E-1038/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 10. mars sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Dróma hf. Lágmúla 6 í Reykjavík. Með yfirlýsingu sem lögð var fram við upphaf aðalmeðferðar tók Hilda ehf. við aðild til sóknar. Stefndu eru K7 ehf. (áður Andersen & Lauth ehf.), Laufásvegi 65 í Reykjavík, H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf til heimilis að Valhúsabraut 16 á Seltjarnarnesi og K-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf til heimilis að Fellsmúla 22 í Reykjavík. Stefna var birt lögmanni Andersen & Lauth þann 5. mars 2012, stefndu H-kvk-þgf og E-kk-þgf þann 6. mars s.á. en K-kvk-þgf P-kvk-þgf og G-kk-þgf þann 8. mars s.á.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða sér óskipt (in solidum) 10.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags. Til viðbótar krefst stefnandi þess að stefndu K7 ehf., H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf verði dæmd til að greiða sér óskipt 10.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags og loks að K7 ehf. greiði sér til viðbótar 9.703.011 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi K7 ehf. krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara verulegrar lækkunar krafna. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefndu H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar.

Stefndu K-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf krefjast aðallega frávísunar málsins frá dómi en til vara sýknu af öllum kröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar.

Með úrskurði dómsins frá 11. mars 2013 var frávísunarkröfu stefndu K-kvk-ef og H-kk-ef hafnað.

Ágreiningsefni og málsatvik

Þann 8. apríl 2007 stofnaði Andersen & Lauth ehf. (nú K7 ehf.) tékkareikning með heimild til yfirdráttar hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. (SPRON). Tékkareikningurinn var með númerið 1154-26-001200. Þann 10. febrúar 2012 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 29.703.011 kr. Var reikningnum þá lokað.

Þann 18. september 2008 undirrituðu H-kvk-nf G-kvk-nf, E-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar vegna yfirdráttarskuldar allt að 10.000.000 kr. ásamt vöxtum og kostnaði.

Þann 17. nóvember 2008 undirrituðu H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf aðra yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að 10.000.000 kr. ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins. Stefndu H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf gengust því í ábyrgð fyrir samtals 20.000.000 kr. ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins.

Þann 21. mars 2009 vék Fjármálaeftirlitið stjórn SPRON frá og skipaði skilanefnd yfir sparisjóðinn. Þann 23. júní 2009 skipaði héraðsdómur Reykjavíkur SPRON slitastjórn, sbr. 101. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins var m.a. kveðið á um yfirtöku Nýja Kaupþings banka hf. (nú Arion banka) á skuldbindingum SPRON vegna innstæðna og að yfirdráttur á veltureikningum ásamt tilheyrandi tryggingarréttindum flyttist yfir til Arion banka. Yfirfærsla innlána samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins fór fram hinn 22. mars 2009. Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins skyldi stofnað sérstakt hlutafélag í eigu Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., sem taka skyldi við öllum eignum félagsins og jafnframt öllum tryggingarréttindum, þ.m.t. öllum veðréttindum, ábyrgðum og öðrum sambærilegum réttindum sem tengjast kröfum SPRON. Á grundvelli þessa ákvæðis stofnaði bráðabirgðastjórn SPRON Dróma hf. og yfirtók það félag eignir SPRON í samræmi við framangreinda ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Með samningi þann 15. september 2011 framseldi Arion banki hf. Dróma hf. nánar greindar kröfur samkvæmt yfirdráttarheimildum á veltureikningum ásamt öllum tryggingarréttindum, þ. á m. kröfu á hendur Andersen & Lauth ehf. á reikningi nr. 398-26-301200 en það reikningsnúmer kveður stefnandi að reikningurinn hafi fengið við kröfuhafaskipti. Krafan var til innheimtu hjá Arion banka og Dróma ehf., en fyrir liggja afrit innheimtuviðvarana til stefndu dags. 21. apríl 2010 frá Arion banka og afrit innheimtubréfa frá Dróma dags. 22. febrúar 2012. Með samningi þann 31. desember 2013 var krafan framseld Hildu ehf., sem tók við aðild Dróma í máli þessu við upphaf aðalmeðferðar.

Stefnandi kveður tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafa reynst árangurslausar og sé málsókn þessi því nauðsynleg.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefandi vísar til framangreindrar málsatvikalýsingar og kveður mál þetta vera til innheimtu skuldar á grundvelli yfirdráttar á tékkareikningi á ábyrgða á honum. Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Um aðild vísar stefnandi til 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins. Dráttarvaxtakrafa byggist á III. kafla laga nr. 38/2001. Málskostnaðarkröfuna styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni, en skv. 10. tl. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988 er stefnandi ekki virðisaukaskattskyldur. Því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísar stefnandi til 42. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagrök stefndu

Stefndi K7 byggir sýknukröfu sína á því hann hafi verið í miklum viðskiptum við SPRON og SPRON factoring hf. og að meðal lána sem hann hafi tekið hjá þessum aðilum hafi verið ólögmæt gengistryggð lán. Vegna þessa eigi stefnandi sjálfur að greiða stefnda K7 ehf. a. m. k. 11.5000.000 kr. vegna viðskipta þeirra í milli. Þá vísar félagið einnig til þess að Glæsiheimar ehf. hafi tekið yfir skuld þess við SPRON factoring hf. Ekki er nánari grein gerð fyrir þessari málsástæðu í greinargerð. Þá sé ósannað að að stefnandi hafi sent honum innheimtuviðvörun svo sem honum bar að gera skv. 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008. Um lagarök vísar hann til meginreglna samninga- og kröfuréttar til stuðnings sýknukröfu sinni, einkum til reglna um skuldbindingargildis loforða sbr. lög nr. 7/1936. Jafnframt vísar hann til VI. kafla og 18. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001 varðandi ógildi gengistryggðra lána. Varðandi kröfu um lækkun kröfunnar vísar hann til 28. gr. laga nr. 91/1991 og 100. gr. laga nr. 21/1991 og 102. gr. laga nr. 161/2002. Varðandi kröfu um lækkun málskostnaðarkröfu vísar hann til áðurnefndrar greinar innheimtulaga sem leiða eigi til þess að stefnanda beri ekki greiðsla fulls málskostnaðar jafnvel þótt krafa hans yrði tekin til greina. Að auki vísar hann í þessu efni til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndu H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf byggja sýknukröfu sína á því að samið hafi verið um það að aflétta ábyrgðum af þeim sem krafa stefnanda byggir á. Þau gangast við því að hafa tekið á sig ábyrgðir þær sem lýst er í stefnu. Vísa þau til þess að 13. október 2010 hafi verið gerður samningur milli félags þeirra Glæsiheima ehf. og Andersen & Lauth ehf., sem þau áttu stóran hluta í, um yfirtöku á öllu hlutafé Glæsiheima ehf. gegn því að Glæsiheimar fengju allt hlutafé í Maiu ehf. frá Andersen & Lauth. Að auki tók Maia ehf. á sig verulegar skuldir af Andersen & Lauth, þar með taldar skuld við Spron Faktoring að fjárhæð 165.000.00 kr. og við SPON að fjárhæð 33.000.00 kr. Stefndu H-kvk-nf og E-kk-nf byggja á því að í tengslum við framangreinda samningsgerð hafi þau samið við stefnanda um að losna undan ábyrgðum þeim sem eru grundvöllur krafna á hendur þeim í þessu máli. Um lagarök vísa þau til reglna samningaréttar um að samninga beri að efna og til laga nr. 7/1936.

Stefndu K-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi eigi enga kröfu á hendur þeim, hvorki á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar þeirrar sem þau gengu í vegna Andersen & Lauth ehf. né á grundvelli annarra skjala. Verði talið að þau standi í skuld vegna sjálfskuldarábyrgðarinnar er á því byggt að stefnandi sé ekki eigandi þeirrar kröfur og skorti því aðild að málinu sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Um lagrök að öðru leyti vísa þau til meginreglna samninga- og kröfuréttar, málskostnaðarkrafan byggir á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og lögum nr. 50/1988.

Niðurstaða

Mál þetta lýtur að ágreiningi aðila um ábyrgð á ógreiddri yfirdráttarskuld á tékkareikningi. Í stefnu er reikningurinn sagður vera númer 0398-26-301200. Um sé að ræða sama reikning og upphaflega var stofnaður hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) þann 8. maí 2007 og hafði þá númerið 1154-26-001200. Þegar Nýi Kaupþing banki, sem síðar fékk heitið Arion banki, yfirtók skuldbindingar SPRON hafi reikningurinn fengið nýtt númer, 358-26-301200. Reikningurinn hafi fengið núverandi reikningsnúmer þegar krafan færðist yfir til Dróma hf. með framsali fjárkrafna frá Arion banka þann 15. september 2011.

Allir stefndu mótmæla því að stefnandi hafi sýnt fram á það með fullnægjandi hætti að sjálfskuldarábyrgðin sem þau tókust á hendur með sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingum, annars vegar 18. mars 2012 og hins vegar 17. maí s.á., gildi um þann reikning sem stefnandi krefst nú greiðslu á. Benda þau á að í nefndum ábyrgðaryfirlýsingum sé reikningsnúmer tilgreint 1157-26-001200. Þá mótmæla þau því einnig að stefnandi hafi lagt fram fullnægjandi gögn til stuðnings framsali kröfuréttinda SPRON yfir til Dróma hf.

Á þessar málsástæður fellst dómurinn ekki. Stefnandi hefur að mati dómsins lagt fram fullnægjandi gögn til að sýna fram á að hann hafi eignast kröfu á hendur stefndu, sem upphaflega var í eigu SPRON. Um framsal þeirrar kröfu til Arion banka (áður Nýi Kaupþing banki) liggur fyrir ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. mars 2009. Í henni kemur fram að Fjármálaeftirlitið hafi tekið ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis á grundvelli heimildar í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Í ákvörðuninni kemur fram að Nýi Kaupþing banki hf. yfirtaki skuldbindingar SPRON vegna innstæðna. Þar kemur fram að allir skilmálar umræddra innlána haldist óbreyttir og jafnframt að yfirdráttur á veltureikningum ásamt tilheyrandi tryggingarréttindum flytjist yfir til Nýja Kaupþings banka. Tilkynning þessi var opinberlega birt, m.a. á heimasíðu eftirlitsins í samræmi við síðari málslið 3. mgr. 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Hvorki í umræddum lögum né almennum reglum um kröfuhafaskipti var þörf frekari tilkynninga þar að lútandi til reikningseigenda eða ábyrgðarmanna. Þá er ekki fallist á að breytingarnar sem gerðar voru á númeri reikningsins við þessa yfirfærslu hans til nýrrar fjármálastofnunar þarfnist nánari skýringa við enda ekkert í gögnum málsins sem bendir til annars en að númerabreytingin skýrist af kröfuhafaskiptunum. Þá hefur stefnandi jafnframt gert fullnægjandi grein fyrir því hvernig kröfuréttindi fluttust frá Arion banka hf. til Dróma hf. með framlagningu annars vegar yfirlýsingar þar að lútandi frá nánar greindum starfsmanni á lögfræðisviði Arion banka hf., dags. 21. október 2013, og hins vegar samnings milli Arion banka hf. og Dróma frá 15. september 2011. Í samningnum kemur fram í lið 3.1 að Arion banki framselji Dróma kröfur samkvæmt yfirdráttarheimildum á veltureikningi samkvæmt lista í viðauka nr. 1 ásamt öllum tryggingarréttindum að baki hinum framseldu kröfum. Sá hluti viðaukans sem lýtur að reikningi nr. 338-26-301200 í eigu Andersen & Lauth ehf. fylgdi með í framlögðu dómsskjali. Ekki þykir leika vafi á því að Drómi hf. hafi með vísan til framlagðra gagna eignast umdeilda kröfu. Þá er ekki um það deilt að krafa Dróma hf. hafi flust yfir til Hildu ehf. með samningi milli þeirra aðila 31. desember sl. og yfirlýsing stefnanda þar að lútandi sem lögð var fram í dómi við aðalmeðferð málsins hefur ekki verið vefengd. Stefnandi er því réttur aðili málsins. Þá standa heldur engin rök þess til að krefja stefnanda um frekari sönnun þess að upphaflegt reikningsnúmer hafi tekið þeim breytingum sem fram kemur í gögnum málsins. Varðandi breytingar á reikningsnúmeri er þess jafnframt að gæta að í skilmálum ábyrgðaryfirlýsinga aðila kemur fram í lið 10 að sjálfskuldarábyrgð þeirra standi óbreytt þótt reikningseiganda verði úthlutað nýju reikningsnúmeri ef reikningurinn kemur að öllu leyti í stað fyrri reiknings.

Með vísan til þess sem að framan greinir er stefnandi réttur aðili málsins og krafa hans á grundvelli ábyrgða á yfirdráttarskuld á reikningi sem upphaflega var nr. 1154-26-001200 í SPRON er nú skuld á reikningi nr. 398-26-301200. Sýknukröfum á þessum grundvelli er því hafnað.

Til stuðnings kröfu sinni hefur stefnandi lagt fram yfirlit yfir stöðu umdeilds tékkareiknings þann 5. febrúar 2010. Þar kemur fram að yfirdráttarskuld nemi 29.703.011 kr. Þá hafa verið lögð fram í málinu tvær yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð. Sú fyrri er undirrituð 18. september 2008. Þar takast H-kvk-nf, E-kk-nf, G-kk-nf og K-kvk-nf P-kvk-nf óskipt á hendur sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð 10.000.000 kr. Gildistími ábyrgðarinnar er til 18. mars 2012. Síðari ábyrgðin er undirrituð þann 17. nóvember 2008. Þar takast H-kvk-nf og E-kk-nf á hendur óskipt ábyrgð að fjárhæð 10.000.000 kr. Gildistími ábyrgðarinnar er til 17. maí 2012. Því er ekki andmælt að yfirdráttarskuldin á framangreindum tékkareikningi hafi numið þeirri fjárhæð sem yfirlit reikningsins ber með sér. Þá er því ekki haldið fram að undirritun framangreindra sjálfskuldarábyrgða sé haldinnar annmörkum eða að ábyrðaryfirlýsingarnar séu af öðrum ástæðum ógildar. Niðurstaða málsins verður því á því byggð að stefndu beri óskipt ábyrgð á greiðslu hennar að því marki sem ábyrgð þeirra tekur til nema varnir þeirra gefi tilefni til annarrar niðurstöðu.

Stefndi K7 ehf. byggir sýknukröfu sína á því að hann eigi rétt til skuldajafnaðar á móti framangreindri skuld. Vísar hann til þess að annað lán sem félagið hafi fengið hjá SPRON hafi reynst vera lán með ólögmætri gengistryggingu og því eigi hann kröfu á hendur stefnanda um endurgreiðslu þess að hluta. Í greinargerð hans kemur fram að endurgreiðslukrafa hans nemi að minnsta kosti 11.500.000 kr. og vísar hann til tölvuskeytis starfsmanns stefnanda til stuðnings þeirri staðhæfingu. Við aðalmeðferð málsins lýsti lögmaður stefnda því yfir að skuldajafnaðarkrafa hans næmi 15.315.270 kr. og vísaði í því sambandi til endurútreiknings stefnanda á láni Andersen & Lauth ehf., dagsetts 6. maí 2013 á láni nr. 10877. Telur hann samtölu uppgreiðsluvirðis fyrir útreikning og inneign eftir útreikning vera þá fjárhæð sem honum sé rétt að skuldajafna á móti skuld við stefnanda. Stefnandi mótmælir skuldajafnaðarkröfu stefnda.

Fallist er á það með stefnanda að skuldajafnaðarkrafa stefnda K7 uppfylli ekki skilyrði laga. Í greinargerð er ekki vikið að því með skýrum hætti að um skuldajafnaðarkröfu sé að ræða og tilvísun til 28. gr. laga nr. 91/1991 í kaflanum um lagarök sé í raun eina vísbendingin um að hún sé höfð uppi í málinu. Jafnvel þótt litið væri fram hjá þessu og talið að í greinargerð væri nægilega skýrlega lýst yfir skuldajöfnuði er óljóst á hvaða grundvelli gagnkrafan er byggð. Fjárhæð kröfunnar er sögð vera að minnsta kosti 11.500.000 kr. í greinargerð en liðlega 15 milljónir við aðalmeðferð málsins. Grundvöllur hennar er sagður endurgreiðsla ólögmæts gengistryggðs láns en óljóst er hvort stefndi K7 eigi í raun þann rétt, m.a. af þeim sökum að meðstefndu halda því fram að þau eigi rétt til endurgreiðslunnar, sé sá réttur fyrir hendi. Þá er óljóst hvort krafan var gjaldfallin þegar skuldajöfnuði var lýst í greinargerð. Samkvæmt almennum reglum um skuldajöfnuð verður krafan sem nota á til skuldajafnaðar að vera á milli sömu aðila, fjárhæð ákveðin og krafan hæf til að mæta aðalkröfu á þeim degi sem skuldajöfnuði er lýst yfir. Ekkert framangreindra skilyrða er uppfyllt en sönnunarbyrði um þessi atriði hvílir á stefnda K7. Kröfu hans um skuldajöfnuð er því hafnað.

Varnir stefndu H-kvk-ef G-kvk-ef og E-kk-ef S-kk-ef lúta, auk þeirra málsástæðna sem þegar er getið um varðandi aðild stefnanda, að því að átt hafi að leysa þau undan ábyrgð á grundvelli sjálfskuldarábyrgða þeirra með samningi við þriðja aðila. Hafa þau ekki gert nánari grein fyrir því í hverju sá samningur fólst eða með hvaða hætti hann kann að hafa bundið stefnanda. Gegn mótmælum stefnanda hefur þeim ekki tekist að sanna að stefnandi hafi samið um að leysa þau undan ábyrgð sinni. Er sýknukröfu þeirra því hafnað.

Stefndu K-kvk-nf P-kvk-nf og G-kk-nf hafa ekki uppi aðrar varnir en þær sem lúta að aðild stefnanda og óvissu um númer reiknings. Að framan hefur verið gerð grein fyrir afstöðu dómsins til þessara málsástæðna og þeim hafnað.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið er hafnað öllum málsástæðum stefndu fyrir sýknukröfum sínum. Kröfur stefnanda verða því teknar til greina með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði en upphafstíma dráttarvaxta hefur ekki verið mótmælt.

Með hliðsjón af úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndu gert að greiða stefnanda óskipt málskostnað sem er hæfilega ákveðinn 650.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Ekki hafa verið leidd rök að því að tilefni sé til að lækka málskostnaðarkröfu með vísan til 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008 svo sem stefndi K7 gerir kröfu um.

Mál þetta flutti Ó-kk-nf K-kk-nf hdl. fyrir hönd stefnanda, A-kk-nf H-kk-nf hdl. fyrir hönd stefnda K7, G-kk-nf H-kk-nf hrl., fyrir hönd stefndu H-kvk-ef G-kvk-ef og E-kk-ef S-kk-ef og G-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf hdl. fyrir hönd stefndu K-kvk-ef P-kvk-ef G-kvk-ef og G-kk-ef H-kk-ef.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð

Stefndu, K7 ehf., H-kvk-nf G-kvk-nf, E-kk-nf S-kk-nf, K-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf greiði stefnanda, Hildu ehf., óskipt 10.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags. Að auki greiði stefndu K7 ehf., H-kvk-nf G-kvk-nf og E-kk-nf S-kk-nf stefnanda óskipt 10.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags. Að auki greiði stefndi K7 ehf. stefnanda 9.703.011 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2012 til greiðsludags.

Stefndu skulu óskipt greiða stefnanda 650.000 kr. í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf