E-2174/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 20. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A, [...] í Reykjavík á hendur Ístaki hf. Bugðufljóti í Mosfellsbæ og Sjóvá-Almennum tryggingum Kringlunni 5 í Reykjavík til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi Ístak hf., verði dæmdur til að greiða sér 5.387.130 kr. með 4.5% vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, af 1.309.497 kr. frá 17. ágúst 2010 til 17. febrúar 2011, en með sömu vöxtum af 7.008.786 kr. frá þeim degi til 17. janúar 2013, en af 5.387.130 kr. frá þeim degi til 28. maí 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndi, Ístak hf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.384.614 kr. með 4.5% vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, af 1.309.497 kr. frá 17. ágúst 2010 til 17. febrúar 2011, en með sömu vöxtum af 6.006.270 kr. frá þeim degi til 17. janúar 2013, en af 4.384.614 kr. frá þeim degi til 28. maí 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, í samræmi við þá hagsmuni sem í húfi eru og vinnu málflytjanda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Stefnandi gerir ekki sjálfstæðar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði felldur niður. Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar en réttargæslustefndi styður kröfur og málflutning stefnda.

Atvik máls

Stefnandi varð fyrir vinnuslysi þann 17. ágúst 2010 þegar hann var við vinnu sína í nýbyggingu Háskólans í Reykjavík. Stefnandi var starfsmaður Rafmiðlunar hf. sem var undirverktaki stefnda Ístaks, sem hafði umsjón með byggingu skólahúsnæðisins. Hafði hann reist lausan stiga við vegg og var að vinna við að leggja raflagnir í loft í um 4,6 m hæð þegar stiginn rann undan honum á steyptu, vélslípuðu gólfi sem hafi verið hált, með þeim afleiðingum að stefnandi féll um 3 metra niður á gólfið. Í skýrslu Rafmiðlunar hf., dags. 20. september 2011, um vinnuslys til réttargæslustefnda og í ódagsettri umsögn Vinnueftirlits ríkisins er atvikum lýst með sama hætti.

Stefnandi, sem verið hefur heyrnarskertur frá fjögurra ára aldri, er metinn til 75% örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna þessa, en hefur engu að síður alltaf verið virkur á vinnumarkaði, á sjó og í landi. Á árinu 2010 lauk hann bóklegu námi í rafvirkjun. Þann 20. maí 2010 hóf hann verknám samkvæmt námssamningi hjá rafverktakanum Rafmiðlun hf. og starfar þar enn.

Í lögregluskýrslu lýsir stefnandi tildrögum slyssins með sambærilegum hætti og í slysatilkynningunni og umsögn Vinnueftirlitsins. Í lögregluskýrslu B, yfirmanns stefnda á vinnusvæðinu, greindi hann svo frá að búið hefði verið að ræða við alla starfsmenn sem unnu við verkið, að bannað væri að nota stiga í húsinu þar sem gólfið væri svo hált, en ef menn kæmust ekki hjá því að nota stiga þá væri það skilyrði að menn myndu standa við stigann til að „svona hlutir myndu ekki gerast“.

Í umsögn Vinnueftirlitsins er fjallað um aðstæður á slysstað og orsakir slyssins. Þar kemur fram notkun stiga við vinnu hafi verið áhættumetin. Hafi stefndi á grundvelli þess mats sett þær verkreglur, að enginn mætti vinna í lausum stiga á vélslípuðum gólfum nema þá að annar maður héldi við stigann. Með hliðsjón af málavöxtum taldi Vinnueftirlitið að rekja mætti orsök slyssins til þess annars vegar, að unnið var í stiga sem ekki var festur eða haldið við á hálu gólfi, og hins vegar að verklagsreglur aðalverktakans [stefnda] höfðu ekki skilað sér nægjanlega vel til undirverktaka. Stefndi mótmælir því síðarnefnda.

Í framangreindu áhættumati kemur fram að festa skuli stiga áður en vinna í þeim hefst og að menn eigi ekki að bera þungar byrðar í þeim. Í öryggis- og heilbrigðisáætlun stefnda segir um notkun stiga að beita skuli varkárni við notkun þeirra. Þar segir m.a. að halli á stiga skuli vera a.m.k. 1:4, það skuli binda þá og skorða fætur þannig að stiginn renni ekki. Í framburði B fyrir dómi, sem var staðarstjóri stefnda á verkstað, kom fram að áætlun þessi hefði verið hluti af öryggishandbók stefnda sem hafi m.a. legið frammi í mötuneyti starfmanna á staðnum. Þá kom fram hjá B að haldnir hefðu verið reglulegir öryggisfundir með öllum starfmönnum á verkstað, þ.e. bæði starfsmönnum aðalverktaka og allra undirverktaka. Nokkru áður en stefndi slasaðist hafi orðið annað slys við notkun stiga. Af því tilefni hefði verið boðað til sérstaks öryggisfundar þar sem m.a. hefði verið farið yfir reglur um notkun stiga. Þar hefði verið mælt fyrir um bann við notkun lausra stiga nema annað væri ómögulegt og í þeim tilvikum ætti annar starfmaður að halda við stigann. Þá lýsti hann hvatakerfi sem komið hefði verið upp á verkstaðnum í því skyni að draga úr slysatíðni. Reglum í öryggishandbók hafi ekki verið breytt en mælt fyrir um framangreint verklag á nefndum fundi og eftirlit á staðnum aukið.

Í undirverktakasamningi milli stefnda og Rafverks hf., dags. 9. desember 2008, er kveðið á um það í 5. gr. samningsins að undirverktaki hafi eigin verkstjóra á staðnum til að stýra vinnu starfmanna sinna á verkstað. Þá kemur fram í 12. gr. að undirverktaki skuli í einu og öllu framkvæma verkið í samráði við verkstjórnendur aðalverktaka en undirverktaki stýri sjálfur verki sínu. Sérstakt ákvæði um öryggismál er að finna í 13. gr. samningsins. Þar segir að undirverktaki skuli kynna sér og fylgja þeim kröfum og reglum sem aðalverktaki setur fram í öryggis- og heilbrigðiáætlun vinnustaðarins. Undirverktaki skuli taka þátt í því öryggisstarfi sem aðalverktaki fer fram á hverju sinni, s.s. skoðunarferðum um vinnustæði og fræðslu- og kynningarstarfi án sérstaks endurgjalds. Undirverktaki beri ábyrgð á öryggisbúnaði starfsmanna sinna og að tryggja öryggi þeirra. Aðalverktaka sé heimilt að vísa starfmanni undirverktaka af vinnusvæði gerist hann brotlegur við settar öryggisreglur eða sinni ekki áminningu öryggisfulltrúa eða verkstjóra aðalverktaka þar að lútandi.

C, verkefnastjóri hjá Rafmiðlun, sagði í skýrslu fyrir dómi að 8 starfsmenn Rafmiðlunar hefðu verið að vinna í Háskólanum í Reykjavík þegar slysið varð en þegar flest var hafi þeir verið um 35. Hann kvaðst hafa borið ábyrgð á öryggismálum starfsmanna Rafmiðlunar í samvinnu við verkstjórann á staðnum, sem hafi verið D. Hann kannaðist við framangreinda öryggisfundi og sagði alla starfsmenn á staðnum hafa verið boðaða á þá fundi. Hann kvað það hafa verið hlutverk Rafmiðlunar að sjá um að koma upplýsingum um fundi til sinna starfmanna og kvaðst sjálfur hafa fengið slík fundarboð með tölvupósti, auk þess sem þau hafi verið send á póstfang sem var aðgengilegt starfsmönnum Rafmiðlunar á verkstað. Hann kannaðist við umræðuna á öryggisfundi um bann við notkun lausra stiga og kvaðst hafa verið á þeim fundi.

Þá kom fram bæði í framburði B og C að Rafmiðlun hefði séð um að leggja til öll tæki sem starfsmenn þess fyrirtækis þurftu á að halda við vinnu sína, þ.m.t. vinnulyftur, palla og tröppur. Aðspurður hvert stefnandi hefði átt að beina beiðni um vinnulyftu eða tröppur til nota við vinnu sína á staðnum kvað C að hann hefði átt að snúa sér til verkstjóra Rafmiðlunar með slíka beiðni. Við undirbúning aðalmeðferðar boðaði stefndi að hann hygðist kalla D verkstjóra Rafmiðlunar til skýrslugjafar fyrir dómi en tilkynnti dóminum í upphafi aðalmeðferðar að hætt hefði verið við það. Stefnandi sá ekki ástæðu til að kalla hann til skýrslugjafar.

Þegar stefnandi slasaðist hafði hann starfað í samtals 8 daga á verkstað á tímabilinu frá byrjun júlí fram að slysdegi. Í skýrslu hans fyrir dómi sagði hann að stefndi hefði hvorki látið hann vita af umræddum verklagsreglum eða áhættumatinu, né upplýst hann um að bannað væri að nota stiga eins og þann sem féll undan honum, nema einhver annar héldi við hann. Stiginn hafi verið tiltækur í húsnæðinu, án nokkurra merkinga eða viðvarana stefnda. Hann kvaðst ekki hafa fundið neitt annað til að notast við við vinnu sína. Hann kvaðst hafa hitt B áður en vinna hófst og beðið hann um lyftu eða vinnupall við að vinna verkið en B hafi ekki orðið við þeirri beiðni. Aðspurður um þessi samskipti kvaðst B ekki muna eftir því að hafa rætt við stefnanda á slysdegi.

Í matsgerð E læknis og F, dags. 8. janúar 2013, eru metnar afleiðingar vinnuslyss stefnanda, sbr. ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993, með áorðnum breytingum. Var það niðurstaða matsmannanna, að tímabil tímabundins atvinnutjóns stefnanda hefði verið í 6 mánuði frá slysdegi, þar af að fullu fyrstu fjóra mánuðina en 50% síðustu tvo. Tímabil þjáninga hafi varað í sama tíma, varanlegur miski var metinn 10 stig og varanleg örorka 10%.

Stefndi hefur hafnað bótaskyldu vegna slyssins og er mál þetta til úrlausnar um það atriði. Stefnandi hefur þegar fengið greiddar bætur að fjárhæð 1.621.656 kr. úr slysatryggingu launþega sem Rafmiðlun hf. var með í gildi hjá réttargæslustefnda á slysdegi.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi með aðstoð táknmálstúlks. Þá gáfu skýrslu vitnin G, öryggisstjóri Ístaks (áður öryggisfulltrúi), C, verkefnastjóri hjá Rafmiðlun, og B, fyrrverandi staðarstjóri hjá Ístaki. Hefur vitnisburður þessara aðila verið rakinn að framan að því leyti sem dómari telur tilefni til.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys hans sé skaðabótaskylt samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Slys hans megi rekja til þess að honum hafi verið falið að vinna að uppsetningu raflagna í nokkurri hæð við óforsvaranlegar vinnuaðstæður. Í fyrsta lagi hafi tækja- og öryggisbúnaður verið ófullnægjandi. Hafi stiginn sem hann hafði til afnota við verkið verið vanbúinn og ekki hentað til verksins. Í öðru lagi hafi stefnandi ekki fengið þá aðstoð á verkstað sem honum var nauðsynleg í ljósi búnaðar stigans og ástands gólfsins. Í þriðja lagi hafi stefndi vanrækt að greina honum frá fyrirliggjandi áhættumati og því að óheimilt væri að nota þá stiga sem tiltækir voru, nema með aðstoð annars starfsmanns. Í fjórða lagi hafi stefndi ekki brugðist við því er stefnandi hóf að nota umræddan stiga, þrátt fyrir framangreint áhættumat og reglur um notkun hans. Hafi verkstjórn í þessu sambandi og eftirliti stefnda á verkstað verið verulega ábótavant. Vegna framanrakinnar vanrækslu, sem stefndi ber ábyrgð á, verður hann að bera ábyrgð á líkamstjóni stefnanda, sem af slysinu hlaust, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar um skaðabætur utan samninga og húsbóndaábyrgð.

Í lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, séu lagðar ríkar skyldur á herðar atvinnurekendum að tryggja öryggi starfsmanna. Byggir stefnandi á því að stefndi hafi vanrækt að framfylgja umræddum skyldum sem leitt hafi til þess að hann slasaðist. Samkvæmt 13. gr. laganna skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, meðal annars um framkvæmd vinnu, vinnustaði og vélar, tækjabúnað og fleira. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis. Þá skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður samkvæmt 1. mgr. 42. gr. að þar sé gætt fyllsta öryggis.

Í II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett hefur verið á grundvelli 47. gr. laganna, er að finna ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Í 4.1.2. gr. viðaukans segir að einungis sé „heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið er tímabundið verk og þegar ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða þess að annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustað sem atvinnurekandi getur ekki breytt“. Í 4.2.1. gr. er kveðið á um að stigar verði „að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun“. Þá er svofellt ákvæði í 4.2.2. gr.: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“ Þá segir í 4.2.3. gr.: „Stigar skulu notaðir þannig að starfsmenn geti jafnan verið stöðugir og haft trygga handfestu.“

Í B-hluta IV. viðauka, reglna nr. 547/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, er að finna ákvæði um „sérstakar lágmarkskröfur sem gilda um vinnustaði á byggingarsvæðum“. Í grein 19.1 kemur fram að „Lausir vinnustigar, sem notaðir eru við byggingarvinnu skulu vera af viðurkenndri gerð. Þannig skal frá lausum stigum gengið, að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til.“

Með vísan til framangreindra skyldna sem lagðar eru á stefnda, bar honum að tryggja að stefnanda væri ekki hætta búin við vinnu hans í nýbyggingunni, svo sem að fullnægjandi öryggisbúnaður væri til staðar og að ekki yrðu notuð tæki við vinnuna sem væru beinlínis hættuleg, við þær aðstæður sem unnið var við. Ljóst má vera að stefndi lét undir höfuð leggjast að tryggja stefnanda þau vinnuskilyrði sem ákvæði framangreindra laga og reglna áskilja og full þörf var á, einkum í ljósi þess að gólf nýbyggingarinnar höfðu verið vélslípuð og stiginn sem rann undan stefnanda var einvörðungu með plastlistum á endunum sem dugðu ekki til þess að halda stiganum öruggum og stöðugum. Af ljósmyndum sem teknar voru á slysdegi sést, að ekki voru neinar festingar á stiganum sem hefðu gert það mögulegt að festa stigann og tryggja stöðugleika hans og halla.

Stefnandi telur einsýnt að skort hafi leiðbeiningar og upplýsingagjöf verkstjóra Ístaks hf., sem yfirumsjón höfðu með verkinu. Hafi það verið óforsvaranlegt að sjá ekki til þess, að starfsmenn Rafmiðlunar ehf. fengju upplýsingar um framangreint áhættumat og verkreglur, sem og þá hættu sem talið var að kynni að stafa af notkun stigans. Að sama skapi hafi það verið óforsvaranlegt að hvorki áhættumatið né skriflegar verklagsreglur hafi verið tiltækar á verkstað. Hafi skyldur stefnda hér verið sérstaklega ríkar, í ljósi fötlunar stefnanda, en stefnandi hafði rætt við byggingarstjóra stefnda, þegar hann kom til vinnu í nýbygginguna, áður en hann hóf þar vinnu. Með þessu athafnaleysi sínu braut stefndi gegn fyrirmælum 20.–23. gr. laga nr. 46/1980, þar sem kveðið er á um hlutverk og skyldur verkstjóra við verkframkvæmdir og má í því sambandi einkum nefna 21. gr. laganna, þar sem kveðið er á um að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Þá er í 1. mgr. 23. gr. laganna kveðið á um þá skyldu verkstjóra, að beita sér fyrir því að starfsskilyrði séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi.

