E-12183/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 21. september sl., var höfðað 15. október 2009 af Nýja Kaupþingi banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, gegn Eignamiðjunni ehf., Kirkjutorgi 4, Reykjavík, og K-kk-þgf S-kk-þgf, Laugarásvegi 35, Reykjavík. Nafni stefnanda var breytt í Arion banka hf. í nóvember 2009 eftir að málið var höfðað.

Kröfur stefnanda eru að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda 5.112.006 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 21. ágúst 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins ásamt virðisaukaskatti.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefndu málskostnað.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir kröfunni þannig að hún sé til komin vegna skuldar á tékkareikningi og ábyrgðaryfirlýsingar á úttektum af reikningnum. Reikningurinn var stofnaður 30. desember 1999 samkvæmt umsókn stefndu, Eignamiðjunnar ehf.

Reikningnum var lokað 21. ágúst 2009 vegna yfirdráttar á honum. Stefnandi sendi stefndu innheimtubréf vegna skuldarinnar 2. september s.á.

Krafa stefnanda í málinu er vegna yfirdráttarins. Samkvæmt gögnum málsins var fjárhæð yfirdráttarheimildar breytileg. Frá árinu 2006 var hún 10.000.000 króna en á tímabilinu 21. júlí 2009 til 1. september s.á var hún 5.000.000 króna. Yfirdráttur á reikningnum daginn sem honum var lokað var 5.112.006 krónur.

Varnir stefndu eru byggðar á því að yfirdráttarheimildin hafi enn verið í gildi þegar reikningnum var lokað. Heimildinni hafi ekki verið sagt upp með löglegum hætti og stefnandi ekki tilkynnt stefndu um að hún hefði verið felld niður. Forsendur fyrir sjálfskuldarábyrgð stefnda K-kk-ef, sem gilt hafi í fjögur ár frá því hún var veitt 9. maí 2009, hafi verið að yfirdráttarheimildin gilti til jafn langs tíma.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að stefndi hafi gerst brotlegur við reglur um reikningsviðskipti og hafi reikningnum verið lokað 21. ágúst 2009. Uppsafnaður yfirdráttur stefnda hafi þá numið samtals 5.112.006 krónum. Stefndi K-kk-nf hafi undirritað yfirlýsingu 9. maí sama ár um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á reikningnum að fjárhæð 10.000.000 króna. Þrátt fyrir innheimtutilraunir hafi skuldin ekki fengist greidd af stefndu og því hafi málið verið höfðað.

Með heimild í lögum nr. 125/2008 hafi Fjármálaeftirlitið tekið þá ákvörðun 9. október 2008 að taka yfir vald hluthafafundar Kaupþings banka hf. Ákveðið var einnig að víkja stjórn bankans og skipa skilanefnd yfir hann. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. október 2008 hafi ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf. verið ákveðin.

Krafa stefnanda sé byggð á almennum reglum kröfuréttarins og meginreglum samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fá m.a. stoð í lögum nr. 7/1936. Þá sé vísað til 4. gr. laga nr. 94/1933 en þar komi fram sú regla að útgefandi tékka sé skuldbundinn til að hafa til umráða fé hjá greiðslubanka sem honum sé heimilt samkvæmt samningi við greiðslubankann að ráðstafa með tékka. Krafa um málskostnað byggðist á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um dráttarvexti vísist til III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur, sbr. 10. tl. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988, og beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu við ákvörðun málskostnaðar. Varðandi varnarþing vísist til 42. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild vísist til 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins.

Málástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er málsatvikum lýst þannig að stefnda, Eignamiðjan ehf., hafi á árinu 1999 stofnaði hlaupareikning nr. 1944 við útibú Kaupþings banka hf. Stefndi K-kk-nf hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á yfirdrættinum 9. maí 2009 sem skyldi gilda í fjögur ár frá þeim tíma, til 7. maí 2013, að fjárhæð 10.000.000 króna. Stefndu hafi því gert ráð fyrir að yfirdráttarheimildin yrði út þann tíma. Yfirdráttarheimild hafi verið í gildi frá 1999 og gefin út til fjögurra ára í senn, síðast 11. nóvember 2005, sbr. innheimtubréf stefnanda 2. september 2009. Ríflega tveimur mánuðum eftir að stefndi K-kk-nf tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á reikningnum, eða í ágúst 2009, hafi stefnandi fellt yfirdráttarheimildina einhliða niður og án tilkynningar til stefndu. Virtist stefnandi því hafa vélað stefnda K-kk-þf til þess í maí 2009 að takast á hendur ábyrgð á yfirdrættinum, eingöngu í því skyni að geta sótt á hann um yfirdráttinn nokkrum mánuðum síðar.

Stefndi K-kk-nf byggi sýknukröfuna í fyrsta lagi á því að forsendur sjálfskuldarábyrgðarinnar séu brostnar. Þær hafi verið að yfirdráttarheimildin yrði virk í fjögur ár á meðan sjálfskuldarábyrgðin væri í gildi, eða a.m.k. ekki skemur en eitt ár, eins og tíðkanlegt sé. Yfirdráttarheimild hefði verið í gildi frá 1999 og við ábyrgð stefnda K-kk-ef hafi ekki annað komið fram en yfirdráttarheimildin yrði virk frá og með þeim tíma í a.m.k. ár. Hann hefði aldrei tekist á hendur ábyrgðina ef fyrir hefði legið að hún yrði aðeins virk í ríflega tvo mánuði frá því að hann gekk í hana, enda hefði reikningurinn þá verið dreginn um stefnufjárhæðina og meira til. Í maí 2009 hafi stefnandi vitað um bága fjárhagsstöðu stefndu, Eignamiðjunnar ehf. Á þeim tíma hefði stefnandi vélað stefnda K-kk-þf til þess að takast á hendur ábyrgð á yfirdráttarskuld félagsins án þess að nokkur samningsleg skylda væri til þess af hans hálfu. Þetta hafi verið gert út á loforð stefnanda, annars vegar um að yfirdráttarheimild gilti áfram og frekari fyrirgreiðsla til stefndu, Eignamiðjunnar ehf., og hins vegar um frestun á gjalddaga á öðru láni með gjalddaga 20. júlí 2009. Þessi loforð hafi stefnandi svikið og höfðað mál til heimtu yfirdráttarins og einnig annað mál til innheimtu hins lánsins. Á yfirliti úr reikningaskrá segi m.a. „endurnýja þarf tryggingar vegna heimil…“ Þetta sýni að engin ábyrgð hafi verið í gildi fyrir yfirdrættinum þegar stefndi K-kk-nf tókst á hendur ábyrgð og að fyrir stefnanda hafi vakað að véla út ábyrgð áður en til innheimtu yrði gengið. Þess sé krafist að dómurinn ógildi sjálfskuldarábyrgðina á grundvelli forsendubrests og misneytingarákvæða III. kafla laga 7/1936.

Í öðru lagi sé byggt á því að yfirdráttarheimildin sé enn í fullu gildi. Engin gögn séu í málinu um að henni hafi verið sagt upp með löglegum hætti. Á yfirliti úr reikningaskrá bankans segi „endurnýja þarf tryggingar vegna heimil…“ Virtist því ekki vera fært inn á reikningaskrána að stefndi hafði tekist á hendur ábyrgð. Því sé yfirdrátturinn ekki gjaldfallinn, sbr. að sjálfskuldarábyrgð stefnda K-kk-ef sé ætlað að gilda í fjögur ár til ársins 2013. Ábyrgð hans hafi verið reist á þeirri forsendu að ekki reyndi á hana fyrr en í lok þess tíma. Stefnandi eigi því ekki rétt á að fá skuldina greidda, heldur aðeins vexti af yfirdráttarheimildinni. Aðeins sé um vanefnd að ræða að dregið verði á hana umfram umsamið hámark, 10.000.000 króna. Um slíkt sé ekki að ræða og eigi stefnandi því ekki rétt á greiðslu þeirrar fjárhæðar sem samsvari yfirdrættinum. Beri því að sýkna stefndu, a.m.k. að svo stöddu. Stefndu byggi á ákvæðum III. kafla laga nr. 7/1936, einkum 36. gr. liðum a-d.

Tölulegri kröfugerð stefnanda sé mótmælt og einnig dráttarvaxtakröfu og upphafstíma dráttarvaxta. Stefndi telji að engin skilyrði séu til töku dráttarvaxta.

Niðurstaða

Yfirlýsing stefnda K-kk-ef um sjálfskuldarábyrgð hans vegna yfirdráttar á reikningi stefndu, Eignamiðjunnar ehf., er samkvæmt gögnum málsins án sérstakra skilmála af hans hálfu. Þar er því lýst að með sjálfskuldarábyrgðinni skuldbindi ábyrgðaraðili sig persónulega til að tryggja efndir á skuldbindingum reikningseiganda. Ábyrgðaraðili ábyrgist greiðslu skuldar eins og um hans eigin skuld væri að ræða. Ábyrgðaraðila sé skylt að greiða skuldina við vanskil, sé þess krafist af bankanum, þótt bankinn hafi engar tilraunir gert til að fá hana greidda hjá reikningseiganda. Hvorki kemur fram í yfirlýsingunni né í öðrum gögnum málsins að hún sé byggð á þeim forsendum sem vísað er til af hálfu stefnda K-kk-ef og lýst er hér að framan. Þar eru heldur engir fyrirvarar um gildistíma yfirdráttarins svo sem vísað er til af hálfu stefndu. Þá er ósannað að stefnandi hafi gefið stefndu loforð eða svikið loforð um að yfirdráttarheimildin yrði áfram í gildi gegn ábyrgðaryfirlýsingu stefnda K-kk-ef, eins og haldið er fram af hálfu stefndu. Ber með vísan til þessa að hafna þeirri málsástæðu stefndu að hér séu skilyrði til að telja ábyrgðaryfirlýsinguna óskuldbindandi á grundvelli forsendubrests og misneytingarákvæða III. kafla laga nr. 7/1936.

Þá ber að hafna þeirri málsástæðu stefndu að yfirdráttarheimildin sé enn í fullu gildi og að yfirdrátturinn sé ekki gjaldfallinn. Þegar reikningnum var lokað 21. ágúst 2009 var yfirdráttur á honum 5.112.006 krónur, en á þeim tíma var heimild til yfirdráttar bundin við 5.000.000 króna. Samkvæmt 4. gr. laga um tékka nr. 94/1933 skal útgefandi tékka hafa til umráða fé hjá greiðslubankanum, sem honum er heimilt, samkvæmt samningi við greiðslubankann, að ráðstafa með tékkum. Staðan á reikningnum þegar honum var lokað var umfram þá heimild er stefnda, Eignamiðjan ehf., hafði þar til ráðstöfunar. Andmæli stefndu sem að þessu lúta eru því ekki á rökum reist.

Að þessu virtu og með vísan til þess að krafa stefnanda er studd fullnægjandi rökum og gögnum ber að taka hana til greina. Stefndu mótmæla tölulegri kröfugerð stefnanda, en þau mótmæli virðast ekki á rökum reist og ber af þeim sökum að hafna þeim.

Dráttarvaxta er krafist frá þeim degi er reikningi stefnda, Eignamiðjunnar ehf., var lokað, en telja verður að krafan sé byggð á því að þá hafi vanskil orðið af hálfu stefndu. Með vísan til þess og 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu ber að taka dráttarvaxtakröfuna til greina.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefndu að greiða stefnanda in solidum málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Eignamiðjan ehf. og K-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Arion banka hf., in solidum 5.112.006 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 21. ágúst 2009 til greiðsludags og 200.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.