E-190/2022

Mál þetta sem var höfðað 20. janúar 2022 var dómtekið 17. maí s. á. Stefnandi er A, [...]. Stefndi er B, [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði henni 198.558 krónur, auk dráttarvaxta frá og með 10. júlí 2021 til greiðsludags, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá gerir stefndi kröfu um málskostnað.

I.

Málsatvik eru þau að stefnandi er eigandi tíkarinnar [...] og stefndi er eigandi rakkans [...], en bæði eru hreinræktaðir [...] hundar. Í stefnu málsins lýsir stefnandi atvikum þannig að hún hafi gert munnlegan samning við stefnda um pörun hundanna og hafi hann verið byggður á skilmálum staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands. Samkvæmt samningnum hafi þóknun stefnda verið byggð á fjölda hvolpa sem kæmu úr gotinu. Fengist aðeins einn hvolpur þá væri þóknun stefnda engin. Ef tveir hvolpar fæddust þá fengi stefndi andvirði hálfs hvolps. Ef þrír hvolpar eða fleiri fengjust úr gotinu þá fengi stefndi andvirði eins hvolps. Frádráttur frá þóknun yrði samkvæmt hlutfallslegum kostnaði vegna gotsins, þ. m. t. lækniskostnaði. Gengið hafi verið frá samkomulaginu með Messenger- skilaboðum við sambýliskonu stefnda, [...].

Fyrir liggur að pörun fór fram 27. september 2020 og got varð 25. nóvember 2020. Fjórir hvolpar fæddust, þar af einn andvana. Var pörunarvottorð fyllt út og undirritað 28. janúar 2021 í samræmi við þetta.

Stefndi segir að samkomulag aðila hafi verið á þann veg að ef einn hvolpur myndi fæðast fengi stefnandi sem ræktandi að eiga hann. Yrðu þeir tveir fengi stefndi greiðslu sem næmi 50%af andvirði hvolps. Yrðu þeir þrír eða fleiri fengi stefndi einn hvolp eða greiðslu andvirðis eins hvolps. Stefndi kveðst hafa lýst því yfir að hafa ekki áhuga á að fá hvolp og óskað þess heldur að fá andvirði hvolps í samræmi við samkomulag aðila. Með tölvupósti 1. febrúar 2021 hafi stefnandi upplýst stefnda um að hvolparnir væru farnir til kaupenda og að búið væri að gera upp við sig vegna þeirra. Verð hvers hvolps hafi verið 400.000 krónur en útlagður kostnaður 83.595 krónur vegna hvers þeirra. Stefnandi hafi greitt stefnda 316.405 krónur. Stefndi hafi verið ósammála frádrætti stefnanda á útlögðum kostnaði, enda hafi ekki verið um hann samið. Útlagður kostnaður hafi verið á ábyrgð ræktanda en stefndi hafi látið þetta átölulaust á þeim tíma þar sem samskipti aðila hefðu fram til þess verið góð og hann ekki viljað flækja málin.

Stefnandi lýsir því í stefnu að einn hvolpanna úr gotinu, nefndur [...], hafi átt erfitt uppdráttar, tekið illa næringu og verið veiklulegur. Stefnandi kveðst hafa upplýst stefnda um heilsufarsvanda [...]. Fljótlega eftir afhendingu [...] til kaupanda hafi heilsuvandamál hvolpsins ágerst verulega. Hinn 6. mars 2021 hafi hvolpurinn verið svæfður að læknisráði á dýralæknastofu í Garðabæ, þar sem hann væri með fæðingargalla og hefði ekki getað lifað vegna þess að nýru hans þroskuðust ekki. Í ljósi aðstæðna hafi kaupandi hvolpsins farið fram á endurgreiðslu og stefnandi endurgreitt kaupverðið enda hvolpurinn verið gallaður og ekki hugað líf.

Með tölvupósti 14. maí 2021 fór stefnandi fram á að stefndi endurgreiddi henni 186.019 krónur, þar sem aðeins tveir hvolpar hefðu lifað. Samkvæmt samkomulagi aðila ætti því stefndi einungis að fá greitt sem næmi 50% af andvirði hvolps. Stefndi hafnaði kröfu stefnanda og gerði jafnframt athugasemdir við lækniskostnað sem stefnandi hafði dregið frá greiðslum til sín áður.

Með bréfi lögmanns stefnanda 16. ágúst 2021 var þess krafist að stefndi endurgreiddi 198.558 krónur, en um væri að ræða ofgreitt fé. Stefnandi hefur höfðað mál þetta þar sem stefndi hefur ekki greitt kröfu stefnanda.

Stefnandi og stefndi gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins. Verður vísað til framburðar þeirra síðar eftir því sem tilefni er til.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar í stefnu á því að aðilar hafi gert munnlegan samning byggðan á skilmálum staðlaðra pörunarsamninga. Í gotinu hafi fæðst fjórir hvolpar, ei nn andvana. Þrír hvolpar hafi selst á 400.000 krónur hver og í samræmi við samning aðila hafi stefnda verið greitt andvirði eins hvolps, að frádregnum kostnaði við gotið, eða 316.405 krónur. Einn hvolpurinn, [...], hafi verið með heilsufarsvandamál og þurft að svæfa hann. Stefnandi hafi því þurft að endurgreiða kaupanda hvolpsins og stefnandi í kjölfarið gert kröfu á hendur stefnda um endurgreiðslu, á þeim grundvelli að aðeins væri um tveggja hvolpa got að ræða.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna íslensks fjármunaréttar og kröfuréttar, meginreglu íslensks réttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Þá byggir stefnandi á lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun við lög nr. 50/1998 um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyld og séh enni því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að samkomulag aðila hafi verið skýrt og stutt. Samkomulagið hafi verið um að stefnandi skyldi greiða stefnda fyrir undaneldið eftir þeim fjölda hvolpa sem fæddust í gotinu. Um annað hafi ekki verið samið og síðar tilkomin atvik séu honum því óviðkomandi. Samkvæmt meginreglu samningaréttar beri samninga að túlka eftir orðanna hljóðan. Aðilar hafi samið um að stefndi léti stefnanda rakka sinn til undaneldis til að stefnandi gæti parað hann við tík sína og reynt hundarækt í endursöluskyni. Skyldi stefndi fá í sinn hlut greiðslur eftir því hversu margir hvolpar fæddust. Í gotinu fæddust fjórir hvolpar, þar af einn andvana, og er stefnandi skráður sem ræktandi í pörunarvottorð, sem sé sönnun um framgöngu gots og fjölda fæðinga. Frá þeim tíma hafi stefndi átt rétt á hvolpi eða greiðslu sem nemi andvirði eins hvolps og hafi stefndi fremur kosið greiðslu. Tilraunir stefnanda til að varpa ábyrgð vegna síðari atvika, sem hafi gerst þremur mánuðum eftir gotið, yfir á stefnda, í heild sinni eða að hluta, eigi sér enga stoð í samningi aðila og gangi í berhögg við meginreglur samningaréttar, einkum um skuldbindingargildi samninga. Af því leiði að stefndi eigi fullan rétt á þeirri greiðslu sem stefnandi hafi greitt honum og hafi síðan reynt að endurkrefja hann um að miklum hluta.

Þá byggir stefndi á því að það sé meginregla að ræktandi beri áhættuna af ræktun og kunni með sama hætti að njóta ágóðans ef vel fer, nema um annað sé sérstaklega samið. Leiði það jafnframt af reglum Hundaræktarfélags Íslands. Sjáist það til dæmis í pörunarvottorði málsins þar sem segi: „Auk þess staðfestir ræktandi með undirskrift sinni að hann hafi kynnt sér lög HRFÍ, grundvallarreglur og reglugerð um skráningu í ættbók HRFÍ.“ Stefndi telur ljóst að þær reglur gildi um samningssamband aðila. Stefnandi hafi verið bæði ræktandi og átt frumkvæði að því að para hundana. Hefði stefnandi viljað tryggja sér rétt til endurgjalds hafi honum borið að semja sérstaklega um það. Svo hafi ekki verið gert og verði réttur til endurgjalds úr hendi stefnda ekki byggður á samkomulagi aðila né eftir öðrum hlutlægum eða huglægum mælikvörðum. Fái málatilbúnaður stefnanda enga stoð í þeim gögnum sem liggi fyrir né rúmist hann innan samkomulags aðila eða skilmála staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands sem stefnandi vísi til.

Stefndi bendir á að í stefnu málsins sé á því byggt af hálfu stefnanda að samkomulag aðila hafi verið byggt með hliðsjón af skilmálum staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands og að stefnandi eigi rétt til endurgjalds samkvæmt þeim. Stefndi hafnar því að svo hafi verið en að þó svo hefði verið breyti það engu um réttarstöðu aðila. Í stöðluðum pörunarsamningi Hundaræktarfélags Íslands megi sjá nokkrar mismunandi leiðir til að semja um greiðslur vegna pörunar en þeir valkostir séu ekki tæmandi taldir enda gildi samningsfrelsi milli ræktanda og eiganda undaneldishunds um hvernig þeim semjist innbyrðis. Í lið A komi fram að drepist hvolpur innan átta vikna frá goti skuli endurgreiðast pörunargjald. Það sé eina samningsleiðin þar sem kveðið sé á um endurgjaldsrétt ræktanda úr hendi undaneldishunds og sé það til marks um að vissulega sé mögulegt að semja um aukinn rétt til endurgjalds ræktanda úr hendi eiganda undaneldishunds í því tilfelli að hvolpur drepist, en það verði þá að gera sérstaklega og beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því. Stefndi mótmælir því að svo hafi verið gert sem röngu og ósönnuðu. Jafnvel ef svo hefði verið samið milli aðila, eftir skilmálum A- liðar hins staðlaða pörunarsamnings, sé samningsskilmálinn afdráttarlaus um að endurgjaldsrétturinn taki einungis til þess að hvolpur drepist innan átta vikna frá goti. Breyti engu þar um hver ástæða þess sé að hvolpurinn drapst. Hvolpurinn [...] hafi drepist rúmlega fjórtán vikum eftir got. Samkvæmt því geti stefnandi ekki byggt rétt sinn til endurgjalds á samkomulagi aðila né á hinum staðlaða pörunarsamningi Hundaræktarfélags Íslands.

Um stefnufjárhæð málsins segir stefndi að við uppgjör milli aðila í febrúar 2021 hafi stefnandi greitt stefnda 316.405 krónur sem stefnandi hafi ákveðið sem andvirði eins hvolps, með þeim hætti að taka söluvirði eins hvolps, 400.000 krónur, og draga frá því útlagðan meðalkostnað vegna hvers hvolps, sem stefnandi hafi kveðið vera 83.595 krónur. Stefndi hafi mótmælt því að stefnandi hafi mátt draga frá greiðslu sinni útlagðan kostnað enda hafi ekki verið um það samið. Þá segir stefndi að stefnandi hafi vísað til þess að samkomulag aðila hafi verið munnlegt, byggt á skilmálum staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands og síðan verið útfært í messenger-skilaboðum. Í skilmálum hins staðlaða pörunarsamnings komi eftirfarandi skýrt fram: „Tíkareigandi ber allan kostnað vegna meðgöngu, fæðingar og umönnunar tíkarinnar og hvolpanna.“ Telur stefndi að hvernig sem á samkomulag aðila sé horft hafi stefnandi engan rétt átt til að draga frá greiðslu til sín útlagðan kostnað. Í raun eigi stefndi með réttu kröfu á hendur stefnanda að fjárhæð 83.595 krónur vegna rangs frádráttar við uppgjör.

Þá byggir stefnandi á því að stefnufjárhæð málsins sé í ósamræmi við þann málatilbúnað sem byggt sé á í stefnu málsins. Stefnufjárhæð málsins byggist á því að stefndi hafi átt að fá greidd 50% af andvirði hvolps úr gotinu. Þannig sé horft til þess að söluverð hvers hvolps hafi numið 400.000 krónum og að útlagður kostnaður vegna hvers hvolps hafi numið 83.595 krónum. Stefnandi hafi því greitt stefnda fjárhæð, 316.405 krónur, sem hafi samsvarað andvirði eins hvolps við greiðsludag að mati stefnanda. Helmingur þeirrar fjárhæðar sé 158.202 krónur. Í stefnu sé stefndi hins vegar krafinn um endurgreiðslu að fjárhæð 198.558 krónur. Óljóst sé hvernig sú fjárhæð sé fundin en virðist það gert með því að draga frá útlagðan kostnað vegna eins hvolps frá 50% söluvirði eins hvolps. Þetta sé þó með öllu órökstutt og ósundurliðað í stefnu málsins og erfitt að skilja fyllilega hvernig fjárhæðin sé ákvörðuð. Þó sé ljóst að fjárhæðin sé of há miðað við uppgefið andvirði hvolpanna við greiðslu til stefnda í febrúar. Að sama skapi sé hún of há sé tekið tillit til söluvirðis hvolpanna tveggja sem stefnandi hafi fengið greitt fyrir að frádregnum útlögðum kostnaði skipt niður miðað við 50% eins hvolps. Virðist sem stefnandi freisti þess að fá úr hendi stefnda meira en nemi 50% af andvirði eins hvolps og telur stefndi stefnufjárhæð málsins þannig brjóta gegn samkomulagi aðila hvernig svo sem það sé túlkað.

Jafnframt byggir stefndi á því að kröfufjárhæð málsins sé með öllu órökstudd og ósönnuð. Með stefnu málsins hafi ekki verið lagður fram kaupsamningur um hvolpinn sem drapst, gögn sem sanni að stefnandi hafi endurgreitt kaupanda umsamið kaupverð samkvæmt kaupsamningi, né heldur neinar greiðslukvittanir eða sundurliðanir um útlagðan kostnað sem stefnandi kveður sig hafa greitt og lækkað síðan greiðslur til stefnda eftirþví. Allan sönnunarhalla vegna þessa beri að túlka stefnda í hag samkvæmt meginreglum einkamálaréttarfars um sönnun og um skýran og greinargóðan málatilbúnað. Af þeim gögnum sem fyrir liggi verði ekki reistur sá réttur sem stefnandi krefst.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samningaréttar og kröfuréttar, einkum um samningsfrelsi, áhættuskiptareglur og skuldbindingargildi samninga. Jafnframt vísar stefndi til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá er vísað til meginreglna kröfuréttar eftir því sem við á og til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, einkum 12.- 13. gr.

Krafa um málskostnað er reist á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. m. a. 129. og 130. gr. laganna. Þá styðst krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Eins og rakið hefur verið gerðu málsaðilar með sér samkomulag um að para tík, sem stefnandi er eigandi að, við rakka sem stefndi á. Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að gerður hafi verið munnlegur samningur um pörunina sem hafi byggst á skilmálum staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands. Það er óumdeilt að aðilar voru sammála um að stefndi fengi greidda þóknun frá stefnanda í samræmi við fjölda hvolpa sem kæmu úr gotinu. Þannig yrði engin þóknun til stefnda ef aðeins einn hvolpur fengist, ef tveir hvolpar fæddust fengi stefndi helming andvirðis hvolps og ef þrír hvolpar eða fleiri fæddust fengi stefndi andvirði eins hvolps.

Í umræddu goti 25. nóvember 2020 fæddust fjórir hvolpar, þar af einn andvana. Voru þannig þrír hvolpar færðir til skráningar á pörunarvottorði útgefnu 28. janúar 2021. Stefnandi seldi hvern hvolp á 400.000 krónur og hinn 2. febrúar 2021, í framhaldi af afhendingu hvolpanna til kaupenda, greiddi stefnandi stefnda 316.405 krónur en hún hafði dregið frá söluandvirðinu lækniskostnað vegna gotsins, 83.595 krónur. Síðar kom í ljós að svæfa þurfti einn hvolp úr gotinu en hann mun hafa verið með fæðingargalla. Það var gert 6. mars 2021 og í kjölfarið mun stefnandi hafa endurgreitt kaupanda hvolpsins söluandvirðið. Stefnandi hefur krafist þess að stefndi endurgreiði að hluta þá þóknun sem stefnandi greiddi honum, þar sem gotið hafi í raun aðeins verið tveggja hvolpa got. Er ágreiningur í málinu um þá endurgreiðslukröfu. Einnig er ágreiningur um frádrátt stefnanda á lækniskostnaði vegna gotsins. Stefnufjárhæð málsins er ekki sundurliðuð í stefnu eða rökstutt hvernig hún er fundin og er fallist á með stefnda að hún sé óljós. Það er hins vegar unnt að fella efnisdóm á málið.

Í stefnu málsins er málatilbúnaður stefnanda byggður á því að munnlegur samningur aðila hafi verið byggður á skilmálum staðlaðra pörunarsamninga Hundaræktarfélags Íslands. Lagt hefur verið fram í málinu eyðublað með slíkum samningi. Á eyðublaðinu er gert ráð fyrir því að eigendur hunda sem á að para velji einn af þremur kostum, A, B eða C. Við aðalmeðferð málsins var stefnandi spurð hvaða leið aðilar hefðu samið um og svaraði hún leið A. Í leið A er kveðið á um að drepist hvolpur/hvolpar vegna sjúkdóms og/eða meðfædds galla innan átta vikna aldurs, eigi tíkareigandi rétt á endurgreiðslu gjalds þess hvolps/þeirra hvolpa. Fyrir liggur að hvolpurinn [...] drapst rúmlega þriggja mánaða og getur stefnandi því ekki byggt kröfu sína á hendur stefnda um endurgreiðslu á stöðluðum pörunarsamningi. Þá er í slíkum samningi sérstaklega tekið fram að tíkareigandi beri allan kostnað vegna meðgöngu, fæðingar og umönnunar tíkarinnar og hvolpanna. Þannig var ekki rétt að draga lækniskostnað vegna gotsins frá greiðslu til stefnda. Fyrir dómi kom jafnframt fram hjá stefnanda að það var „ekkert farið út í það alveg fyrst“ að stefndi ætti að bera hluta af lækniskostnaði. Í raun hefði ekki verið rætt sérstaklega um þetta. Enn fremur sagði stefnandi, þegar hún var nánar spurð um hvað aðilar hefðu samið um, að hún hefði ekki séð staðlaðan pörunarsamning Hundaræktarfélags Íslands fyrr en eftir að ágreiningur kom upp um endurgreiðslukröfu hennar, þ. e. hún hefði fyrst séð slíkan samning eftir á. Samkvæmt þessu hefur samkomulag aðila um pörun ekki verið reistur á stöðluðum pörunarsamningi Hundaræktarfélags Íslands. Jafnvel þótt slíkur staðlaður samningur yrði lagður til grundvallar í málinu á stefnandi samkvæmt honum enga kröfu á hendur stefnda, hvorki varðandi endurgreiðslu vegna þess að hvolpurinn [...] drapst eða lækniskostnað vegna gotsins. S tefnandi innti af hendi greiðslu til stefnda í samræmi við samkomulag þeirra og án nokkurs fyrirvara. Með vísan til alls framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað. Við aðalmeðferð málsins var lagður fram til hliðsjónar málskostnaðarreikningur stefnda, um 44,5 vinnustundir lögmanns og tímagjaldið 24.500 krónur, auk virðisaukaskatts, samtals 1.351.910 krónur. Þegar litið er til þess að mál þetta er tiltölulega einfalt og lítið að umfangi er málskostnaðarreikningurinn úr hófi. Er málskostnaður hæfilega ákveðinn 759.500 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Dómsorð :

Stefndi, A, er sýkn af kröfu stefnanda, B.

Stefnandi greiði stefnda 759.500 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf