S-915/2022

Mál þetta var þingfest 8. september 2022 og dómtekið 31. mars sl. Málið er höfðað með ákæru Lögreglustjórans á Suðurnesjum 9. maí 2022 á hendur ákærða, D-x-x D-x-x, fd. [...], ríkisfang Svartfjallalandi, [...], [...], fyrir brot á umferðarlögum sem hér segir:

I.

M eð því að hafa föstudaginn 18. febrúar 2022 ekið bifreiðinni [...] um Njarðarbraut, móts við KFC, í Reykjanesbæ, án þess að hafa öðlast ökuréttindi.

Telst þessi háttsemi ákærða varða 1. mgr. 58. gr, sbr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

II.

M eð því að hafa laugardaginn 26. mars 2022 ekið bifreiðinni [...] um Vesturberg, móts við hús nr. 123, í Reykjavík án þess að hafa öðlast ökuréttindi.

Telst þessi háttsemi ákærða varða 1. mgr. 58. gr, sbr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

III.

M eð því að hafa sunnudaginn 3. apríl 2022 ekið bifreiðinni [...] um Grænásbraut, móts við Skógarbraut, í Reykjanesbæ án þess að hafa öðlast ökuréttindi.

Telst þessi háttsemi ákærða varða 1. mgr. 58. gr, sbr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu réttar til að öðlast ökuréttindi, sbr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Ákærði krefst sýknu af öllum sakargiftum samkvæmt ákæru, til vara að ákvörðun um refsingu verði frestað og til þrautavara að verða dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa sem verði skilorðsbundin. Þá er gerð krafa um málsvarnarlaun verjanda samkvæmt tímaskýrslu er greiðist úr ríkissjóði.

I.

Ákærði, sem er ríkisborgari Kósovó, kom til landsins 9. desember 2017 ásamt eiginkonu sinni sem er ríkisborgari í Svartfjallalandi. Sama dag óskuðu ákærði og eiginkona hans eftir alþjóðlegri vernd sem flóttamenn á Íslandi. Þeirri beiðni var hafnað af Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála árið 2018, héraðsdómur hafnaði því að ógilda ákvörðunina með dómi 23. mars 2021 og var sá dómur staðfestur af Landsrétti 24. júní 2022. Ákærði og eiginkona hans lögðu fram beiðni um endurupptöku hjá kærunefnd útlendingamála 9. nóvember 2022 en með úrskurði 22. desember 2022 var þeirri kröfu hafnað. Þar sem eiginkona ákærða var barnshafandi og ekki ráðlagt að hún færi í flug samkvæmt læknisvottorði, var fjölskyldunni gefinn eðlilegur tími til að jafna sig eftir fæðingu barnsins áður en þeim yrði gert að yfirgefa landið.

Samkvæmt lögregluskýrslu var ákærði stöðvaður við akstur á bifreiðinni [...] þann 18. febrúar 2022 þar sem lögreglan á Suðurnesjum var við eftirlit. Framvísaði ákærði ökuskírteini útgefnu í Kósovó og kvaðst hafa búið hér á landi í fjögur ár. Við uppflettingu í Löke mátti sjá að ákærði hefði ekki öðlast ökuréttindi hér á landi. Var ákærða kynnt að hann hefði ekki gild ökuréttindi hér á landi. Ákærði kvaðst hafa fullan rétt á að aka hér á landi, kvaðst ekki hafa íslenska kennitölu en vera að vinna í að útvega sér slíka. Ákærði kvaðst hafa byrjað að aka hérlendis fyrir um það bil tveimur mánuðum síðan og kvaðst oft hafa verið stöðvaður af lögreglu en verið leyft að halda áfram för. Ákærði neitaði að undirrita vettvangsskýrslu og var honum og bifreiðinni ekið af lögreglu að [...], [...].

Samkvæmt lögregluskýrslu hafði lögreglan á höfuðborgarsvæðinu afskipti af ákærða 26. mars 2023 þar sem hann var að keyra á bifreiðinni [...] án ökuréttinda en ákærði neitaði brotinu og neitaði að skrifa undir vettvangsskýrslu.

Samkvæmt lögregluskýrslu var lögreglan á Suðurnesjum við almennt eftirlit 3. apríl 2022 og stöðvaði bifreiðina [...], þar sem ákærði var ökumaður. Ákærði framvísaði ökuskírteini frá Kósovó og umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi. Ákærða var kynnt að hann hefði ekið bifreið án þess að hafa öðlast ökuréttindi hér á landi en hann neitaði sök. Ákærði hringdi í lögmann sinn sem var kynnt að ákærði mætti aka bifreið hér á landi í sex mánuði eftir komu til Íslands, en eftir það yrði hann að verða sér út um íslensk ökuréttindi, ætlaði hann sér að keyra bifreið hérlendis. Lögmaðurinn kvaðst ekki vera sammála þessu og ætlaði að taka málið lengra en honum var kynnt að akstur ákærða yrði stöðvaður og málinu lokið með vettvangsskýrslu. Keyrði lögregla ákærða heim í bifreið hans.

II.

Ákærði lýsti yfir í þinghaldi 13. október 2022 að hann neitaði sök í málinu þar sem hann hefði ökuréttindi frá heimalandi sínu. Hann hafi ekki rétt til að fá íslensk ökuréttindi.

Skilað var greinargerð í málinu af hálfu ákærða í samræmi við 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008. Ekki er ágreiningur um málsatvik en í greinargerð ákærða kemur fram að ákærði kannist við atburðarlýsingu en að hann telji sig saklausan af ákæruatriðum. Ákærði hafi í öll skiptin framvísað gildu ökuskírteini frá Kósovó.

Af hálfu ákærða er sýknukrafa byggð á því að samkvæmt d. lið 2. mgr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 megi veita íslenskt ökuskírteini þeim sem hefur fasta búsetu hér á landi. Ákærði kveðst ekki uppfylla þetta skilyrði þar sem hann sé umsækjandi um alþjóðlega vernd hér á landi. Af þeim sökum hafi ákærði ekki öðlast dvalarréttindi og geti því ekki haft skráða búsetu hér á landi eða fengið kennitölu. Því hafi ákærði ekki rétt til að fá útgefið íslenskt ökuskírteini. Samkvæmt 1. mgr. 62. gr. laga nr. 77/2019 setji innanríkisráðherra reglur um þau skilyrði sem þeir, sem dveljist hér á landi og hafi eigi íslenskt ökuskírteini, þurfi að fullnægja til að mega stjórna vélknúnu ökutæki, þ. m. t. hvaða skilyrði handhafi erlends ökuskírteinis þurfi að uppfylla til að fá íslenskt ökuskírteini. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins geti ráðherra ákveðið að ökuskírteini útgefið í öðru ríki sem er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið gildi einnig eftir að handhafi þess hafi sest að hér á landi, samkvæmt nánari reglum. Með sama hætti geti ráðherra ákveðiðað ökuskírteini útgefið í öðru ríki gildi hér á landi, enda séu íslensk ökuskírteini jafnframt tekin gild í því ríki. Að því sem best sé vitað séu íslensk ökuskírteini fullgild í Kósovó.

Sett hafi verið reglugerð um ökuskírteini nr. 830/2011 á grundvelli 62. gr. laga nr. 77/2019. Samkvæmt 4. tölulið 5. mgr. 2. gr. þeirrar reglugerðar megi veita ökuskírteini þeim sem hefur fasta búsetu hér á landi. Þá segi í 2 mgr. 29. gr. sömu reglugerðar að ökuskírteini gefið út í ríki sem ekki sé aðili að Evrópska efnahagssvæðinu, veiti handhafanum rétt til að stjórna sömu ökutækjum hér á landi og það heimili að stjórna í útgáfulandinu í allt að einn mánuð eftir að skilyrðum um fasta búsetu sé fullnægt. Við aðalmeðferð málsins var einnig vísað til viðauka VIII. við reglugerð nr. 830/2011, sbr. 12. gr. reglugerðar 2006/126/EB frá 20. desember 2006 um skilgreiningu á fastri búsetu. Samkvæmt 6. mgr. 29. gr. reglugerðar nr. 830/2011 þurfi ökuskírteini, gefið út utan Evrópska efnahagssvæðisins, að vera með latneskum bókstöfum. Ákærði hafi gild ökuréttindi í heimaríki sínu útgefin af til þess bærum stjórnvöldum í Kósovó sem uppfylli þessi skilyrði en ökuskírteini ákærða sé á albönsku, serbnesku (kíriliskt letur) og ensku. Af framangreindu leiði að ákærði hafi tilskilin ökuréttindi sem gildi tímabundið á Íslandi meðan hann hafi ekki rétt til að öðlast íslenskt ökuskírteini þar sem hann hafi ekki dvalarleyfi og uppfylli því ekki skilyrði um fasta búsetu hér á landi. Í ljósi framangreinds sé ljóst að ákærði hafi réttindi til að aka bifreið sem gildi tímabundið á Íslandi meðan hann hafi ekki fengið leyfi til dvalar hér á landi.

Ákærða sé mikilvægt að nota ökuréttindi sín því hann eigi alvarlega veikt barn og bíði eftir svari vegna umsóknar um alþjóðlega vernd. Ákærði telji lögreglumenn og saksóknara embættis lögreglustjórans á Suðurnesjum hafa gerst brotlegir við 108., 134. og 138. gr., sbr. 141. gr. a og 142. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða er samkvæmt ákæru gefið að sök að hafa í þrjú skipti ekið bifreiðinni ZL H89 án þess að hafa gild ökuréttindi. Af hálfu ákærða er því ekki mótmælt að hafa ekið bifreiðinni tilgreind skipti en hann kveðst saklaus af því að hafa ekið án ökuréttinda þar sem hann sé með gild ökuréttindi samkvæmt ökuskírteini gefnu út í Kósovó.

Af hálfu ákæruvalds er byggt á því að þar sem ákærði hafi komið til landsins 9. desember 2017, sótt um hæli hér á landi og dvalið á landinu frá þeim tíma, hafi ákærði verið með fasta búsetu á landinu í skilningi laga og því þurft að sækja um íslenskt ökuskírteini til að hafa gild ökuréttindi. Þegar ákærði hafi verið stöðvaður við akstur samkvæmt ákærulið I. hafi hann verið kominn langt yfir þau tímamörk sem 2. mgr. 29. gr. reglugerðar nr. 830/2011 áskilji. Ákæruvaldið bendi á að í greinargerð segi að ákærði bíði svars vegna umsóknar um alþjóðlega vernd. Það sé ekki rétt þar sem endanleg efnisleg niðurstaða vegna hælisumsóknar ákærða hafi legið fyrir með dómi Landsréttar þann 24. júní 2022, þar sem staðfestur hafi verið úrskurður kærunefndar útlendingamála um að synja ákærða og eiginkonu hans um alþjóðlega vernd. Veikindi barna komi heldur ekki til álita við mat á því hvort ákærði hafi gild ökuréttindi. Ákæruvaldið telur ásakanir í greinargerð, sem áréttaðar voru af verjanda við aðalmeðferð, mjög alvarlegar og ekki studdar neinum gögnum, en verið sé að saka lögreglumenn og saksóknara um brot í opinberu starfi. Því hljóti að verða að beita verjanda réttarfarssekt samkvæmt c. lið 241. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

III.

Ákærði er ríkisborgari Kósovó en ekki Svartfjallalands eins og greinir í ákæru en eiginkona hans er ríkisborgari Svartfjallalands. Þessi villa þykir ekki koma að sök þar sem hún hefur ekki komið niður á vörn ákærða, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála en Kósovó tilheyrir ekki Evrópska efnahagssvæðinu frekar en Svartfjallaland.

Ákærði er hælisleitandi sem dvalið hefur á Íslandi frá því í desember 2017. Landsréttur hefur staðfest úrskurð kærunefndar útlendingamála, með dómi 24. júní 2022 þar sem ákærða var synjað um hæli. Fyrir liggur einnig úrskurður kærunefndar frá 22. desember 2022 þar sem endurupptöku máls ákærða var hafnað. Fjölskyldunni var gefinn eðlilegur tími til að jafna sig eftir fæðingu barns, en eiginkona ákærða var barnshafandi og mátti ekki ferðast samkvæmt læknisvottorði, áður en þeim yrði gert að yfirgefa landið. Samkvæmt 1. mgr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 má enginn stjórna bifreið nema hann hafi til þess gilt ökuskírteini sem ríkislögreglustjóri gefur út. Ríkislögreglustjóri getur falið sýslumönnum að annast útgáfu ökuskírteinis. Uppfylla þarf ákveðin skilyrði til að veita ökuskírteini samkvæmt 2. mgr. 58. gr. sem tilgreind eru í stafliðum a. til d. en samkvæmt d. lið má veita þeim ökuskírteini sem hefur fasta búsetu hér á landi. Um erlend ökuskírteini gildir 62. gr. sömu laga en samkvæmt 1. mgr. setur ráðherra reglur um þau skilyrði sem þeir sem dveljast hér á landi og hafa eigi íslensk ökuskírteini þurfi að fullnægja til að mega stjórna vélknúnu ökutæki, þ. m. t. hvaða skilyrði handhafi erlends ökuskírteinis þarf að uppfylla til að fá íslenskt ökuskírteini. Í 2. mgr. segir að ráðherra geti ákveðið að ökuskírteini útgefið í öðru ríki sem er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið gildi einnig eftir að handhafi þess hefur sest að hér á landi, samkvæmt nánari reglum. Með sama hætti geti ráðherra ákveðið að ökuskírteini útgefið í öðru ríki gildi hér á landi, enda séu íslensk ökuskírteini jafnframt tekin gild í því ríki.

Í gildi er reglugerð nr. 830/2011 um ökuskírteini og er fjallað um erlend ökuskírteini í VII. kafla hennar. Í 29. gr. eru ákvæði um gildi erlendra ökuskírteina hér á landi. Þar segir í 1. mgr. að ökuskírteini gefið út í ríki sem er aðili að Evrópska efnahagssvæðinu eða í Færeyjum veiti handhafa rétt til að stjórna sömu ökutækjum hér landi fyrir tilgreinda flokka og það heimilar að stjórna í útgáfulandinu á gildistíma þess þó ekki lengur en til 70 ára aldurs handhafans. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. veitir ökuskírteini, sem gefið er út í ríki sem er ekki aðili að Evrópska efnahagssvæðinu, handhafa rétt til að stjórna sömu ökutækjum hér á landi og það heimilar að stjórna í útgáfulandinu í allt að einn mánuð etir að skilyrðum um fasta búsetu er fullnægt, sbr. þó 3. og 4. mgr. sem ekki eiga við í máli þessu. Samkvæmt 6. mgr. þarf ökuskírteini, gefið út utan Evrópska efnahagssvæðisins að vera með latneskum bókstöfum eða skírteininu þarf að fylgja þýðing texta þess á íslensku, norsku, sænsku eða ensku.

Í VIII. viðauka reglugerðarinnar er að finna skilgreiningu á fastri búsetu og sagt að hún sé í samræmi við skilgreiningu á 12. gr. tilskipunar nr. 2006/126/EB. Þar kemur fram í 2. mgr. að með fastri búsetu sé í reglugerð þessari átt við þann stað þar sem hlutaðeigandi býr að jafnaði í a. m. k. 185 daga á hverju almanaksári, vegna persónu- eða atvinnutengsla eða, þegar um er að ræða þann sem hefur engin atvinnutengsl, vegna persónulegra tengsla sem sýna náið samband milli hlutaðeigandi og staðarins þar sem hann býr. Samkvæmt 3. mgr. er föst búseta talin vera komin á þegar hlutaðeigandi uppfyllir a. m. k. eitt þeirra skilyrða sem tilgreind eru í 2. mgr.

Þau laga- og reglugerðarákvæði sem rakin eru hér að framan eiga, eðli málsins samkvæmt, aðeins við um einstaklinga sem dvelja á landinu í lögmætri dvöl. Af því leiðir að handhafi ökuskírteinis sem gefið er út í ríki sem ekki er aðili að Evrópska efnahagssvæðinu (EES), hefur samkvæmt ökuskírteininu rétt til að stjórna sömu ökutækjum hér á landi og það heimilar að stjórna í útgáfulandinu í allt að einn mánuð eftir að skilyrðum um fasta búsetu er fullnægt. Ökuskírteini sem gefið er út af ríki sem stendur utan EES, gildir því aðeins í einn mánuð eftir að viðkomandi hefur dvalið á landinu í 185 daga, sbr. 2. mgr. 29. gr. reglugerðar nr. 830/2011 og 2. mgr. 12. gr. viðauka VIII, eins og rakið er hér að framan. Af þeim sökum getur handhafi slíks ökuskírteinis, sem dvelur á landinu í löglegri dvöl, aðeins framvísað slíku ökuskírteini í sjö mánuði frá komu til landsins. Eftir þann tíma veitir ökuskírteinið handhafa ekki rétt til að stjórna ökutæki hér á landi og akstur eftir þann tíma, án þess að hafa aflað sér íslensks ökuskírteinis, felur í sér brot á 2. mgr. 58. gr. laga nr. 77/2019.

Aðstæður ákærða eru þær að hann hefur dvalið á Íslandi frá upphafi án dvalarleyfis en af því leiðir að búseta ákærða hefur ekki verið lögmæt og hann ekki uppfyllt skilyrði til að fá skráð lögheimili eða fá kennitölu. Þá liggur fyrir að ákærða hefur verið gert að yfirgefa landið jafnskjótt og eðlilegt þykir vegna fæðingar barns hans sem var áætluð á síðari hluta árs 2022, sbr. úrskurð kærunefndar útlendingamála 22. desember 2022.

Af hálfu ákærða er því haldið fram að þar sem hann sé ekki með dvalarleyfi á Íslandi uppfylli hann ekki skilyrði um fasta búsetu til að öðlast íslenskt ökuskírteini. Af því leiði að hann hafi heimild til að aka á grundvelli ökuskírteinis útgefnu í Kósovó meðan hann dveljist hér á landi, enda uppfylli það skilyrði 6. mgr. 29. gr. reglugerðar nr. 830/2011. Eins og að framan er rakið stenst þessi túlkun ákærða ekki og myndi leiða til þess að handhafar ökuskírteina í lögmætri dvöl á Íslandi væru með minni réttindi en þeir sem hér dvelja í ólögmætri dvöl. Er ekkert í ákvæðum umferðarlaga nr. 77/2019 eða reglugerðar nr. 830/2011 um ökuskírteini, sem gefur slíka túlkun til kynna. Mátti ákærða vera þetta fulljóst enda alveg skýrt samkvæmt íslenskum lögum að ökuskírteini útgefin af ríkjum sem ekki eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu veita handhafa aðeins rétt til að stjórna ökutækjum ílengst sjö mánuði.

Af hálfu ákæruvaldsins er byggt á því að ákærði hafi dvalið á landinu lengur en sjö mánuði og hafi af þeim sökum átt að sækja um íslenskt ökuskírteini. Á kærði hefur í raun aldrei uppfyllt skilyrði til að sækja um ökuskírteini hér á landi, sbr. framangreint. Þrátt fyrir þetta liggur jafn ljóst fyrir að ákærði hafði ekki gild ökuréttindi er hann var stöðvaður við akstur samkvæmt ákæru og að hann hafi mátt gera sér grein fyrir að með þeirri háttsemi væri hann að brjóta lög.

Samkvæmt gögnum málsins var ákærða gerð grein fyrir því af hálfu lögreglu að hann hefði ekki gild ökuréttindi samkvæmt ökuskírteini útgefnu í Kósovó, er hann var stöðvaður við akstur þann 18. febrúar 2022, sbr. ákæruliður I. en hann virti það að vettugi og hélt áfram akstri án ökuréttinda, sbr. ákæruliðir II. og III.

Að framangreindu gættu verður fallist á með ákæruvaldinu að ákærði hafi verið við akstur án ökuréttinda eins og tilgreint er í ákæruliðum I.- III. í ákæru og er háttsemi hans réttilega heimfærð til refsiákvæða.

IV.

Ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi hér á landi samkvæmt framlögðu sakavottorði dagsett 10. maí 2022.

Verður refsing ákærða tiltekin eftir reglum 77. gr. hegningarlaganna og þykir hæfilega ákveðin 120.000 króna fésekt til ríkissjóðs. Greiði ákærði ekki sektina innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu skal koma í hennar stað 10 daga fangelsi. Þá verður ákærði sviptur rétti til að öðlast ökuskírteini í 12 mánuði frá birtingu dóms þessa, en ekki er útilokað, þó það hljóti að teljast ólíklegt, að ákærða verði veitt dvalarleyfi hérlendis.

Einnig ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar, en til hans telst aðeins málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, D-x-x P-x-x lögmanns. Að teknu tilliti til eðlis og umfangs máls og með hliðsjón af tímaskýrslu þykja þau hæfilega ákveðin 753.300 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Það athugist að verjandi ákærða hafði uppi í greinargerð og við málflutning ákaflega óviðeigandi og alls órökstuddar ásakanir um meint brot í opinberu starfi gagnvart starfsmönnum embættis lögreglustjórans á Suðurnesjum. Er það ámælisvert. Að því gættu eru hins vegar ekki talin rök til að verjanda ákærða verði gerð réttarfarssekt eins og krafist var af hálfu ákæruvaldsins við aðalmeðferð.

M-kvk-nf T-x-x héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Gætt hefur verið að 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð:

Ákærði, D-x-x D-x-x, greiði 120.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu en sæti ella fangelsi í 10 daga.

Ákærði er sviptur rétti til að öðlast ökuskírteini í 12 mánuði frá birtingu dóms þessa.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, D-x-x P-x-x lögmanns, 753.300 krónur.

M-kvk-nf T-x-x