E-7968/2008

Mál þetta, sem var dómtekið 27. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af DV útgáfufélagi ehf., Lynghálsi 5, Reykjavík á hendur Icelandair ehf., Reykjavíkurflugvelli, Reykjavík, með stefnu birtri 23. september 2008.

Dómkröfur stefnanda eru þær að hið stefnda einkahlutafélag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 11.181.600 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 5.855.200 kr., frá 31. mars 2008, af 3.017.200 kr. frá 30. apríl 2008, af 2.309.200 kr. frá 31. maí 2008, til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Til vara er krafist lækkunar á kröfum stefnanda og að dráttarvextir verði ekki dæmdir fyrr en við dómsuppsögu. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir

Stefnandi málsins er útgáfufélag dagblaðsins DV, sem hefur nú selt þann rétt til Birtings, útgáfufélags ehf. Stefndi er einkahlutafélag með margþætta starfsemi, en stundar m.a. millilandaflug með farþega frá og til Íslands.

Ekki liggur fyrir í málinu hvenær stefnandi hóf að senda stefnda blöð þau er rukkað er fyrir. Stefndi telur að það hafi verið um mitt árið 2007 en við aðalmeðferð málsins taldi lögmaður stefnanda að það hafi verið um áramótin 2007/2008. Þó liggur fyrir í bréfum stefnanda að stefnda hafi borist blöðin árið 2007 án þess þó að nokkur dagsetning sé tilgreind.

Stefndi heldur því fram að enginn reikningur hafi verið sendur fyrir janúar 2008 en stefnandi telur að sá reikningur hafi verið sendur og greiddur. Hann er ekki meðal málsskjala.

Ágreiningur málsins lýtur að þremur ógreiddum reikningum með útgáfudögum 31. mars, 30. apríl og 31. maí 2008. Reikningarnir eru stílaðir á Flugeldhúsið – Icelandair, Keflavíkurflugvelli. Reikningarnir eru fyrir tímabilin febrúar til apríl 2008 og bera með sér umtalsverðan fjölda dagblaða, eða um 500 eintök á dag, sem seld eru á verði í lausasölu með 20% afslætti. Stefnandi heldur því fram að reikningarnir hafi verið sendir strax eftir útgáfudag þeirra, en stefndi telur að fyrsti reikningurinn hafi borist í maí og bréf til stefnanda hafi verið sent í framhaldinu.

Með bréfi 20. maí 2008 mótmælir stefndi reikningunum og heldur því fram að stefndi hafi ekki óskað eftir þessari þjónustu. Jafnframt er þess farið á leit að sendingunum verði hætt.

Með bréfi stefnanda frá 28. maí 2008 kemur fram að um munnlegan samning sé að ræða og hann sé frá árinu 2007 en þá hafi stefndi óskað eftir blaðinu.

Hinn 24. júní 2008 ítrekar stefndi mótmæli sín við áskrift að blöðunum. Hinn 9. júlí 2008 áréttar stefnandi kröfu sína. Stefndi ítrekar í bréfi sínu 22. júlí 2008 að hann hafi aldrei haft áskrift að blaðinu og mótmælir greiðsluskyldu. Mál þetta er síðan höfðað með stefnu birtri í september 2008.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að milli stefnanda og stefnda hafi verið í gildi áskriftarsamningur um áskrift að dagblaðinu DV. Samningurinn hafi verið munnlegur. Samkvæmt áratuga viðskiptavenju tíðkast almennt ekki að gera skriflega samninga um áskrift að dagblöðum og tímaritum. Stefnandi vísar til gagna sem færa sönnur á þá viðskiptavenju en þar er að finna staðfestingar frá öðrum útgefendum dagblaða í landinu um að ekki séu gerðir skriflegir áskriftarsamningar um áskrift að dagblöðum, sem og staðfesting áskriftardeildar stærsta einkarekna áskriftarsölumiðils sjónvarps á Íslandi um það sama.

Stefnandi bendir á, að á móti því, að ekki séu gerðir skriflegir samningar um áskrift að dagblöðum, er einfalt að segja slíkri áskrift upp. Það er unnt með einfaldri tilkynningu til útgefanda og tekur slík uppsögn gildi um leið og hún berst. Þeim sem ekki vill fá send blöð eða tímarit er þannig í lófa lagið að segja áskrift sinni upp og tekur uppsögn gildi samstundis. Verður viðkomandi eftir það ekki krafinn um greiðslu frá þeim tíma er uppsögn hefur verið tilkynnt, nema sérstakur bindiáskriftarsamningur hafi verið gerður, þ.e. áskrifandi hafi skuldbundið sig til að vera áskrifandi um tiltekinn tíma, t.d. eitt ár. Stefndi sagði áskrift sinni að DV ekki upp fyrr en 20. maí 2008 og verður ekki krafinn um greiðslu eftir þann tíma, enda voru blaðasendingar til stefnda þá stöðvaðar.

Stefnandi bendir á, að fram til þess tíma er stefndi sagði áskrift sinni að DV upp móttók stefndi athugasemdalaust um nokkurra mánaða skeið blöð sem stefnandi sendi stefnda. Um var að ræða stórt blaðaupplag sem stefndi fékk sent daglega. Stefndi dreifði blöðunum í flugvélar sínar og seldi þau um borð í vélunum til flugfarþega sinna. Stefndi fékk senda reikninga fyrir blöðunum frá stefnanda og greiddi reikning fyrir janúarmánuð.

Að mati stefnanda verður ekki með nokkru móti séð hvernig líta megi svo á að stefnandi hafi ákveðið upp á sitt eindæmi að senda stefnda mikið magn blaða, sem kostar milljónir að framleiða, án þess að ætlast til endurgjalds. Útgefnir reikningar stefnanda á hendur stefnda sýna og sanna að stefnandi ætlaðist til endurgjalds fyrir blöðin. Stefnandi bendir á að keppinautur stefnda í flugrekstri fær DV sent og greiðir fyrir þau blöð eins og vera ber, þótt ekki liggi skriflegur samningur að baki þeim viðskiptum. Stefndi greiddi fyrsta reikninginn en ekkert meira. Áskriftinni sagði stefndi ekki upp fyrr en 20. maí 2008. Stefnda ber því greiðsluskyldu á útgefnum reikningum stefnanda fram til 20. maí 2008.

Dagblaðið DV kemur út fimm daga vikunnar, mánudaga til föstudaga. Blaðið sem kemur út á föstudögum nefnist helgarblað og er bæði efnismeira og dýrara. Þess vegna eru reikningar sundurliðaðir og flokkaðir í annars vegar áskrift virka daga og hins vegar áskrift að helgarblaði. Krafa stefnanda sundurliðast með eftirfarandi hætti:

Reikningar Fjárhæð

1. Reikn. nr. 100399, gjaldd. 31.3.2008 (febrúar og mars 2008) kr. 5.855.200,-

2. Reikn. nr. 100770, gjaldd. 30.4.2008 (apríl 2008) kr. 3.017.200,-.

3. Reikn. nr. 101129, gjaldd. 31.5.2008 (maí 2008) kr. 2.309.200,-Samtals kr. 11.181.600,-.

Framangreind skuld hefur ekki fengist greidd þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir og áskoranir á stefnda þar um og er stefnanda því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Um aðild tekur stefnandi fram að reikningar sem krafa stefnanda byggist á eru gefnir út á Flugeldhúsið – Icelandair á Keflavíkurflugvelli, sem er eitt af rekstrarsviðum stefnda. Skýring þess er sú að eins og fyrr greinir mun stefndi hafa dreift blöðunum og selt áfram í flugvélum sínum. Blöðin eru send Flugeldhúsi – Icelandair sem sér um dreifingu í flugvélar stefnda. Flugeldhúsið er hins vegar ekki lögaðili og er að mati stefnanda ekki aðili sem getur átt réttindi og boðið skyldur í dómsmáli. Því er stefndi, sem eigandi og rekstraraðili þess rekstrarsviðs sem flugeldhúsið er, réttur aðili að máli þessu.

Um lagarök er vísað til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fær m.a. lagastoð í VI. og VII. kafla nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Auk þess er vísað til laga nr. 7/1936, um skuldbindingargildi samninga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Að mati stefnda er byggt á einni málsástæðu af hálfu stefnanda, þ.e. að í gildi hafi verið munnlegur áskriftarsamningur milli stefnanda og stefnda um kaup á ótilgreindu magni af dagblaðinu DV af stefnanda skv. útsöluverði, en þó með 20% afslætti. Hafi þessi áskriftarsamningur sem svo er kallaður komist á munnlega og að beiðni stefnanda.

Af hálfu stefnda er öllum kröfum og málsástæðum stefnanda mótmælt sem ósönnuðum og órökstuddum, kunni héraðsdómur að telja að þær séu fleiri en stefndi fær séð.

Í fyrstu er það að segja að enginn, hvorki starfsmaður sem hefur heimild til þess að skuldbinda stefnda né aðrir starfsmenn stefnda, hefur nokkurn tíma óskað eftir viðskiptum við stefnanda. Enn síður hefur komist á bindandi samningur um kaup á dagblöðum milli stefnanda og stefnda.

Hið rétta í þessu máli er að stefnandi hóf óumbeðinn að senda stefnda dagblöð til dreifingar í flugvélum sem stefndi rekur. Er slíkt ekki óeðlilegt eða í sjálfu sér athugavert þar sem flugfarþegar eru eftirsóttur markhópur auglýsinga og kynningarefnis.

Í því sambandi vill stefndi sérstaklega nefna að í gildi er samningur um dreifingu Morgunblaðsins í flugvélum stefnda og endurspeglast gildi þess fyrir útgefendur blaðsins að fá blaðinu dreift í flugvélum stefnda í umtalsverðum afslætti frá almennu innkaupsverði til stefnda. Fara því saman hagsmunir samningsaðila. Án þess að geta fullyrt um hugsanlegar ástæður þess að stefnandi hófst handa með að senda stefnda dagblöðin, þá telur stefndi ekki ólíklega skýringu á því, að árið 2007 var DV breytt úr vikublaði yfir í dagblað á ný. Hlýtur sú umbreyting að krefjast markaðssóknar og kynningar til lesenda, eru flugfarþegar afar góður markhópur í því skyni, enda flestir tilbúnir til þess að stytta sér stundir á meðan flugtími varir.

Stefnandi hins vegar heldur því fram hvað varðar DV, að stefndi hafi einhliða og munnlega beðið stefnanda um að fá að gerast áskrifandi að nálægt 12 þúsund eintökum dagblaðs á mánuði munnlega og án þess að tryggja viðskiptahagmuni sína á nokkurn hátt. Um venju slíkra viðskipta vísar stefnandi til þess að lögmaður stefnanda sendir ýmsum fjölmiðlum tölvupóst úr einkanetfangi og spyrst fyrir um það hvernig hann geti orðið áskrifandi. Stefndi hafnar þessum sönnunargögnum algerlega sem málinu óviðkomandi og að engu hafandi. Í fyrsta lagi eru þau búin til af hálfu stefnanda í þágu málsóknar hans og í öðru lagi er algerlega ótengt málsástæðum og atvikum þessa máls, t.d. hvernig lögmanni stefnanda er boðin áskrift að Stöð 2 sem einstaklingi.

Stefndi bendir einnig á að í þessu máli er ekki verið að ræða um eitt eða tvö dagblöð á dag, heldur mörg hundruð, er því afar ótrúverðugt og í raun fráleitt að halda því fram að stefndi hefði gengið til slíkra viðskipta án formlegs samkomulags.

Þá er það þversögn í máli stefnanda að halda því annars vegar fram að stefndi sé áskrifandi, en senda svo reikninga fyrir kaupunum þar sem stefndi er krafinn um greiðslu skv. lausasöluverði, en ekki áskriftarverði. Reyndar veitir stefnandi stefnda 20% afslátt án þess að sú afsláttarprósenta sé frekar útskýrð. Stefndi hafnar og mótmælir alfarið þessum fjárhæðum sem eru algerlega út úr korti miðað við aðra samninga sem stefndi er með og taka m.a. til dreifingar dagblaða.

En ótrúverðugleikinn í málflutningi stefnanda einskorðast ekki einungis við ofangreint. Þannig er algerlega órökstutt hvers vegna stefnandi sendir dagblöð til stefnda svo mörgum mánuðum skiptir, skv. samningi að eigin sögn, án þess að senda svo mikið sem einn reikning vegna viðskiptanna. Spyrja má hvernig stefndi hafi átt að segja upp þessum viðskiptum þegar engin viðskipti eiga sér stað. Það er ekki fyrr en í maí 2008 sem stefnda berast reikningar stefnanda og eru þeir þá gjaldfærðir mánuði aftur í tímann. Ítrekað er að stefndi hefur engan reikning greitt vegna viðskiptanna. Þá þegar er meintum viðskiptum hafnað og reikningum mótmælt af hálfu stefnda með bréfi, dags. 20. maí sl. Stefndi hefur því brugðist nákvæmlega rétt við uppsögn meints áskriftarsamnings eins og stefnandi lýsir í stefnu að gert skuli.

Í framhaldi af mótmælum stefnda virðist sem stefnandi hafi reynt að bjóða stefnda ýmis vildarkjör á kröfunni gegn því að stefndi greiddi hluta hennar. Var engu slíku tilboði tekið, enda algerlega óhæft af stefnanda að halda því fram stefnda beri að greiða krónu vegna þessara dagblaða.

Samkvæmt meginreglu kauparéttar og réttarfarslaga ber stefnanda að sanna og sýna fram á að samningur um kaup hafi átt sér stað. Fráleitt er að sú sönnun hafi tekist af hálfu stefnanda og verður stefnda ekki gert að greiða hina umstefndu fjárhæð einungis á grundvelli órökstuddra fullyrðinga um að „einhver” hafi hringt til stefnanda og beðið um 500 dagblöð á dag án þess svo mikið sem ganga frá viðskiptakjörum.

Ber af þessum málsástæðum að sýkna stefnda og úrskurða stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað.

Varakröfu sína um verulega lækkun á dómkröfum byggir stefndi á sömu málsástæðum og liggja til grundvallar sýknu. Stefndi vísar auk þess til meginreglunar um að stefnandi verði að sýna fram á að samningur um kaupin á dagblöðunum hafi verið þess efnis sem reikningar hans segja til um. Eins og rakið hefur verið telur stefndi fjárhæðir stefnukrafna allt of háar, enda myndi enginn áskrifandi sætta sig við að greiða lausasöluverð fyrir hvert eintak. Skiptir afsláttur stefnanda ekki máli í þessu samhengi. Í ljósi umfangs meintra viðskipta telur stefndi augljóst að kjör stefnda í slíkum viðskiptum hefðu orðið miklum mun hagstæðari.

Ennfremur telur stefndi að hafna verði greiðsluskyldu vegna reikninga sem bárust eftir að stefndi mótmælti kröfum stefnanda hinn 20. maí sl., að fjárhæð 5.326.400 kr. Þá hefur stefnandi í engu sannað eða sýnt fram á að hann hafi í raun afhent stefnda það magn blaða sem fram kemur á reikningum hans. Hefði það staðið stefnanda nær að láta kvitta fyrir afhendingu blaðanna en stefnda að afsanna að hann hafi tekið við umræddu magni.

Dráttarvaxtakrafa stefnanda styðst við reikninga sem voru sendir stefnda mun síðar en útgáfudagur og gjalddagi þeirra segir til um, geta kröfur stefnanda um dráttarvexti því ekki miðast við þá daga heldur verður einungis miðað við að stefndi verði fyrst við áfellisdóm krafinn um sannanlega kröfufjárhæð, en þá fyrst liggi fyrir greiðsluskylda stefnda. Dráttarvextir geti því ekki lagst á kröfufjárhæð, verði fallist á einhvern hluta dómkrafna, fyrr en frá dómsuppsögu.

Krafa stefnda um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr., báðar greinar í lögum nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísast til laga nr. 50/1988.

Um lagarök er vísað er til meginreglna íslensks réttar um sönnunarbyrði, viðskiptasamninga, laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 og samningalaga nr. 7/1936.

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi krefur stefnda um greiðslu þriggja reikninga vegna kaupa á DV í febrúar til maí 2008. Krafan er byggð á því að munnlegur samningur hafi komist á um kaupin og einnig að athugasemdalaus móttaka stefnda á blöðunum skapi stefnda greiðsluskyldu.

Stefnanda ber að sanna að samningur hafi komist á með málsaðilum um kaupin á dagblöðunum. Engin sönnun þess liggur fyrir í málinu. Stefnandi hefur ekki leitt vitni til stuðnings staðhæfingu sinni, t.d. þann er gerði hinn ætlaða samning, né á annan hátt rennt stoðum undir hann.

Hjá stefnanda kemur fram að stefndi hafi óskað eftir þjónustunni. Dómurinn telur með ólíkindum, að hafi svo verið, hafi ekki verið gengið frá skriflegum samningi. Er þá litið til þess fjölda eintaka sem afhenda átti á degi hverjum, þ.e. 500 eintök, og einnig að endurgjaldið fyrir slíkt magn skyldi vera lausasöluverð með afslætti, en ekki miðað við áskriftarverð. Dómurinn hafnar því að til staðar sé venja fyrir munnlegum samningum að áskrift að fjölmiðlum, þegar um slíkt magn er að ræða.

Þá er engin vísbending fyrir hendi um það hvenær stefnandi hóf að senda blöð til stefnda og er mótsögn í málatilbúnaði stefnanda þar að lútandi. Í bréfum stefnanda frá maí til júlí 2008 kemur fram að stefndi átti að hafa gerst áskrifandi á árinu 2007 án þess að það sé tilgreint nákvæmar en við aðalmeðferð var því haldið fram að áskriftin hefði byrjað um áramótin 2007/2008. Þannig virðist stefnandi ekki vita hvenær hinn ætlaði samningur hafi komist á.

Ágreiningur er milli aðila um það hvenær fyrsti reikningurinn hafi verið sendur stefnda. Stefndi telur að reikningurinn fyrir febrúar 2008 hafi verið fyrsti reikningurinn og hann hafi borist í maí 2008. Stefnandi telur aftur á móti að greiddur reikningur sé til fyrir janúar 2008, en taldi ekki ástæðu til að leggja hann fram í málinu. Af því verður hann að bera hallann.

Þegar litið er til alls þess sem að framan er rakið telur dómurinn að ósannað sé að komist hafi á samningur á milli málsaðila um kaup á dagblöðum þeim er stefnandi er að krefjast greiðslu fyrir.

Þá hafnar dómurinn því að athugasemdalaus móttaka stefnda á blöðum stefnanda skapi honum greiðsluskyldu. Ekki liggur fyrir af hálfu stefnanda hve langur sá tími er. Til grundvallar greiðsluskyldunni þarf samning en hér ber einnig að hafa í huga hve óljós málatilbúnaður stefnanda er eins og að framan er rakið.

Stefndi er því sýknaður af kröfum stefnanda. Eftir þessari niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefnda 350.000 kr. í málskostnað.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið H-kvk-nf M-kvk-nf Ó-kvk-nf hdl.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Icelandair ehf., skal vera sýkn af kröfu stefnanda, DV útgáfufélags ehf. Stefndi greiði stefnanda 350.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.

--------------------------------------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómur Reykjavíkur, 1. desember 2008.

Gjald 1.200 krónur. Greitt.