E-100/2013

Mál þetta, sem tekið var til dóms 26. nóvember 2014, höfðaði A, [...], [...], hinn 7. október 2013 gegn B, [...], [...].

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 6.561.248 krónur, með 4,5% vöxtum, af 1.561.610 krónum frá 8. nóvember 2009 til 1. ágúst 2012, en frá þeim degi af 6.561.248 krónum til 8. júní 2013 en frá þeim degi með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um bætur fyrir líkamstjón sem hún byggir á að hún hafi orðið fyrir af völdum líkamsárásar hans þann 8. nóvember 2009. Var stefndi með dómi Héraðsdóms [...] sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa ráðist á stefnanda, þar sem hún sat í tröppum utan við sumarbústað, og fyrst slegið hana með krepptum hnefa í andlitið, og síðan aftur, á sama stað, slegið hana í andlitið, með þeim afleiðingum að stefnandi vankaðist og hlaut innkýlt brot á kinnbeinsboga vinstra megin. Hlaut stefndi fangelsisdóm, sem að stærstum hluta var bundinn skilorði, auk þess sem hann var dæmdur til að greiða stefnanda 400.000 krónur í miskabætur. Stefndi undi dóminum og greiddi stefnanda tildæmdar miskabætur.

Fyrir liggur að stefnandi gekkst undir tvær aðgerðir vegna brots á kinnbeinsboga, fyrst 10. nóvember 2009 og síðan aftur 10 dögum síðar, er í ljós kom að fyrri aðgerð hafði ekki heppnast nægilega vel. Kemur þetta m.a. fram í vottorði C heimilislæknis, dags. 7. febrúar 2013, og í vottorði D, sérfræðings á háls-, nef- og eyrnadeild Landspítala Fossvogi, dags. 18. desember 2009. Í síðarnefndu vottorði kemur fram að stefnandi hafi komið í saumatöku 10 dögum eftir síðari aðgerðina og sé þá góð lega á brotinu, hún farin að geta opnað munninn betur en þó ekki að fullu og sé ennþá dofi yfir kinninni.

Samkvæmt vottorði E, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, dags. 26. mars 2012, leitaði stefnandi til læknisins þann 12. janúar 2010. Hafi hún sagst hafa fengið högg í andlit og á bak, við líkamsárás í nóvember 2009, og gengist undir aðgerð vegna brots á andlitsbeini. Við heimsóknina hafi stefnandi kvartað yfir höfuðverk og verk í baki, en bakverkurinn hafi verið staðsettur um mitt brjóstbak og meira vinstra megin. Hafi læknirinn ekki talið ástæðu til að taka röntgenmyndir af þessu svæði, þar sem það myndi „ekki sýna fram á nein áverkamerki“, en stefnandi hafi fengið bólgueyðandi lyf og verið ráðlagt að koma aftur eftir tvo til þrjá mánuði ef hún yrði ekki orðin góð. Kemur fram í vottorðinu að stefnandi hafi verið með verki við brjósthrygg miðjan og vinstra megin, yfir endum rifjanna eða utan við hryggsúlu, sem geti vel samrýmst höggáverka örfáum mánuðum áður. Sé talið að um mar eða e.t.v. rifbrot hafi verið að ræða, sem sé þá gróið við skoðun læknisins. Telji læknirinn ólíklegt að einkenni séu enn til staðar við útgáfu vottorðsins, en geti ekki staðfest það, þar sem stefnandi hafi ekki leitað aftur til læknisins.

Annað vottorð E er dagsett 29. janúar 2013, en þar kemur fram að 3. apríl 2012 hafi stefnandi aftur komið í skoðun hjá lækninum. Hún hafi kvartað yfir höfuðverk fram í enni og verk í vinstri kjálkalið og að henni fyndist hún ekki geta opnað munn eins og hún gat áður en hún varð fyrir umræddu andlitsbeinbroti. Við skoðun þennan dag sé um að ræða eðlilegar hreyfingar í kjálkaliðum og ekki að sjá skekkju þegar hún opni munn, en ákveðin eymsli við þreifingu beint yfir vinstri kjálkalið. Skoðun á hálshrygg sé eymslalaus og eðlilegir hreyfiferlar, en vöðvabólgur og verkir í vöðvum í herðum og hálsi. Hafi stefnandi sagst ekki hafa tekið verkjalyf undanfarið og getað starfað og sinnt fullri vinnu eða allt að því. Hún sé í meðferð sálfræðings vegna áfallastreituröskunar en kveði það vandamál vera minnkandi.

Í niðurlagi vottorðsins er staðfest að enn séu til staðar höfuðverkjareinkenni og verkir í kjálkalið, sérstaklega vinstra megin. Telji læknirinn ljóst að þau einkenni sem til staðar séu geti samrýmst áverka þeim er stefnandi lýsi og að þau séu varanleg, þar sem svo langt sé um liðið frá áverkanum.

Í vottorði F sálfræðings, dags. 15. mars 2012, kemur fram að stefnandi hafi komið í fyrsta viðtal til sálfræðingsins 1. febrúar 2012 vegna mikillar vanlíðunar og greint frá líkamsárás sem hún hafi orðið fyrir tveimur árum áður. Lögð hafi verið sálfræðileg próf fyrir stefnanda til að meta líðan hennar og hafi komið í ljós mikil einkenni bæði þunglyndis og áfallastreituröskunar. Er þessum prófunum og niðurstöðu þeirra nánar lýst í vottorðinu. Fram kemur að stefnandi muni þurfa minnst 8 til 12 viðtala meðferð hjá fagaðila, samkvæmt klínískum leiðbeiningum.

Í matsgerð G bæklunarlæknis, dags. 2. apríl 2013, kemur fram að Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og lögmaður stefnanda hafi sameiginlega óskað eftir því, 15. maí 2012, að læknirinn legði mat á afleiðingar líkamsárásar sem stefnandi varð fyrir 8. nóvember 2009, þ.e. tímabil tímabundins atvinnutjóns og varanlega læknisfræðilega örorku (miska). Þann 30. nóvember sama ár hafi lögmaður stefnanda óskað eftir því einhliða að einnig yrði metin varanleg örorka og þjáningabætur, þ.e. skaðabótamat. Í matsgerðinni, sem telur 9 blaðsíður, í kafla um samantekt og álit kemur fram að stefnandi sé fertug kona, sem áður hafi verið hraust. Við alvarlega líkamsárás 8. nóvember 2009 hafi hún hlotið a.m.k. tvö hnefahögg á vinstri kinn, auk þess sem hún hafi „væntanlega skollið með bak í tröppur þar sem hún var sitjandi þegar árásin átti sér stað“.

Í niðurlagi samantektarinnar kemur fram að telja verði að stefnandi hafi verið að fullu óvinnufær í 6 vikur eftir árásina og teljist þjáningatími sá sami, þó án rúmlegu. Stöðugleikapunktur hvað snerti líkamlegu einkennin teljist vera þremur mánuðum eftir líkamsárásina, en varðandi andlegu vanlíðanina teljist hann vera 6 mánuðum eftir að meðferð hjá sálfræðingi hófst, eða þann 1. ágúst 2012. Sé miski stefnanda talinn „í heildina hæfilega metinn 20 stig“ og kemur fram að 5 stig séu „fyrir kjálkalið og höfuðverk“, önnur 5 „fyrir brjóstbakseymsli“ og 10 „vegna áfallastreituröskunar“. Einkenni stefnanda séu bæði líkamleg og andleg og séu eins til þess fallin að skerða álags- og úthaldsgetu hennar með tilliti til framtíðarstarfa. Varanleg örorka stefnanda sé talin vera 12%.

Voru upphaflegar dómkröfur stefnanda byggðar á niðurstöðu þessarar matsgerðar.

II

Undir rekstri málsins, eftir að stefndi hafði lagt fram greinargerð sína, leitaði stefnandi álits örorkunefndar á varanlegum og tímabundnum afleiðingum líkamsárásarinnar, með vísan til 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í álitsgerð örorkunefndar, dags. 23. apríl 2014, í máli nr. 83/2013, kemur fram að stefnandi hafi komið til viðtals og skoðunar lækna nefndarinnar 6. mars 2014. Til matsfundar hafi að auki mætt lögmaður hennar og lögmaður stefnda. Í álitsgerðinni, sem telur 6 blaðsíður, eru rakin félagsleg atriði, sem og atriði varðandi fyrra heilsufar stefnanda og tjónsatburðinn 8. nóvember 2009. Þá eru þar rakin atriði varðandi skoðun læknanna og þau gögn sem nefndinni bárust. Kemur þar m.a. fram að lagt hafi verið fyrir tjónþola „persónuleikamat (PAI)“ og að H sálfræðingur hafi annast úrlestur prófsins. Eru helstu niðurstöður þess raktar í álitsgerðinni og kemur þar m.a. fram að gott samræmi hafi verið í svörum stefnanda og engin tilhneiging til að gefa af sér of jákvæða eða neikvæða mynd. Hafi niðurstöður því verið taldar réttmætar. Enginn af klínískum kvörðum persónuleikaprófsins hafi reynst yfir mörkum, en þó hækkun á sumum kvörðum, s.s. depurðar og kvíða. Undirkvarði fyrir áfallastreitu hafi verið „við klínísk mörk“.

Í niðurstöðukafla álitsgerðar örorkunefndar kemur fram að auk einkenna frá kinnbeinsbroti, sem stefnandi hlaut við líkamsárásina 8. nóvember 2009, hafi hún farið að finna fyrir stoðkerfiseinkennum, einkum verkjum í hálsi, herðum, höfði og brjóstbaki. Auk líkamlegra einkenna hafi hún búið við sálrænar truflanir eftir árásina, einkum endurupplifanir og martraðir. Hafi hún síðar leitað sálfræðiaðstoðar vegna þessara einkenna og verið greind með bæði þunglyndi og einkenni áfallastreituröskunar. Síðan segir í niðurstöðu örorkunefndar:

„Dró verulega úr þessum einkennum eftir meðferðina, en tjónþoli er þó ekki laus við þau, sérstaklega endurupplifanir [...]. Samkvæmt niðurstöðu persónuleikaprófs sem tjónþoli tók á vegum örorkunefndar sýnir hún tiltölulega væg einkenni depurðar, kvíða, sem og áfallastreituröskunar.

Skoðun leiðir m.a. í ljós væga hreyfiskerðingu í hálshrygg og eymsli í háls- og herðavöðvum.

Örorkunefnd telur að eftir 1. ágúst 2012 (þá er sálfræðimeðferð lauk) hafi tjónþoli ekki getað vænst frekari bata af afleiðingum tjónsatburðar, sem varð þann 8. nóvember 2009, en þá var orðinn. Að öllum gögnum virtum telur nefndin varanlegan miska tjónþola vegna afleiðinga tjónsatburðar [...] hæfilega metinn 15% - fimmtán af hundraði.

Tjónþoli var [...]ára á slysdegi. Tjónþoli starfaði þá við eigið fyrirtæki [...] auk þess sem hún vann m.a. að [...]. Tjónþoli vinnur enn við eigið fyrirtæki. Áður hafði tjónþoli unnið við [...]. Tjónþoli hefur lokið meistaranámi í [...]. Örorkunefnd telur að tjónþoli geti áfram sinnt fyrri störfum en þó megi gera ráð fyrir að afleiðingar slyssins geti dregið eitthvað úr möguleikum tjónþola til tekjuöflunar. Örorkunefnd telur að afleiðingar slyssins hafi þannig orðið til skerðingar á tekjumöguleikum tjónþola og er varanleg örorka hennar vegna þess 5% - fimm af hundraði.“

Samandregið álit nefndarinnar í niðurlagi álitsgerðarinnar er svohljóðandi:

„Stöðugleikapunktur tjónþola, A, kt. [...], vegna afleiðinga líkamsmeiðingar þann 8. nóvember 2009, telst vera 1. ágúst 2012.

Tjónþoli telst hafa verið veik vegna afleiðinga slyssins án rúmlegu frá 8. nóvember 2009 í sex vikur.

Tímabundið atvinnutjón tjónþola vegna afleiðinga slyssins er 100% frá 8. nóvember 2009 í 6 vikur.

