E-1361/2020

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

Mál þetta er höfðað 21. febrúar 2020 af S-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf […]. Stefndu eru Bacco Seaproducts ehf., Dalshrauni 3, Hafnarfirði, Ó-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf […] og B-kk-nf P-kk-nf […].

Stefnandi krefst þess að stefndu verði sameiginlega (in solidum) dæmdir til þess að greiða honum 22.810.808 krónur, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, frá 8. febrúar 2020 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess, sbr. framlagða kröfugerð við upphaf aðalmeðferðar málsins, að stefndu verði dæmdir sameiginlega til að greiða honum 22.810.808 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.611.823 kr. frá 1. janúar 2020 til 1. febrúar 2020, 5.223.646 kr. frá 1. febrúar 2020 til 1. mars 2020, af 7.835.467 kr. frá 1. mars 2020 til 1. apríl 2020, af 10.447.292 kr. frá 1. apríl 2020 til 1. maí 2020, af 13.059.115 kr. frá 1. maí 2020 til 1. júní 2020, af 15.670.938 kr. frá 1. júní 2020 til 1. júlí 2020 og af 22.810.808 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi við aðalmeðferð málsins eða að mati dómsins, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Stefndi, Bacco Seaproducts ehf., krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf P-kk-nf, krefjast aðallega frávísunar, en til vara sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Allir stefndu krefjast málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.

Aðilar voru sammála dómara um að rétt væri að málflutningur um frávísunarkröfu málsins færi fram samhliða aðalmeðferð þess, sem fram fór 22. október sl. Málið var dómtekið eftir aðalmeðferð, en málið var flutt samhliða máli nr. E1215/2020 milli tengdra aðila vegna, að mestu leyti, sömu atvika.

Málsatvik

Seaproducts Iceland ehf. („Seaproducts“) og hluthafar þess félags hafa um áraraðir rekið umboðssölu með fisk, bæði ferskan og frosinn. Átti stefndi Seaproducts helmings hlut í stefnda Bacco Seaproducts ehf., þegar stefnandi sem einnig hefur mjög mikla reynslu á þessu sviði sem einn af lykilmönnum SævarksSjávarafurða ehf., og stefndu fara að huga að nánu samstarfi.

Stefnandi var ráðinn sem framkvæmdastjóri sölu og markaðsmála stefnda Bacco Seaproducts ehf. (Bacco/félagið) 28. mars 2018. Laun voru ákveðin 2.500.000 krónur á mánuði auk þess sem greiða átti starfstengd hlunnindi, í samningnum kom fram að stefnandi hafði þá þegar hafið störf. Óheimilt var að segja upp samningnum fyrr en 31. desember 2019 og þá með sex mánaða uppsagnarfresti. Frá og með 1. janúar 2019 skyldu launin taka mið af þróun launavísitölu til hækkunar samkvæmt orðalagi samnings.

Starfssamningurinn var gerður sama dag og félag í eigu stefnanda, Skástræti ehf., keypti 1/3 af heildarhlutafé í stefnda Bacco af Seaproducts Iceland ehf., sbr. framlagðan kaupsamning frá 28. mars 2018. Kaupverðið skyldi greitt með lánssamningi sama dag í samræmi við ákvæði samningsins.

Samhliða var gert hluthafasamkomulag um réttindi og skyldur innan félagsins.

Aðdragandi samningsgerðarinnar um kaup á hlutafénu og að ráða stefnanda sem sölu og markaðsstjóra er sá að stefnandi er fyrrum sölustjóri SæmarksSjávarafurða ehf. Í árslok 2017 hófst skattrannsókn á því félagi og framkvæmdastjóra þess og aðaleiganda, S-kk-þgf G-kk-þgf B-kk-þgf. Í þágu þeirrar rannsóknar voru allar eignir SæmarksSjávarafurða kyrrsettar að kröfu skattyfirvalda, sem fól í sér að starfsemi SæmarksSjávarafurða var sjálfhætt.

Eftir að starfsemi SæmarksSjávarafurða lagðist af, kom til tals að stefnandi myndi hefja samstarf við stefndu Ó-kk-þf H-kk-þf og B-kk-þf um sölu á sjávarafurðum frá Íslandi. Niðurstaða þess var að Skástræti ehf., keypti 1/3 af heildarhlutafé í Bacco og stefnandi hóf störf hjá félaginu. Stefndu kannast við undirritun þessara skjala 28. mars 2018. Skjölin beri hins vegar þess merki að vera hroðvirknislega og einhliða samin, enda hafi fulltrúum Seaproducts og stefndu ekki gefist ráðrúm til að bera þau undir lögfræðilega ráðgjafa sína áður en þau voru undirrituð. Séu skjölin enda undirlögð af mótsögnum, ákvæðum sem ekki eiga heima þar sem þau eru, óeðlilegum ákvæðum sem og hrópandi skorti á ákvæðum sem snúi að eðlilegri tillitssemi við stefndu.

Þegar stefnandi hafi falast eftir því að vera gerður að hluthafa í stefnda Bacco í febrúar/mars 2018 hafi hann að sögn stefndu verið þráspurður að því hvort skattskil hans væru til rannsóknar hjá skattayfirvöldum líkt og komið hefði á daginn með S-kk-þf G-kk-þf og S-hk-þgf. Stefnanda hafi ekki getað dulist að það væri algjör forsenda af hálfu Seaproducts og stefnda Bacco, að hann væri ekki undir sömu eða svipaða rannsókn settur. Stefnandi hafi fyrir samningana þverneitað að nokkur skattrannsókn ætti sér stað á hans skattskilum og kvað ekkert slíkt á sjóndeildarhringnum. Stefndu byggja á því að það hafi verið mun fyrr sem stefnanda hafi mátt vera fullljóst um alvarleika skattrannsókna á hendur honum þ.e. strax um vorið. Þegar svo komið hafi verið fram í október 2018 hafi a.m.k. þá verið endanlega ljóst að um miklar aðgerðir skattayfirvalda væri að ræða gegn stefnanda. Eigi síðar en á því tímamarki, hefði legið fyrir að forsendur skjalanna frá mars 2018 hefðu verið brostnar og þau ógild frá öndverðu. Hafi stefnanda ávallt verið þetta ljóst. Samhengisins vegna eru þessi sjónarmið tekin hér upp í málavaxtalýsingu en með dómi í máli nr. E1215/2020 sem kveðinn var upp fyrr í dag var því slegið föstu í forsendum niðurstöðu að framangreindir samningar væru í fullu gildi og skyldu efndir samkvæmt efni þeirra a.m.k. í samræmi við dómkröfur stefnanda Skástrætis ehf.

Fljótlega eftir að samningarnir voru gerðir kom hins vegar í ljós, að sögn stefnanda, að stefndu ætluðu ekki að efna gerða samninga og hafi reynt að fresta og drepa á dreif þeirri staðreynd að S-hk-nf hafi verið orðinn hluthafi í félaginu og hafi þannig sniðgengið réttindi S-hk-ef sem hluthafa í félaginu.

Á þeirri vegferð sinni hafi stefndu, að sögn stefnanda, beitt alls konar röksemdum. Fyrst að viðkvæmt væri að opinbera eignarhald félags stefnanda á hlutum í félaginu vegna annarra starfsmanna og síðar, eftir að skattrannsókn hófst á skattskilum stefnanda, að á meðan hún stæði yfir gæti stefnandi ekki verið skráður hluthafi í félaginu. Ekkert bendi, að sögn stefnanda, til annars en að þetta hafi verið fyrirsláttur, gerður í þeim tilgangi að stefndu kæmust yfir veltu SæmarksSjávarafurða, án nokkurrar greiðslu, en velta félagsins þrefaldaðist að sögn stefnanda á milli áranna 2017 og 2018, og það fyrir tilstilli stefnanda. Vegna fullyrðinga stefnanda um aukna veltu Baccos, benda stefndu á að Seaproducts og eigendur þess hafi látið öll sín viðskiptasambönd, sem rækt höfðu verið í öðrum félögum þeim tengdum, renna undir rekstur stefnda Baccos og hafi fyrrum viðskiptavinum Sæmarks að sjálfsögðu verið boðið að koma í viðskipti til Baccos. Margir þáðu það boð en aðrir ekki, eins og þeim hafi verið fyllilega heimilt. Sú þjónusta sem hægt hafi verið að halda uppi gagnvart þessum aðilum hafi ekki síst verið til komin vegna áratugalangrar reynslu aðstandenda Seaproducts í miðlun fiskafurða og hafi viðskiptavinir stefnda Baccos treyst fyrst og fremst á þá reynslu og þekkingu.

Eftir, að sögn stefnanda, mikla eftirgangsmuni og nokkra fundi hafi þess verið krafist með formlegu bréfi 8. nóvember 2019, að hlutaskrá félagsins, þar sem fram kæmi eignarhlutur Skástrætis, yrði afhent án frekari tafa. Stefnanda var hins vegar fljótlega eftir þetta sagt upp störfum hjá félaginu, sbr. bréf frá 18. nóvember 2019. Undir bréfið rita stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf f.h. stefnda Bacco. Í bréfinu voru settir fram skilmálar og forsendur fyrir greiðslu launa á uppsagnarfresti, sem stefnandi taldi einhliða og ekki styðjast við starfssamning aðila. Uppsagnarbréfinu var svarað með bréfi lögmanns stefnanda, dagsettu 26. nóvember 2019, og uppsögn mótmælt.

Stefndu hafa hins vegar haldið því fram að engir samningar séu í gildi með aðilum vegna forsendubrests, sbr. bréf frá 18. nóvember 2019.

Stefnandi fékk ekki greidd laun um mánaðamótin janúar/febrúar. Eftir að hafa reynt að ná í stefnda Ó-kk-þf H-kk-þf dagana þar á eftir, barst honum bréf dagsett 7. febrúar sl. Yfirskrift þess var tilkynning um stöðvun greiðslna, riftun starfslokasamkomulags og krafa um endurgreiðslu.

Ástæður sem voru gefnar voru einkum þær að stefnandi hefði hafið undirbúning að því að fara í samkeppni við félagið og þar með grafa undan og skaða starfsemi þess. Stefnandi neitar þessu.

Stefndu telja með ólíkindum hvernig tekist hafi að bjarga störfum fyrrum starfsfólks Sæmarks án þess að snurða hlypi á þann þráð og hafi allir þeir starfsmenn sem stefndi Bacco þannig tók yfir sinnt sínum störfum af trúnaði og heilindum. Allir nema stefnandi, að sögn stefndu.

Stefnandi var starfsmaður Sæmarks og einn nánasti samstarfsmaður framangreinds S-kk-ef G-kk-ef um áraraðir. Hafi það mikla og langvinna samstarf og athafnir stefnanda leitt til þess, að mati stefndu, að Tollstjóri fyrir hönd ríkissjóðs krafðist kyrrsettningar á eignum stefnanda og eiginkonu hans í október 2018 vegna krafna að samanlagðri fjárhæð 164.500.000 kr. vegna væntanlegra skattbreytinga og sektar.

Stefndu kveðast þrátt fyrir framangreint hafa verið reiðubúnir til að semja upp á nýtt við Skástræti ehf. og fyrirsvarsmann félagsins, þ.e. stefnanda. Þeir hafi meira að segja verið reiðubúnir að halda stefnanda í starfi, undir breyttum formerkjum þó, enda kæmi hann hvergi fram fyrir hönd félagsins, hvorki sem framkvæmdastjóri, stjórnarmaður né eigandi. Myndu slíkir samningar þurfa að tiltaka alveg sérstaklega hvernig fara skyldi með útkomu og niðurstöður þeirrar skattrannsóknar sem færi fram á hendur stefnanda. Stefndu hins vegar litu svo á að óhjákvæmilegt hafi verið þegar upp var staðið að segja stefnanda upp störfum en ástæða þess hafi ekki síst verið sú að skattrannsókn dróst á langinn og sífellt erfiðara orðið að verja það að hafa hann við störf. Miklu hafi þar einnig varðað að stefnandi hafi tekið að viðhafa stopula mætingu, vera undir áhrifum á starfsstöð, svara ekki erindum og gæta að öðru leyti ekki þeirra skyldna sem á honum hvíldu. Hafi verið óumflýjanlegt að segja honum upp störfum 18. nóvember 2019. Hafi þá ekki verið óskað vinnuframlags en stefnanda boðin, umfram skyldu, laun næstu 7 mánuði.

Stefndi Bacco hafi greitt laun skv. þessu, en þegar í ljós hafi komið að stefnandi, í andstöðu við almennar reglur og skilyrði starfslokasamkomulags, hafi staðið að samkeppni við stefnda og nálgast jafnframt birgja félagsins og viðskiptavini í því skyni að stofna til samkeppnisrekstrar og grafa undan og skaða starfsemi stefnda Bacco, hafi samkomulagi um framangreint verið rift og frekari laun ekki greidd, sbr. bréf rituð 7. febrúar 2020.

Stefnandi mótmælir því að hafa gengist undir skuldbindingu um að þiggja laun, gegn því að fara ekki í samkeppni við félagið á uppsagnarfresti. Það sé rangt. Þá er áréttað af hálfu stefnanda að enginn starfslokasamningur hafi verið gerður og boð stefndu um uppgjör við starfslok hafi ekki verið samþykkt af stefnanda.

Málsástæður og helstu lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt til launa, a.m.k. út júní 2020, skv. skýrum starfssamningi milli stefnanda og félagsins. Riftun samningsins og niðurfall greiðslna hafi verið ólögmæt. Stefnufjárhæðin taki mið af starfssamningi aðila, sem feli í sér að samningurinn hafi verið óuppsegjanlegur til 31. desember 2019. Eftir það hafi tekið við sex mánaða uppsagnarfrestur. Laun hafi ekki verið greidd fyrir janúar og því lýst yfir að um frekari launagreiðslur yrði ekki að ræða.

Stefnufjárhæðin séu heildarlaun stefnanda út júní 2020, en byggt er á því að þau hafi öll gjaldfallið við hina ólögmætu riftun stefndu í samræmi við almennar reglur vinnumarkaðsréttar og beri dráttarvexti frá og með þeim degi.

Til að taka allan vafa af, þá áskilur stefnandi sér rétt til að gera frekari launakröfur á hendur stefndu á grundvelli ákvæða í hluthafasamkomulagi aðila, sem komu í veg fyrir að hægt væri að segja stefnanda upp, nema með atbeina fulltrúa hans í stjórn félagsins. Um það ágreiningsefni sé rekið annað dómsmál.

Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. starfssamnings aðila, skyldu laun stefnanda fylgja launavísitölu talið frá 1. janúar 2019. Stefnandi hafi af hálfu stefndu verið svikinn um það eins og annað. Krafa vegna þessa liðar sé 794.692 kr. vegna ársins 2019, sbr. framlagðan útreikning. Mánaðarlaun stefnanda miðað við desember 2019 með launavísitöluhækkun hafi numið 2.611.822 kr.

Stefnandi eigi inni 55 orlofsdaga, sem skiptist þannig: 2,5 dagur vegna apríl 2018, 1. maí 2018 til 30. apríl 2019, 30 dagar, 1. maí 2019 til 30. júní 2020, 35 dagar. Samtals 67,5 dagar. Til frádráttar þeim komi 12,5 dagur, sem stefnandi hafi tekið út í fríi. Samtals sé því um að ræða 55 orlofsdaga. Fjárkrafa vegna orlofs í 55 daga sé 6.345.178 kr. Þar sem orlof hafi safnast upp frá upphafi sé til einföldunar notast við upphafleg laun stefnanda, 2.500.000 kr.

Stefnukrafan sundurliðast því svo:

Laun í sex mánuði, þ.e. kr. 2.611.823 kr. x 6 15.670.938 kr.

Ógreidd vísitöluhækkun launa vegna ársins 2019, 794.692 kr.

Orlof, samtals 55 dagar, 6.345.178 kr.

Samtals 22.810.808 kr.

Stefnandi byggir á því að engu máli skipti hvað hann hafi tekið sér fyrir hendur á uppsagnartímanum, né hvað hann muni taka sér fyrir hendur. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. starfssamnings aðila hafi samkeppnishömlur því aðeins gilt ef stefnandi hefði sjálfur óskað eftir að láta af störfum – sem var ekki raunin. Sé það ákvæði í samræmi við ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sem stefnandi byggi á. Ákvæði 1. mgr. 9. gr. starfssamningsins sé alveg skýrt þess efnis að sé stefnanda sagt upp störfum, þá beri að greiða honum laun, óháð því hvað hann taki sér fyrir hendur.

Einhliða skilyrði sem komið hafi fram í uppsagnarbréfi til stefnanda, og hafi verið mótmælt í beinu framhaldi, hafi ekkert gildi gagnvart stefnanda.

Stefnandi reisir kröfur sínar á meginreglum samningaréttar um skyldu til að efna gerða samninga og meginreglna vinnuréttar um greiðslu kaupgjalds. Ekki hafi verið óskað eftir vinnuframlagi frá stefnanda á uppsagnarfresti. Í því hafi hins vegar ekki falist að hann hafi afsalað sér rétti til launa á uppsagnarfresti eða sætt sig við skilyrði, sem stefndu hafi einhliða sett fram.

Stefndi Bacco sé bundinn af starfssamningnum og þeim kjörum sem þar hafi verið samið um, auk þeirra breytinga sem launin hefðu átt að taka frá og með 1. janúar 2019. Samningur komist ekki á með því að annar aðilinn sendi hinum bréf með einhliða skilyrðum, eins og stefndu virðist byggja á.

Stefnandi hafi aldrei neitað að vinna fyrir félagið, né hafi hann brotið gegn skyldum sínum. Eina sem hann hafi óskað eftir hafi verið staðfesting á gildi samninga, sem hann hafði gert f.h. Skástrætis ehf. um kaup á hlutafé í félaginu. Viðbrögð stefndu við þeirri einföldu bón hafi verið ólögmæt uppsögn á starfssamningnum.

Með því að rifta samningnum með ólögmætum hætti hafi öll launakrafan gjaldfallið. Dráttarvextir séu miðaðir við daginn eftir að riftunarbréfið kom fram. Greiðslur vegna áunnins en ótekins orlofs gjaldfalli við starfslok, sbr. 8. gr. orlofslaga nr. 30/1987.

Krafa stefnanda um orlof sé reist 1. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof. Samkvæmt 8. gr. laganna skuli vinnuveitandi greiða launþega öll áunnin orlofslaun hans við lok ráðningarsambands óháð tilefni uppsagnar.

Krafa stefnanda um að Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf verði dæmdir til greiðslu með félaginu er byggð á því að samkvæmt hluthafasamkomulagi um réttindi og skyldur innan félagsins hafi þeir tekið á sig persónulega ábyrgð á því að unnið væri í samræmi við samninginn og að brot á því hafi varðað þá skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns, sem af slíku hátterni kynni að leiða. Þá hafi þeir báðir undirritað hina ólögmætu uppsögn.

Samkvæmt hluthafasamkomulagi aðila, grein 6.2.2.12, hafi verið óheimilt að segja stefnanda upp störfum, nema fulltrúi hans í stjórn félagsins væri því samþykkur. Engu breyti þó að stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, hafi valið að vanefna þá samninga. Þær vanefndir leysi þá ekki undan skýrum samningsskuldbindingum. Því beri að dæma þá greiðsluskylda með félaginu.

Stefnandi vísar einkum til meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga og vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga, laga um orlof nr. 30/1987, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, meginreglna kröfuréttar, meginreglna vinnuréttar auk kjarasamninga VR og SA og bókana sem teljast hluti kjarasamninga.

Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 10. gr. starfssamningsins. Krafa stefnanda um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og helstu lagarök stefndu

Stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, krefjast frávísunar á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki gefið viðhlítandi skýringar á aðild þeirra og því hvers vegna hann geti beint kröfum að þeim. Málatilbúnaður stefnanda sé í ósamræmi við kröfur einkamálalaga um skýran og glöggan málatilbúnað og samhengi krafna og málsástæðna. Málið sé því vanreifað og þar sem ekki hafi verið gætt áskilnaðar 1. mgr. 80. gr. einkamálalaga, einkum e og fliðar, beri að vísa málinu frá dómi, enda sé þeim gert erfitt um vik með varnir eins og málatilbúnaði stefnanda sé háttað.

Í framangreindu sambandi benda stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, á að stefnandi höfði málið til heimtu ætlaðra vangoldinna launa úr hendi Baccos á þeim grundvelli að óheimilt hafi verið að víkja honum úr starfi og hann hafi auk þess ekki brotið skyldur sínar. Engin grein sé gerð fyrir því hvernig staða stefndu geti leitt til þess að þeir verði samábyrgir stefnda Bacco ehf. vegna ætlaðra vangoldinna launagreiðslna félagsins, m.a. með tilliti til greiðslugetu stefnda Baccos ehf., ákvæða um takmarkaða ábyrgð, sbr. lög um einkahlutafélög nr. 138/1994, o.s.frv.

Hið eina sem stefnandi geti um í tengslum við þetta sé að hann geri kröfu um að þessir stefndu verði dæmdir með félaginu vegna þess að þeir hafi tekið persónulega ábyrgð á því að unnið væri í samræmi við hið ógilda og óskuldbindandi hluthafasamkomulag og að ætluð brot á því varði þá skaðabótaábyrgð. Stefnandi geri enga grein fyrir ætluðu tjóni af völdum saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefndu, Ó-kk-ef H-kk-ef og B-kk-ef. Krafa um skaðabætur hafi því ekki verið reifuð með viðhlítandi hætti hvað þetta varði. Raunar hafi stefnandi ekki heldur lýst til hlítar hvað það sé sem þessir stefndu hafi gert, í hverju saknæmi og ólögmæti sé fólgið og hver orsakatengsl séu milli háttsemi þeirra og ætlaðs tjóns. Þá sé ekki reifað hvers vegna stefnandi telur að krafa á hendur Bacco ehf. um ætluð vangoldin laun hafi stöðu skaðabótakröfu og geti um leið falið í sér tjón sem aðrir en vinnuveitandi stefnanda beri óskipta ábyrgð á.

Í þessu sambandi sé enn fremur bent á að ætluð skaðabótaábyrgð stefndu, Ó-kk-ef H-kk-ef og B-kk-ef, er á því byggð að þeir séu persónulega ábyrgir fyrir greiðslu launa til stefnanda sem sé hins vegar ekki aðili að hinu ógilda og óskuldbindandi hluthafasamkomulagi sem stefnandi reisi rétt sinn á. Óumdeilt sé að ætluð vangoldin launakrafa stefnanda hafi ekki valdið aðila hluthafasamkomulagsins, þ.e. Skástræti ehf., tjóni. Því sé vandséð að kröfu sé unnt að beina að stefndu, en sem fyrr segi sé auk þess engin grein gerð fyrir því.

Stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, leggja áherslu á að í framangreindu felist að lágmarksáskilnaði 1. mgr. 80. gr. einkamálalaga hafi ekki verið gætt og ekki verði komist hjá því að vísa máli á hendur þeim frá dómi, enda verði þeim ekki gert að geta sér til um grundvöll aðildar og tilhæfulausra krafna stefnanda sem með þessu hefur gert þeim afar erfitt fyrir við varnir.

Stefndi Bacco krefst ekki frávísunar en bendir á að annmarkar á málatilbúnaði stefnanda kunni ekki aðeins að leiða til frávísunar krafna á hendur stefndu, Ó-kk-þgf H-kk-þgf og B-kk-þgf, heldur einnig málinu í heild. Um það vísist einnig til síðari umfjöllunar.

--------

Stefndi Bacco krefst sýknu á þeim grundvelli að stefnandi eigi engin vangoldin laun hjá félaginu. Honum hafi verið sagt upp störfum með lögmætum hætti, sbr. bréf frá 18. nóvember 2019 og hafi fengið öll þau laun sem honum hafi borið og meira til. Stefndi byggir á því að starfssamningur hafi ekki verið í gildi og í öllu falli óskuldbindandi, sbr. atvikalýsingu og síðari umfjöllun, en vinnuréttarsamband aðila hafi byggt á ráðningarsamkomulagi sem enginn ágreiningur hafi ríkt um framan af. Jafnvel þótt talið yrði að hinn undirritaði starfssamningur hafi verið í gildi sé á því byggt að uppsögnin hafi verið lögmæt og laun greidd stefnanda langt umfram skyldu.

Til uppsagnarinnar þurfti stefndi ekki sérstaka ástæðu sem þó var ærin í ljósi þess að stefnandi hafi hætt að sinna starfi sínu með viðunandi hætti, mætt illa og jafnvel undir áhrifum á starfsstöð, ekki svarað erindum o.s.frv. og staðið í samkeppni, eins og síðar hafi komið á daginn. Þótt litið yrði til starfssamnings hafi staðið eftir sem áður réttur til uppsagnar án fyrirvara skv. almennum reglum og 3. mgr. 9. gr. starfssamningsins. Vegna þessa hafi stefnand ekki átt rétt til þeirra launa sem samið hafi verið um við starfslokin og sé það raunar í samræmi við samningin. Stefnanda hafi þó, umfram skyldu, verið boðnar greiðslur í 7 mánuði frá og með 1. desember 2019, sem hann hafi þegið.

Þegar í ljós hafi komið að stefnandi hafði unnið gegn hagsmunum stefnda Baccos með því að hafa samband við birgja og viðskiptavini, reynt að hafa af stefnda viðskipti og starfa að öðru leyti í samkeppni við hann, hafi starfslokasamkomulagi við hann hins vegar verið rift með bréfi 7. febrúar 2020. Heimild til riftunar leiði í senn af almennum reglum, samkomulagi aðila um ráðningarsamband stefnanda og 9. gr. starfssamnings aðila, verði hann talinn hafa eitthvert gildi. Stefndi byggir á því að brot stefnanda, sem heimiluðu riftun vinnuréttarsambandsins, hafi hafist sumarið 2019, en eigi síðar en í byrjun september 2019 með samkeppni við stefnda, þegar stefnandi, með atbeina lögmanns síns, sem sá um stjórnarsetu o.s.frv., tók við félagi sem nefnt hafi verið Phoenix Fish ehf. Stefndi bendi jafnframt á að brot stefnanda séu óumdeild frá 20. febrúar 2020 þegar hann hafi tekið formlega við sem framkvæmdastjóri og prókúruhafi í félagi sínu sem starfi í samkeppni við stefnda. Einnig vísist til skjáskots af myndskilaboðum frá eiginkonu stefnanda og stjórnarformanni félagsins, þar sem fagnað hafi verið sölu félagsins í byrjun apríl, en engum geti dulist að sú sala hafi átt sér langan aðdraganda, a.m.k. til sumarsins 2019.

Stefndi mótmælir yfirlýsingum stefnanda um að engu skipti hvað hann tæki sér fyrir hendur á uppsagnarfresti sem haldlausum og í andstöðu við almennar reglur og samkomulag aðila um störf stefnanda fyrir stefnda Bacco. Hinu sama gegni þótt litið yrði til óskuldbindandi starfssamnings, sbr. t.d. 3. mgr. 9. gr. starfssamnings, samkeppnis og trúnaðarskylduákvæði, sbr. 8. gr. starfslokasamkomulags og almennar reglur vinnuréttar. Við starfslokin hafi verið hafður uppi áskilnaður, sem samræmist almennum reglum vinnuréttarins, um að stefnandi mætti ekki stunda starfsemi í samkeppni við stefnda Bacco ehf. og hafi verið gerð skýr grein fyrir því að laun yrðu ekki greidd ef slíkar trúnaðarskyldur yrðu ekki virtar á tímabilinu. Líkt og þegar sé rakið, hafi stefnandi brotið freklega gegn þessum skyldum, bæði með því að nálgast bæði birgja og viðskiptavini í þágu eigin atvinnurekstrar og standa að öðru leyti að samkeppni við stefnda. Slíkt hafi verið í andstöðu við skyldur stefnda, m.a. ríkar trúnaðarskyldur sem leiði af almennum reglum og 1. mgr. 8. gr. starfssamnings aðila. Með því hafi stefnandi fyrirgert rétti sínum til launa úr hendi stefnda, a.m.k. frá og með septembermánuði 2019, en að líkindum enn fyrr.

Þótt vinnuframlags hafi ekki verið krafist eftir uppsögn, hafi stefnandi enn verið bundinn trúnaðarskyldum gagnvart stefnda og hafi því að sjálfsögðu ekki mátt starfa í samkeppni við hann.

------

Samkvæmt framangreindu hafi stefnandi ekki átt rétt til launa frá og með septembermánuði 2019, en hafi fengið greidd laun fyrir þann mánuð og áfram til og með desember 2020. Stefnandi hafi því fengið ofgreidd laun sem nemi 10.898.400 kr. og beri stefnanda að endurgreiða þá fjárhæð. Með vísan til þessarar kröfu krefst stefndi einnig sýknu á grundvelli skuldajafnaðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, verði í einhverju fallist á kröfur stefnanda.

------

Stefndi mótmælir því alfarið sem stefnandi haldi fram að óheimilt hafi verið að víkja honum úr starfi og sú aðstaða leiði af því að hann hefði átt að eiga sæti í stjórn stefnda og samþykki hans hefði þurft til að segja honum upp störfum. Sem fyrr sé vísað til þess að ráðningarsambandið byggði ekki á óskuldbindandi starfssamningi, enda hafi stefnandi ekki haft þá stöðu sem þar sé vísað til innan stefnda Baccos. Ráðningarsambandið hafi einungis byggt á samkomulagi um að stefnandi myndi starfa fyrir stefnda með laun sem samdist um og gildi því einungis almennar reglur í þessu sambandi sem girði á engan hátt fyrir rétt stefnda til að segja stefnanda upp störfum. Jafnvel þótt samningurinn væri talinn gilda, myndi það ekki hagga rétti til að víkja stefnanda úr starfi eins og gert var.

Í því sambandi sé í fyrsta lagi bent á að heimildir og lögmæti athafna stjórnar fyrirtækisins, m.a. að því er varðar ráðningu og brottrekstur framkvæmdastjóra, miðist einungis við skipan hennar hverju sinni, sbr. m.a. 41. gr. laga um einkahlutafélög, nr. 138/1994. Telji stefnandi að hann hafi átt rétt til þess að stjórn yrði skipuð með öðrum hætti geti sú krafa ekki beinst að stefndu heldur Seaproducts Iceland ehf., sem sé hluthafi stefnda Baccos.

Í öðru lagi hafi verið samið svo um að stefnandi myndi ekki taka sæti í stjórn félagsins. Í því sambandi sé bent á að hluthafasamkomulag, kaupsamningur og starfssamningur frá 28. mars 2018 hafi aldrei tekið gildi, ellegar höfðu ekki réttarverkan, sbr. það sem síðar verður rakið og fram kemur í málsatvikalýsingu. Um það vísist einnig til samskipta sem farið hafi í hönd og samkomulags sem stafi frá lögmanni stefnanda, sem stefnandi hafi ritað undir fyrir sitt leyti í viðurvist stefndu og sé til marks um gagnkvæman skilning hvað þetta varði. Slíkt hefði vitaskuld ekki verið gert ef framangreindir samningar hefðu tekið gildi við undirritun.

Í þriðja lagi bendir stefndi á að þótt talið yrði að starfssamningur stefnda gilti þá sé þar eðli máls skv. gert ráð fyrir að segja megi starfsmanninum upp störfum. Sá samningur hafi verið aðila málsins í milli og gangi vitaskuld framar efni óskuldbindandi ákvæða hluthafasamkomulags sem stefnandi sé enn fremur ekki aðili að og geti ekki reist rétt á. Stefnandi hafi ekki byggt á því að honum beri greiðsla á grundvelli þriðjamannslöggernings, en aðilar hluthafasamkomulagsins eiga auk þess ekki aðild að máli þessu.

Í fjórða lagi byggi stefndi á því að þeir samningar sem stefnandi reisir rétt sinn á, séu óskuldbindandi og ekki til þess fallnir að stefnandi geti borið þá fyrir sig og vísist þar m.a. til 30. og 33. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936.

Varðandi 30. gr. samningalaga vísist til þess sem ítarlega hafi verið rakið að stefnandi kom samningi milli sín og stefndu og annarra á með því að skýra rangt frá atvikum og stöðu sinni. Fyrir liggi að nánasti samstarfsmaður fyrirsvarsmanns stefnanda um áraraðir og náinn vinur, hafi verið staddur í miðri einni yfirgripsmestu skattarannsókn sem um geti hérlendis, barnsmóðir hans staðsetji hann á fundi hjá skattrannsóknarstjóra 28. desember 2017 og þann 25. janúar 2018 hafi verið kyrrsettar eignir vegna krafna vel á annan milljarð króna. Þann 28. desember 2017 hafi hún einnig fengið gögn málsins. Þessi atvik séu þess valdandi að á stefnanda hvíli að sýna fram á að hann hafi verið grandlaus um eigin skattrannsókn eða að hann lægi undir grun þegar skjölin voru undirrituð 28. mars 2019.

Um beitingu 33. gr. samningalaga vísist til þess sem að framan greinir og þess að stefnandi geti ekki borið fyrir sig samninga þegar fyrir liggi að hann hafði, við samningsgerð, vitneskju um að hann lægi undir grun um skattabrot eða væri til rannsóknar.

Í fimmta lagi byggi stefndi á því að samningar þeir sem málið varða og stefnandi ber fyrir sig séu enn fremur ógildir, óskuldbindandi eða verði vikið til hliðar í heild með vísan til ólögfestra reglna samninga og kröfuréttarins um brostnar forsendur. Í tengslum við það sé á það bent að það hafi verið ákvörðunarástæða við samningsgerð, að málum stefnanda væri ekki farið með þeim hætti að hann lægi undir grun eða sætti skattrannsókn.

Hvernig svo sem á málið sé litið sé allt að einu ljóst að stefnandi hafi fengið tilkynningu um skattrannsókn 16. maí 2018 og hafi forsendur í öllu falli verið brostnar þá. Í síðasta lagi þegar allar eignir stefnanda og eiginkonu hans voru svo kyrrsettar 30. október 2018 vegna skattabreytinga í kjölfar skattrannsóknar.

Í sjötta lagi er á því byggt að samningunum sem um ræðir og stefnandi reisir rétt sinn á verði allt að einu að víkja til hliðar í heild eða að hluta með vísan til 36. gr. samningalaga, enda ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig. Í því sambandi verði litið til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til, sbr. 2. mgr. 36. gr. laganna.

Um framangreind skilyrði 36. gr. vísist einkum til þess sem þegar sé rakið. Varðandi efni samninga vísist jafnframt til þess að um nokkra samninga sé að ræða sem að einhverju leyti tengist innbyrðis. Um flókna samningsgerð sé að ræða sem stefndu höfðu ekki gott vald á og raunar ekki heldur lögmaður stefnanda sem þó samdi skjölin. Varðandi stöðu samningsaðila og atvik við samningsgerð vísist til þess að stefnandi naut fulltingis lögmanns sem samdi skjölin með hagsmuni stefnanda í huga eins og glöggt megi sjá af lestri þeirra, á meðan stefndu nutu engrar lögfræðilegrar ráðgjafar. Af hálfu stefnanda hafi enn fremur verið lögð rík áhersla á að ljúka samningsgerð samstundis og skjöl voru sýnd stefndu.

Verði ekki fallist á að efni séu til að víkja samningunum sem um ræðir að fullu til hliðar, er alltént á því byggt að víkja beri þeim til hliðar að hluta til samræmis við þau sjónarmið sem að framan eru rakin.

Ef dómur telur samninga skuldbindandi að einhverju leyti er á því byggt að ákvæði, m.a. í hluthafasamkomulagi um samkeppnishömlur, sbr. 7. gr., útiloki að stefnanda beri nokkur greiðsla eftir að hann hóf að starfa í andstöðu við hagsmuni stefnda Baccos, í síðasta lagi í september 2019.

------

Stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, byggja sýknukröfu sína fyrst og fremst á aðildarskorti sem leiði til sýknu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 31/1991. Sé um það og aðrar röksemdir til stuðnings sýknu vísað til fyrri umfjöllunar, m.a. þeirrar sem varði frávísunarkröfu þeirra og sýknukröfu stefnda Baccos ehf., en stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf, geri allar röksemdir stefnda Baccos ehf. að sínum eftir því sem við eigi.

------

Allir stefndu byggja á því að hvers kyns tekjur sem stefnandi kann að hafa haft á því tímabili sem krafa hans tekur til komi til frádráttar ætluðum kröfum á hendur stefndu. Í tilviki stefndu, Ó-kk-ef H-kk-ef og B-kk-ef, sem virðast krafðir um skaðabætur, þótt um launakröfu sé að ræða á hendur stefnda Bacco, er bent á skyldu stefnda til að takmarka tjón sitt skv. almennum reglum skaðabótaréttarins.

Stefndu byggja á því að stefnandi eigi ekki rétt til hækkunar launa með vísan til vísitölubreytinga, sbr. kröfu hans um 794.692 kr., enda byggi sú krafa á óskuldbindandi starfssamningi. Ráðningarsamkomulag aðila hafi ekki verið bundið neinum vísitöluhækkunum heldur myndu rífleg laun stefnanda takmarkast við 2.500.000 kr. auk bifreiðahlunninda að verðmæti 201.600 kr. Stefndu bendi á að sú staðreynd að stefnandi krafðist þessarar hækkunar ekki fyrr en með málsókn sinni renni stoðum undir þetta, en sjálfstætt er á því byggt að stefnandi hafi allt að einu fyrirgert rétti til þessarar hækkunar sakir tómlætis.

Stefndu mótmæla kröfu stefnanda sem lúti að vangoldnu orlofi m.a. með vísan til þess sem þegar sé rakið. Þegar samkomulagi við stefnanda hafi verið rift hafi hann einungis átt inni 14 daga orlof vegna ársins 2019. Sú krafa sé til muna lægri en sú sem stefnandi skuldar stefnda Bacco ehf. vegna ofgreiddra launa, eða að hámarki 1.615.136 kr.

Vilji svo ólíklega til að dómur fallist í einhverju á kröfur stefnanda mótmæla stefndu dráttarvaxtakröfu stefnanda sem vanreifaðri og án lagastoðar. Kröfur stefnanda virðast miða að því að gjaldfella ætluð vangoldin laun til framtíðar og krefjast um leið dráttarvaxta. Slíkt standist ekki og engin efni séu til að kröfur stefnanda beri dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi frá dómsuppsögu.

Stefndi krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda með vísan til 129.–131. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, og áskilur sér rétt til að leggja fram málskostnaðarreikning á síðari stigum.

Um lagarök vísast til laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, laga um einkahlutafélög, nr. 138/1994, laga um kyrrsetningu, lögbann o.fl., nr. 31/1990, ólögfestra reglna samninga og kröfuréttarins um brostnar forsendur og reglur samninga og kröfuréttar um trúnaðarskyldu fyrir, við og eftir samningsgerð, reglna skaðabótaréttarins og ákvæða laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Niðurstaða

Ekki er ágreiningur með aðilum um að 28. mars 2018 hafi stefnandi S-kk-nf Þ-kk-nf fyrir hönd Skástrætis ehf., félags í hans eigu, og (Ó-kk-nf) H-kk-nf H-kk-nf, fyrir hönd Seaproducts Iceland ehf., ritað undir kaupsamning um kaup Skástrætis ehf., á hlutum Seaproducts Iceland ehf. í stefnda Bacco Seaproducts ehf. Um var að ræða kaup á 1/3 af heildarhlutafé í Bacco og verður að mati dómsins ekki gerður um það ágreiningur, þrátt fyrir hugsanlega nokkra ónákvæmni í þeim samningum, að nafnverð hlutarins hafi verið 33.333.333 krónur af 100.000.000 króna heildarhlutafé félagsins. Samkvæmt samningnum skyldi kaupverðið greitt við afhendingu með undirritun lánssamnings milli aðila, en hið selda var afhent sama dag. Samhliða þessum samningi var gengið frá framangreindum lánssamningi, hluthafasamningi og starfssamningi við S-kk-þf Þ-kk-þf um að hann yrði framkvæmdastjóri félagsins, en um þann samning er deilt hér. Eins og að framan greinir var komist að þeirri niðurstöðu í forsendum dóms í máli nr. E1215/2020, sem kveðinn var upp fyrr í dag, að framangreindir samningar hefðu öðlast fullt gildi við undirritun þeirra og eftir þeim skyldi farið.

Starfssamningurinn sem er hryggjarstykkið í þessu máli er á milli stefnda Baccos Seaproducts ehf., og stefnanda. Stefndu Ó-kk-nf og B-kk-nf eru ekki aðilar að þeim samningi.

------

Aðilar að tilvísuðum hluthafasamningi voru Skástræti ehf. og Seaproducts Iceland ehf. en þar var kveðið á um réttindi og skyldur þessara hluthafa í Bacco Seaproducts ehf. Í grein 1.6 er eftirfarandi ákvæði: „Forsvarsmenn aðila, þeir S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf f.h. Skástrætis og B-kk-nf P-kk-nf og Ó-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf f.h. SI árita þennan samning um samþykki sitt fyrir honum og staðfesta með undirskrift sinni ábyrgð á því að hluthafarnir vinni í samræmi við samninginn. Brot á því getur varðað forsvarsmenn skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns sem af slíku hátterni kann að leiða.“

Á þessu ákvæði byggir stefnandi aðild stefndu Ó-kk-ef H-kk-ef og B-kk-ef í málinu, auk þess sem vísað er til þess að þeir riti báðir undir hina ólöglegu uppsögn.

Dómurinn telur að fallast beri á frávísunarkröfu stefndu. Þannig er að mati dómsins ekki nægjanlega gerð grein fyrir því á hvaða grunni persónuleg ábyrgð á samningi sem stendur í raun utan þess samnings sem stefndu Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf skuldbundu sig til að ábyrgjast efndir á er byggð. Til sanns vegar má þannig færa að stefndu hafi með ákvæðinu og undirritun sinni á hluthafasamkomulagið skuldbundið sig til að tryggja að frá starfssamningi yrði gengið við stefnanda í samræmi við greinar 6.4.1 og 6.4.2 í samkomulaginu, og slíkt hefði mátt láta á reyna ef til hefði komið. Hins vegar hefði þurft að kveða á um það með skýrari hætti ef tilgangur ákvæðisins hefði einnig verið sá að gera stefndu ábyrga fyrir efndum þess samnings sem leiddi af hluthafasamkomulaginu eða eftir atvikum öðrum samningum á grundvelli hluthafasamningsins. Engin ákvæði eru þannig um það í hverju slík ábyrgð hefði þá verið falin og hversu víðtæk hún væri. Ef ákvæðið væri skýrt, eins og stefnandi byggir á, væri í því fólgin gríðarmikil ábyrgð sem dómurinn telur að orða hefði þá átt betur og skýrar. Þá má til sanns vegar færa að ákvæði í þessa veru ætti einkum að vera til að tryggja efndir þeirra lögaðila sem væru beinir aðilar að hluthafasamningnum. Ef efndir á samningi lögaðila eru háðar athafnaskyldu hans krefst það augljóslega aðkomu og athafna einstaklinga. Tilgangur ákvæðisins hafi því fremur verið sá, en ekki að aðilar hefðu með ákvæðinu tekið á sig óskipta fjárhagslega ábyrgð á því að félag þeirra myndi efna þá samninga sem gerðir yrðu í framhaldi af hálfu hlutafélags í þeirra sameiginlegu eigu, þ.e. stefnda B-x-x. Ef um slíka ábyrgð væri að ræða telur dómurinn ekki óvarlegt að álykta sem svo að hún væri þá til vara ábyrgð þeirra lögaðila sem gerðu hluthafasamkomulagið og eru eða a.m.k. voru í eigu framangreindra aðila. Engu verður hins vegar slegið föstu í framangreindum efnum miðað við framlögð gögn og málatilbúnað aðila að öðru leyti. Dómurinn telur þannig kröfu stefnanda um að stefndu Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf séu samábyrgir stefnda Bacco vegna samnings sem þeir gerðu í nafni Seaproducts Iceland ehf. í það minnsta vanreifaða og lagagrundvöll kröfunnar óskýran og verður henni í samræmi við kröfu stefndu vísað frá dómi með vísan til eliðar 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

------

Þrátt fyrir að stefndu hafi byggt á því í framangreindu máli nr. E1215/2020, og öðrum þræði reyndar í þessu máli einnig, að þeir samningar sem gerðir voru 28. mars 2018 hafi verið óskuldbindandi fyrir aðila verður ekki annað séð en að eftir a.m.k. starfssamningi aðila, þ.e. þeim sem hér er deilt um, hafi verið farið á meðan stefnandi var við störf hjá Bacco Seaproducts ehf. Launin voru í samræmi við samninginn og að því er virðist einnig önnur umsamin kjör að mestu leyti, þ.m.t. bifreiðahlunnindi. Þá er ekki sjáanlegur ágreiningur milli aðila um að starfsheiti stefnanda hafi verið hið sama og greinir í samningnum og ekkert bendir til þess að starfsskyldur stefnanda hafi verið aðrar á starfstíma hans en þær sem hann var ráðinn til að sinna, og hefur ekki öðru verið haldið fram. Einnig er hægt að greina skírskotun til samningsins þegar stefndi Bacco ákvað í nóvember 2019 að segja stefnanda upp störfum. Dómurinn leggur því til grundvallar að samningur aðila um störf stefnanda í þágu stefnda B-kk-ef sem undirritaður var 28. mars 2018 hafi markað réttindi og skyldur aðila, og auk þess að sjálfsögðu almennar reglur, einkum vinnu og kröfuréttar.

Málatilbúnaður stefndu verður ekki skilinn öðruvísi en svo að til viðbótar skattrannsókn á hendur stefnanda sem dregist hafi á langinn, og því sífellt erfiðara orðið að verja það að hafa hann við störf, hafi miklu varðað að stefnandi hafi tekið að viðhafa stopula mætingu, vera undir áhrifum á starfsstöð, ekki svarað erindum og ekki gætt að öðru leyti þeirra skyldna sem á honum hafi hvílt. Um þessa málsástæðu, þ.e. í grunninn að stefnandi hafi ekki sinnt starfi sínu með ásættanlegum hætti verður það sagt að hún er engum gögnum studd nema framburði forsvarsmanna og eigenda stefnda Baccos. Engar skýrslur hafa verið gefnar í málinu aðrar sem undirbyggja þessa málsástæðu og ekkert ber á því að fyrir uppsögn stefnanda hafi hann fengið einhverja viðvörun eða honum borist kvartanir vegna þess konar háttsemi. Ekki er því ástæða til að fjalla frekar um þessa málsástæðu stefndu sem verður talin með öllu haldlaus, ef hún raunverulega verður talin höfð uppi og borin fram með réttum hætti.

Eins og að framan greinir verður því slegið föstu að starfssamningur aðila hafi gilt milli þeirra frá undirritun hans í mars 2018 og þar til honum var sagt upp með bréfi 18. nóvember 2019. Með bréfinu var tilkynnt um uppsögn á ráðningarsambandi aðila. Uppsögninni var ætlað að taka gildi tafarlaust og frá og með uppsögn skyldu falla niður öll starfstengd hlunnindi, auk allra annarra fríðinda. Félagið, þ.e. stefndi Bacco, tók í sínar vörslur fartölvu stefnanda og lokað var fyrir aðgang hans að innra neti og húsnæði félagsins. Bifreið sem stefnandi hafði haft til umráða skyldi hann áfram hafa til afnota á meðan launagreiðslna frá félaginu myndi njóta. Dómurinn telur síðan ekki óvarlegt, sbr. framangreint, að horft hafi verið til starfssamnings aðila þegar stefnanda var lofað launagreiðslum næstu sjö mánuði frá uppsögn, þ.e. 1. desember 2019 og svo næstu sex mánuði ársins 2020, en í samningi aðila var ákvæði um að hann væri óuppsegjanlegur út árið 2019 en síðan tæki við sex mánaða gagnkvæmur uppsagnarfrestur. Í uppsagnarákvæði var kveðið á um að hyrfi framkvæmdastjóri frá störfum að ósk stjórnar á uppsagnarfresti, eins og óskað var eftir í tilviki stefnanda, skyldi greiða honum full laun út uppsagnartímann með hlunnindum og öðru. Þær greiðslur skyldu halda sér óháð því hvað framkvæmdastjóri tæki sér fyrir hendur á uppsagnartíma.

Í uppsagnarbréfi til stefnanda er þó brýnt fyrir honum að hann starfi ekki á uppsagnartíma í samkeppni við félagið, hvorki á eigin spýtur né í þágu eða fyrir aðra til 1. júlí 2020, nema að undangengnu samþykki félagsins. Launagreiðslur á uppsagnartíma voru af hálfu stefndu háðar þessu skilyrði. Að auki var áskilnaður uppi um að greiðslur féllu einnig niður ef trúnaðarskyldur, sem lýst var ítarlega, yrðu ekki virtar.

Því skal haldið til haga að ekki verður séð að nokkurt samkomulag hafi verið gert um starfslok stefnanda, heldur hafi þau byggst á einhliða ákvörðun stefndu og þá jafnframt útlistun þeirra á framkvæmd uppsagnar, sem þó vissulega á sér, sbr. framangreint, beina skírskotun í samning aðila frá 2018. Ekki verður að mati dómsins deilt um að uppsögn á samningi sem þeim sem hér er til umfjöllunar sé alla jafnan vinnuveitanda heimil og jafnframt gildir sú almenna regla að vinnuveitanda sé heimilt að leysa starfsmann undan starfsskyldum sínum á uppsagnartíma. Þá verður að mati dómsins í þessu máli vart deilt um að stefndu hafi ekki þurft að hafa sérstakt tilefni eða ástæðu fyrir því að segja stefnanda upp störfum, enda ekki minnst á slíkt í uppsagnarbréfinu. Hér er reyndar, sbr. framangreint, þá vísað til almennra reglna vinnuréttar og uppsetningar og orðalags í starfssamningnum sjálfum. Á hinn bóginn telur stefnandi að aðrir samningar aðila frá 28. mars 2018, þ.e. einkum hluthafasamningur Skástrætis ehf. og Seaproducts Iceland ehf., vegna hluta þeirra í stefnda Bacco Seaproducts ehf., leiði til þess að uppsögnin hafi verið ólögmæt. Í máli þessu er í raun ekki höfð uppi sérstök krafa byggð á þeirri málsástæðu heldur hafður uppi áskilnaður í stefnu um frekari launakröfur vegna tilvísaðra ákvæða í hluthafasamningum. Verður því ekki fjallað frekar um þá stöðu og ekki verður heldur talin ástæða til að fjalla um málsástæðu stefnda B-kk-ef þar sem hann svarar því, eða öllu heldur rökstyður sérstaklega í sex liðum og ítarlegu máli í greinargerð sinni, að það sé „Fráleitt að óheimilt hafi verið að víkja stefnanda úr starfi“ eins og segir í yfirskrift þeirrar umfjöllunar.

Þrátt fyrir að ekki hafi legið fyrir starfslokasamkomulag, rituðu stefndu hins vegar bréf sama dag og uppsagnarbréfið var skrifað, og þá til Skástrætis ehf., félags að fullu í eigu stefnanda, þar sem yfirskriftin var „árétting um stöðu skjala dags. 28. mars 2018“. Þar er vísað til skattrannsóknar þeirrar sem stefnandi var undir á þessum tíma og þess að vegna hennar og tengsla við rannsókn á málefnum SæmarksSjávarafurða ehf. hafi forsendur fyrir öllum samningum aðila frá mars 2018 brostið og sú staða hefði reyndar verið uppi þegar við gerð þeirra samninga.

Af þessum tilskrifum verður ekki annað ráðið en að í þeim hafi falist sú afstaða stefndu að skattrannsókn á Skástræti og stefnanda væri ekki af þeirra hálfu talin sérstök ástæða til að fella niður greiðslur til hans frá Bacco. Héldu þær enda áfram allt til febrúar 2020 þegar starfslokasamningi stefnda B-kk-ef við stefnanda var rift. Var þar, þ.e. með tilvísun til meints starfslokasamnings, án vafa vísað til þeirra áforma sem stefndu höfðu varðandi greiðslur til stefnanda á uppsagnartíma, því eins og áður segir liggur ekkert fyrir um að gerður hafi verið sérstakur starfslokasamningur.

Í bréfi sem dagsett er 7. febrúar 2020 var því lýst yfir að greiðslum til stefnanda yrði hætt og krafist afhendingar á bifreið. Þar var tilgreind meginástæða stefndu sem jafnframt er meginmálsástæða fyrir dómkröfum þeirra í málinu, þ.e. að stefnandi hafi þá ítrekað nálgast birgja félagsins og viðskiptavini þess. Töldu stefndu það þátt í að hefja grímulausan undirbúning, eins og það var orðað, að samkeppni á hendur stefnda Bacco án samþykkis félagsins. Fyrir því hefði félagið upplýsingar, gögn og heimildir.

Af þessu má væntanlega draga þá ályktun að stefndi B-x-x og aðrir stefndu hafi búið yfir víðtækum gögnum sem staðfest hafi brot á trúnaðarskyldum stefnanda við stefndu. Ef um slíkt er að ræða þá hefur það hins vegar ekki ratað inn í málið. Ekkert vitni var kallað til skýrslugjafar fyrir dómi og engin gögn sem skipt geta sköpum varðandi þetta atriði, að mati dómsins, hafa verið lögð fram í málinu.

Stefndu hafa vísað til skjala frá Ríkisskattstjóra varðandi félagið P266 ehf., en 11. september 2019 var móttekin hjá fyrirtækjaskrá tilkynning frá E-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf lögmanni um nafnabreytingu þar sem nafni félagsins var breytt í Phoenix Fish ehf., og jafnframt að lögmaðurinn hefði verið kjörinn í stjórn félagsins 6. sama mánaðar auk þess sem tilkynnt var um aðrar breytingar á stjórnun og endurskoðun félagsins. Þá hafa verið lögð fram gögn sem sýna að stefnandi og eiginkona hans hafi 20. febrúar 2020 tekið við því sem næst öllum trúnaðarstörfum fyrir þetta sama félag. Félagið er nú skráð með sama heimili og stefnandi og eiginkona hans, en tilkynning í þá veru barst fyrirtækjaskrá 26. febrúar 2020.

Þá hafa stefndu lagt fram það sem álíta verður myndskilaboð í einhvers konar tölvuskeytasendingu, þar sem eiginkona stefnanda virðist fagna áfanga í apríl sl. með þessum orðum: „Skálað fyrir fyrstu sölunni hjá #Phoenixseafood.“ Engar frekari upplýsingar liggja fyrir í málinu um það hvað þarna kallaði á, að því er virðist, dagamun, en stefndu telja, að því er best verður séð, hér um að ræða sönnun eða í það minnsta vísbendingu um að stefnandi og eiginkona hans hafi þarna fagnað árangri sem hefði náðst í samkeppni við stefnda Bacco.

Ekki er hægt, eins og fyrr segir, að velkjast í vafa um að meginmálsástæða stefndu um sýknu sé brot stefnanda á trúnaðarskyldu og banni við því að stofna til samkeppnisrekstrar við stefnda Bacco.

Dómurinn lítur svo á að skyldur í framangreinda veru eftir sannanleg starfslok verði að öllu jöfnu ekki leiddar af almennum reglum. Með því væri án vafa vegið með óréttmætum hætti að rétti einstaklings til að ráða því sjálfur hvernig, hvar og hvenær hann nýtir aflahæfi sitt og möguleika sína til að sjá sér og sínum farborða, en sá réttur nýtur verndar samkvæmt 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrár. Hömlur á þetta frelsi verði þannig einstaklingur jafnan að undirgangast sjálfur með beinum hætti. Þá færu almennar skorður í þessa veru einnig gegn samningafrelsi einstaklinga.

Í því sambandi verður í þessu máli að líta til þess að í starfssamningi aðila, sem sbr. framangreint verður lagður hér til grundvallar, segir: „Láti framkvæmdastjóri af starfi hjá vinnuveitanda að eigin ósk skuldbindur hann sig til að taka ekki við starfi hvorki beint eða óbeint hjá samkeppnisaðilum fyrirtækjum eða dótturfyrirtækjum þess næstu tólf mánuði frá því hann lætur að störfum.“ Frá ákvæðinu verður, á grundvelli framangreinds, gagnályktað á þann veg að samkeppnisbann þetta gildi ekki ef starfsmanni er sagt upp störfum.

Vafalaust verður að telja að stefnandi bar ríkar trúnaðarskyldur gagnvart stefndu á meðan hann starfaði þar og að honum hafi verið á þeim tíma óheimilt að stofna til samkeppni við vinnuveitanda sinn eða brjóta gegn trúnaði gagnvart honum. Slík framkoma og framgangur stefnanda hefði að mati dómsins þannig ótvírætt getað, eftir atvikum og umfangi, fellt á hann ábyrgð gagnvart vinnuveitanda sínum. Engar vísbendingar eru hins vegar um það í máli þessu, aðrar en órökstuddar staðhæfingar stefndu, að stefnandi hafi brotið gegn slíkum trúnaðarskyldum sínum gegn stefnda B-x-x á meðan hann gegndi þar störfum, en um það ber stefndi B-x-x sönnunarbyrðina og hana hefur hann ekki axlað. Til sanns vegar má og færa og hægt væri að finna því stað með rökum að stefnandi hafi einnig á uppsagnarfresti borið ákveðnar trúnaðarskyldur gagnvart stefndu. Ekki er þó að mati dómsins ástæða til ítarlegrar umfjöllunar um það, þegar af þeirri ástæða að það verður einnig talið ósannað að stefnandi hafi brotið gegn slíkum skyldum ef þær þá voru fyrir hendi á uppsagnartíma. Hvað varðar framangreint um aðkomu stefnanda og eiginkonu hans að Phoenix Fish eða eftir atvikum Phoenix Seafood segja stefndu sjálfir að fyrstu sölu þess félags hafi verið fagnað í apríl sl., þ.e. eftir að greiðslum og öllum tengslum þar með milli aðila var sannanlega hætt. Ekkert liggur fyrir um umfang þessara viðskipta, hvorki magn né fjárhæðir, ekkert um hverjir voru viðsemjendur eða hafi verið viðsemjendur og hvort þeir hafi verið viðskiptavinir stefnda Baccos. Þá hefur ekki verið sýnt fram á t.d. að þótt um einhverja skörun á viðskiptamönnum hafi verið að ræða hafi það skaðað með einhverjum hætti hagsmuni Baccos. Þannig má í raun lengi telja en það verður að telja þýðingarlaust fyrir úrlausn málsins í ljósi þess sem þegar hefur verið rakið.

Dómurinn telur í ljósi framangreinds að ósannað sé af hálfu stefndu að stefnandi hafi með athöfnum sínum eða aðgerðum fyrirgert rétti sínum til óskertra launagreiðslna frá stefnda Bacco til samræmis við starfssamning sem hann gerði við félagið 28. mars 2018 og það eigi einnig við um tímann eftir að stefndi rifti, eins og það var kallað, frekari greiðslum til stefnanda með yfirlýsingu í febrúar sl. Því hafi einhliða ákvarðanir stefndu um það hvernig starfslokum stefnanda skyldi háttað ekki haft áhrif á réttindi hans samkvæmt skriflegum samningi, a.m.k. ekki þau sem hann krefst í máli þessu að verði virt. Framangreind riftun hafði því enga þýðingu í réttarsambandi aðila að mati dómsins.

Dómurinn telur að auki málsástæður stefndu um að sýkna beri á grundvelli 30., 33. eða eftir atvikum 36. gr. samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, haldlausar sbr. og umfjöllun hér að framan.

Stefnanda ber því að fá greidd full laun í samræmi við kröfur sínar sem byggðar eru á framangreindum samningi, sem og reyndar áformum stefnda Baccos sjálfs um greiðslur þegar stefnanda var þó gert að yfirgefa starfsstöð félagsins í nóvember 2019.

------

Dómurinn telur að þótt stefnandi hafi ekki, eftir því sem best verður séð, gert á starfstíma athugasemdir við útreikning launa sem námu breytingum samkvæmt launavísitölu frá 1. janúar 2019 og áfram þá hafi sá samningsbundni réttur hans ekki glatast fyrir tómlætissakir og er þá litið til eðlis samningssambands aðila og samskipta á starfstíma stefnanda. Ekkert bendir þannig til þess að stefnandi hafi fallið frá þessum rétti eftir að hann var honum veittur með samningi aðila. Verður því fallist á kröfur stefnanda eins og þær eru fram settar, bæði vegna mismunar fyrir árið 2019 en einnig verður þá miðað við verðbætt laun, þ.e. að höfuðstól 2.611.823 kr. í sex mánuði frá 1. janúar 2020 að telja.

Samkvæmt framlögðum launaseðli stefnanda vegna desember 2018 skyldu laun greiðast eftir á. Verður fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda að teknu tilliti til þess, í stað þess að fallast á kröfu stefnanda eins og hún var sett fram sem virðist gera ráð fyrir að laun séu greidd fyrirfram.

Þá verður fallist á orlofskröfu eins og hún er fram sett, en engin athugasemd hefur verið gerð við útreikning hennar eða um það á hvaða forsendum skuli byggt, þvert á móti verður ekki betur séð en að stefndu samþykki í greinargerð sinni að greiðslur skuli nema 115.367 kr. fyrir hvern orlofsdag. Fullyrðing stefndu um fjölda þegar tekinna orlofsdaga er engum gögnum studd, og því hefur ekki verið haldið fram að kröfur hafi fallið niður vegna annarra atvika eða fyrirmæla í lögum eða samningum. Verður því lagt til grundvallar að stefnandi hafi nýtt orlofsrétt á starfstíma sínum í tólf og hálfan dag á tímabilinu en eigi kröfu vegna 55 daga.

Samkvæmt framangreindu verður fallist á varakröfu stefnanda eins og hún var sett fram í upphafi aðalmeðferðar málsins, sem rúmast innan upphaflegrar kröfu, þó með framangreindri breytingu varðandi dráttarvexti.

Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 telur dómurinn ekki efni til að dæma stefnanda til að greiða stefndu Ó-kk-þgf H-kk-þgf og B-kk-þgf málskostnað, þótt málinu sé vísað frá dómi hvað þá varðar. Er þar litið til atvika þessa máls og máls nr. E1215/2020 í heild og tekið jafnframt tillit þess við ákvörðun um greiðslu annarra stefndu í þeim málum á málskostnaði til stefnanda.

Með vísan til úrslita málsins verður stefnda Bacco Seaproducts ehf. gert að greiða stefnanda málsins málskostnað sem telst hæfilegur miðað við umfang málsins 600.000 krónur. Dómurinn telur eðlilegt að horft verði við ákvörðun málskostnaðar til máls nr. E1215/2020, þótt formleg aðild sé ekki sú sama, en dómur í því er einnig kveðinn upp í dag.

E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnanda og A-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður fyrir alla stefndu.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ

Kröfum stefnanda á hendur Ó-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf og B-kk-þgf P-kk-þgf er vísað frá dómi.

Stefndi, Bacco Seaproducts ehf., greiði stefnanda 22.810.808 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.611.823 krónum frá 1. febrúar 2020 til 1. mars 2020, af 5.223.646 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2020, af 7.835.467 krónum frá þeim degi til 1. maí 2020, af 10.447.292 krónum frá þeim degi til 1. júní 2020, af 13.059.115 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2020, og af 22.810.808 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, Bacco Seaproducts ehf., greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)