S-602/2021

Mál þetta, sem tekið var til dóms 5. október sl., höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 11. mars 2021 á hendur ákærða, J-kk-þgf G-kk-þgf, kt. [...], til heimilis að [...], [...];

„fyrir meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum sem ábyrgðaraðili og eigandi 99% eignarhluta samlagsfélagsins Polygon, kt. [...], með því að hafa:

I

Staðið skil á efnislega röngum skattframtölum samlagsfélagsins gjaldárin 2015 til og með 2017, vegna rekstraráranna 2014 til og með 2016, með því að færa til gjalda í skattskilum félagsins tilhæfulausan kostnað vegna greiðslna sem tilgreint var í skattframtölum félagsins að átt hefðu sér stað til félagsins A, með aðsetur í Frankfurt am Main í Þýskalandi, og með því að færa til gjalda í skattskilum félagsins annars vegar kostnað vegna kaupa og vörum og þjónustu og hins vegar fyrningu eigna sem hvort tveggja var rekstri félagsins óviðkomandi heldur í reynd í þágu ákærða persónulega. Ákærði oftaldi þannig í skattskilum félagsins rekstrargjöld þess um samtals 94.951.819 krónur á framangreindum rekstrarárum, allt samkvæmt neðangreindri nánari sundurliðun:

Rekstrarár 2014

Mótaðili Nánar Offramtalin rekstrargjöld kr.

A Tilhæfulaust 66.472.753

B Óviðkomandi 49.500

C Óviðkomandi 116.480

Samtals kr. 66.638.733

Rekstrarár 2015

Mótaðili Nánar Offramtalin rekstrargjöld kr.

A Tilhæfulaust 26.886.000

D * Óviðkomandi 266.268

E ** Óviðkomandi 194.758

F Óviðkomandi 74.990

B Óviðkomandi 48.065

E Óviðkomandi 16.065

G Óviðkomandi 71.920

H Óviðkomandi 213.685

* Eignfært kr. 760.766. Fyrnt 2015 hér.

** Eignfært kr. 556.452. Fyrnt 2015 hér.

Samtals kr. 27.771.751

Rekstrarár 2016

Mótaðili Nánar Offramtalin rekstrargjöld kr.

I Óviðkomandi 188.916

J Óviðkomandi 52.752

D * Óviðkomandi 173.074

E ** Óviðkomandi 126.593

* Eftirstöðvar kr. 494.498. Fyrnt 2016 hér.

* * Eftirstöðvar kr. 361.694. Fyrnt 2016 hér.

Samtals kr. 541.335

Samtals offramtalið rekstrarár 2014 til 2016 kr. 94.951.819

II

Rangfært bókhald samlagsfélagsins vegna rekstrarára 2014 til og með 2016 með því að færa þar til gjalda tilhæfulausan kostnað sem tilgreindur var vegna aðkeyptrar þjónustu og vinnu frá fyrrgreindu félagi A og með því að annars vegar færa þar til gjalda kostnað vegna kaupa á vörum og þjónustu og hins vegar eignfæra og fyrna eignir sem hvort tveggja var rekstri félagsins óviðkomandi heldur í reynd í þágu ákærða persónulega, allt eins og nánar er sundurliðað í ákærukafla I sem hér vísast til. Þannig gaf bókhaldið ranga mynd af viðskiptum og notkun fjármuna félagsins, einkum á þann hátt að rekstrargjöld voru of talin vegna sömu gjaldaliða og lýst er í ákærukafla I, samtals um allt að 94.951.819 krónur.

III

Brot ákærða samkvæmt ákærukafla I teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt.

Brot ákærða samkvæmt ákærukafla II teljast varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr., laga nr. 145/1994, um bókhald.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Kröfur ákærða:

Ákærði krefst þess aðallega í málinu að hann verði sýknaður af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í I. kafla ákæru en gerð sú vægasta refsing sem lög frekast heimila vegna þeirrar háttsemi sem honum er gefin að sök í II. kafla ákæru og að sú refsing verði að fullu skilorðsbundin. Til vara krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa og að sú refsing verði að öllu leyti bundin skilorði.

1

Með bréfi 19. október 2018 var ákærða tilkynnt að hafin væri rannsókn á bókhaldi og skattskilum Polygon slf. rekstrartímabilið janúar 2014 til og með desember 2016. Ákærði gaf skýrslu hjá embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins 15. nóvember 2018. Við skýrslugjöfina játaði ákærði að hafa rangfært bókhald og skattskil Polygon slf. með tilhæfulausum gjaldfærslum í skattskilum og bókhaldi félagsins, auk þess að færa þar persónuleg útgjöld sem ekki tengdust starfsemi félagsins.

Skattrannsóknarstjóri sendi ákærða frumskýrslu sína til andmæla með bréfi 17. september 2019. Ákærði setti fram athugasemdir við skýrsluna með bréfi 16. október sama ár. Í bréfinu voru ekki settar fram athugasemdir við efnislega umfjöllun í skýrslunni eða niðurstöður hennar. Í bréfinu var sérstaklega tekið fram að ákærði hefði haft frumkvæði að því að láta færa bókhald Polygon slf. að nýju og leggja fram endurgerða ársreikninga og skattframtöl. Þá var enn fremur til þess vísað að ákærði hefði við rannsókn skattrannsóknarstjóra upplýst um greiðslur ákærða til K á árinu 2015, annars vegar að fjárhæð 29.670.000 krónur og hins vegar 3.810.000 krónur. Var því haldið fram af hálfu ákærða að um væri að ræða frádráttarbæran rekstrarkostnað hjá Polygon slf. sem taka bæri tillit tilvið skattskil ákærða.

Með bréfi 30. desember 2019 fékk ákærði senda skýrslu skattrannsóknarstjóra, dagsetta 20. sama mánaðar, varðandi rannsókn á bókhaldi og skattskilum Polygon slf. vegna rekstraráranna 2014- 2016. Í skýrslunni kom meðal annars fram sú niðurstaða skattrannsóknarstjóra að rekstrargjöld vegna fyrrnefndra greiðslna til K væru mögulega frádráttarbær frá skatti. Þá var ákærða í bréfinu tilkynnt um lok rannsóknar skattarannsóknarstjóra og fyrirhugaða ákvörðunartöku skattrannsóknarstjóra um refsimeðferð í málinu.

Skattrannsóknarstjóri vísaði máli ákærða til héraðssaksóknara með bréfi 17. febrúar 2020. Í bréfinu var sérstaklega á það bent að áðurnefndar greiðslur til K væru mögulega frádráttarbærar. S ama dag framsendi skattrannsóknarstjóri Skattinum mál ákærða á grundvelli 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt. Í erindinu voru greiðslurnar einnig nefndar og tekið fram að þær væru mögulega frádráttarbær rekstrargjöld.

Með bréfi til Polygon slf. 7. september 2020 boðaði Skatturinn breytingar á opinberum gjöldum og virðisaukaskatti félagsins. Í bréfinu var meðal annars tekið fram að: „Eins og málum er háttað þykir ekki vera tilefni til að gera ágreining um að líta beri á umræddar greiðslur til K sem kaup gjaldanda á þjónustu af honum og því hafi verið um rekstrargjöld hjá gjaldanda að ræða. Þykir því rétt að heimila gjaldfærslu þeirra á skattframtali gjaldanda gjaldárið 2016, vegna rekstrarársins 2015.“ Ákærði gerði ekki athugasemdir við boðaðar skattbreytingar og með úrskurði Skattsins 5. nóvember 2020 voru opinber gjöld og fjárhæðir virðisaukaskatts endurákvörðuð. Í úrskurðinum voru opinber gjöld Polygon slf. endurákvörðuð á þann veg að stofn til tekjuskatts hækkaði samanlagt um 71.823.793 krónur á umræddu tímabili.

2

Ákærði kom fyrir dóm við fyrirtöku málsins 2 8. apríl 2021 og neitaði sök. Hann áréttaði og skýrði þá afstöðu sína þegar hann gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins 5. október sl. Allt að einu liggur fyrir að ákærði hefur fyrir dómi kannast við að hafa gerst sekur um brot á skattalögum. Hann telur hins vegar að fjárhæðir í ákæru séu of háar og hefur jafnframt gert athugasemdir við framsetningu sakargifta í ákæru.

Fyrir dómi staðfesti ákærði að hann hefði stýrt og átt Polygon slf. rekstrarárin 2014-2016 og notið þess hagnaðar sem orðið hefði á rekstri félagsins. Ákærði hefði verið eini fasti starfsmaður félagsins og meðal annars haft það verkefni með höndum að koma bókhaldsgögnum til bókhaldara vegna starfsemi félagsins. Skattframtöl félagsins sagði ákærði hafa verið unnin af endurskoðanda sem hann hefði fengið til þess verks.

Ákærði sagði ákæru málsins ekki vera í samræmi við niðurstöður ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra ríkisins varðandi skattskil hans. Heildarfjárhæð sú sem fram kæmi í ákæru væri of há. Inntur eftir afstöðu til einstakra liða í ákæru bar ákærði að hann játaði að hafa offramtalið rekstrargjöld rekstrarárið 2014 að fjárhæð 66.472.753 krónur, mótaðili A. Hann játaði einnig að hafa offramtalið sem rekstrargjöld sama ár 49.500 krónur, mótaðili B. Enn fremur játaði ákærði sömuleiðis að hafa offramtalið sem rekstrargjöld á því ári 116.480 krónur, mótaðili C.

Vegna rekstrarársins 2015 sagðist ákærði játa að hafa offramtalið sem rekstrargjöld 26.886.000 krónur, mótaðili A. Ákærði játaði einnig að hafa offramtalið rekstrargjöld að fjárhæð 266.268 krónur, mótaðili D. Ákærði neitaði hins vegar að hafa offramtalið sem rekstrargjöld fyrningu á eign, keyptri af E, 194.758 krónur, og greiðslu til sama aðila að fjárhæð 16.065 krónur. Einnig neitaði ákærði að hafa offramtalið sem rekstrargjöld greiðslu til H að fjárhæð 213.685 krónur. Um hefði verið að ræða rekstrargjöld vegna festinga, sjónvarps og tæknibúnaðar, er sjónvarpinu tengdist, sem tilheyrt hefðu rekstri ákærða. Sjónvarpið sagði ákærði hafa hangið uppi á heimaskrifstofu Polygon slf. Á kærði játaði aftur á móti að hafa offramtalið sem rekstrargjöld 74.990 krónur, mótaðili F, og einnig 48.065 krónur, mótaðili B. Hann neitaði hins vegar að hafa oftalið sem rekstrargjöld 71.920 krónur, mótaðili G, en um hefði verið að ræða boðsferð með viðskiptavinum Polygon slf.

Vegna rekstrarársins 2016 kvaðst ákærði játa að hafa offramtalið sem rekstrargjöld 188.916 krónur, mótaðili I, 52.752 krónur, mótaðili J, og 173.074 krónur, mótaðili D. Ákærði neitaði hins vegar að hafa offramtalið sem rekstrargjöld fyrningu lausafjarmunar keyptum af E, 126.593 krónur, en munurinn hefði tilheyrt rekstri Polygon slf.

Ákærði staðfesti aðspurður fyrir dómi að hann hefði sent K framlagða tölvupósta, dagsetta 26. nóvember 2014 og 7. janúar 2015.

3

K bar fyrir dómi að tölvupóstur sem honum barst frá ákærða 26. nóvember 2014, og innihélt viðhengi er bar heitið Project Myghty, hefði tengst verkefni sem hann og ákærði hefðu unnið að saman. Vitnið og ákærði hefðu samið svo um, sín á milli og við verkkaupa, að Polygon slf., félag í eigu ákærða, myndi sjá um að innheimta tekjur af verkefninu. Nefndur tölvupóstur hefði innihaldið yfirlit yfir þær tekjur sem borist hefðu vegna verkefnisins.

Í áðurnefndu viðhengi sagði vitnið hafa verið tilgreinda fjárhæð, 86.470.050 krónur brúttó, sem hefði átt að skiptast jafnt á milli vitnisins og ákærða. Samkvæmt skjalinu hefðu 27.670.416 krónur átt að koma í hlut hvors þeirra um sig að frádregnum þeim fjármunum sem haldið hefði verið eftir til greiðslu tekju- og virðisaukaskatts.

Tölvupóst er vitninu hefði borist frá ákærða 7. janúar 2015, sem eins og sá fyrri hefði innihaldið viðhengi er borið hefði heitið L, sagði vitnið hafa verið vegna sama verkefnis og hefði síðari póstinum fylgt uppfært eintak skjalsins sem fyrri póstinum fylgdi.

Vitnið kvaðst hafa fengið greiddar 29.670.000 krónur frá ákærða 5. febrúar 2015 og 3.810.000 krónur 18. desember 2015 og hefðu þær greiðslur verið hlutur vitnisins í þeim tekjum sem það og ákærði hefðu haft af fyrrnefndu verkefni.

Aðspurt neitaði vitnið því alfarið að tölvupóstarnir tveir eða lýst fyrirkomulag hefði á nokkurn hátt varðað útselda þjónustu vitnisins eða félags á þess vegum til Polygon ehf. Sérstaklega aðspurt kannaðist vitnið ekkert við að hafa, hvorki á árunum 2014 eða 2015 né í annan tíma, selt Polygonslf. þjónustu og fengið greitt fyrir hana.

Vitnið staðfesti að það hefði sætt endurákvörðun hjá ríkisskattstjóra og að í henni hefðu umræddar greiðslur verið taldar vitninu til tekna. Vitnið staðfesti einnig að fyrir héraðsdómi væri til meðferðar ákæra því á hendur vegna meintra skattalagabrota.

4

Svo sem rakið er í kafla 2 hér að framan hefur ákærði kannast við að hafa offramtalið öll þau rekstrargjöld vegna rekstrarársins 2014 sem vísað er til í ákærulið I.

Fyrir dómi neitaði ákærði hins vegar sök varðandi fjóra af þeim átta liðum sem vísað er til í ákærulið I vegna rekstrarársins 2015. Þrír þessara liða tengjast sjónvarpi og tengdum búnaði sem ákærði bar að hefði verið á skrifstofu Polygon slf. á heimili hans. Fjórði og síðasti liðurinn er vegna miðakaupa sem ákærði kvað hafa verið boðsferð á vegum félagsins.

Að mati dómsins er til þess að líta að undir rannsókn málsins var það afstaða ákærða að þær fjárhæðir sem umræddir fjórir liðir taka til hefðu verið offramtalin rekstrargjöld. Þ ykir ákærði ekki hafa sýnt fram á það með viðhlítandi hætti að umrædd rekstrargjöld hafi allt að einu tilheyrt rekstri félags hans. Verður því lagt til grundvallar við úrlausn málsins að í öllum fjórum umræddum tilvikum sé um offramtalin rekstrargjöld að ræða, svo sem á er byggt af hálfu ákæruvalds. Með sömu rökum er hafnað þeirri málsvörn ákærða sem lýtur að 126.593 króna lið vegna rekstrarársins 2016 í ákærulið I, sem reist er á sömu sjónarmiðum.

Í ákæru er sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákærulið I heimfærð til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í síðarnefnda ákvæðinu segir að skýri skattskyldur maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um tekjuskatt sinn skuli hann greiða fésekt allt að tífaldri skattfjárhæð af þeim skattstofni sem undan var dreginn og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri skattfjárhæðinni. Jafnframt er á um það kveðið að stórfellt brot gegn ákvæðinu varði við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.

Varnir ákærða í málinu eru öðrum þræði á því reistar að sú háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið I heyri ekki undir verknaðarlýsingu 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Vísar ákærði til þess að í ákvæðinu sé vísað til þeirrar háttsemi skattskylds manns að skýra með saknæmum hætti rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skipti um tekjuskatt sinn. Ákvæðið taki því samkvæmt orðanna hljóðan ekki til þeirrar háttsemi sem ákærða sé gefin að sök í ákærulið I.

Til þess er að líta að löng dómaframkvæmd er fyrir því að skýra ákvæði 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 svo að ákvæðið taki til þeirrar háttsemi fyrirsvarsmanns félags að skýra með saknæmum hætti rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skipti um tekjuskatt félagsins. Fyrir liggur að ákærði var félagsmaður og ábyrgðaraðili Polygon slf. og fór með prókúru fyrir félagið. Þá staðfesti ákærði í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði stýrt og átt Polygon slf. á tímabili ákæru og verið eini fasti starfsmaður þess. Samkvæmt öllu þessu telur dómurinn að slá megi því föstu að ákærði hafi með þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið I brotið gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Af þeirri niðurstöðu og öðru framangreindu leiðir að ákærði verður einnig sakfelldur fyrir brot gegn á 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr., laga nr. 145/1994 um bókhald.

Þá er af hálfu ákærða á því byggt í málinu að samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 beri við ákvörðun viðurlaga vegna brota á lögunum að taka mið af þeim skattstofni sem undan var dreginn. Heldur ákærði því fram að það sé ríkisskattstjóri, þ. e. Skatturinn, sem eigi ákvörðunarvald um skattstofn hverju sinni við álagningu skatts. Það ákvörðunarvald sé ekki á hendi annarra.

Af hálfu ákæruvalds hefur verið til þess vísað að skattalagabrot ákærða hafi verið fullframin þegar á árinu 2016. Að sínu leyti verður á það að fallast með ákæruvaldinu. Að mati dómsins breytir það því hins vegar ekki að við ákvörðun refsingar ákærða vegna þeirra tilvika sem tilgreind eru í ákærulið I, sbr. einnig ákærulið II, skuli eins og málið liggur fyrir taka mið af endanlegri niðurstöðu skattyfirvalda varðandi skattskil Polygon slf. Fyrir liggur að greiðslur Polygon slf. til K á árinu 2015, annars vegar að fjárhæð 29.670.000 krónur og hins vegar 3.810.000 krónur, voru lagðar til grundvalla rí úrskurði Skattsins 5. nóvember 2020 þegar opinber gjöld og fjárhæðir virðisaukaskatts félagsins voru endurákvörðuð og gjaldfærsla þeirra á skattframtali félagsins heimiluð gjaldárið 2016, vegna rekstrarársins 2015. Svo sem hér stendur á verður ekki talið að það sé dómsins að endurskoða þá niðurstöðu skattyfirvalda heldur skuli leggja hana til grundvallar við úrlausn málsins. Ekki verður með réttu talið að það girði fyrir að niðurstaða skattyfirvalda verði að þessu leyti lögð til grundvallar, ákærða til hagsbóta, þótthann hafi á fyrri stigum ekki fært greiðslurnar til frádráttar í skattskilum Polygon slf.

Samkvæmt öllu þessu og eins og sakargiftir á hendur ákærða eru að öðru leyti fram settar í ákæru er það niðurstaða dómsins að við ákvörðun refsingar ákærða skuli leggja til grundvallar að offramtalin rekstrargjöld Polygon slf. á tímabili ákæru hafi numið 6 1.471.819 krónum.

Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins hefur ákærða ekki áður verið gerð refsing. Í málinu er hann sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum, sem ábyrgðaraðili og eigandi 99% eignarhluta Polygon slf. Ákærða til málsbóta horfir að hann hefur að langstærstum hluta játað brot sí n og þá sýndi hann fulla samvinnu við rannsókn málsins. Að þessu gættu, sbr. 1., 5., 7. og 8. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, þykir tímalengd fangelsisrefsingar ákærða réttilega ákveðin sjö mánuðir.

Eftir atvikum þykir mega fresta fullnustu þeirrar refsingar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Að brotum ákærða virtum og með hliðsjón af dómaframkvæmd þykir ekki unnt að miða sektarfjárhæð við lágmark samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Ákærða verður því, auk fangelsisrefsingar, ákvörðuð sektarrefsing að fjárhæð 66.5 00.000 krónur sem greiðist í ríkissjóð og komi 360 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Engan sakarkostnað leiddi af rannsókn og rekstri máls þessa fyrir dómi en skipaður verjandi ákærða afsalaði sér þóknun fyrir verjandastarfann.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppsögu dómsins var gætt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð :

Ákærði, J-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í sjö mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá greiði ákærði J-kk-nf 66.5 00.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 360 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

K-kk-nf H-kk-nf