S-461/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 27. september 2010, er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 1. júní 2010 á hendur M-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. […], og B-kk-þgf J-kk-þgf, kt. […], báðum til heimilis að Brúsastöðum 2 í Hafnarfirði, fyrir brot á iðnaðarlögum með því að hafa, á árunum 2008 og 2009, á framangreindu heimili sínu rekið löggilta iðngrein án þess að hafa meistara til forstöðu þegar ákærðu sem eigendur og stjórnendur Augljós auglýsingastofu ehf. höfðu þar ljósmyndastofu þar sem teknar voru ljósmyndir og unnið úr þeim gegn gjaldi og var starfsemin auglýst á vefsíðunni internet.is/brusastadir/ og brosborn.tk.

Þetta er talið varða við 3. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 1. gr. reglugerðar um löggiltar iðngreinar nr. 940/1999.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar er lög leyfa. Verjandi gerir kröfu um hæfilega þóknun sér til handa.

I.

Með bréfi, dags. 11. mars 2009, kærði B-kk-nf J-kk-nf ljósmyndari ásamt fleiri ljósmyndurum til lögreglu starfsemi Brosbarna. Var þess krafist að lögreglustjóri gripi til aðgerða til að stöðva ólöglega starfsemi Brosbarna. Í bréfinu segir nánar tiltekið að samkvæmt upplýsingum á vefsetrinu internet.is/brusastadir/ bjóði Brosbörn upp á myndatöku og vinnslu á myndum gegn gjaldi. Fyrirtækið væri staðsett að Brúsastöðum 2 í Hafnarfirði. Í forsvari fyrirtækisins væri M-kvk-nf K-kvk-nf H-kvk-nf og einnig starfi hjá fyrirtækinu S-kvk-nf H-kvk-nf. Hvorug þeirra sé lærður ljósmyndari.

Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu vísaði málinu frá með bréfi 31. mars 2009 á grundvelli þess að lögreglan hefði enga lagaheimild til að stöðva reksturinn. Með bréfi Samtaka iðnaðarins, f.h. kærenda, var ákvörðun lögreglustjóra um frávísun málsins kærð til ríkissaksóknara og var vísað til þess að iðnréttindi ljósmyndara njóti lögverndar og að brot gegn iðnaðarlögum nr. 42/1978 varði sektum. Hinn 25. maí 2009 felldi ríkissaksóknari ákvörðun lögreglustjóra úr gildi og lagði fyrir hann að hefja rannsókn. Lögreglustjóri gaf út ákæru á hendur ákærðu 1. júní 2010.

Í lögregluskýrslu segir að ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf hafi mætt 1. júlí 2009 í skýrslutöku að tilhlutan lögreglu og með henni hafi verið eiginmaður hennar, ákærði B-kk-nf, en hann sé framkvæmdastjóri fyrirtækisins Augljós auglýsingastofa ehf. Ákærðu hefðu skýrt frá því að árið 2005 hefðu þau fengið bréf frá Ljósmyndarafélagi Íslands þar sem þau hefðu verið sökuð um að brjóta iðnaðarlög. Lögmaður þeirra hefði svarað bréfinu og þau ekki heyrt meira af málinu fyrr en árið 2008 þegar þau hefðu aftur fengið bréf frá Ljósmyndarafélagi Íslands og einnig frá Samtökum iðnaðarins. Lögmaður þeirra hefði svarað bréfunum. Þá segir í lögregluskýrslunni að ákærðu hefðu skýrt frá því að á heimasíðu Brosbarna væri tekið fram að ekki væri menntaður ljósmyndari á staðnum. Brosbörn væru ekki fyrirtæki heldur héti fyrirtæki þeirra Augljós auglýsingastofa ehf. Brosbörn væru hins vegar vefsíða sem rekin væri af Augljós auglýsingastofu. Ákærðu hefðu stofnað auglýsingastofuna árið 2005 og hún sinni almennum auglýsingum en ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf sé lærður grafískur hönnuður. Ákærðu kváðu að þau væru eigendur fyrirtækisins. Nánar um starfsemi fyrirtækisins sögðu þau að það sinnti almennum auglýsingum auk þess að taka stafrænar myndir, vinna þær í tölvu og afhenda á geisladiski. Þau séu ekki með prentþjónustu á myndum sem teknar séu og viðskiptavinir þurfi því að láta prenta myndir sínar annars staðar. Ekki væri starfandi meistari hjá fyrirtækinu þar sem ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf væri grafískur hönnuður og það væri nægilegt fyrir auglýsingastofu. Ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf væri sú eina sem væri á launaskrá. Þá sögðu ákærðu að þau hefðu aldrei auglýst auglýsingastofuna eða Brosbörn. Hins vegar væru þau með heimasíðuna „brosbörn.net“ og það væri eina umfjöllunin sem þau hafi verið með.

Lögð hafa verið fram í málinu ýmis gögn, s.s. útprentanir af vefsíðunni http://www.internet.is/brusastadir/, og upplýsingar úr hlutafélagaskrá, vegna Augljós auglýsingastofu ehf., frá 11. maí 2000, þar sem segir að ákærðu skipi stjórn félagsins, ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf sé stjórnarmaður en ákærði B-kk-nf varamaður. Framkvæmdastjóri sé ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf.

II.

Verður nú rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf sagði að hún teldi sig ekki hafa brotið lög vísvitandi. Hún starfi innan síns starfssviðs og sinni störfum sínum í samræmi við það sem hún hafi lært. Hún kvaðst aðeins taka gjald fyrir stafræna myndvinnslu en ekki myndatökur. Hún reki því ekki hefðbundna ljósmyndastofu. Ákærða kvaðst líta svo á að hefðbundin ljósmyndun væri það að taka myndir á filmu og framkalla þær í myrkraherbergi. Ákærða kvaðst vera annar eigandi Augljós auglýsingastofu ehf. og vera stjórnarmaður og framkvæmdastjóri. Hún sé eini starfsmaður fyrirtækisins. Um hlutverk ákærða B-kk-ef sagði ákærða að hann sjái um reksturinn og bókhald, en hann vinni fulla vinnu annars staðar. Ákærða greindi frá því að S-kvk-nf H-kvk-nf hefði eitt sinn starfað hjá fyrirtækinu í stuttan tíma, en hún og ákærða hefðu verið stofnendur fyrirtækisins. Þá sagði ákærða að það hefði gleymst að taka nafn S-kvk-ef af heimasíðu Brosbarna. Einnig sagði ákærða að það hefðu verið mistök að Brosbörn kæmu fram í símaskránni en ekki Augljós auglýsingastofa. Ákærða kvaðst taka myndir þegar þörf krefji vegna vinnu sinnar og vinni úr þeim eins og grafískir hönnuðir þurfi að gera. Ákærða sagði að það hefði ekki verið meistari í ljósmyndun í forstöðu hjá fyrirtækinu. Þá sagði ákærða að hún vinni myndirnar í myndvinnsluforriti í tölvu en allar myndir sem hún taki séu stafrænar. Viðskiptavinirnir fái myndirnar á geisladiski og þurfi að láta prenta myndir sínar annars staðar. Ákærða sagði að Brosbörn væri heiti á heimasíðu sem rekin væri innan Augljós auglýsingastofu og ákærða væri einnig með aðra heimasíðu undir heitinu „kristadesign“. Borið var undir ákærðu það sem fram kemur í lögregluskýrslu, vegna yfirheyrslu 1. júlí 2009, um að ákærði B-kk-nf væri framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Ákærða kvaðst ekki vera viss um hvernig þessu hefði verið háttað á þeim tíma. Um menntun sína sagði ákærða að hún væri grafískur hönnuður og iðnhönnuður. Hluti af námi ákærðu hefði verið ljósmyndun og myndvinnsla, bæði á filmu og stafrænar myndir. Ákærða sagði að hún gæti ekki unnið við sitt fag án þess að taka myndir, en hún þurfi að afla sér efniviðar til að vinna vinnu sína. Ákærða sagði að hún auglýsi sig ekki og viðskiptavinir hafi leitað til sín eftir umtali. Ákærða sagði að Brosbörn væru lítill hluti af því sem hún geri en hún hanni auglýsingar, bókakápur, veggspjöld og vörumerki. Ákærða sagði að hún upplýsi viðskiptavini sína ávallt um að hún væri grafískur hönnuður en ekki ljósmyndari. Ákærða var beðin um að lýsa nánar auglýsingastarfsemi fyrirtækisins og kvaðst hún hanna bókakápur, auglýsingar fyrir fyrirtæki, vefsíður og vörumerki.

Ákærði B-kk-nf kvaðst ekki átta sig á því af hverju hann væri ákærður í málinu en hann komi ekki nálægt starfseminni nema rekstrarlega séð og sjái um bókhald. Hann kvaðst fara yfir reikninga, skila virðisaukaskatti o.þ.h. og tæki engar ljósmyndir. Hann væri í fullu starfi hjá Össuri hf. Ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf sæi um grafíska vinnslu á myndum, auglýsingagerð, boðskort, heimasíður og annað sem tengdist grafískri hönnun. Þau væru bæði eigendur Augljós auglýsingastofu ehf. Ákærði sagði að það gæti verið að S-kvk-nf H-kvk-nf hefði starfað hjá fyrirtækinu hluta árs 2008 og það hefði gleymst að taka nafn hennar af heimasíðu Brosbarna þegar hún hætti. Ákærði neitaði því að ákærðu hefðu rekið ljósmyndastofu á umræddum árum, 2008 og 2009. Þau hefðu rekið auglýsingastofu og grafíska vinnslu. Aðspurður sagði ákærði að myndir hefðu verið teknar í starfseminni og það hefði ekki verið meistari í ljósmyndun í forstöðu hjá fyrirtækinu. Þá sagði ákærði að það hefði ekki verið tekið gjald fyrir myndatöku heldur stafræna vinnslu og viðskiptavinir þyrftu að láta prenta út myndirnar annars staðar. Borið var undir ákærða það sem fram kemur í lögregluskýrslu 1. júlí 2009, um að hann hafi verið framkvæmdastjóri Augljós auglýsingastofu ehf. Ákærði sagði að hann hefði ekki verið með á hreinu hver hefði verið skráður hvað og hann væri ekki viss hvort hann hefði verið skráður framkvæmdastjóri á þeim tíma er skýrslan var tekin. Jafnframt sagði ákærði að það væru mistök að Brosbörn væru tilgreind í símaskránni. Aðspurður hvaða auglýsingar fyrirtækið annaðist sagði ákærði að ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf hefði útbúið boðskort í afmæli. Ákærði kvaðst ekki vita til þess að fyrirtækið hefði annast auglýsingar fyrir önnur fyrirtæki.

Vitnið B-kk-nf J-kk-nf ljósmyndari var beðinn um að útskýra hvað átt væri við með „myndatöku og vinnslu á myndum“ í kærubréfi 11. mars 2009. Vitnið sagði að til að vinna myndir þurfi að taka þær. Ljósmyndun væri lögvernduð iðngrein sem feli það í sér að taka myndir, vinna þær og koma þeim frá sér á boðlegan hátt. Vitnið sagði að ákærðu hefðu auglýst þessa þjónustu. Þá sagði vitnið að ólögleg starfsemi hefði þau áhrif að það drægi úr starfsemi ljósmyndara.

Vitnið S-kvk-nf M-kvk-nf E-kvk-nf sagðist hafa heyrt af því að ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf væri góð í því að taka myndir. Vitnið hefði haft samband við hana og viljað láta taka myndir af börnum sínum. Vitnið kvaðst hafa vitað að ákærða væri ekki ljósmyndari heldur grafískur hönnuður. Vitnið hefði svo komið heim til ákærðu sem hefði tekið myndir af börnunum. Nokkrum dögum síðar hefði vitnið fengið myndirnar afhentar á stafrænu formi á geisladiski. Sumar myndirnar hefðu verið unnar þannig að settar hafi verið inn á þær hlutir, eins og t.d. fiðrildi.

Vitnið H-kvk-nf Þ-kvk-nf M-kvk-nf greindi frá því að hafa frétt af ákærðu M-kvk-þgf K-kvk-þgf og fundið á netinu, Barnalandi, heimasíðuna hennar. Vitnið hefði fundið símanúmer hennar og sett sig í samband við hana og viljað fá „óléttumyndatöku“. Vitnið hefði farið til ákærðu sem tók myndir. Vitnið hefði svo nokkrum dögum síðar fengið myndirnar afhentar á geisladiski. Myndirnar hefðu verið unnar þannig að litum hefði verið breytt, eins og að gera þær brúntóna. Þá sagði vitnið að sér hefði verið ljóst að ákærða væri ekki ljósmyndari.

Vitnið S-kvk-nf S-kvk-nf kvaðst hafa séð í heimahúsi myndir sem ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf hefði tekið. Vitnið hefði farið á netið og séð fleiri myndir frá henni. Vitnið hefði svo haft samband við hana og pantað tíma fyrir börn sín í myndatöku. Vitnið kvaðst hafa vitað að ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf væri ekki ljósmyndari heldur grafískur hönnuður, en það hefði ekki verið rætt sérstaklega. Jafnframt kvaðst vitnið hafa vitað að það fengi ekki myndirnar útprentaðar. Vitnið lýsti því að hafa farið heim til ákærðu, en hún hafi aðstöðu þar til að taka myndir. Ákærða hefði tekið myndir af börnunum og vitnið svo fengið þær afhentar á geisladiski. Það hefði verið búið að vinna hluta af myndunum en sumar myndirnar hefðu verið í lit, svarthvítu eða brúnleitar og einnig hefðu hlutir verið settir inn á myndirnar.

III.

Ákærðu neita sök og halda því fram að þau reki ekki ljósmyndastofu heldur auglýsingastofu og grafíska vinnslu. Í málinu liggja fyrir útprentanir af vefsíðunni http://www.internet.is/brusastadir/ með fyrirsögninni: „Brosbörn … stafræn vinnsla.“ Þar kemur m.a. fram að Brosbörn sérhæfi sig í grafískri vinnslu á stafrænum myndum og þar er að finna myndir af börnum sem dæmi um það sem Brosbörn gera. Fyrir dóm hafa komið vitni sem lýstu því að hafa leitað til ákærðu M-kvk-ef K-kvk-ef til að láta taka myndir af börnum sínum. Fram kom hjá vitnunum að hluti þeirra mynda sem þau fengu afhentar á geisladiski hefðu verið unnar, ýmist þannig að þær voru í lit, svarthvítar eða brúntónaðar og í sumum tilvikum hefðu hlutir verið skeyttir inn á þær. Af þeim gögnum sem fyrir liggja í málinu og framburði vitna, viðskiptavina ákærðu, verður ekki annað ráðið en að starfsemi ákærðu sé að stórum hluta ljósmyndastofa. Hafna verður því að ákærða M-kvk-nf K-kvk-nf geti ekki starfað við sitt fag, grafíska hönnun, án þess að taka sjálf myndir, enda er hægt að vinna myndabækur, „nafnamyndir“ o.þ.h. með myndum frá ljósmyndurum. Þá þykir það enga þýðingu hafa að myndir hafi verið afhentar á geisladiski en ekki pappír eða að ákærðu segi að aðeins sé tekið gjald fyrir „myndvinnslu“ en ekki myndatöku.

Í 1. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 segir að enginn megi reka iðnað í atvinnuskyni nema hann hafi tilskilið leyfi. Þá segir í 3. tl. 1. mgr. 15. gr. laganna að það varði sektum ef maður rekur löggilta iðngrein án þess að hafa meistara til forstöðu. Samkvæmt reglugerð nr. 940/1999, um löggiltar iðngreinar, er ljósmyndun löggilt iðngrein. Ákærðu telja að þeim verði ekki refsað á grundvelli téðra ákvæða þar sem þau séu úrelt vegna breyttrar tækni, stafrænnar ljósmyndunar. Þannig séu ekki lengur notuð hættuleg efni við framköllun ljósmynda og því engin ástæða til að lögvernda ljósmyndun sem iðngrein. Í þessu sambandi verður að líta til þess að löggilding iðngreina er ekki bundin við notkun hættulegra efna, enda segir í 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 að lögin taki til hvers konar iðnaðar í atvinnuskyni, handiðnaðar og verksmiðjuiðnaðar, hvaða efni eða orka, vélar eða önnur tæki, sem notuð eru, og hvaða vörur eða efni, sem framleidd eru. Auk þess er það á forræði löggjafans að ákveða hvaða iðngreinar skuli njóta lögverndar en ekki dómara. Verður því að hafna þessum sjónarmiðum ákærðu. Þá telja ákærðu að framangreind ákvæði feli í sér brot á atvinnufrelsi þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar er öllum frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa, en setja má því frelsi skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Eru engar forsendur til annars en að telja að mat löggjafans, um að löggilda ljósmyndun sem iðngrein, sé reist á málefnalegum sjónarmiðum. Verður því að hafna þessum rökum ákærðu. Enn fremur telja ákærðu að umrædd ákvæði séu ekki í samræmi við EES-reglur. Nánar tiltekið hafi með reglugerð nr. 495/2001, um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki, verið felldar úr gildi hér á landi sex tilskipanir, m.a. tilskipun 75/368/EBE sem kveði á um löggildingu ljósmyndunar. Því geti ríkisborgarar annarra landa á Evrópska efnahagssvæðinu komið hingað til lands og starfað sem ljósmyndarar en ákærðu sé það óheimilt. Að mati dómsins verður ekki séð að íslensk ákvæði séu andstæð EES-reglum eða feli í sér mismunun. Með framangreindri reglugerð nr. 495/2001 öðlaðist tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 1999/42/EB frá 7. júní 1999 gildi hér á landi. Um leið féllu úr gildi sex tilskipanir, m.a. tilskipun 75/368/EBE. Í 5. gr. reglugerðarinnar kemur fram að ákvæði EB-gerðarinnar 1999/42/EB nái til fleiri iðngreina en eldri gerðir. Þannig voru felldar úr gildi sex tilskipanir sem höfðu reglugerðargildi hér á landi en ein víðtæk tilskipun um iðnað kom í staðinn. Samkvæmt viðauka A, skrá 1, í tilskipun 1999/42/EB, er ljósmyndun löggilt iðngrein. Með vísan til alls framangreinds ber að hafna sýknukröfu ákærðu. Ákærðu eru eigendur Augljós auglýsingastofu ehf. og bera þau því bæði refsiábyrgð í málinu. Brot ákærðu varða við 3. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 1. gr. reglugerðar um löggiltar iðngreinar nr. 940/1999.

IV.

Ákærði M-kvk-nf K-kvk-nf er fædd í desember 1973 og ákærði B-kk-nf í nóvember 1972. Samkvæmt sakavottorði þeirra hafa þau ekki áður gerst sek um refsiverða háttsemi. Við ákvörðun refsingar verður að líta til þess að brot ákærðu eru framin í ávinningsskyni og ná yfir tveggja ára tímabil. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin þannig að þau greiði hvort um sig 150.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 12 daga.

Með vísan til 1. mgr. 219. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að dæma ákærðu óskipt til að greiða allan sakarkostnað. Um er að ræða þóknun verjanda sem þykir hæfilega ákveðin, með hliðsjón af tímaskýrslu, 251.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Ákærðu, M-kvk-nf K-kvk-nf H-kvk-nf og B-kk-nf J-kk-nf, greiði hvort um sig 150.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 12 daga.

Ákærðu greiði óskipt í sakarkostnað 251.000 króna þóknun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef S. Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns.

S-kvk-nf B-kvk-nf