E-6092/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 29. október 2020, var höfðað 31. október 2019 af A

, [...]

, á hendur Pennanum ehf., [...] . Með gagnstefnu, birtri 25. nóvember 2019, höfðaði stefndi gagnsök í málinu á hendur stefnanda.

Dómkröfur stefnanda í aðalsök eru aðallega að viðurkennd verði með dómi skylda stefnda til að afhenda stefnanda hægindastól af gerðinni „

Eames Lounge Chair“ úr palisander viði og með svörtu leðuráklæði . Til vara krefst stefnandi þess að staðfest verði riftun, sem stefnandi lýsti yfir í bréfi 9. janúar 2019, á kaupum hennar á hægindastól af gerðinni „Eames Lounge Chair“ í verslun stefnda skv. reikningi 10. ágúst 2018, og að stefndi endurgreiði stefnanda 1.036.834 krónur auk dráttarvaxta af þeirri fjárhæð frá 9. febrúar 2019 til greiðsludags.

St efndi krefst sýknu af kröfum stefnanda í aðalsök.

Í gagnsök krefst gagnstefnandi þess að viðurkennt verði að honum sé óskylt að afhenda aðalstefnanda hægindastól af gerðinni „

Eames Lounge Chair “ og jafnfram að viðurkennt verði að a-kk-þgf sé skylt að þola endurgreiðslu með þeim hætti að fá afhentar til baka inneignarnótur samtals að fjárhæð 552.715 krónur, gjafabréf að fjárhæð 465.506 krónur og peningagreiðslu að fjárhæð 18.613 krónur.

Gagnstefnda krefst sýknu af dómkröfum gagnstefnanda.

Jafnt í aðalsök sem gagnsök krefjast aðilar málskostnaðar úr hendi hins. Í gagnsök krefst gagnstefnda álags á málskostnað.

Hér eftirleiðis verður látið nægja að vísa til aðila málsins sem aðalstefnanda og gagnstefnanda, óháð því hvort um ræðir kröfur í aðalsök eða gagnsök.

I

Málsatvik

Hinn 10. ágúst 2018 keypti aðalstefnandi

Eames Lounge stól, að andvirði

1.152.038 krónur, í verslun gagnstefnanda í Skeifunni [...] . Aðalstefnandi fékk 10% afslátt og var kaupverðið því 1.036.834 krónur sem var greitt með gjafa bréfi að andvirði 465.506 krónur, inneignarnótum að andvirði 552.715 krónur og með peningum (greiðslukorti), 18.613 krónur. Vegna sölunnar gaf gagnstefnandi út sölureikning fyrir kaupunum og upplýsti aðalstefnanda um að sérpanta þyrfti vöruna og að átta til tíu vikur gæti tekið að afhenda hana. Í málinu er óumdeilt að gagnstefnandi gerði engan fyrirvara við greiðsluna.

Í málinu liggur fyrir að inneignarnótur aðalstefnanda voru tilkomnar vegna notaðra skólabóka fyrir framhaldsskóla sem aðalstefnandi seldi á skiptibókam arkaði gagnstefnanda. Á inneignarnótunum kom eftirfarandi fram: „

Inneignarnótu þessa er einungis hægt að nota í ofangreindri verslun til kaupa á vörum í smásölu, ekki er hægt að reikningsfæra eða skuldajafna inneignarnótu. Inneignarnótan gildir í eitt ár f rá útgáfudegi gegn framvísun frumrits .“ Efst á hverri nótu kom ýmist fram heitið „

Eymundsson“ eða „Penninn“ og heimilisfang viðkomandi verslunar, en kennitalan var ávallt sú sama. Gjafabréfið sem aðalstefnandi nýtti til greiðslu komst upphaflega í vörslur aðalstefnanda sem vinningur í happdrætti, en aðalstefnandi lagði einnig aðrar inneignarnótur sínar hjá gagnstefnanda inn á gjafabréfið.

Lýsir aðalstefnandi því að í nóvember 2018 hafi hún fengið veður af því að eitthvert vandamál væri til staðar sem væri að hindra afhendingu vörunnar en ekki fengið á því haldbærar skýringar. Hinn 8. janúar 2019 hafi hún loks náð tali af stjórnendum stefnda og verið upplýst um að það stæði ekki til af hálfu gagnstefnanda að afhenda vöruna.

Hinn 9. janúar 2019 sendi aðalstefnandi bréf til gagnstefnanda og krafðist efnda á kaupsamningi svo fljótt sem verða mátti, en yrði stóllinn ekki afhentur yrði kaupunum rift og farið fram á að gagnstefnandi endurgreiddi henni 1.036.834 krónur auk dráttarvaxta frá 9. febrúar 2019. Ekki er að sjá að því bréfi hafi verið svarað formlega.

II

Málsástæður aðalstefnanda

Í stefnu í aðalsök er málsatvikum lýst samhliða málsástæðum og lagarökum, en hér verður helstu málsástæðum aðalstefnanda lýst, fyrst í aðalsök og síðan í gagnsök.

Aðalsök:

Aðalstefnandi byggir á því að hún hafi greitt fyrir áðurnefnda vöru og kominn sé á kaupsamningur á milli aðilanna sem fari samkvæmt ákvæðum laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Dráttur gagnstefnanda á afhendingu söluhlutar teljist til vanefnda seljanda samk væmt ákvæðum V. kafla laganna. Úrræði kaupanda í þessu tilfelli sé fyrst og fremst það að krefjast þess að kaupin verði efndin natura þannig að aðalstefnandi fái afhentan söluhlutinn sem hún hafi greitt fyrir. Aðalstefnandi krefjist því viðurkenningardómsins á skyldu gagnstefnanda til þess að afhenda söluhlutinn sem kaupsamningur aðilanna snúi að og sem aðalstefnandi hafi greitt að fullu fyrir.

Fallist dómurinn ekki á skyldu gagnstefnanda til að efna kaupsamning aðilanna in natura með því að afhenda sölu hlutinn þá krefst aðalstefnandi þess til vara að staðfest verði riftun á kaupunum sem aðalstefnandi hafi lýst yfir í bréfi til gagnstefnanda, dags.

9. janúar 2019. Verði fallist á staðfestingu riftunar geri aðalstefnandi jafnframt kröfu um endurgreiðslu kaupverðsins að fjárhæð 1.036.834 krónur og dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá 9. febrúar 2019 til greiðsludags. Riftun kaupa sé á meðal vanefndarúrræða kaupanda samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 þegar um afhendingardrátt seljanda er að ræða. Aðalstefnandi hafi ekki enn fengið söluhlutinn sem hún festi kaup á 10. ágúst 2018 afhentan og hafi að auki fengið fram þá afstöðu gagnstefnanda að ekki standi til að afhenda söluhlutinn. Því sé komin á veruleg vanefnd gagnstefnanda gagnvart aðalstefnanda. Aðal stefnandi geti því rift kaupunum.

Þrátt fyrir að ítrekað hafi verið gengið á eftir því við fyrirsvarsmenn gagnstefnanda að þeir útskýri afstöðu sína í málinu þá hafi gengið illa að fá hana fram.

