E-4244/2019

Mál þetta var höfðað 30. ágúst 2019. Stefnandi er A og stefndi er Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 4 2.127.514 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 6.935.377 krónum frá 6. mars 2017 til 6. mars 2018 og af 4 2.127.514 krónum frá þeim degi til 19. apríl 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum 4.678.397 krónum 5. mars 2019 og 2.142.876 krónum 3. apríl 2019.

Stefnandi krefst málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar en til vara lækkunar á dómkröfum stefnanda auk málskostnaðar.

Málsatvik

Stefnandi hefur haft sjómennsku að aðalstarfi. Hann réð sig tímabundið til Ö en þá var hann í frítúr í kjölfar sjómannaverkfalls sem var nýlokið. Stefnandi réð sig semhandlangarae n meginstarfsemi fyrirtækisins mun vera smíðar [...]og þess háttar. Unnið var að því milli verkefna að standsetja húsnæði fyrirtækisins, meðal annars með því að koma fyrir millilofti. Stefnandi var við slík störf er hann varð fyrir vinnuslysi 6. mars 2017, að sögn eftir að hafa aðeins unnið í nokkra daga.

Ekki liggja fyrir upplýsingar um ráðningarkjör stefnandi né ráðningartíma, en fram kemur í tilkynningu Ö til stefnda að hann eigi ekki rétt á launum í slysaforföllum og komi ekki til starfa á ný þar sem hann hafi verið lausráðinn.

Er stefnandi slasaðist mun hann hafa verið að vinna við það verkefni að koma fyrir milligólfi í stigagangi hússins. Stefnandi var staddur uppi á vinnupalli sem smíðaður hafði verið þarna í stigaganginum. Hæð vinnupallsins frá gólfi var um það bil þrír metrar. Vinnupallurinn náði veggja á milli í stigaganginum en engir handlistar eða aðrar fallvarnir voru á honum. Til þess að fara upp og niður af vinnupallinum notuðu stefnandi og samstarfsmaður hans lausan álstiga. Um var að ræða þrefaldan álstiga sem var með breiðri stoð að neðan með gúmmí hlífum á endunum. Samstarfsmaður stefnanda, sem er menntaður húsasmíðameistari og byggingafræðingur og gegndi hlutverki verkstjóra gagnvart stefnanda, bar um það fyrir dómi að ekki hefði verið hægt að festa stigann. Það stafaði af nauðsyn þess að hægt væriað fjarlæga hann til að komast með efni í smíðarnar og önnur aðföng um neðri hæðina þar sem stiginn stóð. Samstarfsmaður stefnanda bar að auki um að hann hefði metið fallvarnir óþarfar þar sem vinnupallurinn hefði einungis átt að vera þarna tímabundið og pallurinn hefði verið mjög stöðugur þar sem hann náði veggja á milli og þannig stífaður að hann gæti ekki fallið. Raunar taldi hann að fallvarnir hefðu verið til óþurftar og jafnvel aukið á slysahættu.

Er slysið átti sér stað mun stefnandi hafa snúið fyrstur til starfa eftir hádegismat og var hann því einn að verki í stigaganginum. Hann mun hafa verið kominn upp á vinnupallinn er hann áttaði sig á að hann þyrfti að sækja verkfæri og þurfti því þeirra erinda að fara niður af pallinum aftur. Stefnandi lýsti því svo fyrir dómi að hann hefði gripið í stigann og stigið með hægri fæti í hann en þegar hann hefði ætlað að færa vinstri fótinn í stigann hefði stiginn runnið undan honum og stefnandi þannig dott ið niður á steinsteypt gólf þar sem hann lenti við hlið fallna stigans. Engir sjónarvottar voru að fallinu en að sögn stefnanda lenti hann sitjandi á gólfinu og tókst að vinda þannig upp á sig að höfuð hans skall ekki harkalega í gólfið. Samstarfsmenn stefnanda komu að honum þar sem hann lá en stefnandi stóð á fætur og bar sig vel. Fyrir fortölur þeirra dreif stefnandi sig þó á heilsugæslustöð. Er þangað kom hneig hann niður og var fluttur með sjúkrabifreið á bráðamóttöku Landspítalans.

Atvinnurekandi stefnanda tilkynnti Vinnueftirliti ríkisins um slysið 7. mars 2017, daginn eftir að það varð, og kom starfsmaður eftirlitsins á staðinn. Fram kemur í umsögn eftirlitsins að þegar starfsmaður þess hafi komið á staðinn hafi aðstæður verið breyttar, en fram kom fyrir dómi að í því fælist að búið hefði verið að raska vettvangi slyssins þar sem eftirlitið hefði ekki verið kallað til strax. Í umsögn Vinnueftirlitsins var ranglega talað um að stefnandi hefði verið að vinna á millilofti á stigagangi en lýsingin á tildrögum slyssins var að öðru leyti í samræmi við málsatvik. Ekki var þó vikið nánar að atburðarásinni er laut að því hvernig það vildi til að stiginn hefði runnið af stað og stefnandi fallið niður. Í skýrslunni var á hinn bóginn rakið að ekki lægi fyrir skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði hjá fyrirtækinu. Stiganum sem stefnandi notaði var lýst en ekki gerðar athugasemdir við ástand hans. Í kafla í umsögninni sem bar yfirskriftina „Niðurstaða rannsóknar“ var rakið að notaður hefði verið laus stigi til að komast upp á og niður af „millilofti“ og þar hefði verið unnið án fallvarna. Stefnandi hafi staðið efst í stiganum þegar stiginn hafi runnið til hliðar og stefnandi fallið niður á gólf. Með hliðsjón af því var það metið svo að slysið væri helst að rekja til þess að unnið hefði verið í töluverðri hæð án fallvarna auk þess sem stiginn hefði ekki verið tryggilega festur. Meðvirkandi þáttur í atburðinum hefði verið að áhættumat fyrir vinnu í hæð hefði ekki verið fyrir hendi. Gefin voru fyrirmæli um að gera áhættumat fyrir starfsmenn og undirverktaka, tryggja skyldi að lausir stigar væru ætíð festir og tryggja skyldi öryggi starfsmanna og undirverktaka við vinnu í hæð.

Af hálfu stefnanda var kröfu beint til stefnda um að taka afstöðu til bóta skyldu sem ábyrgðartryggjanda Ö 24. október 2017. Stefndi synjaði um þá bótaskyldu, með bréfi dagsettu 20. nóvember sama ár, á þeim grunni að misskilningur væri uppi með það að um milligólf hefði verið að ræða, en þó sérstaklega á þeim grunni að ástæða slyssins hefði verið að stefnandi hefði freistað þess að fara öfugt niður stigann, það er að segja, snúið bakhlutanum að stiganum þegar hann hefði stigið fæti í stigann. H ann hafi ætlað sér að g anga niður stigann fram á við eins og um venjulegar fastar tröppur væri að ræða. Þettahefði valdið því að stiginn færðist til og stefnandi féll niður. Stefnandi undi þessari afstöðu stefnda ekki og skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem byggði niðurstöðu sína á umsögn Vinnueftirlitsins og komst að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti rétt á bótum úr hendi stefnda vegna ábyrgðartryggingar Ö. Stefndi tilkynnti innan lögmælts frests að ekki yrði unað við niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar.

Afleiðingar slyss stefnanda hafa þrisvar verið metnar. F yrst að beiðni stefnanda af lögmanni og bæklunarlækni. Þeir komust að þeirri niðurstöðu í matsgerð sem gefin var út 5. febrúar 2019 að stefnandi hefði orðið fyrir varanlegu tjóni vegna samfallsbrots í lendhrygg, tognunar á hálsi og áverka á hægri öxl. Stöðugleikapunkti töldu þeir að hefði verið náð 6. mars 2018, tímabundin óvinnufærni væri frá slysdegi 6. mars 2017 til 1. maí 2017 en síðan á ný í kjölfar aðgerðar á öxl frá 1. júní 2017 til 6. mars 2018. Stefnandi taldist eiga rétt á þjáningabótum á sömu tímabilum. Varanlegur miski var metinn 25 stig og varanleg örorka 40%, með hliðsjón af þeim afleiðingum sem slysið hefði á möguleika stefnanda til að sinna sjómannsstörfum.

Stefndi greiddi stefnanda bætur 25. febrúar 2019, vegna slysatryggingar launþega, í samræmi við metinn varanlegan miska og dagpeninga fyrir skilgreint óvinnufærnitímabil. Stefnandi efndi síðan til málsóknar þessarar 30. ágúst 2019, eins og áður gat.

Undir rekstri málsins óskaði stefndi eftir mati dómkvaddra matsmanna á lengd tímabils óvinnufærni og þjáningabóta og því hver varanleg örorka stefnanda væri. Dómkvaddir matsmenn, bæklunarlæknir og lögmaður komust að þeirri niðurstöðu í matsgerð, dagsettri 11. nóvember 2020, að tímabil tímabundinnar óvinnufærni og þjáningabóta væru þrjú, fyrst 6. mars til 6. júlí 2017, svo frá 20. júlí 2017 til 2. ágúst 2017 og loks frá 9. nóvember 2017 til 6. mars 2018. Ártal síðastnefndu dagsetningarinnar er raunar misritað sem 2017 en ekki orkar tvímælis af samhenginu að átt er við 2018. Varanlega örorku mátu þeir 20%.

Stefnandi óskaði dómkvaðningar þriggja yfirmatsmanna og voru bæklunarskurðlæknir, heila- og taugalæknir og lögmaður dómkvaddir til að leysa úr sömu álitaefnum og undirmatsmenn höfðu leyst úr. Matsmenn gáfu út matsgerð 11. mars 2021. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að tímabil óvinnufærni og þjáningabóta væru þ r jú: Frá 6. mars til 5. júlí 2017, frá 20. júlí til 30. ágúst 2017 og svo frá 8. nóvember 2017 til 6. mars 2018. Varanlega örorku mátu þeir 35%. Stefnandi breytti dómkröfu sinni til samræmis við þá niðurstöðu en stefndi miðar varakröfu sína við niðurstöðu samkvæmt undirmati.

Endanlegar dómkröfur stefnanda byggjastá niðurstöðu dómkvaddra yfirmatsmanna að teknu tilliti til frádráttar greiðslu slysadagpeninga frá Sjómannafélagi Íslands að fjárhæð 2.726.000 krónur, sem kemur kröfu um bætur fyrir tímabundið tjón til lækkun arog 40% af eingreiðsluverðmæti bótagreiðslna frá lífeyrissjóði að fjárhæð 3.511.434 krónur, sem dregst frá bótum vegna varanlegrar örorku. Þá er gert ráð fyrir frádrætti vegna greiðslna frá Sjúkratryggingum Íslands að fjárhæð 2.142.876 krónur og stefnda að fjárhæð 4.678.397 krónur sem koma dómkröfu til frádráttar miðað við greiðsludaga, eins og rakið er í dómkröfu.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að Ö sé skaðabótaskylt vegna vinnuslyss hans og stefndi því greiðsluskyldur á grundvelli frjálsrar ábyrgðartryggingar sem fyrirtækið hafði keypt hjá stefnda. Á því er byggt að slysið megi alfarið rekja til saknæms vanbúnaðar á vinnustað stefnanda sem hafi falist í því að honum hafi verið gert að vinna í töluverðri hæð án fallvarna og án þess að stigi væri festur tryggilega. Eins hafi leiðbeiningar og verkstjórn verið ófullnægjandi, en stefnandi hafi einungis verið búinn að starfa í níu daga í tímabundnu starfi.

Af hálfu stefnanda er bent á að slysið hafi fyrst verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins degi eftir að það varð og samkvæmt umsögn eftirlitsins hafi aðstæðum á vettvangi þess verið breytt. Vátryggingartaki hafi með þessu brotið gegn 81. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum og það leiði til þess að allan vafa beri að skýra stefnanda í hag um það hvernig slysið hafi borið að höndum.

Búið hafi verið að skipta um stiga og farga þeim sem stefnandi féll úr. Sá stigi hafi ekki verið með gúmmíhlífar og hafi því runnið undan stefnanda en stiginn hafi að auki ekki verið festur. Stefnandi telur sannað, með vísan til umsagnar Vinnueftirlitsins, að aðbúnaður á vinnustaðnum hafi verið saknæmur er slysið átti sér stað enda hafi eftirlitið kveðið á um að vátryggingartaka bæri að tryggja öryggi starfsmanna með því að festa stigann tryggilega auk þess sem gæta hefði þurft að fallvörnum. Vísar stefnandi hvað þetta varðar til 13., 37. og 42. gr. laga um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, 5. gr. reglugerðar nr. 267/2006 um notkun tækja og ákvæða 4.1.2 og 4.2.1-4.2.3 í viðauka II með reglugerðinni, en í grein 4.2.2 sé kveðið á um að koma skuli í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda stigans með fullnægjandi hætti, eins og starfsmaður Vinnueftirlitsins hafi lýst framburði sínum fyrir dómi. Hvað fallvarnir snertir er vísað sérstaklega til 3. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, sbr. einnig grein 15.2 í B- hluta IV. viðauka reglna nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð.

Stefnandi byggir einnig á því að verkstjórn sem hann hafi fengið hjá vátryggingartaka hafi verið ófullnægjandi þar sem honum hafi verið fyrirskipað að nýta við vinnu lausan stiga og án allra fallvarna og án þess að starfið hafi verið áhættumetið auk þess sem hann hafi ekki fengið fullnægjandi leiðbeiningar frá verkstjóra. Verkstjóri hafi þannig borið ábyrgð á framkvæmd verksins og að það yrði framkvæmt þannig að tjón hlytist ekki af, sbr. 20.- 23. gr. laga um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Slíkt hafi verið sérstaklega brýnt þar sem stefnandi hafi einungis verið ráðinn í afleysingar í tíu daga þegarhann var í frítúr í kjölfar sjómannaverkfalls. Vátryggingar taki beri húsbóndaábyrgð á ófullnægjandi framgöngu verkstjóra síns og því að hafa ekki gert neitt áhættumat vegna þess verkefnis sem stefnanda hafi verið falið, og það skapi stefnda greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu.

Þá er á því byggt að stefnandi hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 1. mgr. 23. gr. a í skaðbótalögum nr. 50/1993, sem fellt geti eigin sök á hann. Hann hafi ekki brotið öryggisreglur heldur fylgt fyrirmælum yfirboðara sinna um framkvæmd verksins. Stefnanda verði ekki kennt um þær aðstæður sem honum var gert að vinna við. Því sé sérstaklega mótmælt, sem stefndi hefur haldið fram, að stefnandi hafi farið öfugt niður stigann, með bakið að stiganum. Því er hafnað sem röngu og ósönnuðu. Stefnandi sé einn til frásagnar enda engum vitnum til að dreifa sem sáu slysið gerast. Vangaveltum stefnda í þessum efnum sé vísað á bug en að auki væriþað málinu óviðkomandi hvernig stefnandi hafi farið niður stigann þar sem slysið sé að rekja til saknæms aðbúnaðar á vinnustaðnum, skorts á verkstjórn og skorts á áhættumati.

Málsástæður stefnda

Stefndi mótmælir lýsingu stefnanda á málsatvikum að því marki sem sú lýsing er í ósamræmi við lýsingu stefnda. Á því er byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi snúið öfugt er hann hugðist fara niður álstigann, með bakið að stiganum og stigið í stigann beint fram eins og um venjulegar tröppur væri að ræða. Við það hafi stiginn færst til hliðar og stefnandi því stigið út í tómið í næsta skrefi og því fallið niður. Samstarfsmaður stefnanda kom að honum á gólfinu við hlið álstigans en stefnandi hafi þá lýst tildrögum slyssins fyrir samstarfsmönnum sínu má framangreindan hátt. Sviðsett ljósmynd sem fylgi umsögn Vinnueftirlitsins, og sýni hvernig stefnandi var á gólfinu eftir fallið, varpi ljósi á það hvernig hann lenti á gólfinu og staðfesti jafnframt að hann hafi ekki farið með hefðbundnum hætti niður stigann.

Stefndi byggir á því að hvorki vátryggingartaki né starfsmenn hans beri sök á slysi stefnanda, engri saknæmri háttsemi sé til að dreifa sem geti verið orsök slyss hans. Sönnunarbyrðin hvíli á stefnanda sem bótakrefjanda bæði um sök og orsakasamband á milli sakar og tjóns stefnanda.

Stefndi byggir á því að orsakir slyss stefnanda sé ekki að rekja til tækja eða búnaðar sem stefnanda var útvegaður af hálfu vátryggingartaka og ekki heldur til skorts á verkstjórn eða áhættumati. Orsök slyssins sé fyrst og fremst að rekja til þeirrar háttsemi stefnanda að snúa öfugt í stiganum er hann hugðist fara niður hann. Reynslu sinnar vegna sem sjómannshafistefnanda mátt vera ljóstað þessi framganga væri mjög hættuleg.

Jafnvel þótt komist væri að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að stefnandi hefði farið á þennan hátt niður stigann þá liggi ekkert fyrir í málinu um að aðbúnaður stefnanda í vinnu hjá vátryggingartaka stefnda hafi verið slíkur að saknæmt geti talist. Stiginn sem stefnandi hafi notað hafi uppfyllt allar öryggiskröfur sem honum hafi verið ætlað að standast en því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að stiginn sem fjallað er um í umsögn Vinnueftirlitsins hafi verið annar stigi en sá sem stefnandi féll úr. Öllum staðhæfingum um að vátryggingartaki hafi skipt um stiga er mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

Byggt er á því að heimilt hafi verið að nota álstiga við verk sem þetta og í samræmi við grein 4.1.2 í viðauka II við reglugerð nr. 367/2006. Stiginn hafi að auki verið notaður á venjulegan hátt. Því sé málsástæðum stefnanda um saknæman vanbúnað stigans mótmælt.

Vátryggingartaki hafi ekki heldur brotið gegn hátternisreglum laga, til dæmis 13., 37. og 42. gr. um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, en lagaákvæðin séu almenns eðlis og veiti ekki leiðbeiningar um sakarmat.

Þá hafi skortur á fallvörnum engin áhrif haft þar sem engar fallvarnir hafi verið komnar á vinnupallinn enda hafi stefnandi og samstarfsmaður hans verið að vinna í því að koma vinnupallinum upp er slysið átti sér stað. Í annan stað sé skortur á fallvörnum á vinnupallinum málinu óviðkomandi enda liggi fyrir að slysið eigi ekki rót að rekja til þessa skorts þar sem stefnandi hafi ekki fallið af vinnupallinum heldur fallið úr stiganum. Handrið á vinnupallinum hefðu því engu breytt þannig að komið hefði verið í veg fyrir slysið. Engin orsakatengsl séu þannig á milli skorts á fallvörnum og slyss stefnanda.

Stefndi mótmælir því að verkstjórn hafi verið þannig ábótavant að það hafi orsakað slys stefnanda. Ekki hafi verið um flókið verk að ræða en stiginn sem stefnandi og húsasmíðameistarinn sem með honum vann notuðu til að fara upp og niður af vinnupallinum hafi verið viðurkenndur stigi. Engrar sérþekkingar sé þörf til að vitað að fara verður varlega þegar farið er upp eða niður álstiga sem þennan. Stefnandi sem sjómaður sé að auki vanur að ganga um bratta stiga við vinnu sína. Í þessu ljósi væri vandséð hvaða leiðbeiningum verkstjóri gæti komið á framfæri til að koma í veg fyrir slysið. Ekki verði þannig séð hvernig brotið hafi verið gegn settum lögum og reglum er slysið átti sér stað, hvað verkstjórn áhræri. Eins verði ekki séð á hvern hátt orsakasambandi sé til að dreifa milli slyssins og þess að ekki lá fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir. Slíkt áhættumat hefði engu breytt hvað það varðar að slysið átti sér stað.

Sýknukrafa stefnda er einnig byggð á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt stórfellt gáleysi að það sé aðalorsök slyssins þannig að stefnandi verði að bera allt tjón sitt sjálfur.

Hið stórfellda gáleysi felist í því að stefnandi hafi farið öfugt niður álstigann, snúið fram með bakhlutann að stiganum eins og um venjulegar tröppur væri að ræða. Öllum megi vera ljóst að slík framganga feli í sér stórkostlegt gáleysi sem hafi verið aðalorsök slyssins.

Varakrafa stefnda um lækkun kröfu stefnanda byggist á sömu sjónarmiðum og aðalkrafa um eigin sök og stórfellt gáleysi. Einnig er byggt á því að leggja beri niðurstöðu undirmatsmanna til grundvallar um að varanleg örorka stefnanda sé 20% en ekki 35% samkvæmt yfirmati. Verði ekkiá það fallist beri að miða við niðurstöðu yfirmatsmanna.

Hvað dómkröfu stefnanda áhrær ir er ekki tölulegur ágreiningur um hana eftir að stefnandi lækkaði kröfu sína í upphafi aðalmeðferðar í samræmi við áskorun stefnda. En hvað vaxtakröfu stefnanda snertir er því mótmælt að vextir verði dæmdir fyrr en við dómsuppsögu enda ekki ljóst fyrr en þá hvort stefnandi eigi einhverja kröfu á hendur stefnda.

Niðurstaða

Stefnandi varð fyrir slysi er álstigi rann undan honum er hann var að koma sér fyrir í stiganum til að feta sig niður af vinnupalli sem hann var staddur á. Vinnupallurinn var í um það bil þriggja metra hæð yfir gólfi. Fyrir liggur upplýst í málinu að stiginn var ekki festur og engar fallvarnir voru á vinnupallinum.

Stefnandi bar um að hafa stigið með hægri fæti í stigann til að fikra sig niður, aftur á bak eins og tíðkanlegt er. Við það hefði stiginn runnið af stað og skollið niður á gólf og hann lent við hlið stigans.

Hann andmælti því sem röngu, sem stefndi hefur byggt á, að hann hefði ætlað sér að snúa baki í stigann er hann færi niður og líkti því við þá aðstöðu að ein smætti stíga fram af bjargbrún í framburði fyrir dómi. Enginn varð vitni að slysi stefnanda og enginn þeirra samstarfsmanna hans sem komu að honum eftir að hann féll niður bar á þá leið fyrir dóminum að stefnandi hefði staðið þannig að niðurför sinni sem stefndi byggir á.

Samstarfsmenn stefnanda könnuðust ekki heldur við að skipt hefði verið um stiga áður en vettvangsrannsókn Vinnueftirlits ríkisins fór fram daginn eftir slysið, eins og stefnandi byggir á. Hvoru tveggja er þannig ósannað og verður ekki lagt til grundvallar.

Óumdeilt er að stefndi tilkynnti slysið ekki til Vinnueftirlitsins tafarlaust, í andstöðu við skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þrátt fyrir að stefnandi hefði orðið óvinnufær vegna slyssins. Sú töf hefur á hinn bóginn ekki áhrif í máli þessu enda liggja málsatvik nokkuð ljós fyrir þannig að tafalaus tilkynning hefði ekki haft þar áhrif á.

Starfsmaður vátryggingartaka sem stjórnaði verki stefnanda, menntaður húsasmíðameistari og byggingafræðingur, staðfesti að engar fallvarnir hefðu verið á pallinum, hann hefði talið þær óþarfar þar sem pallurinn hefði verið mjög stöðugur. Einnig staðfesti hann að álstiginn hefði ekkert verið festur, með þeim rökum að nauðsynlegt hefði verið að hægt væri að færa hann til að auðveld a umgengni þar sem stiginn stóð.

Samkvæmt 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, meðal annars við framkvæmd vinnu, á vinnustað, varðandi tækjabúnað og fleira. Í 21. gr. laganna er kveðið á um að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Eftir 1. mgr. 23. gr. laganna skal verkstjóri beita sér fyrir því að starfsskilyrði séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis. Þá skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður samkvæmt 1. mgr. 42. gr. að þar sé gætt fyllsta öryggis.

Með því að festa stigann ekki braut vátryggingartaki gegn grein 4.2.2 í II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett er á grundvelli 47. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í þessari grein er kveðið á um skyldu atvinnurekanda til að koma í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif. Í framburði eftirlitsmanns Vinnueftirlitsins fyrir dómi kom fram að það hefði verið einfalt og fyrirhafnarlítið að skorða stigann af að neðan með því að negla fyrirstöðu niður í gólfið þar sem stiginn stóð. Þá hefði hann ekki getað runnið undan stefnanda auk þess mögulegt hefði verið að festa stigann að ofan. S líkur umbúnaður á gólfinu eins og eftirlitsmaðurinn nefndi hefði lítt eða ekki truflað umgang um gólfið þar sem stiginn stóð og hægt hefði verið að færa stigann að vild án fyrirhafnar. Slíkur umbúnaður hefði einnig samræmst ákvæði greinar 4.2.1 í II. viðauka þar sem kveðið er á um að stigar verði að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun.

Það að koma ekki fyrir fallvörnum á vinnupallinum stríddi gegn grein 21.1 í B - hluta IV. viðauka við reglur nr. 547/2016 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, sem sett er á grundvelli 38. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í því ákvæði er kveðið á um að skylt sé að hafa handrið, meðal annars á vinnuflötum, ef hæðin er meiri en tveir metrar. Í máli þessu var hæðin um það bil þrír metrar. Eins og ákvæði viðaukans er orðað er ekkert svigrúm til huglægs mats á nauðsyn handriðs í anda þess sem verkstjóri vátryggingartaka beitti.

Þótt stefnandi hafi ekki fallið af vinnupallinum sjálfum má ætla að það hefði aukið öryggi hans að hafa handrið. Hann hefði til dæmis getað haft hönd á handriði, ef því hefði verið til að dreifa, á meðan hann kæmi sér fyrir í stiganum.

Í ljósi þess að vátryggingartaki lét undir höfuð leggjast að viðhafa þær öryggisráðstafanir sem honum bar lögum og reglum samkvæmt verður sönnunarbyrði þess að slys stefnanda hefði allt að einu gerst, þótt stiginn hefði verið festur með viðeigandi hætti og fallvarnir verið settar á vinnupallinn, lögð á stefnda vegna þessarar saknæmu háttsemi. Þar sem ekkert liggur fyrir sem skýrir fall stefnanda annað en skortur á fallvörnum og festingu stigans verður fallist á greiðsluskyldu stefnda á grundvelli skaðabótaábyrgðar Ö vegna húsbóndaábyrgðar á háttsemi starfsmanna félagsins.

Hvað varakröfu stefnda snertir eru engar vísbendingar fyrirliggjandi um að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er hann hugðist ganga niður stigann greint sinn, samanber 23. gr. a í skaðabótalögum. Ósannað er með öllu að stefnandi hafi snúið öfugt í stiganum, eins og áður gat. Einnig verður að horfa til þess að stefnandi var í íhlaupavinnu, sem hann mun hafa sinnt í níu daga er hann slasaðist, og því ekki þaulvanur að nota lausa álstiga sem þennan til að fara niður af vinnupallinum. Ólíku er saman að jafna hvað verkstjóra vátryggjanda varðar, sem kvaðst fyrir dóminum búa að langri reynslu af því að vinna við ótryggar aðstæður, meðal annars við að setja upp vinnupalla og taka þá niður, en það lærist að gæta sín við slíkar aðstæður. Að auki lýsti hann því hvernig réttast væri að standa að því að stíga út í lausan stiga sem þennan þannig að þyngdarpunkturinn kæmi örugglega á stigann svo neðarlega að ekki kæmi los á neðri hlutann, en það gæti gerst ef stigið væri of ofarlega í stigann þannig að þunginn kæmi á hann ofan pallbrúnarinnar. Hafi stefnandi borið sig þannig að, stigið of ofarlega í stigann, verður sú framganga ekki felld undir stórkostlegt gáleysi hjá manni með fárra daga starfsreynslu. Verður því ekki fallist á að rök standi til þess að skerða bætur til stefnanda vegna eigin sakar.

Varakrafa stefnda um að miða beri við niðurstöðu undirmats um 20% varanlega örorku er ekki studd haldbærum rökum. Til þess verður einnig horft, samanber dóm Hæstaréttar í máli nr. 315/2006 frá 8. mars 2007, að sönnunargildi yfirmatsgerðar þriggja dómkvaddra matsmanna, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum, vegur þyngra við mat á sönnun en undirmatsgerð, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á galla á yfirmatsgerðinni. Í málinu er ekkert fram komið um að ekki hafi verið gætt réttra aðferða við mat hinna dómkvöddu yfirmatsmanna eða að niðurstaða þeirra byggist á röngum forsendum. Þvert á móti er hún vel rökstudd en einn yfirmatsmanna kom fyrir dóm, staðfesti hana og gerði nánari grein fyrir niðurstöðu matsgerðarinnar. Verður hún því lögð til grundvallar í málinu við ákvörðun varanlegrar örorku, 35%.

Með hliðsjón af öllu framansögðu verður fallist á kröfu stefnanda enda engum tölulegum ágreiningi til að dreifa. Dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu reiknast frá dómsuppsögudegi þar sem það var fyrst við upphaf aðalmeðferðar sem stefnandi brást við áskorun stefnda og lagði fram gögn um frádrátt eingreiðsluverðmætis örorkulífeyris og upplýsingar um greiðslur slysadagpeninga frá stéttarfélagi og breytti kröfugerð sinni til samræmis við það. Þá fyrst sköpuðust skilyrði fyrir stefnda til að glöggva sig til hlítar á kröfu stefnanda, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála, skal stefndi greiða 4.041.836 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til útlagðs kostnaðar stefnanda í samræmi við yfirlit lögmanns hans, meðal annars vegna dómkvadds yfirmats.

H-kk-nf F-kk-nf A-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og S-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður fyrir stefnda.

B-kk-nf L. B-kk-nf, héraðsdómari og dómsformaður, kveður upp þennan dóm ásamt Á-kvk-þgf R-kvk-þgf, héraðsdómara og H-kk-þgf B-kk-þgf, bæklunarlækni.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 42.127.514 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 6.935.377 krónum frá 6. mars 2017 til 6. mars 2018, og af 42.127.514 krónum frá þeim degi til 1. október 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum 4.678.397 krónum 5. mars 2019 og 2.142.876 krónum 3. apríl 2019.

Stefndi greiði stefnanda 4.041.836 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf

Á-kvk-nf R-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf