu úr hendi varnaraðila verður að skilja framangreinda kröfugerð sóknaraðila þannig að við opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila verði tekið tillit til þessarar kröfu á hendur varnaraðila honum til hagsbóta.

Samkvæmt kaupsamningi 23. nóvember 2006 keypti sóknaraðili ásamt félaga sínum fasteign í Y og var umsamið kaupverð 98.900 evrur. Í málinu hefur verið lagt fram afrit af lánssamningi sóknaraðila við Landsbanka Íslands hf., dags. 4. janúar 2007, að fjárhæð 5.000.000 króna. Hefur sóknaraðili upplýst að umrætt lán hafi verið tekið til að fjármagna kaup á helmingshlut í fyrrgreindri fasteign í Y. Samkvæmt framlögðu afriti af lánssamningnum ritaði sóknaraðili einn undir lánssamninginn, enda er hann einn nefndur lántaki í texta samningsins. Þá hefur verið upplýst að til tryggingar greiðslu á láninu hafi verið gefið út tryggingarbréf að fjárhæð 6.000.000 króna með veði í fasteign málsaðila að X. Framlagt tryggingarbréf er útgefið af sóknaraðila 3. janúar 2007 og er bréfið áritað um samþykki varnaraðila fyrir veðsetningunni. Með vísan til framangreinds þykir ljóst að sóknaraðili keypti og fjármagnaði einn kaup á helmingshlut í fasteigninni í Y með framangreindu láni. Ber því að líta á umrætt lán sem skuld sóknaraðila eins og krafist er af varnaraðila. Breytir engu í því efni þótt varnaraðili hafi heimilað veðsetningu á sameiginlegri fasteign málsaðila til tryggingar greiðslu á láninu. Með vísan til framangreinds er kröfu sóknaraðila um að við skiptin skuli lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila 744.579 krónur vegna afborgana af framangreindu láni hafnað.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu þar sem fallist hefur verið á hluta af aðalkröfu varnaraðila verður ekki tekin afstaða til varakröfu hennar.

Varnaraðili krefst þess að frumvarp skiptastjóra frá 10. ágúst 2012 verði staðfest með þeim breytingum, sem áður er getið.

Af gögnum málsins verður ekki séð að sóknaraðili hafi krafist þess að skiptastjóri æskti mats á fyrirtækinu Aehf. eða fasteign í Y eftir ákvæðum 17.-23. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sbr. 3. mgr. 105. gr. sömu laga. Í frumvarpi skiptastjóra er lagt til grundvallar verðmat endurskoðanda á fyrirtækinu, sem málsaðilar öfluðu í sameiningu á árinu 2011, en verðmatið tekur mið af stöðu fyrirtækisins 30. júní 2010 og að hluta til í lok árs 2009. Sóknaraðili kveðst hafa aflað nýs verðmats á fyrirtækinu en hefur kosið að leggja það ekki fram í málinu. Þá liggja ekki fyrir gögn í málinu um að sölu sóknaraðila á viðskiptavild, rekstri og tækjum fyrirtækisins á árinu 2011. Ekki nýtur því við annars verðmats á fyrirtækinu en að framan greinir og hefur því ekki verið hnekkt af hálfu sóknaraðila.

Þá hefur sóknaraðili ekki lagt fram verðmat á fasteigninni í Y og nýtur ekki við annarra gagna í málinu um verðmæti íbúðarinnar en upphaflegs kaupsamnings um fasteignina frá árinu 2006, sem lagt er til grundvallar í frumvarpi skiptastjóra.

Eins og áður greinir hefur sóknaraðili samþykkt að við skiptin skuli verðmæti fasteignar að X vera 50.632.050 krónur.

Með vísan til alls framangreinds er niðurstaða málsins eftirfarandi:

Við opinber skipti til fjárslita á milli málsaðila skal verðmæti fasteignar að X vera 50.632.050 krónur, lán hjá Landsbanka Íslands, útgefið 4. janúar 2007, upphaflega að fjárhæð 5.000.000 króna, sem tekið var til kaupa á fasteign í Y, skal teljast skuld sóknaraðila, lán varnaraðila hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna að eftirstöðvum 1.275.682 krónur skal teljast skuld varnaraðila, lífeyrisréttindum sóknaraðila vegna séreignalífeyrissparnaðar að fjárhæð um 2.000.000 króna skal haldið utan skipta og loks skal lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila 2.000.000 króna í húsaleigu vegna afnota af fasteigninni að X.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að við skiptin skuli lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila 744.579 krónur vegna afborgana af láni, sem tekið var til kaupa á fasteign í Y.

Að öðru leyti skal frumvarp skiptastjóra um skiptingu, útlagningu og verðmæti eigna lagt til grundvallar við skiptin.

Með hliðsjón af málsúrslitum þykir rétt að hvor málsaðila beri sinn kostnað af málinu.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn. Uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist vegna embættisanna.

Úrskurðarorð:

Við opinber skipti til fjárslita á milli sóknaraðila, M, og varnaraðila, K, skal verðmæti fasteignar að X vera 50.632.050 krónur, lán hjá Landsbanka Íslands, útgefið 4. janúar 2007, upphaflega að fjárhæð 5.000.000 króna, sem tekið var til kaupa á fasteign í Y, skal teljast skuld sóknaraðila, lán varnaraðila hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna að eftirstöðvum 1.275.682 krónur skal teljast skuld varnaraðila, lífeyrisréttindum sóknaraðila vegna séreignalífeyrissparnaðar skal haldið utan skipta og loks skal lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila 2.000.000 króna í húsaleigu vegna afnota af fasteigninni að X.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að við skiptin skuli lagt til grundvallar að varnaraðili skuldi sóknaraðila 744.579 krónur vegna afborgana af láni, sem tekið var til kaupa á fasteign í Y.

Að öðru leyti skal frumvarp skiptastjóra um skiptingu, útlagningu og verðmæti eigna lagt til grundvallar við skiptin.

Málskostnaður fellur niður.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 6.6. 2013.