Varanlegur miski tjónþola vegna afleiðinga slyssins er 15% - fimmtán af hundraði.

Varanleg örorka tjónþola vegna afleiðinga slyssins er 5% - fimm af hundraði.“

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu sem vitni tveir þeirra nefndarmanna örorkunefndar sem stóðu að framangreindri álitsgerð, læknarnir I og J. Þá gaf stefnandi aðilaskýrslu. Verður vikið að framburði þeirra fyrir dómi eftir því sem þörf er á í niðurstöðukafla þessa dóms.

III

Stefnandi kveðst byggja dómkröfu sína á því að stefndi hafi valdið henni tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti er hann réðst á hana aðfaranótt sunnudagsins 8. nóvember 2009. Enda þótt stefndi hafi hvorki játað brot sitt fyrir lögreglu eða fyrir dómi hafi Héraðsdómur [...] talið það fullsannað, í sakamáli á hendur stefnda, að stefndi hafi veitt stefnanda þá áverka sem að framan greinir og hafi það m.a. verið stutt af framburði vitna.

Sérstök athygli sé vakin á því að ríkari sönnunarkröfur séu gerðar til sakfellis í sakamálum en einkamálum. Ætti því ekki að leika nokkur vafi á hinni bótaskyldu háttsemi stefnda. Hvað sem því líði þá liggi fyrir að stefndi hafi ekki áfrýjað sakfellingardómi Héraðsdóms [...] og þar að auki greitt stefnanda miskabætur. Verði það vart túlkað á annan veg en að stefndi gangist við hinni ólögmætu og saknæmu háttsemi.

Í breyttri og endanlegri kröfugerð, sem lögð var fram 6. maí 2014, eftir að álit örorkunefndar lá fyrir, eru dómkröfur stefnanda sundurliðaðar með svofelldum hætti:

1. Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl.:

42 x (700 x (8143/3282)) kr. 72.945,-

2. Miskabætur skv. 4. gr. skbl.:

4.000.000 x (8143/3282) x 15% kr. 1.488.665,-

3. Örorkubætur skv. 5. - 7. gr. skbl.:

2006: (4.560.000 x 1,07) x (433,7/292,7) = 7.229.617

2007: (5.930.928 x 1,08) x (433,7/319,1) = 8.705.807

2008: (9.060.000 x 1,08) x (433,7/345,0) = 12.300.486

28.235.910

(28.235.910/3) x 10,624 x 5% kr. 4.999.638,-

Samtals:  kr. 6.561.248,-

Í stefnu kemur fram að við útreikning krafna um þjáninga- og miskabætur, sbr. 3. og 4. gr. skaðabótalaga [sem eru óbreyttar utan þess að miskastig hefur verið lækkað úr 20 stigum í 15 stig í hinni endanlegu kröfugerð, innsk. dómara], séu grunnfjárhæðir uppreiknaðar í samræmi við lánskjaravísitölu í september 2013, þ.e. 8143, sbr. 15. gr. skaðabótalaga.

Í breyttri og endanlegri dómkröfu stefnanda, sem lögð var fram á dómþingi 6. maí 2014, kemur fram að endanlegar dómkröfur séu reistar á álitsgerð örorkunefndar frá 23. apríl 2014 í máli nr. 83/2013. Útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku taki mið af 5.–7. gr. skaðabótalaga. Stuðst sé við tekjur stefnanda á árunum 2006 til 2008, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Tekjurnar séu uppreiknaðar í samræmi við launavísitölu á stöðugleikatímapunkti þann 1. ágúst 2012 (433,7) að viðbættu lífeyrisframlagi atvinnurekanda (7% árið 2006 og 8% árin 2007 og 2008). Á stöðugleikatímapunkti hafi stefnandi verið [...] ára og [...] daga gömul og stuðull hennar því 10,624.

Bætur vegna þjáninga og varanlegs miska beri 4,5% vexti frá slysdegi samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, þ.e. 1. ágúst 2012, samkvæmt sömu grein. Dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sé svo krafist af allri fjárhæðinni frá 8. júní 2013, þ.e. mánuði eftir að stefnda hafi fyrst borist krafa stefnanda, til greiðsludags.

Í stefnu kemur fram að stefnandi hafi sótt um bætur úr hendi bótasjóðs er starfi á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Hámarksbætur skv. b-lið 2. mgr. 7. gr. laganna nemi 5 milljónum króna og því sé ljóst að stefnandi muni aldrei fá tjón sitt fullbætt úr hendi sjóðsins. Hyggist stefnandi lækka dómkröfur sínar í máli þessu sem nemi greiddum bótum, komi til þess að sjóðurinn greiði stefnanda bætur á meðan á rekstri málsins standi. Við aðalmeðferð málsins upplýsti lögmaður stefnanda að bótanefnd hafi frestað ákvörðun um afgreiðslu umsóknar stefnanda þar til dómur liggi fyrir.

Um lagarök kveðst stefnandi vísa til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar, meðal annars sakarreglunnar. Um vaxtakröfu sé sérstaklega vísað til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttarvaxtakröfu til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um kröfu um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra laga. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Við munnlegan málflutning við aðalmeðferð málsins var af hálfu stefnanda mótmælt sem of seint fram komnum öllum málsástæðum stefnda sem lúta að matsgerð örorkunefndar og komu fram í fyrri ræðu lögmanns stefnda. Var þar um vísað til 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Var málsástæðum þessum auk þess mótmælt efnislega. Þar á meðal var því hafnað að álitsgerðin sé haldin form- eða efnisannmörkum og bent á að álitsgerðinni hafi ekki verið hnekkt. Þá var mótmælt málsástæðum sem fram koma í greinargerð stefnda um að beita skuli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga í stað 1. mgr. sömu lagagreinar varðandi árslaunaviðmið og bent á að vanreifað sé í greinargerð stefnda hvert viðmið árslauna skuli þá vera. Mótmælt var sem of seint fram kominni þeirri málsástæðu, sem fram kom í fyrri ræðu lögmanns stefnda, að leggja beri lágmarksviðmið árslauna í 3. mgr. sömu lagagreinar til grundvallar. Loks var því mótmælt að dæmdar miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga geti komið til frádráttar bótakröfu stefnanda, enda séu frádráttarliðir tæmandi taldir í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

IV

Í greinargerð stefnda kemur fram að aðalkrafa um sýknu og varakrafa um verulega lækkun stefnukröfu séu reistar á því að stefnandi hafi ekki fært sönnur á tjón sitt og að ósannað sé orsakasamband milli meints tjóns og háttsemi stefnda. Þá sé ósannað að meint tjón sé sennileg afleiðing af háttsemi stefnda. Þá sé á því byggt að heilsufar stefnanda sé ekki orðið stöðugt og því ekki tímabært að leggja mat á varanlegar afleiðingar þess.

Skriflegri álitsgerð G bæklunarlæknis, sem krafa stefnanda byggist á, sé mótmælt í heild og því hafnað að hún hafi nokkurt sönnunargildi sem matsgerð. Álitsgerðin sé haldin bæði form- og efnisannmörkum, sem ekki verði úr bætt eins og sakir standa og hennar hafi verið aflað einhliða af stefnanda, án þess að stefnda gæfist kostur á að koma að málinu.

Í greinargerð stefnda eru í ítarlegu máli raktar athugasemdir stefnda við matsgerð framangreinds bæklunarlæknis og málsástæður þar að lútandi. Verða hér einungis raktar helstu málsástæður úr greinargerð stefnda, að því marki sem þær verða enn taldar eiga við í málinu, að teknu tilliti til þess að endanlegar dómkröfur stefnanda eru byggðar á álitsgerð örorkunefndar og þess sem fram kom við munnlegan málflutning af hálfu stefnda.

Í greinargerð stefnda kemur fram að byggt sé á því að álitsgerð bæklunarlæknisins sé haldin efnisannmörkum og sé því hafnað að hún hafi sönnunargildi í málinu. Í því sambandi er bent á að varanlegur miski stefnanda sé metinn 20 stig; þannig að 5 stig séu vegna eymsla yfir kjálkalið og höfuðverks, 5 stig séu vegna brjóstbakseymsla og 10 stig séu vegna áfallastreituröskunar. Stefndi telji að algerlega sé ósannað að þessar afleiðingar eða einkennin séu varanleg eða að orsakasamhengi sé milli meints tjóns stefnanda og tjónsatburðar þann 8. nóvember 2009. Á röksemdafærslu og umfjöllun um varanlegan miska skorti í álitsgerðinni. Þá skorti á rökstuðning fyrir því að heilsufar stefnanda sé orðið stöðugt og sé ósannað að ekki sé að vænta frekari bata.

Stefnandi hafi sem vitni í sakamálinu lýst ítarlega afleiðingum líkamsárásarinnar. Hvergi sé þar minnst á að stefnandi hafi hlotið bakskaða eða sé haldin bakverkjum og stefnandi geti þess sjálf í engu í framburði sínum fyrir dómi, þótt við aðalmeðferð málsins hafi verið liðnir 10 mánuðir frá atvikinu. Í matsgerð bæklunarlæknisins komi fram að stefnandi hafi lent í umferðarslysi þegar hún var ung og hlotið við það brjóstbakseymsli. Af þessu sjáist að ósannað sé að meintan bakskaða sé að rekja til háttsemi stefnda. Niðurstaða álitsgerðar um að stefnandi beri 5% varanlegan miska vegna brjóstbakstognunar sé fráleit, þar sem hvorki framburður stefnanda fyrir dómi né önnur gögn staðfesti það eða geri líklegt að skammvinn eymsli í brjóstbaki stafi frá atvikinu þann 8. nóvember 2009 og beri þegar af þeirri ástæðu að hafna þeirri niðurstöðu. Í vottorði E bæklunarlæknis frá [29. janúar 2013, um komu stefnanda til læknisins] 3. apríl 2012 sé ekki minnst á brjóstbaksverki, þannig að miðað við efni þess vottorðs hafi dugað bólgueyðandi lyf, sem stefnandi fékk í ársbyrjun 2010 til þess að leysa þann vanda. Í samantekt í álitsgerð bæklunarlæknisins komi aftur á móti fram að stefnandi hafi enn eymsli neðst í brjóstbaki.

Varhugavert sé að byggja mat á varanlegum miska á frásögn tjónþola um huglægt atriði sem nánast útilokað sé að sannreyna. Í vottorði E bæklunarlæknis vegna komu stefnanda til hans þann 12. janúar 2010 og í framburði stefnanda fyrir dómi í september 2010 komi ekkert fram um verki í kjálka. Við heimsókn til sama læknis 3. apríl 2012 hafi komið fram að kjálki og hreyfingar í kjálkalið séu eðlilegar og engin skekkja hafi komið fram í kjálka. Því sé órökstutt hvað orsaki meintan varanlegan höfuðverk og varanleg eymsli í eða yfir kjálkalið. Gögn málsins að öðru leyti renni ekki stoðum undir orsakatengsl milli háttsemi stefnda og varanlegs höfuðverkjar stefnanda. Það sé alþekkt að einstaklingar fái höfuðverk reglulega eða endrum og sinnum. Verði að gera ríkar kröfur um sönnun ef einstaklingur hyggst rekja höfuðverk eða eymsl til ákveðins atviks til heimtu skaðabóta.

Við komu stefnanda til E þann 12. janúar 2010 hafi stefnandi minnst á höfuðverk, en efni vottorðsins og úrræði læknisins snúist fyrst og fremst um meintan bakverk stefnanda, sem hvergi hafi áður komið fram að stefnandi þjáðist af eða ætti sér rót í atvikinu þann 8. nóvember 2009. Í vottorði læknisins sé ekkert minnst á eymsli í kjálkalið eða að stefnandi sé óvinnufær. Ákvörðun læknisins til úrbóta fyrir sjúklinginn hafi verið að skrifa út bólgueyðandi lyf vegna bakeymsla og ráðleggja stefnanda að koma aftur eftir 2-3 mánuði ef hún yrði þá ekki orðin góð, annars teldist hún útskrifuð. Stefnandi hafi næst komið aftur til sama læknis þann 3. apríl 2012, þ.e. rúmum tveimur árum síðar, og þá fengið læknisvottorð varðandi eymsli í kjálkalið og höfuðverk fram í enni. Það sem læknirinn finni við skoðun þann 3. apríl 2012 séu „… eðlilegar hreyfingar í kjálkaliðnum, það er ekki að sjá skekkju þegar hún opnar munn. Það eru ákveðin eymsli við þreifingu beint yfir vinstri kjálkalið …“. Í áliti sínu hafi læknirinn byggt á því að eymsli í kjálkalið og höfuðverk megi rekja til atviksins þann 8. nóvember 2009. Í vottorði D læknis þann 30. nóvember 2009 segi: „Við endurkomuna á sjúklingur ennþá erfitt með að opna munninn almennilega en það mun að öllum líkindum ganga einnig til baka.“

Ekkert í gögnum málsins styðji það að stefnandi hafi verið kvalin af kjálkaverk eða höfuðverk frá árinu 2010 og megi um það vísa til vottorðs C heilsugæslulæknis frá 7. febrúar 2013, þar sem greini að heilsufar stefnanda frá 8. nóvember 2009 til þess dags hafi verið ágætt. Ekki sé að sjá í gögnum málsins að stefnandi hafi leitað læknis vegna höfuð- eða kjálkaverkja frá janúar 2010 til apríl 2012 og verði því ekkert fullyrt um tengsl atviksins þann 8. nóvember 2009 við upplýsingar stefnanda um höfuð- eða kjálkaverk rúmum tveimur árum síðar. Niðurstaða læknisins, um að stefnandi beri 5% varanlegan miska vegna eymsla í kjálkalið og höfuðverkja, sé ekki studd gögnum er sýni með óyggjandi hætti fram á orsakatengsl þeirra meina við atvikið þann 8. nóvember 2009. Bent sé á að stefnandi hafi borið fyrir dómi í sakamálinu þann [...] að hún fengi enn höfuðverk af og til „en væri að öðru leyti búin að ná sér líkamlega.“ Ekki verði með óyggjandi hætti talið að höfuð- eða kjálkaverk, sem stefnandi segist í janúar 2012 fá af og til, megi með óyggjandi hætti rekja til afleiðinga atviksins frá 8. nóvember 2009.

Það sé og ósannað að háttsemi stefnda hafi orsakað varanlega skerðingu á andlegri líðan stefnanda. Einnig sé ósannað að andlegt ástand hennar sé orðið stöðugt. Hafnað sé þeirri niðurstöðu matsmanns [G bæklunarlæknis, innsk. dómara] sem rangri og órökstuddri að rekja megi andlega vanlíðan stefnanda til áfallastreituröskunar vegna atviksins frá 8. nóvember 2009, sem nemi verulegum miska að 10 stigum. Matsmaður, sem sé bæklunarlæknir og ekki sérfróður á sviði áfallastreituröskunar, virðist byggja niðurstöðu sína um áfallastreituröskun á eigin greiningu á stefnanda á matsfundi og á upplýsingabréfi F, sálfræðings hjá Kvíðameðferðarstöðinni. Sálfræðingurinn virðist byggja niðurstöðu sína á því að það sem hún greinir sem áfallastreituröskun stefnanda stafi að öllu leyti frá atvikinu þann 8. nóvember 2009. Ekkert tillit hafi verið tekið til þess að stefnanda hafi verið sagt upp starfi sínu á miðju ári 2009 og fjárhagur stefnanda þá „hrunið“, en hún hafi eftir það verið atvinnulaus og þegið atvinnuleysisbætur. Hafi verið ríkt tilefni til að fjalla um það í álitsgerð m.t.t. orsaka andlegs áfalls, en atvinnu- og tekjumissir sé stór þáttur í orsökum áfallastreitu. Í gildandi töflu sem örorkunefnd semji um miskastig, skv. 3. mgr. 10. gr. skaðabótalaga, sé andleg vanlíðan eða áfallastreituröskun ekki metin til stiga. Því hafi verið ríkt tilefni til að rökstyðja hvernig þessi þáttur hafi verið metinn til miskastiga.

Matsmaður segi svo í lok umfjöllunar sinnar um áfallastreituröskun: „Andleg vanlíðan hefur þó minnkað mikið við viðeigandi meðferð og [tjónþoli] notast ekki við nein þunglyndis- eða kvíðalyf.“ Þrátt fyrir framangreint, og þá staðreynd að áfallastreituröskun sé í fæstum tilvikum varanleg, telji matsmaður miska stefnanda vera varanlegan.

Stefndi telji ósannað að stefnandi hafi hlotið varanlega örorku. Við mat á varanlegri örorku í álitsgerðinni sé öðrum þræði litið til tímabundinna aðstæðna, svo sem þeirra að stefnandi þurfi þrótt og samskiptahæfni til þess að koma framleiðslufyrirtæki af stað. Það færi ekki sönnur á hvernig afleiðingar eða einkenni valdi skerðingu á aflahæfi stefnanda til frambúðar.

Matsmaður telji að einkenni stefnanda, sem hann telji afleiðingar atviksins frá 8. nóvember 2009, séu bæði líkamleg og andleg og jafnt til þess fallin að skerða álags- og úthaldsgetu stefnanda m.t.t. framtíðarstarfa. Síðan segi: „Varanleg örorka telst því einhver en þó ekki jafn há og miskinn og telur undirritaður matsmaður hana vera 12%.“ Með þessari einu og síðustu setningu matsgerðar hefjist og ljúki umfjöllun og rökstuðningi matsmanns fyrir því mati sínu að stefnandi búi við 12% varanlega örorku eftir atvikið. Svo virðist sem matsmaður leggi öll tilgreind tilvik saman og komist að þeirri niðurstöðu að auk varanlegs miska upp á 20 stig valdi þessi sömu atriði 12% varanlegri örorku. Þessari ályktun matsmanns sé mótmælt sem ófullnægjandi og rangri. Það skorti allar forsendur fyrir niðurstöðunni. Fyrst matsmaður komist að þeirri niðurstöðu að um varanlega örorku sé að ræða, hefði í matsgerð borið að skýra ítarlegri forsendur fyrir þeirri niðurstöðu.

Mótmælt sé kröfu um greiðslu þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga. Með dómi Héraðsdóms [...] hafi stefnanda þegar verið dæmdar miskabætur vegna þess. Krefjist stefndi þess í öllum tilvikum að dæmdar miskabætur, með vöxtum til þess dags er bætur voru greiddar, komi til frádráttar.

Þá sé útreikningsgrundvelli bótakröfu, sem miðist við útreikninga samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, mótmælt. Í tilviki stefnanda telji stefndi að miða beri við 2. mgr. 7. gr. laganna, þannig að árslaun þurfi að meta sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Laun stefnanda hafi hækkað um 55% milli áranna 2007 og 2008 og lækkað síðan aftur á árinu 2009 um ca. 46% og hafi að líkindum verið mun lægri síðan. Að nota fullum fetum laun ársins 2008, sem hafi verið mjög há miðað við fyrri laun stefnanda, sýni ekki réttan grunn framtíðartekna, þar sem laun stefnanda hafi stórlækkað u.þ.b. hálfu ári áður en atvikið þann 8. nóvember 2009 átti sér stað.

Um lagarök er í greinargerð stefnda vísað til ákvæða 4.–7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá er þar vísað til IX. kafla nr. 91/1991 laga um meðferð einkamála og til ákvæða l29. og 130. gr. sömu laga varðandi málskostnaðarkröfu. Ennfremur er þar vísað til ákvæða laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt varðandi virðisaukaskatt á málskostnað. Stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og beri því nauðsyn til þess að fá dóm fyrir því að virðisaukaskattur leggist á málskostnað.

Við munnlegan flutning málsins féll lögmaður stefnda frá þeirri málsástæðu að dæmdar miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga skuli dragast frá bótum, komi til þess að þær verði dæmdar. Þá var því hafnað að málsástæður stefnda sem lúta að sönnunargildi álitsgerðar örorkunefndar teljist of seint fram komnar. Ítrekaði lögmaðurinn að ósannað sé orsakasamband milli tjónsatburðar og þeirra afleiðinga sem lagðar séu til grundvallar mati örorkunefndar á varanlegum miska og varanlegri örorku stefnanda. Ekki hafi verið litið til annarra mögulegra orsakavalda. Þá sé niðurstaða álitsgerðar örorkunefndar ekki svo skýr sem skyldi. Andlegum einkennum hafi verið gefið vægi við matið, enda þótt þau hafi ekki náð klínískum viðmiðum og þrátt fyrir að efast megi um orsakir þeirra. Ítrekað var að með vísan til óvenjulegra aðstæðna beri að meta árslaun stefnanda sérstaklega, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, og í þeim efnum sé ekki annað viðmið tækt en þau lágmarksárslaun sem greinir í 3. mgr. sömu lagagreinar, enda hafi tekjur stefnanda verið litlar sem engar eftir tjónsatburð. Mótmælti stefndi því að tilvísun til 3. mgr. 7. gr. sé of seint fram komin.

V

Óumdeilt er að stefnandi kinnbeinsbrotnaði við líkamsárás stefnda 8. nóvember 2009. Er ekki deilt um bótaskyldu stefnda vegna þessa, en deilt er um hvort sannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni af völdum stefnda sem hún krefur hann um bætur fyrir í máli þessu. Eins og að framan er rakið sundurliðast dómkröfur stefnanda svo að krafist er þjáningarbóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, bóta fyrir varanlegan miska samkvæmt 4. gr. sömu laga og bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 5.–7. gr. sömu laga, auk vaxta og dráttarvaxta.

Til grundvallar upphaflegum dómkröfum samkvæmt stefnu málsins lá matsgerð G bæklunarlæknis, dags. 2. apríl 2013, þar sem komist var að þeim niðurstöðum sem lýst er í kafla um málsatvik hér að framan.

Til grundvallar endanlegum dómkröfum stefnanda liggja hins vegar niðurstöður örorkunefndar samkvæmt álitsgerð, dags. 23. apríl 2014, þar sem lagt var mat á sömu atriði og í fyrrgreindri matsgerð bæklunarlæknisins. Komst örorkunefnd að sömu niðurstöðu og matsmaðurinn um tímabil óvinnufærni og veikinda, án rúmlegu, í 6 vikur eftir árásina, sem og um stöðugleikapunkt, sem miðaðist við 1. ágúst 2012. Nefndin taldi hins vegar varanlegan miska stefnanda 15 stig, í stað 20 stiga samkvæmt matsgerð bæklunarlæknisins, og varanlega örorku hennar 5% í stað 12%.

Í andsvörum við fyrri ræðu lögmanns stefnda mótmælti lögmaður stefnanda sem of seint fram komnum öllum málsástæðum stefnda sem lúti að álitsgerð örorkunefndar. Er þar um vísað til 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og bent á að eftir að álitsgerðin var lögð fram 6. maí 2014 hafi málið þrívegis verið tekið fyrir á dómþingi, þ.e. 3., 24. og 30. júní 2014, áður en aðalmeðferð málsins fór fram 26. nóvember sama ár. Stefndi mótmælir því að framangreindar málsástæður séu of seint fram komnar í skilningi nefnds lagaákvæðis.

Álits örorkunefndar var fyrst aflað, að frumkvæði stefnanda, eftir að greinargerð stefnda hafði verið lögð fram í málinu 3. desember 2013. Þær málsástæður stefnda sem stefnandi mótmælir sem of seint fram komnum lúta fyrst og fremst að sönnunargildi álitsgerðar örorkunefndar, sem dómara ber lögum samkvæmt að leggja mat á þegar leyst er úr máli, sbr. 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991. Fela þessar málsástæður að auki að verulegu leyti í sér efnislega endurtekningu á þeim málsástæðum sem settar voru fram í greinargerð, þótt þær hafi lotið að matsgerð fyrrgreinds bæklunarlæknis. Samkvæmt því sem leitt verður af dómaframkvæmd Hæstaréttar búa að baki reglu 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 þau rök að aðila máls verði að gefast tækifæri til að afla gagna í tilefni af mótmælum og málsástæðum gagnaðila. Ekki verður séð, og var raunar ekki sérstaklega á því byggt, að framangreindar málsástæður stefnda hefðu gefið stefnanda tilefni til frekari gagnaöflunar, hefðu þær komið fram fyrr.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður ekki á það fallist að framangreindar málsástæður stefnda séu of seint fram komnar í skilningi 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

Athugasemdir stefnda við álitsgerð örorkunefndar lúta einkum að því að þar sé ekki tekið á orsakasambandi milli tjónsatburðar og þeirra afleiðinga sem lagðar eru til grundvallar mati nefndarinnar á varanlegum miska og varanlegri örorku stefnanda. Þá sé rökstuðningi nefndarinnar áfátt. Gagnrýnt er að við matið hafi verið litið til andlegra einkenna stefnanda, enda þótt þau næðu ekki klínískum viðmiðum. Ekki var við munnlegan málflutning hreyft þeirri málsástæðu, sem tæpt er á í greinargerð, að á skorti rökstuðning fyrir því og ósannað sé að heilsufar stefnanda, þ.m.t. andlegt ástand hennar, sé orðið stöðugt, en þar sem ekki var fallið frá þeirri málsástæðu kemur hún til skoðunar.

Af álitsgerð örorkunefndar verður ráðið að niðurstaða um varanlegan miska byggist bæði á líkamlegum og andlegum einkennum stefnanda. Eru þar í fyrsta lagi nefnd einkenni frá kinnbeinsbrotinu. Kemur fram í kafla álitsgerðarinnar um „skoðun“ að tjónþoli nái að opna munn um tvær fingurbreiddir. Í öðru lagi eru í niðurstöðu álitsgerðarinnar nefnd stoðkerfiseinkenni, einkum verkir í hálsi, herðum, höfði og brjóstbaki, og kemur þar fram að skoðun leiði m.a. í ljós væga hreyfiskerðingu í hálshrygg og eymsli í háls- og herðavöðvum. Loks er í niðurstöðu álitsgerðarinnar vísað til þess að tjónþoli hafi búið við „sálrænar truflanir“ eftir árásina, sem hún hafi leitað sálfræðiaðstoðar við og verið greind með bæði þunglyndi og einkenni áfallastreituröskunar. Þótt verulega hafi dregið úr þessum einkennum eftir meðferðina sé tjónþoli þó ekki laus við þau, sérstaklega endurupplifanir, og sýni, samkvæmt niðurstöðu persónuleikaprófs sem lagt hafi verið fyrir hana á vegum nefndarinnar, „tiltölulega væg einkenni depurðar, kvíða sem og áfallastreituröskunar“.

Tveir þeirra nefndarmanna örorkunefndar sem stóðu að álitsgerðinni, I og J, báðir læknar, staðfestu álitsgerðina fyrir dómi og svöruðu spurningum um efni hennar. Báru þeir báðir um að þessir þrír þættir sem taldir eru í niðurstöðu álitsgerðarinnar, þ.e. einkenni frá kinnbeini og kjálka, stoðkerfiseinkenni og andleg einkenni, hafi vegið um það bil jafnt við mat á varanlegum miska stefnanda, þ.e. 5 stig hver þáttur. Kom fram í framburði I að eðlileg opnun munns sé um þrjár fingurbreiddir og skerðing um eina fingurbreidd teljist veruleg. Staðfestu báðir læknarnir að einkenni frá baki hafi m.a. verið lögð til grundvallar við matið. Í framburði þeirra beggja kom fram að stefnandi hafi, samkvæmt því sem fram hafi komið í gögnum málsins og máli hennar sjálfrar, verið heilbrigð bæði andlega og líkamlega áður en tjónsatburður varð. Þau einkenni sem stefnandi hafi sýnt eftir tjónsatburð, bæði andleg og líkamleg, þ. á m. stoðkerfiseinkenni, séu einkenni sem viðbúið sé að komi fram eftir svo þungt eða þung högg sem þurfi til að valda kinnbeinsbroti eins og því sem stefnandi hafi hlotið. Hafi „fókus“ stefnanda eðlilega verið mestur á kinnbeinsbrotið og einkenni frá kjálka í fyrstu, enda hafi hún þurft að gangast undir tvær aðgerðir vegna brotsins, en stoðkerfiseinkenni, þ. á m. frá baki, hafi þó fljótlega komið fram, svo sem sjá megi af vottorði E bæklunarlæknis um heimsókn stefnanda til læknisins 12. janúar 2010. Aðspurður af lögmanni stefnda hvort eðlilegt hafi verið að telja til varanlegs miska andleg einkenni, sem ekki næðu klínískum kvörðum, ítrekaði J að einkennin hafi enn verið til staðar við skoðun örorkunefndar, þótt þau næðu ekki klínískum viðmiðum, og benti á að nefndin hafi ekki talið þau vega jafn þungt og bæklunarlæknir hafi talið í fyrri matsgerð. Staðfestu læknarnir að hafa lagt til grundvallar álitinu að öll einkenni stefnanda sem þar er byggt á sé að rekja til tjónsatburðarins 8. nóvember 2009.

Hvað varanlega örorku snertir vísuðu læknarnir fyrir dómi að mestu til rökstuðnings í álitsgerð nefndarinnar. Af henni má ráða að sömu einkenni, andleg og líkamleg, sem lágu til grundvallar mati á varanlegum miska, hafi verið talin hafa áhrif á möguleika stefnanda til tekjuöflunar, þ.e. vinnuþrek hennar.

Ekki voru læknarnir sérstaklega inntir um niðurstöðu álitsgerðarinnar um stöðugleikapunkt og tímabil veikinda, án rúmlegu, í sex vikur frá tjónsatburði.

Að áliti dómsins er ekkert fram komið sem dregið getur úr sönnunargildi álitsgerðar örorkunefndar í máli þessu. Er ekki annað fram komið en að örorkunefnd hafi stuðst við viðhlítandi gögn og upplýsingar, þar á meðal um gigtarsjúkdóm sem stefnandi var greind með á árinu 2010 og bílslys sem hún varð fyrir 17 ára gömul. Þá hefur því ekki verið borið við að málsmeðferð nefndarinnar hafi verið haldin annmörkum, öðrum en að rökstuðningi niðurstöðu álitsgerðarinnar sé nokkuð áfátt. Þótt að einhverju marki megi taka undir þá gagnrýni stefnda skýrðust þau atriði við framburð framangreindra tveggja nefndarmanna örorkunefndar fyrir dómi, þar á meðal um álit þeirra á orsakasamhengi milli tjónsatburðar og þeirra einkenna sem lögð voru til grundvallar við mat á tjóni stefnanda. Tekur dómurinn undir þau sjónarmið læknanna sem þar komu fram. Stefnda stóðu til boða úrræði samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þ.e. að beiðast dómkvaðningar matsmanna, sætti hann sig ekki við niðurstöður örorkunefndar. Það gerði stefndi ekki og hefur álitsgerð örorkunefndar ekki verið hnekkt. Verða niðurstöður örorkunefndar því lagðar til grundvallar í máli þessu um öll þau atriði sem þar greinir og máli skipta varðandi dómkröfur stefnanda, þ.e. um stöðugleikapunkt, fjölda daga í veikindum án rúmlegu, varanlegan miska og varanlega örorku.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu kemur til skoðunar sú málsástæða stefnda að miða beri við annað árslaunaviðmið en gert er í útreikningum að baki dómkröfum stefnanda. Miðar stefnandi við meðaltekjur þriggja síðustu tekjuára fyrir tjónsatburð, að viðbættu lífeyrisframlagi atvinnurekanda, uppreiknað í samræmi við launavísitölu, allt í samræmi við þá meginreglu sem fram kemur í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi byggir aftur á móti á því að vegna óvenjulegra aðstæðna beri að líta til 2. mgr. sömu lagagreinar. Í greinargerð stefnda kemur þó hvergi fram hvaða viðmið stefndi telji réttara. Við munnlegan málflutning var af hálfu stefnda vísað til lágmarksviðmiða 3. mgr. sömu lagagreinar, en þeirri málsástæðu mótmælti lögmaður stefnanda sem of seint fram kominni, eins og fyrr var rakið.

Þær aðstæður sem stefndi vísar til í greinargerð sem „óvenjulegra“ eru þær að launatekjur stefnanda hafi hækkað verulega á árunum 2007 og 2008, en síðan lækkað verulega er stefnanda var sagt upp starfi sínu á árinu 2009. Í áskorun um framlagningu gagna, sem lögmaður stefnda lagði fram á dómþingi 3. júní 2014, er þessi málsástæða nánar reifuð. Er þar m.a. vísað til þess að laun menntaðra einstaklinga, sem nýttu sérmenntun sína í þágu starfs síns á árunum 2006 til 2008, hafi almennt verið mun hærri en þau höfðu verið árin á undan, en farið lækkandi eftir „hrunið“ haustið 2008. Þá er til þess vísað að stefnandi hafi kosið að sækja ekki aftur inn á almennan vinnumarkað eftir uppsögnina og freista þess að halda launum háskólamenntaðs starfsmanns, heldur stofna eigið fyrirtæki. Voru að áskorun stefnda lögð fram gögn frá ríkisskattstjóra um tekjur stefnanda á árunum 2009 til 2013, sem sýna að tekjur hennar fóru lækkandi á árunum 2009 til 2010 og voru litlar sem engar á árunum 2011 til 2013.

Ekki verður á þá röksemd stefnda fallist að það að laun kunni að hafa almennt hækkað verulega á árunum fyrir „hrun“, og lækkað eftir það, teljist óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þótt þær breytingar hafi orðið á högum stefnanda að hún ákvað að láta reyna á rekstur eigin fyrirtækis, í kjölfar uppsagnar, skömmu fyrir tjónsatburð, og naut eftir það mun lægri og jafnvel engra tekna um skeið, verður ekki á það fallist að þær aðstæður sýni fram á að tekjur hennar hafi verið óvenjulegar á því þriggja ára tímabili sem tekjur hennar miðast við samkvæmt dómkröfu. Stefnandi er háskólamenntuð kona á besta aldri og bendir ekkert til annars en að hún geti aftur nýtt menntun sína til sambærilegra starfa og áður, kjósi hún svo. Verður því ekki á það fallist með stefnda að víkja beri frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga varðandi viðmið árslauna.

Með því að hafnað er framangreindri málsástæðu stefnda gerist ekki þörf á að taka afstöðu til þess hvort tilvísun stefnda til 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem fram kom við munnlegan málflutning, teljist of seint fram komin málsástæða í skilningi 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

Að öðru leyti en að framan greinir hefur forsendum útreikninga á einstökum liðum dómkröfu stefnanda, sem styðjast við 3.–7. gr. skaðabótalaga, ekki verið mótmælt og staðfesti lögmaður stefnda við munnlegan málflutning að ekki sé um að ræða tölulegan ágreining í málinu að öðru leyti en því sem varðar árslaunaviðmið, sbr. umfjöllun hér að framan. Vaxta- og dráttarvaxtakröfum stefnanda, þar á meðal upphafstíma dráttarvaxta, hefur ekki verið mótmælt sérstaklega og styðjast þær kröfur við ákvæði 16. gr. skaðabótalaga og ákvæði III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Samkvæmt framanrituðu hefur öllum málsástæðum stefnda verið hafnað og verður því fallist á dómkröfu stefnanda, eins og hún er fram sett og nánar greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.600.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts og útlagðs kostnaðar stefnanda, þar á meðal vegna öflunar álitsgerðar örorkunefndar.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara sem dómsformanni, ásamt meðdómsmönnunum S-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarskurðlækni, dr.med., og K-kk-þgf T-kk-þgf geð- og embættislækni. Við uppsögu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en dómsuppsaga dróst vegna anna dómsins og hátíðisdaga.

Dómsorð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 6.561.248 krónur, með 4,5% vöxtum af 1.561.610 krónum frá 8. nóvember 2009 til 1. ágúst 2012, en frá þeim degi af 6.561.248 krónum til 8. júní 2013, en frá þeim degi með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.600.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf

K-kk-nf T-kk-nf

S-kk-nf B-kk-nf