E-558/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 27. ágúst sl., er höfðað 29. janúar 2013 af A hf. fyrir hönd C, [...], gegn B, [...].

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér skuld að fjárhæð 1.334.952 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 25.687 krónum frá 3. júlí 2011 til 3. ágúst 2011, af 75.071 krónu frá þeim degi til 3. september 2011, af 128.007 krónum frá þeim degi til 3. nóvember 2011, af 177.883 krónum frá þeim degi til 4. nóvember 2011, af 252.849 krónum frá þeim degi til 3. desember 2011, af 302.893 krónum frá þeim degi til 3. janúar 2012, af 352.937 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2012, af 403.162 krónum frá þeim degi til 3. mars 2012, af 453.529 krónum frá þeim degi til 19. mars 2012, af 473.977 krónum frá þeim degi til 3. apríl 2012, af 524.849 krónum frá þeim degi til 3. maí 2012, af 576.251 krónu frá þeim degi til 3. júní 2012, af 628.055 krónum frá þeim degi til 3. júlí 2012 af 679.846 krónum frá þeim degi til 3. ágúst 2012, af 731.895 krónum frá þeim degi til 3. september 2012, af 783.569 krónum frá þeim degi til 1. október 2012 og af 1.334.952 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun, dags. 1. október 2012, að fjárhæð 671.720 krónur, sem dregst frá skuldinni miðað við stöðu hennar á þeim degi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar að mati dómsins.

II.

Stefndi gerði samning við D Fjármögnun 1. júlí 2008 um kaupleigu á bifreiðinni X. Í honum kom fram að samningsverð væri 1.598.372 krónur auk þess sem kveðið var á um að samningstíma skyldi ljúka 3. ágúst 2013. Með samningnum skuldbatt stefndi sig til að greiða mánaðarlegar leigugreiðslur á samningstímanum sem í öndverðu skyldu nema 35.090 krónum, en áttu að taka breytingum í samræmi við vísitölu neysluverðs. Gjalddagi leigugreiðslna var þriðja hvers mánaðar.

Eins og alkunna er tók Nýi D hf. við öllum eignum D hf. í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008. Nafni Nýja D hf. var breytt í A hf. 20. febrúar 2009. Heiti D Fjármögnunar var þá jafnframt breytt í A Fjármögnun sem síðar fékk heitið C.

Breyting var gerð á fyrrgreindum samningi aðila 24. mars 2010. Þar var andvirði tveggja reikninga, sem voru á gjalddaga 3. mars og 3. apríl 2010, bætt við höfuðstól samningsins og leigugreiðslum frestað í fjóra mánuði. Í framangreindu samkomulagi var kveðið á um að vextir á tímabilinu skyldu bætast við höfuðstól samningsins. Að öðru leyti væri samningurinn óbreyttur.

Enginn ágreiningur er um að stefndi greiddi umsamdar greiðslur allt til 3. júlí 2011. Síðan þá hefur hann ekki greitt stefnanda leigugreiðslur. Stefnda var sent innheimtubréf 30. ágúst 2011 þar sem skorað var á hann að greiða gjaldfallnar leigugreiðslur, ella gæti hann vænst þess að samningnum yrði rift og þess krafist að bifreiðinni yrði skilað. Stefnda var tilkynnt 21. október 2011 um riftun samningsins og skorað á hann að afhenda bifreiðina. Eins og fram kemur í stefnu mun bifreiðin hafa verið tekin af stefnda tæpu ári síðar eða 1. október 2012.

Í málinu liggur fyrir verðmat á bifreiðinni sem er undirritað af bifreiðasmíðameistara hjá Bílauppboði ehf., dags. 2. nóvember 2012. Þar er áætlað markaðsvirði bifreiðarinnar talið nema 1.150.000 krónum, miðað við að bifreiðin sé í lagi, en kostnaður við að koma henni í söluhæft ástand var áætlaður 217.281 króna. Hinn 5. nóvember 2011 var stefnda birt skeyti þar sem honum var kynnt þetta mat. Auk fyrrgreinds viðgerðarkostnaðar kemur þar fram að ógreitt vanrækslugjald, að fjárhæð 15.000 krónur, og sölukostnaður, að fjárhæð 39.000 krónur, komi einnig til frádráttar. Nettómatsverð væri því 878.719 krónur. Ekki verður séð að stefndi hafi gert athugasemdir við þetta mat.