Við sakarmat í málinu telur stefnandi að horfa verði til þess, að með einföldum og kostnaðarlitlum hætti hefði mátt útvega vinnulyftu eða hæfilega háan vinnupall, t.d. færanlegan röraverkpall, til að nota við framkvæmd verksins. Með því hefði öryggi stefnanda verið tryggt. Einnig verður að horfa til þess að stefnandi óskaði sérstaklega eftir því við byggingarstjóra verksins, að fá að hafa vinnulyftu við verkið, en þeirri bón hans var hafnað. Telur stefnandi að slys hans beri þess öll merki að stefndi hafi verið kominn í mikla tímaþröng með verklok sem hafi leitt til þess að ekki hafi verið gætt nægilega vel að aðbúnaði og öryggi starfsmanna, a.m.k. á lokasprettinum, þegar mikið gekk á og keppst var við að ljúka verkinu fyrir skólasetningu.

Með vísan til þess sem að framan er rakið, um tildrög slyssins, megi ljóst vera að stefndi ber fulla skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda. Með engu móti sé hægt að halda því fram, að líkamstjón stefnanda verði rakið til stórkostlegs gáleysis hans. Vegna þessa og með vísan til 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga, sbr. 1. gr. laga nr. 124/2009, verður réttur hans til skaðabóta ekki skertur, jafnvel þó talið verði að hann hafi sýnt af sér aðgæsluleysi umrætt sinn.

Krafa stefnanda í málinu byggir á niðurstöðum matsgerðar E og F, dags. 8. janúar 2013 og ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, með áorðnum breytingum. Kröfur stefnanda sundurliðast á eftirgreindan hátt:

Tímabundið atvinnutjón – 2. gr. laga nr. 50/1993.

Tímabil tímabundins atvinnutjóns er samkvæmt matsgerð 6 mánuðir frá slysdegi 17. ágúst 2010, þar af fyrstu fjóra 100% og síðustu tvo 50%. Af skoðun á staðgreiðsluskrám stefnanda fyrir 2010-2011 sést að tímabundið tekjutap hafi Rafmiðlun hf. greitt stefnanda fyrstu fjóra mánuðina. Óbætt launatap stefnanda er því fyrir síðustu tvo mánuðina.

Stefnandi starfaði ekki samkvæmt fastlaunasamningi. Við útreikning tímabundins tekjutaps fyrir síðustu tvo mánuðina er farin sú leið að reikna út meðallaun stefnanda frá því hann hóf störf hjá Rafmiðlun ehf. í júní 2010 til ársloka sama ár, þó svo að heildarlaun hans á tímabilinu hefðu orðið hærri hefði hann ekki slasast. Heildarlaun á tímabilinu námu 2.073.782 kr. eða 296.255 kr. á mánuði að meðaltali. Krafa um greiðslu óbætts tímabundins tekjutaps nemi því 296.255 kr. (296.255 * 50% * 2).

Þjáningabætur – 3. gr. laga nr. 50/1993.

Tímabil þjáninga, rúmliggjandi, er 2 dagar * 1.300 * 8.109/3.282 kr. 424

Tímabil þjáninga, án rúmlegu, er 182 dagar * 700 * 8.109/3.282 kr. 314.773

Miskabætur – 4. gr. laga nr. 50/1993.

Varanlegur miski er 10 stig * 4.000.000 * 8.109/3.282 kr. 988.300

Varanleg örorka – 5. gr. laga nr. 50/1993.

Þegar stefnandi slasaðist hafði hann lokið bóklegu námi í rafvirkjun og hafði hafið verknám samkvæmt námssamningi. Við útreikning bóta fyrir varanlega örorku miðar stefnandi við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, enda gefa launatekjur stefnanda viðmiðunarárin þrjú fyrir slysið ekki rétta mynd af skertu tekjuöflunarhæfi hans vegna slyssins. Samkvæmt kjarakönnun Rafiðnaðarsambands Íslands frá 2011, hafi mánaðarlaun rafvirkja í Félagi íslenskra rafvirkja, að meðaltali verið 512.000 kr. á mánuði. Í aðalkröfu er miðað við þetta launaviðmið, við útreikning bóta fyrir varanlega örorku. Árslaunaviðmiðið við útreikning bóta fyrir varanlega örorku nemi því 6.144.000 kr. (512.000*12). Bætur fyrir varanlega örorku reiknist því út á eftirfarandi hátt: 6.144.000 * 10% * 8,794 = 5.403.034 kr.

Verði ekki talið rétt að miða við meðallaun rafvirkja, við útreikning bóta fyrir varanlega örorku, miðar stefnandi til vara einnig við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en við meðallaun iðnaðarmanna á árinu 2010, sem samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands námu 417.000 kr. að meðaltali á mánuði eða 5.004.000 kr. á ársgrundvelli. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku nemi samkvæmt þessu tekjuviðmiði 4.400.518 kr. (5.004.000*10%*8,794).

Þótt varanlegur miski nái 10 stigum eigi stefnandi ekki rétt til eingreiðslu slysabóta frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. ákvæði laga um almannatryggingar nr. 100/2007, þar sem hann þiggi nú sem fyrr almennan lífeyri frá stofnuninni vegna heyrnarleysis síns. Frá kröfu stefnanda dragist hins vegar greiðsla réttargæslustefnda, vegna slysatryggingar launþega, að fjárhæð 1.621.656 kr.

Með vísan til framangreinds sundurliðast dómkrafa stefnanda í aðal- og varakröfu á eftirfarandi hátt:

Samtala kröfugerðar í aðalkröfu:

Tímabundið atvinnutjón kr. 296.255

Þjáningarbætur kr. 321.197

Varanlegur miski kr. 988.300

Varanleg örorka kr. 5.403.034

Slysatrygging launþega kr. 1.621.656

Samtals kr. 5.387.130

Samtala kröfugerðar í varakröfu:

Tímabundið atvinnutjón kr. 296.255

Þjáningarbætur kr. 321.197

Varanlegur miski kr. 988.300

Varanleg örorka kr. 4.400.518

Slysatrygging launþega kr. 1.621.656

Samtals kr. 4.384.614

Krafa stefnanda um vexti og dráttarvexti byggir á 16. gr. skaðabótalaga og III.–IV. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta er þingfestingardagur, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi byggir á almennum reglum skaðabótaréttarins um skaðabætur utan samninga, sakarreglunni og reglunni um ábyrgð vinnuveitenda á saknæmum verkum og aðgæsluleysi þeirra sem undir hann heyra. Einnig er byggt á skaðabótalögum nr. 50/1993, með síðari breytingum, og lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, báðum með áorðnum breytingum. Einnig er byggt á reglum nr. 547/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum, og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja. Varðandi vexti og dráttarvexti vísast til skaðabótalaga og laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísast til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. Um virðisaukaskatt vísast til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda er á því byggð að slysið verði ekki rakið til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þvert á móti verði slysið eingöngu rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs. Stefndi hafi uppfyllt allar þær skyldur sem á honum hvíldu varðandi öryggi, aðbúnað, eftirlit og verkstjórn á vinnustað.

Af hálfu stefnda er á því byggt að stefndi hafi gert allt sem í hans valdi stóð til að gæta öryggis á vinnustaðnum. Stefndi framfylgdi í öllum atriðum lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað, hann gætti fyllsta öryggis á vinnustaðnum, sbr. 13. gr. og 42. gr., og gerði starfsmönnum ljósa slysahættu sem kynni að fylgja starfi þeirra, sbr. 14. gr. laganna. Með því að setja verklagsreglur um notkun stiga gætti stefndi að ákvæði 1. mgr. 37. gr. sömu laga en þar er mælt fyrir um að vinnu skuli hagað þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar. Þeirri málsástæðu stefnanda að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 er því eindregið mótmælt.

Þá er því mótmælt að slys stefnanda sé að rekja til þess að stefndi hafi verið kominn í tímaþröng með verkið, sem og að ekki hafi verið gætt nægilega vel að aðbúnaði og öryggi starfsmanna.

Fyrir hafi legið að gólfin í byggingunni gátu verið hál og varasöm. Stefndi hafi sett skýrar verklagsreglur til að koma í veg fyrir slys af því tagi sem deilt er um í málinu og kynnti þær bæði starfsmönnum sínum og forsvarsmönnum undirverktaka. Á verkfundum með þessum aðilum hafi verið lögð rík áhersla á öryggismál og sérstaklega fjallað um hversu varasamt væri að nota lausa stiga á verkstaðnum vegna hálla, vélslípaðra gólfa. Samkvæmt reglunum hafi verið bannað að nota lausa stiga á verkstaðnum nema stiginn væri festur tryggilega eða haldið væri við hann. Þessar reglur hafi verið settar með hliðsjón af II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sbr. 47. gr. laga nr. 46/1980. Af hálfu stefnda er því haldið fram að fyrirmælum í þeim ákvæðum reglugerðarinnar, sem nefnd eru í stefnu, hafi að öllu leyti verið framfylgt.

Forsvarsmaður Rafmiðlunar hf., hafi staðfest að verklagsreglurnar hafi legið ljósar fyrir og starfmönnum fyrirtækisins, þar á meðal stefnanda, hafi verið gerð grein fyrir aðstæðum og reglurnar hafi verið brýndar fyrir þeim. Í lögregluskýrslu sé, eins og áður segi, haft eftir B, að rætt hafi verið við alla starfsmenn sem unnu við verkið um að „bannað hafi verið að nota stiga í húsinu þar sem gólfið væri svo hált, en ef menn kæmust ekki hjá því að nota stiga að þá væri það skilyrði að menn myndu standa við stigann til að svona hlutir myndu ekki gerast“. Stefndi mótmæli eindregið þeirri niðurstöðu Vinnueftirlitsins að slysið sé m.a. að rekja til þess að verklagsreglur aðalverktakans hafi ekki skilað sér nægilega vel til undirverktaka. Að mati stefnda verður orsök slyssins eingöngu rakin til þess að stefnandi vann „í stiga sem ekki var festur eða haldið við á hálu gólfi“ eins og segir í umsögn Vinnueftirlitsins. Stefnandi hafi sjálfur og að eigin frumkvæði tekið stigann til notkunar án þess að festa hann tryggilega eða biðja annan starfsmann að halda við. Með háttseminni hafi hann brotið gegn þeim skýru fyrirmælum sem stefndi hafi gefið um verklag á staðnum. Auk þess hafi honum ekki getað leynst að gólfin voru hál og því hætta fólgin í því að nota lausan stiga með þessum hætti við verkið. Þá hafi ýmiss konar búnaður, pallar og tröppur, verið tiltækur á vinnustaðnum sem stefnanda hafi verið í lófa lagið að nota. Því sé enn fremur alfarið mótmælt sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi beðið byggingarstjóra um vinnulyftu til að vinna verkið.

Stefndi mótmælir því að tækja- og öryggisbúnaður á staðnum hafi verið ófullnægjandi eða stefnanda hafi verið gert að vinna við óforsvaranlegar vinnuaðstæður. Hafi ýmiss konar verkpallar og tröppur verið tiltæk á svæðinu, eins og áður segir, sem hefðu verið öruggari vinnutæki fyrir stefnanda. Stefndi hafi auk þess gefið skýr fyrirmæli um að lausir stigar væru bannaðir nema þeir væru festir tryggilega eða haldið væri við þá. Með því að nota lausan stiga án þess að gera neinar öryggisráðstafanir hafi stefnandi brotið gegn skýrum verklagsreglum stefnda. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að óska eftir aðstoð samstarfsfélaga sinna en látið það hjá líða. Með hliðsjón af fagþekkingu stefnanda og starfsreynslu hafi hann sjálfur mátt gera sér grein fyrir hættunni sem fylgdi því að reisa stiga bratt upp á hálu, vélslípuðu gólfi. Af hálfu stefnda er því einnig eindregið mótmælt að stefndi hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína enda hafi hann ýtarlega farið yfir verklagsreglur á verkfundum með vinnuveitanda stefnanda. Stefndi hafi því gert allt sem í hans valdi stóð til að tryggja öryggi á vinnustaðnum.

Stefndi hafnar því að stiginn hafi verið í hans eigu og mótmælir því einnig að orsök slyssins sé að rekja til stigans sjálfs. Samkvæmt upplýsingum frá staðarstjóra hafi umræddur stigi verið nýr og í mjög góðu ástandi. Þá voru engar engar athugasemdir gerðar við stigann sjálfan í umsögn Vinnueftirlitsins og orsök slyssins ekki talin að rekja til vanbúnaðar á honum. Stefndi byggir á því að ekkert sé fram komið um að stiginn sem um ræðir í málinu hafi ekki verið af viðurkenndri gerð, sbr. grein 19.1 reglna nr. 547/1996, B-hluta IV. viðauka, sem vísað er til í stefnu. Þá hafi stefndi gefið fyrirmæli um að gengið væri þannig frá lausum stigum að ekki væri hætta á að þeir yltu eða skriðu til, sbr. fyrrnefnt ákvæði reglnanna.

Verði ekki fallist á að tjón stefnanda sé eingöngu að rekja til hans eigin aðgæsluleysis er á því byggt að stefndi beri ekki vinnuveitandaábyrgð á stefnanda. Stefndi bendir á að stefnandi hafi verið ráðinn til starfa hjá Rafmiðlun hf. sem hafi verið vinnuveitandi hans og farið með boðvald yfir honum. Stefnandi hafi tekið við fyrirmælum um störf sín frá Rafmiðlun hf. og fyrirtækið borið ábyrgð á honum sem starfsmanni og á verkstjórn gagnvart honum. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn fyrirmælum 20.-23. gr. laga nr. 46/1980 þar sem kveðið er á um hlutverk og skyldur verkstjóra við verkframkvæmdir. Í málinu liggur ljóst fyrir að stefndi hélt verkfundi með starfsmönnum sínum og undirverktökum þar sem farið var yfir öryggismál. Á fundunum var sérstaklega fjallað um þá hættu sem fylgdi hálum, vélslípuðum gólfum á verkstaðnum og lögð mikil áhersla á að notkun lausra stiga væri í lágmarki. Tekið var fram að við þau störf þar sem ekki yrði komist hjá því að nota stiga, væri skilyrði að festa stigann tryggilega eða halda við hann. Eins og áður hefur komið fram hefur forsvarsmaður Rafmiðlunar hf. staðfest að stefndi hafi komið þessum verklagsreglum á framfæri við hann. Því er sú ályktun Vinnueftirlitsins, að slysið sé m.a. að rekja til þess að verklagsreglur aðalverktakans hafi ekki skilað sér nægilega vel til undirverktaka, algjörlega úr lausu lofti gripin. Með hliðsjón af því verður ekki fallist á að skilyrði séu til að fella skaðabótaábyrgð á stefnda vegna slyssins.

Verði ekki talið sannað að stefnanda hafi verið kunnugt um verklagsreglurnar er á því byggt af hálfu stefnda að á svo stórum vinnustað sem um hafi verið að ræða, hafi verið ómögulegt fyrir stefnda að tryggja að hver einasti starfsmaður á svæðinu á hverjum tíma væri fullkomlega upplýstur um reglurnar. Staðið hafi undirverktökunum nær að upplýsa nýja starfsmenn sína um verklagsreglur og viðhafa góða verkstjórn. Ekkert sé komið fram um að stefnda hafi borið að viðhafa sérstaka verkstjórn gagnvart starfsmönnum Rafmiðlunar hf. enda var gerður verksamningur við fyrirtækið um að vinna tiltekin verk sem sérþekkingu þurfti til að framkvæma.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður að telja að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að rekja megi líkamstjón hans til saknæmrar hegðunar verkstjóra stefnda eða annarra starfsmanna fyrirtækisins. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að slysið hafi borið að með þeim hætti að stefndi beri á því skaðabótaábyrgð. Stefndi telur þvert á móti að ráða megi af gögnum málsins að orsök tjónsins hafi verið óaðgæsla stefnanda sjálfs og ef til vill óhappatilviljun.

Að virtu því sem að framan hefur verið rakið telur stefndi sig hafa sýnt fram á að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Verði ekki á aðalkröfu stefnda um sýknu fallist er varakrafa stefnda á því byggð að stefnanda hafi í ljósi stöðu sinnar, reynslu og þekkingar mátt vera ljós sú hætta sem stafaði af því að bera sig að með þeim hætti sem hann gerði. Þrátt fyrir það tók stefnandi stiga og reisti hann upp á hálu gólfinu án þess að gæta þess að hann væri tryggilega festur eða að haldið væri við hann. Með hliðsjón af fagþekkingu stefnanda og starfsreynslu mátti honum vera ljóst að notkun stigans gæti verið varasöm. Sú athöfn að reisa og nota stiga er einföld og átti stefnandi sjálfur að geta metið hættuna við að reisa lausan stiga á hálu gólfi. Með þessari háttsemi braut hann þvert gegn þeim verklagsreglum sem stefndi hafði sett til að tryggja öryggi starfsmanna á staðnum. Af þessu leiði að stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi og beri sjálfur meginábyrgð á slysinu. Beri því að lækka bætur til hans sem hans eigin sök nemi.

Fallist er á að beita beri 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda. Hins vegar mótmælir stefndi því að önnur laun en meðaltekjur iðnaðarmanna sem stefnandi leggur til grundvallar varakröfu sinni verði lögð til grundvallar útreikningi bóta vegna varanlegrar örorku. Þá liggur einnig fyrir að vinnugeta stefnanda var töluvert skert fyrir slysið, sbr. matsgerðir á dskj. 9 og 16, og beri að taka tillit til þess við ákvörðun viðmiðunartekna til útreiknings bóta vegna varanlegrar örorku og lækka viðmiðunartekjur sem því nemur. Stefnandi ber sönnunarbyrði um það hvaða annar mælikvarði en árslaun undanfarinna þriggja ára sé réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans og hefur hann ekki sannað að annar mælikvarði en sá sem stefndi fellst á í samræmi við ofangreint sé réttari.

Nánar um rökstuðning fyrir varakröfu vísist til rökstuðnings aðalkröfu eftir því sem við eigi.

Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra regla einkamálaréttar um sönnun, almennra reglna skaðabótaréttar einkum um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, gáleysi og eigin sök tjónþola. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Mál þetta lýtur að skaðabótaskyldu stefnda vegna vinnuslyss sem stefnandi varð fyrir þann 17. ágúst 2010 þegar hann var við vinnu við Háskólann í Reykjavík, sem þá var í smíðum. Stefnandi var og er enn starfsmaður Rafmiðlunar hf. Stefndi var aðalverktaki við smíði skólabyggingarinnar en Rafmiðlun var undirverktaki stefnda. Á slysdegi var verið að leggja lokahönd á tiltekinn verkþátt við byggingu hússins og hafði húsnæðið að hluta til þegar verið tekið í notkun.

Ekki er ágreiningur um það hvernig slysið atvikaðist. Stefnandi, sem var að vinna við raflögn í lofti byggingarinnar, stóð í stiga sem rann undan honum með þeim afleiðingum að stefnandi féll í gólfið. Stiginn mun hafa verið nýlegur og í góðu ástandi en ekki liggur fyrir hver átti hann. Lofthæð byggingarinnar sem stefnandi vann í var um það bil 4,6 metrar og er talið að hann hafi fallið úr um þriggja metra hæð. Ekki er deilt um niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna um afleiðingar slyssins. Stefndi fékk greiddar bætur í samræmi við hlutfall varanlegrar örorku samkvæmt matsgerðinni frá réttargæslustefnda á grundvelli trygginga sem vinnuveitandi hans, Rafmiðlun hf., hafði á slysdegi. Í máli þessu er krafist greiðslu bóta úr hendi stefnda á grundvelli almennu sakarreglunnar. Stefnandi telur stefnda bera ábyrgð á tjóni sínu með því að hafa með saknæmum hætti vanrækt að grípa til viðeigandi ráðstafana, sem honum bar skylda til að gera, til að koma í veg fyrir slys hans. Nánar tiltekið byggir hann á því að saknæm háttsemi stefnda felist í því að tækja- og öryggisbúnaður hafi verið ófullnægjandi þar sem stiginn sem hann hafði til afnota til verksins hafi ekki hentað til þeirrar vinnu og hann hafi ekki fengið þá aðstoð sem hann þurfti. Þá hafi stefnanda ekki verið gerð grein fyrir fyrirliggjandi áhættumati eða því að óheimilt væri að nota stiga við þessar aðstæður og loks hafi stefndi ekki sinnt fullnægjandi verkstjórn svo sem honum hafi borið með því að bregðast ekki við þegar stefnandi hóf að nota stigann í trássi við reglur og áhættumat sem um notkun þeirra giltu.

Stefndi byggir á því að orsök slyssins felist í eigin sök stefnanda og hafnar því að hann hafi borið ábyrgð á því að leggja stefnanda til vinnutæki eða haft verkstjórnarábyrgð á vinnu hans. Sú skylda hafi hvílt á vinnuveitanda hans samkvæmt almennum reglum sem byggja á ráðningarsambandi stefnanda við vinnuveitanda sinn og með hliðsjón af samningi milli stefnda og vinnuveitanda stefnanda um undirverktöku þess síðarnefnda. Þá byggir hann á því að allt sem að stefnda sneri varðandi öryggismál og framkvæmd þeirra hafi verið í samræmi við kröfur þar að lútandi.

Við úrslausn um mat á sök aðila í þessu máli verður að líta til ábyrgðar hvers framangreindra aðila um sig sem leiðir af lögum og öðrum reglum, samningum milli aðila og eðli máls.

Stefnandi var starfmaður Rafmiðlunar hf. Á grundvelli ráðningarsambands milli aðila hvíla skyldur á vinnuveitanda stefnanda, m.a. þær að tryggja öryggi hans í starfi. Um þessar skyldur er m.a. kveðið á um í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. m.a. 13. gr. laganna þar sem segir að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Þá hvíla sérstakar skyldur á verkstjóra vinnuveitanda í 20. til 23. gr. laganna. Þegar fleiri atvinnurekendur eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, eins og tilvikið er í þessu máli, skulu þeir sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað og öryggi á vinnustaðnum sbr. 17. gr. laga nr. 46/1980. Á grundvelli þessa ákvæðis er ljóst að stefndi og Rafmiðlun hf. báru í sameiningu ábyrgð á því að tryggja öryggi stefnanda við vinnu sína í Háskólanum í Reykjavík. Um það hvernig ábyrgð hvors um sig er háttað verður að líta til samnings aðila þar að lútandi og stöðu þeirra með tilliti til ábyrgðar á verkinu í heild og einstökum verkhlutum og eðlilegrar verkaskiptingar sem af því leiðir. Auk þessa hvílir á stefnanda sjálfum skylda til að gæta tilhlýðilegrar varúðar við vinnu sína, fara að fyrirmælum um notkun tækja og gera þær öryggisráðstafanir sem mælt er fyrir um, sbr. m.a. 24. og 25 gr. laga nr. 46/1980.

Svo sem rakið er í atvikalýsingu dómsins var í samningi milli stefnda og Rafverks hf. kveðið á um það að Rafverk sinnti verkstjórn sinna starfsmanna á verkstað. Skyldur verkstjóra sem kveðið er á um í 20. til 23. gr. laga nr. 46/1980, hvíldu því á verkstjóra Rafmiðlunar gagnvart stefnanda. Í 23. gr. kemur m.a. fram að verkstjóri skuli sjá um að þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Fyrir liggur að stefndi hafði sett skýrar reglur um bann við notkun stiga nema í undantekningartilvikum þegar öðru tæki yrði ekki komið við. Til grundvallar þeirri reglu liggur áhættumat sem gert hafði verið og reglur í öryggis- og heilbrigðisáætlun stefnda. Þá höfðu þær reglur verið hertar í kjölfar annars slyss sem átti sér stað nokkru áður en stefnandi slasaðist og er því lýst framar hvernig stefndi kom þeim upplýsingum áleiðis til undirverktaka sinna á öryggisfundum. C, verkefnastjóri Rafmiðlunar, staðfesti fyrir dómi að hann hefði sjálfur verið á þeim fundi þar sem þær reglur voru kynntar og bar jafnframt að Rafmiðlun hefði borið að miðla upplýsingum um öryggisreglur stefnda til starfsmanna sinna í samræmi við ákvæði undirverktakasamnings við stefnda. Með hliðsjón af framanröktu er hvorki fallist á að stefndi hafi vanrækt að setja viðeigandi öryggisreglur um notkun stiga né að skort hafi á að þeim hafi verið miðlað til undirverktaka með fullnægjandi hætti. Hins vegar liggur ekki fyrir hvort stefnanda sjálfum hafi verið kunnugt um þessar öryggisreglur, þ.m.t. bann við notkun stiga en misbrestur á því að kynna þær reglur fyrir stefnanda verður samkvæmt framanröktu ekki talið vera á ábyrgð stefnda.

Þá liggur fyrir að daginn sem stefnandi slasaðist var verkstjóri frá Rafmiðlun á verkstað. Fallast ber á það með stefnda að í samræmi við samning Rafmiðlunar og stefnda hafi Rafmiðlun borið að leggja sínum starfmönnum til tæki og verkfæri við vinnu sína, þ.m.t. vinnupalla og lyftur. Er því hafnað að stefndi beri ábyrgð á því að það hafi ekki verið gert. Þá hafði Rafmiðlun einnig skyldur sem lúta að eftirliti með því að öryggisreglum sem stefndi setti væri fylgt og breytir það engu um þá skyldu þótt fyrir liggi að stefndi hafði einnig slíkt eftirlit með höndum og sendi reglulega ábendingar þar að lútandi til undirverktaka. Verður ekki talið að slysið sé að rekja til ófullnægjandi eftirlits af hálfu stefnda.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er ekki fallist á það með stefnanda að orsök slyssins sé að rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna sem hann ber ábyrgð á. Verður hann því sýknaður af kröfum stefnanda.

Með hliðsjón af útslitum máls og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 270.000 krónur.

Fyrir stefnanda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf hrl. og fyrir stefnda og réttargæslustefnda D-kvk-nf A-kvk-nf hdl.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Ístak hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A. Stefnandi greiði stefnda 270.000 kr. í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf