E-388/2022

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð, þann 2. febrúar 2023, var höfðað með stefnu, birtri 21. janúar 2022, af stefnanda, A, [...], á hendur stefnda, Snarfara, félagi sportbátaeigenda, Naustavogi 15, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að ákvörðun stjórnar stefnda sem tilkynnt var 7. október 2021, um að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja stefnda, verði felld úr gildi.

Þá krefst stefnandi þess að ákvörðun stjórnar stefnda sem tilkynnt var 23. nóvember 2021, um að vísa stefnanda úr félaginu, verði felld úr gildi.

Jafnframt krefst stefnandi þess að viðurkennt verði að stefndi sé skaðabótaskyldur fyrir fjártjóni stefnanda, sem hlotist hafi af ákvörðunum stjórnar stefnda sem tilkynntar voru 7. október 2021, um að áminna stefnda og banna honum notkun tækja stefnda, og 23. nóvember 2021, um brottvikningu stefnanda úr félaginu.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi greiði stefnanda miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 7. október 2021 til málshöfðunardags, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda.

Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Kröfu stefnda um frávísun málsins var hafnað með úrskurði 19. maí 2022.

Ágreiningsefni og málsatvik

Tildrög málsins eru þau að stefnanda var vikið úr stefnda með ákvörðun stjórnar stefnda á stjórnarfundi þann 23. nóvember 2021 að undangenginni áminningu sem stjórn stefnda veitti stefnanda þann 7. október 2021.

Stefndi er félag sportbátaeigenda og hefur verið starfrækt frá árinu 1975. Aðalaðstaða félagsins er við Naustavog 15 í Reykjavík. Þar er að finna höfn sem stefndi starfrækir með flotbryggjum og landstæði, sem og félagsheimili, geymsluskemmu og ýmis tól og tæki, þar með talin eru sérstök dráttarvél og vagn til þess að taka upp og sjósetja báta.

Stefnandi kveðst hafa gengið í stefnda árið 2015 og hafa sem félagsmaður leigt stæði af stefnda fyrir báta í sinni eigu á athafnasvæði stefnda. Þá kveðst stefnandi hafa frá árinu 2018 sinnt viðhalds- og viðgerðarvinnu á bátum félagsmanna stefnda gegn greiðslu sem einstaklingur í atvinnurekstri á sinni eigin kennitölu.

Meðal málsgagna er aðstöðu samningur, dags 7. febrúar 2019, sem stefndi gerði við stefnanda um leigu þess síðarnefnda á skúr og gámi ásamt aðstöðu þar utan við til viðgerða á bátum og búnaði. Skyldi stefnandi sjá um ýmis viðhaldsverkefni fyrir stefnda sem verktaki. Samningurinn var til eins árs í senn og skyldi framlengjast væri honum ekki sagt upp af öðrum hvorum aðila.

Af hálfu stefnda er vísað til þess að fljótlega eftir að stefnandi tók að starfa á athafnasvæði stefnda hafi farið að bera á því að stefnandi ætti í útistöðum og illdeilum við félagsmenn og stjórnarmenn stefnda. Því hafi fyrrgreindum aðstöðusamningi við stefnanda verið sagt upp skriflega af hálfu stefnda þann 29. september 2020. Stefndi vísar þá til þess að á árinu 2021 hafi stefnandi færst í aukana í undirróðri gegn stjórnarmönnum í stefnda og hafi þá lýst því yfir við menn að hann hefði í hyggju að setja stjórnina af.

Í fundargerð stjórnarfundar stefnda þann 3. október 2021 kemur fram að stefnanda skuli bannaður aðgangur að öllum tækjum og aðstöðu hjá stefnda og að áminning verði send honum í tölvupósti. Með tölvupósti stjórnar stefnda til stefnanda, 7. október 2021, var stefnanda veitt áminning og honum bönnuð öll notkun tækja félagsins þegar í stað vegna hegðunar hans á athafnasvæði félagsins og framkomu við félags- og stjórnarmenn. Með tölvupósti og bréfi lögmanns stefnanda til stjórnar stefnda, 4. nóvember 2021, var áminningunni og ástæðum hennar mótmælt af stefnanda, krafist var frekari útskýringa á henni og þess að stjórn félagsins drægi hana og bannið við notkun tækja til baka. Stæði til að halda áminningunni til streitu var þess krafist að stefnandi fengi að halda uppi vörnum og koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Stjórn stefnda svaraði í tölvupósti 16. nóvember 2021 þar sem ítrekað var að áminning og bann við notkun tækja stæði óbreytt.

Í fundargerð stjórnarfundar stefnda, 16. nóvember 2021, kemur fram að stjórn stefnda hafi boðið stefnanda á fund félagsins til að veita honum andmælarétt við áminningu og banni við notkun tækja, sem hann hafi þegið, og honum verið boðið að taka með sér einn áheyrnarfulltrúa. Stefnandi hafi síðan mætt 30 mínútum fyrir umsaminn tíma og ekki verið tilbúinn að sitja fundinn á þeim forsendum er kynntar hefðu verið fyrir honum og afþakkað setu á fundinum. Þá kemur fram að stefnandi hafi afhent stjórn stefnda undirskriftalista þar sem óskað var eftir félagsfundi og að stefnandi hafi einnig látið þau orð falla gagnvart formanni stefnda að til stæði að bera upp tillögu um það að setja hann af sem formann.