Stefnda var send viðvörun um innheimtuaðgerðir 6. desember 2012 og innheimtubréf 3. janúar 2013. Í síðargreinda bréfinu kemur fram að heildarkrafan nemi 829.443 krónum eftir að dregnar höfðu verið frá samtals 671.720 krónur. Stefndi innti greiðsluna ekki af hendi.

II.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður skuld stefnda vera tilkomna vegna fyrrgreinds kaupleigusamnings aðila, dags. 1. júlí 2008. Hafi samningurinn átt að greiðast með 60 mánaðarlegum leigugreiðslum í fyrsta sinn 3. september 2008. Samningsviðmiðun hafi í upphafi miðast við „100% ISK“ og er tekið fram að ISK hluti leigugjaldsins miðaðist við vísitölu neysluverðs (þá 304,4). Skyldi grunnvísitala samningsins vera sú vísitala sem í gildi væri á útborgunardegi hans. Stefnandi tekur fram að í 2. tölul. 2. gr. skilmála samningsins segi að þegar leigugjaldið sé verðtryggt að hluta til eða öllu leyti geti það tekið breytingum miðað við breytingar sem verði á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Á útgáfudegi hvers leigureiknings taki einstakar leigugreiðslur því breytingum til hækkunar eða lækkunar í samræmi við gildandi vísitölu frá grunnvísitölu.

Stefnandi kveður stefnda hafa vanefnt samningsskyldur sínar frá 3. júlí 2011 en frá þeim tíma hafi hann ekki fengist til að greiða gjaldfallnar greiðslur þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir. Hafi hið leigða tæki verið tekið af leigutaka 1. október 2012 og miðist því uppgjör aðilanna við þann dag. Hafi verðmæti hins leigða tækis að frádregnum kostnaði verið 671.720 krónur. Því sé skuld stefnda miðað við 1. október 2012 reiknuð samkvæmt 16. gr. skilmála samningsins, sem hér segi:

Gjaldfallnar leigugreiðslur og aðrar greiðslur:

03.07.2011 kr. 25.687,00

03.08.2011 kr. 49.384,00

03.09.2011 kr. 52.936,00

03.11.2011 kr. 49.876,00

04.11.2011 kr. 74.966,00

03.12.2011 kr. 50.044,00

03.01.2012 kr. 50.044,00

03.02.2012 kr. 50.225,00

03.03.2012 kr. 50.367,00

19.03.2012 kr. 20.448,00

03.04.2012 kr. 50.872,00

03.05.2012 kr. 51.402,00

03.06.2012 kr. 51.804,00

03.07.2012 kr. 51.791,00

03.08.2012 kr. 52.049,00

03.09.2012 kr. 51.674,00

01.10.2012 kr. 11.233,00

Samtals gjaldfallnar greiðslur kr. 794.802,00

Gjaldfelldar leigugreiðslur kr. 540.150,00

Andvirði leigumunar til lækkunar kr. -671.720,00

Samtals kr. 663.232,00

Stefnandi skýrir reikning með gjalddaga 4. nóvember 2011, að fjárhæð 74.966 krónur, á þann veg að hann sé vegna tryggingareiknings frá vátryggingarfélagi auk gjalda samkvæmt gjaldskrá C. Reikningur með gjalddaga 19. mars 2012 að fjárhæð 20.448 krónur sé vegna bifreiðagjalda fyrir tímabilið 2012:01 auk gjalda samkvæmt gjaldskrá C. Reikningur með gjalddaga 1. október 2012, að fjárhæð 11.233 krónur, sé einnig vegna bifreiðagjalda fyrir tímabilið 1. júlí 2012 til 1. október 2012 auk gjalda samkvæmt gjaldskrá C. Þá tekur stefnandi fram að innheimtukostnaður, sem dreginn sé frá andvirði leigumunar, sé kostnaður vegna innheimtu sem hafi hafist áður en eignarleigusamningi hafi verið rift.

Um lagarök segir í stefnu að krafan sé reist á tilgreindum kaupleigusamningi aðila og þeirri grundvallarreglu kröfu- og samningaréttar að samninga beri að halda. Kröfur um dráttarvexti, þar með talda vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Þá styðjist krafa um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi tekur fram að frá því að umrætt lán var tekið hafi forsendur til sambærilegrar greiðslugetu farið versnandi. Rekur stefndi það til atvinnumissis og mikillar launaskerðingar sem af því hafi leitt. Þegar svo var komið hafi stefndi haft samband við lögmannsstofu þá er hafi haft kröfuna til innheimtu. Greinir hann svo frá að hann hafi farið á staðinn til að reyna að ná samningum í málinu, en greiðslugeta hans hafi þá verið að hámarki 25.000 krónur á mánuði. Tilboði stefnda hafi verið hafnað af hálfu stefnanda. Í dag kveðst stefndi vera eignalaus og á atvinnuleysisbótum sem hvergi dugi fyrir framfærslu hvað þá skuldum sem þessum.

IV.

Stefndi undirritaði kaupleigusamning þann sem vikið er að í kafla II hér að framan 1. júlí 2008. Á bakhlið samningsins koma fram almennir samningsskilmálar sem stefndi gekkst undir með undirritun sinni á hann. Í samræmi við 2. gr. þessara skilmála skuldbatt stefndi sig til að greiða umsamið leigugjald fyrir afnot af bifreiðinni X út samningstímann. Skyldi leigugjaldið taka breytingum mánaðarlega í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs. Að auki samþykkti stefndi að greiða á leigutímanum þóknun samkvæmt gjaldskrá stefnanda vegna útgáfu leigureikninga og sérreikninga fyrir kostnaði og gjöldum sem leigusali yrði fyrir vegna samningsins, sbr. 3. gr. skilmálanna. Þá skuldbatt stefndi sig til að greiða alla skatta og opinber gjöld sem lögð yrðu á bifreiðina, sem og tryggingariðgjöld. Stæði leigutaki ekki í skilum með slíkar greiðslur, þannig að greiðsluskylda félli á leigusala, var kveðið á um það í samningnum að leigusali ætti endurkröfurétt á stefnda með álagi samkvæmt gjaldskrá leigusala. Í 5. gr. samningsskilmálanna kemur einnig fram að inni leigutaki ekki greiðslur af hendi á umsömdum gjalddögum skuli hann greiða leigusala dráttarvexti af hinni vangoldnu fjárhæð frá gjalddaga í samræmi við ákvæði vaxtalaga, ásamt kostnaði samkvæmt útgefinni gjaldskrá leigusala auk annars kostnaðar, svo sem innheimtu- lögfræði- eða málskostnaðar.

Í ljósi gagna málsins og yfirlýsinga stefnda fyrir dómi liggur fyrir að hann hefur ekki staðið við framangreindar skuldbindingar sínar frá og með 3. júlí 2011. Í samræmi við heimild stefnanda samkvæmt 14. gr. skilmála samningsins var honum rift 21. október 2011. Bifreiðin mun hafa verið tekin af stefnda 1. október 2012 og miðast uppgjör samkvæmt kröfugerð stefnanda við þá dagsetningu.

Í 16. gr. samningsskilmálanna er ítarlega fjallað um þær greiðslur sem leigutaka ber að standa skil á við þessar aðstæður. Þannig ber honum að inna af hendi allar greiðslur sem eru fallnar í gjalddaga með dráttarvöxtum sem og verðtryggða leigugreiðslu samkvæmt samningnum margfaldaða „með þeim fjölda sem eftir standa að frádregnum vaxtahluta þeirra“ auk lokagreiðslu. Þá ber leigutaka að greiða uppgjörsgjald samkvæmt gjaldskrá leigusala og „öll önnur útgjöld samkvæmt öðrum ákvæðum samningsins“. Þar er meðal annars vísað til vátryggingariðgjalda, bifreiðagjalda og kostnaðar vegna riftunar, þ.m.t. matskostnaðar og innheimtukostnaðar. Enn fremur er í ákvæðinu kveðið á um að leigutaka beri að greiða dráttarvexti af fyrrgreindum kröfum frá því að tilkynnt var um riftun samningsins eða honum var með öðrum hætti slitið. Frá kröfu leigutaka samkvæmt framansögðu ber að draga frá verðmæti bifreiðarinnar. Er þá miðað við „staðgreiðsluverðmæti sem ætla má að bifreiðin hafi í kaupum og sölum á frjálsum markaði að frádregnum öllum kostnaði sem leigusali þarf að greiða til að koma henni í verð svo sem nauðsynleg þrif, skoðun, sölulaun, viðgerðir, matskostnað og þess háttar“. Þá er í ákvæðinu mælt fyrir um að leigusali tilkynni leigutaka matsverðið. Geri hann ekki skriflegar athugasemdir við það innan fimm daga frá dagsetningu tilkynningarinnar beri að líta svo á að hann samþykki matið.

Kröfugerð stefnanda um leigugreiðslur út samningstímann er í samræmi við framangreinda skuldbindingu stefnda samkvæmt 16. gr., sbr. 2. gr. samningsins, sem og kröfur um vátryggingariðgjald og ógreidd bifreiðagjöld ásamt kostnaði. Stefndi gerði ekki athugasemd við matsverð bifreiðarinnar, 1.150.000 krónur, sem og áætlaðan viðgerðarkostnað, samtals að fjárhæð 217.281 króna. Af stefnu og gögnum málsins má ráða að auk viðgerðarkostnaðar hafi ógreitt vanrækslugjald að fjárhæð 15.000 krónur, sölukostnaður að fjárhæð 35.000 krónur og tryggingar að fjárhæð 2.573 krónur verið dregnar frá matsverði bifreiðarinnar. Óumdeilt er að þessir frádráttarliðir eru í samræmi við ákvæði 16. gr. samningsins sem stefndi gekkst undir með undirritun sinni á hann. Jafnframt hefur stefnandi kosið að haga kröfugerð sinni á þann veg að innheimtukostnaður, samtals að fjárhæð 204.426 krónur, sem til féll áður en samningi aðila var rift, er dreginn frá matsverði bifreiðarinnar. Stefndi gerir ekki athugasemdir við þessa tilhögun á kröfugerð stefnanda. Þá er ljóst af 16. gr., sbr. 5. gr. samningsskilmálanna, að stefnda ber að axla þennan kostnað. Í málinu liggur fyrir sundurliðaður reikningur frá lögmannsstofu til stefnanda um framangreindan kostnað.

Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið verður á það fallist að stefnda sé skylt að inna af hendi þær greiðslur sem stefnandi krefur hann um í samræmi við samning aðila frá 1. júlí 2008. Breyting á fjárhagslegri getu stefnda til að standa undir þessari greiðsluskyldu leysir hann ekki undan henni. Ber því að fallast á kröfugerð stefnanda eins og hún er fram sett af hans hálfu.

Í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur, en þá hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A hf., 1.334.952 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 25.687 krónum frá 3. júlí 2011 til 3. ágúst 2011, af 75.071 krónu frá þeim degi til 3. september 2011, af 128.007 krónum frá þeim degi til 3. nóvember 2011, af 177.883 krónum frá þeim degi til 4. nóvember 2011, af 252.849 krónum frá þeim degi til 3. desember 2011, af 302.893 krónum frá þeim degi til 3. janúar 2012, af 352.937 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2012, af 403.162 krónum frá þeim degi til 3. mars 2012, af 453.529 krónum frá þeim degi til 19. mars 2012, af 473.977 krónum frá þeim degi til 3. apríl 2012, af 524.849 krónum frá þeim degi til 3. maí 2012, af 576.251 krónu frá þeim degi til 3. júní 2012, af 628.055 krónum frá þeim degi til 3. júlí 2012 af 679.846 krónum frá þeim degi til 3. ágúst 2012, af 731.895 krónum frá þeim degi til 3. september 2012, af 783.569 krónum frá þeim degi til 1. október 2012 og af 1.334.952 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun, dags. 1. október 2012, að fjárhæð 671.720 krónur, sem dregst frá skuldinni miðað við stöðu hennar á þeim degi.

Stefndi greiði stefnanda 150.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)