E-33/2022

I. Dómkröfur, aðild og málsmeðferð

1. Mál þetta var höfðað 21. febrúar 2022. Stefnandi er Völundarhús ehf., Birkitúni 6, 250 Suðurnesjabæ. Stefnt er E-kk-þgf T-kk-þgf G-kk-þgf og L-x-x M-x-x M-x-x, báðum til heimilis að Bjarkarási 5, 301 Akranesi.

2. Þess er krafist að stefndu verði dæmd, insolidum, til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 14.015.984 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 2.690.000 kr. frá 4.8.2021 til 21.11.2021, frá 22.11.2021 af 12.903.311 kr. til 2.12.2021, frá 3.12.20221 af 13.275.545 kr. til 14.12.2021 og af 14.015.984 kr. frá 15.12.2021 til greiðsludags, að frádregnum innborgunum, 3.000.000 kr. 3.8.2021, 3.000.000 kr. 17.8.2021 og 3.000.000 kr. 31.8.2021, sem dragast skuli frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Þá er krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. sömu laga.

3. Til vara er þess krafist að stefndu verði dæmd, insolidum, til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 3.690.000 kr. vegna missis hagnaðar og annars fjártjóns sem stefnandi varð fyrir vegna vanefnda stefndu á samningi, og til greiðslu ógreiddra reikninga vegna leigu á verkpöllum að fjárhæð 1.325.984, samtals 5.015.984 kr.

4. Til þrautavara er þess krafist að stefndu verði dæmd til þess að greiða stefnanda aðra lægri fjárhæð, insolidum, að mati dómsins.

5. Þá er krafist málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu að mati réttarins.

6. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu.

7. Dómsformaður fékk málinu úthlutað 19. maí 2022. Undir rekstri málsins var aflað matsgerðar og var matsgerð B-kk-ef Á-kk-ef byggingartæknifræðings lögð fram í þinghaldi 18. nóvember 2022. Við upphaf aðalmeðferðar tóku sæti í dómnum R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari og H-kk-nf S-kk-nf byggingartæknifræðingur. Aðalmeðferð hófst föstudaginn 17. febrúar sl. á vettvangsgöngu að húsinu sem var skoðað ásamt byggingarefni við húsið og frágangi á því. Þar voru mættir dómendur ásamt lögmönnum og aðilum málsins. Veður var ljómandi gott og aðstæður til skoðunar ágætar. Aðalmeðferð var svo framhaldið í dómhúsi og málið dómtekið að henni lokinni.

8. Fyrir uppsögu var gætt að ákvæðum 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þar sem ekki náðist að kveða upp dóm fyrir lögmæltan frest, sem helgaðist af annríki dómsformanns.

9. Aðilaskýrslu gáfu Á-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf, forsvarsmaður stefnanda, og E-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf. Þá gáfu skýrslu fyrir dómi F-kk-nf M-kk-nf, byggingarstjóri hússins, og B-kk-nf Á-kk-nf, sem staðfesti matsgerð sína í málinu. Að auki gaf skýrslu símleiðis G-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf byggingartæknifræðingur. Framburðar verður getið í úrskurðinum eins og ástæða þykir til miðað við úrslit málsins.

II. Málsatvik

10. Þann 2. mars 2021 undirrituðu Völundarhús ehf. sem seljandi og stefnda L-x-x M-x-x M-x-x kaupsamning um kaup stefndu á efnispakka, sem innihélt upptalið efni skv. efnislista frá finnska fyrirtækinu Artichouse. Efnispakkinn átti að innihalda efni til þess að byggja bjálkahús af gerðinni Tunturi 214 ásamt viðbyggingu.

11. Stefnda L-x-x M-x-x kveðst hafa í júnímánuði á árinu 2020 séð auglýsingu frá stefnanda á samfélagsmiðlinum Facebookþar sem auglýstar voru ýmsar gerðir húsa og mannvirkja. Í ljósi þess að stefndu höfðu haft hug á því að byggja sér hús saman hafi auglýsingar stefnanda vakið athygli þeirra og sendu þau tölvuskeyti 24. júní árið 2020 á uppgefið netfang. Fyrirsvarsmaður stefnanda, Á-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf, svaraði fyrirspurnum stefndu L-kvk-ef með tölvupósti. Í kjölfar samskipta og umleitana milli stefndu og stefnanda upplýsti stefnda L-x-x stefnanda með tölvuskeyti 2. júlí s. á. að hún hefði sérstakan áhuga á tilteknu húsi sem merkt hafi verið á heimasíðu stefnanda undir „Tunturi 214“ og óskaði eftir því að fá frekari og nákvæmari upplýsingar um hvað væri innifalið og hvað ekki í uppgefnu verði frá stefnanda.

12. Stefnda L-x-x kveðst hafa gengið út frá því að allt sem stefndu þyrftu til að fá fullbúið hús samþykkt til byggingar á Íslandi væri innifalið í pökkunum frá stefnanda, þó að undanskildu því sem komið hafi fram í svari stefnanda við fyrirspurnum stefndu, þ. e. „What is not included is the foundations, roof steel, screws and angle.“ Sérstaklega hafi stefnandi svo tekið fram í síðari svörum sínum, við frekari og nákvæmari fyrirspurnum stefndu, að rafmagnslagnir og pípulagnir væru ekki innifaldar og að stefndu þyrftu að greiða sérstaklega fyrir íslenskar teikningar af húsinu. 13. Áætlaði stefnandi verð á íslenskum teikningum um 1,5 milljónir króna. Jafnframt hafi komið fram í sama erindi frá stefnanda að stefndu yrðu að funda með ákveðnum verkfræðingi stefnanda sem gæti þá annast allar teikningar og hönnun fyrir stefndu en einnig gæti hann lagt til kostnaðaráætlun vegna framkvæmdarinnar allrar. Þá kvað stefnandi byggingartíma hússins vera um 6 til 8 vikur. Um framangreint segir stefnandi í tölvupósti til stefndu m. a. orðrétt: „You will have to buy Icelandic drawings for the house and the price for that can be around 1,5 millions.“ Í framhaldi í sama tölvuskeyti má lesa eftirfarandi: „We will have to have a meeting with our engineer and he can do all the drawings and design for you and also a detail costing plan for hole the building cost.“

14. Stefnandi tilkynnti svo stefndu í framhaldi með tölvupósti 6. júlí 2020 að verkfræðingur stefnanda væri í sumarfríi en kæmi aftur til vinnu í ágústmánuði. Í kjölfar þess tilkynnir stefnda L-kvk-nf stefnanda með tölvupósti að stefndu hafi útvegað sér lóð og væru tilbúin til að hefja „ferlið“ með stefnanda. Þar hafi verið einkum vísað til þess að hefja undirbúning fyrir jarðvegsskipti undir sökkla fyrir fyrirhugaða byggingu á lóð sem stefndu höfðu eignast að Bjarkarási 6 í Hvalfjarðarsveit.

15. Stefndu og stefnandi áttu í tölvuverðum samskiptum á þessum tíma, þ. e. á tímabilinu júlí til ágúst árið 2020. Í framhaldi þess kveða stefndu stefnanda hafa komið þeim í samband við verkfræðinginn G-kk-þf S-kk-þf S-kk-þf, sem starfi undir merkjum Riss ráðgjafar ehf.

16. Með tölvuskeyti stefnda E-kk-ef til fyrrgreinds G-kk-ef S-kk-ef óskar stefndi eftir því að fá nánari upplýsingar um Tunturi 214 og „ferlið“ en í fyrirspurninni segir stefndi E-kk-nf m. a.: „Við viljum endilega fá að vita allt um Tunturi 214. Hvernig er ferlið og hvað tekur það langan tíma? [...]“ G-kk-nf S-kk-nf svarar þessari fyrirspurn stefnda E-kk-ef m. a. með þeim svörum að fyrsta skrefið í ferlinu sé að fá tilboð í húsið frá félagi stefnanda, Völundarhúsum. Yrði tilboð stefnanda samþykkt af stefndu kæmi G-kk-nf S-kk-nf til með að annast hönnun og vinnu við teikningar.

17. Í tölvupóstsamskiptum milli stefnanda og stefndu þann 15. febrúar 2020 áréttar stefnandi það sérstaklega við stefndu að viðsemjandi þeirra um kaup á Tunturi 214 efnispakkanum sé félag stefnanda, Völundarhús ehf., en ekki framleiðandinn Artichouse. Segir stefnandi að tilboðið í efnispakkann og samningsambandið sé á milli stefndu og stefnanda en ekki á milli stefndu og framleiðandans Artichouse. Í sama tölvupósti áréttar stefnandi skuldbindingargildi tölvupóstsamskipta í samningum og staðfestir að framleiðsluteikningar fylgi með í tilboðinu.

18. Samkvæmt kaupsamningi skuldbatt stefnandi sig þannig til að afhenda framleiðsluteikningar frá framleiðanda, ásamt efnislista, sem stefndu bar að fara yfir og staðfesta. Stefndu var gefinn sjö daga frestur frá undirritun kaupsamnings til þess að skila inn athugasemdum, bæði við teikningar og efnislista. Bærust ekki athugasemdir innan framangreinds tímamarks gerði samningur aðila ráð fyrir því að það skyldi túlkað sem svo að engar athugasemdir væru gerðar við framleiðsluteikningarnar eða efnislistann.

19. Í samningi aðila var og ákvæði sem lagði þá skyldu á kaupanda að yfirfara allt efni strax við móttöku og tilkynna skriflega um galla á vörunni innan sjö daga frá móttöku. Ef efni væri ekki í samræmi við efnislista eða fram kæmu gallar sem ekki væru sjáanlegir strax var kaupanda veittur frestur til að tilkynna um slíkt innan 30 daga frá afhendingu.

20. Afhending skyldi, skv. kaupsamningi, fara fram 8– 12 vikum eftir undirritun kaupsamnings og greiðslu innborgunar, en afhending mun hafa farið fram innan þess tíma á geymslusvæði Eimskipa hf.

20. Í kaupsamningi aðila kemur fram að samsetning á bjálkahúsi stefnanda frá Artichouse krefjist sérstakrar þekkingar og kunnáttu. Jafnframt segir orðrétt: „Kaupandi staðfestir að öll samseting og reisning er á hans ábyrgð. Seljandi ber ekki ábyrgð á neinum mistökum sem kaupandi eða annar á hans vegum gerir við samsetningu á húsinu.“

21. Þann 19. ágúst 2021 sendu stefndu fyrirspurn til G-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, verkfræðings hjá Riss ráðgjöf ehf., um hvernig standa bæri að skilum teikninga til byggingarfulltrúa. Í kjölfarið náðust samningar á milli stefndu og G-kk-ef, þess efnis að hann tæki að sér að sjá um allar teikningar er að húsinu snéru. Þessar teikningar voru svo sendar til byggingarfulltrúa en frumrit þeirra var afhent stefndu L-kvk-þgf að hennar ósk, í þeirri von að flýta mætti fyrir ferlinu, eftir því sem staðfest hefur verið af G-kk-þgf hjá Riss ráðgjöf ehf.

22. G-kk-nf var í samskiptum við stefndu 30. apríl 2021 vegna uppfærðs aðaluppdráttar en teikningar voru í viðhengi. Einnig 28. maí 2021 vegna uppfærðra teikninga en gátlisti aðaluppdráttar, skráningartafla, skýringarblað burðarvirkis, undirstöður, snið, vatns- og rafmagnsteikningar voru meðfylgjandi. Aftur voru samskipti 3. júní 2021 vegna byggingarleyfis en teikningar af burðarvirki, undirstöðu, snið, lagnir og afrit af starfsábyrgðartryggingu löggiltra hönnuða voru meðfylgjandi. Þá var G-kk-nf í samskiptum við stefndu og byggingarstjóra þeirra 14. júní 2021 vegna byggingarleyfis, en þar kom fram að allar teikningar væru komnar frá honum. Síðar myndu svo koma sérteikningar fyrir bjálka og burðarvirkið í þeim frá framleiðanda og sem samþykktar yrðu af G-kk-þgf.

23. Byggingarfulltrúinn í Hvalfjarðarsveit gaf út byggingarleyfi 14. júní 2021.

24. Riss ráðgjöf ehf. gaf út reikning vegna vinnu í þágu stefndu 22. júní 2021, reikning númer 425.

25. Þegar byggingarleyfi hafði verið gefið út höfðu stefndu ekki orðið sér úti um verktaka til þess að annast reisingu hússins. Stefndu hafði borist tilboð frá breskum verktaka sem framleiðandi hússins hafði mælt með, en stefndu þótti tilboðið of hátt og „fyrirferðarmikið“, eins og það var orðað af stefndu.

26. Á endanum varð úr að stefnandi tók að sér samkvæmt samningi við stefndu L-kvk-þf að reisa húsið og var undirritaður verksamningur um það 12. júlí 2021. Verksamningurinn fól í sér að stefnandi tæki að sér vinnu við reisingu hússins, sem útlistað var nánar í samningi. Stefndu skyldu leggja til kaffi- og salernisaðstöðu fyrir allt að sex starfsmenn, sem og vinnupalla allan hringinn í kringum húsið. Þá skyldu stefndu útvega krana til þess að hífa bjálka og þaksperrur við reisingu, sem og að tryggja vinnurafmagn og aðgang að rafvirkja og pípulagningarmanni við vinnslu verksins.

27. Stefnandi kveðst hafa átt frumkvæði að því að afla tilboðs í leigu á vinnupöllum frá Pöllum ehf., en með þeim hætti var hægt aðtryggja að stefndu fengju þau sömu góðu kjör og stefnandi kvaðst njóta hjá verkpallaleigunni. Stefnandi sendi stefndu tilboð í verkpallaleigu sem hann kveður stefndu hafa samþykkkt 26. júlí 2021, en tilboðið var í leigu, reisingu, flutning, uppsetningu og niður tekt vinnupallanna.

28. Samkvæmt verksamningi var gert ráð fyrir að verkið tæki sex til átta vikur og skyldi verkið hafið í byrjun ágústmánaðar 2021. Verð fyrir vinnu og akstur samkvæmt tilboði var 12.690.000 kr. og greiðslur þannig að 3.000.000 kr. skyldu greiddar við upphaf verks 3. ágúst, 3.000.000 kr. tveimur vikum seinna, 3.000.000 kr. eftir aðrar tvær vikur, eða 31. ágúst, og að lokum 3.690.000 kr. við verklok sem voru áætluð 10. september 2021.

29. Stefnandi hóf reisingu hússins skv. samningnum á umsömdum tíma. Eftir að verkið hafði verið hafið kom í ljós að teikningar vantaði svo að hægt væri að halda því áfram. Leiddi það til þess að verkið var stöðvað af byggingarstjóra stefndu þann 11. október 2021. Engar framkvæmdir hafa verið á verkstað síðan þá. Aðilar deila mjög um hver beri ábyrgð á því að framkvæmdir stöðvuðust þarna.

30. Stefnandi átti í samskiptum við G-kk-þf hjá Riss ráðgjöf ehf. þann 5. nóvember 2021 og óskaði eftir að fá sendar allar sérteikningar vegna verksins, sem hann fékk, þ. e. alla séruppdrætti frá framleiðanda og verk leiðbeiningar eða „Log Construction Manual / Log Frame“.

31. Líkt og að framan greinir var aflað matsgerðar í málinu af hálfu stefndu og var matsgerð B-kk-ef Á-kk-ef byggingartæknifræðings lögð fram 18. nóvember 2022. Ekki er ástæða til að rekja nákvæmlega efni hennar í ljósi úrslita málsins nema að litlu leyti samhengisins vegna, en stefndu ákváðu að höfða ekki gagnsök líkt og þau höfðu áður áformað en áskilja sér rétt til slíks síðar.

III. Málsástæður stefnanda

32. Stefnandi telur það hafa legið fyrir frá upphafi að stefndu bæru ábyrgð á að standa að reisingu umrædds húss í samráði við annan verktaka en stefnanda. Eftir að stefndu hafi mistekist að ná samningum við aðra verktaka hafi náðst samningar milliaðila um að stefnandi tæki að sér verkið fyrir stefndu. Samningur þess efnis hafi verið gerður 12. júlí 2021.

33. Skuldbindingar stefndu hafi ekki breyst við það, enda viðskiptin með einingarnar algjörlega ótengdar samningi um reisingu hússins. Því hafi stefndi borið ábyrgð á því að útvega allar teikningar vegna hússins svo að stefnanda væri fært að reisa bygginguna.

34. Þannig segir í tölvupósti frá lögmanni stefndu 6. desember 2021, til forsvarsmanns stefnanda, orðrétt: „Telja umbj. okkar að sérstakur samningur hafi verið gerður við Riss ehf. um hönnun/og eða þýðingu á erlendum framleiðsluteikningum þ. m. t. um teikningar og hönnun er snúa að þakvirki og burðarþoli hússins.“

35. Ljóst sé að stefndu hafi staðið að öllum öðrum teikningum, án aðkomu stefnanda, og beri stefnandi ekki ábyrgð á hvort eða hvenær stefndu lögðu þessar teikningar fram, enda það stefnanda óviðkomandi. Samningar stefndu og samskipti þeirra við Riss ehf. séu stefnanda einnig óviðkomandi. Stefnandi hafi enga aðkomu haft að gerð þessara teikninga, hvað þá hvort eða hvenær þeim hafi verið skilað inn til samþykktar af þar til bærum yfirvöldum. Stefndu hafi hafnað tilboði frá Riss ráðgjöf ehf. upp á 800.000 kr. til þess að ljúka við gerð nauðsynlegra teikninga svo að hægt væri að ljúka verkinu, þ. e. reisingu hússins.

36. Stefndu hafi þá skuldbundið sig til þess að leggja til vinnupalla, en tilboð í leigu palla sem og uppsetningu sem barst frá Pöllum ehf. hafi verið tekið eftir að aflað hafi verið samþykkis stefndu.

37. Þar sem fyrirséð hafi verið að verkið myndi tefjast hafi verið talið óráðlegt að láta verkpalla standa við húsið, með tilheyrandi kostnaði og hættu á skemmdum vegna veðurs. Af þeim sökum, sem og þeirri staðreynd að stefndu höfðu ekki greitt reikninga vegna leigu, hafi þeir verið teknir niður af verkpallaleigunni.

38. Eftir að verkið var stöðvað af byggingarstjóra stefndu, vegna þess að teikningar vantaði, sem stefndu hafi borið að útvega, hafi stefndu ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart stefnanda. 39. Greiða skyldi 12.690.000 kr. fyrir verkið með fjórum greiðslum. Þá hafi stefnandi staðið skil á kostnaði vegna umsaminnar leigu á verkpöllum sem og kostnaði við niðurtöku þeirra, en stefndu beri ábyrgð á þeim kostnaði samkvæmt sex tilgreindum reikningum. Höfuðstóll kröfunnar, alls 14.015.984 kr., sundurliðist því þannig:

12.690.000 kr. á gjalddaga þann 04.08.2021 (v. samsetningar).

213.311 kr. á gjalddaga þann 22.11.2021 (v. verkpalla).

372.234 kr. á gjalddaga þann 03.12.2021 (v. verkpalla).

280.500 kr. á gjalddaga þann 15.12.2021 (v. verkpalla).

96.334 kr. á gjalddaga þann 15.12.2021 (v. verkpalla).

178.126 kr. á gjalddaga þann 15.12.2021 (v. verkpalla).

185.479 kr. á gjalddaga þann 15.12.2021 ( v. verkpalla).

Til frádráttar komi innborganir vegna samsetningar:

3.000.000 kr. þann 03.08.2021

3.000.000 kr. þann 17.08.2021

3.000.000 kr. þann 31.08.2021.

40. Eftirstöðvar skuldarinnar hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu þeirra. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá gjalddaga reikninga, sbr. 1. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

41. Varakrafa stefnanda er krafa um skaðabætur vegna verksamnings og greiðslu ógreiddra reikninga vegna verkpallaleigu og byggist á sömu málsatvikum, málsástæðum, sjónarmiðum og lagarökum og aðalkrafa stefnanda, mutandis mutatis.

42. Stefnandi byggir á því að stefndu hafi valdið sér tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi. Eigi stefnandi vegna þessa kröfu til skaðabóta úr höndum stefndu, hvort heldur sem miðað sé við rétt til skaðabóta innan samninga, sbr. lög nr. 42/2000, eða rétt til skaðabóta utan samninga, sbr. almennar meginreglur skaðabótaréttar.

43. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til þess að greiða honum skaðabætur vegna missis hagnaðar og annars fjártjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna þeirrar ákvörðunar stefndu að stuðla ekki að efndum samnings, sem undirritaður var 12. júlí 2021.

44. Stefnandi byggir á því að þær tafir sem orðið hafi á verkinu séu alfarið á ábyrgð stefndu. Stefnandi hafi verið í þeirri góðu og réttmætu trú að stefndu hefðu fullan hug á að efna samningsbundnar skyldur sínar með því að tryggja að samþykktar íslenskar teikningar lægju fyrir svo að ekki yrði töf á verkframkvæmdum.

45. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir verulegu tjóni vegna háttsemi stefndu, enda hafði hann gert ráðstafanir til þess að hafa sex starfsmenn í vinnu á verktímabilinu, sem hafi verið áætlað að tæki sex til átta vikur, sbr. 10. mgr. samningsins. Á meðan verkið hafi verið á bið hafi stefnandi ekki getað tekið að sér önnur verkefni, enda fastur með starfsmenn vegna þessa verks, í þeirri von að stefndu myndu loks uppfylla samningsbundnar skyldur sínar og útvega teikningar, en í því sambandi sé bent á að stefndu hafi hafnað tilboði frá Riss ráðgjöf ehf. til þess að ljúka við gerð nauðsynlegra teikninga svo að hægt væri að ljúka verkinu, þ. e. reisingu hússins.

46. Vanefnd stefndu hafi falist í neitun á því að stuðla að efndum samnings aðila með því að tryggja nauðsynlegar teikningar sem þurfti til svo að stefnandi gæti lokið við verkið. Þessi vanefnd hafi verið bæði saknæm og ólögmæt gagnvart stefnanda.

47. Stefnandi vísar til 1. mgr., sbr. 3. mgr., 23. gr. laga nr. 42/2000 um rétt seljanda þjónustu undir þessum kringumstæðum.

48. Stefnandi byggir á sakarreglunni, og að stefndu hafi valdið sér tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti vegna samningsbrota og að tjónið sé sennileg afleiðing af vanefndum stefndu og raski hagsmunum stefnanda sem séu verndaðir með skaðabótareglum.

49. Af þeim sökum fer stefnandi fram á skaðabætur frá stefndu, sem nema hinum umsamda en ógreidda reikningi vegna reisingar hússins að fjárhæð 3.690.000 kr., sem og greiðslu reikninga vegna verkpalla að fjárhæð 1.325.984 kr.

50. Þrautavarakrafa stefnanda byggist á sömu málsástæðum, sjónarmiðum og lagarökum og aðalkrafa stefnanda, mutandis mutatis. Þá byggist þrautavarakrafan, um aðra lægri fjárhæð að mati dómsins, á því að hann eigi rétt á sanngjarnri þóknun, sem og greiðslu útlagðs kostnaðar, á grundvelli almennra reglna kröfu- og samningaréttar.

I V. Málsástæður og lagarök stefndu 51. Nokkuð úr málavaxtalýsingu stefndu úr greinargerð þeirra til dómsins ratar í samantekt á málsástæðum þeirra þar sem atvik líkt og þau lýsa þeim eru samtvinnuð málsástæðum þeirra og eiga síður heima undir lýsingu atvika að mati dómsins.

52. Stefndu kveðast, eftir ítarleg samskipti og umleitanir við forsvarsmanna stefnanda, sem að nokkru er lýst í málsatvikalýsingu, hafa sannfærst um að stefnandi gæti boðið þeim aðlaðandi heildarlausn með efnispakka fyrir Tunturi 214 hús og sérstakur verkfræðingur stefnanda myndi annast allar nauðsynlegar og tilskildar teikningar svo að húsið samræmdist íslenskum stöðlum, lögum og byggingarreglugerðum.

53. Stefndu töldu þarna að þau þyrftu ekki að leita lengra að lausn í þessum efnum, en stefnandi hafði þá boðað stefndu til fundar með sér og verkfræðingi sínum, G-kk-þgf S-kk-þgf, en á fundinum hefði átt að ræða nánari útfærslur á Tunturi 214 byggingunni á lóðinni að Bjarkarási 6 og skyldi fundurinn fara fram í húsnæði Riss ráðgjafar ehf., 25. september 2021.

54. Eftir fund stefndu með stefnanda og G-kk-þgf S-kk-þgf hafi tekið við nokkrar samningsumleitanir milli aðila en af fyrirliggjandi auglýsingum, sem og samskiptum milli aðila, hafi mátt ráða að stefnandi gæfi sig út fyrir að hafa framúrskarandi faglega þekkingu á þeim vörum og þjónustu sem hann var að selja. Hafi stefnandi þá mælt sérstaklega með faglegum samstarfsaðilum sínum í verkefnið sem stefnandi kvaðst hafa unnið lengi með í sambærilegum verkefnum. Stefndu hafi hins vegar litla sem enga faglega þekkingu á þessu sama sviði, þ. e. á byggingu húsa eða öðrum framkvæmdum tengdum mannvirkjagerð.

55. Stefndu kveða stefnanda hafa komið vel fyrir og hafi þau treyst faglegri dómgreind hans og fullyrðingum um mikla reynslu og faglega þekkingu á þessu sviði. Auglýsingar og vefsvæði á vegum stefnanda hafi haft að geyma metnaðarfullar yfirlýsingar um gæði, fagmennsku og afurðir sem samræmdust íslenskum aðstæðum og regluverki. Þrátt fyrir að ýmis atriði á borð við kostnað og verktíma virtust ekki alltaf samræmast auglýsingum stefnanda, eða því sem rætt hefði verið í upphafi samskipta milli aðila, hefði stefnandi náð að telja stefndu trú um að Tunturi 214 efnispakkinn væri hentug heildarlausn fyrir þau, og að allar tilskildar teikningar og gögn kæmu frá framleiðandanum Artichouse en annars frá G-kk-þgf S-kk-þgf, sem stefndu töldu víst að starfaði á vegum stefnanda og stefnandi hafði eindregið mælt með til verksins.

56. Sýknukrafa stefndu er einkum á því byggð að stefnandi hafi ekki framkvæmt umsamið verk með fullnægjandi og forsvaranlegum hætti í samræmi við efni samnings, samskipti og fagvenjur á þessu sviði.

57. Byggingu hússins, sem sé langt frá því að vera lokið, sé jafnframt verulega ábótavant, líkt og beinlínis megi ráða af gögnum máls, m. a. afstöðu byggingarfulltrúa um að ágallar séu svo verulegir að vart verði úr þeim bætt með góðu móti án þess að ráðast þurfi í umtalsverðan kostnað, en m. a. lúti ágallarnir að burðarvirki.

58. Stefndu hafi staðið í góðri trú um að stefnandi myndi sinna verkinu með forsvaranlegum hætti, sem og þeir aðilar sem stefnandi hafi vísað til, þ. m. t. G-kk-nf S-kk-nf. Stefndu hafi jafnframt enga ástæðu haft til að ætla annað en að teikningar og verkfræðigögn vegna mannvirkisins væru fullnægjandi, enda hefði stefnandi fullvissað þau um að hann myndi leiðbeina þeim og þjónusta með fullnægjandi hætti í samræmi við stöðu sína og það kynningarefni sem lá til grundvallar. Stefndu hafi fylgt öllum fyrirmælum og leiðbeiningum frá fagaðilum í hvívetna, enda hafi þeirra hagsmunir bersýnilega legið í skilvirkri framkvæmd verkefnisins og allir annmarkar og tafir á verkinu yrðu fyrst og fremst þeim til tjóns. Þrátt fyrir einhverja hnökra í ferlinu framan af hafi stefndu ekki séð ástæðu þá til að hafa sérstakar áhyggjur af verkefninu og borið fullt traust til þess að stefnandi hefði hagsmuni þeirra í fyrirrúmi.

59. Stefndu telja blasa við að verkið og þjónustan hafi verið gölluð, m. a. í skilningi laga nr. 48/2003 um neytendakaup og laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Þá hafi verkið ekki staðist þær reglur og kröfur sem gerðar séu til byggingar mannvirkja, sbr. m. a. ákvæði mannvirkjalaga nr. 160/2010 og hönnun þeirra. Stefnandi hafi verið viðsemjandi stefndu frá upphafi og beri hann því alla ábyrgð á töfum og ágöllum á verki og þjónustu gagnvart stefndu. Stefndu séu neytendur í skilningi fyrrgreindra laga og því verði að gera strangari kröfur til eiginleika vöru og verks en ella. Stefnandi hafi hins vegar yfir að búa sérþekkingu á þessu sviði auk þess sem hann hafi viðskipti sem þessi að atvinnu. Í því ljósi beri að gera mun strangari kröfur til stefnanda um vönduð vinnubrögð og jafnframt að gætt verði að þeirri leiðbeiningarskyldu sem m. a. sé lögfest í 6. og 8. gr. laga nr. 42/2000. Þjónusta, vinna og frágangur stefnanda vegna mannvirkisins hafi ekki uppfyllt þær gæðakröfur sem ætlast hafi mátt til, sbr. og efni samnings aðila, og beri stefnandi því ábyrgð á því tjóni sem af því hafi hloist, sbr. m. a. 15. gr. laga nr. 42/2000.

60. Er reikningi stefnanda að fjárhæð 12.690.000 kr., sem sagður sé vegna samsetningar, alfarið hafnað, a. m. k. umfram þær innborganir sem inntar hafi verið af hendi af hálfu stefndu, sem telja þó að hafi verið greiddar umfram skyldu með hliðsjón af þeim umfangsmiklu ágöllum sem hafi verið á verkinu.

61. Í stefnu sé vísað til þriggja greiðslna sem stefndu inntu af hendi í ágúst 2021, samtals að fjárhæð 9.000.000 kr., en látið hjá líða að vísa til innborgunar stefndu að fjárhæð 732.988 kr. sem stefndu telja að koma eigi til frádráttar. Um 700.000 kr. þeirrar greiðslu hafi verið vegna vinnupalla. Í því efni sé sérstaklega bent á að vinnupallar hafi staðið uppreistir við mannvirkið í mun lengri tíma en sem hafi numið umsömdum verktíma, 6 til 8 vikur. Á þeim tíma hafi ekkert verið unnið í verkinu vegna þeirra vankanta sem á því hafi verið og stefnandi beri ábyrgð á. Þá verði að hafa í huga að allir sex reikningar vegna verkpalla sem vísað sé til í stefnu séu útgefnir eftir að verkið hafði verið stöðvað vegna vanefnda stefnanda. Sé þeim reikningum því alfarið hafnað.

62. Með vísan til framangreinds álíta stefndu að kostnaður við úrbætur (afsláttur/skaðabætur) vegna ágalla á verkinu muni fyrirsjáanlega nema a. m. k. jafnhárri fjárhæð og dómkröfur stefnanda sem, eftir atvikum, komi til skuldajöfnunar við kröfu stefnanda, reynist þær eiga við rök að styðjast.

63. Hvað varakröfur stefnanda áhræri þá sé þeim hafnað með vísan til sömu sjónarmiða og rakin séu varðandi aðalkröfu. Stefndu vísa jafnframt til þess að varakrafa stefnanda sé fullkomlega óljós auk þess sem þar sé ekki að finna nokkurn efnislegan grundvöll kröfugerðar. Engan veginn verði ráðið af málatilbúnaði stefnanda með hvaða hætti stefndu hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi líkt og það sé orðað í stefnu. Þá sé engum stoðum rennt undir kröfugerð um missi hagnaðar og annars fjártjóns sem vísað sé til í stefnu. Sé málatilbúnaður stefnanda því ekki nægjanlega skýr að þessu leyti að mati stefndu, sbr. ákvæði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, auk þess ósamræmis sem ríki í málatilbúnaði stefnanda og málavaxtalýsingu, sem sé í besta falli villandi.

64. Því er algerlega andmælt að tafir á verki megi rekja til stefndu, enda hafi stefndu engin tök haft á því að stuðla að eða valda töfum verksins. Verkinu, sem stefnandi hafi sjálfur annast, hafi verið verulega ábótavant. Þá beri auðvitað að horfa til þess að stefnandi hafi annast sölu hússins, þ. m. t. á teikningum, sem síðar hafi reynst vera ófullnægjandi. Beri stefnandi einn ábyrgð á þessu og verður sjálfur að bera af því allan kostnað og séu fráleit sjónarmið stefnanda í þá veru að teikningarnar hafi verið á ábyrgð stefndu.

65. Um varakröfu vísa stefndu til þeirra sjónarmiða sem þegar hafa verið rakin varðandi aðalkröfu. Ljóst sé að mannvirkið er haldið ýmsum ágöllum, stórum og smáum, sem hver um sig teljist þó vera verulegur með vísan til þess að um nýbyggingu er að ræða. Verði ekki fallist á aðalkröfu um sýknu sé þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar með vísan til ágalla á mannvirkinu og þeirra úrbóta sem við blasir að ráðast þurfi í, sem komi þá til skuldajöfnunar við kröfur stefnanda.

66. Þá er sérstaklega vísað til framangreindrar greiðslu stefndu að fjárhæð 732.988 kr. til stefnanda 15. október 2021, en einnig til þess að reikningar varðandi leigu á vinnupöllum hafi ekki verið samþykktir af stefndu heldur þvert á móti þeim sannanlega andmælt sem röngum og tilhæfulausum. Greitt hafi verið að fullu fyrir vinnupalla.

V. Niðurstaða

Málatilbúnaður almennt

67. Tilgangur stefnanda með málshöfðun þessari er sá að fá greiðslu á eftirstöðvum samkvæmt verksamningi sem hann og stefnda L-kvk-nf undirrituðu 12. júlí 2021 um að Völundarhús ehf. tæki að sér að reisa títtnefnt bjálkahús fyrir stefndu og eiginmann hennarog greiðslu vegna verkpalla sem reistir voru vegna framkvæmdarinnar.

68. Athygli vekur að stefndi E-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf er ekki aðili að þeim samningi og var heldur ekki aðili að upphaflegum samningum framangreindra aðila um kaup á hinum svokallaða efnispakka fyrir bjálkahús af gerðinni Tunturi 214. Stefndi hefur þrátt fyrir þetta ekki amast við því að vera með stefnukröfum gerður ábyrgur af stefnanda fyrir efnd um samningsins. Með vísan til framburðar hans fyrir dómi og greinargerðar stefndu til dómsins verður að líta svo á að stefndi gangist við þeirri ábyrgð með eiginkonu sinni. Þó er það engu að síður vanreifað með öllu hvernig stefnandi telur sig geta gert aðal-, vara- og þrautvarakröfu í öllum tilvikum óskipt á hendur báðum stefndu. Þrátt fyrir varnir stefnda E-kk-ef er ekki hægt að finna grundvöll þessa málatilbúnað ara ð öllu leyti. Annars vegar miðað við framangreinda samninga, sem hann var ekki aðili að, og hins vegar um ábyrgð hans á vara- og þrautavarakröfum stefnanda. Hvergi er þannig með nokkrum hætti reifað með hvaða hætti stefndi E-kk-nf, sem á reyndar varðandi þessar kröfur einnig við um stefndu L-x-x, sbr. nánar síðar, hafi valdið stefnanda skaðabótaskyldu tjóni með ólögmætum og saknæmum hætti. Er málið vanreifað að þessu leyti, þótt það í sjálfu sér valdi ekki frávísun málsins..

69. Þá athugast að samkvæmt kaupsamningi um framangreindan efnispakka var samið um að varnarþing skyldi vera fyrir Héraðsdómi Reykjaness líkt og heimilt er samkvæmt 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Það kemur þó ekki að sök þar sem stefndu hafa engar athugasemdir gert vegna þessa og málið varðar fremur framangreindan verksamning sem telst sjálfstæður löggerningur að þessu leyti, en sá samningur geymir ekkert ákvæði um varnarþing. Því verður að telja aðild og varnarþing rétt.

70. Bæði stefnandi og stefndu draga þó að miklu leyti, þrátt fyrir að stefnukröfur varði í raun mjög afmarkað atriði, inn í ágreining málsins fyrri viðskipti aðila, þ. e. þau sem urðu til þess að sá verksamningur sem krafist er efnda á var gerður. Þá hafa stefndu lagt fram matsgerð dómkvadds matsmanns sem hefur metið kostnað við lagfæringar á því sem stefndu telja galla á eigninni í dag sem einkum verði raktar til vinnu stefnanda við uppsetningu á húsinu og frágangs þegar stefnandi hvarf frá verkinu. Fyrir vikið verður málið allt mun umfangsmeira en stefnukröfur og að því er virðist raunverulegur tilgangur stefnanda með málsókninni, gefur tilefni til.

71. Ljóst er að í málinu eru engar forsendur til að leysa úr deilum aðila til fulls, varðandi þær kröfur sem stefndu telja sig eiga vegna vanefnda stefnanda á samningnum um kaupin á efni í húsið í mars 2021 eða í kjölfar hans. Er fyrirsjáanlegt bæði út frá gögnum málsins en einnig framburði fyrir dómi og aðalmeðferð málsins að öðru leyti, þar á meðal sáttatilraunum dómenda undir aðalmeðferð, að mikið ber á milli aðila og stefndu telja sig þannig eiga umtalsverðar kröfur á hendur stefnanda, langt umfram þær sem þarf hugsanlega til að mæta stefnukröfum málsins, að því er virðist bæði vegna kaupa á efni í húsið og vegna verksamnings aðila. Stefndu hafa hins vegar kosið að draga þann ágreining ekki inn í málið að fullu, þ. e. með gagnstefnu, enda myndi það breyta grundvelli málsins umtalsvert og gera málsmeðferðina afar þunga miðað við upphaflegt upplegg.

Uppgjör á verklaunum samkvæmt verksamningi

7 2. Eftir stendur því að deila aðila sem til úrlausnar er hér, eru greiðslur sem stefnandi krefst á grundvelli verksamnings aðila um að reisa húsið. Um er að ræða gagnkvæman samning þar sem kveðið er á um greiðslur stefndu L-x-x M-x-x á 12.690.000 kr. gegn framlagi stefnanda.

7 3. Það framlag er samkvæmt samninginum að reisa umrætt Tunturi 214 bjálkahús á lóðinni Bjarkarási 6, Hvalfjarðarsveit. Nánar tiltekið segir um skyldur stefnanda í þessum efnum: „Samningurinn inniheldur vinnu við reisingu útveggja og innveggja á neðri hæð hússins og einnig reisingu innveggja á efrihæð sem eru grindar veggir, ísetningu og frágang á gluggum og hurðum. Klæðningu og einangrun á útveggjum neðri hæðar að innan. Frágangur á þaksperrum, þakklæðningu og þakefnum sem eru þakpappi, þakjárn, þakkjölur, þakflasningar og þakrennur.“7 4. Því hlýtur að koma til skoðunar hvernig efndir stefnanda hafi orðið í samningssambandinu að þessu leyti. Þótt ekki sé með nákvæmum hætti um það fjallað í greinargerð stefndu í málinu hvar verkið sé statt, heldur fyrst og fremst einblínt á galla á verki stefnanda og jafnframt að fyrri viðskipti við stefnanda og efniskaupin, einkum sem rekja má til skorts á teikningum o. fl., og stefnandi beri ábyrgð á, hafi verið með þeim hætti að erfitt hafi verið að ljúka verkinu, blasir hitt við að verkinu er ólokið. Á þetta er vitaskuld bent í greinargerð stefndu og þessi staða kemur einnig glöggt fram í matsgerð málsins sem stefndu hafa aflað.

7 5. Dómurinn telur að aðalkröfur stefnanda um fullnaðargreiðslu verklauna fyrir umrætt verk samkvæmt verksamningi hljóti samkvæmt framangreindu að hvíla á þeirri forsendu að verkinu sé lokið, þ. e. að stefnandi hafi þá fyrir sitt leyti efnt þær skyldur sem á honum hvíldu samkvæmt samningnum.

7 6. Þráttfyrir ítarlega umfjöllun um heildarviðskipti aðila, sem augljóslega er ætlað að réttlæta kröfur stefnanda og þá fremur málatilbúnað hans samkvæmt varakröfu sinni, sem hann kýs að kalla varasök, er aðalkrafa stefnanda hins vegarum fullnaðaruppgjör á samningi sem hann hefur sannanlega ekki efnt að fullu fyrir sitt leyti.

7 7. Engin ábyggileg gögn liggja fyrir um hver staða verksins var þegar byggingarstjóri þess stöðvaði framkvæmdir 11. október 2021, þar sem fullnægjandi teikningar vantaði, en einnig þar sem hann taldi verklag við reisningu hússins ekki í lagi og að í frekari ógöngur stefndi. Úr þessu hefur þó verið bætt með matsgjörð í málinu sem stefndu hafa aflað undir rekstri málsins auk þess sem vettvangsganga við upphaf aðalmeðferðar var upplýsandi fyrir dómendur. Stefndu héldu því fram, og því var ekki sérstaklega mótmælt við aðalmeðferð, enda blasir það að mestu við, að til dæmis liggi fyrir að eftir eigi að ganga frá þaksperrum og öllu þaki hússins auk margs konar lagfæringa vegna þess sem aflaga hafi farið. Augljóst verður þannig að telja að stefnandi hafi ekki innt af hendi talsvert af þeirri vinnu sem hann nú krefst greiðslu fyrir og sundurliðar m. a. á aðalreikningi sínum í málinu.

7 8. Dómurinn mun engu slá föstu í þeim efnum, enda til þess litlar forsendur og þar með heldur ekki forsendur til að fallast á kröfur stefnanda í málinu sem byggjast á fullum efndum verkgjalds samkvæmt umræddum samningi. Verður því þessum kröfum stefnanda vísað frá dómi vegna vanreifunar með vísan til einkum e-liðar, 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. til hliðsjónar m. a. dóm Hæstaréttar í máli nr. 466/200 2, en einnig þar sem dómnum þykir sýnt að samhengi skorti nokkuð á milli málsástæðna og dómkrafna stefnanda. Málatilbúnaði stefnanda var í öndverðu áfátt að þessu leyti og engin tilraun verið gerð til að bæta úr undir rekstri málsins.

K rafa stefnanda vegna vinnupalla

7 9. Síðari lið aðalkröfu stefnanda, þ. e. varðandi vinnupalla, má fremur kalla afsprengri verksamningsins, þ. e. ekki var samið um nákvæmar fjárhæðir samkvæmt verksamningnum en samkvæmt honum skyldi þó stefnda L-x-x leggja til vinnupalla allan hringinn í kringum húsið. Það vekur athygli þegar málatilbúnaður aðila er skoðaður að stefnda er tilgreind þar sem kaupandi og stefnandi Völundarhús ehf. sem seljandi þótt um verksamning sé að ræða sem hlýtur að skírskota að einhverju leyti til tengsla við kaupsamning um efni í húsið sem dómnum þykja augljós þótt stefnandi kjósi að skilja að með öllu þessa löggerninga og atvik að baki þeim.

80. Varðandi greiðslur fyrir vinnupalla að öðru leyti, þá bera gögn málsins með sér að stefnandi hafi boðist til að útvega umrædda palla á þeim grundvelli að hann nyti sérstaklega hagstæðra kjara hjá félagi sem útvegaði og annaðist jafnframt uppsetningu slíkra palla.

8 1. Enginn annar samningur liggur fyrir í málinu varðandi þessa palla nema framangreint um að skyldan til að þeir yrðu til staðar hvíldi á stefndu. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi byggir kröfur sínar augljóslega á samningi sem hann gerði við þann aðila sem útvegaði pallana, sem samkvæmt gögnum var væntanlega við Palla ehf. í Hafnarfirði. Í málinu hafa hins vegar engin gögn verið lögð fram um þann samning og reynt að varpa ljósi á réttindi og skyldur stefnanda samkvæmt honum. Reikningar, sem stefnandi krefst greiðslu á vegna verkpalla, eru allir sagðir „vegna reiknings“ sem vísar augljóslega til útlagðs kostnaðar stefnanda sem hann telur í þágu stefndu samkvæmt verksamningnum.

82. Um er að ræða alls sex reikninga vegna verkpalla, fyrsti reikningurinn var útgefinn 22. Nóvember 2021, sá næsti 3. desember 2022 og síðustu fjórir 15. desember 2021, þ. e. allir talsvert eftir að vinna við verkið var stöðvuð. Alls nemur krafan vegna leigu á verkpöllum 1.325.984 kr.

8 3. Einungis einum reikningi af sex fylgir þó að því er virðist greiddur reikningur á hendur stefnanda, sem gefur til kynna útlagðan kostnað stefnanda vegna pallaleigu að fjárhæð 96.334 kr. Þar er þó að því er virðist samkvæmt áritun á reikninginn um að ræða kröfu vegna palla eða búnaðar sem stefnandi hafi ekki skilað til Palla ehf. en engu að síður er þar talað um einingarverð og dagafjölda með vísan til einhvers leigusamnings. Þessi reikningur vekur þannig upp fjölmargar spurningar en svarar engum. Að minnsta kosti ekki miðað við málatibúnað stefnanda. 8 4. Annar reikningur, þ. e. frá 3. desember 2021, er annars vegar vegna leigu á verkpöllum og hins vegar vegna timburs frá Húsasmiðjunni að fjárhæð 133.713 kr. Sú fjárhæð ratar án nokkurra skýringa inn í stefnukröfur málsins vegna pallaleigu og án þess að umræddur reikningur fyrir timbrið fylgi eða skýring á tengslum hans við uppsetningu vinnupalla.

8 5. Þá er að lokum krafa stefnanda vegna pallaleigu byggð á þremur reikningum sem allir voru gefnir út 15. desember 2021. Þar er krafist 164.516 kr. vegna niðurtöku vinnupalla, þá væntanlega vegna starfsmanna stefnanda samkvæmt framburði forsvarsmanns félagsins, þótt í stefnu sé fullyrt að menn á vegum pallaleigunnar hafi tekið þá niður sem lögmaður stefnanda áréttaði reyndar í málflutningi, og 61.694 kr. kostnaðar við að koma pöllum á bíl. Síðan eru tveir reikningar vegna flutnings á vinnupöllum í ágúst 178.126 kr. og í desember 185.479 kr. Það vekur sérstaka athygli hér að niðurtaka á verkpöllum og flutningur til og frá verkstað hefur miðað við þessa reikninga kostað stefnanda 589.815 kr. og mynda þannig kröfu á stefndu.

8 6. Ekkert liggur hins vegar fyrir um að stefnandi hafi greitt þennan kostnað og þurfi af þeim sökum að sækja hann áfram til stefndu. Í þeim reikningum sem fylgja er þá í prentuðum texta í engu minnst á hús stefndu, Bjarkarás eða annað tilefni reiknings, heldur einungis vísað í „Samkvæmt meðfylgjandi verklýsingu“ en engin slík lýsing fylgir þó. Eina beina tengingin sem hægt er að finna, í annars ítarlegum reikningum, við sakarefni málsins er að handskrifað er inn á reikningana „Flutningur á vinnupöllum í ágúst að Bjarkarás“ og „Flutningur á vinnu pöllum í des frá Bjarkarás“. Að þessu leyti eru þessir reikningar ekki mjög upplýsandi um tilefni þeirra.

8 7. Það vekur enn athygli í málinu, sbr. framangreint, að reikningar vegna verkpalla eru allir stílaðir á stefnda E-kk-þf sem átti þó enga beina aðild að undirrituðum samningum aðila, en engum þeirra er beint að stefndu L-x-x þótt hún hafi ritað undir samningana.

8 8. Eftir stendur þó að stefndu hafa bæði alfarið hafnað greiðslu á þessum reikningum, m. a. á grundvelli framangreindra sjónarmiða, á grundvelli vanreifunar, en einnig á þeim grundvelli að krafan sé úr öllu hófi. Þar vísa stefndu til áætlunar sem stefnandi sendi þeim um þennan verkþátt með tölvuskeyti 17. júní 2021, þar sem gert var ráð fyrir að leiga á vinnupöllum kostaði um 150.000 kr. í 30 daga og miðað við 4- 8 vikna verktíma, sem stefnandi sjálfur hafði áætlað, hefði kostnaður vegna pallaleigu þá getað numið um 150- 300.000 kr. auk kostnaðar við flutninga og uppsetningu, en þann kostnað hafði stefnandi sagt nema 350.000 kr., auk virðisaukaskatts, eða um 434.000 kr. í tölvuskeyti til stefnda E-kk-ef 23. júlí 2021, en sá póstur er orðaður svo: „Hér kemur tilboðið í leiguna, reisninguna, flutninginn, uppsetninguna og niðurtektina á vinnupöllunum.“

8 9. Stefndu benda og á að þau hafi innt sannanlega af hendi greiðslu til stefnanda 15. október 2021, að fjárhæð 732.988 kr. Þar hafi verið innifalin greiðsla fyrir vinnupalla, en samkvæmt framlögðum reikningi nemur leiga fyrir ágúst og september samtals 367.381 kr. en einnig er þar reikningur vegna uppsetningar á vinnupöllum frá þriðja aðila að fjárhæð 303.800 kr. Alls vegna vinnupalla 671.181 kr. Stefndu telja sig því hafa nú þegar greitt að fullu fyrir vinnupalla. Þessarar greiðslu er hvergi getið í stefnu eða málatilbúnaði stefnanda, sem er í nokkurri andstöðu við málatilbúnað stefnanda að öðru leyti í aðalkröfu og ekki til þess fallið að auka skýrleika málsins. Lögmaður stefnanda gaf þá skýringu við aðalmeðferð málsins að þessi reikningur væri sannanlega fyrir leigu á vinnupöllum, en það hafi verið vegna tímans þegar framkvæmdir stóðu yfir. Reikningurinn hafi verið greiddur 15. október 2021, og því engin ástæða til að blanda honum inn í málið. Eftir stendur þó að heildarkostnaður vegna vinnupalla nemur því samkvæmt málatilbúnaði stefnanda alls 1.997.175 kr.

90. Hægt er að drepa víðar niður fæti í málinu til að rekast á ónákvæmni í málatilbúnaði stefnanda. Fyrir liggur hins vegar að gegn eindregnum andmælum stefndu um réttmæti þeirra reikninga sem stefnandi hefur gert þeim vegna vinnupalla hefur stefnandi ekki leitast við að útlista í sínum málatilbúnaði, hvorki í öndverðu né síðar undir rekstri málsins, hvað skýri stórfellt misræmi milli tilboðs og áætlana sem hann sannar lega gerði stefndu í þennan verkþátt og virðist hafa verið umsamið verð, hvaða samningar liggi að baki, þ. e. sem stefnandi gerði vegna pallaleigu og flutnings, auk þess sem mjög skortir á skýringar og fylgigögn með einstökum reikningum, m. a. um tímabil, einingargjald o. fl. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að bæta úr þessu en það hefur hann ekki gert.

91. Einnig verður að teljast vanreifað hvers vegna stefnandi ákvað að sækja umrædda vinnupalla ekki fyrr en rúmum tveimur mánuðum eftir stöðvun verksins, en kjósi allt að einu að krefja stefndu um leigu að því er virðist allan þann tíma. Burtséð frá því hvor aðila beri á endanum ábyrgð á þeim drætti, og þá greiðsluskyldu gagnvart þá væntanlega eiganda pallanna, skortir með öllu reifun á því hvar sú ábyrgð gæti legið, enda ekkert verið upplýst um samninga stefnanda við leigusala pallanna. Þar mætti að ósekju draga þá ályktun að stefnanda hafi borið að takmarka tjón í þeim efnum enda væntanlega hann sem bar ábyrgð, a. m. k. gagnvart viðsemjanda sínum, sem væntanlega verður að telja ágreiningslaust að stefndu áttu ekki í neinu samningssambandi við.

92. Með vísan til framangreinds telur dómurinn enga leið til að fella réttan dóm í málinu á grundvelli málatilbúnaðarins og engar forsendur heldur til að dæma slíka kröfu að álitum. Telur dómurinn því ekki hjá því komist að vísa kröfum sem byggjast á reikningum sem tengjast vinnupöllum við húsið einnig frá dómi á grundvelli vanreifunar með vísan til 1 mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Varakrafa stefnanda, krafa um skaðabæturog ógreiddan reikning

9 3. Eftir stendur þá varakrafa stefnanda sem stefnandi kallar í málatilbúnaði sínum varasök. Væntanlega er með því skírskotað til þess að sá málatilbúnaður byggist á að mestu allt öðrum lagarökum en kröfugerð í aðalsök. Krafan er annars eðlis en aðalkrafa, sem er um í raun efndir á samningi aðila in natura.

9 4. Varakrafa er aðallega um skaðabætur. Byggt er á því að stefndu hafi þannig valdið stefnanda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi.

9 5. Að mati dómsins skortir mjög á rökstuðning fyrir því hvernig stefndu með stöðu ófaglærðra neytenda í málinu, og sem voru ágreiningslaust með öllu ókunnug viðskiptum sem þessum og húsbyggingum, hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið stefnanda bótaskyldu tjóni; aðila sem sannanlega auglýsir sig og kemur jafnframt fram gagnvart stefndu sem sérfræðingur á sviðinu eða með aðgang að slíkum, en mikil áhersla var lögð á víðtæka reynslu stefnanda á þessu sviði við aðalmeðferð málsins. Í ljósi þessarar stöðu aðila verða hér gerðar ríkar kröfur til sönnunar. Vanreifað er að mati dómsins á hverju bótagrundvöllurinn hvíli rog sá málatilbúnaður allur óskýr.

9 6. Vissulega virðist stefnandi hér einkum vísa til þess að sú háttsemi stefndu að hafa ekki skilað inn á réttum tíma fullnægjandi teikningum fyrir þak og þakvirki hússins hafi leitt til stöðvunar á framkvæmdum og valdið stefnanda með því tjóni. Í því sambandi athugast þó að í framburði G-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef byggingartæknifræðings, kom afdráttarlaust fram að þær teikningar sem virðist hafa vantað hafi átt að koma frá framleiðanda hússins og stefndu hafi verið í góðri trú með það. Allt bendir enda til þess, og lagði lögmaður stefnanda á það áherslu í málflutningi, að þessar teikningar hafi legið fyrir og hafi verið lagðar fram í málinu, en hefðu einfaldlega ekki verið þýddar á íslensku og verið staðfestar af byggingarfulltrúa, en sú vinna hafi verið á ábyrgð stefndu eða eftir atvikum G-kk-ef S-kk-ef að mati stefnanda.

9 7. Einnig er bótafjárhæð með öllu órökstudd. Krafan er reist á missi hagnaðar og fjártjóni sem hafi orðið vegna þess m. a. að stefnandi hafi haft sex starfsmenn bundna í verkinu í stað þess að beina þeim í önnur verk. Krafa um missi hagnaðar eða beint fjártjón stefnanda vegna hinnar meintu bótaskyldu háttsemi stefndu er ekki reifuð með nokkru móti eða rökstudd. Enda er það svo að í niðurlagi umfjöllunar sinnar um tjón sitt grípur stefnandi til þess að gera í raun sömu fjárkröfu og í aðalkröfu málsins. Annars vegar um skaðabætur sem samsvarar kröfu um fullar efndir á verksamningi aðila en einnig um greiðslu á reikningum vegna vinnupalla. Síðari hluti kröfunnar virðist þannig vera sama krafa og er gerð í aðalkröfu. Það veldur einnig nokkrum heilabrotum þar sem ekki er hægt að átta sig fyllilega á því hvort grundvöllur þeirrar kröfu sé byggður einnig á meintri bótaskyldri háttsemi stefndu gagnvart stefnanda, eða hvort sú krafa byggi á sömu sjónarmiðum og í aðalkröfu sem myndi þá leiða til þess að krafan væri óþörf. Þó er sú breyting gerð varðandi fjárkröfu að ekki verður séð að stefnandi geri í varakröfu kröfu um vexti eða dráttarvexti á þessar fjárhæðir, án þess að það sé útskýrt sérstaklega.

9 8. Þessi tenging á milli fjárhæðar í aðal- og varakröfu er þannig að mati dómsins óútskýrð og verður helst ráðið að stefnandi telji þetta eðlilega fjárhæð skaðabóta að álitum, enda ómögulegt að sjá að hann hafi sýnt fram á fjárhagslegt tjón sem þessum fjárhæðum nemur. Til að mynda hlýtur að blasa við að verklaun samkvæmt verksamningi um reisningu hússins gátu væntanlega ekki myndað hreinan hagnað stefnanda úr verkinu heldur hlaut að koma þar til frádráttar kostnaður stefnanda sjálfs af framkvæmdinni. Þá eru orsakatengsl og sjónarmið um sennilega afleiðingu vanreifuð.

9 9. Dómurinn telur því engar forsendur til að leggja dóm á kröfur stefnanda samkvæmt varakröfu hans. Krafan er vanreifuð og málatilbúnaður ekki nægjanlega skýr, sbr. ákvæði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þrautavarakrafa um bætur að álitum

100. Þrautavarakrafa stefnanda er sama marki brennd enda byggist hún á og vísar til ófullburða málatilbúnaðar stefnanda í aðal- og varakröfu. Engin efni eru til að dæma stefnanda bætur að álitum í formi þess sem stefnandi kallar greiðslu á sanngjarnri þóknun og útlögðum kostnaði.

Samantekt og málskostnaður

101. Niðurstaða málsins verður því sú að öllum stefnukröfum verður vísað frá dómi án kröfu.

102. Umtalsverður málskostnaður hefur hlotist af málinu miðað við umfang þess og framlagða málskostnaðarreikninga. Sú meginregla gildir samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að verði máli vísað frá dómi skal stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað. Þótt í dóma framkvæmd hafi verið talið heimilt að víkja frá þessari reglu standa engin rök til þess hér. Stefnanda verður því gert að greiða stefndu sameiginlega málskostnað, sem ákveðst með hliðsjón af framangreindu hæfilegur 2.000.000 króna. Eðli máls samkvæmt og þar sem málið hefur ekki hlotið efnismeðferð, er við ákvörðun málskostnaðar ekki tekið tillit til kostnaðar stefndu við matsgerð málsins.

103. Málið fluttu lögmennirnir S-kk-nf D-kk-nf fyrir stefnanda og Ó-kk-nf V-kk-nf T-kk-nf fyrir stefndu.

104. Úrskurður þessi er kveðinn upp af L-kk-þgf K-kk-þgf héraðsdómara, sem dómsformanni, og meðdómendunum R-kvk-þgf S-kvk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf S-kk-þgf byggingartæknifræðingi.

Úrskurðarorð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Völundarhús ehf., greiði stefndu, E-kk-þgf T-kk-þgf G-kk-þgf og L-x-x M-x-x M-x-x, sameiginlega 2.000.000 króna í málskostnað.