Með tölvupósti stefnanda til stjórnar stefnda, 20. nóvember 2021, ítrekaði stefnandi beiðni sína um félagsfund og spurði hvenær von væri á fundarboði. Með tölvupósti, 23. nóvember 2021, hafnaði stjórn stefnda fundarbeiðninni með vísan til þess að stjórnin teldi hana ekki uppfylla skilyrði 13. gr. laga félagsins.

Í fundargerð stjórnarfundar stefnda 23. nóvember 2021 kemur fram að stefnandi hafi haldið áfram að bera út róg og hafi mætt í félagsheimilið til þess eins að espa félagsmenn upp á móti stjórn. Þá kemur þar fram að stefnandi hafi greinilega ekki tekið áminninguna alvarlega, en ástæða hennar hafi verið framferði hans og hegðun gagnvart félags- og stjórnarmönnum. Þá var tillaga borin upp um að víkja stefnanda úr félaginu og var hún samþykkt. Sama dag sendi stjórnin tölvupóst til stefnanda þar sem honum var tilkynnt að ákveðið hefði verið að víkja honum úr stefnda og tæki ákvörðunin gildi nú þegar.

Í bréfi lögmanns stefnanda, 3. desember 2021, var krafist annars vegar afturköllunar brottvísunarinnar úr félaginu sem og áminningarinnar, en hins vegar var krafist greiðslu lögmannskostnaðar stefnanda. Þá var bent á það að stefnandi hefði orðið fyrir tekjutapi vegna brottvísunarinnar og að tjón hans yrði enn meira ef stjórn stefnda myndi ekki afturkalla fyrrgreindar ákvarðanir. Stjórn stefnda svaraði með tölvupósti, 7. desember 2021, þar sem fram kemur að stjórnin hafi vikið stefnanda úr félaginu 23. nóvember 2021 með vísan til 5. gr. laga félagsins og þar með njóti stefnandi engra réttinda í félaginu. Þá var það ítrekað að allar ákvarðanir varðandi stefnanda stæðu og að þeim yrði ekki breytt.

Með tölvupósti stjórnar stefnda til lögmanns stefnanda, 29. desember 2021, var síðan áréttuð beiðni stjórnarinnar um að stefnandi fjarlægði báta sína og annan búnað af athafnasvæði félagsins tafarlaust og að hefðu bátar og búnaður ekki verið fjarlægðir þann 1. janúar 2022 yrðu lögð á stefnanda daggjöld samkvæmt gjaldskrá félagsins. Lögmaður stefnanda svaraði erindinu með tölvupósti, 30. desember 2021, þar sem ítrekaðar voru þær athugasemdir og kröfur sem fram komu í fyrra bréfi lögmannsins, 3. desember 2021. Þá var áskilinn réttur stefnanda til þess að endurkrefja félagið um þau gjöld sem lögð yrðu á stefnanda og um allt það tjón sem hann hefði orðið fyrir og kynni að verða fyrir.

Í ljósi alls framangreinds taldi stefnandi sig síðan vera knúinn til að höfða mál þetta.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stjórn stefnda hafi ekki verið heimilt að áminna hann og banna honum notkun á tækjum félagsins 7. október 2021 og svo að víkja honum úr stefnda 23. nóvember 2021 og að þær ákvarðanir hafi verið ólögmætar. Stefnandi telji sig eiga lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfunnar, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi hafi á óréttmætan hátt skert félagafrelsi hans sem verndað sé af 74. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. einnig 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Umþrættar ákvarðanir stjórnar stefnda hafi hvorki fullnægt skilyrðum 5. gr. laga stefnd aum það hvenær heimilt sé að brottvísa félagsmönnum né 8. málsl. 12. gr. þeirra um það hvenær stjórn stefnda telst ákvörðunarhæf, en stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að skilyrðum ákvæðanna sé fullnægt. Hvað varði 5. gr. laga stefnda telji stefnandi brottvikningu aðeins heimila ef háttsemi félagsmanns fer í bága við sama atvik í kjölfar áminningar, sbr. orðalagið „í trássi við aðvörun“.

Þrátt fyrir að engin fyrirmæli séu í lögum stefnda um það hvaða formreglum beri að fylgja við töku ákvörðunar um brottvikningu eða áminningu félagsmanns verði, samkvæmt dómaframkvæmd, að gera þá lágmarkskröfu að félagsmanni er ráðgert sé að víkja úr félagi eða áminna sé gefinn kostur á að tjá sig um slíka fyrirhugaða ákvörðun. Slíkar ákvarðanir skuli ekki taka nema að vel ígrunduðu máli og á grunni óyggjandi gagna auk þess sem almennum málsmeðferðarreglum skuli fylgt, svo sem andmælarétti, rannsókn máls og meðalhófi. Stefndi hafi ekki gætt að þessum reglum við umþrættar ákvarðanir.

Stefnda hafi borið að halda utan um meint agabrot innan félagsins með skrásetningu ef ætlun hefði verið að byggja áminningu og brottvikningu félagsmanna á slíkum brotum. Telji stefnandi stefnda ekki hafa axlað þá sönnunarbyrði er á honum hafi hvílt um að skilyrðin séu hér uppfullt hvorki er varði veitingu áminningar né brottvikningu stefnanda.

Stefnanda þyki rétt að benda á nokkur atriði er renni stoðum undir það að skilyrði 5. gr. laga stefnda um brottvikningu hafi ekki verið uppfyllt, þó að sönnunarbyrði þar um hvíli að mati stefnanda á stefnda. Samkvæmt ákvæðinu geti stjórn félagsins gert brottrækan félagsmann sem brýtur reglur félagsins, stendur ekki í skilum með árgjöld, eða með framferði sínu vinnur gegn hagsmunum félagsins. Stefnandi hafi staðið í skilum með árgjöld og aldrei gerst brotlegur við lög eða reglur félagsins. Hvað varði sérstaklega þriðju brottvikningarástæðuna mótmæli stefnandi fullyrðingum stefnda um að hann hafi unnið félaginu tjón með áralöngum undirróðri og árásum á stjórnir félagsins og með rógi og illmælgi flæmt marga félagsmenn frá vinnu í þágu félagsins. Engin gögn liggi fyrir sem styðji þær fullyrðingar. Stefnandi skori með vísan til 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 á stefnda að leggja fram fundargerðir fundanna þar sem ákvörðun hafi verið tekin um áminningu og brottvikningu. Verði það ekki gert verði að líta svo á að engin gögn liggi fyrir um ákvarðanatökurnar, sbr. 1. mgr. 68. gr. sömu laga. Séu fundargerðirnar ekki til verði að telja að skilyrði 12. gr. laga stefnda séu ekki uppfyllt.

Stefnandi byggi kröfu sína um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda á því að stefndi hafi valdið honum fjártjóni er stefndi beri skaðabótaábyrgð á á grunni sakarreglunnar. Tjónið sé sennileg afleiðing saknæmrar og ólögmætrar háttsemi sem hlotist hafi af ákvörðunum stjórnar stefnda um það að áminna hann og víkja honum brott annars vegar og ásökunum í hans garð sem valdið hafi honum álitshnekki hins vegar. Tjón stefnanda sé fólgið í því að hann hafi ekki getað sinnt viðgerðar- og viðhaldsvinnu á bátum félagsmanna frá því að honum hafi verið bönnuð notkun á tækjum og tólum félagsins og aðgangur að svæði þess, enda hafi slíkir bátar verið geymdir á athafnasvæði félagsins. Aðalatvinna stefnanda frá árinu 2018 hafi verið að sinna viðgerðar- eða viðhaldsþjónustu við báta á athafnasvæði stefnda, einkum á bátum félagsmanna í stefnda. Tekjur stefnanda af þessari starfsemi hafi verið að fjárhæð 13.378.133 krónur árið 2020 og 8.408.076 krónur árið 2021. Stefnandi hafi ekki verið ráðinn til neinna verkefna við viðgerðir eða viðhald á bátum félagsmanna stefnda frá því að stjórn stefnda tilkynnti honum um áminningu 7. október 2021 og hafi atvinnurekstur hans orðið fyrir tjóni vegna háttsemi stjórnar stefnda. Fjártjón hans sé einnig fólgið í mismun á leiguverði hjá [...]höfn, þar sem hann hafi leigt stæði fyrir tvo báta sína, og hjá stefnda að fjárhæð 326.172. krónur á ári.

Stefnandi byggir kröfu um miskabætur á því að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið honum ólögmætri meingerð, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með fyrirvaralausum, tilefnislausum og ólögmætum ákvörðunum um áminningu og brottvikningu úr félaginu og með röngum, ósönnuðum, alvarlegum og ærumeiðandi ásökunum stjórnar stefnda um að stefnandi hafi unnið félaginu tjón með áralöngum undirróðri og árásum á stjórnir félagsins og að hafa með rógi og illmælgi tekist að flæma marga góða félagsmenn frá vinnu í þágu félagsins. Við mat á fjárhæð miskabóta telji stefnandi að líta verði til þess að framganga stefnda hafi verið niðurlægjandi fyrir stefnanda, hann hafi orðið fyrir miklum álitshnekki og vegið hafi verið að æru stefnanda, mannorði hans og félagslegri stöðu.

Vísað sé til almennra reglna skaðabótaréttar, meginreglna félagaréttar, almennra málsmeðferðarreglna félagaréttar við brottvikningu félagsmanns úr almennu félagi, 74. gr. stjórnarskrárinnar, til laga og hafnar- og svæðisreglna stefnda, sem og til b-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 og 2. mgr. 25. gr., 2. mgr. 67. gr. og 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Um málskostnað vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að honum hafi verið heimilt að áminna stefnanda vegna ítrekaðra árekstra hans við aðra félagsmenn og brota hans á lögum félagsins. Stefnandi hafi ekki hlítt framkvæmdavaldi stjórnarinnar varðandi t. d. skipun báta í uppsátri og hagnýtingu athafnasvæðisins. Þá hafi stefnandi brotið gegn 4. gr. laga félagsins þegar hann hafi nýtt rétt sinn til að nota aðstöðu félagsins, traktor og vagn í þágu þriðja aðila. Þá bendi stefndi á að hvorki félagsmenn í stefnda né aðrir eigi kröfu til þess að fá að nota vélar og tæki í eigu félagsins. Stjórn félagsins fari með framkvæmdavald í félaginu skv. 12. gr. laga þess og ákveði hverjir mega nota tækin, sbr. 8. gr. hafnar- og svæðisreglna, þar sem fram komi að ekki megi nota traktor nema að undangengnu samþykki einhvers stjórnarmeðlims í félaginu.

Rétt hafi verið staðið að brottvikningu stefnanda úr félaginu enda hafi honum verið veitt áminning og gefinn kostur á að tjá sig um hana á sérstökum fundi 16. nóvember 2021. Stefnandi hafi mætt á fundinn en kosið að tjá sig ekki og þá yfirgefið fundinn. Stefnandi hafi svo haldið uppteknum hætti með slæmri framkomu við aðra félagsmenn og stjórn því verið nauðugur sá einn kostur að víkja honum úr félaginu. Stefndi telji brottvikningu stefnanda eiga stoð í lögum félagsins, sbr. 5. gr., enda hafi hann unnið gegn hagsmunum félagsins með margvíslegum hætti, bæði með framkomu sinni og heimildarlausri notkun á hafnarsvæðinu. Í ljósi þess að stefnandi virðist byggja á því að málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttar gildi um brottvikningu stefnanda úr stefnda sé bent á að félag stefnda sé frjáls félagasamtök, og að ekki verði séð að slíkar reglur gildi um starfsemi félagsins.

Stefndi byggi á því, varðandi kröfu stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda, að engin tilraun hafi verið gerð til að skapa þeim lögfræðilegan grundvöll. Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni vegna málsins sé það engum um að kenna öðrum en honum sjálfum. Þá bendi stefndi á það að stefnandi hafi unnið við báta á félagssvæði stefnda í heimildarleysi eftir að hann höfðaði málið og stjórn stefnda hafi ekkert aðhafst í því.

Ekki sé hægt að fallast á að brottvikning stefnanda úr félaginu hafi falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart honum í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993, en í athugasemdum með frumvarpi til laganna komi fram að um saknæma hegðun þurfi þá að vera að ræða. Stefndi telji að með engu móti sé unnt að fallast á að framkoma stefnda í garð stefnanda hafi talist saknæm þannig að stefnandi eigi rétt til miskabóta úr hendi stefnda. Þá telji stefndi stefnanda ekki gera grein fyrir grundvelli þessarar kröfu.

Vísað sé til laga nr. 91/1991, laga nr. 50/1993, laga stefnda og hafnarreglna stefnda, en um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

Niðurstaða

Ágreiningur í málinu lýtur að því hvort stjórn stefnda hafi verið heimilt að ákveða að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja annars vegar og víkja honum úr stefnda hins vegar. Þá snýst hann einnig um það hvort stefndi sé skaðabótaskyldur fyrir fjártjóni stefnanda sem hlotist hafi af fyrrgreindum ákvörðunum stjórnar stefnda og hvort stefnandi eigi rétt á miskabótum vegna umræddra ákvarðana og meintra ærumeiðandi ásakana af hálfu stefnda í hans garð.

Um starfsemi stefnda, sem er félag sportbátaeigenda, gilda lög félagsins, síðast breytt á aðalfundi 2019. Samkvæmt 2. gr. þeirra er markmið félagsins að efna til samvinnu þeirra sem hafa áhuga á að efla siglingar og sjósókn sem íþróttagrein, en í þeim tilgangi skuli félagið hafa forgöngu um að bæta aðstöðu fyrir sportbáta á félagssvæðinu og gangast fyrir tilsögn um allt er lýtur að sjómennsku og öryggi á sjó. Í 5. gr. laganna er síðan mælt fyrir um það að stjórn félagsins geti gert brottrækan félagsmann, sem í trássi við aðvörun brýtur reglur félagsins, stendur ekki í skilum með árgjöld eða með framferði sínu vinnur gegn hagsmunum félagsins. Í 12. gr. laganna er kveðið á um það að stjórn félagsins fari með framkvæmdavald í félaginu. Þá segir í sama ákvæði að stjórn stefnda sé ákvörðunarhæf þegar formaður eða varaformaður og að auki minnst tveir stjórnarmenn séu viðstaddir. Ekki eru frekari fyrirmæli í lögum stefnda um það hvaða formreglum beri að fylgja við ákvörðun um aðvörun eða brottvikningu fólks úr félaginu.

Við aðalmeðferð var áréttað að stefndi félli frá þeirri málsástæðu að áminning og brottvikning stefnanda hefði m. a. verið vegna brota hans á lögum félagsins, þ. e. gegn 4. gr. laga stefnda, með því að hann hefði þjónustað utanfélagsmenn á athafnasvæði stefnda og notað aðstöðu félagsins í þeirra þágu. Stefndi byggi aðeins á því að ákvörðun stjórnar um að áminna stefnanda og víkja honum úr félaginu hafi verið byggð á því að stefnandi hafi með framferði sínu unnið gegn hagsmunum félagsinsí skilningi 5. gr. laga stefnda.

Í fyrsta lagi greinir aðila á um hvort stefnda hafi verið heimilt að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja stefnda með ákvörðun stjórnar, 3. október 2021, tilkynntri stefnanda 7. október sama ár. Stefnandi reisir kröfu sína um að framangreind ákvörðun verði felld úr gildi í meginatriðum á því að hún hafi ekki uppfyllt skilyrði í 5. gr. og í 12. gr. laga stefnda, auk þess að ekki hafi verið gætt að málsmeðferðarreglum. Stefndi byggir hins vegar á því að umrædd ákvörðun hafi verið í samræmi við lög stefnda og réttilega tekin af stjórninni í ljósi framgöngu stefnanda, er hafi unnið gegn hagsmunum stefnda.

Fundargerð stjórnarfundar stefnda, 3. október 2021, þar sem ákvörðun var tekin um að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja, var undirrituð af formanni, varaformanni, ritara, gjaldkera og þremur varamönnum í varastjórn. Með undirritun fjögurra stjórnarmanna í stefnda og þriggja varamanna á fundargerð þykir vera sannað að stjórn stefnda hafi verið ákvörðunarhæf samkvæmt 12. gr. laga stefnda þegar hún ákvað að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja á stjórnarfundi 3. október 2021.

Samkvæmt orðanna hljóðan í 5. gr. laga stefnda er aðvörun undanfari þess að stjórn stefnda geti gert félagsmann brottrækan. Þá verður ákvæðið skilið á þá leið að stjórn stefnda sé einungis heimilt að aðvara félagsmenn á grundvelli þeirra þrenns konar ástæðna sem tilgreindar eru sérstaklega í ákvæðinu sjálfu. Í samræmi við þetta hefur stefndi byggt á því að stefnandi hafi verið áminntur þar sem hann hafi með framferði sínu unnið gegn hagsmunum félagsins. Hér kemur því til skoðunar hvort stefnandi geti talist hafa unnið gegn hagsmunum stefnda með sönnuðu framferði sínu, en eðli máls samkvæmt er um matskennt atriði að ræða. Að mati dómsins verður að horfa til laga stefnda, þá einkum 2. gr. er kveður á um markmið félagsins, við mat á hagsmunum þess.

Í fundargerð stjórnarfundar stefnda, 3. október 2021, er ekki greint frá ástæðunni fyrir því að ákveðið var að veita stefnanda áminningu og banna honum notkun tækja stefnda með öðrum hætti en því að allt hafi verið í háalofti vegna máls stefnanda. Í tölvupósti stjórnar stefnda til stefnanda, 7. október 2021, kemur hins vegar fram að stjórnin hafi ákveðið að veita stefnanda áminningu og banna honum notkun á tækjum félagsins vegna hegðunar hans á athafnasvæði félagsins og framkomu við félags- og stjórnarmenn.

Í aðilaskýrslu formanns stefnda, B, fyrir dómi bar hann um ástæður þess að ákveðið var að veita stefnanda áminningu. Kvað hann áminninguna og brottvikningu stefnanda hafa komið til vegna framkomu stefnanda við stjórn og formann út af færslu á tilteknum bát á athafnasvæði stefnda. Umræddur bátur hafi verið færður í samráði við eiganda hans en stefnandi verið ósáttur við tilfærsluna. Stefnandi hafiverið varaður við og honum bent á að hætta afskiptum sínum af þessu máli, en stefnandi hafi þá byrjað að safna undirskriftum þar sem farið hafi verið fram á að haldinn yrði fundur vegna framkomu stjórnar gagnvart félagsmönnum. Stefnandi hafi þannig leitast við að koma á óeiningu innan félagsins með árásum á stjórn þess og formann. Þegar komnir séu 20 til 30 menn sem eru á móti stjórn eitri það andrúmsloftið og ekki hafi verið hægt að líða þetta miklu lengur. Eftir að margoft hafi verið talað við stefnanda og hann ekki látið af því að safna undirskriftum á lista hafi stjórnin ekki séð sér annað fært en að veita honum áminningu. Skrifleg aðilaskýrsla B, sem er á meðal gagna málsins, er í megindráttum í samræmi við skýrslu hans fyrir dómi. Þar kemur jafnframt fram að áður en stefnandi var áminntur hafi hann fært til fasta stöðugrind í eigu fyrrverandi formanns félagsins án leyfis stjórnar eða eiganda hennar.

Í vitnaskýrslu varaformanns stefnda, C, fyrir dómi kom fram að stefnandi hefði verið áminntur vegna framkomu hans við stjórn og félagsmenn og vegna þess hvernig hann stundaði undirróður gegn stjórninni. Í vitnaskýrslu ritara stefnda, D, fyrir dómi lýsti vitnið atviki sem átti sér stað í skemmu á athafnarsvæði stefnda. Kvaðst hann hafa mætt stefnanda í skemmunni og hann hefði byrjað að þráspyrja hann út í færslu á framangreindum bát. Stefnandi hefði stuttu síðar staðið í dyrum skemmunnar, ýtt í öxl vitnisins og aftrað honum innkomu í skemmuna. Í vitnaskýrslu landstjóra stefnda og varamanns í stjórn stefnda, E fyrir dómi bar hann að stefnandi hefði skipt sér af tilfærslu á framangreindum bát er færður hefði verið í samráði við eiganda hans. Kvað hann stefnanda hafa verið afar ósáttan við tilfærslu bátsins og í tvígang kallað vitnið „viðbjóð“ á athafnasvæði stefnda. Í vitnaskýrslu fyrrum formanns stefnda, F, fyrir dómi bar hann um að sér hefðu sem þáverandi formanni stefnda borist kvartanir vegna slæmrar framkomu stefnanda í garð annarra félagsmanna. Stefnandi hefði átt í deilum við ýmsa félagsmenn og dæmi hefðu verið um að hann hefði „úthúðað“ fólki. Að endingu hefði vitnið hætt í stjórn stefnda vegna framkomu stefnanda í hans garð og í garð annarra félagsmanna. Framburður F fær og stoð í tölvupósti sem hann sendi stjórn stefnda 13. febrúar 2020 og er á meðal gagna málsins.

Þau vitni sem stefnandi leiddi fram fyrir dóm kváðust ekki hafa orðið vitni að þeim atburðum er stefndi hefur byggt á að hafi leitt til áminningar stefnda gagnvart stefnanda.

Það er mat dómsins að það verði að teljast eðlilegt í félagsskap eins og stefnda að ósætti kunni að koma upp á meðal félagsmanna um einstakar athafnir stjórnar og að sumir félagsmenn kunni að vera mótfallnir setu vissra stjórnarmeðlima í stjórn og taki sig jafnvel til og reyni að koma því til leiðar að þeir eða stjórnin í heild láti af störfum, og sé þá eðlilega og málefnalega að slíkri mótstöðu staðið. Á hinn bóginn telur dómurinn ljóst að þegar félagsmenn eru farnir að veigra sér við að taka þátt í stjórnarstarfi innan félagsins eða jafnvel hætta að starfa í stjórn þess vegna óforsvaranlegrar framkomu tiltekins félagsmanns í garð annarra félagsmanna, sem sé úr öllu eðlilegu hófi, hljóti slík framkoma að teljast geta unnið gegn hagsmunum félags.

Með framburði fyrirsvarsmanns stefnda og fjögurra vitna hér fyrir dómi, skriflegri aðilaskýrslu fyrirsvarsmanns stefnda og tölvupósti F, 13. febrúar 2020, þykja dóminum nægar sönnur hafa verið færðar fram um það í málinu að stefnandi hafi með framkomu sinni unnið gegn hagsmunum félagsins í skilningi 5. gr. laga stefnda.

Með ákvörðun stjórnar stefnda, 3. október 2021, og tilkynningu til stefnanda, 7. október 2021, var honum jafnframt bönnuð notkun tækja stefnda. Sem fyrr greinir segir í 12. gr. laga stefnda að stjórn stefnda hafi framkvæmdavald í félaginu. En í hafnar- og svæðisreglum stefnda er meðal annars kveðið á um heimild félagsmanna til notkunar á aðstöðu og tækjum stefnda. Þar segir í 8. gr. að sjósetningarrennan sé félagsmönnum gjaldfrí. Þá segir í ákvæðinu að traktor sé einungis til notkunar fyrir þá félagsmenn sem hafi réttindi og reynslu til að stjórna slíku tæki og ekki megi nota traktor nema að undangengnu samþykki einhvers stjórnarmeðlims. Í 11. gr. segir svo að austasti hluti skemmu sé til notkunar fyrir félagsmenn gjaldfrítt í smáviðgerðir o. fl. í stuttan tíma og þar sé aðgengi að háþrýstidælu til þvotta á bátum. Með hliðsjón af framangreindu og 12. gr. laga stefnda, og framburði fyrirsvarsmanns stefnda og vitna hér fyrir dómi um það hvernig stefnandi hafi farið gegn vilja stjórnar stefnda, er það mat dómsins að stjórn stefnda hafi verið innan heimilda sem henni eru veittar til að banna honum notkun tækja stefnda.

Að öllu framangreindu virtu er það því mat dómsins að stjórn stefnda hafi verið það heimilt að áminna stefnanda og að banna honum notkun tækja. Verður því ekki fallist á kröfu stefnanda um að ákvörðun stefnda, er tilkynnt var stefnanda 7. október 2021, verði felld úr gildi og þegar af þeirri ástæðu verður stefndi sýknaður af þeirri kröfu stefnanda.

Í öðru lagi greinir málsaðila á um hvort stefnda hafi verið heimilt að vísa stefnanda úr félaginu með ákvörðun stjórnar, 23. nóvember 2021, sem tilkynnt var sama dag. Stefnandi reisir kröfu um að framangreind ákvörðun verði felld úr gildi í meginatriðum á því hún hafi ekki uppfyllt skilyrði 5. gr. og 12. gr. laga stefnda og að ekki hafi verið gætt að málsmeðferðarreglum. Stefndi telur ákvörðunina hafa verið í samræmi við lög félagsins.

Fundargerð stjórnarfundar stefnda, 23. nóvember 2021, þar sem ákvörðun var tekin um það að víkja stefnanda úr félaginu, var undirrituð af formanni, varaformanni, ritara, gjaldkera, hafnarstjóra og þremur í varastjórn. Með undirritun fimm stjórnarmanna í stefnda og þriggja varamanna á fundargerðina þykir dóminum vera sannað að stjórn stefnda hafi verið ákvörðunarhæf samkvæmt áskilnaði 12. gr. laga stefnda þegar hún ákvað að víkja stefnanda úr félaginu á stjórnarfundi 23. nóvember 2021.

Stefndi byggir á því, eins og fyrr greinir, að stefnanda hafi verið vikið úr félaginu þar sem hann hafi með framferði sínu unnið gegn hagsmunum félagsins, sbr. hér að framan. Í fundargerð stjórnarfundar stefnda, 23. nóvember 2021, kemur fram að ákveðið hafi verið að víkja stefnanda úr félaginu þar sem hann hafi haldið áfram að bera út róg gegn stjórn, espa félagsmenn upp á móti stjórn, og greinilegt hafi verið að stefnandi hafi ekki tekið áminninguna alvarlega. Stefnanda var tilkynnt um brottvikninguna með tölvupósti frá stjórn stefnda sama dag án þess þó að ástæður hafi verið tilgreindar þar.

Í skriflegri aðilaskýrslu formanns stefnda, B, kemur fram hvað varð til þess að ákveðið var að víkja stefnanda úr félaginu. Þar segir að í kjölfar áminningar sem stefnanda var veitt hafi stjórn stefnda boðið stefnanda á stjórnarfund til að gefa honum kost á að koma fram með andmæli gegn áminningunni. Stefnandi hafi mætt til fundar en ekki viljað sitja hann undir þeim formerkjum er stjórn stefnda hafi sett. Er stefnandi hafi yfirgefið fundinn hafi hann afhent formanni stefnda undirskriftalista um að haldinn yrði félagsfundur og stefnandi svo lýst því yfir að setja ætti formann og stjórn af á fundinum. Loks kemur þar fram að þegar þarna hafi verið komið hafi þótt fullljóst að tilraunir til að ná samkomulagi við stefnanda væru árangurslausar og því í framhaldi verið ákveðið að víkja stefnanda úr félaginu. Þessi lýsing fær stoð í aðilaskýrslu B hér fyrir dómi sem og í vitnaskýrslu varaformanns stefnda, C.

Að mati dómsins hefur stefndi ekki sýnt fram á það í málinu að stefnandi hafi áfram sýnt af sér framkomu af því tagi sem að framan var fallist á að hefði verið lögmætur grundvöllur áminningar hans, á tímabilinu milli þess er áminningin var veitt og honum var vikið úr félaginu og réttlætt gat það að víkja honum úr félaginu. Í ljósi framangreinds þykir dóminum ósannað að stefnandi hafi með framferði sínu, á tímabilinu 7. október til 23. nóvember 2021, unnið gegn hagsmunum stefnda í skilningi 5. gr. laga stefnda.

Þá verður einnig að horfa til þess, að mati dómsins, að stefnanda var ekki veitt kostur á því að tjá sig um fyrirhugaða brottvikningu áður en hin umdeilda ákvörðun um hana var tekin 23. nóvember 2021. Hafnað er þeirri málsástæðu stefnda að stefnandi hafi fengið tækifæri til þess að tjá sig um brottvikninguna á fundi þann 16. nóvember 2021 enda var stefnandi boðaður á þann fund undir þeim formerkjum að þar ætti hann að fá að andmæla ákvörðun stjórnar um að áminna hann og banna honum notkun tækja stefnda.

Í lögum stefnda eru engin fyrirmæli um það hvaða formreglum beri að fylgja við ákvörðun um brottvikningu félagsmanns að öðru leyti en því að hana taki stjórn að undangenginni aðvörun. Þrátt fyrir það verður, með hliðsjón af dómaframkvæmd, að gera hér þá lágmarkskröfu að félagsmanni sem ráðgert er að víkja úr félagi á borð við stefnda sé gefinn kostur á að tjá sig um fyrirhugaða brottvikningu áður en ákvörðun þar að lútandi er tekin, sbr. t. d. dóma Hæstaréttar frá 18. október 2001 í máli nr. 39/2001 og frá 3. júní 2010 í máli nr. 43/2010, enda sé slíkt til þess fallið að mál verði nægilega upplýst áður en slík ákvörðun er tekin og stuðli að því að niðurstaða verði fremur rétt og sanngjörn.

Að öllu framangreindu virtu stóðu því að mati dómsins hvorki efnisleg skilyrði til brottvikningar stefnanda úr stefnda samkvæmt 5. gr. laga félagsins, varðandi málefnalegt mat á hagsmunum þess, né heldur var þeim grundvallar formreglum sem fara ber að við brottvikningu félagsmanna úr almennum félögum framfylgt. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að ákvörðun stefnda um að víkja stefnanda úr félaginu verði felld úr gildi.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu er að mati dómsins ekki þörf á að taka sérstaka afstöðu til þeirrar málsástæðu stefnanda að hin umþrætta ákvörðun stefnda hafi jafnframt farið í bága við 74. gr. stjórnarskrár og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Í þriðja lagi er deilt um hvort stefndi sé skaðabótaskyldur vegna fjártjóns stefnanda sem hlotist hafi af fyrrgreindum ákvörðunum stjórnar stefnda. Kröfu sína um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda fyrir fjártjóni sínu reisir stefnandi á því að hann hafi orðið fyrir tekjutapi vegna fyrrgreindra ákvarðana stefnda og fjártjóni sem fólgið sé í mismun á leiguverði á stæði fyrir báta hjá [...]höfn og hjá stefnda. Stefndi hafnar því að skilyrði standi til þess að fallast á kröfur stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu.

Málsástæðu sína um fjártjón vegna tekjutaps styður stefnandi einkum þeim rökum að hann hafi ekki getað sinnt viðgerðar- og viðhaldsþjónustu við báta félagsmanna stefnda frá því að honum hafi verið tilkynnt um áminninguna og bönnuð notkun tækja hjá stefnda, 7. október 2021. Tekjur stefnanda af þessari starfsemi hafi verið 13.378.133 krónur árið 2020, 8.408.076 krónur árið 2021 og 2.487.917 krónur árið 2022. Málsástæðu um sýknu styður stefndi þeim rökum að stefnandi hafi starfað óáreittur á athafnasvæði stefnda.

Í aðilaskýrslu formanns stefnda, B, fyrir dómi bar hann um að stefnandi hefði áfram unnið að viðgerðum og viðhaldi á bátum félagsmanna stefnda á félagssvæði stefnda eftir að honum var vikið úr félaginu og að stjórn félagsins hefði ekkert aðhafst í því eða meinað honum aðkomu að svæðinu. Fær það einnig stoð í vitnaskýrslum varaformanns stefnda, C, og ritara stefnda, D, hér fyrir dómi. Hefur stefnandi ekki lagt fram gögn eða leitt fram vitni er hnekkt hafa framangreindu. Stefnandi hefur byggt á því að mikill meirihluti þeirra viðskiptavina semhann hafi þjónustað á meðan hann var félagi í stefnda hafi verið félagsmenn þar. En á viðskiptayfirliti stefnanda frá árinu 2022 er meirihluti þeirra viðskiptavina sem þar er að finna jafnframt að finna á viðskiptayfirliti hans frá árunum 2021 og 2020. Verður því lagt til grundvallar að stefnandi hafi áfram sinnt viðgerðar- og viðhaldsþjónustu á bátum félagsmanna stefnda eftir að honum var vikið úr félaginu.

Við mat á því hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á ætluðu fjártjóni stefnanda á grunni sakarreglunnar telur dómurinn að horfa verði til þess að stefndi er áhugamannafélag sportbátaeigenda en ekki félag utan um einstaklinga í tilteknum atvinnurekstri. Þá ber að líta til þess að stefnandi hafi sinnt viðgerðar- og viðhaldsþjónustu á bátum félagsmanna stefnda eftir að honum var vikið úr félaginu og það hafi hann gert óáreittur og án afskipta stjórnar stefnda. Loks ber að líta til þess, með hliðsjón af tölvupósti fyrrum formanns stefnda, F, 13. febrúar 2020, skriflegri aðilaskýrslu og framburði formanns stefnda og framburði annarra framangreindra vitna fyrir dómi, að stefnandi hafi með háttsemi sinni í samskiptum við vissa félagsmenn og stjórnarmenn stefnda að líkum átt nokkurn eða verulegan þátt í að viðskiptavild hans kunni að hafa beðið hnekki.

Að framangreindu virtu er það því mat dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram á það að hafa orðið fyrir fjártjóni sökum tekjutaps sem ótvírætt hafi hlotist af ákvörðun stjórnar stefnda um það að áminna stefnanda og síðan víkja honum úr félaginu.

Málsástæðu um fjártjón vegna mismunar leiguverðs hjá stefnda og [...]höfn styður stefnandi þeim rökum að hjá [...]höfn hafi hann greitt 477.172 krónur fyrir leigu á stæði fyrir tvo báta en hjá stefnda hefði hann þurft að greiða 151.000 krónur fyrir leigu á stæði fyrir tvo báta. Tjón stefnanda vegna ákvarðana stjórnar stefnda sé því a. m. k. 326.172 krónur. Stefnandi hefur hins vegar ekki sýnt fram á það að hann hefði ekki getað leigt stæði fyrir báta annars staðar á betri kjörum en raun ber vitni. Er það því mat dómsins að fallast verði á með stefnda að þetta meinta tjón stefnanda teljist ósannað.

Málsástæðu um fjártjón vegna greiðslu utanfélagsgjalda hjá stefnda styður stefndi þeim rökum að þau hafi eingöngu verið greidd til að takmarka tjón stefnanda og hann hafi áskilið sér rétt til endurkrefja stefnda um greiðslu vegna þeirra gjalda. Greiddur kostnaður vegna utanfélagsgjalda hjá stefnda hafi verið 272.000 krónur og fjártjón stefnanda nemi þeirri upphæð. Dómurinn hefur fallist á kröfu stefnanda um að ákvörðun stefnda um að víkja stefnanda úr félaginu verði felld úr gildi. Að því virtu verður enn fremur viðurkenndur réttur stefnanda til skaðabóta vegna greiðslu á utanfélagsgjöldum hjá stefnda, þ. e. vegna þess mismunar sem er á kostnaði af félags- og utanfélagsgjöldum. Verður því aðeins fallist á fyrirliggjandi viðurkenningarkröfu stefnanda að þessu marki.

Í fjórða lagi greinir aðila á um hvort stefnandi eigi rétt á miskabótum vegna fyrrgreindra ákvarðana stjórnar stefnda og ærumeiðandi ásakana. Kröfu um miskabætur reisir stefnandi á því að umræddar ákvarðanir og framganga stefnda í tengslum við þær hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn honum, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993. Stefndi hafnar því að skilyrði standi til þess að fallast á kröfur stefnanda um miskabætur.

Í b-lið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 er mælt fyrir um að sá sem ábyrgð beri á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns skuli greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Ákvæðið hefur verið túlkað með þeim hætti, með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi til laganna, að gáleysi þurfi að vera verulegt til að tjónsatvik verði talið ólögmæt meingerð í skilningi ákvæðisins. Að virtum gögnum máls og atvikum öllum verður að mati dómsins ekki talið vera sýnt hér fram á það að framganga stjórnar stefnda við brottvikningu stefnanda úr félaginu, þótt reynst hafi vera áfátt þegar kemur að skilyrðum til slíkrar ákvörðunar og um framkvæmdina, hafi vegið að æru eða persónu stefnanda með þeim hætti að í því hafi ótvírætt falist meingerð í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993, og er því hafnað kröfu um miskabætur.

Að virtum þessum úrslitum málsins þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Mál þetta fluttu S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf lögmaður fyrir stefnanda, en H-kk-nf J-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð :

Stefndi, Snarfari, félag sportbátaeigenda, er sýknaður af kröfu stefnanda um að ákvörðun stjórnar stefnda sem tilkynnt var 7. október 2021 um að áminna stefnanda og banna honum notkun tækja stefnda verði felld úr gildi.

Ákvörðun stjórnar stefnda, sem tilkynnt var 23. nóvember 2021, um að vísa stefnanda úr félaginu, Snarfara, félagi sportbátaeigenda, er felld úr gildi.

Viðurkennd er bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda vegna þess umframkostnaðar stefnanda sem stafað hefur af greiðslu á utanfélagsgjöldum til stefnda í stað félagsgjalda, en að öðru leyti er stefndi sýkn af kröfu stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu. Stefndi er sýknaður af kröfu stefnanda um miskabætur.

Málskostnaður á milli aðila fellur niður.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf