E-22/2010

Mál þetta, sem dómtekið var þann 20. október sl., hefur E-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, kt. 000000-0000, Reykjasíðu 16, 603 Akureyri, höfðað gegn Ó-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Öldugötu 10, 620 Dalvík, Verði tryggingum hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 25, 105 Reykjavík, og Vátryggingafélagi Íslands hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3, 108 Reykjavík, með stefnu birtri 29. desember 2009, en þingfestri 14. janúar 2010.

Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkennd verði full bótaskylda stefndu, Ó-kk-ef S-kk-ef og Varðar trygginga hf. vegna tjóns, sem hann varð fyrir í slysi við árekstur vélsleðanna KH-925 og JG-759 á Hauganesafleggjara þann 19. desember 2004.

Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði full bótaskylda stefndu vegna tjóns, sem hann varð fyrir í slysi við árekstur vélsleðanna KH-925 og JG-759 á Hauganesafleggjara þann 19. desember 2004.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Af hálfu stefndu, Ó-kk-ef S-kk-ef og Varðar trygginga hf., er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda, í aðal- og varakröfu, og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Af hálfu varastefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

I.

Málsatvik.

Mál þetta, lýtur að mjög alvarlegu vélsleðaslysi sem stefnandi máls þessa varð fyrir þann 19. desember 2004 við Hauganesafleggjara í Dalvíkurbyggð, þann 19. desember 2004, er vélsleðar með auðkennisnúmerin KH-925 og JG-759 rákust á. Stefnandi ók vélsleðanum KH-925, en stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hafði veitt eiganda vélsleðans, J-kk-þgf H-kk-þgf J-kk-þgf, föður stefnanda, vátryggingu. Stefndi Ó-kk-nf S-kk-nf hafði á hinn bóginn keypt lögboðna ábyrgðartryggingu vegna vélsleðans JG-759, sem vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf ók í greint sinn.

Af hálfu allra málsaðila er um málsatvik sérstaklega vísað til rannsóknargagna lögreglu, en fyrir liggur að lögreglu var tilkynnt um slysið klukkan 14:49, nefndan dag. Ritaði G-kk-nf S-kk-nf, rannsóknarlögreglumaður, frumskýrslu og tók ljósmyndir af vettvangi, sem eru meðal gagna málsins. Að auki voru teknar vitnaskýrslur af lögreglu, þann 21. og 22. desember 2004 og 6. janúar 2005, en stefnandi gaf ekki skýrslu við lögreglurannsókn málsins vegna áverka sinna.

Í frumskýrslu lögreglu er vettvangi slyss stefnanda lýst þannig að atvik hafi gerst á og við Hauganesafleggjarann, um fjörutíu metrum vestan Ólafsfjarðarvegar. Segir í skýrslunni að tildrög slyssins hafi verið með þeim hætti að stefnandi hafi ásamt félögum sínum, vitnunum Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf og S-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, gert sér að leik að aka á nefndum vélsleðum þvert á afleggjarann og láta þá stökkva upp og yfir akbrautina, um sjö metra, en hæðarmismunur sé mun meiri að norðan, um þrír metrar, en einn metri sé þar norðan við. Um tuttugu til þrjátíu sentímetra snjólag var á landinu báðum megin við akbrautina. Segir að þegar lögregla kom á vettvang hafi stefnandi legið í vegarkantinum sunnan við afleggjarann. Er haft eftir vitnum á vettvangi að stefnandi hafi verið sunnan við veginn, rétt í vegöxlinni, á vélsleðanum KH-925, þegar vélsleðinn JG-759 lenti á honum. Greinileg ákoma var á vélarhlíf vélsleða stefnanda og einnig var ákoma á hjálmi hans, að talið var eftir skíðið á JG-759, en sá sleði var farinn af vettvangi þegar lögreglan kom á vettvang. Í skýrslunni segir að þegar hún var rituð hafi ekki legið fyrir hvort stefnandi hafi verið á ferð þegar slysið varð. Tekið er fram að hvorugur ökumannanna, stefnandi og vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf, hefðu öðlast réttindi til að aka vélsleða þegar slysið varð. Fram kemur í gögnum að daginn fyrir slysið hefðu piltarnir verið á svipuðum slóðum við sama athæfi, ásamt vitninu S-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem var umráðamaður sleðans JG-759.

Í stefnu er um atvik m.a. vísað til lögregluskýrslu dagsettrar 19. janúar 2005, en þar er haft eftir móður stefnanda að hann muni lítið sem ekkert eftir slysinu eða aðdraganda þess. Haft er eftir móðurinni að stefnandi hafi þó sagst muna eftir því að hafa verið kyrrstæður utan við veginn og hann myndi eftir hinum sleðanum í loftinu, hann myndi hins vegar ekki af hverju hann hafi verið á þeim stað sem slysið varð, þá myndi hann heldur ekki eftir slysdeginum sjálfum.

Í stefnu lýsir stefnandi slysinu þannig að hann og Ó-kk-nf Þ-kk-nf ásamt S-kk-þgf Þ-kk-þgf hafi er atvik gerðust verið að aka um á vélsleðunum umræddan dag og hafi þeir ekið um sveitina, en afráðið að enda ökuferðina með því að stökkva yfir afleggjarann að Hauganesi. Er þeir hafi verið búnir að stökkva nokkur stökk hafi stefnandi og Ó-kk-nf Þ-kk-nf rætt um það sín á milli að stökkva eitt stökk í viðbót áður en haldið yrði heim. Hafi þeir ákveðið að stökkva frá sama staðnum yfir akbraut Hauganesafleggjarans og hafi stefnandi stokkið á undan. Það hafi og verið sameiginlegur skilningur þeirra að stefnandi skyldi bíða sunnan afleggjarans eftir að Ó-kk-nf Þ-kk-nf hefði stokkið, en í framhaldi af því hafi þeir ætlað að aka heim. Stefnandi hafi því stokkið á vélsleðanum KH-925 yfir akbrautina á þeim stað, sem þeir hafi ákveðið að stökkva báðir frá, en eftir stökkið hafi hann ekið aðeins til austurs frá lendingarstaðnum en verið kyrrstæður við akbrautina þegar hann hafi séð vélsleðann JG-759 koma yfir veginn á sama stað og hann hafði staðnæmst, þ.e. á öðrum stað en stefnandi og Ó-kk-nf Þ-kk-nf höfðu áður ákveðið að stökkva á. Aðeins hafi liðið örskammur tími frá því að stefnandi stökk yfir þar til Ó-kk-nf Þ-kk-nf hafi komið á eftir honum og lendi sleði hans á stefnanda. Í stefnu segir að stefnandi minnist að öðru leyti aðeins brota úr atburðarásinni, m.a. þess þegar hann hafi séð vélsleðann JG-759 koma á móti sér og að sleði hans KH-925 hafi snúið til austurs er JG-759 hafi lent á honum. Í stefnu segir að stefnandi hafi verið þaulvanur vélsleðum og akstri þeirra, en þó ekki sérstaklega stundað það að stökkva eða aka á vélsleða á umræddum stað frekar en öðrum. Þetta hafi aðeins verið einn af mörgum stöðum eða svæðum sem hann hafi almennt verið við leik á, enda alþekkt að ungmenni á aldur við hann ækju um á vélsleðum þó að ökuleyfisaldri væri ekki náð. Hafi það verið látið óátalið.

Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir vitninu Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að hann hafi ásamt félögum sínum, stefnanda og S-kk-þgf Þ-kk-þgf verið að leik á vélsleðum, m.a. með stökkum, en nefndan dag hafi þeir verið við slíka iðju við afleggjarann að Hauganesi. Haft er eftir honum í skýrslunni að hann hafi beðið stefnanda að aka suður fyrir afleggjarann og fylgjast þar með því þegar hann stykki og því hafi hann ætlað að stefnandi biði sín þar. Hann hafi ekki séð stefnanda fyrr en hann hafi verið í sjálfu stökkinu og hafi því ekkert getað gert til að koma í veg fyrir slysið. Hafi vélsleði hans, JG-759, fyrst lent á vélarhlífinni á sleða stefnanda og síðan á honum sjálfum. Haft er eftir Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að hann hafi fengið vélsleðann JG-759 að láni frá S-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem hafi staðið á akbraut afleggjarans og því fylgst með allri atburðarásinni. Í vitnaskýrslu sem Ó-kk-nf Þ-kk-nf gaf hjá lögreglu þann 6. janúar 2005 er haft eftir honum að í umrætt sinn hafi félagi hans og umráðamaður vélsleðans JG-759, S-kk-nf Þ-kk-nf, fyrst stokkið eitt stökk á greindum stað, en hann síðan tekið við akstrinum. Stefnandi hafi stokkið á vélsleða, sem hann hafði til umráða, KH-925. Hafi þeir stokkið frá norðri til suðurs, en síðan ekið til baka en þá aðra leið yfir akbrautina og síðan haldið áfram að stökkva. Þeir hafi því ekið í hringi. Haft er eftir Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að þeir hafi verið búnir að fara nokkrar slíkar ferðir áður en slysið varð. Fyrir slysið hafi stefnandi stokkið á undan honum og hafi hann beðið í smástund en ekki séð til ferða stefnanda og því hafi hann afráðið að aka af stað, enda talið að stefnandi myndi bíða sunnan við akbrautina, og ætlaði að horfa þar á stökk hans. Hann hafi tekið stökkið og hafi vélsleði hans, JG-759, verið í loftinu, í um 1½ til 2 metra hæð, þegar hann sjái stefnanda skyndilega beint fyrir framan sleðann. Hefði stefnandi þannig ekið vélsleðanum KH-925 beint á móti honum, en það hafi hann ekki átt að gera. Haft er eftir Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að hann treysti sér ekki til að segja til um hvort eða hvaða hluti vélsleðans JG-759 lenti á stefnanda. Hann hafi eftir áreksturinn lent á vélsleðanum sunnan akbrautar afleggjarans, á sama staða og venjulega, en þar hafi hann fallið af honum. Haft er eftir Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að næst hafi hann séð til stefnanda þar sem hann lá á akbrautinni, því sem næst í vegkantinum, en sleði hans hafi verið á akbrautinni. Hann áréttaði í skýrslunni að daginn fyrir slysið hefðu þeir félagarnir verið að stökkva á vélsleðum á þessum sama stað og hafi þeir, líkt og nefndan dag, alltaf ekið í hringi og stokkið frá norðri til suðurs.

Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir S-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf að hann hafi fyrir hið afdrifaríka stökk heyrt Ó-kk-þf Þ-kk-þf biðja stefnanda um að fara suður fyrir afleggjarann og horfa á hann stökkva. Stefnandi hafi hins vegar ekið á móti akstursstefnu Ó-kk-ef þegar hann stökk og hafi hann séð þegar vélsleðinn JG-759 lenti á stefnanda. Í vitnaskýrslu sem S-kk-nf Þ-kk-nf gaf hjá lögreglu 22. desember 2004 er haft eftir honum að þeir félagarnir hafi hagað akstri sínum við Hauganesafleggjarann með þeim hætti að sá sem hafi verið á undan að stökkva hafi stundum beðið eftir hinum á akbrautinni eða ekið áfram norður fyrir akbrautina, en sá sem hafi verið á eftir hafi ekki stokkið fyrr en hann hafi verið öruggur um að enginn væri fyrir. Haft er eftir honum að í fyrstu hafi hann stokkið á vélsleðanum JG-759, en eftir nokkur stökk hafi Ó-kk-nf Þ-kk-nf tekið við akstrinum og þá byrjað að stökkva og gert allt eins og hann og stefnandi höfðu áður gert. Er haft eftir honum að Ó-kk-nf Þ-kk-nf hafi verið búinn að stökkva tvívegis áður en slysið varð. Kvað hann Ó-kk-þf Þ-kk-þf hafa beðið stefnanda um að bíða sunnan afleggjarans þar til hann væri búinn að stökkva, en stefnandi hafi verið á undan að stökkva. Er þetta gerðist hafi hann verið nokkuð langt norðan við akbraut afleggjarann. Hann hafi fylgst með því er stefnandi stökk yfir akbrautina á vélsleðanum KH-925, en í framhaldi af því hafi Ó-kk-nf Þ-kk-nf ekið sömu leið á vélsleðanum JG-759. Hafi Ó-kk-nf Þ-kk-nf ekki séð til ferða stefnanda þar sem vegkanturinn sé nokkuð hár, en stefnandi hafi verið sunnan við akbrautina. Hann hafi síðan fylgst með stökki Ó-kk-ef Þ-kk-ef, en þá um leið hafi hann séð að stefnandi var að aka upp á akbrautina að sunnanverðu á vélsleðanum KH-925, en þá verið í akstursstefnu Ó-kk-ef Þ-kk-ef. Í lögregluskýrslu segir S-kk-nf Þ-kk-nf nánar um atvik: „S-kk-nf segir að E-kk-nf aki inn á veginn, en þá sé Ó-kk-nf í loftinu, sleði Ó-kk-ef lendi síðan á sleða E-kk-ef, fyrst á vélarhlífinni og síðan fari sennilega annað skíðið í hjálm E-kk-ef. Við það rúlli E-kk-nf af sleðanum og stoppi í vegkantinum sunnan við veginn, en sleðinn stoppi á miðjum veginum.... S-kk-nf segir að hann telji að slysið verði fyrir misskilning milli E-kk-ef og Ó-kk-ef. Ó-kk-nf hafi örugglega talið að E-kk-nf myndi bíða sunnan við veginn og horfa á þegar hann (Ó-kk-nf) myndi stökkva. E-kk-nf hafi hins vegar haldið að hann ætti að koma sömu leið til baka og því hafi slysið orðið.“ Haft er eftir S-kk-þgf Þ-kk-þgf að eftir slysið hafi hann strax hlaupið til stefnanda en þá um leið hefði komið á vettvang vitnið N-kk-nf K-kk-nf.

Í vitnaskýrslu N-kk-ef K-kk-ef B-kk-ef hjá lögreglu, þann 21. desember 2004, segir að um klukkan 14:00 umræddan dag hafi hann verið að aka frá Akureyri norður Ólafsfjarðarveg. Hafi hann átt skammt eftir að Hauganesafleggjara er hann hafi séð hvar strákar eru að leik á vélsleðum, að stökkva þar yfir akbrautina. Haft er eftir N-kk-þgf K-kk-þgf að hann hafi séð þegar vélsleða var ekið til suðurs og síðan er ökumaður hans, stefnandi, stökk yfir afleggjarann, en aki síðan aðeins til suðurs og snúi þar við og aki til baka að akbrautinni á mjög lítilli ferð. Stefnandi hafi þannig verið að aka upp á veginn, en hann hafi ekki alveg verið kominn upp á akbraut afleggjarans, á sama stað og hann hafði stokkið yfir. Á nær sama augnabliki hafi hann séð hvar annar vélsleði komi fljúgandi á móti og lendi á stefnanda. Haft er eftir N-kk-þgf K-kk-þgf að hann hafi verið aðeins frá vettvangi þegar slysið gerðist og því hafi hann ekki séð það nákvæmlega. Hann hafi þó séð stefnanda falla af sleðanum, en hann hafi legið í vegkantinum þegar að var komið. Vélsleði stefnanda hafi verið sem næst á miðri akbrautinni og hafi hann fært hann til og út í vegarkantinn. Haft er eftir N-kk-þgf K-kk-þgf að hann hefði fyrir umræddan slysdag sjálfur ekið vélsleða á greindu svæði, en jafnframt haft vitneskju um að stefnandi hefði fyrr um veturinn öðru hverju ekið þar um og þá m.a. stokkið yfir Hauganesafleggjarann. Haft er eftir honum að norðan afleggjarans sjáist ekki til þeirra sem séu sunnan hans og sé það ekki fyrr en ökumenn komi upp á akbrautina sem það gerist. Haft er eftir honum að það hafi verið venja hjá þeim sem voru að stökkva á vélsleðum á umræddu svæði að aka ekki sömu leið til baka og vísaði til þess að ökumenn ækju alltaf í hring og færu síðan norður fyrir afleggjarann. Þegar nefnt slys varð hefði þessi háttur ekki verið hafður á heldur hafi stefnandi ekið sömu leið til baka, þ.e. á móti þeim sem á eftir honum kom.

Eins og áður var rakið slasaðist stefnandi mjög alvarlega í umræddu slysi. Liggur fyrir í málinu mat læknis og lögmanns sem aðilar kvöddu til, til að meta afleiðingar slyss hans samkvæmt skaðabótalögum nr. 50, 1993 með síðari breytingum. Segir í matinu, sem dagsett er 7. maí 2007, að varanlegur miski stefnanda hafi verið metinn 85 stig og varanleg örorka hans 80%. Tímabundið atvinnutjón hans hafi ekkert verið en hins vegar hafi tafir í námi verið eitt ár. Segir og að þjáningabætur stefnanda hafi verið metnar í eitt ár frá slysdegi, en þar af hafi hann verið rúmfastur til 24. maí 2005. Heilsufar stefnanda er sagt hafa orðið stöðugt 19. desember 2005.

Ágreiningur með málsaðilum reis um það hver bæri ábyrgð á slysinu og var þeim ágreiningi skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, sem komst að þeirri niðurstöðu að skipta bæri ábyrgðinni þannig að hið stefnda félag, Vörður vátryggingafélag hf. skyldi bera 2/3 ábyrgðarinnar en stefnandi 1/3. Liggur fyrir að hið stefnda félag, Vörður tryggingar hf., greiddi í kjölfarið stefnanda bætur í samræmi við þessa niðurstöðu, í júní 2008, en einnig var reidd fram af félaginu viðbótargreiðsla í febrúar sl., eftir nánari útreikninga.

Stefnandi krafði varastefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., um bætur og slysatryggingu ökumanns vegna vélsleðans KH-925, en er ágreiningur reis þar um var honum skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Í úrskurði nefndarinnar frá 26. febrúar 2008 er kveðið á um að stefnandi eigi óskoraðan rétt til bóta að því marki sem hann hafi ekki fengið tjón sitt bætt úr ábyrgðartryggingu aðalstefnda, Varðar tryggingum hf. Með bréfi dagsettu 7. mars 2008 var því lýst yfir af hálfu varastefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., að með því að aka réttindalaus á vélsleða með þeim hætti sem stefnandi gerði þegar slysið varð hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þannig að hann missi af bótarétti úr slysatryggingu ökumanns og eiganda, sbr. 5. gr. vátryggingarskilmála.

Vegna ofangreindrar afstöðu stefndu var það álit stefnanda að honum væri nauðugur sá kostur að höfða mál á hendur þeim til greiðslu fullra bóta vegna slyss hans.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Um málshöfðunina, kröfugerð, grundvöll bótaábyrgðar og aðild málsins vísar stefnandi til þess að hann reisi viðurkenningarkröfu sína á 2. mgr. 25. gr. einkamálalaganna nr. 91, 1991, en samkvæmt því ákvæði sé heimilt að höfða mál til viðurkenningar réttinda hafi aðili af því lögvarða hagsmuni. Þar um vísar stefnandi til fyrrnefndrar matsgerðar. Um varnarþing er af hálfu stefnanda vísað til ákvæða í skilmálum stefnda, Varðar trygginga ehf., vegna ábyrgðartryggingar vélsleðans JG-759 og varnarþingsreglna, sbr. 42. gr. einkamálalaga nr. 91, 1991. Af hálfu stefnanda er jafnframt vísað til þess að stefndu sé stefnt sameiginlega á grundvelli 19. gr. einkamálalaganna, en kröfugerðin sé byggð á heimild í 1. mgr. 27. gr. laganna.

Stefnandi útskýrir dómkröfur sínar nánar þannig að þess sé aðallega krafist að stefndu Vörður tryggingarfélag hf. og Ó-kk-nf S-kk-nf bæti honum tjón hans að fullu, en til vara sé þess krafist, sé ekki fallist á aðalkröfu, að tjón stefnanda vegna slyssins verði bætt af öllum stefndu að fullu, eða að öðru leyti með þeirri innbyrðis sakarskiptingu sem dómari ákveður. Jafnframt felist í kröfugerðinni að ekki eigi að skerða bótarétt hans úr hendi stefndu á grundvelli ætlaðs stórkostlegs gáleysis hans. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 89. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987 skuli þegar tjón hlýst af árekstri skráningarskyldra vélknúinna ökutækja skipta tjóni á þau að tiltölu við sök þeirra sem hlut eigi að máli og með hliðsjón af atvikum öllum. Sakarskipting samkvæmt ákvæðinu sé byggð á sakarreglu skaðabótaréttarins og dugi því einfalt gáleysi. Við mat á sakarskiptingu milli vélsleðanna í þessu máli sérstaklega beri m.a. að taka tillit til hátternisreglna umferðarlaga við akstur og í umferð sem og venju. Segir í stefnu að nánar sé vikið að þessum þáttum í umfjöllun um sök ökumanns vélsleðans JG-759 og ætlaðs stórkostlegs gáleysis stefnanda. Um aðild að ábyrgðinni og greiðslu bóta fari einkum að ákvæðum 1. mgr. 90. gr. sömu laga, sbr. og 1. mgr. 91. gr. og 92. gr., 1. mgr. 95. og 1. mgr. 97. gr. laganna.

Stefnandi byggir kröfu sína varðandi ábyrgð stefndu Ó-kk-ef S-kk-ef og Varðar tryggingar hf. á ákvæði 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987, en þar segi að sá sem beri ábyrgð á skráningarskyldu vélknúins ökutæki skuli bæta það tjón sem hljótist af notkun þess, enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Þá vísar stefnandi til þess að í 1. mgr. 90. gr. laganna komi fram að skráður eða skráningarskyldur eigandi vélknúins ökutækis beri ábyrgð á því og sé fébótaskyldur samkvæmt 88. og 89. gr. laganna, en samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laganna skuli mál til heimtu bóta gegn þeim sem bótaskyldur sé samkvæmt 90. gr. laganna jafnframt höfðað gegn því vátryggingafélagi sem vátryggt hefur ökutækið. Bendir stefnandi á að á slysdegi hafi stefndi Ó-kk-nf S-kk-nf tryggt vélsleðann JG-759 hjá stefnda Verði tryggingum hf., en af þeim sökum sé báðum stefnt vegna viðurkenningar á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vélsleðans.

Stefnandi byggir á því að stefndu Verði tryggingum hf. og Ó-kk-þgf S-kk-þgf beri að greiða sér fullar bætur vegna afleiðinga umrædds slyss þann 19. desember 2004, á grundvelli 88. gr. og 89. gr. umferðarlaganna. Byggir stefnandi á því að ökumaður vélsleðans JG-759 eigi alla sök á slysinu og að stefnandi hafi ekki sýnt af sér slíka háttsemi að varðað geti missi eða skerðingu bótaréttar samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaganna.

Stefnandi vísar til þess að í tölvupósti hins stefnda félags, Varðar trygginga hf., frá 4. júní 2008 sé fyrrnefnd skerðing að 1/3 byggð á 2. mgr. 88. gr. umferðarlaganna en ekki sé þar vísað sérstaklega til skilmála ábyrgðartryggingar vélsleðans JG-759. Bendir stefnandi og á að í skilmálum tryggingarinnar sé ekki kveðið sérstaklega á um heimild félagsins til að fella niður eða skerða bætur vátryggðs á grundvelli réttindaleysis eða stórkostlegs gáleysis, en þó segi í 13. gr. skilmálanna um lögboðna ábyrgðartryggingu að félagið geti endurkrafið vátryggingartaka eða ökumann ef vátryggður hefur ekki öðlast réttindi til að aka ökutæki því sem um ræðir og jafnframt að félagið geti beitt endurkröfu ef tjóni hefur verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Vísað er til þess að hið stefnda félag hafi ekki beitt endurkröfu í málinu og verður því ekki séð af skilmálum ábyrgðartryggingar vélsleðans JG-759 að í þeim hafi verið sérstök heimild til skerðingar eða lækkunar bóta umfram það sem leiði af 2. mgr. 88. gr. umferðarlaganna en ákvæðið áskilji stórkostlegt gáleysi til þess.

Stefnandi byggir kröfur sínar um ábyrgð stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. (VÍS) á 1. mgr. 92. gr. umferðarlaganna þar sem segir að hver ökumaður sem ökutæki stjórnar sé tryggður sérstaklega í slysatryggingum, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algjöru heimildarleysi. Skuli vátryggingin tryggja bætur fyrir líkamstjón af völdum slyss sem ökumaður verður fyrir við stjórn ökutækisins, enda verði slysið rakið til notkunar ökutækisins í merkingu 88. gr., sbr. 2. mgr. 92. gr., laganna.

Samkvæmt 3. mgr. 92. gr. laganna skuli bætur úr slysatryggingu ökumanna og eiganda lækka sem nemur þeim skaðabótum vegna slyssins sem tjónþoli kunni að eiga rétt á samkvæmt umferðarlögum eða öðrum skaðabótalögum.

Stefnandi vísar til þess að hinu stefnda félagi, Vátryggingafélagi Íslands hf., sé stefnt sem vátryggingafélagi því sem hafði í gildi slysatryggingu ökumanns og eiganda vegna vélsleðans KH-925 sem stefnandi hafi ekið er slysið varð og sé því félagið greiðsluskylt vegna trygginganna. Hið stefnda félag hafi hafnað því að stefnandi eigi bótarétt úr nefndri tryggingu með vísan til þess að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þannig að varði hann missi bótaréttar, sbr. 5. gr. skilmála tryggingarinnar. Byggir stefnandi á því að slík skerðing eða niðurfelling bótaréttar verði aðeins byggð á ákvæðum laga nr. 20, 1954, sbr. 124. gr. laganna. Byggir stefnandi á því að af nefndu lagaákvæði sem og skilmálum tryggingarinnar sé ljóst að til þess að hið stefnda félag geti skert eða fellt niður að fullu bótarétt stefnanda þurfi það að sanna að stefnandi hafi a.m.k. með stórkostlegu gáleysi verið sjálfur valdur að slysi sínu, en í þeirri sönnun felist jafnframt að sýnt sé fram á orsakatengsl háttsemi stefnanda og slyssins sem málið varðar. Skerðingin geti aðeins verið byggð á ákvæðum vátryggingarsamningalaga nr. 20/1994.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína, að viðurkennd verði full bótaskylda vegna slyssins úr ábyrgðartryggingu vélsleðans JG-759, á því að samkvæmt 89. gr. umferðarlaga sé um annað mat á sakarskiptingu að ræða en þegar metinn er bótaréttur tjónþola úr ábyrgðartryggingu ökutækis eða slysatryggingu ökumanns og eiganda, enda þurfi aðeins að koma til einfalt gáleysi þegar metin sé sakarskipting á grundvelli 89. gr. umferðarlaga. Þurfi þá að meta atburðarásina í heild þegar tekin sé afstaða til þess hvort ökutæki beri ábyrgð á árekstri og að hvaða marki.

Stefnandi byggir einkum varðandi sök ökumanns vélsleðans JG-759 á því að hann hafi stokkið yfir veginn í umrætt sinn þótt hann hafi vitað eða mátt vita að stefnandi væri handan vegarins í hvarfi á lendingarstað sleðans. Byggt er á því að það hafi verið rætt milli stefnanda og ökumanns vélsleðans JG-759 áður en stefnandi stökk af stað að þetta væri síðasta stökkið áður en ekið yrði heim á leið eða frá svæðinu og það hafi jafnframt verið rætt þeirra á milli að þeir myndu stökkva á sama stökkstaðnum yfir veginn en um tvo stökkstaði hafi verið að ræða yfir veginn. Á því er byggt að ökumaður vélsleðans JG-759 hafi þrátt fyrir þetta stokkið af öðrum stað en stefnandi gerði ráð fyrir að hann myndi stökkva frá, en jafnframt hafi hann stokkið örskömmu eftir að stefnandi hafði farið af stað. Er byggt á því að það hafi verið stórkostlegt gáleysi af hálfu ökumanns JG-759 að stökkva yfir veginn á öðrum stað en rætt hafi verið milli hans og stefnanda. Þá hafi það verið stórkostlegt gáleysi af hans hálfu að aka af stað svo skömmu eftir að stefnandi stökk og án þess að fullvissa sig áður um það að stefnanda væri engin hætta búin og að hann hefði komið sér frá lendingarstað sleðanna. Þessa háttsemi ökumanns vélsleðans JG-759 verði að meta í heild sinni við mat á stórkostlegu gáleysi hans. Í þessu sambandi vísar stefnandi á það sem áður er rakið úr lögregluskýrslu S-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef um að venja hafi verið að sá sem hafi verið á eftir að stökkva hafi ekki stokkið fyrr en hann hafi verið öruggur um að enginn væri fyrir. Að þessu leyti byggir stefnandi jafnframt á því að það hafi verið sérstaklega varasamt að stökkva svo stuttu eftir að stefnandi hafði stokkið, þar eð alltaf megi búast við að eitthvað geti komið upp á, t.d. þannig að menn detti af sleðum eða vél sleða stöðvist í lendingum eða hökti. Hafi því verið afar mikilvægt í ljósi eðlis vélsleðaaksturs og vélsleða sem ökutækja og leiktækja almennt að tryggja að stefnandi hafi verið búinn að koma sér frá lendingarstað sleðanna áður en ökumaður JG-759 hóf stökk sitt yfir veginn. Er byggt á því í ljósi atvika að ökumaður vélsleðans JG-759 hafi ekki sjálfkrafa getað búist við því að stefnandi væri kominn frá lendingarstað sleðanna eða frá því svæði sem stefnanda gat stafað hætta af stökki hans. Hafi hann átt að fullvissa sig um og ganga úr skugga um að stefnanda væri ekki hætta búin af stökki hans áður en hann fór af stað. Þessi háttsemi og óvarkárni ökumanns vélsleðans JG-759 hafi verið orsök slyss stefnanda sem mátti ekki búast við öðru en að hann myndi stökkva á sama stað og hann hafði gert og hann myndi bíða með stökkið þar til öruggt var að hann væri kominn úr hættu. Stefnandi hafi því ekki getað varist eða komið í veg fyrir slysið með nokkrum hætti. Þá er byggt á því að reynsluleysi ökumanns JG-759 af akstri vélsleða standi í óbeinu orsakasambandi við slysið.

Stefnandi vísar til þess að umfjöllun um stórkostlegt gáleysi stefnanda falli annars vegar undir ákvæði 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga að því er varðar hið stefnda félag Vörð tryggingar hf. en hins vegar undir 5. gr. skilmála slysatryggingar ökumanns og eiganda og ákvæða vátryggingarsamningalaga nr. 20, 1994, að því er varðar hið stefnda félag Vátryggingafélag Íslands hf., enda sé ekki kveðið sérstaklega á um heimild til skerðingar bótaréttar á grundvelli stórkostlegs gáleysis í umferðarlögum að því er varðar bótarétt úr slysatryggingu ökumanns og eiganda. Bæði ákvæðin áskilji stórkostlegt gáleysi en einfalt gáleysi nægi ekki. Kröfugerð stefnanda í máli þessu byggi á því að ekki beri að skerða bótarétt til hans að neinu leyti, enda sé krafist fullra bóta úr hendi stefnda vegna slyssins.

Stefnandi vísar til þess að ágreiningur máls þessa og ástæða málshöfðunar hans snúi m.a. að því hvort hann hafi í umrætt sinn valdið slysi sínu sjálfur að einhverju leyti með háttsemi sem jafna megi til stórkostlegs gáleysis og þá hver sakarskipting vegna meintrar eigin sakar skuli vera. Umfjöllun um stórkostlegt gáleysi snúi þannig að bótarétti bæði úr ábyrgðartryggingu vélsleðans JG-759 og slysatryggingu ökumanns og eiganda vélsleðans KH-925 og eigi málsástæður vegna meints stórkostlegs gáleysis því við um báðar tryggingar og alla stefndu. Bendir stefnandi á að stórkostlegt gáleysi hafi verið skilgreint á þá leið að það sé háttsemi sem feli í sér alvarlegt frávik frá þeirri háttsemi sem bar að viðhafa og að með stórkostlegu gáleysi auki menn almennt séð hættuna á því að valda tjóni. Komi þá m.a. til skoðunar skráðar hátternisreglur og venja. Almennt gáleysi sé hins vegar það þegar ekki hafi verið sýnd sú varfærni eða aðgæsla sem bar að viðhafa. Byggir stefnandi á því að hann hafi ekki sýnt af sér gáleysi, hvað þá stórkostlegt gáleysi, jafnframt að réttindaleysi hans og meint reynsluleysi af akstri vélsleða eða önnur háttsemi sé í engu orsakasamhengi við slysið. Ófrávíkjanlegt skilyrði vátryggingaréttar sé að þær ástæður sem byggt er á að leiði til niðurfalls bótaréttar, séu í beinu orsakasamhengi við það tjón sem um ræðir og þá sé það vátryggingafélags að sýna fram á að orsakasamhengi milli slyss og þeirra þátta sem byggt sé á að leiða eigi til niðurfellingar bótaréttar. Þessu skilyrði sé jafnframt ekki fullnægt í málinu að mati stefnanda.

Varðandi meint reynsluleysi stefnanda af vélsleðaakstri sé hið rétta í raun að hann hafi alls ekki verið reynslulaus af akstri vélsleða heldur fremur mjög vanur vélsleðaakstri. Stefnandi byggir á því að það eitt að aka án ökuréttinda geti ekki talist stórkostlegt gáleysi í sjálfu sér þannig að skert geti bótarétt nema að reynsluleysi teljist vera í beinu orsakasamhengi við slys. Ekkert liggi fyrir í málinu að mati stefnanda sem leiði til þess að telja megi réttindaleysi hans orsakavald í því slysi sem hann varð fyrir. Meint reynsluleysi hans af akstri vélsleða hafi heldur ekkert að gera með orsök slyssins enda ljóst að stefnandi var á engan hátt reynslulaus af akstri vélsleða.

Stefnandi andmælir því sem fram komi í lögregluskýrslu að hann hafi ekið á móti vitninu Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf þar sem hann var að koma yfir veginn og að hann, stefnandi, hafi mátt vita af því. Vísar stefnandi til þess að hið rétta sé að hann og Ó-kk-nf Þ-kk-nf hafi ákveðið að stökkva frá sama stað en raunin hafi síðan orðið sú að Ó-kk-nf Þ-kk-nf hafi stokkið frá öðrum stað. Stefnandi hafi því verið að aka frá þeim stað sem hann bjóst við að Ó-kk-nf Þ-kk-nf myndi lenda á þegar Ó-kk-nf Þ-kk-nf kom yfir veginn á þeim stað sem slysið varð, það er töluvert frá þeim stað sem stefnandi mátti búast við að Ó-kk-nf myndi stökkva yfir veginn. Er á því byggt að það hafi verið stórvarasamt og beinlínis hættulegt að stökkva á öðrum stað yfir veginn en stefnandi hafi rætt um að gera. Þá byggir stefnandi á því að ökumanni vélsleðans JG-759 hafi borið að bíða lengur með að stökkva en raun varð á. Er á því byggt að þetta séu þeir þættir sem hafi verið orsakavaldar slyssins. Ekkert í háttsemi stefnanda sjálfs standi í neinu orsakasamhengi við slysið. Verði það því á engan hátt rakið til þess að hann hafi sýnt af sér háttsemi sem feli í sér alvarlegt frávik frá þeirri háttsemi sem honum hafi borið að viðhafa eða að með háttsemi sinni fyrir slysið hafi hann aukið hættuna á því tjóni sem hann varð fyrir í slysinu. Sé jafnframt borin saman háttsemi stefnanda við háttsemi ökumanns vélsleðans JG-759 sé ljóst að stefnandi hafi engan þátt eða sök átt í slysinu.

Með vísan til alls þessa telur stefnandi að á grundvelli sakarmats sakarreglu skaðabótaréttar sé ljóst að samkvæmt 89. gr. umferðarlaga eigi ökumaður vélsleðans JG-759 alla sök á slysinu og jafnframt að ekki sé sannað að háttsemi stefnanda hafi á nokkurn hátt átt þátt í því að slysið varð eða að jafna megi þeirri háttsemi til stórkostlegs gáleysis.

Um lagarök vísar stefnandi til megin reglna íslensks skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar. Vísar hann til skaðabótalaga nr. 50, 1993. Þá vísar hann til laga nr. 20, 1954 um vátryggingarsamninga og umferðarlaga nr. 50, 1987. Enn fremur vísar hann til reglugerðar nr. 501, 1997 um ökuskírteini. Þá vísar stefnandi til skilmála stefndu um slysatryggingu ökumanns og ábyrgðartryggingu ökutækis.

Um aðild vísar stefnandi til III. kafla einkamálalaga nr. 91, 1991, einkum 16., 17. og 19. gr. og 97. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987. Um kröfugerð er vísað til IV. kafla einkamálalaga nr. 91, 1991, einkum 2. mgr. 25. gr. og 1. mgr. 27. gr. Vegna varnarþings er vísað til III. kafla nefndra laga, einkum 32. gr., 33., 41. og 42. gr. laganna. Þá er vísað til þess að í skilmálum Varðar trygginga hf. vegna ábyrgðartryggingar ökutækis sé kveðið á um varnarþing, í 16. gr., og að hinu leytinu um samkomulag við stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. Að því er varðar málskostnað er af hálfu stefnanda vísað til 129. og 130. gr. einkamálalaganna, en krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er byggð á ákvæðum laga nr. 50, 1988.

Málsástæður og lagarök stefndu Varðar tryggingar hf. og Ó-kk-ef S-kk-ef.

Stefndu vísa til þess að óumdeilt sé í máli þessu að stefnandi varð fyrir tjóni við árekstur vélsleðanna JG-759 og KH-925 og að stefnandi varð fyrir áverkum, sem leitt hafa til heilsutjóns, sem metið hafi verið til 85 stiga miska og fjárhagstjóns sem metið hafi verið sem 80% varanleg örorka. Þá vísar stefnandi til þess að báðir vélsleðarnir séu skráningarskyld ökutæki í skilningi umferðarlaga og hafi báðir verið tryggðir til samræmis við lagaákvæði skv. 91. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987. Um mat á bótaskyldu vegna hvors ökutækis um sig benda stefndu á að fari samkvæmt 89. gr. umferðarlaga þar sem segi: „Ef tjón hlýst af árekstri skráningarskyldra vélknúinna ökutækja skiptist tjónið á þau að tiltölu við sök þeirra sem hlut eiga að máli og með hliðsjón af atvikum öllum. Benda stefndu á að í reglu þessari felist að taka beri afstöðu til þess hvort öll bótaábyrgð vegna slyssins verði lögð á vátryggingu JG-759 eða KH-925 eða hvort skipta beri bótaábyrgðinni milli vátrygginganna. Í því sambandi telja stefndu að til sérstakrar skoðunar geti komið, eftir atvikum, hvort reyni á 2. mgr. 88. gr. nefndra laga.

Af hálfu stefndu er lagt til grundvallar að ábyrgð á slysi stefnanda eigi að skiptast þannig að 2/3 hlutar tjónsins falli í skaut þeirra stefndu. Í samræmi við þessa afstöðu hafi þessi hluti tjóns stefnanda verið bættur, sbr. dskj. nr. 28 og 28. Af hálfu stefnanda hafi verið gerður almennur fyrirvari við þessa afstöðu, en engar athugasemdir komið fram um að eitthvað hafi vantað upp á rétta greiðslu byggða á þessum grunni. Við ígrundun málsins hafi stefndi Vörður tryggingar hf. hins vegar orðið þess áskynja að greiðslan sem innt var af hendi var ekki fullnægjandi og hafi því verið bætt úr því síðar. Með þeirri greiðslu hafi þó ekki verið tekið undir málatilbúnað stefnanda, heldur hafi verið um leiðréttingu á eigin útreikningi að ræða. Þannig hafi stefnandi fengið greidda 2/3 hluta tjónsins. Með vísan til þessa er af hálfu stefndu krafist sýknu þar sem engu óbættu tjóni sé til að dreifa í málinu.

Á því er byggt af hálfu stefndu að ekki sé blöðum um það að fletta að skipta beri ábyrgðinni á slysi stefnanda þannig að megin hlutinn hvíli á tryggingu vélsleðans JG-759, en hinn hlutinn, 1/3, komi í hlut tryggingar vélsleðans KH-925 að öðrum skilyrðum uppfylltum. Afstöðu sína í þessum efnum byggja hinir stefndu á fyrrnefndri sakarskiptingarreglu 89. gr. umferðarlaganna.

Að mati stefndu er upplýst að vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf, sem ók JG-759 í greint sinn, fór af stað í stökk sitt í áttina að Hauganesafleggjara án þess að sjá til ferða stefnanda. Hafi hann ekki séð til ferða stefnanda fyrr en vélsleðinn JG-759 var á lofti yfir akbraut afleggjarans, en á þeirri stundu hefði Ó-kk-nf Þ-kk-nf engin tök haft á að koma í veg fyrir að vélsleðinn skylli á stefnanda. Þessi framganga hafi verið gálaus, enda mátti Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf vera ljóst, þrátt fyrir ungan aldur, að mikil hætta geti skapast af vélsleða, sem svífur í loftköstum, bæði vegna þyngdar tækisins og hraða. Á þessari sök hafi greiðsluskylda stefndu byggst. Á hinn bóginn takmarkist ábyrgð þeirra stefndu eins og áður er um getið. Slysið hafi orðið við árekstur tveggja skráningarskyldra ökutækja þannig að atburðurinn falli að hugtaksskilyrðum 89. gr. umferðarlaganna þar sem afráðið sé að skipta beri ábyrgðinni milli þeirra ökutækja sem í hlut eiga eftir atvikum hverju sinni. Er á því byggt að framganga vitnisins Ó-kk-ef Þ-kk-ef hafi ekki helgast af skeytingarleysi um heilsu leikfélaga sinna, stefnanda og S-kk-ef Þ-kk-ef. Þar hafi annars vegar ráðið sú trú Ó-kk-ef Þ-kk-ef að það væri fastmælum bundið að stefnandi myndi stökkva fyrst og bíða hans svo sunnan vegar og fylgjast með stökki hans, sbr. áður raktar lögregluskýrslur, og síðan því að hann hafi ekki getað vænst þess að stefnandi myndi aka í áttina að veginum á móti sér, sem þó sé upplýst að stefnandi gerði, sbr. það sem áður er rakið í lögregluskýrslum. Í þessu sambandi er af hálfu stefndu sérstaklega andmælt frásögn stefnanda í málavaxtalýsingu um atvik sem rangri og ósannaðri. Jafnframt er því andmælt sem röngu og í andstöðu við fyrirliggjandi gögn að Ó-kk-nf Þ-kk-nf hafi stokkið örskömmu á eftir stefnanda og er þvert á móti til þess vísað að svo virðist hafa verið að stefnda hafi verið farið að lengja eftir stökki Ó-kk-ef Þ-kk-ef og því farið að huga að því hverju töfin sætti, með hinum afdrifaríkustu afleiðingum. Er á því byggt að þessi háttsemi stefnanda, að snúa við og aka til baka að veginum á ný, þrátt fyrir að honum hafi verið ljóst að Ó-kk-nf Þ-kk-nf var að fara að stökkva sínum sleða, felli að mati stefndu ábyrgð á þriðjungi tjónsins á eiganda og tryggjanda vélsleðans KH-925. Enn fremur byggja stefndu á því að þótt því megi að sönnu hreyfa að framganga stefnanda hafi falið í sér stórfellt gáleysi, að eiga aðild að svo hættulegum leik, sem lítt skipulögð stökk unglinga á vélsleðum er, þá þurfi lítt að því að huga í raun þar sem 89. gr. umferðarlaganna byggi á venjulegu sakarmati. Framganga stefnanda í þessum efnum hafi ótvírætt verið gálaus. Því til viðbótar sé til þess að líta að umræddir piltar hefðu fyrir hið afdrifaríka stökk títt stokkið á þessum stað, bæði á undangengnum andartökum en einnig deginum fyrr, sem og fyrr um veturinn, eins og fram komi í fyrr nefndum lögregluskýrslum. Sá framgangsmáti mun hafa verið hafður á að þegar stökki var lokið væri annað hvort hinkrað eftir öðrum sem voru við þessa iðju eða ekinn hringur. Þess sé hvergi getið að ekin hafi verið sama leið til baka og stokkin var, nema í greint sinn. Slíkt mátti stefnanda vera ljóst að væri í hæsta máta hættulegt, að aka í áttina að stökkstað þar sem vitað var að annar vélsleði var á ferð í sömu erindagjörðum, að stökkva.

Af ofangreindu leiðir að mati hinna stefndu að ábyrgð þeirra nemur í það mesta þeim 2/3 hlutum sem úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum komst að niðurstöðu um. Breytir í því efni í raun engu hvort það er vegna sakarskiptingar 89. gr. umferðarlaganna eða vegna eigin sakar á grundvelli 2. mgr. 88. gr. sömu laga. Vísa stefndu þar um til málsástæðna sinna hér að framan, en einnig benda stefndu á mannhelgisbálk Jónsbókar frá 1281, XIII. kapitula um váðaverk i.f.; „Nú gengr maðrr til leiks, fangs eða skinndráttar at vilja sínum, þá ábyrgist hann sik sjálfr at öllu, þó at hann fái mein eða skaða af.“

Af hálfu stefndu er ekki byggt á síðast nefndri heimild, en á það bent að hún vísi skýrt og afdráttarlaust til þess viðhorfs er horfa skuli til við sakarmat í þessu tilviki. Sé óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að hér gengu stefnandi og vinir hans til leiks án nokkurrar þvingunar eða þarfa annarra en sér til dægrastyttingar. Leggja verði því nokkuð strangan mælikvarða á framgöngu þeirra, enda stefnandi í það minnsta og S-kk-nf Þ-kk-nf, sem var þarna viðstaddur, nægjanlega gamlir til þess að þeim mátti vera það ljóst að þetta athæfi væri fyrirsjáanlega hættulegt ef eitthvað út af brygði. Þeim hafi einnig verið ljóst að Ó-kk-nf Þ-kk-nf var nýgræðingur í þessum efnum og óvanur þannig að því megi hreyfa að stefnanda hefði verið rétt að hafa sérstakan vara á þegar Ó-kk-nf Þ-kk-nf var á ferð.

Um lagarök vísa stefndu til fyrrgreindra lagaraka að því er varðar sýknukröfu sem og ákvæða laga nr. 50, 1993 um fullar bætur. Krafa stefndu um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91, 1991, en jafnframt er krafist virðisaukaskatts.

Málsástæður og lagarök stefnda Vátryggingafélags Íslands hf.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er hann var við stjórn vélsleða með skráningarnúmerið KH-925 þann 19. desember 2004. Með vísan til 2. mgr. 18. gr., sbr. 124. gr. laga nr. 20, 1994 um vátryggingarsamninga og 5. gr. skilmála stefnda vegna slysatryggingar ökumanns, telur stefndi því ekki að stefnandi eigi að fá dæmdar bætur í máli þessu. Stefndi vísar til fordæma Hæstaréttar um skýringu á 92. gr. umferðarlaga, sem sé á þá leið að skilyrði til greiðsluskyldu úr þar greindri vátryggingu séu þau, að ökumaður hafi orðið fyrir slysi við stjórn ökutækis og jafnframt, að slysið verði rakið til notkunar þess í skilningi 1. mgr. 88. gr. laganna, sbr. nú 2. gr. laga nr. 32, 1998. Óumdeilt sé að stefnandi hafi verið við akstur vélsleðans í umrætt sinn og því verði að telja þessum skilyrðum 92. gr. umferðarlaganna fullnægt. Stefndi byggir á því að með háttsemi sinni hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sem telja verði einu orsök slyssins, enda sé ósannað að það verði rakið til bilunar eða galla í vélsleðanum.

Stefndi vitnar til þess að í skilmálum félagsins fyrir slysatryggingu ökumanns, skv. 92. gr. umferðarlaganna, segi að réttur til bóta geti fallið niður skv. lögum um vátryggingarsamninga, ef vátryggingartaki eða vátryggður vanræki skyldur sínar við stjórnun ökutækis, t.d. með því að aka án þess að hafa öðlast ökuréttindi eða valdið tjóni af ásetningi, stórkostlegu gáleysi, eða undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna. Eigi þá við 18. til 20. og 124. gr. laganna nr. 20, 1994 um vátryggingarsamninga. Stefndi segir að ekki verði lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið ölvaður eða undir áhrifum fíkniefna við aksturinn og það valdið slysinu. Hins vegar liggi það fyrir að hann hafði ekki öðlast ökuréttindi. Megi því ætla með sanni að hann hafi verið óvanur akstri og haft takmarkaða kunnáttu, leikni og hæfni til aksturs og til töku ákvarðana hinn afdrifaríka dag. Sé það einnig ólögmætt að stjórna umræddu ökutæki án réttinda, sbr. reglugerð nr. 501, 1997. Bendir stefndi á að tilgangur löggjafans með kröfum um réttindi til aksturs vélknúinna ökutækja sé sá að tryggja að ökumenn hafi í það minnsta lágmarkshæfni til stjórnunar tækisins og eins hafi það verið tryggt eins og hægt sé að uppfræða tilvonandi ökumenn um hættueiginleika ökutækis og hvaða afleiðingar það geti haft að bregða út af reglum og varúðarskyldu ökumanna. Eðli málsins samkvæmt hafði stefnandi ekki notið þessarar lögbundnu fræðslu, þótt vera kunni að stefnandi hafi áður ekið vélsleða. Telur stefndi sannað að réttinda- og reynsluleysi stefnanda hafi gert það að verkum að umræddan dag hafi hann tekið þátt í því stórkostlega gálausa athæfi að stökkva vélsleða yfir umferðarveg. Til stökksins hafi þurft talsverða ferð, þar sem stokkið hafi verið yfir 7 metra veg og því ljóst að ökumenn sleðanna hafi haft litla sem enga stjórn á því hvað gerðist þegar í stökkið var farið. Bendir stefndi á að umferð hafi verið um veginn og megi telja heppni að ekki hafi orðið slys við bifreið eða annað ökutæki sem fór um veginn. Auk þess liggi fyrir í gögnum málsins að stefnandi sneri við að loknu stökki og ók sömu leið til baka og ætlaði yfir veginn þegar sannað er að samkomulag hafi verið um að stefnandi myndi bíða eftir Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf. Stefnandi hafi ekið með öðrum orðum beint í fangið á Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf, þrátt fyrir að vita og hafa tekið þátt í að ákveða að Ó-kk-nf Þ-kk-nf ætti að framkvæma stökkið sitt strax í kjölfar stefnanda. Sé sú hegðun stefnanda tvímælalaust stórkostlega gálaus, enda mátti hann vita að Ó-kk-nf myndi koma á móti honum á fullri ferð. Sé því beint orsakasamband milli athæfis stefnanda og þess að hann verður fyrir slysi. Einnig liggi það fyrir að þar sem vitað var að Ó-kk-nf myndi koma á móti stefnanda á þeim stað sem stefnandi ætlaði að aka yfir veginn á mikilli ferð og á þungum sleða, þá sé það mjög sennileg afleiðing að stefnandi myndi slasast. Raunar sé það svo að mikil mildi sé að ekki varð banaslys umræddan dag.

Með vísan til ofangreinds byggir stefndi á því að stefnandi hafi tekið margar rangar ákvarðanir þennan dag og teljist því hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við stjórnun sleðans og meðferð hans sem vélknúins ökutækis, enda réttinda- og nær reynslulaus. Verði að leggja til grundvallar að réttindaleysi og þar af leiðandi skortur á kunnáttu, æfingu, leikni og hæfni stefnanda til þess að aka og taka ákvarðanir um akstur hafi valdið slysinu, nema annað verði sannað. Verði því að telja að stefnandi eigi ekki rétt til bóta úr skyldutryggingu ökumanns af þessum sökum, sbr. skilmála slysatryggingarinnar, sbr. og 18. og 124. gr. vátryggingarsamninga laganna nr. 20, 1994 eða með öðrum orðum að félagið hafi undanskilið sig ábyrgð þegar svona standi á fyrir ökumanni.

Stefndi byggir á því að þó svo að tjón falli undir skyldutryggingu sé grundvöllur bótaábyrgðar engu að síður 88. til 90. gr. umferðarlaganna. Ef svo væri ekki bæru vátryggingafélög hlutlæga ábyrgð á öllu líkamstjóni, sem hlytist af allri notkun skráningarskyldra vélknúinna ökutækja, hvort sem um væri að ræða tjón ökumanna eða annarra. Efni 92. gr. umferðarlaganna sé ekki sjálfstæður bótagrundvöllur heldur lagaregla, sem kveði á um bætur til ökumanna úr slysatryggingu, skylda til vátryggingar hvíli á eiganda skráningarskylds ökutækis, sbr. 93. gr. laganna.

Stefndi byggir á því að vátryggingarskylda skv. 91. til 94. gr. umferðarlaganna hafi engin áhrif á ákvæði 2. mgr. 88. gr. umferðarlaganna um lækkun eða niðurfellingu bóta, sé tjónþoli meðvaldur að tjóninu með ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Ef svo væri ekki gætu menn beinlínis ekið viljandi á ljósastaura og krafist bóta úr skyldutryggingu ökumanns vegna þess líkamstjóns, sem af hlytist. Slík niðurstaða sé í algjörri andstöðu við megin reglu skaðabóta- og vátryggingaréttar. Í því sambandi skipti einu hvort líkamstjón stefnanda hafi verið valdið með stórkostlegu gáleysi hans eða ásetningi.

Loks bendir stefndi á að skv. 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga eigi vátryggingarfélag, sem greitt hefur bætur til tjónþola skv. 1. mgr. 91. gr. laganna, endurkröfurétt á hendur hverjum þeim sem valdið hefur tjóni af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Væri það rétt lögskýring að vátryggingafélag bæri ábyrgð á tjóni sem ökumaður verður fyrir við stjórn ökutækis, óháð því hvort slysið megi rekja til ásetnings eða stórkostlegs gáleysis, myndi vátryggingarfélagið engu að síður eignast endurkröfu á hendur tjónþola.

Um lagarök og tilvísanir byggir stefndi vörn sína á umferðarlögum nr. 50, 1987, þágildandi lögum vátryggingarsamninga nr. 20, 1994 og skilmálum stefndu, VÍS, um ökutækjatryggingar nr. BA-10, aðallega 5. gr. varðandi slysatryggingu ökumanns og eiganda.

III.

Aðila- og vitnaskýrslur fyrir dómi.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu svo og vitnin Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og N-kk-nf K-kk-nf B-kk-nf. Einnig gáfu skýrslur G-kk-nf S-kk-nf, rannsóknarlögreglumaður, og Þ-kk-nf J-kk-nf, lögreglumaður.

Í máli stefnanda kom fram að hann hefði í umrætt sinn ásamt félögum sínum, vitnunum Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf og S-kk-þgf Þ-kk-þgf verið að skemmta sér við akstur á vélsleðum og þ.á m. hefðu verið tekin nokkur stökk á sleðunum yfir afleggjarann að Hauganesi, skammt austan Ólafsfjarðarvegar. Hann kvað allt hafa gengið áfallalaust í fyrstu stökkunum, en þeir hefðu ekið frá stað nokkru norðan afleggjarans og til suðurs og síðan stokkið yfir akbrautina, en ávallt hefði verið um mjúka lendingu að ræða og hefði enginn fallið af sleðanum í lendingunni. Hann kvað það hafa verið óskrifaða reglu að sá sem á eftir kom hefði ekki farið af stað eftir hvert stökk fyrr en hann hefði séð til þess sem á undan fór og þá nokkru sunnan akbrautarinnar. Hann staðhæfði að í raun hefði verið um tvo stökkstaði að ræða þegar ekið var til suðurs að afleggjaranum og því hefði að sama skapi verið um tvo lendingarstaði að ræða sunnan afleggjarans. Annar þessara staða hafi verið vestan við tré eða runna sunnan akbrautarinnar, en hinn staðurinn verið um 2-4 metrum þar fyrir austan og því austan við umræddan runna. Fyrir hið afdrifaríka stökk kvaðst hann hafa rætt við Ó-kk-þf Þ-kk-þf og innt hann eftir því hvort þeir ættu ekki að stökkva af vestari stökkstaðnum og bar að honum hefði skilist það á Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf að hann væri því samþykkur að sá háttur skyldi við hafður. Í framhaldi af því hafi hann stokkið á sleðanum KH-025 af umræddum vestari stökkstað og yfir akbrautina, en síðan tekið U-beygju og ekið strax til baka áleiðis að afleggjaranum. Hann kvað þetta allt hafa tekið skamman tíma og nefndi í því sambandi 10 sekúndur. Hann kvað sjónlínu ekki vera á milli stökkstaðarins norðan afleggjarans og lendingarstaðanna sunnan hans. Hann kvaðst hafa ekið sem leið lá að akbrautinni og verið kominn að austari stökkstaðnum og nærri verið kyrrstæður á sleðanum, enda verið að líta til vinstri til að fylgjast með Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf, en þá séð hvar sleði hans kom beint á móti honum. Var það ætlan hans að Ó-kk-nf Þ-kk-nf hefði misskilið áður lýst orðaskipti þeirra skömmu áður.

Vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf kvaðst í umrætt sinn hafa verið að aka um á vélsleðum ásamt félögum sínum, stefnanda og S-kk-þgf Þ-kk-þgf, en hann hafi í fyrstu verið farþegi á sleða þess síðar nefnda. Undir lokin hefðu þeir verið að stökkva yfir afleggjarann að Hauganesi og ætlaði vitnið að það hefðu þeir reyndar einnig gert daginn áður. Hann kvaðst hafa stokkið yfir akbrautina á sleða S-kk-ef Þ-kk-ef, JG-759, en hann kvaðst oft hafa ekið vélsleða er atvik máls gerðust. Hann kvað umræddum stökkleik hafa verið hagað þannig að ekið hafi verið frá norðri og að Hauganesafleggjaranum og sagði að ávallt hefði verið stokkið beint yfir akbrautina. Um einn stökkstað hefði verið að ræða og þar af leiðandi einn lendingarstað sunnan akbrautarinnar, hann hefði a.m.k. hagað málum þannig. Og eftir hvert stökk hefði verið sveigt til hægri og tekin U-beygja til vesturs, en síðan ekið aftur til norðurs, nær Ólafsfjarðarvegi, og um 8-10 metra frá umræddu lendingarsvæði. Þá hefði málum oft verið hagað þannig að þeir hefðu stokkið hvor á eftir öðrum en þá hefði sá er síðar fór oftast beðið þar til að sæist í þann sem á undan fór sunnan akbrautarinnar áður en haldið var af stað í stökkið. Hann kvaðst ekki minnast þess fyrir hið afdrifaríka stökk að hann hefði rætt sérstaklega við stefnanda um hvernig þeir skyldu haga akstrinum, m.a. stökkinu eða stökkstaðnum. Bar hann að stefnandi hefði ekið sleða sínum og stokkið yfir akbrautina með tíðkanlegum hætti en hann kvaðst sjálfur hafa haldið af stað í sína ferð um 20 til 30 sekúndum síðar. Vísaði hann til þess að hann hefði ætlað að stefnandi hefði annað hvort stoppað og væri að bíða ellegar að tala við félaga þeirra. Hann vísaði til þess að hefði stefnandi ákveðið að taka annað stökk hefði hann átt að aka til hægri sunnan afleggjarans og taka u-beygju til vesturs og aka síðan til baka eftir slóðinni nær Ólafsfjarðarveginum. Staðhæfði hann að aldrei hefði verið ekið til baka eftir stökk í þeirri línu sem uppstökksstaðurinn var norðan afleggjarans. Vegna þessa hafi hann ekki búist við því að stefnandi myndi aka á móti akstursstefnu hans, líkt og raun varð á. Hann kvaðst hafa upplifað slysið þannig að þegar hann var að stökkva yfir afleggjarann hefði stefnandi verið á þeim stað sem sleði hans var að lenda á, sunnan afleggjarans. Við áreksturinn kvaðst hann hafa fallið af sleða sínum líkt og stefnandi. Hann minntist þess ekki að fyrir slysið hefði verið rætt um að stefnandi ætlaði að horfa á hann í umræddu stökki yfir Hauganesafleggjarann.

S-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf minntist þess að hafa verið að leik á vélsleða ásamt nefndum félögum við Hauganesafleggjarann í umrætt sinn. Hann kvaðst sjálfur hafa stokkið á vélsleðanum JG-759 en minntist þess ekki að sérstaklega hefði komið til umræðu hvernig þeir höguðu málum í einstökum stökkum og þá ekki á milli stefnanda og Ó-kk-ef Þ-kk-ef. Hann kvaðst hafa hagað málum á þann veg að eftir hvert stökk hefði hann ekið til hliðar og haldið sig þannig frá stökklínunni, þar á meðal þegar hann hafi ekið til baka og norður yfir afleggjarann. Vitnið minntist þess að fyrir hið afdrifaríka stökk hefði stefnandi stokkið á undan Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf, en treysti sér ekki til að segja til um hvað langur tími leið þar til að Ó-kk-nf Þ-kk-nf ók á eftir honum, en hann hafi stokkið frá sama stað yfir afleggjarann og þannig verið með sömu aksturslínu og stefnandi. Hann kvað stefnanda hafa horfið sjónum sínum eftir að hann hafði stokkið yfir afleggjarann, en eftir það hefðu atvik gerst með skjótum hætti þar eð stefnandi hafi skyndilega komið á móti sleða Ó-kk-ef Þ-kk-ef þar sem hann var að stökkva yfir afleggjarann. Hann kvaðst hafa fylgst með atburðarásinni frá þeim stað sem félagar hans tveir hófu aksturinn í greint sinn, norðan afleggjarans. Staðhæfði hann að í fyrri stökkum þeirra félaganna hefði það aldrei gerst að legið hafi við árekstri á milli vélsleðanna og bar að þeir hefðu ekki verið nálægt því að rekast saman. Þá kvað hann það ekki hafa tíðkast að þeir væru að horfa á stökk hver annars frá akbraut afleggjarans. Í skýrslu sinni fyrir dómi vísaði vitnið til minnisleysis um atvik máls þar eð langt væri um liðið, en staðfesti efni áður rakinnar vitnaskýrslu hjá lögreglu.

N-kk-nf K-kk-nf B-kk-nf kvaðst umræddan dag hafa ekið norður Ólafsfjarðarveg er hann hafi séð í um 250 metra fjarlægð hvar stefnandi var að aka vélsleða til suðurs í um 50-70 metra frá vegmótum Ólafsfjarðarvegar og Hauganesafleggjarans. Hafi hann fylgst með því þegar stefnandi snéri sleðanum við og ók aftur til norðurs að afleggjaranum en þá hafi hann skyndilega séð hvar Ó-kk-nf Þ-kk-nf stökk á vélsleða frá norðri yfir afleggjarann. Hafi hann séð vélsleða hans lenda á stefnanda. Hann kvaðst hafa komið að stefnanda þar sem hann lá í brekkunni sunnan við afleggjarann „í lendingunni“, sem þar mátti sjá. Í vætti sínu vísaði hann til þess að þegar stokkið væri á vélsleðum á þessum slóðum væri ætíð ekið að afleggjaranum frá norðri en bar að uppstökkssvæðið væri nokkuð vítt. Hann kvað engar reglur hafa verið um það hvernig ökumenn höguðu akstri sínum eftir hvert stökk og þá til baka til norðurs að öðru leyti en því að hann kvað aldrei hafa verið stokkið vestan runna eða trés sem þarna væru á vettvangi, enda væri það tæpast hægt vegna aðstæðna.

Lögreglumennirnir G-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf J-kk-nf staðfestu áður nefnd rannsóknargögn en ekki þykir ástæða til að rekja frekar munnlegar skýrslur fyrir dóminum.

IV.

Er stefnandi máls þessa, E-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, slasaðist, nokkru eftir hádegi þann 19. desember 2004, var hann að leik á vélsleða á og við Hauganesveg skammt austan Ólafsfjarðarvegar ásamt vitnunum Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf og S-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf. Var leikur þeirra félaga fólginn í því að aka á vélsleðum til suðurs og upp á vegöxl Hauganesvegar og stökkva yfir akbrautina. Er atvik gerðust var stefnandi 15 ára og hafði ekki öðlast ökuréttindi. Hann var ökumaður vélsleðans KH-925, sem var vátryggður hjá varastefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf, 13 ára, var ökumaður vélsleðans JG-759, en eigandi sleðans var aðalstefndi Ó-kk-nf S-kk-nf, en hann var með tryggingu hjá aðalstefnda Verði tryggingum hf.

Með aðilaskýrslu stefnanda og vitnaskýrslum fyrir dómi, ekki síst skýrslu N-kk-ef K-kk-ef B-kk-ef, er að áliti dómsins upplýst, að skömmu fyrir umrætt slys stökk stefnandi á vélsleðanum KH-925 með lýstum hætti yfir akbraut Hauganesvegar, en ók að því búnu til austurs og síðan til norðurs, og þannig til baka að akbrautinni. Fyrir liggur að á þeirri stundu var Ó-kk-nf Þ-kk-nf að aka á vélsleðanum JG-759 að stökkstað norðan akbrautarinnar, á líkum stað og stefnandi hafði áður gert. Stökk Ó-kk-nf Þ-kk-nf síðan yfir akbrautina, en í sunnanverðri vegöxlinni rakst skíði JG-759 í vélarhlíf KH-925, en einnig kom ákoma á hjálm sem stefnandi hafði á höfði. Verður af skýrslum og gögnum ráðið að bein aksturslína hafi verið með ökutækjunum er áreksturinn varð. Féll stefnandi við áreksturinn af vélsleðanum KH-925 og lá í vegöxlinni þegar að var komið, en vélsleði hans staðnæmdist á miðri akbrautinni. Stefnandi hlut mjög alvarlega áverka á hrygg og mænu við slysið.

Í kjölfar slyssins fór fram rannsókn af hálfu lögreglu og liggja fyrir í málinu skýrslur og ljósmyndir af vettvangi. Við aðalmeðferð málsins fór dómari á vettvang ásamt sakflytjendum.

Eins og áður er rakið reis ágreiningur með málsaðilum um það hver bæri ábyrgð á slysinu og var þeim ágreiningi skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Komst nefndin m.a. að þeirri niðurstöðu að skipta bæri ábyrgðinni þannig að hið stefnda félag, Vörður vátryggingafélag hf., skyldi bera 2/3 ábyrgðarinnar en stefnandi 1/3. Greiddi hið stefnda félag stefnanda bætur í samræmi við þessa niðurstöðu, í júní 2008 og febrúar 2010. Úrskurðarnefndin ályktaði í öðrum úrskurði sínum að stefnandi ætti rétt til bóta úr slysatryggingu ökumanns hjá varastefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Varastefndi andmælti þessum úrskurði.

Í máli þessu leitar stefnandi viðurkenningar á því að stefndu bæti tjón hans að fullu vegna umrædds slyss.

Aðalstefndu, Vörður tryggingar hf. og Ó-kk-nf S-kk-nf, krefjast sýknu á þeim grunni að ábyrgð á slysi stefnanda eigi að skiptast þannig að 2/3 hlutar tjóns falli í skaut þeirra, en afstöðu sína byggja þeir einkum á sakarskiptingarreglu 89. gr. umferðarlaganna nr. 50,1987. Í lagagreininni segir: Ef tjón hlýst af árekstri skráningarskyldra vélknúinna ökutækja skiptist tjónið á þau að tiltölu við sök þeirra sem hlut eiga að máli og með hliðsjón af atvikum öllum.

Í stefnu og aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins hefur stefnandi borið að hann hafi hagað akstri sínum eftir að hann stökk á vélsleðanum KH-925 yfir akbraut Hauganesvegar í samræmi við það sem honum og félaga hans, vitninu Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf, hafði farið í milli rétt fyrir hið afdrifaríka stökk þess síðarnefnda. Hann hafi ætlað að Ó-kk-nf Þ-kk-nf myndi framkvæma stökk sitt á vélsleðanum JG-759 frá öðrum stað í vegöxlinni norðan Hauganesvegarins en hann sjálfur hafði gert. Af þeim sökum hefði hann eftir eigið stökk ekið að lendingarstaðnum sunnan vegarins með þeirri ætlan að aka þar upp vegöxlina, enda hafi það verið ætlan hans að fylgjast með stökki félagans frá akbrautinni. Hann hafi því í raun verið í stökk- og aksturslínu vélsleðans JG-759 þegar hann kom fljúgandi yfir akbrautina. Fyrir dómi hefur vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf ekki kannast við nefnda orðræðu við stefnanda og þá heldur ekki um ólíkan stökkstað þeirra norðan vegarins. Þvert á móti hafi hann framkvæmt hið afdrifaríka stökk eins og áður hafði tíðkast, enda þótt hann hafi ekki séð til ferða stefnanda áður en hann hóf atrennu sína. Hann hafi talið að stefnandi myndi bíða sunnan akbrautarinnar ellegar aka tíðkanlega akstursleið til norðurs, sem hafi verið nokkru vestan við lendingarstaðinn sunnan akbrautarinnar.

Við úrlausn þess ágreinings sem hér er uppi ber til þess að líta að sá sem krefst skaðabóta úr hendi annars aðila vegna slyss verður m.a. að sanna að það megi rekja til atvika sem gagnaðilinn ber ábyrgð á með þeim hætti að bótaskyldu varði. Hafa staðhæfingar málsaðila um atvik almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atriði sem honum er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála.

Þegar framangreint er virt er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi með lýstum akstri sínum að akbraut Hauganesvegar strax eftir að hafa framkvæmt eigið stökk sýnt óvarkárni og aðgæsluleysi. Verður í því sambandi einkum litið til þess að hann hafði vitneskju um að von var á öðru vélknúnu ökutæki strax í kjölfarið og að stökksvæðið yfir akbrautina var í raun á mjög takmörkuðu svæði við Hauganesveginn. Að þessu virtu og þar sem frásögn stefnanda og málatilbúnaður hefur að öðru leyti ekki stuðning í gögnum málsins verður fallist á röksemdir aðalstefndu að skipta eigi sök þannig að þeir beri hana að 2/3 hlutum en stefnandi að 1/3 hluta. Eins og áður er rakið hafa aðalstefndu þegar greitt bætur til stefnanda í samræmi við þessa sakarskiptingu og verða því ekki gerðar frekari kröfur á hendur þeim. Verða aðalstefndu því sýknaðir af aðal- og varakröfum stefnda, en eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður þeirra í millum falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, sbr. það sem segir í dómsorði.

Stefnandi hefur beint að varastefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., sömu varakröfu og hann hefur uppi gegn aðalstefndu og leitar dóms á hendur honum að því marki sem krafan verður ekki tekin til greina gagnvart þeim. Er kröfugerðin reist á því að hann eigi rétt á að fá úr slysatryggingu ökumanns það sem vantar upp á fullar bætur úr hendi aðalstefndu, sbr. ákvæði 92. gr. umferðarlaganna nr. 50, 1987, en hann hafnar því að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur vélsleðans KH-925 í greint sinn.

Varastefndi krefst sýknu aðallega á þeim grunni að stefnandi hafi með lýstu athæfi og akstri án réttinda tekið þátt í stórkostlega gálausu athæfi með því að stökkva á vélsleða yfir umferðarveg. Vísar stefndi sérstaklega til réttindaleysisins og þess að stefnandi hafi haft vitneskju um akstur og vélsleðastökk annars vélsleða í kjölfar eigin athæfis skömmu áður. Byggir stefndi á því að vegna þessa eigi stefnandi ekki rétt til bóta úr slysatryggingu ökumanns, sbr. ákvæði 5. gr. skilmála þeirrar slysatryggingar sem í gildi var er atvik gerðust, sbr. og 18. og 124. gr. þágildandi vátryggingarsamningalaga nr. 20, 1954, en félagið hafi undanskilið sig ábyrgð í tilvikum sem þessum.

Samkvæmt 92. gr. umferðarlaganna skal hver ökumaður sem stjórnar skráningarskyldu vélknúnu ökutæki ,,tryggður sérstakri slysatryggingu, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algeru heimildarleysi...“. Með lagagreininni eru ökumanni tryggðar bætur vegna slyss sem hann verður fyrir jafnvel þótt hann beri sjálfur ábyrgð á tjóninu. Valdi ökumaður tjóni af ásetningi, stórfelldu gáleysi eða undir áhrifum áfengis tapast eða minnkar réttur til vátryggingarbóta eftir því, sem nánar er kveðið á um í skilmálum eða lögum, sbr. 18.-20. gr. þágildandi vátryggingarsamningalaga nr. 20, 1954.

Að mati dómsins tók stefnandi þátt í gáleysislegri iðju með því að gera sér að leik að stökkva ásamt félögum sínum yfir akbraut á vélknúnum vélsleða, en eins og áður er rakið var hann 15 ára er atvik gerðust og hafði ekki öðlast réttindi til aksturs. Ágreiningslaust er að stefnandi ók á vélsleðanum KH-925 eftir eigið stökk til baka að Hauganesvegi og að hann var í aksturs- og stökklínu þess ökumanns sem á eftir kom. Samkvæmt vitnisburði N-kk-ef K-kk-ef B-kk-ef ók stefnandi nefnda akstursleið, til norðurs og að akbrautinni, með mjög litlum aksturshraða. Stefnandi hefur um gjörðir sínar vísað til þess að hann hafi ætlað að fylgjast með stökki félaga síns, enda átt von á því, vegna orðræðu þeirra skömmu áður, að hann myndi framkvæma hið afdrifaríka stökk nokkru vestar á svæðinu.

Að virtum gögnum og vitnaskýrslum, sbr. og vettvangsathugun dómsins, verður lagt til grundvallar að umrætt stökksvæði norðan Hauganesvegar hafi verið á fremur takmörkuðu svæði og þá einnig lendingarsvæðið sunnan akbrautarinnar. Er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi í ljósi þessa sýnt af sér aðgæsluleysi, en í því viðfangi verður þó ekki framhjá því horft að misskilnings virðist hafa gætt í samskiptum hans við vitnið Ó-kk-þf Þ-kk-þf rétt fyrir hið afdrifaríka stökk.

Varastefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að slys stefnanda hafi borið að með þeim hætti sem um ræðir í 18-20. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20, 1954, ef svipta á hann rétti til greiðslu bóta. Ber í því viðfangi til þess að líta að skilgreining á hugtakinu stórkostlegt gáleysi er mun þrengra í vátryggingarétti en í skaðabótarétti. Nægir einfalt gáleysi ekki til þess að bótaréttur verði skertur.

Þegar allt framangreint er virt er það niðurstaða dómsins að varastefndi hafi ekki sannað að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn í umrætt sinn. Ber því að fallast á dómkröfur stefnanda gagnvart varastefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma varastefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.004.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, sem rennur í ríkissjóð, en stefnandi fékk gjafsókn með bréfum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dagsettum 31. október 2008, vegna málssóknar sinnar gegn varastefnda og 9. febrúar 2009 vegna málssóknar sinnar gegn aðalstefndu.

Heildar gjafsóknarkostnaður stefnanda samkvæmt öllu framangreindu greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kvk-ef P-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 1.255.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91, 1991 kemur aðeins í hlut dómstóla að ákveða þóknun handa lögmanni gjafsóknarhafa og á því ekki að réttu lagi að taka afstöðu til útlagðs kostnaðar hans í dómi.

Fyrir uppkvaðningu dóms þessa var gætt ákvæða 115. gr. laga nr. 91, 1991.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Ó-kk-nf S-kk-nf og Vörður tryggingar hf., eru sýknaðir af kröfum stefnanda, en málskostnaður þeirra í milli fellur niður.

Viðurkennd er full bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr slysatryggingu ökumanns vegna líkamstjóns, sem stefnandi varð fyrir í slysi við árekstur vélsleðanna KH-925 og JG-759 á Hauganesafleggjara þann 19. desember 2004.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda 1.004.000 krónur í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kvk-ef P-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 1.255.000 krónur.