Aðeins hafi verið gefnar munnlegar skýringar sem gangi út á þ að að gagnstefnandi telji inneignarnótur og gjafabréf aðalstefnanda ekki gildar til notkunar í viðskiptunum.

Inneignarnótur aðalstefnanda hjá gagnstefnanda sem nýttar hafi verið til að greiða fyrir hægindastólinn hafi verið tilkomnar vegna notaðra skólabóka fyrir framhaldsskóla sem aðalstefnandi hafi selt á skiptibókamarkaði gagnstefnanda . Gjafabréf það sem aðalstefnandi hafi einnig greitt með hafi upphaflega komist í vörslur aðalstefnanda sem vinningur í happdrætti en a-kk-þgf hafi verið boðið að leggja aðrar inneignarnótur sínar hjá gagnstefnanda inn á gjafabréfið til hagræðis. Kaupverð hægindastólsins hafi því að mestu verið greitt með inneignum aðalstefnanda hjá gagnstefnanda sem tilkomnar hafi verið vegna kaupa gagnstefnanda á notuðum skólabókum . M eð afhendingardrætti sínum á umræddum hægindastól sé gagnstefnandi því í raun að komast undan því að greiða fyrir vörur sem hann hafi keypt af aðalstefnanda yfir langt tímabil og væntanlega selt að mestu leyti aftur út úr verslunum sínum. Ljóst sé að annað hvort verði að fallast á skyldu gagnstefnanda til efnda á kaupsamningi aðilanna um hægindastólinn eða að fallast á riftun á umræddum samningi og endurgreiðslu kaupverðsins í peningum. Aðrar niðurstöður feli í sér að gagnstefnandi geti að einhverju leyti vikið sér undan greiðsluskyldu sinni, sem væri augljóslega ósanngjörn og röng niðurstaða.

Hver og ein inneignarnóta aðalstefnanda sé gefin út af starfsmönnum gagnstefnanda í skiptum fyrir vörur og án nokkurra fyrirvara. Hluti af inneignunum hafi verið lagður inn á rafrænt gjafabréf hjá gagnstefnanda fyrir atbeina starfsmanna gagnstefnanda sem hafi boðið aðalstefnanda þá ráðstöfun til hagræðis fyrir báða aðila.

Þá hafi starfsmaður gagnstefnanda tekið við greiðslunni fyrir hægindastólinn á þessu formi án nokkurra fyrirvara eða athugasemda. Gagnstefnandi hafi aldrei haft samband við aðalstefnanda að fyrra bragði til að gera henni grein fyrir nokkrum fyrirvörum eða athugasemdum við kaupin á hægindastólnum. Þrátt fyrir að á eftir því hafi verið gengið að gagnstefn andi myndi efna kaupsamninginn þá hafi gagnstefnandi ekki sýnt nein viðbrögð. A-kk-þgf sé því nauðugur sá kostur að leita atbeina dómstóla til að fá kröfu sinni framgengt.

Gagnsök:

Aðalstefnandi byggir sýknukröfu sína í gagnsök á því að milli aðilanna hafi verið kominn á bindandi samningur um kaup á tilgreindum hægindastól sem aðalstefnandi hafi efnt fyrir sitt leyti með fullnaðargreiðslu á kaupverðinu. Frumskylda gagnstefnanda samkvæmt meginreglu samningaréttar sé því sú að efna samninginn in natura.

Mönnum sé vissulega frjálst að ákveða hvort þeir gangi til samninga, frjálst að velja sér gagnaðila og frjálst að ákveða efni samnings. Í því máli sem hér um ræði hafi gagnstefnandi gengið ótilneyddur til samnings við aðalstefnanda hinn 10. ágúst 2018 með því að fallast á það að hún keypti hægindastól af tiltekinni gerð og greiddi fyrir með inneignarnótum og gjafabréfi , sem hafi gilt fyrir vöruúttektum í versluninni , auk peningagreiðslu. Af hálfu gagnstefnanda hafi engin athugasemd verið gerð við þetta greiðslufyrirkomulag og hafi hann gefið út sölureikning fyrir stólnum án nokkurs fyrirvara. Aðalstefnandi hafi verið upplýst um að sérpanta þyrfti þessa vöru og að hún myndi fá hana afhenta að átta til tíu vikum liðnum.

Þrátt fyrir framangreint haldi gagnstefnandi fram því sjónarmiði að enginn samningur hafi stofnast á milli aðila málsins. Ekki sé að sjá að þessi ályktun gagnstefnanda styðjist við nein sett lög eða óskráðar réttarreglur sem gildi um neytendakaup, eða samninga yfirhöfuð, heldur sé hún eingöngu rökstudd með vísan í að gagnstefnandi vilji ekki stunda viðskipti á þessum forsendum og að það sé stefna hans að gera það ekki. Það sé ekki tækur rökstuðningur fyrir þeirri ályktun að samningur hafi ekki stofnast á milli aðila þessa máls, enda bera gögn o g aðstæður allar annað með sér. Í samningarétti sé ekki gerð krafa um að samningar séu á tilteknu formi til að teljast bindandi .

Þannig hafi munnlegir samningar almennt sama gildi og skriflegir. Komi upp ágreiningur um það hvort stofnast hafi til bindandi samnings sé litið til þess hvernig vilji aðilanna hafi birst í hegðun þeirra. Ómögulegt sé að draga aðra ályktun af framangreindri hegðun starfsmanna gagnstefnanda en þá að gagnstefnandi hafi gengið til bindandi samnings við aðalstefnanda um kaup á umræddu m söluhlut. Þá beri að hafa í huga ójafna stöðu aðilanna, en gagnstefnandi sé fyrirtæki í verslunarrekstri og aðalstefnandi einstaklingur sem kaupir vöru í smásölu. Um þessi kaup gildi lög nr. 48/2003 um neytendakaup en markmið þeirra laga samkvæmt greinar gerð með frumvarpi að þeim hafi verið að skýra og styrkja sérstaklega stöðu neytenda í viðskiptum þeirra við aðila sem hafa sölu að atvinnu. Ljóst megi vera að ef fallist er á það sjónarmið gagnstefnanda að bindandi samningur hafi ekki komist á milli aðila málsins á þeim forsendum sem gagnstefnandi styðji sig við þá sé í raun fallist á það að skuldbindandi samningur á milli neytenda og fyrirtækis í sölustarfsemi komist ekki á við greiðslu fyrir vöru í verslun .

Fyrirtæki í verslunarstarfsemi hafi þá einhliða sjálfdæmi um það hvort stofnast hafi skuldbindandi samningur. Slík niðurstaða halli alfarið á hagsmuni neytandans og gangi augljóslega í berhögg við almenn sjónarmið samningaréttar en einnig sérstaklega við markmið laga nr. 48/2003 um sérstaka vernd neytenda.

