E-5094/2021

1. Mál þetta, sem var dómtekið 14. júní 2022, var höfðað 2 6. október 2021 af A, [...], gegn Verði tryggingum hf., Borgartúni 25 í Reykjavík.

2. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefnda verði gert að greiða henni 7.168.236 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 582.317 krónum frá [...] 2017 til 16. febrúar 2018, en af 7.168.236 krónum frá þeim degi til 18. nóvember 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

3. Stefnandi krefst þess til vara að stefnda verði gert að greiða henni 4.957.518 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 582.317 krónum frá [...]2017 til 16. febrúar 2018, en af 4.957.518 krónum frá þeim degi til 1 8. nóvember 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

4. Stefnandi krefst þess til þrautavara að stefnda verði gert að greiða henni 5.201.361 krónu með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 5 0/1993 af 582.317 krónum frá [...] 2017 til 16. febrúar 2018, en af 5.201.361 krónu frá þeim degi til 18. nóvember 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

5. Þá krefst stefnandi í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

6. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að þær verði lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I Helstu málsatvik

7. Mál þetta verður rakið til þess að stefnandi, sem er fædd árið [...], lenti í tveimur umferðarslysum á árinu 2017. Fyrra slysið varð [...] 2017 er hún ók bifreið sinni aftan á annað ökutæki við [...]. Slysið var bótaskylt hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. og hafa bætur vegna þess verið gerðar upp. Stefnandi leitaði samdægurs til heilsugæslunnar í [...]. Samkvæmt vottorði frá heilsugæslunni var talið að hún hefði fengið hálshnykk og að einkenni myndu líklega minnka á næstu dögum. Það hafi ekki gengið eftir og stefnandi lýst áfram verkjum við skoðanir 24. og 28. [...] sama ár. Fram kom að verkir stefnanda hefðu farið versnandi og væri talið að hún hafi tognað á lendhrygg og hálshrygg við áreksturinn. Í vottorðinu var gerð grein fyrir fyrra heilsufari stefnanda og kom fram að hún hefði áður verið greind með vefjagigt.

8. Síðara umferðarslysið, sem mál þetta snýst um, varð [...] 2017. Stefnandi ók þá bifreiðinni [...], af tegundinni [...], eftir aðrein inn á [...] og beið þess að halda áfram för þegar sendibifreiðinni [...], af tegundinni [...], var ekið aftan á bifreið hennar.

Sendibifreiðin var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Skemmdir á bifreið stefnanda vegna árekstursins voru takmarkaðar og kveður stefndi sendibifreiðina ekkert hafa skemmst. Stefnandi fór í skoðun á heilsugæslu [...] [...] 2017, þegar [...] dagar voru liðnir frá slysinu.

9. Samkvæmt tjónstilkynningu sem var undirrituð af stefnanda og eiganda þeirrar bifreiðar sem olli árekstrinum varð sjáanlegt tjón á „stuðara“ og „skottloki“ bifreiðar stefnanda. Í tilkynningu vegna slyssins til stefnda kom fram að stefnandi hefði fengið „hnykk á háls og höfuð“ í slysinu. Fram kom að stefnandi hefði átt við meiðsli að stríða fyrir slysið og var vísað til þess að hún hefði lent í öðru umferðarslysi í [...] sama ár sem væri bótaskylt hjá Vátryggingafélagi Íslands hf.

10. Meðal gagna málsins er áverkavottorð frá heilsugæslunni í [...] frá 5. desember 2017. Þar kemur fram að stefnandi eigi erfiða sjúkrasögu en stríði nú fyrst og fremst við áverka vegna umferðarslyss [...] 2017. Þá segir: „Um er að ræða tognun á hálslið og versnun á verkjum í baki eftir tognun þar. [...] Ekki er auðvelt að meta horfur á þessu stigi en mælst er til þess að það sé endurmetið næsta sumar, þegar endurhæfing hefur farið fram og sjúkraþjálfun.“ Í niðurlagi samantektar vottorðsins segir orðrétt: „Þetta er því kona með undirliggjandi verkjavandamál sem fær tognun á stað sem hún er viðkvæm fyrir og þvím á búast við því að ástandið geti orð ið eitthvað verra en gengur og gerist.“

11. Með tölvubréfi 3. janúar 2018 óskaði stefnandi eftir því að stefndi staðfesti bótaskyldu vegna umferðarslyssins. Hinn 5. sama mánaðar samþykkti stefndi bótaskyldu með fyrirvara um orsakatengsl vegna fyrra slyss.

12. S t efnandi starfaði hjá [...] þegar slysið varð. Hún hafði starfað þar sem forstöðumaður frá árinu 2016 og hafði meðal annars það hlutverk að koma á fót [...]. Stefnandi varð óvinnufær að hluta eftir slysið og liggja fyrir læknis vottorð til atvinnurekanda vegna þess. Þá fór hún í fullt veikindaleyfi frá störfum sínum 31. maí 2018. Stefnanda var sagt upp störfum í september sama ár.

13. Samkvæmt gögnum málsins bakkaði stefnandi bifreið sinni á aðra bifreið hinn 1. júní 2018 þegar hún var á leið úr stæði í námunda við heimili sitt. Fyrir liggur skýrsla frá Akstri og Öryggi vegna þessa ásamt myndum sem sýna að vinstra afturhorn bifreiðar stefnanda skemmdist við áreksturinn. Eftir þetta mun bifreiðin hafa farið í viðgerð og vargert við skemmdir vegna árekstursins [...] 2017 og 1. júní 2018.

14. Í læknisvottorði frá heilsugæslunni [...] frá 28. desember 2018 kemur fram að við áreksturinn [...] 2017 hafi verkir í hálsi stefnanda versnað og höfuðverkir orðið mun þrálátari. Um áramótin hafi hún verið orðin orkulaus og mjög verkjuð. Þá hafi hún tekið þriggja vikna frí frá vinnu í febrúar 2018. Svefn hafi verið skertur og kvíði gert vart við sig. Stefnandi hafi hætt störfum í maí sama ár, en þá hafi verkir í baki og hálsi verið það miklir að hún hafi átt erfitt með að standa og sitja. Við slysin hafi verkir í öllum líkama stefnanda aukist og jafnframt kvíði. Hafi gríðarlegt máttleysi tekið yfirhöndina og sé það í samræmi við einkenni vefjagigtar. Í maí 2018 hafi stefnandi fengið ofsakvíðaköst og fundið fyrir jafnvægistruflunum sem og sjóntruflunum. Þá hafi umhverfis skynjun hennar verið brengluð og einbeiting verið lítil.

15. Samkvæmt gögnum málsins hefur stefnandi meðal annars sótt meðferð hjá sjúkraþjálfara, kírópraktor og á Reykjalundi eftir umferðarslysin. Í vottorði B, læknis á Reykjalundi, frá 25. júní 2019 er endurhæfingu stefnanda eftir umferðarslysin lýst. Fram kemur að stefnandi hafi verið greind með vefjagigt þegar hún var [...] ára. Stefnandi telji fyrra umferðar slysið, í [...] 2017, hafa verið alvarlegra en hið síðara. Hafi hún haft einkenni frá hál si og lendhrygg eftir það. Eftir seinna slysið hafi einkenni hennar versnað, svo sem höfuðverkir. Einkennum stefnanda er lýst sem verkjum, helst í hálshrygg með geislun upp í höfuð, tíðum höfuðverk og verk í lendhrygg sem tengist álagi. Þá finni hún fyrir þrekleysi, þreytu og svefntruflunum. Hún hafi einnig fundið fyrir kvíða, depurð og vonleysi eftir slysin, en eigi fyrri sögu um kvíða. Í niðurlagi vottorðsins er tekið fram að stefnandi hafi verið með verkjavanda fyrir slysin, en að einkenni hennar hafi versnað eftir slysin, einkum það fyrra. Hún sé með krónískt verkja vandamál en sé andlega og líkamlega sterkari eftir endurhæfinguna.

16. Hinn 12. febrúar 2019 óskuðu stefndi og Vátryggingafélag Íslands hf. sameiginlega eftir því að matsmennirnir C læknir og D lögmaður legðu mat á afleiðingar slysanna [...] og [...] 2017 í samræmi við þá bótaþætti sem greinir í skaðabótalögumnr. 50/1993. Fulltrúi stefnda sendi matsmönnum athugasemdir 25. sama mánaðar. Þar er meðal annars vísað til þess að stefnandi hafi ekki leitað til læknis fyrr en tólf dögum eftir umferðarslysið [...]2017. Þá hafi hún lýst sömu einkennum og eftir fyrri áreksturinn sem hafi verið mun harðari. Vakin er athygli á því að stefnandi hafi áður verið greind með vefjagigt og af þeim sökum haft verki í hálsi og baki. Athugasemdunum fylgdu myndir af bifreið stefnanda sem stefndi taldi sýna að ekki hefði verið um harkalegan árekstur að ræða.

17. Matsgerðin lá fyrir 14. október 2019 og kemur þar fram að bæði umferðarslysin hafi verið lágorkuslys og að „sérstaklega virðist seinna slysið lítið“. Eftir fyrra slysið hafi stefnandi verið með hálseinkenni, en lýst sé tognun á öllum hrygg í beiðni um sjúkraþjálfun. Eftir síðara slysið hafi stefnandi áfram lýst einkennum frá hálsi og baki, en einnig margs konar einkennum frá höfði. Hún lýsi í dag talverðum einkennum frá hálsi og mjóbaki. Skoðun sýni væga skerðingu á hreyfi fer lum í hálsi, brjóstbaki og mjóbaki. Þá séu dreifð meiðsli til staðar. Tekið er fram að stefnandi eigi sögu um stoðkerfiseinkenni og nokkra sögu um andleg einkenni.

18. Það var niðurstaða matsmanna að heilsufar stefnanda hefði orðið stöðugt þremur mánuðum eftir hvort slys. Að virtum læknisvottorðum og upplýsingum frá þáverandi vinnuveitanda var talið að stefnandi hefði verið tímabundið óvinnufær vegna seinna slyssins frá 21. til 22. desember 2017, 27. desember 2017 til 5. janúar 2018 og frá 12. til 16. febrúar 2018. Tímabil þjáninga var talið hið sama og hefði stefnandi verið veik án þess að vera rúmliggjandi. Við mat á varanlegum miska var vísað til þess að stefnandi hefði áverka á hálsi og baki. Með hliðsjón af sögu og skýrslum væri erfitt að greina á milli slysanna og væri miska skipt jafnt á milli slysanna. Með hliðsjón af miskatöflu örorkunefndar var varanlegur miski stefnanda metinn samtals 10 stig, það er fimm stig vegna hvors slyss fyrir sig.

19. Til stuðnings niðurstöðu um varanlega örorku stefnanda vísuð u matsmenn til þess að hún hefði verið [...] og [...] ára þegar hún lenti í umferðarslysunum. Hún hefði lokið [...]og sinnt fjarnámi við [...] en ekki lokið stúdentsprófi. Árið 2013 hefði hún lokið námi í [...] og [...] við [...], auk þess sem hún hefði hlotið [...]. Hún hefði í tímans rás unnið ýmis almenn störf, svo sem á veitingastöðum, í sjoppum, fiskvinnslu, matvöruverslun, hjá [...]og í [...]. Haustið 2016 hefði stefnandi verið ráðin til starfa hjá [...] í því skyni að [...]. Hún hefði verið forstöðumaður og haft yfirumsjón með [...] þegar slysið varð. Þrátt fyrir fyrri sögu um stoðkerfisvanda og andleg einkenni hefði stefnandi haft fulla atvinnuþátttöku síðustu árin fyrir slysin að tekjuárinu 2015 undanskildu. Að öllu virtu töldu matsmenn að leggja yrði til grundvallar að stefnandi hefði áfram gegnt sambærilegum störfum hefðu slysin ekki orðið. Talið var að stefnandi byggi við skerta getu til almennra starfa vegna slysanna. Hún hefði átt erfitt með að sitja og standa í vinnu. Þá hefði seinna slysið haft mikil áhrif á einbeitingu og afköst stefnanda, einkum vegna höfuðverkja og kvíða. Talið var að stefnandi myndi eiga erfitt með að vinna langan vinnudag og að möguleikar hennar til að afla tekna með yfirvinnu eða aukavinnu væru því skertir. Matsmenn töldu varanlega örorku stefnanda hæfilega metna 18% og að skipta bæri henni jafnt á milli slysanna. Hefði þá verið tekið tillit til tjónstakmörkunarskyldu og fyrra heilsufars stefnanda.

20. Með bréfi 18. október 2019 krafðist stefnandi bóta úr hendi stefnda með vísan til matsgerðarinnar. Krafan nam samtals 7.168.236 krónum, en þar af námu bætur vegna varanlegrar örorku 6.585.919 krónum. Byggt var á því að aðstæður væru óvenjulegar og bæri við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku að miða við tekjur stefnanda árið 2014, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi hafnaði bótaskyldu með bréfi 6. desember sama ár og vísaði meðal annars til þess að ósannað væri að síðara slysið hefði aukið einkenni stefnanda eftir fyrra slysið. Þá hefði bifreiðinni sem var tryggð hjá stefnda verið ekið á mjög litlum hraða aftan á ökutæki stefnanda ogvar boðað að stefndi myndi fara fram á dómkvaðningu matsmanns til að leggja mat á hraða ökutækjanna þegar áreksturinn varð.

21. Samkvæmt beiðni stefnda var E, prófessor í eðlisfræði, dómkvaddur til að svara spurningum sem tengdust hraða bifreiðarinnar sem ók aftan á bifreið stefnanda. Fram kemur í matsgerð hans frá 8. nóvember 2020 að líklegur hraði ökutækisins hafi verið 6–8 km/klst. Þar sem lagt var til grundvallar að sýnilegt tjón hefði orðið á bifreið stefnanda, svo sem rispur í lakki, en engar formbreytingar væri minnsti mögulegi hraði 2 km/klst. Þá væri hæsti mögulegi hraði 12 km/klst. Talið var að líklegasta hæsta gildi hröðunar bifreiðar stefnanda við áreksturinn væri 2,1 g. Þá var vísað til dæma um athafnir daglegs lífs sem matsmaður taldi samsvara þeirri hröðun sem ökumaður hefði þolað vegna árekstursins, svo sem að þéttingsfast klapp á bakið valdi hröðuninni 4,2 g og að kinnhestur geti valdið 100 g í örstuttan tíma án þess að valda varanlegum skaða.

22. Með bréfi stefnda 4. desember 2020 var bótakröfu stefnanda hafnað með vísan til niðurstöðu framangreindrar matsgerðar um ökuhraða og þess að sömu einkenna hefði orðið vart hjá stefnanda eftir fyrri áreksturinn. Hinn 19. janúar 2021 skaut stefnandi afstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Úrskurður nefndarinnar lá fyrir 2. mars 2021 og var ekki talið að stefnandi ætti rétt til bóta frá stefnda vegna umferðarslyssins. Því til stuðnings var meðal annars vísað til þess að ráðið yrði af niðurstöðu dómkvadds matsmanns að um afar vægan árekstur hefði verið að ræða. Þótt ekki væri útilokað að líkamstjón gæti hlotist af svo vægum árekstri hefði ekki verið sýnt fram á orsakatengsl milli hans og þeirra einkenna sem stefnandi búi við í dag.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

23. S tefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna slyssins [...] 2017 sem eigandi bifreiðarinnar beri skaðabótaábyrgð á, sbr. þágildandi ákvæði 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr., umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. nú lög nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar. Þar sem bifreiðin hafi verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda hvíli greiðsluskylda á honum, sbr. 97. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 30/2019.

24. Samkvæmt matsgerð C og D frá 14. október 2019 hafi stefnandi orðið fyrir varanlegu tjóni vegna slyssins. Hafi orðið samkomulag um að afleiðingar þeirra tveggja umferðarslysa sem stefnandi lenti í árið 2017 yrðu metnar í sömu matsgerð og hafi matsmenn aðgreint afleiðingar hvors slyss. Kröfur stefnanda séu byggðar á matsgerðinni, sem ekki hafi verið hnekkt, og ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. einkum 3., 4. og 5.– 7. gr. laganna.

25. Stefnandi leggur áherslu á að stefndi hafi ekki óskað eftir yfirmati heldur ákveðið að una niðurstöðu matsgerðar. Stefndi hafi þess í stað farið fram á að dómkvaddur yrði matsmaður til að reikna út hraða ökutækjanna þegar slysið varð. Byggt er á því að sú matsgerð hafi ekki þýðingu við úrlausn málsins. Hafi til að mynda ekki verið metið hvort árekstur á líklegum ökuhraða þeirrar bifreiðar sem olli árekstrinum hefði getað leitt til líkamstjóns fyrir stefnanda, enda hafi matsmaður hvorki haft forsendur né þekkingu til að meta slíkt. Þá hafi matsmaðurinn haft takmarkaðar upplýsingar og gögn undir höndum. Í matsgerðinni sé til að mynda vísað til þess að eingöngu hafi verið unnt að byggja á upplýsingum frá stefnda um ástand ökutækjanna eftir áreksturinn. Þá komi fram að matið sé byggt á ljósmyndum og að matsmaður gefi sér að formbreytingar hafi ekki orðið enda þótt hann geti ekki fullyrt um það. Tekið er fram að stefnandi telji ósannað að sendibifreiðin sem ók aftan á bifreið hennar hafi ekki orðið fyrir tjóni. Sjálfsábyrgð vegna kaskótryggingar sé oft veruleg og misjafnt hvort ráðist sé í viðgerð með tilheyrandi kostnaði.

26. Stefnandi byggir á því að ekki sé unnt að leggja matsgerðina til grundvallar við úrlausn málsins, enda sé hún ó nákvæm og byggð á ófullnægjandi gögnum. Þá sé ljóst að ólík hröðun bifreiða við árekstur geti haft verulega misjöfn áhrif á einstaka tjónþola og hafi margir þættir þýðingu. Matsgerðin, sem sé einskorðuð við hraða ökutækja, geti í öllu falli ekki haft meira vægi en matsgerð þar sem orsakatengsl á milli slyssins og líkamstjóns stefnanda hafi verið staðfest. Lögð er áhersla á að matsmenn hafi haft aðgang að gögnum vegna beggja slysanna og allar forsendur til að meta afleiðingar þeirra sjálfstætt.

27. Stefnandi tekur fram að fyrri áreksturinn hafi vissulega verið harðari en hinn síðari. Engu að síður hafi ákveðinn vendipunktur orðið í kjölfar síðara slyssins þar sem áverkar hennar hafi aukist svo verulega að hún varð að lokum óvinnufær. Mat á líkamstjóni samkvæmt skaðabótalögum eigi að vera einstaklingsbundið og geti áhrif svipaðra slysa verið mismunandi fyrir tjónþola. Þá hafi stefndi ekki sýnt fram á að sú skipting sem lögð var til grundvallar í matsgerðinni standist ekki. Honum hefði verið í lófa lagið að afla nýrrar matsgerðar í því skyni að sýna fram á að skipting ætti að vera með öðrum hætti en það hafi hann ekki gert.

28. Fjárkröfur stefnanda eru reistar á matsgerðinni. Stefnandi vísar til þess að tímabundin örorka, sbr. 3. gr. skaðabótalaga, hafi verið metin 100% frá 21. til 22. desember 2017, sem og frá 27. desember 2017 til 5. janúar 2018 og frá 12. til 16. febrúar 2018. Tímabil þjáninga samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga hafi verið talið hið sama. Varanlegur miski nemi 4 stigum. Samtals nemi krafa um bætur vegna þessara þátta 582.317 krónum.

29. Aðalkrafa stefnanda er reist á því að meta beri bætur vegna varanlegrar örorku sérstaklega þar sem aðeins eitt viðmiðunaráranna þriggja fyrir slysið hafi verið marktækt. Stefnandi hafi verið atvinnulaus í júlí, ágúst og stóran hluta september 2016. Þá hafi hún verið frá vinnu stóran hluta ársins 2015 og fengið greidda sjúkradagpeninga. Hafi aðstæður stefnanda því verið óvenjulegar og beri með vísan til 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að miða við tekjur stefnanda á árinu 2014, en tekjur stefnanda á árinu 2017 þegar slysið varð hafi verið í takt við tekjur á því ári. Varakrafa stefnanda miðast við meðallaun þjónustu- og sölufólks samkvæmt útreikningum Hagstofu Íslands vegna ársins 2017. Þá miðast þrautavarakrafan við tekjur á síðustu þremur árunum fyrir slys, sbr. meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

30. Krafa stefnanda um vexti er reist á 16. gr. skaðabótalaga. Þá er krafist dráttarvaxta frá 18. nóvember 2019 þegar mánuður var liðinn frá þeim tíma sem stefndi móttók kröfubréf stefnanda, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

31. S tefndi vísar til þess að umferðarslysið hafi átt sér stað í tíð umferðarlaga nr. 50/1987 og sé skilyrði greiðsluskyldu úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar [...] að orsakatengsl séu á milli árekstursins [...] 2017 og þess tjóns sem krafist er bóta fyrir. Beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að orsakatengsl séu fyrir hendi og hafi hún að mati stefnda ekki sýnt fram á slíkt. Þá hafi það ekki þýðingu hvernig Vátryggingafélag Íslands hf. hafi gert upp kröfu stefnanda vegna fyrra umferðarslyssins.

32. Stefndi tekur fram að til þess að orsakatengsl geti verið til staðar þurfi tjónsatburður að hafa nægilega krafta eða eðliseiginleika til að geta valdið líkamstjóni. Krafturinn þegar umræddri bifreið var ekið aftan á bifreið stefnanda hafi ekki verið nægur til þess að valda því líkamstjóni sem krafist sé bóta fyrir. Samkvæmt fyrrgreindri matsgerð E hafi áreksturinn verið nánast kraftlaus. Matsmaður telji líklegan hraða ökutækisins [...] við áreksturinn hafa verið 6– 8 km/klst. og sé það rúmlega gönguhraði meðalmanns. Þá telji mats maður minnsta mögulega hraða ökutækisins hafa verið 2 km/klst. og mesta hraða 12 km/klst. Hágildi krafts eða hröðunar bifreiðar stefnanda hafi getað numið 2,1 g við áreksturinn. Til þess að setja það í samhengi nefni matsmaður til dæmis að þéttingsfast klapp manns á bak annars manns geti valdið hröðuninni 4,2 g.

33. Stefndi byggir á því að líkamstjón sé að öllu jöfnu talið vera í hlutfalli við þá krafta sem verka á líkamann við tjónsatburð. Klínískar rannsóknir hafi sýnt að til þess að greinilegur vefjaskaði eða áverki verði á mjúkvefjum þurfi ákveðinn lágmarkskraftur að verka á háls eða höfuð. Talið sé að minni hraðabreytingar en 10– 1 5 km/klst. við aftanákeyrslu valdi ekki varanlegu líkamstjóni. Fyrrgreind matsgerð staðfesti að áreksturinn hafi verið það lítill að útilokað sé að stefnandi hafi orðið fyrir því líkamstjóni sem hún fari nú fram á að verði bætt.

34. Jafnframt beri að líta til þess að engar sjáanlegar skemmdir hafi verið á ökutækjunum eftir áreksturinn. M yndir af ökutækinu [...], sem teknar voru vegna sölu bifreiðarinnar innan mánaðar frá slysdegi, sýni að ekkert tjón hafi orðið og hafi viðgerð ekki farið fram. Þá verði að líta til þess að bifreið stefnanda fór ekki í viðgerð eftir áreksturinn. Stefnandi hafi lent í öðrum árekstri 1. júní 2018, þegar hún ók aftan á annað ökutæki með þeim afleiðingum að vinstra afturhorn bifreiðarinnar skemmdist. Sjá megi af myndum í skýrslu fyrirtækisins Aðstoða rog Öryggis að lítið sem ekkert tjón hafi verið á aftari stuðara bifreiðarinnar sem verði rakið til árekstursins [...] 2017. Eingöngu megi merkja grunnar rispur á stuðaranum og hafi hann ekki brotnað, en lítið þurfi til að koma svo að stuðari úr plast brotni eða skemmist. Einnig beri að líta til þess að bifreiðin sem ók aftan á bifreið stefnanda sé tæp tvö tonn að þyngd en bifreið stefnanda aðeins rúmt tonn. Af þessu megi ráða að kraftur árekstursins hafi verið afar lítill, enda hafi engar formbreytingar orðið á bifreið stefnanda. Hafi tjónið verið það lítið að stefnandi lét ekki lagfæra ökutækið fyrr en eftir síðara tjónið árið 2018.

35. Stefndi vísar jafnframt til þess að þau einkenni sem stefnandi reki til umferðarslyssins séu þau sömu og hún hlaut í fyrra slysinu [...] 2017. Fyrri áreksturinn hafi verið mun harðari en hinn síðari. Þá hafi stefnandi ekki leitað til læknis fyrr en tólf dögum eftir seinna slysið. Lögð er áhersla á að matsmenn hafi ekki haft upplýsingar um hraða þess ökutækis sem ók aftan á bifreið stefnanda eða myndir af ökutækinu. Þeir hafi því ekki haft forsendur til að átta sig á hversu kraftlaus sá árekstur var og gátu eingöngu byggt á frásögn stefnanda hvað það varðaði. Að þessu leyti sé matsgerðin haldin annmörkum. Engu að síður komi fram í matsgerðinni að „seinna slysið virðist lítið“. Þá komi fram að stefnandi hafi fyrri sögu um stoðkerfiseinkenni sem hafi versnað eftir slysin, einkum eftir fyrra slysið. Sé þar væntanlega vísað til læknisvottorðs B, læknis á Reykjalundi, frá 25. maí 2019. Fram komi í vottorðinu að stefnandi hafi langa sögu um vefjagigt sem lýsi sér meðal annars í orkuleysi og liðverkjum. Virðist matsmenn ekki hafa tekið tillit til þessarar staðreyndar við mat á varanlegri örorku stefnanda heldur telja orkuleysi hennar eingöngu stafa af slysunum. Þ að standist ekki að horfa fram hjá stoðkerfisvandamálum stefnanda áður en hún lenti í slysunum. Þá hafi matsmenn horft fram hjá því að einkenni stefnanda stafi einkum af fyrra slysinu, en fullt tilefni hafi verið til að gera greinarmun á afleiðingum slysanna.

36. Stefndi leggur áherslu á að aðeins hafi liðið tæpir fjórir mánuðir milli slysanna og megi ætla að einkenni vegna fyrra slyssins hafi enn verið til staðar þegar síðari áreksturinn varð. Fái það einnig stoð í fyrirliggjandi læknisvottorði frá heilsugæslunni í [...]. Telja verði allt eins líklegt að einkenni stefnanda hefðu verið hin sömu þó að hún hefði ekki lent í seinni árekstrinum. Matsgerðin sé haldin ýmsum annmörkum og hafi ekki sönnunargildi um orsakatengsl á milli seinna slyssins og þeirra líkamlegu einkenna sem stefnandi vísi til. Leggja verði til grundvallar að niðurstaða matsmanna um afleiðingar beggja slysanna hefði orðið allt önnur hefðu þeir haft upplýsingar um hraða þess ökutækis sem ók aftan á bifreið stefnanda og hversu lítill kraftur losnaði úr læðingi við áreksturinn. Hafi matsgerðinni raunar verið hnekkt með þeirri matsgerð sem stefndi aflaði um hraða bifreiðarinnar þegar áreksturinn varð.

37. Hvað varðar kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku er því mótmælt að miða beri útreikning við árslaun hennar árið 2014, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Það sé ágreinings laust að aðstæður stefnanda hafi verið óvenjulegar og að ekki skuli miða við tekjur hennar þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið, sbr. meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Það falli í hlut stefnanda að sýna fram á annan réttari mælikvarða á meðaltekjur hennar í framtíðinni. Hafi hún ekki sýnt fram á að tekjur árið 2014 séu réttari mælikvarði en til að mynda meðallaun við þjónustu- og sölustörf samkvæmt útreikningum Hagstofu Íslands fyrir árið 2017 þegar slysið varð.

38. Vegna breytinga á kröfum stefnanda við upphaf aðalmeðferðar tók stefndi fram að hann teldi þrautavarakröfu vart geta komist að, enda hefði málið ekki verið reifað á grundvelli 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þ á bæri að miða dráttarvexti við dómsuppsögu að virtum þeim tölulegu breytingum sem hefðu verið gerðar á fjárkröfum stefnanda.

I V

Niðurstaða

39. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnandi eigi rétt á bótum úr hendi stefnda vegna umferðarslyss [...] 2 017 þegar bifreið, sem var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, var ekið aftan á ökutæki hennar. Stefndi byggir einkum á því að ekki hafi verið sýnt fram á orsakatengsl á milli árekstursins og þeirra einkenna sem stefnandi byggi kröfu sína á. Í þeim efnum hefur verið lögð áhersla á lágan hraða þeirrar bifreiðar sem olli árekstrinum og að einkenni stefnanda eftir áreksturinn séu hin sömu og eftir umferðarslys sem varð tæpum fjórum mánuðum áður.

40. Eins og rakið hefur verið lenti stefnandi í tveimur umferðarslysum með um fjögurra mánaða millibili á árinu 2017 og snýst mál þetta um síðara slysið. Lagt var mat á afleiðingar beggja slysanna með matsgerð C læknis og D lögmanns sem gerð hefur verið grein fyrir að framan. Þar kemur fram að stefnandi búi við einkenni frá hálsi, brjóstbaki og mjóbaki sem verði rakin til slysanna. Jafnframt hafi seinna slysið haft mikil áhrif á einbeit ingu hennar og afköst, einkum vegna höfuðverkja og kvíða. Matsmenn töldu erfitt að greina á milli slysanna og fóru þá leið að skipta metnum varanlegum miska, sbr. 4. gr. skaðabótalaga, og varanlegri örorku, sbr. 5.– 7. gr. sömu laga, jafnt á milli þeirra.

41. Samkvæmt þessu liggur fyrir matsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði orðið fyrir varanlegu líkamstjóni og starfsorkumissi vegna seinni árekstursins. Matsmenn hafa rökstutt það með vísan til læknisfræðilegra gagna, viðtals og skoðunar á stefnanda að varanlegur miski vegna þess slyss sem hér um ræðir sé hæfilega metinn 5 stig og varanleg örorka 9%. Stefndi, sem telur þetta mat ekki standast, fór ekki fram á dómkvaðningu yfirmatsmanna, svo sem honum va r heimilt, sbr. 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þess í stað var aflað matsgerðar E, prófessors í eðlisfræði, sem tekur til hraða þeirra bifreiða sem lentu í árekstrinum og tengdra atriða. Eins og áður greinir taldi matsmaðurinn líklegan hraða þeirrar bifreiðar sem ók aftan á bifreið stefnanda hafa verið 6 – 8 km/klst., minnsta mögulega hraða 2 km/klst. og mesta mögulega hraða 12 km/klst. Í skýrslu fyrir dómi útskýrði matsmaðurinn að niðurstöður hans hefðu verið byggðar á upplýsingum frá stefnda og ljósmyndum af þeim bifreiðum sem lentu í árekstrinum. Aðspurður tók matsmaðurinn skýrt fram að hann gæti ekki sagt til um hvort árekstur á þeim hraða sem um ræðir geti valdið ökumanni líkamstjóni, enda hefði hann ekki sérþekkingu tilþessað meta slíkt.

42. Að mati dómsins verður að leggja til grundvallar að áreksturinn [...] 2017 hafi verið vægur. Hefur stefnandi raunar staðfest að svo hafi verið og að fyrri áreksturinn hafi verið harðari, enda urðu þá umtalsverðar skemmdir á þeirri bifreið sem stefnandi ók. Af gögnum málsins verður einnig ráðið að mjög takmarkaðar skemmdir hafi orðið á bifreið stefnanda við áreksturinn [...] 2017, en viðgerð fór ekki fram fyrr en eftir að frekara tjón varð á bifreiðinni við árekstur í júní 2018. Þá heldur stefndi því fram að ekkert tjón hafi orðið á þeirri bifreið sem olli þeim árekstri sem málið snýst um og fær það stoð í framburði þáverandi eiganda ökutækisins fyrir dómi.

43. Að virtum þeim læknisfræðilegu gögnum sem liggja fyrir í málinu telur dómurinn ljóst að stefnandi hafi glímt við einkenni frá hálsi og baki eftir umferðarslysin tvö. Slík einkenni eru í samræmi við tognun og áverka eftir högg sem verður við árekstur bifreiða. Þá telur dómurinn gögn málsins, svo sem læknisvottorð, styðja að einkenni stefnanda hafi versnað eftir seinna slysið. Verður til að mynda ráðið af framlögðum gögnum að meira hafi borið á höfuðverkjum og orkuleysi eftir seinna slysið. Líta verður til þess að vegna fyrra slyssins var stefnandi viðkvæmari en ella fyrir áverka af þessum toga og þurfti því minna að koma til svo að einkenni versnuðu og áhrif á heilsu henna r yrðu meiri. Þá er til þess að líta að stefnandi var að mestu vinnufær eftir fyrra slysið og tók tímabundið atvinnutjón hennar eingöngu til þriggja daga. Tímabundin óvinnufærni í kjölfar seinna slyssins tók aftur á móti til lengra tímabils og fór stefnandi í fullt leyfi frá störfum í lok maí 2018.

44. Eins og rakið hefur verið byggir stefndi á því að í ljósi lítils hraða þeirrar bifreiðar sem ók á bifreið stefnanda sé því sem næst útilokað að líkamstjón hafi getað hlotist af árekstrinum. Jafnvel þó lögð sé til grundvallar sú niðurstaða dómkvadds matsmanns að hraði bifreiðarinnar hafi verið 6– 8 km/klst. verðurað horfa til þess að það ræðst af fjölda þátta hverju sinni hvort líkamstjón verður og hvert umfang þess er. Hefur þar ekki síst þýðingu hvernig ástandi tjónþola er háttað þegar slysið verður, svo sem hvort hann sé heill heilsu eða glími við líkamleg einkenni af völdum fyrra slyss. Mat á afleiðingum slyss er einstaklingsbundið og hefur með engu móti verið sýnt fram á að áreksturinn hafi ekki getað valdið varanlegu líkamstjóni fyrir stefnanda að virtu ástandi hennar. Að mati dómsins hefur stefndi ekki hnekkt þeirri niðurstöðu fyrrgreindrar matsgerðar að á reksturinn hafi haft áhrif á heilsu og starfsgetu stefnanda og gildir þar einu þó að niðurstaða dómkvadds matsmanns um hraða og tengd atriði sé lögð til grundvallar.

45. S amkvæmt framangreindu telur dómurinn, sem er skipaður sérfróðum meðdómsmanni, að stefnandi hafi sýnt nægilega fram á að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni sem verði rakið til árekstursins [...] 2017. Stefndi hefur byggt á því að annmarkar séu á matsgerðinni hvað varðar skiptingu varanlegs tjóns milli umferðarslysanna og að láðst hafi að taka tillit til fyrra heilsufars stefnanda.

46. Í matsgerðinni er gerð grein fyrir fyrra heilsufari stefnanda og kemur fram að hún hafi áður verið greind með vefjagigt og átt sögu um stoðkerfisvanda, sem og andleg einkenni. Ekki verður annað séð en að litið hafi verið til þessa við matið og er það jafnframt tekið fram í matsgerðinni. Þá verður að líta til þess að þrátt fyrir að stefnandi hafi verið greind með vefjagigt og átt sögu um andleg einkenni hafði hún fulla starfsgetu fyrir umferðarslysin. Hvað varðar skiptingu metins varanlegs tjóns á milli slysanna skal tekið fram að matsmenn lögðu til grundvallar að bæði slysin hefðu verið lágorkuslys. Matsmaðurinn C skýrði nánar fyrir dómi að litið hefði verið til skemmda á bifreiðum stefnanda eftir bæði slysin og þess að slysin hefðu ekki leitt til alvarlegs líkamstjóns. Hann tók fram að bifreiðin sem stefnandi hefði ekið þegar fyrra slysið varð hefði verið gömul og viðgerð líklega ekki svarað kostnaði. Aðspurðir tóku báðir matsmenn fram að ekki hefði verið lagt til grundvallar að hraði bifreiðarinnar sem ók á bifreið stefnanda í fyrri árekstrinum hefði verið 60– 75 km/klst. eins og stefnandi hefði talið. Til þess að skýra nánar afstöðu matsmanna lagði C áherslu á að skammt hefði verið á milli slysanna og að eðli þeirra hefði verið svipað. Hefðu einkenni stefnanda verið svipuð, en höfuðverkir meðal annars aukist eftir seinna slysið. Að öllu virtu hefðu matsmenn talið réttast að skipta tjóninu jafnt á milli slysanna. Að mati dómsins, sem er skipaður sérfróðum meðdómsmanni, verður ekki séð að aðferðafærði matsmanna eða niðurstaða þeirra sé háð slíkum annmörkum að horfa beri fram hjá matinu. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að önnur skipting varanlegs tjóns milli umræddra slysa sé réttari en lagt var til grundvallar í matsgerðinni. Hefði stefnda verið í lófa lagið að afla yfirmatsgerðar teldi hann aðra skiptingu réttari.

47. Samkvæmt framangreindu á stefnandi rétt á bótum úr hendi stefnda vegna tjóns sem leiðir af umferðarslysinu [...] 2017, sbr. 88. og 90. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Aðilar eru sammála um að fyrir hendi hafi verið óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þannig að meta skuli árslaun vegna varanlegrar örorku sérstaklega. Stefnandi telur að miða eigi við tekjur hennar á árinu 2014, þegar hún var í fullu starfi sem aðstoðarsölustjóri og rekstrarstjóri söludeildar [...]. Stefndi telur aftur á móti ekki sýnt fram á að þær árstekjur séu réttari mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda en til að mynda meðallaun við þjónustu- og sölustörf samkvæmt útreikningum Hagstofu Íslands.

48. Það liggur fyrir að stefnandi var frá vinnu hluta ársins 2015 og atvinnulaus hluta ársins 2016. Af skattframtölum má sjá að tekjur hennar á þessum árum voru umtalsvert lægri en árið 2014, þegar hún var í fullu starfi hjá [...]. Voru aðstæður stefnanda á viðmiðunartímabilinu því óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Við mat á því hvaða árstekjur skuli leggja til grundvallar verður að horfa til þess að stefnandi lauk árið 2013 námi í [...] hjá [...]. Sama ár hlaut hún [...]. Eftir þann tíma gegndi hún stjórnunarstarfi hjá [...], var [...] hjá [...] og hóf svo störf sem forstöðumaður hjá [...]haustið 2016 þar sem henni var falið að setja á fót [...] og hafa yfirumsjón með [...]. Þá bera gögn málsins með sér að tekjur stefnanda árið 2017, þegar hún var í fullu starfi hjá [...], hafi verið mjög svipaðar þeim launum sem hún fékk árið 2014, þegar hún gegndi fullu starfi hjá [...]. Með hliðsjón af framangreindu verður fallist á að gera megi ráð fyrir að stefnandi hefði að minnsta kosti haft jafnháar tekjur næstu árin og hún hafði árið 2014 ef slysið hefði ekki orðið. Að virtri starfsþróun stefnanda og námi sem hún sótti verður ekki talið að meðallaun við þjónustu- og sölustörf sem stefndi hefur vísað til séu réttari grundvöllur til að ákveða árslaun til útreiknings á bótum vegna varanlegrar örorku. Verður því fallist á að bætur vegna varanlegrar örorku taki mið af launum stefnanda á árinu 2014, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

49. Samkvæmt framangreindu verður fallist á aðalkröfu stefnanda eins og hún er fram sett, en ekki er að öðru leyti ágreiningur um útreikning kröfunnar. Verður jafnframt fallist á kröfu stefnanda um vexti og dráttarvexti, en telja verður rétt að miða upphafsdag dráttarvaxta við 18. nóvember 2019, þegar mánuður var liðinn frá því að kröfubréf stefnanda var sent stefnda, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Ekki eru efni til að miða við síðari upphafstíma dráttarvaxta þó að stefnandi hafi gert breytingu á útreikningi þeirrar fjárhæðar sem krafist er vegna athugasemda stefnda.

50. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt leyfi frá dómsmálaráðuneytinu 21. júní 2021. Gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, þar með talið þóknun lögmanns hennar sem þykir hæfilega ákveðin 1.300.000 krónur. Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða 1.300.000 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt Á-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarlækni.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 7.168.236 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 582.317 krónum frá [...] 2017 til 16. febrúar 2018, en af 7.168.236 krónum frá þeim degi til 18. nóvember 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði 1.300.000 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar, R-kvk-ef Ó-kvk-ef G-kvk-ef, 1.300.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.