E-240/2022

1. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 15. nóvember 2022. Stefnandi er DK Hugbúnaður ehf., Smáratorgi 3, 15. hæð, 201 Kópavogi, sem stefnir fyrir dóm LOB ehf., Reynigrund 44, 300 Akranesi.

2. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 689.747 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 85.959 kr. frá 1. september 2021 til 1. nóvember 2021, af 172.711 kr. frá þeim degi til 1. desember 2021, af 259.978 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2022, af 291.113 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2022, af 389.720 kr. frá þeim degi til 1. mars 2022, af 488.777 kr. fráþeim degi til 1. apríl 2022, af 588.844 kr. fráþeim degi til 1. maí 2022 og af 689.747 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins.

3. Stefndi krefst í greinargerð sinni sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu. Við upphaf aðalmeðferðar málsins gerði hann þó aðallega kröfu um frávísun málsins eins og nánari grein verður gerð fyrir í niðurstöðukafla.

4. Aðalmeðferð málsins fór fram 13. september 2023. Þar gáfu skýrslur G-kk-nf B-kk-þf, fyrrum starfsmaður stefnanda, og B-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrum forsvarsmaður stefnda.

II. Málsatvik

5. Stefnandi sérhæfir sig í hugbúnaðargerð og kveðst vera leiðandi fyrirtæki á sviði viðskiptahugbúnaðar fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Kröfuna kveður stefnandi vera fyrirvinnu og þjónustu hans í þágu stefnda á tímabilinu september 2021 til maí 2022, eins og lýst erí framlögðu reikningsyfirliti.

6. Stefndi hét áður Loftorka Borgarnesi ehf. Félagiðvar stofnað árið 2009 í tengslum við endurreisn starfsemi Loftorku Borgarnesi sem þá hafði orðið gjaldþrota. Félagið keypti rekstur og vörumerki Loftorku Borgarnesi árið 2010 af þrotabúi þess og rak starfsemina allt til ársloka 2016. Á árunum 2010– 2016 stóð stefndi í umsvifamiklum rekstri í Borgarnesi undir nafninu Loftorka í Borgarnesi ehf. eða allt þar til rekstrarhlutinn, sem snýr að framleiðslu forsteyptra eininga, steypu- og röraframleiðslu, var seldur til dótturfélags Steypustöðvarinnar ehf. um áramótin 2016/2017.

7. Ekki hefur verið gerður ágreiningur um að við framangreinda sölu á meginhluta rekstrar stefnda um áramótin 2016/2017 hafi umfang rekstrar félagsins minnkað veru-lega. Jafnframt var nafni félagsins breytt í LOB ehf. en kaupandinn tók einnig við nafninu Loftorka í Borgarnesi og öðrum vörumerkjum. Umfang rekstrar stefnda á árunum 2010 til ársloka 2016 var á hinn bóginn umtalsvert, m. a. varðandi rekstur, framleiðslu og starfsmannahald.

8. Árið 2010 gerði stefndi samning við stefnanda, DK Hugbúnað ehf. Sá samningur hélst að því er virðist í meginatriðum óbreyttur allt samningstímabilið og stefnandi innheimti að því er virðist sama þjónustugjald allan tímann.

9. Í árbyrjun 2017 kveður stefndi þáverandi forsvarsmann sinn, B-kk-þf Ó-kk-þf, hins vegar hafa óskað eftir að áskriftarþjónustan yrði aðlöguð að breyttri starfsemi og umsvif-um stefnda, enda hafði stefndi að sögn ekki lengur þörf fyrir svo umfangsmikla þjónustu af hálfu stefnanda. Áttu aðilar í samskiptum í kjölfarið og m. a. sendi starfsmaður stefnanda, G-kk-nf B-kk-nf, upplýsingar um grunnþjónustu stefnanda.

10. Þann 14. júní 2017 svaraði B-kk-nf Ó-kk-nf tölvuskeyti G-kk-ef og óskaði eftir breytingu á þjónustu stefnanda. Í svari B-kk-ef segir:

„Vinsamlegast aðlaga áskrift Loftorku í Borgarnesi ehf. kt. 600709- 1270 (nú LOB ehf) að verulega minnkuðu umfangi rekstrarins.

Grunnþjónusta er okkur nægjanleg. Að teknu tilliti til þess sem þú nefnir varðandi dk Vistun og sérsvæði.

Sú sem mun bóka fyrir okkar hönd er með fyrirtæki í þjónustu hjá ykkur sem heitir [...], mér heyrist sambærileg þjónusta vera passandi fyrir okkur, annars eins og ég segi, eins einföld áskrift og hægt er og bara einn samtíma notandi.“11. Stefndi tilgreinir sem ástæðu þess að B-kk-nf hafi vísað sérstaklega í þá þjónustu sem [...]hafiverið að nýta hjá stefnanda að bókari stefnda,[...], hafi einnig verið bókari [...]o g hafi því þekkt vel til umfangs þeirrar þjónustu sem það félag hafi verið að kaupa.

12. Um sama leyti og framangreind ósk um breytingu á þjónustu var send steig þáverandi fyrirsvarsmaður stefnda, B-kk-nf Ó-kk-nf, til hliðar og sneri sér að öðrum verkefnum. Vegna brotthvarfs B-kk-ef uppgötvaðist að sögn stefnda ekki fyrr en árið 2022 að umbeðin breyting á þjónustu stefnanda hafði aldrei komið til framkvæmdar. Nánar tiltekið hafi fyrst íársbyrjun 2022, þegar B-kk-nf hafi verið að aðstoða við uppgjörsvinnu stefnda, komið í ljós að breytingin hafði aldrei verið gerð.

13. Í kjölfar þess hafi B-kk-nf haft símleiðis samband við stefnanda og óskað eftir leiðréttingu og sent síðar tölvubréf varðandi það, nánar tiltekið 11. apríl 2022. B-kk-nf ítrekaði beiðni sína 3. maí 2022 og fékk svar þann 5. maí 2022 frá stefnanda á þá leið að þeir könnuðust ekkert við að óskað hefði verið eftir breytingu á þjónustunni. Starfsmaður stefnanda hafi þó sagt í svari sínu að slíkar beiðnir yrðu að vera skriflegar og sagt jafnframt að stefnandi myndi endurskoða kröfur sínar ef stefndi geti framvísað gögnum um að óskað hefði verið eftir slíkri breytingu. Stefndi kveðst hafa sent stefnanda gögn sem staðfesti að óskað hafi verið eftir breytingu árið 2017 en stefnandi hafi samt sem áður haldið kröfu sinni til streitu.

14. Stefnandi sundurliðar kröfu sína í stefnu málsins eftir fjárhæðum og gjalddögum og leggur fram þá reikninga sem hann kveður ógreidda.

III. Málsástæður og lagarök stefnanda

15. Krafa stefnanda er byggð á samstarfssamningi um áskrift, þjónustu og uppfærslu á DK Hugbúnaði en viðskiptavinur, í þessu tilviki stefndi, skrái sig inn á netinu og samþykki skilmála áður en opnað sé fyrir þjónustuna. Stefnandi hafnar því að samningar hafi tekist um breytingar á þeim samningi sem til grundvallar liggi og því beri stefnda að greiða umsamið verð fyrir þjónustuna á grundvelli meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Um gjalddaga kröfunnar er vísað til meginreglu 49. gr. laga nr. 50/2000.

I V. Málsástæður og lagarök stefnda 16. Stefndi byggir á því að honum beri ekki að greiða stefnukröfur málsins. Fyrir liggi að stefndi hafi óskað eftir breytingu á þjónustu stefnanda 14. júní 2017, nánar tiltekið að þjónustunni yrði breytt í grunnþjónustu með nánar tilteknum hætti. Jafnframt hafi stefndi þá vísað til þjónustu sem félagið [...]h afi verið að fá frá stefnanda á þeim tíma, til frekari skýringar á þeirri breytingu á þjónustu sem stefndi hefði verið að óska eftir.

17. Stefnandi hafi þó aldrei breytt þjónustu sinni eða gjaldtöku þrátt fyrir tilvísaða beiðni um það árið 2017. Stefndi hafi hins vegar ekki nýtt þjónustu stefnanda allt frá árinu 2017 nema að litlu leyti og hafi enga þörf haft fyrir þá þjónustu sem krafist hafi verið greiðslu fyrir, heldur aðeins grunnþjónustu, eins og um hafi verið beðið. Ljóst megi því vera að stefndi hafi verulega ofgreitt fyrir þá þjónustu sem óskað hafi verið eftir og að stefnandi h afi of rukkað stefnda stórlega.

18. Stefndi leggur fram útreikning um samanburð á gjaldtöku stefnanda fyrir stefnda annars vegar og [...]hins vegar. Samanburðurinn nái frá júnímánuði 2017, þ. e. a. s. þegar óskað hafi verið eftir breytingu á þjónustu stefnanda, og fram til þess tíma er viðskiptum aðila lauk. Samanburðurinn leiði í ljós að stefnandi hafi ofrukkað stefnda um sem nemi 2.657.809 kr.

19. Stefndi hafi því uppi gagnkröfu í máli þessu til skuldajafnaðar á því sem ofgreitt hafi verið sem nemi dómkröfu stefnanda. Á grundvelli þess geri stefndi kröfu um sýknu, þar sem ljóst megi vera að skuldajafnaðarkrafa stefnda, tilvísuð ofrukkun, sé verulega hærri en sú krafa sem stefnandi geri í máli þessu. Krafa til skuldajafnaðar og sýknu sé gerð með vísan til 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála og með vísan til meginreglu kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

V. Niðurstaða

20. Við upphaf aðalmeðferðar lagði stefnandi fram óundirritaðan samning sem hann kveður vera grundvöll viðskiptasambands aðila og þar með grundvöll kröfugerðar sinnar. Af því tilefni krafðist stefndi þá þegar frávísunar á málinu þar sem það hefði verið höfðað fyrir röngu varnarþingi. Stefnandi benti á að samningurinn væri óundirritaður og þótt hann væri grundvöllur fyrir kröfugerðinni hefði hann ekki gildi hvað varðaði atriði líkt og varnarþing.

21. Í 7. gr. umrædds samnings segir að mál sem kunni að koma upp vegna hans skuli rekin fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Þegar aðilar semja með þessum hætti um eitt ákveðið varnarþing ber að öllu jöfnu að vísa máli frá ef slík krafa kemur fram. Á hinn bóginn hefur verið litið svo á að hafi varnir gagnaðila og öll sjónarmið málsaðila komið fram sé ekki ástæða til þess að vísa máli frá dómi.

22. Burtséð frá gildi samningsins í máli þessu liggur þannig fyrir að stefndi hefur tekið til varna á heimilisvarnarþingi sínu, skilað greinargerð og flutt málið fyrir dómnum. Verður heldur ekki séð að stefndi hafi haft sérstakt óhagræði af þessu og ekki á því byggt. Við svo búið telur dómurinn ekki ástæðu til að vísa málinu frá á grundvelli slíks formsatriðis í framlögðum samningi, enda með engu móti séð að tækifæri stefnda til að halda uppi fullum vörnum gegn málatilbúnaði stefnanda hafi að neinu leyti verið skert vegna þessa og hann hefur enda ekki, fram til aðalmeðferðar málsins, sjálfur litið svo á. Frávísunarkröfu stefnda á þessum grundvelli verður því hafnað.

-------

23. Stefndi byggir á því að krafa stefnanda sé óréttmæt þar sem krafist sé greiðslu fyrir þjónustu sem stefndi sannanlega þurfti ekki á að halda og nýtti ekki. Hann hafi þannig greitt umfram skyldu og eigi gagnkröfu til að mæta hverri þeirri kröfu sem stefnandi gæti með réttu átt.

24. Þannig er ekki dregið í efa að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda heldur einungis að hún sé of há og reyndar að sýkna beri á grundvelli skuldajafnaðar vegna ofgreiðslu til margra ára sem nemi mun hærri fjárhæð en sem nemi stefnukröfum.

25. Af framlögðum gögnum málsins verður sú ályktun óhjákvæmilega dregin að full-yrðingar stefnda um að krafa stefnanda sé að talsverðu leyti vegna þjónustu sem líkur standa til að stefndi hafi enga þörf haft fyrir eftir að starfsemi hans dróst gríðarmikið saman 2017, sbr. framangreint, eigi við nokkur rök að styðjast. Til marks um þann samdrátt hefur t. a. m. ekki verið dregið í efa að starfsmönnum hafi fækkað úr 100, eða um það bil, niður í tvo eftir að félagið hætti fyrri rekstri. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að jafn ólíkur rekstur og þarna blasir við hljóti að kalla á ólíka þjónustu og að hún minnki ef umfang rekstrar viðskipmanns minnkar þótt ekki þurfi það að vera endilega hlutfallslega og væntanlega talsvert frá því.

26. Engar forsendur eru þó í málinu til að slá því föstu hver raunveruleg þjónustuþörf stefnda hafi verið þegar rekstur hans gjörbreyttist árið 2017. Stefndi hefur sjálfur bent á sambærilegt fyrirtæki að stærð og virðist hafa gert það strax í kjölfar breytinga í rekstri 2017 og óskað eftir minni þjónustu í samræmi við þá þjónustu sem umrætt félag naut og greiddi fyrir.

27. Dómurinn telur ekki ástæðu til að draga í efa að sá samanburður geti verið réttmætur án þess að nokkru verði slegið föstu í þeim efnum. Stefnandi hefur hins vegar ekki séð ástæðu til að bregðast við slíkum samanburði eða vangaveltum stefnda um réttmætt og eðlilegt endurgjald fyrir þjónustu stefnanda. Engin tilraun hefur þannig verið gerð til að nálgast stefnda að einhverju leyti í þeim efnum eða svara ella staðhæfingum hans. Varðandi tilvísun stefnda til félags sem hann telur sambærilegt er því borið við að slíkur samanburður geti ekki farið fram þar sem stefndi vísi þar til þriðja aðila sem sé alls ótengdur máli þessu og stefnandi geti alls ekki upplýst um innihald og eðli þess viðskiptasambands. Þótt fallast megi á slík sjónarmið í grunninn verður ekki séð að þau girði fyrir eða skerði með einhverjum hætti möguleika stefnanda á að upplýsa málið með fullnægjandi hætti.

28. Í greinargerð stefnda var skorað á stefnanda að leggja fram gögn um réttmætt endur-gjald fyrir þá þjónustu sem stefndi óskaði eftir þann 14. júní 2017. Nánar tiltekið var skorað á stefnanda að leggja fram upplýsingar og gögn um hvaða endurgjald hefði átt að greiða fyrir grunnþjónustu, sbr. nánari útlistun.

29. Stefnandi hefur í engu brugðist við þessu. Engar skýringar hafa verið gefnar á einstökum þjónustuþáttum í framlögðum reikningum stefnanda, hvorki í stefnu málsins né síðar undir rekstri þess, hvorki með skýrslum né framlögðum gögnum. Skjal sem stefnandi mun hafa sent stefnda undir rekstri málsins og á að gefa til kynna notkun stefnda á þjónustu stefnanda er afar óskýrt og því fylgja litlar upplýsingar sem á er byggjandi. Þó má frekar en hitt draga þá ályktun af skjalinu að notkun stefnda á þjónustunni hafi verið hverfandi á tímabilinu og mjög margir þjónustuþættir að því er virðist ónotaðir með öllu eða ekki aðgengilegir stefnda. Stefnandi ætlaði ekki að leggja skjalið fram í máli þessu. Stefndi kveðst hafa gengið út frá því og lagði því sjálfur skjalið fram við aðalmeðferð málsins.

30. Að mati dómsins leggur sú staðreynd að enginn ágreiningur verður gerður um að þáverandi forsvarsmaður stefnda setti sig í samband við starfsmann stefnanda þegar umræddar breytingar áttu sér stað 2017 enn ríkari skyldur á stefnanda að gera grein fyrir og rökstyðja betur framlagða reikninga í málinu og veitta þjónustu til stefnda. Engum blöðum er um það að fletta að erindið þá var að aðlaga þjónustuna breyttum rekstri stefnda og að grundvöllur samningssambands aðila var gjörbreyttur. Ekki hefur verið gerður ágreiningur um að sá starfsmaður sem stefndi var í sambandi við, G-kk-nf B-kk-nf, sem gaf skýrslu fyrir dómi, hafði fullt umboð til að bregðast við þjónustubeiðni stefnda og að engar sérstakar formkröfur hafi almennt verið gerðar í þeim efnum. Í erindinu var m. a. vísað til [...] og svo sagt í framhaldi: „... mér heyrist sambærileg þjónusta vera passandi fyrir okkur, annars eins og ég segi, eins einföld áskrift og hægt er og bara einn samtíma notandi.“ Hér er greinilega lagður til svipaður grunnur og hjá tilvísuðu fyrirtæki en ella yrði fundinn nýr og einfaldari flötur í viðskiptasambandi aðila. Við blasir þó að það var ekki gert. Hallann af slíku verður stefndi í ljósi sannanlegs erindis til síns viðsemjanda ekki einn látinn bera, a. m. k. ekki í formi þess að fallist verði á stefnukröfur málsins.

31. Dómurinn telur enda í ljósi framangreindra atvika málsins það ekki tæka niðurstöðu. Eftir höfðun málsins með birtingu stefnu hafa þannig komið fram upplýsingar af hálfu stefnda sem gefa mjög sterkt til kynna að kröfur stefnanda geti að einhverju leyti verið óréttmætar. Er það reyndar svo að fullt tilefni var fyrir stefnanda að gera frekari grein fyrir stefnukröfum sínum þegar í stefnu málsins í ljósi þess að stefndi hafði þá þegar í samskiptum við stefnanda haft uppi þær varnir sem hann byggir nú á. Dómurinn telur því nokkuð skorta á, reyndar af hálfu beggja aðila, að reyna að upplýsa málið með sem bestum hætti til að skapa grundvöll til að leggja réttan efnisdóm á málið. Slíkur grund-völlur hefur ekki verið lagður.

32. Í máli þessu telst þannig vanreifað fyrir hvaða þjónustu stefnandi krefst greiðslu og hvort stefnukröfur séu réttmætar í ljósi varna stefnda. Hins vegar liggur fyrir að stefndi hafnar því ekki að honum beri að greiða fyrir þjónustu stefnanda en ekki þá fjárhæð sem krafist er. Sá grundvöllur í málinu er því óljós en einnig verður að telja, án þess að það skipti sköpum varðandi niðurstöðu dómsins nú, að gagnkröfur stefnda séu einnig vanreif-aðar og lítt rökstuddar. Sú staða girðir þó vissulega fyrir að hægt sé að sýkna þegar af þeirri ástæðu að réttmætar gagnkröfur séu hærri en stefnukröfur málsins.

33. Með vísan til framangreinds verður máli þessu með skírskotun tile - liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 vísaðfrá dómi án kröfu á grundvelli vanreifunar þar sem ekki er með fullnægjandi hætti gerð grein fyrir grundvelli og þar með réttmæti stefnukrafna málsins. 34. Á grundvelli meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem ákveðst með hliðsjón af framlögðum málskostnaðarreikningi 800.000 krónur.

35. Málið flutti D-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður fyrir stefnanda og S-kk-nf S-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

36. Úrskurð þennan kveður upp L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari á Vesturlandi.

Úrskurðarorð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, DK Hugbúnaður ehf., greiði stefnda, LOB ehf., 800.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf