E-7946/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kvk-þgf O-kvk-þgf, Steinum 1, Borgarnesi, á hendur á Ríkisútvarpinu ohf. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 78.645 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 8.115 krónum frá 11. júlí 2005 til 10. janúar 2006, en frá þeim degi af 25.518 krónum til 7. apríl 2006, en frá þeim degi af 33.633 krónum til 6. júlí 2006, en frá þeim degi af 41.784 krónum til 12. október 2006, en frá þeim degi af 50.511 krónum til 16. febrúar 2007, en frá þeim degi af 56.511 krónum til 18. mars 2007, en frá þeim degi af 59.451 krónu til 15. júní 2007, en frá þeim degi af 62.193 krónum til 13. júlí 2007, en frá þeim degi af 64.935 krónum til 15. ágúst 2007, en frá þeim degi af 67.677 krónum til 13. september 2007 en frá þeim degi með dráttarvöxtum af allri fjárhæðinni samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun, samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður var fram við aðalmeðferð málsins. Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu og að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að stefnukrafan verði lækkuð og að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Stefnandi kveðst hafa greitt útvarpsgjald, samtals 78.645 krónur, frá 11. júlí 2005 til Ríkisútvarpsins. Hafi hún verið ósátt við gjaldið og ekki talið fullnægjandi lagaheimild vera fyrir innheimtu þess. Með bréfi, dagsettu 12. september 2007, hafi hún krafið stefnda um endurgreiðslu útvarpsgjaldsins og gert fyrirvara um endurkröfu varðandi þau gjöld sem henni kynni að verða gert að greiða framvegis. Í bréfinu hafi verið færð fram rök fyrir ólögmæti gjaldtökunnar. Stefndi hafi svarað með bréfi, dagsettu 20. september 2007, þar sem endurgreiðslukröfunni hafi verið hafnað og rök færð fyrir þeirri afstöðu stefnda að gjaldtakan væri lögmæt. Í ljósi þess réttarágreinings sem uppi sé milli aðila um endurgreiðslukröfu vegna greiddra útvarpsgjalda hafi stefnanda verið nauðsynlegt að höfða mál á hendur stefnda.

II.

Stefnandi vísar til þess að hún hafi frá 11. júlí 2005 greitt útvarpsgjald til Ríkisútvarpsins. Breytingar hafi orðið á rekstrarformi þessarar ríkisstofnunar og hafi stefndi, Ríkisútvarpið ohf., nú tekið við öllum réttindum og skyldum sem mynduðust í tíð stofnunarinnar áður en rekstrarformi hennar var breytt í opinbert hlutafélag með lögum nr. 6/2007 er tóku gildi þann 3. febrúar 2007. Af þessum sökum sé kröfum réttilega beint að stefnda varðandi gjöldin allt tímabilið sem um ræði.

Lagaheimild til töku útvarpsgjalds sé að finna í 12. gr. laga nr. 122/2000, er nú nefnist lög um útvarpsgjald og innheimtu þess. Í 1. mgr. umræddrar 12. gr. laganna segi að eigandi viðtækis sem nýta megi til móttöku á útsendingum Ríkisútvarpsins skuli greiða afnotagjald, útvarpsgjald, af hverju tæki. Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 6/2007 um Ríkisútvarpið ohf. komi fram að framangreint ákvæði 12. gr. laga nr. 122/2000 falli úr gildi 1. janúar 2009. Lagagrundvöllur hins umdeilda útvarpsgjalds styðjist því við sama lagaákvæði allt tímabilið sem mál þetta varði, þ.e. 12. gr. laga nr. 122/2000.

Í ákvæði V til bráðabirgða með lögum nr. 6/2007 sé kveðið á um að menntamálaráðherra skuli staðfesta útvarpsgjöld að fengnum tillögum útvarpsstjóra. Áður hafi efnislega sambærilegt ákvæði verið að finna í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 122/2000, er þá nefndust lög um Ríkisútvarpið. Samkvæmt þessu hafi allt það tímabil sem mál þetta fjalli um verið ákvæði í lögum um skyldu eiganda viðtækis, sem nýta megi til móttöku á útsendingum stefnda, til að greiða ótiltekin afnotagjöld. Jafnframt hafi ávallt verið kveðið á um að ráðherra taki ákvörðun um fjárhæð gjaldanna á hverjum tíma. Engum fyrirmælum um fjárhæð gjaldanna hafi hins vegar verið til að dreifa í lögum. Hafi ráðherra því verið framselt vald til að ákvarða fjárhæð gjaldanna án nokkurra takmarkana.

Útvarpsgjöld séu innheimt hjá öllum sem eigi tiltekin viðtæki án tillits til þess til hvers viðtækin séu notuð. Þannig greiði allir sama gjald óháð notkun. Firri það menn heldur ekki greiðsluskyldu lögum samkvæmt þótt eigandi viðtækjanna noti þau að engu leyti til að horfa á eða hlýða á útsendingar stefnda. Af þessu megi ráða að gjöldin séu skattur en ekki þjónustugjald eins og þau séu skilgreind samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar um þjónustugjöld. Telji stefndi hins vegar afnotagjöldin vera þjónustugjöld blasi við að grundvallarskilyrðinu um tengsl þjónustu og gjalda sé ekki fullnægt og innheimta þeirra þar með ólögmæt.

Fjárhæð útvarpsgjaldsins sé ekki ákvörðuð með lögum, heldur segi einungis í lögum að ráðherra staðfesti útvarpsgjald að fengnum tillögum útvarpsstjóra. Engar takmarkanir sé að finna í lögum á því hver fjárhæð gjaldsins megi vera. Ekki sé heldur í lögum mælt fyrir um neina hlutlæga mælikvarða við ákvörðun gjaldsins. Löggjafinn hafi því framselt ráðherra ótakmarkað vald til að taka ákvörðun um fjárhæð gjaldsins og breytingar á því. Í skjóli þessa framsals hafi ráðherra t.d. hækkað gjaldið ítrekað án nokkurrar aðkomu löggjafans að því.

Útvarpsgjald, samkvæmt 12. gr. laga um útvarpsgjald og innheimtu þess nr. 122/2000 og ákvæði V til bráðabirgða í lögum nr. 6/2007 um Ríkisútvarpið ohf., brjóti gegn ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar sem mæli fyrir um að löggjafinn skuli leggja á skatta og að framsal frá löggjafa til stjórnvalda um ákvörðun skatta sé óheimilt. Í 1. málslið 40. gr. stjórnarskrárinnar segi: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Hafi þetta ákvæði verið túlkað svo að það sé algerlega fortakslaust skilyrði fyrir töku skatts að mælt sé fyrir um hann í lögum.

Hert hafi verið mjög á takmörkum á framsali skattlagningarvalds með þeim breytingum sem hafi falist í 15. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, sbr. nú 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar, en þar segi nú: „Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.“ Við túlkun á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar sé rétt að líta til þess að tilgangur þess hafi verið að koma í veg fyrir framsal á skattlagningarvaldi löggjafans. Einnig beri að líta til þess að tekið hafi verið upp efnislega sama orðalag og í 40. gr., um fortakslaust bann við hvers konar framsali, þ.e. að leggja á, breyta og afnema.

Lesa megi úr bréfi stefnda, dags. 20. september sl., að stefndi telji að óheimilt sé að framselja stjórnvöldum vald til að ákveða hvort lagður skuli tiltekinn skattur á einstaklinga en hins vegar sé heimilt að framselja stjórnvöldum vald til að ákveða fjárhæð skattsins. Að mati stefnanda leiði það hins vegar af því orðalagi stjórnarskrárinnar að ekki megi „breyta“ skatti að stjórnvöld mega ekki breyta því sem löggjafinn ákveði. Þar af leiðandi eigi skatturinn að vera ákveðinn með lögum. Það sé rangt og órökrétt að túlka stjórnarskrána þannig að stjórnvöld megi aldrei hrófla við fjárhæð skattsins, þ.e. breyta honum, en megi þó ákveða fjárhæð hans algerlega eftir eigin höfði í upphafi. Jafnframt beri að líta til þess að frá sjónarhóli skattgreiðenda sé enginn munur á því hvort skattahækkun sé vegna nýs skatts eða hækkunar á eldri skatti. Í báðum tilfellum sé það stjórnarskrárvarinn réttur einstaklinga að löggjafinn taki hina íþyngjandi ákvörðun.

Í lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda segi í 1. gr. að stjórnvöld, sem innheimti skatta eða gjöld, skuli endurgreiða það fé sem ofgreitt reynist lögum samkvæmt ásamt vöxtum. Í 2. gr. laganna segi að vextir skuli vera þeir sömu og Seðlabanki Íslands ákveði og birti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af því fé sem oftekið hafi verið, frá þeim tíma sem greiðslan hafi átt sér stað og þar til endurgreiðsla fari fram. Í samræmi við þetta geri stefnandi dómkröfur sem séu í samræmi við upplýsingar frá stefnda um greiðslur stefnanda. Byggi krafan á því að um sé að ræða ólögmæta skattheimtu.

Jafnvel þótt talið verði að framsal á skattlagningarvaldi sé heimilt varðandi útvarpsgjöldin, á þeim grundvelli að ekki sé framselt vald til þess að ákveða hvort tiltekinn skattur skuli lagður á, blasi við að í öllu falli sé óheimilt samkvæmt stjórnarskránni, eins og henni hafi verið breytt með stjórnskipunarlögum nr. 97/1995, að gera breytingar til hækkunar á skattinum án lagafyrirmæla.

Verði niðurstaða dómsins sú að stjórnvöldum hafi verið heimilt að ákveða skattinn í upphafi en ekki að breyta honum einhliða eftir 28. júní 1995 beri að endurgreiða stefnanda þær greiðslur sem hann hafi innt af hendi á tilgreindum dögum að því leyti sem þær hafi verið hærri en það sem nemi gjaldinu eins og það hafi verið 28. júní 1995 en þá hafi stjórnskipunarlög nr. 97/1995 tekið gildi. Yrði þetta niðurstaða dómsins myndi hún einungis byggja á hluta þeirra málsástæðna sem séu að baki dómkröfum stefnanda og myndi niðurstaðan rúmast innan kröfugerðarinnar. Sé því ekki réttarfarsleg nauðsyn til að setja fram sérstaka varakröfu.

Um lagarök kveðst stefnandi vísa til laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. sérstaklega 1. og 2. gr., varðandi endurgreiðslukröfuna. Þá grundvallist krafan á ákvæðum 40. og 77. gr. Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Einnig sé vísað til meginreglna skattaréttar og stjórnsýsluréttar. Dráttarvaxtakrafa byggir á ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varðandi málskostnað sé vísað til ákvæða XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Um varnarþing vísist til V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að á honum hvíli lögbundið hlutverk sem felist í að reka hljóðvarps- og sjónvarpsþjónustu í almannaþágu, eftir því sem nánar sé ákveðið í lögum nr. 6/2007, einkum 3. gr. laganna. Stefndi byggi á því að um rekstur útvarpsstöðva almennt gildi ákvæði útvarpslaga nr. 53/2000. Við samanburð á kvöðum og lagaskyldum er hvíli á útvarpsstöðvum almennt og þeim kvöðum og lagaskyldum er hvíli á stefnda samkvæmt lögum nr. 6/2007 sé ljóst að löggjafinn hafi með lögum falið stefnda ýmis verkefni og skyldur sem ekki hvíli almennt á útvarpsstöðvum. Löggjafinn hafi ákveðið stefnda annað og meira hlutverk, sem meðal annars felist í kvöð um að dagskrá hans skuli nást á öllu landinu og nálægum miðum, um dagskrárgerð og útvörpun á tilteknu efni. Löggjafinn hafi þannig greint stefnda á margan hátt frá þeim sem reki almennan útvarpsrekstur samkvæmt ákvæðum laga nr. 53/2000.

Til að rækja lögbundið hlutverk hafi löggjafinn ákvarðað með lögum að megintekjustofnar stefnda fram til 1. janúar 2009 skuli vera gjöld fyrir útvarpsafnot, gjöld fyrir auglýsingar í hljóðvarpi og sjónvarpi og öðrum miðlum, og aðrir tekjustofnar sem Alþingi kunni að ákveða. Menntamálaráðherra skuli staðfesta útvarpsgjöld, að fengnum tillögum útvarpsstjóra. Frá og með 1. janúar 2009 fari um tekjur félagsins skv. 11. gr. 1aga nr. 6/2007 en í ákvæðinu sé mælt fyrir um breytta tekjustofna félagsins frá þeim tíma.

Stefndi bendir á að útvarpsgjald sé gjald en ekki skattur. Það sé sérgreint gjald sem eigandi viðtækis greiði beint til stefnda. Stefndi innheimti sjálfur gjaldið og hafi í lögum tiltekin innheimtuúrræði, sbr. 14.-18. gr. 1aga nr. 122/2000. Fyrir afnotagjaldið fái eigandi viðtækis og aðrir á lögheimili hans sérgreint endurgjald í formi aðgangs að útvarpsdagskrá stefnda allan sólarhringinn, alla daga ársins, jafnframt því sem tryggt sé að dagskrá stefnda náist um allt landið og nálæg mið, bæði með stuttbylgju- og langbylgjusendingum. Ekkert af framangreindu sé einkenni skatts. Skattur sé greiðsla, sem tilteknir hópar einstaklinga eða lögaðila verði að gjalda til hins opinbera samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins, eftir almennum, efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera.

Stefndi byggi á því að útvarpsgjaldið skv. 12. gr. 1aga nr. 122/2000 hafi einkenni þjónustugjalds. Komi það fram í því að tilteknir hópar einstaklinga og lögaðila verði að greiða hinu opinbera eða öðrum, sem heimild hafi til að taka það, sérgreint endurgjald sem látið sé í té og sé greiðslunni ætlað að standa að hluta eða öllu leyti undir kostnaði við endurgjaldið. Yfir tímabilið 1995-2007 hafi 70-72% af heildarrekstrarkostnaði stefnda verið fjármagnað með afnotagjöldum en 28-32% af heildarrekstrarkostnaði hafi verið fjármagnað með öðrum tekjum stefnda. Útvarpsgjaldið dugi því ekki eitt og sér til að halda uppi lögbundnu hlutverki stefnda sem felist í útvarpsrekstri í almannaþágu. Af þeim sökum geti ekki verið um skatt að ræða. Þegar löggjafinn mæli fyrir um þjónustugjald hafi verið gerð sú krafa að gjaldstofn sé skilgreindur í lögum. Mælt sé fyrir um gjaldstofn afnotagjaldsins í 12. gr. laga nr. 122/2000 en samkvæmt greininni sé gjaldstofninn viðtæki sem nýta megi til móttöku á útsendingum Ríkisútvarpsins.

Það sé viðurkennt sjónarmið í lögfræði að löggjafinn geti veitt ráðherra afmarkaða heimild til að ákvarða og staðfesta upphæð gjalds sem byggi á gjaldstofni, skilgreindum í lögum. Í tilfelli stefnda sé mælt fyrir um ákvörðun fjárhæðar útvarpsgjalds í V. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 6/2007. Þar segi að menntamálaráðherra skuli staðfesta útvarpsgjald að fengnum tillögum útvarpsstjóra. Útvarpsstjóra sé falið að meta fjárþörf stefnda til þeirra verkefna sem honum sé að lögum falin og sé útvarpsgjaldið ákvarðað af ráðherra með hliðsjón af því. Álagning útvarpsgjalds sé því byggð á raunverulegum kostnaði stefnda af rekstri útvarpsþjónustu í almannaþágu og sé það í samræmi við þá grundvallarreglu við álagningu gjalda að gjöld eigi að standa straum af rekstrarkostnaði. Stefndi byggir á því að heimild ráðherra sé bundin með skýrum hætti í lög, hún sé afmörkuð og ekki víðtæk. Framangreind lagaákvæði brjóti því ekki í bága við 40. eða 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þannig sé því mótmælt, sem komi fram í stefnu, að óheimilt sé samkvæmt stjórnarskrá að gera breytingar á upphæð útvarpsgjalds án lagafyrirmæla.

Eitt af markmiðum löggjafans með því að koma á framangreindu fyrirkomulagi um ákvörðun afnotagjalds sé að tryggja og verja sjálfstæði stefnda. Í framangreindum lögum sé leitast við að búa þannig um hnútana að ekki skapist sú freisting að þagga niður í gagnrýnisrödd, með því að leggja stefnda í fjársvelti, en í lagaskyldum stefnda felist m.a. að tryggja hlutlæga upplýsingagjöf um íslenskt samfélag, halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana og veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst séu á baugi hverju sinni eða almenning varði, sbr. 4., 5. og 7. tl. 2. mgr. 3. gr. 1aga nr. 6/2007. Stefndi haldi því fram að með framangreindu fyrirkomulagi vilji löggjafinn tryggja stefnda fjárhagslegt sjálfstæði til að sinna lögbundnu hlutverki sínu.

Stefndi byggir á því að útvarpsgjald sem eigandi viðtækis greiði sé í nægilega nánum og efnislegum tengslum við útvarpsþjónustu í almannaþágu sem stefnda beri skylda að lögum til að veita greiðanda afnotagjalds. Til að nýta sér þá lögbundnu þjónustu, sem felist m.a. í 3. gr. laga nr. 6/2007, þurfi viðtæki. Í 3. gr. framangreindra laga sé vísað til þjónustu og verkefna sem almennt hvíli ekki á öðrum aðilum sem stundi útvarpsrekstur á grundvelli laga nr. 53/2000. Eitt af lögbundnum hlutverkum stefnda sé m.a. að halda uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu á sviði útvarps, skv. 11. tl. 2. mgr. 3. gr. laganna svo og annarri útvarpsþjónustu í almannaþágu. Starfsemi stefnda sé þannig hluti af almannavarnakerfi landsmanna og sé dreifikerfi og dagskrá öryggisleið til almennings ef vá beri að höndum. Þá þjónustu geti allir þurft að nýta sér sem eigi viðtæki. Á stefnda hvíli sú skylda að útsendingar hans náist um allt land og nálæg mið, m.a. til að tryggja framangreint öryggishlutverk. Ljóst sé því að löggjafinn hafi skipað málum með þeim hætti að þjónusta stefnda skuli vera öllum eigendum viðtækja tiltæk og nýtanleg. Af þeim sökum telji stefndi að útvarpsgjaldið sé í nægilegum tengslum við þá þjónustu sem stefndi veiti greiðanda afnotagjalds.

Stefndi skírskotar til þess að útvarpsgjald sé lagt á alla þá sem séu skráðir eigendur viðtækja. Með slíku gjaldi sé gætt jafnræðis og samræmis milli allra þeirra sem geti notað þjónustu sem felist í útvarpsþjónustu í almannaþágu samkvæmt 3. gr. laga nr. 6/2007.

Þá sé það ekki ófrávíkjanlegt skilyrði að fyrir gjald, sem lagt sé á með lögum, verði að koma tiltekin og sérgreind þjónusta sem gjaldandi raunverulega neyti. Löggjafinn geti ákveðið með lögum gjaldtöku, þó svo greiðandi gjaldsins noti ekki þjónustuna um leið og greiðsla fari fram, heldur greiði hann þá fyrir þjónustu sem hann gæti þurft á að halda við tilteknar aðstæður, sbr. 11. tl. 2. mgr. 3. gr. 1aga nr. 6/2007. Sé horft til þeirrar lagaskyldu stefnda að sinna útvarpsþjónustu í almannaþágu sé ljóst að tilgangur löggjafans sé að tryggja aðgang að a.m.k. einni útvarpsstöð sem beri tilteknar lagaskyldur og tryggja henni rekstrargrundvöll, meðal annars með útvarpsgjaldi. Framangreind gjaldtökuheimild sé ákvörðuð í lögum, hún sé afmörkuð og gangi ekki lengra en nauðsyn beri til með hliðsjón af tilgangi.

Verði ekki fallist á það að fullnægjandi heimild sé til að ákvarða upphæð afnotagjalds samkvæmt V. bráðabirgðaákvæði 1aga nr. 6/2007 bendi stefndi á að ekki hafi orðið raunhækkanir á fjárhæð afnotagjalds frá árinu 1995. Gjaldið hafi því einungis hækkað um 43%, eða um 3,5% á ári, síðustu 12 árin. Þá hafi það lækkað árið 2007 úr 2.921 krónu í 2.852 þegar virðisaukaskattur á útvarpsgjald lækkaði úr 14% í 7%. Í gögnum málsins sé að finna yfirlit yfir upphæð afnotagjalds á tímabilinu 1995-2007. Fjárhæðir séu með virðisaukaskatti, ýmist 14% eða 7%.

Stefndi mótmælir því sérstaklega að í 1ögum nr. 122/2000 og nr. 6/2007 felist ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi. Ákvæði 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar mæli hvort um sig fyrir þeirri meginreglu að gjaldtöku og skattamálum, álagningu, breytingu og afnámi, skuli skipað með lögum. Stefndi bendi á að í 12. gr. 1aga nr. 122/2000 og ákvæðum 1aga nr. 6/2007, einkum V. ákvæði til bráðabirgða, felist fullnægjandi lagaheimild sem sé í fullu samræmi við framangreind ákvæði stjórnarskrár. Stefndi haldi fram að í gildi séu fullnægjandi og skýrar lagaheimildir fyrir útvarpsgjaldinu. Þeir sem greiða eigi gjaldið séu þar tilgreindir (eigendur viðtækja), gjaldstofninn sé tilgreindur í lögum og ákvörðun fjárhæðar gjaldsins ákvörðuð samkvæmt fyrirmælum laga.

Verði ekki fallist á það með stefnda að um gjald sé að ræða heldur að útvarpsgjald sé í raun skattur, sem lagður sé á tiltekna hópa einstaklinga eða lögaðila samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins án þess að sérstakt endurgjald eigi fyrir að koma, haldi stefndi því fram að útvarpsgjaldið sé lagt á eigendur viðtækja eftir almennum efnislegum mælikvarða og þannig að gætt sé jafnræðis.

Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu, sé þess krafist til vara að dómkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Byggi stefndi þar á öllum sömu málsástæðum og að framan séu raktar.

Þá sé vaxta- og dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt sérstaklega. Verði stefndi dæmdur til að endurgreiða stefnanda afnotagjald, sé þess krafist að dráttavextir verði eingöngu reiknaðir af endurgreiðslufjárhæðinni að liðnum mánuði frá þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi, eða frá 29. desember 2007.

IV.

Innheimta afnotagjalda Ríkisútvarpsins styðst við V. bráðabirgðaákvæði laga nr. 6/2007 um Ríkisútvarpið ohf. en þar segir að megintekjur Ríkisútvarpsins ohf. til og með 31. desember 2008 séu gjöld fyrir útvarpsafnot, gjöld fyrir auglýsingar í hljóðvarpi og sjónvarpi og öðrum miðlum og aðrir tekjustofnar sem Alþingi kunni að ákveða. Menntamálaráðherra skuli staðfesta útvarpsgjöld að fengnum tillögum útvarpsstjóra. Þá kveður ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 122/2000 um útvarpsgjald og innheimtu þess á um að eigandi viðtækis, sem nýta megi til móttöku á útsendingum Ríkisútvarpsins, skuli greiða afnotagjald, útvarpsgjald, af hverju tæki. Þó skuli aðeins greiða eitt útvarpsgjald fyrir einkaafnot fjölskyldu á heimili. Í ákvæðinu eru að auki tiltekin nokkur atriði er lúta að því hverjir njóta skuli afsláttar af útvarpsgjaldinu.

Í II. kafla laga nr. 6/2007 kemur fram hvert hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins ohf. sé. Segir í 1. mgr. 3. gr. að hlutverk þess sé rekstur hvers konar útvarpsþjónustu í almannaþágu, svo sem hljóðvarps og sjónvarps, eftir því sem nánar sé ákveðið í lögunum.

Fyrir liggur að afnotagjöld Ríkisútvarpsins hafa verið ákveðin sem föst krónutala án tillits til notkunar hvers viðtakanda þjónustunnar enda verður slíkri mælingu vart komið við að óbreyttu. Gjaldtakan hefur þannig ekki verið framkvæmd á grundvelli raunverulegrar notkunar eða veittrar þjónustu. Hins vegar hefur gjaldtakan verið bundin við þá sem hafa tæki og aðstöðu til að veita þjónustunni viðtöku, þ.e. að móttaka dagskrá útvarps eða sjónvarps. Þá er óumdeilt að afnotagjöld hafa hvorki nægt ein og sér, né hefur þeim hingað til verið ætlað að nægja, til fjármögnunar á kostnaði við rekstur stofnunarinnar. Hafa tekjur af birtingu auglýsinga í útvarpi og sjónvarpi, kostun o.fl. komið þar til viðbótar. Þá liggur og fyrir að afnotagjöldunum er ekki ætlað neitt annað hlutverk en að standa að hluta straum af kostnaði við rekstur Ríkisútvarpsins. Að þessu virtu er það niðurstaða dómsins að slík tengsl séu á milli skyldu til að greiða afnotagjaldið og fjárhæðar þess annars vegar og hins vegar þeirrar þjónustu, sem Ríkisútvarpið veitir hverjum gjaldanda að afnotagjöldin teljist þjónustugjöld en ekki skattar. Að því gættu verða 12. gr. laga nr. 122/2000 og ákvæði V til bráðabirgða í lögum nr. 6/2007 taldar fullnægjandi heimildir til innheimtu útvarpsgjalds stefnda og verður ekki fallist á það með stefnanda að 2. málsliður ákvæðisins, um að ráðherra staðfesti útvarpsgjald, að fengnum tillögum útvarpsstjóra, teljist eins og hér háttar of víðtækt framsal löggjafarvalds sem brjóti í bága við stjórnarskrá. Samkvæmt þessu og þar sem ekki er á því byggt af hálfu stefnanda að hún hafi átt rétt á afslætti á útvarpsgjöldunum, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 122/2000 um útvarpsgjald og innheimtu þess, eða að hún hafi greitt hærra gjald en aðrir gjaldendur, verður stefndi sýknaður af endurgreiðslukröfu stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður í máli þessu falli niður.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Ríkisútvarpið ohf., er sýkn af kröfum stefnanda, S-kvk-ef O-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf