E-11720/2009

Mál þetta, sem tekið var til dóms 9. apríl sl., er höfðað með birtingu stefnu 15. október 2009.

Stefnandi er V-kk-nf Á-kk-nf, Vættaborgum 87, Reykjavík.

Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Endanleg dómkrafa stefnanda er að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.427.946 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 162.958 krónum frá 29. júní 2006 til 29. september 2006, en af 1.427.946 krónum frá þeim degi til 12. júlí 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara er þess krafist að krafan verði lækkuð.

Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu að mati dómsins.

Málsatvik

Upphaf máls þessa má rekja til þess er stefnandi hjólaði eftir göngustíg við götuna Ljósuvík, hér í borg, 29. júní 2006. Hann var með reiðhjálm á höfði og hjólaði í vesturátt, að götunni. Göngustígur þessi liggur aftan við Ljósuvík 38-44 og að norðurhlið húsa við Ljósuvík 32-34. Stefnandi lýsir atvikum með þeim hætti að hann hafi staðið á stigbúnaði hjólsins til að hafa yfirsýn út á götuna yfir lágt limgerði sem liggur við götuna. Hafi hann ekki séð neina bifreið á götunni og því hjólað út á hana. Í sömu andrá var bifreið ekið eftir Ljósuvík í suðaustur átt. Stefnandi lenti á vinstra framhorni bifreiðarinnar og hentist upp á vélarhlíf hennar og þaðan í götuna. Bifreiðinni var ekið á um 10 km/klst. þegar slysið varð, eftir miðri götunni, þar sem ökumaður var við það að taka hægri beygju inn á bifreiðastæði við Ljósuvík 24. Teknar voru ljósmyndir af vettvangi.

Við skýrslutöku hjá lögreglu 24. október 2006 kvað stefnandi ökumann bifreiðarinnar hafa sagt sér að hann hefði ekið yfir á vinstri akrein þar sem hann hafi þurft að taka hægri beygju inn í bifreiðastæðið. Við skýrslutöku hjá lögreglu 3. júlí 2006, kvað ökumaður bifreiðarinnar, J-kk-nf Á-kk-nf B-kk-nf, að hann hefði ekið eftir miðri götunni, þar sem hann hefði verið að taka hægri beygju inn í bifreiðastæði. Hann kvaðst hafa tekið ljósmyndir af staðnum þar sem óhappið varð, sem fylgi málinu.

Við slysið varð stefnandi fyrir meiðslum á hendi og öxl og liggur frammi matsgerð í málinu um afleiðingar slyssins. Stefndi viðurkenndi bótaskyldu að 2/3 hlutum, en taldi stefnanda eiga að bera sök að 1/3 hluta vegna stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og voru bætur úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar NZ-337 gerðar upp sem svaraði 2/3 hlutum tjónsins.

Við skýrslutökur fyrir dómi kvaðst stefnandi aldrei hafa séð bifreiðina. Hann kvaðst hafa hjólað á rúmlega gönguhraða og kvaðst telja að hann hefði séð bifreiðina, ef hún hefði verið á réttum vegarhelmingi. Hann kvað ökumann bifreiðarinnar hafa tjáð sér á vettvangi að hann hefði ekið á vinstri vegarhelmingi til þess að komast inn í bifreiðastæði. Ökumaður bifreiðarinnar bar fyrir dómi að hann hafi ekið á um 5-10 km hraða. Hann kvaðst hafa ekið að miðlínu götunnar og verið aðeins vinstra megin við miðlínu vegarins, til þess að taka beygju inn í bifreiðastæði við Ljósuvík 24.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður fráleitt að telja að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með því að hjóla af göngustíg og út á götu, eftir að hafa litið eftir umferð. Hann hafnar þeirri afstöðu stefnda að engu skipti í þessu sambandi hvar viðkomandi bifreið var staðsett í þessu samhengi. Ljóst sé að ökumenn vélknúinna ökutækja beri afar ríkar skyldur samkvæmt umferðarlögum til að gæta varúðar og tillitssemi í umferðinni. Hér megi nefna sem dæmi hið almenna ákvæði 4. gr. laganna um tillitssemi og varúð í umferðinni. Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laganna sé ökumanni skylt að vera með ökutæki sitt eins langt til hægri og unnt er, með tilliti til annarrar umferðar og aðstæðna að öðru leyti. Í 1. mgr. 26. gr. laganna sé kveðið á um að ökumaður sem mæti eða aki fram hjá gangandi vegfaranda skuli gefa honum tíma til að víkja til hliðar og veita honum nægilegt rými á veginum. Hljóti þetta ákvæði að eiga jafnt við um gangandi vegfarendur og hjólreiðamenn.

Almennt sé gengið út frá því að greinarmunur á almennu gáleysi og stórkostlegu gáleysi felist í því að hlutlægt séð þurfi að vera um að ræða mun alvarlegra frávik frá fyrirmæltri eða viðurkenndri háttsemi til þess að gáleysi teljist stórkostlegt. Vísar stefnandi til rits V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef í þessu sambandi, þar sem segi að ætla megi að dómstólar geri kröfur til þess að ekki leiki vafi á því að gáleysi sé stórkostlegt til þess að það hafi réttaráhrif til lækkunar eða niðurfellingar skaðabóta samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga. Þá sé mat á því hvort tiltekin háttsemi teljist fela í sér stórkostlegt gáleysi, atviksbundið og hafi ekki myndast fastar venjur um það.

Þá vísar stefnandi til rits A-kk-ef B-kk-ef, þar sem komi fram að eftir lögfestingu 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga, sé sakarskipting að miklu leyti úr sögunni vegna slysa sem fótgangandi vegfarendur, hjólreiðamenn, ríðandi menn eða farþegar verði fyrir af notkun vélknúins ökutækis.

Stefnandi bendir á dóma Hæstaréttar þar sem talið hafi verið að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða, og kveður að aðstæður stefnanda séu ekki sambærilegar aðstæðum í þeim dómum.

Þá bendir stefnandi á að í athugasemdum með frumvarpi til umferðarlaga komi eftirfarandi fram: ,,Ákvæði 2. mgr. felur í sér að dregið er úr heimild til að lækka eða fella niður bætur vegna líkamstjóns eða vegna missis framfæranda, þannig að lækkun eða niðurfelling bóta má því aðeins fara frama að sá sem varð fyrir tjóni eða lést hafi sýnt af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi. Vegna þessa verður eigi þörf sérákvæðis um vanrækslu á notkun öryggisbeltis eða hlífðarhjálms, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 67. gr.“

Ljóst sé að gengið hafi verið út frá því að gáleysi þurfi að vera mjög mikið til þess að dómstólar telji það stórfellt, t.d. ef vegfarandi hafi gerst sekur um alvarlegt brot gegn umferðarreglum, en svo sé ekki í tilviki stefnanda, heldur þvert á móti. Stefnandi hafi algerlega fylgt umferðarreglum og gáð vel til umferðar, áður en hann hjólaði út á götuna. Að sama skapi telji stefnandi ótækt að miða við þann úrelta skilning sem stefndi virðist leggja í hugtakið eigin sök. Sé ástæðan sú að slakað hafi verið á kröfum um eigin sök er ökumaður valdi tjóni á hjólreiðamanni, enda búi lögboðin ábyrgðartrygging að baki ökumanninum, en á hinn bóginn sé líklegast að hjólreiðamaðurinn þurfi að bera tjón sitt sjálfur. Rökin fyrir meðábyrgð tjónþola sem áður fyrr hafi falist í takmörkun á bótaábyrgð tjónvalds, hafi komið að mestu til fyrir tíma vátrygginga og eigi því ekki við lengur.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og umferðarlaga nr. 50/1987.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þegar hann hjólaði yfir umferðargötu við Ljósuvík umrætt sinn. Með vísan til ákvæðis 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, telji stefndi að stefnandi hafi verið meðvaldur að umræddu slysi og gerst sekur um stórkostlegt gáleysi. Með þeim greiðslum sem stefndi hafi innt af hendi úr ábyrgðartryggingu NZ-337 hafi líkamstjón stefnanda af völdum slyssins verið að fullu bætt.

Ágreiningur málsins lúti að sakarskiptingu, þ.e. hvort stefnda hafi verið rétt að skerða bætur úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar NZ-337 að 1/3 hluta.

Stefndi hafnar því að litið verði svo á að ákvæði umferðarlaga sem varði gangandi vegfarendur geti átt við um hjólreiðamenn. Í 2. gr. umferðarlaga sé hugtakið reiðhjól sérstaklega skilgreint sem ,,ökutæki, sem knúið er áfram með stig- eða sveifarbúnaði og eigi er eingöngu ætlað til leiks“. Þá bendir stefndi á að í umferðarlögum sé sérstakur kafli, þar sem finna megi sérreglur fyrir reiðhjól, bifhjól og torfærutæki. Enn fremur sé skilgreint í 2. mgr. 3. gr. laganna hverjir teljist til gangandi vegfarenda og þar undir séu hjólreiðamenn ekki tilgreindir heldur einvörðungu þeir vegfarendur sem leiði hjól. Með vísan til þessa telji stefndi að ákvæði 1. mgr. 26. gr. umferðarlaga geti ekki átt við um hjólreiðamenn til jafns við gangandi vegfarendur. Þá bendir stefndi á að hið almenna ákvæði 4. gr. laganna um tillitssemi og varúð í umferðinni, sem stefnandi vísi til, sé meginregla sem eigi við um alla vegfarendur í umferðinni, en ekki einvörðungu ökumenn vélknúinna ökutækja. Ákvæði umferðarlaga sem varði ökumenn eigi því við um hjólreiðamenn, sem og aðra ökumenn, nema annað sé sérstaklega tilgreint.

Að mati stefnda hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þegar hann hjólaði í vesturátt af göngustígnum og rakleiðis út á umferðargötu þar sem hann hafi lent á bifreiðinni NZ-337. Í fyrsta lagi vísi stefndi til 2. mgr. 25. gr. umferðarlaga þar sem segi: ,,Nú ætlar ökumaður að aka út á veg af ( ) gangstétt eða ( ) og skal hann þá veita umferð í veg fyrir leið hans forgang.“ Af þessu ákvæði megi vera ljóst að stefnanda, sem verið hafi á ferð á reiðhjóli, sem sé ökutæki í skilningi umferðarlaga, hafi borið að veita umferð sem komið hafi í veg fyrir leið hans, forgang, þar sem hann hafi verið að koma af göngustíg. Í öðru lagi bendi stefndi á að stefnandi hafi ekki stöðvað ferð sína áður en hann hafi haldið út á götuna, heldur hafi hann aðeins staðið á stigbúnaði reiðhjólsins, á meðan það hafi verið á ferð, til að sjá yfir trjárunna sem skyggt hafi á útsýni hans yfir götuna, en haldið svo áfram. Í ljósi þess að útsýni stefnanda, þar sem hann hafi komið hjólandi á göngustígnum hafi verið greinilega takmarkað vegna trjárunna, hafi honum borið að sína ýtrustu aðgát og stöðva reiðhjólið áður en hann hafi haldið út á götuna. Að auki bendi stefndi á að ökumaður bifreiðarinnar sem stefnandi hafi lent á, hafi ekið á hægum hraða og því ekki komið skyndilega akandi eftir götunni. Þá telji stefndi það litlu máli skipta í þessu samhengi hvort ökumaðurinn hafi ekið eftir miðri götunni þegar slys varð, eða jafnvel nær vinstri akrein. Stefndi telji það skipta meginmáli að stefnandi gætti ekki ýtrustu varúðar og fylgdi ekki reglu umferðarlaga um að veita umferð í veg fyrir leið hans forgang.

Þá bendir stefndi jafnframt á að ekki verði fullyrt með vissu hvar á akbrautinni bifreiðin NZ-337 og reiðhjólið hafi verið, í þann mund sem slysið varð. Aðilum hafi ekki borið saman um staðsetningu bifreiðarinnar þegar slysið varð. Þannig verði ekki fullyrt til hvaða orsaka slysið verði helst rakið. Á grundvelli hlutlægrar bótaábyrgðar umferðarlaga beri ökumaður þó ábyrgð á 2/3 hlutum tjónsins. Aftur á móti liggi fyrir að stefnandi hafi hjólað, án þess að stöðva og líta nægilega eftir umferð, beint af göngustíg, og út á umferðargötu. Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi sýnt fullnægjandi aðgæslu miðað við aðstæður og þá telji stefndi einsýnt að stefnandi hafi ekki fylgt umferðarreglu 2. mgr. 25. gr. umferðarlaga og skyldu til að veita forgang. Stefndi telji því ekki leika vafa á að gáleysi stefnanda teljist stórkostlegt í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga, eins og atvikum hafi verið háttað í máli þessu og að hann hafi verið meðvaldur að umræddu slysi. Því sé rétt að stefnandi beri þriðjung tjóns síns sjálfur.

Niðurstaða

Ágreiningur í máli þessu lýtur einvörðungu að því hvort stefnandi hafi, er slys varð, sýnt af sér svo stórkostlegt gáleysi að hann eigi að bera hluta tjóns síns sjálfur, sbr. 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Stefnandi bar fyrir dómi að hann hefði, er slys varð, hjólað á rúmlega gönguhraða eftir göngustíg við Ljósuvík. Hann hefði hægt ferðina er hann nálgaðist götuna, stigið á stigbúnað hjólsins til að fá yfirsýn á götuna, en ekki séð umrædda bifreið nálgast þar sem ökumaður bifreiðarinnar hefði ekið á vinstri vegarhelmingi. Limgerði við göngustíginn hefði byrgt sér sýn á þann helming götunnar. Hann hefði því hjólað út á götuna.

Óumdeilt er, að er slys varð, var ökumaður bifreiðarinnar NZ-337 að taka hægri beygju inn í bifreiðastæði. Hann bar fyrir dómi að hann hefði ekið á miðlínu vegarins, og aðeins vinstra megin við miðlínu. Í málinu liggja frammi myndir af vettvangi, sem ökumaður tók og hefur ökumaður merkt inn á myndirnar með örvum þar sem bifreið hans var ekið. Þótt ekki verði fullyrt hversu mikið yfir á vinstri vegarhelmingi bifreiðinni var ekið, er ljóst samkvæmt framburði hans fyrir dómi, að hann ók vinstra megin við miðlínu og að við þessar aðstæður hefur limgerði það sem stendur við götuna og göngustíginn, byrgt stefnanda sýn yfir á vinstri vegarhelming götunnar. Verður sú ákvörðun stefnanda að hjóla yfir götuna við þessar aðstæður, þar sem engin bifreið var sjáanleg, með engu móti metin honum til stórkostlegs gáleysis, þannig að varði sakarskiptingu vegna líkamstjóns þess er hann varð fyrir.

Stefndi verður samkvæmt framangreindu dæmdur til greiðslu endanlegrar dómkröfu stefnanda, ásamt dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir, en endanleg krafa stefnanda fer saman við varakröfu stefnda um lækkun dómkröfu.

Þá verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, V-kk-þgf Á-kk-þgf, 1.427.946 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 162.958 krónum frá 29. júní 2006 til 29. september 2006, en af 1.427.946 krónum frá þeim degi til 12. júlí 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf E-kvk-nf