E-153/2008

Mál þetta var höfðað 2. júní 2008 og dómtekið 22. október sama ár. Stefnandi er Loftorka Borgarnesi ehf., Engjaási 3-8 í Borgarnesi, en stefndi er H-kk-nf M-kk-nf, Belgsholti í Hvalfjarðarsveit.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 812.542 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 3. febrúar 2008 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 570.047 krónur með sömu vöxtum. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað.

I.

Stefndi er eigandi og ábúandi jarðarinnar Belgsholts í Hvalfjarðarsveit. Hinn 31. júlí 2002 gerðu málsaðilar með sér samning sem fól í sér að stefnanda var veittur einkaréttur í 25 ár til malarnáms úr landi jarðarinnar á oddanum vestan við Narfastaðaós, sem skiptir landi Hafnar og Belgsholts. Fyrir efnið bar stefnanda að greiða 56 krónur á tonn og átti verðið að taka breytingum í samræmi við verð á sandi hjá Björgun hf. Greiðslu átti að inna af hendi á tveggja mánaða fresti samkvæmt reikningi. Var tekið fram í samningnum að stefndi ætti að gera reikninga á grundvelli akstursbóka bílstjóra stefnanda, en þær bækur áttu að vera númeraðar og þar bar að greina skráningarnúmer bifreiða, efnismagn á bifreið auk tímasetningu ferðar með efni úr Hafnarfjöru.

Fyrstu árin eftir að samningurinn komst á mun stefndi hafa gert stefnanda reikning fyrir efnistöku á tveggja mánaða fresti í samræmi við samning aðila. Hefur einnig komið fram að þeir reikningar hafi verið miðaðir við upplýsingar frá stefnanda um efnismagn.

Á árinu 2004 mokaði stefnandi upp malarefni úr landi Belgsholts og haugsetti í landi Hafnar. Í nóvember það ár fékk stefnandi Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen hf. til að mæla rúmmál hauganna sem voru sex að tölu og var magnið áætlað 30.853 m3. Þessir haugar stóðu óhreyfðir í landi Hafnar þar til efnið var flutt til Borgarness á árinu 2007. Stefnandi heldur því fram að þar hafi efnið verið mælt á ný og þá reynst vera 30.853 m3. Stefndi hefur vefengt niðurstöður og nákvæmni þessara mælinga sem farið hafi fram án nokkurs samráðs við sig.

Síðla árs 2004 fékk stefndi senda skilagrein fyrir malartekju frá stefnanda. Þar kom fram magn efnis sem tekið var úr landi stefnda á tímabilinu frá 21. ágúst 2004 til 20. október sama ár sundurliðað eftir fjölda vörubílsfarma. Einnig kom fram á skilagreininni magn malarefnis úr landi stefnda sem stefnandi haugsetti í landi Hafnar og var efnismagnið sagt vera samtals 61.706 kg. Fram hefur komið í málinu að þessi þyngd efnisins sé miðuð við að þyngd malarefnis í hverjum rúmmetra sé 2 tonn (30.853 x 2 = 61.706 kg).

Þegar liðið var fram á árið 2007 fóru fram viðræður milli stefnda og fyrirsvarsmanns stefnanda um uppgjör fyrir efnið sem stefnandi hafði komið fyrir í landi Hafnar. Í stað þess að stefndi gerði stefnanda reikning eftir fjölda ferða vörubifreiða var ákveðið að stefndi miðaði reikningsgerðina við efnismagnið í haugunum. Hinn 24. október 2007 gaf stefndi út reikning á hendur stefnanda fyrir 61.706 kg af malarefni og var miðað við að verð fyrir tonnið væri 70,55 krónur. Samtals var fjárhæð reikningsins 5.419.931 króna að meðtöldum virðisaukaskatti (4.353.358 + 1.066.573 vsk). Fram hefur komið að reikningurinn var greiddur á eindaga 15. nóvember sama ár.

Stefnandi ritaði stefnda bréf 3. janúar 2008 og vísaði til viðræðna milli aðila í desember árið áður um ofgreiðslu á efnisgjaldi fyrir malarefnið úr haugunum í Höfn í Melasveit. Í bréfinu var fullyrt að eðlisþyngd efnisins væri ekki nálægt því sem lagt hefði verið til grundvallar við reikningsgerðina. Við vigtun hefði komið í ljós að þyngd á rúmmetra af efni væri 1.684 kg en stefnandi væri reiðubúinn til að leggja til grundvallar að viðmiðunin yrði 1.700 kg á rúmmetra. Reikningur stefnda 24. október 2007 væri því 15% of hár og var þess farið á leit að uppgjörið yrði leiðrétt. Með erindinu fylgdu niðurstöður Verkfræðiskrifstofu Sigurðar Thoroddsen hf. um rúmmál efnis í haugunum frá því í nóvember 2004. Þessu erindi svaraði stefndi með bréfi 22. janúar 2008 þar sem því var hafnað að mistök hefðu orðið af hans hálfu við reikningsgerðina. Vísaði stefndi til þess að hann hefði eins og ávallt byggt á gögnum frá stefnanda um efnismagnið. Einnig tók stefndi fram að hann hefði aðeins haft upplýsingar um þyngd efnisins í tonnum og gert reikninginn í samræmi við það að höfðu samráði við stefnanda.

Lögmaður stefnanda ritaði stefnda bréf 25. mars 2008 og ítrekaði sjónarmið stefnanda og kröfu um endurgreiðslu. Þessu erindi svaraði lögmaður stefnda með bréfi 10. apríl 2008 þar sem kröfunni var hafnað.

II.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt samningi aðila frá 31. júlí 2002 hafi stefnanda borið að greiða fyrir malarefni úr landi stefnda eftir þyngd efnisins í tonnum talið. Rúmmál þess efnis frá stefnda sem stefnandi hafi haugsett í landi Hafnar hafi verið mælt og hafi magn þess verið 30.853 m3. Þegar efnið hafi verið flutt til Borgarness árið 2007 hafi það verið mælt á ný og reynst vera 30.856 m3. Fellst stefnandi á að það magn efnisins verði lagt til grundvallar í uppgjöri aðila.

Stefnandi heldur því fram að við uppgjörið hafi orðið þau mistök að miðað hafi verið við að þyngd rúmmetra af malarefni væri 2 tonn í stað 1.700 kg. Reikningur stefnanda hafi síðan verið greiddur fyrir mistök af starfsmanni stefnanda. Bendir stefnandi á að þegar hafi verið gerð athugasemd við þetta og sett fram krafa um að uppgjörið yrði leiðrétt.

Stefnandi heldur því fram að stefnda hafi með engu móti getað dulist að efnismagnið sem miðað var við í reikningi hans 24. október 2007 var ekki í samræmi við það magn í haugunum í landi Hafnar sem mælt hafði verið í rúmmetrum. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til þess að málsaðilar hafi um árabil átt í viðskiptum með sölu á malarefni.

Um lagarök til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til reglna samninga- og fjármunaréttar um að gerða samninga skuli halda og til reglu kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

Stefnandi sundurliðar aðalkröfu sína þannig að efnismagn í rúmmetrum hafi verið 30.856 m3. Þyngd malarefnis í rúmmetra hafi numið 1.700 kg og því hafi heildarþungi efnisins verið 52.455 kg. Fyrir hvert tonn hafi átt að greiða 70,55 krónur, en sú fjárhæð sé ágreiningslaus með aðilum. Samkvæmt þessu hafi stefnandi ofgreitt stefnda 812.542 krónur (5.419.931 – 4.607.389 að meðtöldum virðisaukaskatti) en sú fjárhæð svari til aðalkröfunnar.

Varakrafa stefnanda er miðuð við að 2.320 farmar af vörubifreiðum hafi flutt efnið og hver þeirra hafi flutt 14 m3. Samtals hafi efnismagnið því verið 32.480 m3 og miðað við 1.700 kg í rúmmetra hafi þyngd efnisins verið 55.216 tonn. Miðað við 70,55 krónur á tonnið hafi ofgreiðslan numið 570.047 krónum (5.419.931 – 4.849.884 að meðtöldum virðisaukaskatti) en sú fjárhæð svari til varakröfunnar.

III.

Stefndi vísar til þess að hann hafi ávallt gert reikninga fyrir malarefnið eftir upplýsingum frá stefnanda um efnismagnið. Í því sambandi tekur stefndi fram að stefnandi hafi þrátt fyrir áskilnað í samningi um efnistökuna aldrei skilað númeruðum og sundurliðuðum skýrslum um efnistökuna. Þess í stað hafi stefndi fengið skilagreinar um þyngd efnis í tonnum eftir áætlun miðað við fjölda ferða vörubifreiða.

Stefndi bendir á að með aðilum hafið orðið að samkomulagi að reikningur fyrir malarefnið sem haugsett var í landi Hafnar yrði gerður miðað við upplýsingar um magn þess efnis. Einu upplýsingar þar að lútandi sem stefndi hafði um magnið hafi komið fram í skilagrein sem stefnandi hafði látið stefnda í té árið 2004. Í þeirri skilagrein sé að finna sundurliðaðar upplýsingar um þyngd efnismagnsins eftir haugum en samtals sé magnið 61.706 tonn. Í samræmi við þetta hafi verið gefinn út reikningur á hendur stefnanda 24. október 2007 og hann hafi verið greiddur athugasemdalaust.

Stefndi vísar til þess að hann hafi við reikningsgerðina byggt á upplýsingum um þyngd efnisins í tonnum. Tekur stefndi fram að fyrst með bréfi stefnanda 3. janúar 2008 hafi hann fengið upplýsingar um magn efnisins miðað við rúmmál. Stefndi telur engu breyta fyrir niðurstöðu málsins hvort rétt þyngd á rúmmetra malarefnis sé 1,7 eða 2 tonn. Hér verði hins vegar að leggja til grundvallar að stefndi hafi ekki reitt sig á eigin áætlun eða ágiskun heldur eingöngu upplýsingar frá stefnanda sem stefnda hafi verið rétt að treysta og miða við. Með hliðsjón af því og fyrirvaralausri greiðslu stefnanda verði krafa um endurgreiðslu hvorki studd við reglur um endurgreiðslu ofgreidds fjár né aðrar reglur kröfuréttar. Þar fyrir utan tekur stefndi fram að með öllu sé ósannað, eins og stefnandi hafi staðið að upplýsingum um efnismagnið úr haugunum í landi Hafnar, að það hafi verið minna en greini í skilagrein stefnanda og miðað var við í reikningi stefnda.

IV.

Svo sem hér hefur verið rakið gaf stefndi út reikning 24. október 2007 á hendur stefnanda vegna malarefnis úr jörðinni Belgsholti, en efni þetta hafði verið haugsett í landi jarðarinnar Hafnar sem er aðliggjandi. Samkvæmt reikningnum var efnismagnið 61.706 tonn og var verðið á hvert tonn 70,55 krónur auk virðisaukaskatts. Einingarverðið er ágreiningslaust með aðilum, en stefnandi telur hins vegar að þau mistök hafi orðið að efnismagnið, sem var mælt í rúmmetrum, hafi verið talið 2 tonn hver rúmmetri í stað 1.700 kg. Reikningurinn var greiddur 15. nóvember og hefur stefnandi höfðað málið í því skyni að fá þetta uppgjör leiðrétt.

Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar getur skuldari sem greitt hefur án eða umfram lagaskyldu endurkrafið kröfuhafa um það sem ofgreitt var. Frá þessari meginreglu gilda hins vegar veigamikil frávik sem ráðast af atvikum hverju sinni. Ráðast úrslit málsins af þessum reglum um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

Samkvæmt samningi málsaðila um efnistökuna 31. júlí 2002 bar stefnanda að taka saman gögn um efnismagnið og eftir þeim átti stefndi síðan að gera stefnanda reikning. Hefur komið fram að uppgjörinu var ævinlega hagað með þessu móti og svo var einnig um malarefnið sem haugsett var í landi Hafnar. Er ágreiningslaust með aðilum að stefnandi sendi stefnda skilagrein síðla árs 2004 þar sem fram kom þyngd efnisins sundurliðuð eftir haugum og nam samtals 61.706 tonnum. Aftur á móti er ekki sannað gegn andmælum stefnda að hann hafi fengið upplýsingar um rúmmál efnisins fyrr en með bréfi stefnanda 3. janúar 2008. Verður því ekki talið að stefndi hafi haft nokkurt tilefni til að ætla að uppgefin þyngd efnisins væri ekki rétt, ef upplýsingar um rúmmál efnisins gáfu tilefni til að álykta eitthvað í þeim efnum. Að þessu gættu og með vísan til þess að hugsanleg mistök við útreikning á þyngd efnisins miðað við rúmmál þess voru á ábyrgð stefnanda verður ekki talið að hann geti krafist endurgreiðslu úr hendi stefnda sem talinn verður hafa verið í góðri trú við reikningsgerðina. Er þá jafnframt til þess að líta að greiðslan var innt af hendi án nokkurs fyrirvara af hálfu stefnanda. Samkvæmt þessu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, H-kk-nf M-kk-nf, er sýkn að kröfum stefnanda, Loftorku Borgarnesi ehf.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf B-kk-nf