E-3565/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 12. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af skiptastjóra þrotabús Ásbergs ehf., Túngötu 5, Reykjavík, á hendur M-kk-þgf G-kk-þgf, Smárarima 3, Reykjavík, f.h. Nesvéla ehf., Völuteigi 11, Mosfellsbæ, með stefnu birtri 17. maí 2010.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1. Að rift verði með dómi greiðslu á 3.984.000 kr., sem fram fór 21. október 2009 með skuldajöfnuði á reikningi SR02259 og skuld Ásbergs ehf. við stefnda og með afhendingu Trimble mælitækja af tegundunum S6 og R8, með aukahlutum, til stefnda.

2. Að stefndi verði dæmdur til að afhenda stefnanda, þrotabúi Ásbergs ehf., Trimble mælitæki af tegundunum S6 og R8, með þeim aukahlutum sem afhentir voru stefnda.

3. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda, þrotabúi Ásbergs ehf., 3.984.000 kr. með vöxtum af almennum óbundnum sparisjóðsreikningum hjá bönkum og sparisjóðum frá 21. október 2009 til 12. apríl 2010, auk dráttarvaxta skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá 12. apríl 2010 til greiðsludags.

4. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda í málinu, en til vara er gerð sú krafa, verði fallist á riftun og komi fjárkrafa stefndu til álita, að hún verði lækkuð.

Varðandi málskostnað er þess aðallega krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður í máli þessu samkvæmt mati dómsins eða síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

Til vara er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Hinn 20. júlí 2009 var gert árangurslaust fjárnám hjá Ásbergi ehf. og 28. ágúst 2009 (frestdagur) barst beiðni um töku búsins til gjaldþrotaskipta.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 4. nóvember 2009, var bú Ásbergs ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og var Á-kk-nf Á-kk-nf Á-kk-nf, hrl. skipaður skiptastjóri í þrotabúinu. Innköllun til kröfuhafa var birt í Lögbirtingablaði 11. nóvember 2009.

Málið varðar reikning dags. 30. júní 2009 að fjárhæð 3.984.000 kr. útgefinn af Ásbergi ehf. á hendur stefnda, fyrir Trimble mælitækjum af tegundunum S6 og R8 með aukahlutum. Skiptastjóri telur líklegt að nefndur reikningur hafi verið útbúinn talsvert síðar en 30. júní 2009, eða 21. október 2009. Skiptastjóri kveður að ekki sé að finna kaupsamning eða önnur gögn um þessi viðskipti í bókhaldi þrotabúsins. Þá telur skiptastjórinn að umræddur reikningur hafði ekki verið greiddur, heldur hafi honum skuldajafnað við kröfu stefnda á hendur Ásbergi ehf. Stefndi telur aftur á móti að hann hafi verið búinn að greiða vegna vélakaupanna 2.306.899 kr. er félagið fór í þrot.

Í skýrslutöku hinn 22. janúar 2010 var stefnda tilkynnt að skiptastjóri teldi afhendingu tækjanna vera riftanlegan gerning og var þess krafist að tækin yrðu afhent þrotabúinu.

Með bréfi dags. 12. mars 2010, var greiðslunni rift og mál þetta höfðað í maí 2010.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Riftunarkrafan er einkum byggð á 134. gr. laga nr. 21/1991 en skv. ákvæðinu má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt er með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var, eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Riftunarkrafan byggist á því að greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri innan tímamarka 134. gr. eins og hún hefur verið skýrð í dómaframkvæmd, en frestdagur í þrotabúinu er 28. ágúst 2009. Helstu rök þeirrar reglu eru að ákveðnar löglíkur séu fyrir því að greiðslan fari fram með óvenjulegum hætti vegna slæmrar fjárhagsstöðu skuldarans. Slíkar greiðslur feli í sér mismunun kröfuhafa sem móttakanda greiðslunnar ætti að vera ljós vegna eðli greiðslunnar sjálfrar. Verður að líta svo á að umrædd mælitæki teljist óvenjulegur greiðslueyrir í viðskiptum þessara aðila, enda er ekkert í gögnum þrotabúsins sem gefur til kynna að áður hafi verið greitt með þessum hætti; greiðslan hafi verið eðlilegur þáttur í starfsemi aðila; eða hana megi telja til eðlilegra viðskiptahátta. Þvert á móti er ljóst af hreyfingarlista lánardrottna úr bókhaldi Ásbergs ehf. að greiðslur inn á skuld Ásbergs ehf. við stefnda fóru yfirleitt fram með millifærslu peninga á reikning stefnda. Slæm fjárhagsstaða Ásbergs ehf. hefur ráðið því að greiðslan var með framangreindum hætti, en forsvarsmaður stefnda var einnig forsvarsmaður Ásbergs ehf. og því með aðgang að öllum bókhaldsgögnum félagsins. Yfirfærsla eignaréttar á lausafjármunum telst vera óvenjulegur greiðslueyrir, sbr. dómaframkvæmd og er greiðslan því riftanleg á grundvelli 134. gr. gþl.

Stefnandi reisir einnig kröfu sína um riftun á 139. gr. laga nr. 21/1991, en skv. henni er riftun heimil ef greidd er skuld eftir frestdag nema reglur XVII. kafla hefðu leitt til þess að skuldin hefði verið greidd við gjaldþrotaskipti, nauðsynlegt hafi verið að greiða hana til að forðast tjón eða að sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram beiðni um heimild til greiðslustöðvunar, heimild til að leita nauðasamnings eða krafa um gjaldþrotaskipti. Skuldajöfnuður greiðslunnar í bókhaldi Ásbergs ehf. átti sér stað eftir frestdag og fól í sér greiðslu á skuld Ásbergs ehf. við stefnda. Samkvæmt kröfuskrá eru lýstar kröfur í þrotabúið tæpar 250 milljónir, en ekki var tekin afstaða til almennra krafna þar sem ósennilegt er að það fáist greitt upp í þær. Engin ástæða var til þess að afhenda umrædd tæki upp í skuld, enda hafði rekstri Ásbergs ehf. þegar verið hætt. Þá er ljóst að forsvarsmaður stefnda, M-kk-nf G-kk-nf, sem var einnig forsvarsmaður Ásbergs ehf., vissi vel af fjárhagsstöðu félagsins. Hinn 14. október 2009, eða viku áður en skuldajöfnuðurinn fór fram í bókhaldi Ásbergs ehf., var M-kk-þgf birt með stefnuvotti krafa Tollstjóra um gjaldþrotaskipti á Ásbergi ehf. Er afhending tækjanna því riftanleg skv. 139. gr. gþl.

Stefnandi reisir einnig kröfu sína um riftun sjálfstætt á því að umrædd greiðsla sé riftanleg á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Umrædd greiðsla var stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa enda leiddi hún til þess að mælitækin voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum við gjaldþrotaskiptin. Hinn 20. júlí 2009 var Ásberg ehf. orðið ógjaldfært, en þann dag lýsti forsvarsmaður stefnda yfir eignaleysi f.h. Ásbergs ehf. við fyrirtöku fjárnámsgerðar hjá Sýslumanninum í Reykjavík. Eins og áður hefur komið fram eru lýstar kröfur í þrotabúið tæpar 250 milljónir króna og ósennilegt að nokkuð fáist greitt upp í almennar kröfur, þar sem nánast engar eignir voru eftir í félaginu þegar það var úrskurðað gjaldþrota. Stefndi vissi allt um fjárhagsstöðu Ásbergs ehf. og ótilhlýðileika kröfunnar, hvort sem talið verður að greiðslan hafi farið fram við dagsetningu reiknings 30. júní 2009 eða við skuldajöfnun í bókhaldi Ásbergs ehf. sem var framkvæmd 21. október 2010.

Stefndi hefur haldið því fram að hann hafi greitt fyrir tækin með greiðslum til Ásbergs ehf. að fjárhæð 2.306.899 kr. á tímabilinu 2. september 2009 til 23. október 2009, auk skuldajöfnunar á eftirstöðvum reikningsins. Afhending tækjanna feli þar af leiðandi ekki í sér greiðslu á skuld og ofangreindar riftunarreglur eigi því ekki við. Stefnandi hefur hafnað þessari málsástæðu stefnda. Peningagreiðslur frá Ásbergi ehf. til stefnda á þessu sama tímabili voru að fjárhæð 9.697.382 kr. Fékk stefndi því í raun greiddar frá Ásbergi ehf. 7.390.483 kr. umfram greiðslur sínar til Ásbergs ehf. á umræddu tímabili. Þá hafa engin gögn fundist í þrotabúinu sem styðja það að þessar greiðslur hafi verið sérstaklega merktar greiðslu á þessum tækjum. Þvert á móti benda gögn til þess að greiðsla að fjárhæð 1.251.899 kr. frá stefnda til Ásberg ehf. hinn 23. 10. 2009 hafi ekki farið fram vegna greiðslu á umræddum mælitækjum, heldur vegna greiðslu á víxilskuld sem var í innheimtu hjá NBI hf. Allar greiðslurnar, að þeirri síðastnefndu undanskilinni, fóru líka fram áður en reikningur SR02260 var bókfærður og skuldajöfnuðurinn framkvæmdur í bókhaldi Ásbergs ehf.

Stefnandi byggir kröfu sína um afhendingu tækjanna á 144. gr. laga nr. 21/1991, en skv. ákvæðinu skal að kröfu annars aðilans skila greiðslum í þeim mæli sem þær eru enn til, enda verði það gert án óhæfilegrar rýrnunar verðmæta. Jafna skal greiðslur eftir því sem þarf með peningagreiðslum. Stefnandi telur sig þegar eiga inni háa fjárkröfu á stefnda sem erfitt gæti orðið að innheimta og því nauðsynlegt fyrir stefnanda að fá tækjunum skilað.

Ef ekki er fallist á aðalkröfu stefnanda um afhendingu á umræddum mælitækjum er varakrafa sett fram, en hún lýtur að því að stefnandi eigi rétt á fjárgreiðslu frá stefnda vegna tjóns þrotabúsins. Varakrafa stefnanda byggist á 142. gr. laga nr. 21/1991, en í 1. mgr. segir að ef riftun fer fram skv. 131.-138. gr. skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefði orðið honum að notum. Í 3. mgr. segir að ef riftun fer fram skv. 139. gr. eða 141. gr. skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum. Fjárhæð kröfunnar miðast við kaupverð mælitækjanna skv. reikningi.

Kröfu sína skv. 1. tl. dómkrafna um riftun á greiðslu reisir stefnandi á ákvæðum XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, aðallega 134. gr. en einnig á 139. og 141. gr. laganna. Kröfu sína um afhendingu mælitækjanna skv. 2. tölulið dómkrafna styður stefnandi við 144. gr. laga nr. 21/1991. Varakrafa stefnanda er reist á ákvæðum XX. kafla laga nr. 21/1991, einkum 142. gr. þeirra laga. Krafa um vexti í varakröfu sinni styður stefnandi við ákvæði II. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 en upphafsdagur vaxta styðst við 3. gr. laganna. Upphafsdagur vaxta miðast við þegar skuldajöfnuður fór fram í bókhaldi Ásbergs ehf. Kröfu sína um dráttarvexti í varakröfu sinni styður stefnandi við ákvæði III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, en upphafsdagur dráttarvaxta styðst við 3. mgr. 5. gr. laganna. Greiðslunni var rift með bréfi 12. mars 2010 og stefndi krafinn um greiðslu. Dráttarvextir reiknast frá 12. apríl 2010 sem er sá dagur þegar liðinn er mánuður frá því að kröfuhafi sannanlega krafði skuldara um greiðslu. Varðandi kröfu um málskostnað vísar stefnandi til 129. gr. og 130. gr. l. nr. 91/1991 og ákvæða 21. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um fyrirsvar skiptastjóra vísar stefnandi til XIX kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukröfu sína byggir stefndi aðallega á því að ekki séu lagaskilyrði fyrir riftunarkröfu í málinu og/eða kröfu um endurgreiðslu.

Heildarkröfur lýstar í búið eru um 250.000.000 kr. þannig að þessar greiðslur sem hér um ræðir eru óverulegar og jafnvel þótt litið sé til þess að kröfur eru væntanlega mikið lægri en þeim er lýst þar sem hluti krafna í búið eru ólögmæt gengislán og eða áætlaðar skattakröfur.

Fyrir liggur að riftun byggir aðallega á 134. gr. gjaldþrotalaga en lagaskilyrði greinarinnar er; óvenjulegur greiðslueyrir eða að greitt sé fyrir gjalddaga eða að greiðsla hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega nema greiðsla hafi verið eðlileg eftir atvikum.

Ekki er talið að um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða þar sem greitt hafi verið fyrir tækið sem um er deilt í málinu eftir að það var keypt og ljóst að greinin getur ekki átt við í öðrum tilvikum.

Ekki er fallist á að vísan til 139. gr. gjaldþrotalaga geti grundvallað riftunarkröfuna enda liggi fyrir að um sé að ræða viðskipti fyrir frestdag og því sérstaklega mótmælt að bókhald félagsins hafi verið falsað hvað þetta varðar enda eðlilegt að slík meint refsiverð háttsemi sé þá kærð. Að auki liggur fyrir að sala tækjanna til nákomins var til að tryggja vinnuframlag eftir viðskiptin og jafnframt er búið að greiða tækin.

Ekki er heldur fallist á að vísan til 141. gr. gjaldþrotalaga geti grundvallað kröfu enda hafi verið greitt fyrir tækið og tjón búsins af sölu þess ekkert.

Hvað varðar kröfu um afhendingu tækjanna þá er því hafnað á þeim grundvelli að það leiði í fyrsta lagi af því að riftunarkrafan sé ólögmæt og í öðru lagi er því hafnað að skila tækjunum enda ekki mögulegt þar sem þau munu ekki vera lengur í eigu stefnda.

Á sama grundvelli er fjárkröfu hafnað en nái fjárkrafan fram að ganga er þess krafist að hún verði lækkuð enda sé verðmæti tækisins undir endurgreiðslukröfu stefnanda og er áskilinn réttur til að leggja fram gögn hvað það varðar á síðari stigum málsins.

Sérstaklega er því mótmælt að greiðslugeta félagsins hafi skerst verulega vegna þessa máls og jafnframt er á því byggt að viðskiptin hafi verið venjuleg eftir atvikum. Um lága fjárhæð er að ræða.

Sjónarmiðum stefnanda um vexti er sérstaklega mótmælt og því hafnað að dæma skuli vexti og/eða dráttarvexti í málinu fyrr en í fyrsta lagi við dómsuppsögu komi til áfalls í málinu að nokkru eða öllu leyti.

Varðandi málskostnað telur stefndi að nái kröfur hans fram að ganga í öllu verulegu eigi að dæma honum málskostnað í málinu. Þá er málatilbúnaði stefnanda mótmælt að því marki sem hann fer í bága við hagsmuni stefnda.

Varðandi lagarök er vísað til ákvæða gjaldþrotalaga 21/1991, aðalllega 134 gr., 141. gr. og 142. gr. Varðandi vexti er vísað til ákvæða vaxtalaga nr. 38/2001. Varðandi kröfugerð, málskostnað og sönnun er vísað til ákvæða eml. nr. 91/1991.

Niðurstaða

Fyrir liggur að bú Ásbergs ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. nóvember 2009. Óumdeilt er að frestdagur samkvæmt 2. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti hafi verið 28. ágúst 2009. Þá liggur sú staðreynd fyrir í málinu, að sömu menn skipuðu stjórn Ásbergs ehf. og stefnda, Nesvéla ehf., þ.e. hjónin M-kk-nf G-kk-nf og S-kvk-nf Ó-kvk-nf F-kvk-nf og fór M-kk-nf með framkvæmdastjórn beggja félaganna.

Stefnandi höfðar mál þetta á grundvelli laga um gjaldþrotaskipti og krefst riftunar á greiðslu er fram fór 21. október 2009 með skuldajöfnuði á reikningi SR02259 og skuld Ásbergs ehf. við stefnda með afhendingu á Trimble mælitækjum af tegundinni S6 og R8 ásamt aukahlutum.

Í málinu liggur fyrir afrit reiknings nr. SR02259. Þar kemur fram að bókunardagur hans er 30. júní 2009 og gjalddagi 14. júlí 2009. Hann er að fjárhæð 3.984.000 kr., gefinn út af Ásbergi ehf. og greiðandi er stefndi, Nesvélar ehf. Á reikningnum kemur fram að um sé að ræða Trimble mælitæki S6 og R8 með aukahlutum. Samkvæmt reikningi þessum á stefndi að hafa keypt nefnd mælitæki af Ásbergi ehf.

Ekki liggur fyrir í málinu hvenær nefndur reikningur var gefinn út, heldur segir að bókunardagur hans sé 30. júní 2009. Fyrir dómi sagði E-kk-nf S-kk-nf viðskiptafræðingur, en hann færði bókhald Ásbergs ehf., að reikningurinn hefði ekki verið gerður 30. júní 2009 heldur eitthvað seinna. Hann vissi þó ekki hvenær það hefði átt sé stað. Reikningurinn hafi hins vegar verið bókaður 21. október 2010. Í ljósi þess að reikningurinn var ekki gerður 30. júní 2009 og hvorki vitnið né fyrirsvarsmaður Ásbergs ehf. gátu upplýst um hvenær reikningsgerðin fór fram, verður að líta svo á að líkur séu fyrir því að reikningurinn hafi verið gerður 21. október 2009.

Stefndi heldur því fram að hann hafi greitt 2.306.899 kr. fyrir tækin og hafi millifærslurnar átt sér stað á tímabilinu 2. september 2009 til 23. október 2009. Fyrir dómi upplýsti E-kk-nf S-kk-nf að frumgögnin varðandi millifærslurnar bæru það ekki með sér að verið væri að greiða inn á kaupin á mælitækjunum, heldur hefði hann sett þessar skýringar á millifærslunum að beiðni M-kk-ef G-kk-ef. Í ljósi þessa verður að telja að ósannað sé að nefndar millifærslur séu greiðslur á mælitækjunum.

Ekki er vafi á að Ásberg ehf. var ógjaldfært þegar nefndur reikningur var bókaður 21. október 2009, en félagið var úrskurðað gjaldþrota 4. nóvember 2009 samkvæmt gjaldþrotabeiðni sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 28. ágúst sama ár. Af því sem að framan var rakið verður ráðið að ráðstöfun mælitækjanna úr búinu var stefnda á ótilhlýðilegan hátt til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa svo sem það er orðað í 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og stefnda mátti vera þetta ljóst. Jafnframt verður talið að öðrum skilyrðum lagaákvæðisins fyrir riftun greiðslunnar sé fullnægt.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að lagaheimild sé fyrir riftun þeirri er stefnandi fer fram á sbr. 1. tl. kröfugerðar sinnar. Stefnandi krefst þess, sbr. 2. tl. í kröfugerð sinni, að sér verði afhent nefnd tæki. Í greinargerð stefnda svo og fyrir dómi kom fram hjá M-kk-þgf G-kk-þgf að tæki þessi væru ekki í eigu stefnda heldur hefðu þau verið seld úr landi. Með vísan til þessa verður að sýkna stefnda af þessum kröfulið. Hins vegar verður stefnda gert að greiða stefnanda 3.984.000 kr. Í varakröfunni er einnig krafist vaxta „af almennum óbundnum sparisjóðsreikningum hjá bönkum og sparisjóðum“ án þess að vísað sé til lagaákvæða þar um. Samkvæmt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur þar á meðal um vexti. Þar sem vaxtakrafan er hvorki mörkuð með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót né með vísun til lagaákvæðis verður ekki hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi án kröfu. Hins vegar er tekin til greina krafa stefnanda um dráttarvexti sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. apríl 2010 til greiðsludags.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað svo sem um getur í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Kröfu stefnanda, þrotabús Ásbergs ehf., á hendur stefnda, Nesvélum ehf., um vexti samkvæmt almennum óbundnum sparisjóðsreikningum hjá bönkum og sparisjóðum, er vísað frá héraðsdómi.

Rift er greiðslu að fjárhæð 3.984.000 kr., sem fram fór 21. október 2009 með skuldajöfnuði á reikningi SR02259 og skuld Ásbergs ehf. við stefnda og með afhendingu Trimble mælitækja af tegundunum S6 og R8, með aukahlutum, til stefnda, Nesvéla ehf.

Stefndi, Nesvélar ehf., skal sýkn af kröfu um afhendingu mælitækja af tegundinni S6 og R8 ásamt aukahlutum.

Stefndi, Nesvélar ehf., greiði stefnanda, þrotabúi Ásbergs ehf., 3.984.000 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. apríl 2010 og til greiðsludags og 500.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.