E-228/2014

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð föstudaginn 8. maí, er höfðað 16. september 2014 af X, kt. 000000-0000, ..., ..., á hendur Y, kt. 000000-0000, ..., ..., og Z, kt. 000000-0000, ..., .... Fyrir hönd Y er stefnt stjórnarformanni A, kt. 000000-0000, ..., ... og fyrir hönd Z er stefnt stjórnarformanni B, kt. 000000-0000, ..., ....

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 2.004.940 krónur með 4,5% ársvöxtum af 833.886 krónum frá 23. október 2007 til 6. maí 2008, með 4,5% vöxtum af 1.305.314 krónum frá þeim degi til 23. janúar 2010, með 4,5% vöxtum af 699.626 krónum frá 6. maí 2008 til „30. febrúar“ 2012 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. janúar 2010 af 1.305.314 krónum til „30. febrúar“ 2012 en með dráttarvöxtum frá þeim degi af stefnufjárhæð til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikning eins og málið væri ekki gjafsóknarmál og að virðisaukaskattur verði lagður á dæmdan málskostnað.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

Málavextir

Stefnandi hefur starfað sem slátrari hjá stefnda Y eða forverum þess á hverri sláturtíð frá 1989. Óumdeilt er í málinu að hinn 23. október 2007 varð hann fyrir slysi er hann var að þrífa svonefndar hausaklippur, en þær eru vökvaknúnar og loftstýrðar og notaðar til að afhausa kindaskrokka eftir slátrun. Klipptist framan af löngutöng og baugfingri vinstri handar stefnanda. Ágreiningur máls þessa er fyrst og fremst um skiptingu ábyrgðar á slysinu. Stefnda Y var á slysdegi með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefndu Z og hafa stefndu viðurkennt bótaskyldu að hálfu og stefnandi fengið greitt úr ábyrgðartryggingunni samkvæmt því, en hann tekið við greiðslum með fyrirvara um sakarskiptingu. Byggja stefndu á því í málinu að stefnandi eigi að bera tjón sitt að hálfu, vegna eigin sakar sem hann beri á slysinu. Stefnandi krefst fullra bóta úr hendi stefndu.

Skýrsla Vinnueftirlits ríkisins

Slysið var tilkynnt lögreglu og Vinnueftirliti samdægurs. Í skýrslu Vinnueftirlitsins segir um vinnubrögð og starfshætti eftirfarandi: „[Stefnandi] hafði lokið við vinnu sína í banaklefa og var á leið inná kaffistofu, en til þess að komast þangað þurfti hann að ganga í gegnum vinnslusal í sláturhúsinu, ákvað [stefnandi] þá að staldra við í vinnslusalnum og flýta fyrir sér með því að skola blóð af hausaklippum áður en hann færi að þrífa. Hausaklippurnar hanga í vír við vinnslulínuna í vinnuhæð. Þær eru þannig gerðar að kjaftarnir á klippunum eru eins og tvær klær, bognar hver á móti annarri þannig að annar kjafturinn gengur yfir hinn þegar að klippt er og við það lokast klippurnar algjörlega. Klippurnar eru þannig útbúnar að þrýsta þarf á tvo takka til að þær klippi. Í handfangi klippanna er takki sem haldið er um með vinstri hendi og neðan við kjafta þeirra er gikkhandfang með öðrum takka sem þrýstir á með þeirri hægri takkarnir eru loftstýrðir og þegar þrýst er á þá báða, samtímis, opnast fyrir vökvaflæði til klippanna og þær lokast. Í umrætt sinn segist [stefnandi] hafa verið að strjúka yfir eggjakjaftana á klippunum og þá hafi þær lokast með þeim afleiðingum að það klipptist framan af baugfingri og löngutöng vinstri handar.“

Um athugun á tækjum og búnaði segir í skýrslunni að við prófun á hausaklippunum hafi ekkert athugavert komið í ljós, þær hafi virkað eins og til sé ætlazt, halda þurfi báðum tökkum niðri til að þær virki. Haft er eftir starfsmönnum hjá stefnda Y að fyrir hafi komið að takkarnir í klippunum hafi staðið á sér vegna storknaðs blóðs og korna sem hafið hafi inn á milli. Gólfið í húsnæðinu hafi verið blautt þegar skoðun hafi farið fram en lítil óhreinindi verið á því og birta verið góð. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlits ríkisins er að ekki liggi ljóst fyrir hvað hafi valdið því að klippurnar hafi lokazt en ekki sé hægt að útiloka að annar hvor takkinn hafi verið fastur niðri þannig að ekki hafi þurft nema reka sig í hinn til að klippurnar lokuðust.

Í skýrslunni segir svo að við skoðun hafi eftirfarandi athugasemdir verið gerðar: „1. Atvinnurekandi ber ábyrgð á gerð áætlunar um öryggi og heilbrigði. Við gerð hennar skal haft samráð við öryggistrúnaðarmann og öryggisvörð/öryggisnefnd fyrirtækisins og skal henni lokið fyrir veittan frest. Skal áætlunin kynnt í kjölfarið öllum starfsmönnum fyrirtækisins og tryggt að henni verið framfylgt við dagleg störf. 2. Atvinnurekandi skal gera starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómshættu sem kann að vera bundin við starf þeirra. Atvinnurekandi skal að auki sjá til þess að starfsmenn fái kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. 3. Verkstjóri skal beita sér fyrir, að starfsskilyrði innan þess starfssviðs, sem hann stjórnar, séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann sal sjá um að þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Verði verkstjóri var við einhver þau atriði, sem leitt geti til hættu á slysum og sjúkdómum, skal hann tryggja að hættunni sé afstýrt.“

Stefnandi gaf skýrslu hjá lögreglu daginn eftir slysið, 24. október 2007. Í samantekt lögreglu um skýrslutökuna segir meðal annars: „Við þann stað sem klippurnar eru er járnbaula sem notuð er til að hengja á hitakassa sem geymir hnífa sem notaðir eru til að skera ull er kindaskrokkarnir eru afhausaðir og klippurnar ná ekki að taka ullina sundur. Hitakassinn er notaður til að sótthreinsa hnífana. Verið getur að er [stefnandi] var að þrífa klippurnar þá hafi handfangstakkinn verið fastur inni og [stefnandi] rekið gikktakkann í þessa járnbaulu með þessum afleiðingum. Venja er til að sá sem vinnur við klippurnar dags daglega slökkvi á vökvaflæði að þeim. [Stefnandi] kvað að nokkrum sinnum hefði komið fyrir að sá starfsmaður hefði gleymt að slökkva á vökvaflæðinu. [Stefnandi] kvaðst þó venjulega athuga hvort klippurnar væru virkar áður en hann færi að þrífa þær. Það hefði hann þó ekki gert í þetta sinn.“ Í skýrslunni sjálfri segir meðal annars: „Varðandi það hvort ekki eigi að vera slökkt á vökvaflæði að klippunum kveður [stefnandi] að sá sem vinni á klippunum eigi að slökkva á vökvaflæði að þeim eftir að hann lýkur vinnu. Komið hafi fyrir að sá starfsmaður hafi gleymt því. Slökkt sé á vökvaflæðinu við stjórnborð sem sé staðsett til hægri þegar komið er upp tröppur af neðri hæðinni og upp að vinnslusalnum. [Stefnandi] kveðst yfirleitt kanna hvort klippurnar virki, þ.e. séu í gangi þegar hann fer að þrífa þær. Það hafi hann af einhverjum ástæðum ekki gert í gær. Það eigi þó að vera þannig að hans mati að sá sem ábyrgð ber á klippunum og noti þær skuli slökkva á vökvaflæði að þeim er hann lýkur vinnu. Það geti þó verið að sá starfsmaður hafi ekki verið kominn að því að slökkva á þeim í gær, en stuttur tími hafi liðið frá því að starfsmaðurinn hafi farið frá sínum stað og þar til [stefnandi] fór að þrífa klippurnar.“

Í málinu liggur bréf D, verkstjóra hjá stefnda Y, til lögmanns stefnanda, dags. 29. janúar 2014. Þar segir: „Ég er verkstjóri í sláturhúsi Y á ... á sláturtíð og hefi verið það í um 10 ár. Um árið 2000 var keypt vélknúin hausklippa í sláturhúsið. Margir hafa unnið á klippunum. Ég hef leiðbeint þeim um það hvernig eigi að standa að þessu verki. Ég hefi sagt öllum sem unnið hafa á hausaklippunum, að það væri í þeirra verkahring að slökkva á klippunum og það skyldu þeir gera ef hlé yrði [á] vinnu þeirra, eins og t.d. í kaffitímum, öðrum hléum og svo auðvitað að lokinni vinnu. Aðrir starfsmenn hafa þannig alltaf getað treyst því að ef enginn var á klippunum þá væri slökkt á þeim. Klippurnar eru í vinnusal en rofinn til að slökkva á klippunum var inn í stjórnklefa sem er í töluverðri fjarlægð í burtu. Um nokkrar dyr og ganga er að fara, en það eru ca 65 skref frá klippunum og inn í stjórnklefann þar sem rofinn er. Eftir að [stefnandi] lenti í slysi við klippurnar árið 2007 var rofinn færður að klippunum og ljós sett, sem gefur til kynna hvort slökkt sé á klippunum eða ekki.“

Í málinu liggur ódagsett skjal, undirritað af E vinnslustjóra. Segir þar: „Klippurnar eru með tveimur rofum og einungis á að vera hægt að klippa með því að nota báðar hendur til að styðja á þá báða. Það sem gert hefur verið eftir það slys sem [stefnandi] varð fyrir er eftirfarandi: Nýir og endurbættir rofar settir á klippurnar. Neyðarstopprofi settur við klippurnar, sem rýfur allan straum. Aukaloftloki settur upp hjá klippunum til að aflofta klippurnar. Verklagsreglur settar upp hjá klippunum.“

Eins og áður segir viðurkenndi stefnda Z bótaskyldu í málinu en kvað stefnanda eiga að bera helming tjóns síns sjálfan vegna eigin sakar. Málinu var skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sbr. mál nr. 43/2010. Gaf nefndin þar það álit að þegar tekið væri mið af fyrirliggjandi gögnum, þar á meðal skýrslu Vinnueftirlits ríkisins, væri greiðsluskylda fyrir hendi úr vátryggingunni en rétt væri að stefnandi bæri helming tjóns síns sjálfur.

Gengið var á vettvang 8. maí 2015.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi segir aðila sammála um að vinnuveitandi beri skaðabótaábyrgð á slysinu en deila um hvort stefnandi eigi að bera hluta tjóns síns sjálfur vegna meðábyrgðar. Í bréfi stefnda Z frá 4. ágúst 2009 segi að hinn stefndi atvinnurekandi beri ábyrgð á slysinu og sé í bréfinu látið að því liggja að það sé vegna þess að gleymzt hafi að rjúfa afl til klippnanna. Þá segi í bréfinu að stefnandi hafi átt að ganga úr skugga um hvort búið væri að slökkva á klippunum áður en hann hafi hafið þrifin og því eigi hann að bera helming tjóns síns sjálfur. Um þetta sé deilt. Stefndi verði að sanna fullyrðingar sínar um að stefnandi hafi með gáleysi valdið slysinu.

Stefnandi segir að gáleysi sé hegðun sem teljist röng miðað við aðstæður. Spurningin sé því hvort stefnandi hafi sýnt af sér hegðun sem teljist vera röng miðað við þær aðstæður sem slysið hafi orðið við, og hvort sú hegðun hafi leitt til slyssins. Stefna Z haldi því fram að ábyrgð stefnanda felist í því að hann hafi átt að byrja á því að ýta á takka til að athuga hvort að klippurnar færu í gang. Með þessu sé, að mati stefnanda, reynt að vera vitur eftirá fyrir hönd vinnuveitanda en slíkt sé ekki boðlegt í skaðabótarétti. Auk þess sé ósannað að þetta hefði dugað til að koma í veg fyrir slysið. Klippurnar hafi farið af stað án þess að ýtt væri á takkana. Eitthvað hafi því spilað inn í atburðarásina annað en aðeins það að gleymzt hafi að slökkva á klippunum. Þurfi stefnda Z bæði að sanna að sanngjarnt sé að þessu verklagi sé bætt inn í eftirá og að það hefði breytt einhverju þótt stefnandi hefði ýtt á báða takkana. Þetta þurfi að skoða heildstætt og í samhengi við vinnuaðstæður, leiðbeiningar og verklag sem atvinnurekandi hafi uppálagt við stefnanda.

Um ábyrgð vinnuveitanda

Stefnandi segir að ekki liggi nákvæmlega fyrir hvað hafi orðið þess valdandi að klippurnar hafi lokazt án þess að þrýst væri á báða hnappana. Þó megi gera ráð fyrir að um hafi verið að ræða samverkandi orsakir. Í fyrsta lagi hafi stjórnandi klippnanna gleymt að slökkva á þeim. Í öðru lagi hafi orðið bilun í búnað klippnanna sem leitt hafi til þess að þær hafi lokazt. Í þriðja lagi hafi blóð ef til vill komizt í takkana með þeim afleiðingum að klippurnar hafi lokazt án þess að ýtt væri á takkana. Í skýrslu vinnueftirlits segi að slíkt hafi komið fyrir áður án þess að atvinnurekandinn hafi gert nokkuð í því. Hafi þetta fyrst verið lagað eftir slysið. Fyrir slysið hafi verkstjóra átt að vera ljós þörfin á öllum þeim breytingum sem gerðar hafa verið eftir slysið. Kveðst stefnandi hér vísa til b-hluta IV. kafla laga nr. 40/1980, einkum 21. gr. og 1. mgr. 23. gr. Þessar breytingar hefðu komið í veg fyrir slysið, á þessu beri atvinnurekandinn ábyrgð. Launþegi eigi að fara eftir því verklagi sem vinnuveitandi mæli fyrir um. Skyldur vinnuveitanda til að veita örugga verkstjórn og gott vinnuumhverfi verði ekki yfirfærðar á launþegana. Vinnuveitandinn beri á grundvelli sakarreglu ábyrgð á bæði vanbúinni vinnuaðstöðu og afleiðingum þess að hann hafi ekki gert áætlanir um öryggi og heilbrigði. Hann beri ábyrgð á bótaskyldri hegðun starfsmanna sinna, í þessu tilviki þess sem gleymt hafi að rjúfa afl að klippunum, og á verkstjórum sínum á grundvelli húsbóndaábyrgðarreglu. Vinnuveitandi beri ábyrgð án sakar á bilun eða galla í tæki sem hann noti í atvinnurekstri sínum og valdi slysi á starfsmönnum hans. Kveðst stefnandi hér vísa til dóma Hæstaréttar Íslands í málum frá árinu 1968 bls. 1051 í dómasafni og árinu 1970 bls. 434 og bls. 554, og komi í því tilviki meðábyrgð starfsmanns ekki til álita.

Um ábyrgð stefnanda

Stefnandi segir að hegðun sín hafi verið í samræmi við fyrirmæli vinnuveitandans og það verklag sem tíðkazt hafi. Eftir að stjórnandi hafi verið búinn að slökkva á hausaklippunum hafi stefnandi átt að þvo þær. Það hafi hann gert. Þegar launþegi fari í einu og öllu eftir fyrirmælum atvinnurekandans geti hegðun hans ekki talizt gáleysisleg, röng, samanber dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 626/2013 og gr. 58 í dómi Efta dómstólsins í máli nr. E-2/10. Ekki sé hægt að gera þá kröfu til stefnanda að hann gangi úr skugga um að aðrir starfsmenn hafi sinnt starfsskyldum sínum, eins og til dæmis þeim að örugglega hafi verið slökkt á klippunum. Starfsmaðurinn megi gera ráð fyrir að svo sé og ekki verði á hann lagt að skoða hvort klippurnar séu bilaðar eða rýna í vondan frágang takka klippnanna. Stefnandi hafi farið eftir verklagsreglum og leiðbeiningum vinnuveitandans sem ekki geti bætt við þær leiðbeiningar eða gert verklagsreglur eftirá og haldið því fram að hegðun stefnanda hafi verið röng því að hann hafi ekki farið að reglum sem settar hafi verið eftir slysið. Niðurstaðan sé því sú að hegðun stefnanda hafi ekki verið röng, ekki gáleysisleg.

Stefnandi segist telja að samkvæmt óskráðum reglum almenns skaðabótaréttar og reglum Evrópuréttar sem gilt hafi hér á landi verði starfsmaður ekki látinn sæta takmörkun bótaréttar vegna vinnuslyss á grundvelli eigin sakar þegar fyrir liggi að vinnuveitandi hafi ekki farið að reglum um öryggi á vinnustað. Eigi þetta að minnsta kosti við þegar starfsmaðurinn hafi hvorki valdið slysinu sjálfur af ásetningi né af stórfelldu gáleysi, sbr. ummæli í grein til dæmis 58 og 61 á blaðsíðu 14 í dómi Efta dómstólsins í máli nr. E-2/10, en þar sé vísað til tilskipanna Ráðs Evrópusambandsins nr. 89/391/EBE og nr. 92/57/EBE. Þó þessar reglur hafi ekki haft lagagildi hér á landi eigi þessi lýsing engu að síður við um réttarástandið eins og það hafi verið þegar slysið hafi átt sér stað hinn 23. október 2007.

Nánar um ábyrgð vinnuveitanda

Stefnandi segir að meginorsök slyssins geti hafa verið þau mistök að ekki hafi verið slökkt á klippunum. Það sé mikil yfirsjón og jafnvel þó eitthvað teldist athugavert við hegðun stefnanda sé það hverfandi í samanburði við þá yfirsjón að gleyma að rjúfa straum af klippunum í lok dags. Með vísan til þessa hlutfalls eigi að líta fram hjá hugsanlegum göllum á hegðun stefnanda, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands frá árinu 2003, bls. 2198 í dómasafni og árinu 2004, bls. 5066 og í málum nr. 561/2012 og 626/2013.

Stefnandi segir að samkvæmt óskráðum reglum skaðabótaréttar beri atvinnurekanda að gæta að öryggismálum launþega sinna. Honum beri að vera á varðbergi og takmarka hættu eins og hann framast geti við framleiðslu sbr. og 13. gr. og a lið 38. gr. laga nr. 46/1980. Til að knýja enn betur á og tryggja að þetta sé gert með skipulögðum hætti beri atvinnurekanda að útbúa áætlun um öryggi og heilbrigði og fleira sbr. 65. og 66. gr. sömu laga, sbr. 27.- 28. gr. reglugerðar nr. 922/2006. Þetta hafi atvinnurekandinn ekki gert fyrr en eftir slysið. Hefði hann sinnt þessari skyldu sinni hefði slysið ekki orðið vegna þess að þá hefði verið búið að gera þær öryggisráðstafanir sem gerðar hafi verið eftir slysið.

Stefnandi segir að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gert sé áhættumat varðandi notkun klippnanna sbr. 4. gr. reglugerðar nr. 367/2006 og gerðar séu skriflegar leiðbeiningar um notkun þeirra sbr. 7. gr. sömu reglugerðar. Markmið reglugerðarinnar sé að tryggja öryggi og heilsu starfsmanna sbr. og 1. mgr. 37. gr. laga nr. 46/1980. Atvinnurekandinn hafi ekki sinnt lögboðinni skyldu sinni til að gera þetta áhættumat sbr. skýrslu vinnueftirlitsins. Hefði atvinnurekandinn gert lögskyldar áætlanir og hugsað út í verklag og aðstæður við þetta verk hefði honum orðið ókostir þess ljósir og fært þá til betri vegar áður en slysið varð en ekki eftir slysið eins og raunin hafi orðið. Öruggt sé að breytingar sem gerðar hafi verið eftir slysið hefðu komið í veg fyrir það.

Stefnandi segir að atvinnurekandinn hafi ekki farið eftir lögum og reglum um vinnuaðstöðu og vélar sbr. 42. gr. laga nr. 46/1980 og reglugerð nr. 367/2006. Samkvæmt 5. gr. reglugerðarinnar skuli atvinnurekandinn gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum sé ætlað að nota innan fyrirtækisins hæfi verkinu sem inna skuli af hendi eða að tækið sé hæfilega lagað að verkinu þannig að starfsmenn geti notað það án þess að öryggi þeirra og heilsu sé hætta búin. Þetta hafi ekki verið gert fyrr en eftir slysið.

Stefnandi segir að í viðauka með reglugerð nr. 367/2006 séu skyldur atvinnurekanda nánar tilgreindar og hafi verið brotið gegn ýmsum ákvæðum. Brotið hafi verið gegn gr. 2.1 um staðsetningu stjórnbúnaðar og möguleika á því að sjá að búnaðurinn hafi verið í gangi. Brotið hafi verið gegn gr. 2.3 með því að ekki hafi fylgt tækinu búnaður til að stöðva það tryggilega og til að loka fyrir orkuflutning til viðkomandi hreyfihluta. Það hafi ekki verið fyrr en eftir slysið sem rofum hafi verið breytt og búnaði komið fyrir til að lofttæma kerfið til að klippurnar væru tryggilega stöðvaðar. Einnig hafi verið brotið gegn ákvæðum 2.11, 2.14 og 2.15.

Stefnandi segir að klippurnar hafi lokazt án þess að komið væri við takkann á þeim en koma þurfi við tvo í einu til að klippi. Orsakir geti hafa verið gallaðir takkar sem nú sé búið að skipta út, eða klippurnar hafi ekki verið lofttæmdar, eða önnur bilun í tækjunum. Á öllu þessu beri atvinnurekandinn ábyrgð bæði á grundvelli sakar, en eftirlit og viðhald hafi verið ónógt, og á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar á bilun eða galla í tæki sem að hann noti í atvinnurekstri sínum og valdi slysi á starfsmönnum hans sbr. dóma Hæstaréttar Íslands frá 1968 blaðsíðu 1051, 1970 blaðsíðu 434 og 1980 blaðsíðu 544.

Stefnandi segir að ef atvinnurekandinn hefði sinnt þessum skyldum sínum hefði slysið ekki orðið. Hegðun atvinnurekandans hafi því ein og sér nægt til að valda slysinu og ekki hafi þurft neina ranga hegðun hjá stefnanda. Hann hafi hagað sér í samræmi við fyrirmæli en hegðun atvinnurekandans hafi verið það eina sem þurft hafi til að slysið yrði. Því beri atvinnurekandinn einn ábyrgð á slysinu vegna rangrar hegðunar sinnar og þeirra sem hann beri ábyrgð á.

Stefnandi segir að jafnvel þó komizt yrði að því að stefnandi bæri einhverja sök á slysinu þá sé ábyrgð vinnuveitanda svo yfirgnæfandi mikil að hugsanleg ábyrgð stefnanda ætti ekki að leiða til takmörkunar bótaréttar hans.

Stefnandi segist byggja á útreikningi stefnda Z á bótum og sé því ekki ágreiningur um upphæðir.

Stefnandi segist hafa hinn 23. desember 2013 gert kröfu um 768.902 krónur vegna tekjutaps og hafi stefnda Z greitt helming kröfunnar. Krefjist hann nú 384.451 krónu eftirstöðva ásamt 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 frá 23. október 2007 til 23. janúar 2010 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi segir að stefnda Z hafi þegar greitt helming áður umkrafinna þjáningabóta, en hann krefjist nú hins helmingsins, 147.980 króna ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 23. október 2007 til 23. janúar 2010 en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi segir að stefnda Z hafi þegar greitt helming áður umkrafinna miskabóta en hann krefjist nú hins helmingsins, 301.455 krónum ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 23. október 2007 til 23. janúar 2010 en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi segir að örorka hafi verið metin 5% með örorkumati dags. 9. desember 2009. Stefnda Z hafi greitt helming kröfu vegna þessa hinn 25. febrúar 2010 en stefnandi krefjist nú hins helmingsins, 471.428 króna ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 6. maí 2008, sem sé sá tími er stöðugleika hafi verið náð, til 23. janúar 2010 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi segir að örorka sín hafi verið metin að nýju og hafi niðurstaða örorkunefndar orðið sú að varanleg örorka væri 10%. Krafa hafi verið gerð samkvæmt því hinn 30. janúar 2012 og sem fyrr hafi stefnda Z greitt helming hennar og sé því nú krafizt hins helmingsins, 699.626 króna ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 6. maí 2008 til „30. febrúar 2012“ en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Höfuðstóll stefnukröfu sé 2.004.940 krónur.

Stefnandi segist styðja kröfu um bætur við skaðabótalög nr. 50/1993 með síðari breytingum. Kröfur um skaðabótaskyldu stefndu séu studdar við óskráðar reglur skaðabótaréttar, sakarregluna ásamt reglum um vinnuveitendaábyrgð og ábyrgðarreglur án sakar. Vísað sé til hegðunarreglna í lögum nr. 46/1980, einkum 13. gr., 21., 23., 37., 38. og 42. gr. Kröfur um málskostnað séu studdar við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vegna vaxta sé vísað til laga nr. 38/2001, einkum 8. gr. og IV. kafla. Þá sé vísað til 16. gr. skaðabótalaga. Vegna dráttarvaxta sé vísað til 4. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og vegna virðisaukaskatts sé vísað til laga nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu segja að um bótaábyrgð á slysi stefnanda fari eftir almennum skaðabótareglum. Hvíli öll sönnunarbyrði á stefnanda í málinu. Sýknukrafa sé á því byggð að stefnda Z hafi nú þegar viðurkennt bótaskyldu í málinu og greitt bætur í samræmi við þá afstöðu sína að stefnandi verði sjálfur að bera helming tjóns síns vegna eigin sakar. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins liggi ekki ljóst fyrir hvað hafi orðið þess valdandi að klippurnar hafi lokazt. Ekki sé hægt að útiloka að annar hvor takkinn hafi verið fastur niðri þannig að ekki hafi þurft annað en að reka sig í hinn til að klippurnar lokist. Við prófanir á klippum eftir slysið hafi engar bilanir komið í ljós. Vinnueftirlit hafi ekki gert athugasemdir við búnað klippnanna og ekki gert athugasemd við verklag í tengslum við þrif þeirra.

Stefndu segjast benda á að það verk að þrífa hausaklippurnar sé ekki svo hættulegt starf að það útheimti sérstakar öryggisráðstafanir eða kennslu og þjálfun fyrir þann sem þrífur, aðrar en þær að ganga úr skugga um að slökkt hafi verið á vökvaflæði til klippnanna. Eigi hver ófaglærður maður að geta unnið við slíkt starf áfallalaust. Hafi stefnandi sjálfur upplýst að hann hafi í þetta skipti ekki athugað hvort búið var að slökkva á vökvaflæði til klippnanna jafnvel þó hann yfirleitt gerði það. Samkvæmt þessu byggi stefndu á því að stefnandi hafi ekki sýnt næga aðgæzlu áður en hann hafi hafið að þrífa klippurnar, þar sem hann hafi ekki athugað hvort þær virkuðu eða ekki.

Stefndu segja að stefnandi hafi mátt vita, líkt og hann hafi sjálfur upplýst í skýrslutökum hjá lögreglu, að ekki væri tryggt að slökkt hefði verið á vökvaflæði til klippnanna þar sem stuttur tími hafi liðið frá því starfsmaðurinn hafi farið úr vinnslusalnum til þess að slökkva á vökvaflæðinu og þar til stefnandi hafi tekið til við þrífa klippurnar. Þar að auki hafi stefnandi mátt vita að ekki væri tryggt að búið væri að slökkva á vökvaflæðinu þar sem komið hafi fyrir að starfsmaðurinn, sem hafi átt að sjá um það, hafi gleymt því.

Stefndu segja að stefnanda hafi í ljósi aldurs, reynslu og þess að hann hafi í um tvö haust unnið við þrifin á klippunum, átt að vita að óvarlegt væri að byrja að þrífa þær án þess að ganga úr skugga um hvort þær virkuðu eða ekki. Hann hafi þekkt vel til þess hvernig klippurnar virkuðu og þar með til þeirrar hættu sem af þeim stafaði. Til þess að ganga úr skugga um hvort klippurnar væru enn í gangi hefði stefnandi getað stutt báðum fingrum á takka þeirra líkt og hann að jafnaði gerði. Það hafi hann ekki gert í þetta sinn heldur byrjað að þrífa. Hafi hann því ekki gætt sín sem skyldi. Sé slysið fyrst og fremst að rekja til aðgæzluleysis stefnanda sjálfs. Hefði stefnandi gætt að því að hefja ekki þrifin fyrr en slökkt hefði verið á klippunum hefði ekkert slys orðið. Ljóst sé að stefnandi hafi að jafnaði gætt að þessu og því verði ekki séð að áætlun um öryggi og heilbrigði, upplýsingar um slysa og sjúkdómahættu eða önnur starfsskilyrði hefðu breytt atvikum í þetta skipti þar sem öllu hafi skipt að ganga úr skugga um að klippurnar væru ekki virkar. Stefndu segja að stefnandi hafi verið öllum hnútum kunnugur í starfinu. Með háttsemi sinni hafi hann sýnt af sér stórfellt gáleysi er hann hafi ekki gengið úr skugga um að klippurnar virkuðu ekki. Að minnsta kosti hafi hann sýnt af sér almennt gáleysi. Hafi stefnda Z þó viðurkennt bótaskyldu í málinu en talið að stefnandi verði sjálfur að bera helming tjónsins vegna eigin sakar. Segjast stefndu byggja á því að þar sem slysið hafi gerzt árið 2007 komi ákvæði 23. gr. laga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 124/2009, ekki til skoðunar í málinu. Skaðabótavöxtum eldri en fjögurra ára, frá 16. september 2010, sé mótmælt sem fyrndum. Dráttarvöxtum er mótmælt frá fyrri tíma en uppkvaðningu endanlegs dóms í málinu en til vara með sömu rökum og varðandi almenna skaðabótavexti. Stefndu segjast byggja kröfur sína á almennum meginreglum skaðabótaréttar, lögum nr. 46/1986 um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum, lögum nr. 30/2004 um vátryggingasamninga og meginreglum vátryggingaréttar. Þá segja stefndu byggja á lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála og lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Niðurstaða

Margt í máli þessu er óumdeilt með aðilum. Þannig er sök vinnuveitanda stefnanda á slysinu óumdeild og ekki er deilt um fjárhæðir. Er almennt lítt deilt um málavexti en deila aðila stendur fyrst og fremst um hvort stefnanda beri að bera hluta af tjóni sínu sjálfur. Bera stefndu sönnunarbyrði af slíkri meðábyrgð hans.

Slysið varð í október 2007, áður en 23. gr. a var með lögum nr. 124/2009 bætt í skaðabótalög nr. 50/1993. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 124/2009 taka þau til tjónsatvika sem verða eftir gildistöku laganna. Verður þeim ekki beitt um eldri tilvik. Svo sem greinir í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því sem varð að lögum nr. 124/2009 gilti fyrir gildistöku þeirra sú meginregla í íslenzkum skaðabótarétti að starfsmaður, sem meðábyrgur var fyrir tjóni sínu, þurfti að sæta skerðingu á skaðabótarétti til samræmis við meðábyrgðina. Ekki var nauðsynlegt að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi eða ásetning, heldur nægði almennt gáleysi.

Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi sjálfur upplýst hjá lögreglu að ekki hafi verið tryggt að slökkt hafi verið á vökvaflæði að klippunum, þar sem stuttur tími hafi liðið frá því starfsmaður, sem á þeim hafi unnið, hafi farið frá vinnslusalnum til að slökkva á þeim og þar til stefnandi hafi tekið að þrífa þær. Þá hafi stefnandi mátt vita að ekki væri tryggt að slökkt væri á klippunum þar sem komið hefði fyrir að það gleymdist. Fyrir dómi sagði stefnandi að lögregluskýrslan hefði verið tekin daginn eftir slysið, hann hefði verið „í svona hálfgerðu sjokki“ og á verkjalyfjum. Sagði hann jafnframt fyrir dómi að fjórar til fimm mínútur, jafnvel fleiri, hefðu liðið frá því starfsmaðurinn, sem síðast notaði klippurnar, hefði farið frá þeim og þar til stefnandi hefði byrjað að þrífa þær. Hefði stefnandi þannig gefið „honum alveg meira en nógu langan tíma til þess að fara og slökkva, það á ekki að taka hann svo lengi að klæða sig úr og labba þarna inn og slökkva.“ Ætti ekki að taka nema mínútu að ganga þessa leið. „Hann kemur að karinu, klæðir sig úr þar, dýfir þeim ofan í og síðan á hann að labba hérna út og slökkva.“

Það sem haft er eftir stefnanda í lögregluskýrslu, sem tekin var daginn eftir slysið, er skýrt og skilmerkilegt. Skýrsla aðila sjálfs fyrir dómi, um atriði honum í hag, hefur takmarkað sönnunargildi. Þykir ekkert hafa komið fram sem gefur tilefni til að efast um það sem fram kemur í þeirri skýrslu sem stefnandi gaf hjá lögreglu daginn eftir slysið. Verður að miða við að stefnanda hafi verið kunnugt um að fyrir kæmi að starfsmaður sem notaði klippurnar gleymdi að rjúfa flæði til þeirra að vinnu lokinni. Þykir ekki ósennilegt að slíkt geti gerzt. Þá þykir ljóst að stefnandi hafi í þetta sinn ekki sjálfur athugað hvort klippurnar væru virkar, áður en hann tók til við að þrífa þær.

Eins og áður segir er sök stefndu á slysinu óumdeild í málinu, en tekizt er á um hugsanlega meðábyrgð stefnanda. Hann byggir á því að sök stefndu í málinu sé svo yfirgnæfandi að hugsanleg sök stefnanda sjálfs eigi ekki að skipta máli hér.

Þegar slysið varð var málum þannig háttað að klippurnar urðu aðeins gerðar óvirkar með aðgerð á stjórnborði sem var í nokkurri fjarlægð frá klippunum og ekki í sjónmáli frá þeim. Stefnandi segir í stefnu að fjarlægðin sé „um 65 skref“ og andmæla stefndu því ekki sérstaklega. Gengið var á vettvang og þykir dóminum ekki ástæða til að miða við aðra fjarlægð en þessa. Samkvæmt þessu er ljóst, að einhver tími hlaut alltaf að líða frá því starfsmaður lauk störfum á klippunum og þar til hann gat gert þær óvirkar. Mátti því öllum vera ljóst að það eitt, að enginn væri við klippurnar, var ekki trygging fyrir því að þær væru óvirkar.

Telja verður ljóst að ef stefnandi hefði í þetta sinn athugað hvort klippurnar væru virkar, svo sem vandi hans var, hefði ekkert slys orðið. Telja verður að það, að athuga hvort setja mætti klippurnar í gang, hafi verið afar einföld aðgerð og til þess að gera áhættulaus fyrir starfsmann sem hugðist þrífa klippurnar. Á hinn bóginn kynni stórhætta að vera í því fólgin að meðhöndla virkar klippur sem óvirkar væru. Þegar horft er til þess að einhver tími hlaut alltaf að líða frá því síðasti starfsmaður á klippunum lyki störfum á þeim og þar til þær yrðu óvirkar, og þar sem vitað var að hugsanlegt væri að sá starfsmaður hreinlega gleymdi að gera þær óvirkar, verður að telja sjálfsagða varúðarráðstöfun þess sem ætlaði að þrífa klippurnar, að athuga hvort þær væru virkar. Verður að virða til gáleysis að hafa látið það ógert.

Ekki er deilt um sök stefndu í málinu. Þegar hins vegar er horft til framanritaðs, og þá ekki sízt þess með hve einföldum hætti stefnandi hefði sjálfur getað afstýrt slysinu, þykir ekki unnt að líta svo á að sök stefndu yfirgnæfi með öllu meðábyrgð stefnanda. Verður stefnandi því að bera þriðjung tjóns síns sjálfur.

Ekki er deilt um fjárhæðir í málinu. Er þannig óumdeilt að heildartjón stefnanda nemi 4.009.880 krónum og að hann hafi þegar fengið helming þeirrar fjárhæðar, 2.004.940 krónur greiddar. Samkvæmt því eru 668.313 krónur enn vangreiddar svo stefnandi fái tvo þriðju hluta tjóns síns bættan, og verða stefndu dæmd til greiðslu þeirrar fjárhæðar. Vaxtaútreikningi stefnanda er ekki mótmælt en borið við fyrningu hluta vaxtanna. Samkvæmt 2. tl. 3. gr. þág. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda skyldu vaxtakröfur fyrnast á fjórum árum. Í málinu liggja fyrir bréf sem gengu milli stefnanda og stefnda Z frá árinu 2009 til 2011 og gögn um greiðslur stefnda til stefnanda. Hvergi í gögnum þessum viðurkenna stefndu ábyrgð á öðru og meira en helmingi þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905. Hefur ekki verið sýnt fram á að fyrningu vaxtakröfu vegna þess tjóns, sem umfram það er, hafi verið slitið fyrr en með höfðun máls þessa hinn 16. september 2014. Eldri vextir en frá 16. september 2010 teljast því fallnir niður. Fer um dráttarvexti eins og í dómsorði greinir. Stefnanda hefur verið veitt gjafsókn. Gjafsóknarkostnaður hans, þar með talin 1.674.000 króna þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef H-kk-ef hdl., greiðist úr ríkissjóði, en virðisaukaskattur er innifalinn. Stefndu verður gert að greiða sameiginlega 675.000 krónur í ríkissjóð í málskostnað. H-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf hdl. fór með málið af hálfu stefndu. Gætt var 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Þ-kk-nf D-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Y og Z, greiði sameiginlega stefnanda, X, 668.313 krónur ásamt 4,5% vöxtum frá 16. september 2010 til 16. september 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 1.674.000 króna þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef H-kk-ef hdl.

Stefndu greiði sameiginlega 675.000 krónur í ríkissjóð.