Það sé meginregla samningaréttar að samninga skuli halda. Ógildingarreglur laga nr. 7/1936 (hér eftir samningalögin) séu undantekningar frá þeirri meginreglu sem beri að túlka þröngt og sá sem vilji bera ógildingarreglurnar fyrir sig beri allan þunga af því að sýna fram að þær eigi við. Af hálfu gagnstefnanda sé því haldið fram að það hafi verið ósanngjarnt , og andstætt góðri viðskiptavenju , af aðalstefnanda að gera kaupsamninginn í máli þessu og sé þar byggt á 36. gr. samningalaganna. Ekki sé þó sérstaklega reifað í málsástæðum gagnstefnanda hvað hann telji sérstaklega ósanngjarnt eða hver viðskiptavenjan sé sem vísað sé til og aðalstefnanda sé því gert ómögulegt að svara þessum sjónarmiðum. Ef gagnstefnandi byggi á því að til sé góð viðskiptavenja um það að inneignarnótur sem fyrirtæki í verslunarstarfsemi gefi út séu ekki almennt gildar til vöruúttekta hjá viðkomandi fyrirtæki heldur háðar alls konar skilyrðum um tiltekn ar starfsstöðvar, fjárhæðir og vöruflokka, þá beri gagnstefnandi alla sönnunarbyrðina um að sýna fram á tilvist slíkrar venju. Enginn vísir sé að slíkri sönnun í málatilbúnaði gagnstefnanda.

Þá sé því haldið fram af hálfu gagnstefnanda að samningurinn sé ó gildur vegna þess að óheiðarlegt væri af hálfu aðalstefnanda að bera samninginn fyrir sig þar sem sem aðalstefnandi hefði mátt vera ljóst að henni væri óheimilt að nýta inneignarnótur sínar gagnvart gagnstefnanda með þessum hætti og að það væri óheiðarlegt að gera það. Þessi málsástæða sé reist á 33. gr. samningalaganna. Gagnstefnandi haldi því fram að í gildi hafi verið ýmiss konar skilmálar af sinni hálfu sem takmarki mjög möguleika á nýtingu inneignarnót n a sem gagnstefnandi gefi út og að aðalstefnanda hafi mátt vera fullkunnugt um þessa skilmála. Þessar fullyrðingar séu ósannar eins og rakið verður hér að neðan.

Skilmálar gagnstefnanda um gildi inneignarnót n a séu einhliða settir fram af honum og gagnstefnandi hafi fullt frelsi til þess að víkja þeim til h liðar í heild eða að hluta í einstökum viðskiptum svo lengi sem slíkt stríði ekki gegn hagsmunum gagnaðilans, þ.e. neytanda. Af hálfu aðalstefnanda sem neytanda sé það hvorki óheiðarlegt, ósanngjarnt né andstætt góðri viðskiptavenju að láta reyna á gildi i nneignarnót n a sinna hjá gagnstefnanda og hún sem venjulegur neytandi hafi engar ástæður haft til að ætla það að starfsmenn gagnstefnanda í verslunum hans hefðu ekki fullt umboð gagnstefnanda til að skuldbinda hann í venjulegum neytendakaupum. Óþarft sé því í raun að kanna frekar gildi skilmála gagnstefnanda um inneignarnótur þar sem gagnstefnandi hafi þegar ákveðið að ganga til bindandi samnings, hvað svo sem skilmálar hans segi. Vilji gagnstefnandi bera fyrir sig ógildi samningsins á þeim grundvelli að hann gangi gegn skilmálum um inneignarnótur þá hefði átt að tilkynna aðalstefnanda um það sem allra fyrst eftir gerð samningsins. Fimm mánuðir hafi liðið áður en aðalstefnandi hafi fengið vitneskju um það að gagnstefnandi hygðist vanefna kaupsamninginn og for sendur þeirrar ákvörðunar hafi ekki orðið aðalstefnanda ljósar fyrr en gagnstefna var birt henni undir rekstri þessa máls. Ljóst sé að möguleikar gagnstefnanda til að halda fram ógildingu kaupsamningsins af þessum ástæðum séu fyrir löngu fallnir niður sakir tómlætis hans.

Allur grundvöllur málatilbúnaðar gagnstefnanda sé sá að í gildi hafi verið reglur af hálfu gagnstefnanda sem hafi takmarkað verulega gildi inneignarnót n a sem gagnstefnandi gefi út þannig að þær hafi ekki verið gildar sem greiðsla fyrir hægindastólinn og að aðalstefnanda hafi verið kunnugt um slíkar reglur en engu að síður ákveðið að brjóta gegn þeim með því að bjóða fram inneignarnótur sínar sem greiðslu fyrir umræddan stól. Þetta sé ósatt. Gagnstefnandi virðist reiða sig á tvenn gögn máli sínu til stuðnings, annars vegar staðlaðan texta á inneignarnótunum sem aðalstefnandi bauð fram til kaupanna og hins vegar einhliða skilmála sína um vöruskil, gjafabréf og inneignarnótur sem birtar séu á netinu.

Af þessu dragi gagnstefnandi þær ályktanir að ekki sé heimilt að nota inneignarnótur á starfsstöðvum gagnstefnanda nema þær séu gefnar út á þeirri tilteknu starfsstöð og að þær séu aldrei gildar til kaupa á vörum sem seldar séu á húsgagnasviði.

Þessar ályktanir séu í andstöðu við upplýsingagjöf starfsmanna gagnstefnanda, fyrri afgreiðslur gagnstefnanda á inneignarnótum, auglýsingar gagnstefnanda á opinberum vettvangi og þær reglur um vöruskil, gjafabréf og inneignarnótur sem í gildi hafi verið af hálfu gagnstefnanda og birtar hafi verið á netinu þeg ar viðskiptin hafi átt sér stað. Þá sé ljóst að þeir skilmálar um inneignarnótur sem gagnstefnandi vilji nú halda fram að séu í gildi og hafi verið í gildi þegar samningur málsaðila stofnaðist standist ekki lög og séu ógildir af þeim sökum. Ályktun gagnstefnanda um að húsgagnasvið sé skilið sérstaklega undan gildissviði inneignarnót n a samkvæmt stöðluðum texta á þeim sé að auki bersýnilega röng. Ekkert sé vikið að húsgagnasviði sérstaklega í þessum texta og óskiljanlegt hvers vegna g-kk-nf haldi því fram að svo sé.

Það sem mæli gegn fullyrðingum gagnstefnanda um að aðalstefnanda hafi verið óheimilt að nota inneignarnótur sínar til hinna umdeildu viðskipta sé einkum eftirfarandi:

Aðalstefnandi hafi spurst sérstaklega fyrir um gildi inneignar nótna á starfsstöðvum gagnstefnanda þegar hún seldi bækur sínar á skiptibókamarkaði. Sú staðreynd að starfsmenn gagnstefnanda töldu engin vandkvæði á að nota inneignarnótur á öllum starfsstöðvum gagnstefnanda hafi verið forsenda þess að aðalstefnandi kaus að selja gagnstefnanda þær vörur sem greitt var fyrir með inneignarnótunum. Fleiri aðilar á markaði kaupi notaðar skólabækur og greiði fyrir í formi inneignarnót n a en aðalstefnandi hafi kosið að eiga þessi viðskipti á skiptibókamarkarkaði gagnstefnanda þar sem hún hafi talið vöruúrval hans betra en samkeppnisaðilanna og þar sem hún hafi fengið staðfestingu þess frá gagnstefnanda að hún gæti nýtt inneign sína þar fyrir hverju sem er.

Gagnstefnandi hafi í auglýsingum sínum og kynningum gagnvart neytendum gefið tilkynna að engar takmarkanir væru á notkun inneignarnót n a á milli starfsstöðva hans. Sú starfsstöð gagnstefnanda sem sérhæfi sig í húsgögnum sé þar ekki undanskilin.

Í framlögðum auglýsingum frá 8. ágúst 2018 og 7. ágúst 2019 komi sérstaklega fram að inneignar nótur sem greiddar séu fyrir skiptibækur séu gildar „í hvaða verslun okkar sem er fyrir hvað sem hugurinn girnist!“ .

Í opinberum auglýsingum fyrirtækis í verslunarrekstri felist loforð um vöruframboð, verð og skilmála sem skuldbindi loforðsgjafa samkvæmt meginreglum samningaréttar. Þá sér einnig óheimilt að veita rangar, ófullnægjandi eða villandi upplýsingar í auglýsing um skv. ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Líta verði svo á að þessi ítrekuðu loforð í auglýsingum gagnstefnanda kollvarpi fullyrðingum gagnstefnanda um að inneignarnótur hafi ekki mátt nota á hvaða starfsstöð gagn stefnanda sem er, óháð útgáfustað.

Kaupsamningur aðilanna um húsgagnið sem sé tilefni þessa máls sé ekki fyrsti kaupsamningurinn sem gerður hafi verið við gagnstefnanda um kaup á vörum þar sem greitt hafi verið með inneignarnótum frá öðrum starfsstöðvum gagnstefnanda en þeirri þar sem kaupin séu gerð. Starfsstöð gagnstefnanda sem sérhæfir sig í húsgögnum sé þar ekki undanskilin. Hún hafi áður tekið við inneignarnótum sem gefnar séu út á öðrum starfsstöðvum gagnstefnanda sem greiðslu , án nokkurra vandkvæða.

Lagðir séu fram sölureikningar, útgefnir af gagnstefnanda á hinum ýmsu starfsstöðvum hans þar sem greiðsla hafi farið fram að öllu leyti eða að hluta með inneignarnótum. Af inneignarnótunum megi ráða út frá númeri þeirra á hvaða starfsstöð gagnstefnanda þ ær séu gefnar út. Hefjist númer nótunnar á 01 sé útgáfustaðurinn Hallarmúli, ef það hefst á

04 sé nótan gefin út á starfsstöð við Strandgötu í Hafnarfirði o.s.frv. Þetta megi sannreyna með því að skoða inneignarnóturnar sem lagðar séu fram í málinu. Með greinargerð aðalstefnanda sé lagt fram yfirlit þar sem fram komi hvaða númer inneignarnót n a eigi við um hverja starfsstöð. Á sama skjali sé yfirlit yfir þá sölureikninga sem lagðir séu fram og þann greiðslumáta sem viðhafður hafi verið í hverju tilviki. Alls sé um að ræða

16 skjalfest tilfelli (að þeim kaupum sem eru tilefni þessa máls undanskildum) á tímabilinu 13. mars 2015 til 20. september 2018 þar sem starfsstöðvar gagnstefnanda hafi tekið við inneignarnótum frá öðrum starfsstöðvum án þess að gerðar hafi verið nokkrar athugasemdir við það. Þessi kaup séu gerð á sjö mismunandi starfsstöðvum gagnstefnanda, þarf af séu þrjú tilfelli þar sem keyptar hafi verið vörur á starfsstöð húsgagnasviðs við [...] . Samkvæmt áritunum á umrædda reikninga hafi a.m.k. 14 mis munandi starfsmenn gagnstefnanda komið að þessum kaupum og samþykkt þau án vandkvæða. Af þessum gögnum megi ráða að raunveruleg framkvæmd gagnstefnanda sé mjög skýr og ekki í nokkru samræmi við meinta skilmála sem eigi að hafa verið í gildi á þessum tíma.

Ítrekaðar staðhæfingar gagnstefnanda í málatilbúnaði hans um að það hafi verið regla í starfsemi hans að taka ekki við inneignarnótum nema á sömu starfsstöð og þeir séu gefnar út séu því ósannar.

Svokallaðar skilareglur sem gagnstefnandi leggi fram í málinu séu einhliða skilmálar gagnstefnanda um vöruskil, inneignarnótur og gjafabréf. Skilmálar þessir hafi tekið verulegum efnislegum breytingum frá þeim skilmálum sem hafi mátt sjá á vefsíðu gagnstefnanda (penninn.is) á þeim tíma þegar þau viðskipti sem tilu mfjöllunar eru í málinu hafi átt sér stað. Fyrir liggi skjáskot af afriti af vefsíðu gagnstefnanda eins og hún leit út hinn 15. september 2018 og varðveitt sé á vefnum vefsafn.is sem Landsbókasafn Íslands haldi úti. Sjá megi að mörg ákvæði þessara skilareg lna hafi tekið verulegum efnislegum breytingum eftir að til kaupsamnings stofnaðist. Í þeim skilmálum sem giltu þegar aðalstefnandi seldi gagnstefnanda bækur á skiptibókamarkaði og þegar hún gekk til kaupsamningsins við gagnstefnanda hafi engin ákvæði verið um að takmarkanir væru á því hvar mætti nýta inneignarnótur í viðskiptum sem sambærileg séu við 7. gr. þeirra reglna sem gagnstefnandi hafi lagt fram í málinu. Gagnstefnanda geti ekki verið ókunnugt um það hvaða skilmálar hafi verið í gildi þegar atvik þ essa máls áttu sér stað en kjósi engu að síður að leggja fram í málinu efnislega breytta skilmála þó að ljóst sé að þeir eigi ekki við. Í ljósi fyrri skilmála og framangreinds sé ljóst að fullyrðing gagnstefnanda í greinargerð hans um að skilmálarnir hafi aðeins verið uppfærðir til að endurspegla gildandi framkvæmd og að þeir árétti það sem áður hafi tíðkast , sé ósönn.

Með hliðsjón af atvikum þessa máls standi allar líkur til þess að skilmálunum hafi sérstaklega verið breytt vegna málsins eftir að aðalstefn andi gerði kröfu um efndir samningsins.

Skilmálar gagnstefnanda um inneignarnótur séu einhliða settir fram af honum og þeim sé ætlað að gilda um samninga sem gagnstefnandi geri við neytendur. Um sé að ræða staðlaða samningsskilmála sem ekki sé samið sérstaklega um og sem settir séu fram af stóru fyrirtæki í verslunarrekstri sem liður í starfsemi þess en ekki liður í starfsemi hins aðilans, neytanda. Um slíka skilmála gildi sérstök ákvæði samningalaganna, 36. gr. a d, sem ætlað sé að verja sérstaklega neytendur gagnvart ósanngjörnum stöðluðum skilmálum. Framangreind ákvæði gangi lengra en almenn ógildingarákvæði samningalaganna að því leyti að viðurkennt sé að samningssamband atvinnurekanda og neytanda sé ekki samband jafningja. Samningur slíkra aðila skuli t eljast ósanngjarn ef hann stríðir gegn góðum viðskiptaháttum og rask ar til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila neytanda í óhag.

Þeir skilmálar sem gagnstefnandi haldi fram að eigi við um samning aðilanna í þessu máli stríði gegn góðum viðskiptaháttum. Takmarkanir á því í hvaða útibúi gagn stefnanda megi nota inneignarnótu séu ekki í samræmi við góða viðskiptahætti og séu óþekktar hér á landi í rekstri sambærilegra fyrirtækja. Slíkar takmarkanir raski einnig augljóslega til muna jafnvægi réttinda og skyldna á milli samningsaðila, neytanda í óhag.

Neytandi sem sé handhafi inneignarnótu frá gagnstefnanda hafi ljóslega mjög skerta möguleika á að nýta inneignarnótuna sé gildi hennar takmarkað við eina tiltekna starfsstöð af þeim átján sem gagnst efnandi reki, auk þeirra takmarkana sem gildi um gildistíma og hámarksfjárhæðir samkvæmt uppfærðum skilmálum gagnstefnanda. Vilji gagnstefnandi halda fram stöðluðum samningsskilmálum sem halli svo verulega á réttindi neytanda verði að gera þá kröfu til hans að hann sýni þá jafnframt fram á knýjandi þörf fyrir þá skilmála. Af hálfu gagnstefnanda hafi engin tilraun verið gerð til að sýna fram á tilgang þessara takmarkana á gildi inneignarnót n a eða mikilvægi þeirra fyrir starfsemi hans. Allar starfsstöðvar gagnstefnanda séu reknar undir sama einkahlutafélaginu með sömu kennitöluna og vandséð sé að það hafi nokkur áhrif á hagsmuni gagnstefnanda að neytandi nýti inneignarnótu sína á einhverri tiltekinni starfsstöð frekar en annarri. Inneignarnóturnar feli að auki í sér kröfu gagnvart einkahlutafélaginu Pennanum ehf., ekki einhverri einstakri starfsstöð þess félags, enda sé hver og ein nóta sérstaklega merkt félaginu með kennitölu þess. Slíkt gangi að auki augljóslega aldrei upp þar sem einstakar starfsstöðvar séu ekki aðgreindir lögaðilar sem geta borið sérstök réttindi og skyldur. Af öllu framansögðu sé ljóst að g-kk-nf geti ekki haldið fram þeim skilmálum í samningi sínum við aðalstefnanda að henni sé það óheimilt að nýta inneignarnótur sínar á öðrum starfs stöðvum en þeim sem hafi gefið þær út þar sem slíkir skilmálar séu ógildir m.t.t. samningalaganna.

Áréttað er að aðalkrafa aðalstefnanda í aðalsök í málinu sé sú að viðurkennd verði efndaskylda gagnstefnanda á þeim samningi sem aðilar málsins hafi undirgen gist.

Varakrafa um riftun og endurgreiðslu eigi aðeins að koma til skoðunar ef sýnt þykir að gagnstefnanda sé ómögulegt að efna samninginn vegna einhverrar hindrunar sem hann ráði ekki við. Gagnstefnandi hafi ekki haldið því fram að honum sé ómögulegt að efna sam n inginn og sá söluhlutur sem málið snúist um sé enn boðinn til sölu í verslun gagnstefnanda og raunar auglýstur sérstaklega. Því eigi ekkert að vera því til fyrirstöðu að gagnstefnandi efni samninginn.

Markmið riftunar, ef til hennar kemur , sé það að samnings aðilar standi eftir í sem líkustum sporum og þeir hafi staðið í fyrir gerð samnings. Í því felist að skylda gagnstefnanda til að afhenda söluhlut falli niður og að honum beri að skila aðalstefnanda öllum greiðslum. Kaupverðið í þessu máli hafi að mestu verið greitt með gjafabréfi og inneignarnótum. Engin sérstök lög gildi um slíka greiðslumiðla og verði því að líta til almennra reglna kröfuréttar en í bæði gjafabréfum og inneignarnótum felist það að handhafi slíkra gagna eigi kröfu á útgefanda þeirra upp á tilgreinda fjárhæð sem handhafinn geti notað til að greiða fyrir vörur eða þjónustu hjá útgefanda. Þessi gögn komi oftast til sem endurgjald fyrir verðmæti sem handhafinn hafi lagt inn í fyrirtækið sem gefi þau út, t.d. með því að greiða fyrir gjafabréf með peningum, skila vöru eða selja fyrirtækinu notaða skólabók á skiptibókamarkaði. Skilmálar gjafabréfa og inneignarnót n a séu ákvarðaðir einhliða af útgefanda þessara gagna, þar á meðal ákvæði um gildistíma.

Í þessu máli hátti svo til að aðalstefn andi hafi fært gagnstefnanda umtalsverð verðmæti í notuðum skólabókum sem gagnstefnandi hafi svo selt á skiptibókamarkaði sínum með verulegri álagningu. Endurgjaldið fyrir þessi verðmæti hafi verið á formi inneignarnót n a. Aðalstefnandi hafi keypt þann sölu hlut sem málið snúist um hinn 10 . ágúst 2018 og hafi greitt fyrir með inneignarnótunum. Þrátt fyrir að hafa greitt fyrir umræddan söluhlut til fulls og fengið í hendur fyrirvaralausan sölureikning gagnstefnanda fyrir honum þá hafi gagnstefnandi , svo sem ra kið hefur verið , vanefnt skyldu sína samkvæmt kaupsamningi. Komi til þess að samningi aðilanna verði rift, þá sé ljóst að allar inneignarnótur sem aðalstefnandi hafi lagt fram til kaupanna hafi runnið úr gildi sé tekið mið af þeim skilmálum sem gagnstefnandi sjálfur hafi útbúið .

En samkvæmt þeim gildi inneignarnótur einungis í eitt ár frá útgáfu og gildi þá einu hvort miðað sé við núgildandi útgáfu skilmálanna eða þá skilmála sem giltu þegar samningur hafi verið gerður. Ekki sé hægt að skilja kröfugerð gagnstefnanda öðruvísi en svo að hann sé að fara fram á það að endurgreiða aðalstefnanda með því að afhenda henni frumrit inneignarnót n a og gjafabréfs. Frumrit þessara gagna séu hins vegar aðeins pappírsstrimlar sem samkvæmt eigin skilmálum gagnstefnanda séu verðlausir.

Gagnstefnandi hafi ekki gefið neitt í skyn um það að hann muni víkja skilmálum sínum til hliðar að nokkru leyti varðandi þessar tilteknu inneignarnótur.

Líta verði svo á að inneignarnóta eða gjafabréf feli í sér fjárkröfu á hendur þeim sem gefi slíkt skjal út, fjárkröfu sem bundin sé þeim skilmálum sem útgefandi hafi sett fram og sem handhafi hafi gengið að. Í þeim skilmálum felist að útgefanda sé heimilt að efna kröfu handhafans með greiðslu á því formi að afhenda vörur úr verslun sinni. Komi upp sú aðstaða se m sé fyrir hendi í þessu máli að útgefandi inneignarnótu neiti að efna kröfu handhafans innan þeirra skilmála sem um inneignarnótuna gilda geti útgefandinn vart vænst þess að skilmálarnir haldi áfram gildi sínu um hinn sérstaka greiðslumáta kröfunnar. Aðal stefnandi í þessu máli hafi freistað þess að fá kröfur sínar gagnvart gagnstefnanda samkvæmt inneignarnótum og rafrænu gjafabréfi greiddar með því að nýta þær til kaupa á hægindastól úr verslun gagnstefnanda. Gagnstefnandi hafi vikið sér undan því að efna kaupin þrátt fyrir að þau hafi verið samkvæmt þeim skilmálum sem hafi gilt um inneignarnótur og gjafabréf hjá gagnstefnanda. Gagnstefnandi hafi því fengið nægjanlegt tækifæri til þess að efna kröfu aðalstefnanda með þeim sérstaka hætti sem skilmálar um krö funa hafi heimilað honum og verði því að líta svo á að fallin sé niður heimild hans til þess að viðhafa þann sérstaka greiðslumáta sem sé undantekning frá hefðbundnum meginreglum kröfuréttar. Eðlilegt sé því að gagnstefnandi standi skil á kröfu aðalstefnanda með þeim hætti sem hefðbundinn sé samkvæmt meginreglum kröfuréttar og á því byggi varakrafa aðalstefnanda um riftun og endurgreiðslu í peningum. Það sé eina niðurstaðan sem til greina komi ef til þess kemur að kaupsamningi aðilanna verði rift. Yrði orðið við kröfu gagnstefnanda um endurgreiðslu kaupverðsins með þeim hætti að gagnstefnandi skili frumritum pappírsstrimla til aðalstefnanda sé ljóst að slíkt myndi fela í sér ólögmæta auðgun gagnstefnanda á kostnað aðalstefnanda og því beri að sýkna aðalstefn anda af þeirri kröfu.

Aðalstefnandi gerir kröfu um það að henni verði ákvarðaður málskostnaður að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti. Eins og máli þessu sé háttað telji aðalstefnandi tilefni til að henni verði dæmdur málskostnaður úr hendi gagnstefnanda hvernig sem úrslit málsins verða auk þess að henni verði dæmt álag á málskostnað. Krafa þessi styðjist við ákvæði 1. og 2. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Gagnstefnandi hafi í málinu haft uppi staðhæfingar og mótbárur sem hann megi vita að séu rangar eða haldlausar.

Sérstaklega teljist ámælisvert að gagnstefnandi hafi lagt fram núgildandi útgáfu af skilmálum sínum um vöruskil, inneignarnótur og gjafabréf og haldið því fram að þær reglur lýsi framkvæmd sem ávallt hafi verið viðhöfð í starfsemi gagnstefnanda og að þessar reglur hafi einungis verið uppfærðar til að „skerpa á gildandi framkvæmd“ þegar ljóst megi vera að þetta sé alls ekki rétt.

III

Málsástæður gagnstefnanda

Í greinargerð í aðal sök, jafnt sem gagnstefnu, er málsatvikum lýst samhliða málsástæðum og lagarökum, en hér verður helstu málsástæðum gagnstefnanda lýst, fyrst í aðalsök og svo í gagnsök.

Aðalsök:

Gagnstefnandi mótmælir alfarið málatilbúnaði aðalstefnanda, bæði kröfum og málsástæðum sem settar séu fram í stefnu málsins. Gagnstefnandi telji ekki nokkur einustu skilyrði fyrir því að fallast á kröfur stefnanda.

Gagnstefnandi byggir mál sitt á meginreglu samningaréttar um samningsfrelsi en í því felist að mönnum sé frjálst að ákv eða hvort gera skuli samning, frjálst að velja sér gagnaðila og frjálst að ákveða efni samnings.

Þá er byggt á því að það sé réttur gagnstefnanda sem fyrirtækis að ákveða hvernig og á hvaða forsendum sé greitt fyrir þær vörur og þá þjónustu sem gagnstefnandi veitir.

Það hljóti að vera á forræði stefnda að velja við hvern hann eigi viðskipti og á hvaða hátt þau viðskipti fari fram. Þá sé stefnda frjálst að semja um hvert atriði kaupa að vild sinni og sé það stefna fyrirtækisins að eiga ekki viðskipti líkt o g þau sem hér um ræði þar sem tilraun sé gerð til kaupa á verðmætu húsgagni með því að nýta fjöldamargar inneignarnótur vegna bókaskila sem fengnar hafi verið með óeðlilegum hætti á skiptibókamarkaði námsmanna.

Fari þetta þvert á skilareglur gagnstefnanda og þá viðskiptahætti og venjur sem farið hafi verið eftir í starfsemi gagnstefnanda. Engin lög gildi um skilareglur og sé hverjum og einum söluaðila í sjálfsvald sett hvaða reglur og skilmálar gildi um vöruskil og útgáfu inneignarnótna.

Þá gangi það þvert á mikilvæga og viðskiptalega hagsmuni gagnstefnanda að heimila viðskipti líkt og þau sem hér séu til skoðunar auk þess sem sú fyrirhugaða greiðslutilhögun fari í bága við skilareglur fyrirtækisins og sé þar með óheimil.

Inneignarnótur sé ekki unnt að nota á milli verslana og einungis sé hægt að nota þær til kaupa á vörum í smásölu í viðkomandi verslun og alls ekki til kaupa á vörum sem seldar séu á h úsgagnasviði eða öðrum sviðum félagsins. Komi þetta skýrt fram á öllum þeim inneignarnótum sem aðalstefnandi hugðist nota til kaupanna. Hafi a-kk-þgf því ekki getað dulist að þessi greiðsluháttur væri ekki leyfilegur og hafi aðalstefnandi þar með ekki getað haft réttmætar væntingar til þess að festa kaup á stólnum með þessum hætti.

Þá lýsir gagnstefnandi þ ví að fyrir mistök starfsmanna hans hafi aðalstefnandi fengið töluvert magn inneignarnótna fært inn á gjafabréf, sem hafi allt aðra skilmála heldur en inneignarnótur. Það sé og hafi aldrei verið leyfilegt að ráðstafa fjárhæðum inneignarnótna inn á gjafabréf með þessum hætti. Stór hluti þeirrar fjárhæðar sem hafi verið á umræddu gjafabréfi hafi því aldrei átt að koma til skoðunar sem gild greiðsla samkvæmt gjafabréfi enda séu inneignarnótur allt annars eðlis en gjafabréf.

Með hliðsjón af hinum mikla fjölda i nneignarnótna sem notaðar hafi verið og hinnar háu fjárhæðar sem inneignarnóturnar mynduðu samtals, sé ljóst að hér hafi ekki verið um tilfallandi viðskipti við skiptibókamarkað gagnstefnanda að ræða heldur misnotkun á honum og markviss ætlun aðalstefnanda að reyna að hafa hagnað af fyrirkomulagi sem annars sé ætlað að vera stúdentum, skólafólki og öðrum til hagræðingar og hagkvæmni. Viðskipti með skiptibækur feli í sér tap fyrir gagnstefnanda, en ábatinn felist í viðskiptum með ritföng og nýjar bækur sem viðskiptavinir hans kaupi í leiðinni.

Samkvæmt skilareglum stefnda, sem hafi verið uppfærðar með það fyrir augum að skerpa enn betur á gildandi framkvæmd, sé einungis unnt að nota inneignarnótu í viðkomandi verslun

Pennans Eymundson sem hafi gefið út inneignarnótuna og til kaupa á vörum í smásölu. Ekki sé hægt að nota inneignarnótur til kaupa á vörum á húsgagnasviði fyrirtækisins . Þá sé starfsmönnum heimilt að synja um vörusölu í verslun ef andvirði söluhlutar er hærra en 50.000 krónur og ætlunin sé að greiða fyrir hann með inneignarnótum sem nemi að minnsta kosti helmingi andvirðisins. Reglur þessar árétti einungis það sem áður hafi tíðkast og það sem verði að telja eðlilega viðskiptahætti, enda komi það skýrt fram á inneignarnótunum hvað teljist vera heimil notkun.

Það sé rangt sem haldið sé fram í stefnu að aðalstefnanda hafi ekki verið gerð grein fyrir því að ekkert yrði af viðskiptunum. Mikil samskipti hafi átt sér stað milli aðalstefnanda og gagnstefnanda. Aðalstefnandi hafi ítre kað komið í verslanir gagnstefnanda, yfirleitt við annan eða þriðja mann, með háreysti, formælingar og dónaskap. Þar hafi hún m.a. hitt bæði forstjóra og stjórnarformann fyrirtækisins, sem og ýmsa aðra starfsmenn. Alltaf hafi a-kk-þgf verið tjáð að stóllinn yrði ekki afhentur og að engin raunveruleg viðskipti hefðu átt sér stað og hafi aðalstefnandi verði beðin um að taka til baka inneignarnótur sínar og gjafabréf. Aðalstefnandi hafi hafnað því.

Þá byggir gagnstefnandi á því að það sé verulega óheiðarlegt og ósanngjarnt af aðalstefnanda að bera fyrir sig að samningur hafi stofnast. Verði fallist á það að kaupsamningur hafi stofnast byggir gagnstefnandi á því að hann sé ógildur með vísan til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936. Aðalstefnandi hafi vitaða ð óheimilt væri að nýta inneignarnóturnar með þessum hætti og sé það því óheiðarlegt af henni að bera það fyrir sig að kaup hafi komist á. Þá séu atvik með þeim hætti að ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju sé að bera fyrir sig umrædd kaup, enda óheimilt að nýta sér inneignarnótur með þessum hætti. Þá sé byggt á því að kaupverðið hafi ekki verið greitt, þar sem óheimilt hafi verið að greiða í húsgagnaverslun gagnstefnanda með inneignarnótum úr öðrum verslunum. Aðalstefnanda hafi ítrekað verið gerð g rein fyrir þessu án þess að hún hafi viljað greiða kaupverðið. Gagnstefnanda beri engin skylda til að afhenda stólinn nema kaupverðið sé greitt að fullu með viðeigandi greiðslumiðli.

Með vísan til framangreinds beri að sýkna gagnstefnanda af aðalkröfu aðal stefnanda.

Gagnstefnandi sé reiðubúinn til að fallast á riftun kaupanna en mótmælir hins vegar, eins og máli þessu sé háttað, að aðalstefnandi eigi rétt til endurgreiðslu í peningum. Með riftun sé átt við það að skyldur aðila vegna kaupa falli niður og hvor aðili skili til baka því sem hann hafi fengið í hendur. Í þessu tilviki séu það gjafabréf að fjárhæð 465.506 krónur, inneignarnótur samtals að fjárhæð 552.715 krónur og peningar að fjárhæð 18.613 krónur. Annað fyrirkomulag endurgreiðslu fari þvert á reglur um riftun og meginreglur kröfuréttar. Hvergi í viðskiptalífinu sé unnt að koma með inneignarnótu og fá henni skipt í reiðufé enda felist það í eðli inneignarnótna að þeim sé ætlað að vera heimild til úttektar ótilgreindrar vöru fyrir tiltekna fjárhæð se m taki mið af verði þeirrar vöru sem skilað hafi verið. Það sé alþekkt og byggt á því að það sé viðskiptavenja.

Aðalstefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að heimilt sé að skipta inneignarnótum í reiðufé hjá gagnstefnanda.

Gagnstefnandi sé því reiðubúinn t il að fallast á riftun og endurgreiðslu þess gjaldmiðils sem raunverulega hafi verið ætlað að nota til kaupanna. Það hafi ávallt staðið a-kk-þgf til boða að sækja þær inneignarnótur og gjafakortið sem hún hafi lagt til kaupanna.

Verði ekki fallist á sjónarmið gagnstefnanda um endurgreiðslu hins upprunalega gjaldmiðils verði gagnstefnandi að krefjast sýknu af öllum kröfum.

Gagnstefnandi mótmælir dráttarvaxtakröfu aðalstefnanda sem vanreifaðri þar sem hún sé ekki afmörkuð og uppfylli ekki d lið 1. mgr.

80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Í kröfunni sé hvorki tilgreindur hundraðshluti vaxta né vísað til viðeigandi lagaákvæðis, sbr. 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá sé því mótmælt sem órökstuddu að aðalstefnandi geti krafist dráttarvaxta frá 9. febrúar 2019, enda sé það ekki í samræmi við áskilnað 5. gr. laga nr. 38/2001.

Gagnsök:

Í gagnstefnu er að mestu endurtekin lýsing greinargerðar í aðalsök á málsástæðum og öðrum atvikum máls. Gagnstefnandi kveður að sér sé nauðungur einn sá kostur að höfða gagnsök til sjálfstæðs dóms og til viðurkenningar á rétti sínum, þannig að honum sé óskylt að afhenda stólinn, og á skyldu aðalstefnanda til að veita endurgreiðslu viðtöku á því formi sem upprunalega hafi verið lagt til kaupanna. Um heimild til gagnsakar er vísað til 28. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991 og um heimild til að halda uppi viðurkenningarkröfu er vísað til 2. mgr. 25. gr. laganna.

IV

Niðurstaða

Aðalsök:

Ágreiningur málsins snýr að því hvort gagnstefnanda beri að afhenda aðalstefnanda stól að gerðinni „

Eames Lounge Chair“ úr palisander viði og með svörtu leðuráklæði vegna viðskipta sem áttu sér stað milli aðila hinn 10. ágúst 2018. Í málinu er óumdeilt að aðalstefnandi greiddi kaupverð stólsins með inneignarnótum, gjafabréfi og peningum og að gagnstefnandi gaf út sölureikning vegna kaupanna. Umdeilt er hvort stofnast hafi til kaupsamnings í versluninni, en gagnstefnandi byggir á því að til samnings hafi ekki stofnast þar sem aðalstefnanda hafi verið óheimilt að gre iða fyrir stólinn með umræddum hætti. Til vara er byggt á því að ógildingarákvæði 33. og 36. gr. laga nr.

7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga eigi við.

Óumdeilt er að starfsmenn gagnstefnanda gerðu engan fyrirvara við greiðsluna í versluninni, eins og staðfest var í framburði starfsmanns stefnda sem kom að sölunni.

Með hliðsjón af framangreindu verður að fallast á það með aðalstefnanda að samningur hafi komist á milli aðila. Að mati dómsins var gagnstefnanda það í lófa lagið að upplýsa aðalstefnanda um það án tafar ef gagnstefnandi taldi greiðslu með inneignarnótum og gjafabréfi ekki réttan greiðsluhátt.

Kemur þá til skoðunar hvort einhverjar ógildingarástæður eigi við. Gagnstefnandi byggir á 33. gr. laga nr. 7/1936 en þar segir að löggerning , sem ella mundi talinn gildur, geti sá maður, er við honum tók, eigi borið fyrir sig ef það yrði talið óheiðarlegt vegna atvika sem fyrir hendi voru þegar löggerningurinn kom til vitundar hans og ætla megi að hann hafi haft vitneskju um. Einnig er byggt á 36. gr. sömu laga um að víkja megi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta samningi, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við það mat skal skv. 1. mgr. líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Í framangreindu sambandi vísar gagnstefnandi einkum til þess að viðskiptin stríði gegn skilareglum félagsins. Þá vísar gagnstefnandi til þess að ekki hafi verið um eðlileg viðskipti að ræða þar sem aðalstefnandi hafi misnotað skiptibókamarkað gagnstefnanda með það fyrir augum að hafa hagnað af fyrirkomulaginu. Enn fremur vísar gagnstefnandi til þess að aðalstefnandi hafi sýnt af sér óheiðarleika þar sem aðalstefnandi hafi vitað að óheimilt hafi verið að greiða fyrir stólinn með umræddum hætti. Hryggjarstykkið í málatilbúnaði gagnstefnanda virðist vera það að starfsemi félagsins sé deildaskipt þannig að Penninn Húsgögn og Penninn Eymundsson séu aðskildar deildir og að ekki sé hægt að skipta vörum eða nota inneignar nótur á milli deilda. Gagnstefnandi byggir á því að þetta komi fram í skilareglum félagsins og á inneignarnótum félagsins komi fram að þær megi einungis nota í viðkomandi verslun Pennans Eymundssonar og til kaupa á vörum í smásölu.

Sönnunarbyrði um óheiðarleika og misnotkun aðalstefnanda á skiptibókamarkaði gagnstefnanda hvílir á gagnstefnanda. Að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á grandsemi aðalstefnanda um að óheimilt hafi verið að greiða með inneignarnótunum í húsgagnadeild gagnstefnanda. Ekki verður annað séð en að aðalstefnandi hafi verið í góðri trú um að henni hafi verið heimilt að nýta inneignarnóturnar til greiðslu í húsgagnadeild gagnstefnanda og þar var við þeim tekið, án fyrirvara. Þá verður ekki séð að gagnstefnandi hafi gert reka að því að hafa samband við aðalstefnanda og gera athugasemd við greiðsluna sem fyrst eftir kaupin, en þau munu hafa komið til umræðu hjá stjórnendum strax daginn eftir.

Þá er ekki hægt að telja það misnotkun af hálfu aðalstefnanda á skiptibókamarkaði gagnstefnanda að selja mikinn fjölda bóka og safna þannig inneignarnótum hjá gagnstefnanda. Hvað varðar það að viðskiptin hafi strítt gegn skilareglum gagnstefnanda lítur dómurinn til þess að það sé gagnstefnandi sem einhliða semji skilareglurnar og textann á inneignarnótunum. Þá sé það á ábyrgð gagnstefnanda að starfsmenn félagsins séu kunnugir slíkum skilmálum. Að jafnaði ber að skýra samningsákvæði sem eru umdeilanleg eða óljós þeim aðila í óhag sem samið hefur þau einhliða. Að mati dómsins gætti ákveðins óskýrleika í skilareglum félagsins og þess texta sem kom fram á inneignarnótum aðalstefnanda og þarf gagnstefnandi að bera hallann af því.

Þegar litið er heildstætt á málið verður ekki talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju hjá aðalstefnanda að bera fyrir sig samninginn. Verður honum því ekki vikið til hliðar eftir 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá verður heldur ekki talið að óheiðarlegt sé af aðalstefnanda að bera samninginn fyrir sig, sbr. 33. gr. sömu laga og krefjast efnda á honum.

Samkvæmt

öllu framanrituðu

, og þar sem ekki er um það deilt að umsamið kaupverð stólsins teljist að fullu greitt verði ekki fallist á málsástæður gagnstefnanda í málinu, er fallist á aðalkröfu aðalstefnanda þannig að gagnstefnanda er skylt að afhenda aðalstefnanda hægindastól af gerðinni „Eames Lounge Chair“ úr palisander viði og með svörtu leðuráklæði.

Gagnsök:

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu í aðalsök er aðalstefnandi sýkn af dómkröfum gagnstefnanda í gagnsök.

Eftir úrslitum málsins í aðalsök og gagnsök, og með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður gagnstefnanda gert að greiða aðalstefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn í einu lagi með þeirri fjárhæð sem í dómsorði greinir. Ekki þykja efni til að dæma álag á málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er til þess litið að þótt stefnandi ræki mál sitt framan af sjálf og mætti sjálf í öll þinghöld fram að aðalmeðferð, þá naut hún aðstoðar lögfræðings við gerð stefnu og greinargerðar í gagnsök og sá lögfræðingur tók svo við málinu sem lögmaður hennar er til aðalmeðferðar kom. Þá er tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Af hálfu aðalstefnanda flutti málið B-kk-nf S-kk-nf lögmaður, en D-kvk-nf C-x-x Þ-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu gagnstefnanda.

Dómsorð:

Gagnstefnanda, Pennanum ehf., er skylt að afhenda aðalstefnanda, A

, hægindastól af gerðinni „

Eames Lounge Chair “ úr palisander viði og með svörtu leðuráklæði.

Aðalstefnandi er sýkn af dómkröfum í gagnsök.

Gagnstefnandi greiði aðalstefnanda 850.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Af hálfu aðalstefnanda flutti málið B-kk-nf S-kk-nf lögmaður, en D-kvk-nf C-x-x Þ-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu gagnstefnanda.

Gagnstefnanda, Pennanum ehf., er skylt að afhenda aðalstefnanda, A

, hægindastól af gerðinni „

Eames Lounge Chair “ úr palisander viði og með svörtu leðuráklæði.

Aðalstefnandi er sýkn af dómkröfum í gagnsök.

Gagnstefnandi greiði aðalstefnanda 850.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf