E-6833/2004

Mál þetta, sem dómtekið var 2. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kvk-þgf F-kvk-þgf H-kvk-þgf, Túnsbergi, Svalbarðsströnd, Eyjafirði, gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, og G-kk-þgf S-kk-þgf, Móasíðu 6a, Akureyri, með stefnu áritaðri um birtingu 17. ágúst 2004.

Dómkröfur stefnanda eru þessar:

Aðallega: Að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 13.465.938 krónur ásamt 2% ársvöxtum frá slysadegi 22. nóvember 1995 til 9. júní 2004 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum 922.818 kr. hinn 18. desember 2000 og 4.111.662 kr. hinn 8. nóvember 2004.

1. varakrafa: Að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 11.105.425 krónur ásamt 2% ársvöxtum frá slysadegi 22. nóvember 1995 til 9. júní 2004 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. greinar laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum 922.818 kr. hinn 18. desember 2000 og 4.111.662 kr. hinn 8. nóvember 2004.

2. varakrafa: Að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 7.385.050 krónur ásamt 2% ársvöxtum frá slysadegi 22. nóvember 1995 til 9. júní 2004 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. greinar laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum 922.818 kr. hinn 18. desember 2000 og 4.111.662 kr. hinn 8. nóvember 2004.

Þá er gerð krafa um málskostnað, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál, samkvæmt meðfylgjandi málskostnaðaryfirliti.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og þeim verði tildæmdur málskostnaður að mati dómsins.

Málsatvik

Hinn 22. nóvember 1995 lenti stefnandi í umferðarslysi á gatnamótum Glerárgötu og Höfðahlíðar á Akureyri. Ekið var aftan á kyrrstæða bifreið stefnanda með þeim afleiðingum að hún þurfti að leita til læknis. Stefnandi kveðst m.a. hafa fundið mikið til í hálsi og herðum. Stefndi, G-kk-nf S-kk-nf, var eigandi og ökumaður bifreiðarinnar, YI 961, sem tjóninu olli, en bifreið hans var tryggð hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. (VÍS)

Stefnandi hafði áður lent í tveimur öðrum umferðarslysum, hinn 3. október 1990 og svo hinn 22. apríl 1992. Afleiðingar beggja slysanna voru metnar í matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis frá 6. nóvember 1996. Þar er rakin fyrri sjúkrasaga stefnanda og kemur m.a. fram að I-kk-nf T-kk-nf gigtarlæknir hafi greint stefnanda með vefjagigt (fybromyalgia) hinn 10. október 1995 eða ríflega mánuði fyrir umferðarslysið 22. nóvember 1995. Hafði stefnandi einnig, árið fyrir slysið, leitað níu sinnum á heilsugæslustöðina vegna verkja í hálsi, vinstri öxl, olnboga og mjóbaki.

Stefnandi hefur verið metin fjórum sinnum vegna slyssins 22. nóvember 1995. Örorkunefnd skilaði álitsgerð hinn 30. september 1999 vegna afleiðinga slyssins. Niðurstaða hennar var sú að stefnandi hefði orðið fyrir 5% varanlegum miska og 5% varanlegri örorku.

Hinn 26. september 2000 skiluðu A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir og G-kk-nf B-kk-nf læknir matsgerð í málinu og var niðurstaða þeirra m.a. sú að stefnandi hefði orðið fyrir 5% varanlegum miska og 5% varanlegri örorku. Staðfestu þeir þar með mat Örorkunefndar á varanlegum miska og varanlegri örorku.

Samkvæmt uppgjöri 12. desember 2000 voru stefnanda greiddar bætur miðað við 5% varanlegan miska og 5% varanlega örorku að fjárhæð 922.818. kr. Greiðsla var móttekin af hálfu stefnanda með fyrirvara um frekari bætur, ef endurmat leiddi til hærra mats á varanlegum miska eða varanlegri örorku.

Í vottorði S-kk-ef S-kk-ef læknis, dags. 19. mars 2003, kemur fram sú skoðun læknisins að stefnandi hefði hlotið meiri örorku en hafði verið metin á sínum tíma.

Þá liggur fyrir taugasálfræðilegt mat á stefnanda, dags. 8. október 2003, sem Þ-kvk-nf J. J-kvk-nf, klínískur taugasálfræðingur, gerði.

Samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna, þeirra T-kk-ef M-kk-ef taugalæknis og P-kk-ef S-kk-ef prófessor, dags. 3. júní 2004, var niðurstaðan sú að stefnandi hefði hlotið 20% varanlegan miska og 45% varanlega örorku vegna slyssins 22. nóvember 1995.

Kröfubréf frá lögmanni stefnanda barst stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. hinn 11. júní 2004. Stefndu sendu Héraðsdómi Reykjavíkur yfirmatsbeiðni í kjölfarið, enda féllust þeir ekki á niðurstöður dómkvaddra matsmanna.

Yfirmatsgerð barst stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. 8. nóvember 2004. Var þar m.a. komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði hlotið 20% varanlegan miska og 35% varanlega örorku vegna umferðarslyssins 1995.

Send var uppgjörstillaga til lögmanns stefnanda sama dag. Þar sem ekki barst svar frá lögmanni stefnanda greiddi stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., bætur til lögmanns stefnanda, í samræmi við umboð, á grundvelli áðurnefndrar uppgjörstillögu með 4.100.000 kr.

Í málinu er deilt um fjárhæð bóta vegna umferðaslyssins 1995, en bótaskylda stefndu er ágreiningslaus.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Helstu málsástæður til grundvallar endurupptöku bótaákvörðunar.

a. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að þegar heilsa (heilbrigðisástand) hennar hafi verið metin, hinn 26. september 2000, hafi varanlegur miski hennar og varanleg örorka, vegna afleiðinga slyssins, hinn 22. nóvember 1995, ekki verið komin í ljós. Ekki hafi verið fyrirséð að slíkar breytingar yrðu á heilsu stefnanda, miska og varanlegri örorku, sem raunin hafi orðið á. Sé því til grundvallar vísað til matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, svo sem svars við matsspurningu b og þess sem rakið sé í matsgerð bls. 20 og 21. Byggir stefnandi einnig á í þessu sambandi að geta hennar til að afla vinnutekna sé um leið hennar líkamlega og andlega heilsa, ástand líkama og sálar. Þegar byggt sé á hugtakinu "heilsu" sé ekki hægt að aðgreina miska og varanlega örorku. Þessu til grundvallar bendir stefnandi á að 11. grein skaðabótalaga nefni breytingar á heilsu þannig að miski eða varanleg örorka sé verulega hærri, en áður hafi verið talið. Stefnandi byggi á að í matsgerð dómkvaddra matsmanna, sem aflað hafi verið til endurupptöku málsins, sé niðurstaða matsins á þá leið að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á vinnugetu stefnanda, sem og heilsu, vegna þeirra einkenna, sem lögð hafi verið til grundvallar í örorkumatinu frá september 2000. Miðað við 5% miskastig, sem og örorkustig samkvæmt mati A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef frá september 2000 og 20% miskastig nú, samkvæmt mati hinna dómkvöddu matsmanna og 45% skerðingu aflahæfis, sé um að ræða verulega hærra miskamat og mat á svokallaðri varanlegri örorku, en áður hafi verið miðað við. Byggir stefnandi á því að þar með sé fullnægt grunnskilyrðum 11. greinar laga nr. 50/1993 fyrir endurupptöku málsins.

Stefnandi byggir dómkröfu sína einnig sjálfstætt á því að hinir dómkvöddu matsmenn hafi metið að ófyrirséð breyting hafi orðið á heilsu stefnanda frá því sem lesa megi úr matsniðurstöðu A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef frá september 2000, sem bótaákvörðun hins stefnda félags hafi verið miðuð við. Byggir stefnandi á því að samkvæmt ofangreindu séu öll skilyrði 11. greinar skaðabótalaga fyrir endurupptöku málsins uppfyllt og þar með dómkröfum stefnanda.

b. Stefnandi reisir kröfu sína og á því að lög nr. 50/1993 byggi á því að mat á miska og varanlegri örorku gangi greiðlega fyrir sig og gert sé ráð fyrir að tjónþolar leiti til matslækna, til mats á m.a. varanlegri örorku sem fyrst eftir að áverkar þeirra komast í jafnvægi og ekki sé að vænta frekari bata. Tímabundinni örorku ljúki þegar ekki sé að vænta frekari bata við svokallaðan stöðugleikapunkt, sem yfirleitt sé settur á þriggja mánaða til 6 mánaða tímabili eftir viðkomandi slys, en á þeim tímapunkti sé reiknað með að niðurstaða fáist fljótlega um það hver varanleg örorka sé, þar sem tjónþolar séu frá þessum tímapunkti án allra bóta og eigi oft erfitt uppdráttar þar til endanleg niðurstaða sé fengin. Tryggingafélög greiði yfirleitt ekki tímabundnar örorkubætur lengur en að stöðugleikapunkti og sjaldan lengur en í eitt ár, nema í sérstökum undantekningartilvikum. Tjónþolar verði því að treysta á að möt matslækna séu rétt grundvölluð. Þar sé hins vegar úr vöndu að ráða þar sem slík tveggja lækna möt séu sjaldan fengin með hlutlausum hætti og erfitt fyrir viðkomandi tjónþola að koma málum þannig við. Því sé það þannig að þegar tjónþolar hafi fengið mat á örorku vegna slysa sé ekki annað ráð til en byggja á viðkomandi mati því mjög kostnaðarsamt og tímafrekt sé að biðja um viðbótarmat eða dómkvaðningu sérfróðra matsmanna, enda þótt einhver vafi sé í huga viðkomandi tjónþola gagnvart fyrirliggjandi mati. Einnig verði það til þess að tjónþoli verði án bóta í langan tíma. Við þessa stöðu tjónþola bætist síðan að þeir séu oftar en ekki í erfiðri samningsstöðu við viðkomandi tryggingafélag. Allt þetta geri það að verkum að líta verði með sanngirni á mál, eins og þetta mál, þar sem í ljós hafi komið að miski og varanleg örorka sé verulega hærri en fram komi í því mati, sem fyrr hafi verið byggt á. Stefnandi byggir einnig á því að mat viðkomandi matslækna sé erfitt og í mörgum tilvikum taki þeir tillit til væntinga tjónþola varðandi vinnugetu þeirra í framtíðinni, þegar væntingar þeirra séu á þá leið að þeir, tjónþolarnir, líti svo á að þeir muni geta unnið ákveðna vinnu. Er matið fór fram í september 2000 hafi stefnandi verið nokkuð viss um að geta lokið menntun sinni og unnið fyrir sér í framtíðinni við annað en sauðfjárrækt og slík slítandi landbúnaðarstörf.

c. Stefnandi byggir dómkröfu sína einnig á því að ef ekki verði fallist á ofangreindar málsástæður þá felist í því þrenging á þeim reglum, sem áður hafi gilt í þessum efnum á grundvelli meginreglna kröfuréttarins um rangar og brostnar forsendur og sanngirnisrök varðandi endurupptöku skaðabótamála vegna líkamstjóna. Þar með brjóti 11. grein skaðabótalaga gegn 11. grein stjórnarskrár, en Hæstiréttur Íslands hafi í þremur dómsmálum 1998, bls. 1976, bls. 2002 og bls. 2233 viðurkennt að vinnugeta manna séu eignarréttindi, sem varin séu af 72. grein stjórnarskrár.

d. Til viðbótar ofangreindum málsástæðum byggir stefnandi endurupptökukröfu sína á því að hún hafi á sínum tíma tekið við bótunum með fyrirvara. Stefnandi byggir í þessu sambandi einnig á því að hið stefnda félag hafi fært fjárupphæð sem nemur bótakröfum stefnanda í svokallaðan bótasjóð félagsins. Hafi sú fjárhæð ekki enn verið færð til baka til tekna af hálfu félagsins. Málinu sé því ekki lokið og stefnandi því frjáls að krefja félagið um þær kröfur sem gert sé í þessu máli.

Helstu málsástæður fyrir bótakröfum.

a. Stefnandi rökstyður aðalbótakröfu sína tölulega með neðangreindum hætti:

1. Miskabætur: 5.550.000x75% kr. 4.165.000

2. Bætur fyrir varanlega örorku: 1.653.500x7,5x75% kr. 9.300.938

Samtals kr. 13.465.938

1. Stefnandi byggir þennan kröfulið á grunnreglum skaðabótaréttar. Byggir stefnandi á því, að dómstólar séu óbundnir af miskatöflum örorkunefndar. Hvergi í meginmáli skaðabótalaga sé skyldubundið að leggja þær töflur til grundvallar ákvörðun miskabóta alfarið. Það sé einnig viðurkennt að töflurnar séu aðeins til leiðbeiningar varðandi svokallaða læknisfræðilega örorku, enda að mestu leyti á sama veg og þær voru í tíð eldri laga og grundvallaðar á sama hlutlæga veginn. Byggir stefnandi á því að í 4. grein skaðabótalaga sé skýrlega kveðið á um það að til viðbótar við læknisfræðilegar afleiðingar slysatjóns eigi að meta til miska þá erfiðleika sem líkamlegir áverkar valda í lífi viðkomandi tjónþola. Verði þessi lagagrein ekki skilin á annan veg en þann að leggja beri mat á þessa erfiðleika til viðbótar mati á afleiðingum tjóns út frá læknisfræðilegu sjónarmiði, en samkvæmt eðli máls verði ekki séð að miskatöflur örorkunefndar mæli slíka erfiðleika, sem enda séu undantekningarlaust einstaklingsbundnir. Stefnandi byggir á því að í þessu efni verði aðstyðjast við lög nr. 62/1999 og staðal Tryggingastofnunar ríkisins varðandi útreikning á örorku, en samkvæmt staðlinum sé örorka miðuð við þá færnisskerðingu, sem viðkomandi áverkar hafi í för með sér, þ.e. hvaða áhrif líkamlegir áverkar hafi í lífi viðkomandi. Sé fullkomlega eðlilegt að miðað sé við staðal lækna Tryggingastofnunar ríkisins í þessu efni, eins og nánar sé rökstutt í matsbeiðni. Um sé að ræða opinberan viðurkenndan mælikvarða á færnisskerðingu, sem byggður sé á alþjóðlegum skilgreiningum á hugtakinu örorku. Sé miskastigið byggt á niðurstöðu matsspurningar c í matsbeiðni.

2. Stefnandi byggir þennan kröfulið meðal annars á 5. grein skaðabótalaga, samanber 7.

grein og þeirri lágmarksárstekjuviðmiðun, sem notuð hafi verið varðandi uppgjör til hennar í september 2000. Að félagið sé bundið við þá árslaunaviðmiðun, sem hafi hækkað samkvæmt vísitölu úr 1.200.000 í 1.653.500. Stefnandi byggir einnig á því að hún hafi verið metin samkvæmt staðli almannatrygginga 75% öryrki af völdum slyssins 1995. Um sé að ræða mat byggt á alþjóðlegum stöðlum um færnisskerðingu vegna líkamlegra og andlegra áfalla, en tjón á heilsu, þ.e. örorku verði ekki metið á annan hátt en þann að horft sé á hvaða skerðing á almennri lífsfærni sá líkamlegi og andlegi áverki hafi í för með sér sem tjónþolinn hafi orðið fyrir. Ekki verði gengið fram hjá því að stefnandi sé 75% öryrki af völdum slyssins samkvæmt örorkustaðli Tryggingastofnunar ríkisins, en í 5. grein skaðabótalaga sé einmitt kveðið á um örorku og að örorku skuli reikna út í örorkustigum. Þannig vísi 5. grein skaðabótalaga til hugtaksins örorku. Byggir stefnandi á því að fyrir liggi ofangreindur staðall sem sé nothæfur til að reikna út stig slíkrar varanlegrar örorku. Eftir slíkum lögbundnum staðli beri því að fara.

b. Varakrafa stefnanda sé þannig grundvölluð:

1. Miskabætur: 5.550.000 x 20% kr. 1.110.000

2. Varanleg örorka: 1.653.500 x 7,5 x 75% kr. 9.300.938

3. Þjáningabætur 980 x 180 kr. 176.400

4. Tímabundið tekjutjón kr. 18.087

5. Annað fjártjón kr. 500.000

Samtals kr. 11. 105.425

1. Bætur fyrir miska séu grundvallaðar á matsgerðinni og 4. grein skaðabótalaga. Vísað sé til rökstuðnings dómkvaddra matsmanna og þeirra sjónarmiða sem reifuð séu í matsbeiðni.

2. Bætur fyrir varanlega örorku séu grundvallaðar á svokölluðum lágmarkslaunum samkvæmt þeirri breytingu sem gerð hafi verið á skaðabótalögum með lögum nr. 37/1999 og félagið hafi samþykkt sem árslaunaviðmiðun varðandi tjón stefnanda. Varðandi örorkuskerðingarstig þeirra áverka sem stefnandi hlaut í slysinu 1995 sé byggt á ofangreindum rökstuðningi.

3. Þjáningabætur séu grundvallaðar á 3. grein skaðabótalaga.

4. Annað fjártjón sé áætlað tjón stefnanda vegna margra ferða til lækna vegna þeirra áverka sem hún hafi orðið fyrir í slysinu, bæði inn á Akureyri og til Reykjavíkur. Fjölmargra símtala og greiðslna vegna læknisviðtala. Þessum kostnaði hafi stefnandi ekki haldið saman en telur sanngjarnt að verði áætlaður.

c. Þrautavarakrafa stefnanda grundvallist þannig.

1. Miskabætur: 5.550.000x20% kr. 1.110.000

2. Varanleg örorka 1.653.500 x 7,5 x 45% kr. 5.580.563

3. Þjáningabætur 980x180 kr. 176.400

4. Tímabundið tekjutjón kr. 18.087

5. Annað fjártjón kr. 500.000

Samtals kr. 7. 385.050

Varðandi þrautavarakröfuna byggir stefnandi á ofangreindum rökstuðningi. Varðandi kröfu um bætur fyrir varanlega örorku byggir stefnandi á lágmarksárslaunum samkvæmt skaðabótalögum að því er árslaun varðar. Varðandi örorkustig byggir stefnandi á matsgerð dómkvaddra matsmanna um 45% varanlega örorku. Byggir stefnandi á því að miðað við niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna og þá varfærni sem þeir sýni við mat á varanlegri örorku, sé um algert lágmarksmat að ræða. Sé því til staðfestingar vísað til forsendna dómkvaddra matsmanna í matsgerð.

d. Stefnandi byggir dómkröfur sínar einnig á þeirri staðhæfingu að hið stefnda félag hafi í árslok 1995 fært í bótasjóð sinn 15.000.000 króna og að bótafjárhæð þessi hafi enn ekki verið færð til baka, félaginu til tekna. Félagið hafi því í árslok 1995 þénað 5.250.000 kr. á tjóni stefnanda, miðað við 35% skatthlutfall gjaldárið 1996, samkvæmt 7. tl. 31. greinar laga um tekjuskatt og eignaskatt. Í dag sé fjárhæðin 7.065.078 kr. uppreiknuð samkvæmt lánskjaravísitölu (5.250.000 x 4632/3442). Stefnandi byggir á því að samkvæmt grunnrökum vátryggingaréttarins eigi hún rétt á að hið stefnda félag greiði henni þá fjárhæð sem félagið færði í bótasjóð í árslok 1995. Það sé í samræmi við grundvallarreglu vátryggingaréttarins á þessa leið: „Vátrygging er það, að einn aðili, vátryggingartakinn, fær gegn gjaldi, iðgjaldinu, loforð um að annar aðili, vátryggjandinn, greiði vátryggingartakanum sjálfum eða þriðja manni bætur, ef tiltekin áhætta verður virk, enda taki vátryggjandinn að sér fleiri áhættur og jafni þeim niður eftir lögmálum tölfræðinnar.“ Byggir stefnandi á því að þau iðgjöld, sem hið stefnda félag hafi fengið fyrir ábyrgðartryggingar bifreiða árið 1995, hafi gert mun meira en að dekka þau tjón sem lentu á félaginu það ár, en skyldutrygging hvíli á hverjum bifreiðareiganda í landinu, sem séu lögþvingaðir til að taka sér ábyrgðartryggingar. Stefnandi eigi því rétt á að hið stefnda félagi greiði henni að lágmarki 7.065.078 kr. Að öðrum kosti hafi félagið með ólögmætum hætti hagnast (ólögmæt auðgun) á umferðaróhappi stefnanda, sem geti ekki verið tilgangur þeirra laga sem á þessu réttarsviði gildi.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að hið stefnda félag geti ekki neitað henni umkröfðum bótum án þess að upplýsa stefnanda um þá upphæð, sem félagið hafi fært í bótasjóð sinn vegna slyssins og hvort sú fjárhæð hafi verið tekjufærð. Einnig á hvaða grundvelli félagið ákvarðaði þau iðgjöld sem í gildi voru fyrir ábyrgðartryggingar bifreiða árið 1995 hjá félaginu. Hér sé um að ræða grundvallaratriði sem stefnandi eigi rétt á að fá upplýsingar um samkvæmt 18. grein laga um persónuvernd nr. 77/2000 og því að hið stefnda félag hafi upplýsingar um þessi mál aðgengileg eða eigi að hafa það samkvæmt til dæmis ákvæðum 54. greinar laga um vátryggingarstarfsemi nr. 60/1994 og fyrirmælum Fjárnálaeftirlitsins, á þá leið að halda eigi skrár um þessi atriði, þar sem hvert mál sé sérstaklega tilgreint með sérstökum færslum. Stefnandi byggir á því að þar sem hið stefnda félag geti með upplýsingum, sem félagið hafi við höndina, hrakið ofangreinda staðhæfingu, ef hún á annað borð sé röng, verði að byggja á staðhæfingunni við lausn málsins samkvæmt 1. mgr. 68. greinar laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi byggir einnig á í þessu sambandi að tryggingafélög á Íslandi hafi ekki upplýst

stjórnvöld um það hvernig félögin grundvalli iðgjaldaákvarðanir varðandi

ökutækjatryggingar, þrátt fyrir að landsmenn séu lögbeygðir til að taka slíkar tryggingar.

Komi þetta skýrlega í ljós í greinargerð nefndar skv. 3. grein laga nr. 42/1996 sem vann að endurskoðun laga nr. 50/1993. Byggir stefnandi á því að tryggingafélög á Íslandi starfi ekki við nægilegt eftirlit í þessu efni og nægilegt gegnsæi til að réttindi tjónþola séu tryggð með eðlilegum hætti. Í dag sé það staðreynd að slík auðævi hafi safnast í bótasjóði tryggingafélaga, að þau séu bitbein íslenskra fjármálaafla. Meiri áhersla sé lögð á arðgreiðslu til hluthafa en að greiða réttmætar bætur, sem sé aukaatriði í starfsemi tryggingafélaga hér á landi.

e. Stefnandi byggir kröfur sínar loks á því að hvorki í 4. grein né 5. grein skaðabótalaga sé kveðið á um hvernig meta skuli miska eða varanlega örorku, þ.e. hvernig reikna eigi út eða meta hæð viðkomandi miska eða örorku, þ.e. þann hundraðshluta eða þau stig, sem ráði upphæð bótanna. Ljóst sé að löggjafinn hafi kosið að þetta svið réttarins þróaðist eftir meginreglum laga og eðli máls. Byggir stefnandi á því að í þessu efni verði dómstólar að móta skýrar reglur, en það hafi enn ekki verið gert. Tryggingafélög hafi komist upp með að afgreiða mestan hluta þessara mála með svokölluðu tveggja manna mati, þar sem að hafi komið læknar og lögfræðingar, sem tryggingafélögin hafi velþóknun á. Í slíkum mötum sé aldrei rökstutt hvernig komist sé að miskastigi og niðurstaða fyrir stig varanlegrar örorku nær ekkert rökstudd. Það sé einnig ljóst að leiti tjónþolar til óvilhallra dómkvaddra matsmanna fái þeir undantekningarlaust mun hærri bætur en ella á grundvelli ítarlegra matsgerða, þar sem rökstuðningur fyrir hæð miskastigs og stigs varanlegrar örorku sé rökstuddur með gegnsæjum hætti.

Af þessum sökum verði dómstólar að taka á ofangreindum málsástæðum, svo sem hvernig meta eigi erfiðleikaþátt miskastigsins samkvæmt 4. grein skaðabótalaga, hvort íslensku miskatöflurnar séu yfirleitt nothæfar til grundvallar miskamati, vegna einhæfni þeirra og af þeim sökum að töflurnar séu samdar af trúnaðarlæknum tryggingafélaga, sem til þess höfðu fengið framselt lagasetningarvald frá löggjafanum.

Byggir stefnandi á því að þegar horft sé til þessara staðreynda og þess að tryggingafélög á Íslandi starfi ekki fyrir opnum tjöldum varðandi iðgjaldaákvarðanir og færslu í bótasjóði félagsins verði að skýra þær málsástæður sem stefnandi byggir á í þessu máli með rýmkandi lögskýringu, gagnvart þeim málsástæðum sem hið stefnda félag byggir á. Þá verði að skýra málsástæður hins stefnda félags þröngt gagnvart málsástæðum stefnanda.

Stefnandi byggir einnig á því í þessu sambandi að Ísland hafi undirgengist fjölmarga alþjóðasamninga, þar sem slík mannréttindi sem þetta mál fjalli um séu tryggð með ýmsum hætti. Megi þar nefna 25. grein mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá 10. desember 1948, 14. grein mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 1. grein I. viðauka

sáttmálans og 12. grein Félagsmálasáttmála Evrópu. Að síðustu byggir stefnandi á samningi Íslands um evrópska efnahagssvæðið samkvæmt lögum nr. 2 frá 1993. Skírskotar stefnandi til 3. greinar samningsins, sbr. 28. grein, 37. grein og 72. grein og síðan reglugerða framkvæmdastjórnar EB nr. 1617/1999 og 358/2003, sbr. og tilskipanir um ökutækjatryggingar 90/232/EBE frá 14. maí 1990 og 2000/26/EB frá 16. maí 2000. Í þessum reglum komi skýrt í ljós að það sé meðal annars tilgangur samningsins um evrópska efnahagssvæðið að samræmi sé milli aðildarlanda um ökutækjatryggingar og varðandi greiðslur tjóna vegna umferðarslysa. Byggir stefnandi á að það sé hins vegar ljóst að hér á landi séu slíkar bætur verulega lægri en í öðrum aðildarlöndum. Sé um það vísað til greinargerðar danskrar nefndar, sem leiddi til breytinga á dönsku skaðabótalögunum sem gildi tóku þann 7. júní 2001.

Bendir stefnandi á að það sé niðurstaða danskra fræðimanna á þessu réttarsviði að skaðabætur vegna persónutjóna séu lægri í Danmörku en í öðrum nágrannalöndum í Evrópu. Byggir stefnandi á að slíkar bætur séu þó enn lægri á Íslandi en í Danmörku. Allt leiði þetta til þess að líta verði á dómkröfur stefnanda með sérstakri sanngirni og ríkri réttlætiskennd í samræmi við grundvallarviðhorf í skaðabótarétti.

Stefnandi styður kröfu sína um endurupptöku bótaákvörðunarinnar við 11. grein skaðabótalaga nr. 50/1993 og 1. mgr. 5. greinar sömu laga og þau rýmkandi lögskýringarsjónarmið að skýra verði ákvæði 11. greinar tjónþola í vil ef vafi sé um lögskýringarleiðir. Þá vísar stefnandi til almennra reglna fjármunaréttar um endurupptöku mála og til reglna um brostnar forsendur. Stefnandi vísar og til þeirrar grundvallarreglu skaðabótaréttar að byggja eigi á sanngirnissjónarmiðum og að þegar fyrir hendi séu ábyrgðartryggingar, til að dreifa áhættu, eigi enn frekar að líta til slíkra sanngirnissjónarmiða. Þá vísar stefnandi til 72. greinar stjórnarskrár og eignarverndarákvæða þeirra alþjóðasáttmála sem Ísland hafi undirgengist.

Stefnandi styður bótakröfur sínar við reglu skaðabótaréttarins um fullar bætur. Þá vísar stefnandi til 4., 5., 6. og 7. greina skaðabótalaga. Einnig vísar stefnandi til réttarreglna um eðli máls og meginreglna laga, til 12. greinar almannatryggingalaga, sem og 29. greinar sömu laga, til eignarverndarákvæða stjórnarskrár og þeirra mannréttindasáttmála sem Ísland hefur undirgengist og til ákvæða laga um evrópska efnahagssvæðið, til þeirra ákvæða sem tilgreina réttindi fólks á grundvelli ökutækjatrygginga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefndu er á því byggð að stefnandi hafi fengið allt tjón sitt bætt með greiðslu bóta hinn 8. nóvember 2004. Sama dag höfðu stefndu fengið í hendur yfirmatsgerð í málinu og féllust á það mat. Greiddur var mismunur á niðurstöðu yfirmatsgerðarinnar og þeirra bóta sem greiddar höfðu verið 12. desember 2000.

a. Tímabundið tekjutjón

Hinn 14. desember 2000 greiddi stefndi VÍS stefnanda tímabundið tekjutjón 18.087 kr. vegna lokauppgjörs málsins í samræmi við uppgjörstillögu þess frá 10. desember 2000. Tekið hafi verið við bótunum án nokkurs fyrirvara og sé stefnandi því bundinn við áðurgreinda greiðslu sem lokagreiðslu.

Ekki hafi verið sýnt fram á af hálfu stefnanda að hann eigi frekari rétt til tímabundins tekjutjóns. Ofangreindar matsgerðir breyti engu í þeim efnum. Enn fremur hafi stefnandi í engu reynt að rökstyðja þessa kröfu sína í stefnu.

Ákvæði 11. gr. skaðabótalaga hafi að geyma tæmandi upptalningu á þeim bótaþáttum sem heimilt sé að endurupptaka. Ekki sé hægt að endurupptaka tímabundið tekjutjón.

Samkvæmt þessu beri að sýkna stefndu vegna kröfu stefnanda um bætur fyrir tímabundið tekjutjón.

b. Þjáningarbætur

Hinn 12. desember 2000 hafi stefndi VÍS greitt 153.000 kr. í þjáningarbætur til stefnanda í samræmi við uppgjörstillögu þess. Tekið hafi verið við bótunum án nokkurs fyrirvara og sé stefnandi því bundinn við áðurgreinda greiðslu sem lokagreiðslu.

Ekki hafi verið sýnt fram á af hálfu stefnanda að hann eigi frekari rétt til þjáningarbóta. Fyrrnefndar matsgerðir breyti engu í þeim efnum. Enn fremur hafi stefnandi í engu reynt að rökstyðja þessa kröfu sína í stefnu.

Ákvæði 11. gr. skaðabótalaga hafi að geyma tæmandi upptalningu á þeim bótaþáttum sem heimilt sé að endurupptaka. Ekki sé hægt að endurupptaka þjáningarbætur.

Samkvæmt þessu beri að sýkna stefndu vegna kröfu stefnanda um bætur vegna þjáninga.

c. Varanlegur miski

Hinn 12. desember 2000 hafi stefndi VÍS greitt 242.475 kr. vegna 5% metins varanlegs miska stefnanda. Samkvæmt niðurstöðu í matsgerð yfirmatsmanna sé varanlegur miski stefnanda vegna umferðarslyssins 22. nóvember 1995 metinn 20%.

Stefndi VÍS hafi greitt stefnanda frekari bætur fyrir varanlegan miska sama dag og matsgerð yfirmatsmanna barst, eða 8. nóvember 2004, 850.425 kr. (15% varanlegur miski x 5.669.500 kr.).

Stefnandi krefst miskabóta í aðalkröfu sinni miðað við 75% örorkumat Tryggingastofnunar ríkisins. Því sé alfarið mótmælt að heimilt sé samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, sem fjalla um ákvörðun skaðabóta, að miða við félagslegt örorkumat Tryggingastofnunar ríkisins (TR) við útreikning á varanlegum miska. Um algerlega tvennt ólíkt sé að ræða, m.a. mismunandi forsendur og mismunandi aðferðarfræði.

Um uppgjör stefndu gagnvart stefnanda fari eftir skaðabótalögum nr. 50/1993.

Á blaðsíðu 21 í matsgerð P-kk-ef S-kk-ef og T-kk-ef M-kk-ef komi fram hvernig mat á grundvelli staðals Tryggingastofnunar ríkisins fari fram. Engin líkamsskoðun eigi sér stað heldur séu tjónþolar beðnir um að fylla út eyðublað sem tryggingarlæknir fari svo yfir og meti til stiga. Með vísan til skaðabótalaga og venju á þessu sviði sé þessu mótmælt.

Samkvæmt þessu beri að sýkna stefndu vegna kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegs miska.

d. Varanleg örorka

Hinn 12. desember 2000 hafi stefndi VÍS greitt 342.000 kr. fyrir 5% varanlega örorku stefnanda. Samkvæmt niðurstöðu í matsgerð yfirmatsmanna sé varanleg örorka vegna slyssins 35%.

Stefndi VÍS hafi greitt stefnanda frekari bætur í samræmi við niðurstöðu yfirmatsmanna 8. nóvember 2004, 2.392.455 kr. ((kr. 1.399.097 x 7.5 x 30%) - kr. 755.512).

Með vísan til ofangreindra atriða sé því jafnframt mótmælt að heimilt sé að miða við metna félagslega örorku þegar ákvarðaðar séu bætur fyrir varanlega örorku. Samkvæmt 5. gr. skaðbótalaga beri að taka tillit til ýmissa atriða sem ekki sé tekið tillit til við mat á félagslegri örorku hjá TR. Bara þetta eitt og sér leiði til þess að hafna beri þessari kröfu stefnanda.

Í uppgjöri 12. desember 2000 hafi stefnandi engan fyrirvara gert um launaviðmiðun og hafi samkomulag orðið um að miða við 1.200.000 kr. miðað við verðlag á uppgjörsdegi. Stefnandi sé þannig bundinn við þetta samkomulag, sbr. meginregluna um að samningar skuli standa. Ekki hafi verið um að ræða lágmarkstekjur samkvæmt skaðabótalögum, enda hafi engin lágmarkslaun verið í gildi samkvæmt þágildandi skaðabótalögum. Ef 1.200.000 kr. hinn 12. desember 2000 séu uppfærðar með lánskjaravísitölu til 8. nóvember 2004 verði launaviðmiðunin 1.399.097 kr.

Samkvæmt þessu beri að sýkna stefndu vegna kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku.

e. Vextir

Hinn 12. desember 2000 hafi stefndi VÍS greitt vexti 79.566 kr. af 737.475 kr. frá slysdegi til uppgjörsdags. Hinn 8. nóvember 2004 hafi svo stefndi VÍS greitt  630.372 kr. í vexti af 3.242.880 kr. frá slysdegi til uppgjörsdags.

Vaxtakröfu stefnanda sé hafnað. Verði að telja vexti eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu fyrnda, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, sbr. og Hrd. 1996, bls. 765, þrátt fyrir að greiddir séu vextir af ofangreindum fjárhæðum frá slysdegi.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé harðlega mótmælt enda hafi ekki legið fyrir nægjanleg gögn til þess að reikna út bætur fyrr en með yfirmatsgerð 8. nóvember 2004. Vísast einnig til þess að stefnandi hafi vitað af því fyrir birtingu stefnu að stefndi VÍS myndi biðja um yfirmat til að hnekkja undirmatinu. Verði því að mótmæla dráttarvaxtakröfu stefnanda frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Samkvæmt þessu beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda til frekari vaxtagreiðslna.

f. Annað fjártjón

Því er mótmælt af hálfu stefndu að stefnandi eigi rétt til bóta vegna annars fjártjóns.

Samkvæmt 1. gr. skaðbótalaga nr. 50/1993 sé heimilt að greiða bætur fyrir almennt fjártjón. Í athugasemdum greinargerðar með 1. gr. laganna segi að með hugtakinu annað fjártjón sé átt við útgjöld sem falli á tjónþola strax eða fljótlega eftir að tjónsatvik bar að höndum en erfitt sé að færa sönnur á, t.d. með því að leggja fram reikninga. Megi sem dæmi nefna bætur fyrir röskun á stöðu og högum. Samkvæmt ákvæðinu sé því ekki átt við kostnað sem tjónþola hafi verið í lófa lagið að halda reikningum og kvittunum til haga.

Stefnandi krefur stefndu um greiðslu bóta fyrir annað fjártjón vegna ferðakostnaðar, símakostnað og læknakostnað. Þetta sé allt kostnaður sem tjónþola var í lófa lagið að halda reikningum og kvittunum til haga og verði því að sýkna stefndu af þessum kröfum, sbr. t.d. Hrd. nr. 244/2001 frá 7. febrúar 2002 en þar segi orðrétt: „Áfrýjandi hefur loks krafist greiðslu á 250.000 krónum fyrir annað fjártjón, sem hann nefnir svo, en til þess kveðst hann meðal annars telja ferðakostnað vegna læknismeðferðar, símkostnað og kaupverð lyfja. Fyrir slíkum liðum hefði áfrýjanda verið í lófa lagið að halda saman viðhlítandi gögnum, en hefur engin lagt fram. Verður þessum lið í kröfu hans því hafnað.“

Enn fremur sé bent á að stefnandi hafi ekki gert kröfu um annað fjártjón fyrr en með bréfi, dags. 9. júní 2004. Þeir bótaþættir sem hægt sé að endurupptaka samkvæmt skaðabótalögum séu tæmandi taldir í 11. gr. laganna og sé ekki hægt að endurupptaka kröfu um annað fjártjón. Stefnandi hafi ekki gert fyrirvara um annað fjártjón í uppgjöri 12. desember 2000 og sé því bundinn af því samkomulagi.

g. Lögmannsþóknun

Stefndi VÍS hafi hinn 8. nóvember 2004 greitt 226.372 kr. í lögmannsþóknun með virðisaukaskatti vegna innheimtu á 3.242.880 kr. Um sé að ræða þóknun sem sé í góðu samræmi við hinar almennu gjaldskrár lögmanna vegna skaðabótamála.

Telja stefndu að stefnandi geti ekki krafist frekari bóta fyrir þennan lið þrátt fyrir að málinu hafi verið stefnt fyrir dómstóla. Byggist það á því að óþarfi hafi verið að höfða dómsmál á meðan beðið var eftir yfirmatsgerðinni. Aðilar málsins hefðu vel getað samið miðað við niðurstöðu yfirmatsgerðarinnar þegar hún lá fyrir án þess að blanda dómstólum landsins í málið og eyða þeirra dýrmæta tíma.

Samkvæmt ofangreindu beri að sýkna stefndu af frekari kröfum vegna lögmannsþóknunar.

h. Bótasjóðir (tjónaskuld)

Þótt ekki sé það sérstök dómkrafa hjá stefnanda, krefst hann þess, á blaðsíðu 10 í stefnu, að stefndi VÍS greiði að lágmarki 7.065.078 kr. til stefnanda, en að öðrum kosti hafi stefndi VÍS hagnast á ólögmætan hátt.

Stefndu mótmæla þessari kröfu stefnanda. Vátryggingafélög þurfi samkvæmt íslenskum og evrópskum lögum að uppfylla reglur um lágmarksgjaldþol, t.d. lög nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi. Þegar tjón sé tilkynnt áætli vátryggingafélög hvert hið hugsanlega tjón geti orðið að lokum. Miðist það oft og tíðum við meðaltjón en einnig aðrar forsendur. Þetta sé gert til að eiga fyrir tjóninu þegar það sé gert upp. Áætluð upphæð sé færð til skuldar þangað til tjónið sé gert upp. Þá sé krafan greidd. Sé áætlun hærri en heildargreiðsla tjónsins sé það þegar fært til tekna og greiddur af því tekjuskattur.

Samkvæmt reglugerð nr. 613/1996 um ársreikninga og samstæðureikninga vátryggingafélaga annarra en líftryggingafélaga merki tjónaskuld þann hluta vátryggingaskuldar sem svari til áfallina óuppgerðra skuldbindinga félags vegna gerðra vátryggingasamninga.

Stefnandi eigi ekki lögvarða kröfu um þá upphæð sem stefndi VÍS hafði áætlað tjónið um á sínum tíma enda sé það ekki í samræmi við þau lög sem gildi um ákvörðun fjárhæðar skaðabóta vegna líkamstjóns. Um það gilda skaðabótalög nr. 50/1993. Verði því að hafna þessari óljósu kröfu stefnanda.

Málsástæðum stefnanda um að vátryggingafélög starfi ekki við nægilegt eftirlit o.fl. sé hafnað. Nægir að vísa almennt til allra þeirra laga- og stjórnvaldsreglna sem um vátryggingarstarfsemi gilda, svo og að benda á Fjármálaeftirlit ríkisins sem hafi lögbundið eftirlit með starfsemi félaganna.

i. Tveggja aðila matsgerðir o.fl.

Stefnandi hafi uppi fullyrðingar í stefnu sem séu með öllu rangar og óviðeigandi. T.a.m. ásakar stefnandi stefnda VÍS um að einungis þeir aðilar, sem vátryggingafélögin hafi velþóknun á, geti komið að matsgerðum í tveggja aðila mötum. Þessu hafnar stefndi VÍS sem röngu og órökstuddu.

Enn fremur sé því hafnað sem röngu og órökstuddu að miskatafla Örorkunefndar, sbr. 10. gr. skaðabótalaga, sé samin af trúnaðarlæknum vátryggingafélaganna og að Alþingi hafi framselt löggjafarvald sitt til þeirra. Þessu sé varpað fram í stefnu algerlega órökstuddu og einungis til þess fallið að koma höggi á stefnda VÍS. Ef svo er verði að telja það ámælisvert.

j. Rýmkandi lögskýring

Stefnandi krefst þess í stefnu að allar málsástæður sínar verði skýrðar með rýmkandi lögskýringu en að allar málsástæður stefndu verði skýrðar með þrengjandi lögskýringu. Sé þessu mótmælt af hálfu stefndu og bent á að engin heimild sé til þess í lögum að beita einni ákveðinni lögskýringarleið vegna þess eins að um sé að ræða vátryggingafélag.

Einnig sé rétt að minna stefnanda á að hann hafi stefnt öðrum aðila með stefnda VÍS, sem ekki sé vátryggingafélag.

k. Alþjóðasamningar og misræmi milli landa

Stefnandi nefnir sérstaklega sem málsástæðu fyrir frekari bótagreiðslum að samkvæmt alþjóðasamningum, sem Ísland sé aðili að, eigi að vera samræmi á bótagreiðslum til tjónþola á milli landa. Bendir stefnandi á að bótagreiðslur hér á landi séu lægri en í Danmörku. Stefndu hafna þessu sem röngu og ósönnuðu.

Um bótagreiðslur vegna líkamstjóns til tjónþola á Íslandi gilda skaðabótalög nr. 50/1993. Margoft hafi komið fram í dómum Hæstaréttar að ákvæði þeirra voru sett með jafnræði og samræmi í huga og að ákvæði þeirra séu ekki andstæð Stjórnarskrá Íslands nr. 33/1944.

l. Málskostnaður

Stefndu krefjast þess með vísan í ofangreint að stefnanda verði gert að greiða stefndu málskostnað, sbr. a. lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, vegna þarflausrar málshöfðunar hans á hendur stefndu. Ekkert tilefni hafi verið til þess af hálfu stefnanda að höfða þetta mál. Stefndi VÍS hafi sent yfirmatsbeiðni til Héraðsdóms Reykjavíkur 11. júní 2005. Yfirmatsmenn voru dómkvaddir 2. júlí 2005. Þrátt fyrir að stefndu hafi ákveðið að fara lögheimila leið til þess að reyna að hnekkja undirmatsgerð, sem stefnandi bað um, ákvað stefnandi að höfða mál fyrir dómi, sem hafi haft ýmsan óþarfa kostnað í för með sér.

Einnig verði að benda á að fjöldi málsástæðna stefnanda sé haldlaus með öllu, sbr. c. lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er heimilt að kröfu tjónþola að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Bótagreiðslur til stefnanda samkvæmt uppgjöri 12. desember 2000 voru miðaðar við 5% varanlegan miska og 5% varanlega örorku í samræmi við álitsgerð örorkunefndar og matsgerð læknanna A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef. Greiðsla var móttekin af hálfu stefnanda með fyrirvara um frekari bætur, ef endurmat leiddi til hærra mats á varanlegum miska eða varanlegri örorku.

Samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna 3. júní 2004 var niðurstaðan sú að stefnandi hefði hlotið 20% varanlegan miska og 45% varanlega örorku, en samkvæmt yfirmatsgerð 7. nóvember 2004 var komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði hlotið 20% varanlegan miska og 35% varanlega örorku vegna umferðarslyssins 22. nóvember 1995. Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiddi bætur til stefnanda samkvæmt uppgjöri 8. nóvember 2004 í samræmi við yfirmatið. Hefur þannig verið fallist á af hálfu stefndu að taka upp að nýju ákvörðun um bætur á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi hefur m.a. uppi þá málsástæðu í málinu að hún eigi rétt á því að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greiði henni 7.065.078 kr., sem er sú fjárhæð sem félagið færði í bótasjóð sinn í árslok 1995 vegna óuppgerðs tjóns hennar. Engin dómkrafa er þó höfð uppi af því tilefni og er málsástæðu þessari hafnað. Aðrar almennar málsástæður og sjónarmið sem stefnandi hefur uppi málinu, svo sem grundvöllur iðgjaldaákvarðana vátryggingarfélaga, tveggja aðila möt, og að bótagreiðslur hér á landi séu ekki í samræmi við alþjóðasamninga, sem Ísland hefur undirgengist, eru og haldlausar með öllu.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að við mat á bótafjárhæð fyrir miska og varanlega örorku skuli miða við að stefnandi sé 75% öryrki af völdum slyssins samkvæmt örorkustaðli Tryggingastofnunar ríkisins. Á þá kröfugerð verður ekki fallist. Skaðabótalög nr. 50/1993 gilda um bótauppgjör vegna líkamstjóns. Engin heimild er til þess að félagslegt örorkumat Tryggingastofnunar ríkisins samkvæmt lögum nr. 117/1993 verði lagt til grundvallar bótauppgjöri sem skaðabótalögin taka til. Verður því að hafna aðalkröfu stefnanda í málinu.

Varakrafa stefnanda er byggð á sama grundvelli og aðalkrafa að því er varanlega örorku varðar, en er að öðru leyti samsvarandi þrautavarakröfu stefnanda í málinu. Samkvæmt því verður þrautavarakrafan tekin til úrlausnar í heild sinni.

Þrautavarakrafan er byggð á undirmati dómkvaddra matsmanna. Hefur stefndi þegar greitt miskabætur í samræmi við 20% miskastig samkvæmt því mati og yfirmati með uppgjörum sínum 12. desember 2000 og 8. nóvember 2004, samtals að fjárhæð 1.092.900 kr. Ber því að hafna kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegs miska. Stefnandi fékk greiddar þjáningabætur að fjárhæð 153.000 kr. samkvæmt uppgjöri 12. desember 2000. Tekið var við þeim bótum án nokkurs fyrirvara, auk þess sem ekki er heimild til endurupptöku þeirrar bótaákvörðunar samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga. Ber því að hafna kröfu stefnanda um þjáningabætur. Þá hefur stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda tímabundið tekjutjón 18.087 kr. samkvæmt uppgjörinu í desember 2000, sem ekki var gerður fyrirvari við. Ber því einnig að hafna þeirri kröfu stefnanda. Krafa stefnanda um annað fjártjón að fjárhæð 500.000 kr. eru áætluð útgjöld stefnanda vegna ferðakostnaðar, símkostnaðar og lækniskostnaðar. Stefnanda var í lófa lagið að halda til haga kvittunum um þennan kostnað, sem ekki fellur undir hugtakið annað fjártjón samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Ber því einnig að hafna þeirri kröfu stefnanda.

Varðandi kröfu um bætur fyrir varanlega örorku byggir stefnandi á matsgerð dómkvaddra matsmanna, dags. 3. júní 2004, um 45% varanlega örorku. Varðandi árslaun er byggt á lágmarksárslaunum samkvæmt skaðabótalögum. Í matsgerðinni segir að þegar stefnandi varð fyrir umferðarslysinu 22. nóvember 1995 hafi hún verið 47 ára að aldri. Hún hafði þá lengi verið heimavinnandi bóndakona, þriggja barna móðir. Hún stundaði um þær mundir sjúkraliðanám í öldungadeild Verkmenntaskólans á Akureyri. Slysið hafði m.a. þær afleiðingar að hún hætti því námi sökum þess að hún treysti sér ekki, eftir það, til starfa sem sjúkraliði að námi loknu. Tók hún síðan stúdentspróf nokkrum árum síðar á félagsfræðibraut, en af frekara námi hefur ekki orðið. Matsmenn telja að fyrir slysið hafi stefnandi haft næga orku til allra almennra starfa, innan og utan heimilis og háðu henni ekki afleiðingar umferðarslysa er hún hafði lent í 1990 og 1992, þegar hér var komið sögu. Auk umtalsverðs varanlegs miska er það skoðun matsmanna að stefnandi hafi við slysið hlotið varanlega fjárhagslega örorku í verulegum mæli, þ.e. að hún búi af þess völdum við talsvert skert aflahæfi til frambúðar. Hafi sú skerðing síðan farið vaxandi með árunum á sama eða svipaðan hátt og miskaeinkennin hafa farið versnandi, eins lýst er í matsgerðinni. Miðað við núverandi heilsufarseinkenni stefnanda sé ljóst að möguleikar hennar á almennum vinnumarkaði séu verulega skertir miðað við það, sem var fyrir slysið og möguleg starfssvið hafa þrengst mikið frá því sem áður var. Skipta bæði líkamleg og andleg einkenni stefnanda máli í því sambandi. Ljóst sé að hún muni ekki geta unnið nein erfiðisstörf í framtíðinni þar sem reynir á líkamlega burði og snerpu, svo sem almenn landbúnaðarstörf. Þá mun hún ekki þola langar setur á skrifstofu eða þ.h. sem hún hefur þó vissar forsendur til að gegna sökum menntunar sinnar til stúdentsprófs. Langar stöður við afgreiðslustörf munu heldur ekki henta henni til lengdar. Andleg einkenni, svo sem félagsfælni og öryggisleysi, er hún býr við í kjölfar slyssins, munu einnig gera hana lítt hæfa til ýmissa þeirra starfa, sem krefjast náinna samskipta við viðskiptavini eða aðra henni ókunnuga enda þótt menntun hennar og reynsla hefði ella getað stutt hana í sumum þess háttar störfum. Helst koma, að áliti matsmanna, til greina létt „hreyfanleg störf“, sem hvorki krefjast þrásetu né langrar stöðu. Í þess háttar starfi myndi stefnandi ekki hafa þrek til að vinna fullan vinnudag og þaðan af síður til að skila yfirvinnu. Þetta skapi henni verulegt óöryggi á vinnumarkaði því að til þessa sé gjarna litið við nýráðningar í störf og eins þegar til álita komi að fækka starfsmönnum. Þá sé líklegt að stefnandi myndi hætta fyrr störfum en ella hefði verið, þ.e. ef hún hefði ekki orðið fyrir slysinu. Þá telja matsmenn ljóst að geta stefnanda til heimilisstarfa hafi skertst verulega í kjölfar umferðaslyssins 22. nóvember 1995 og skipti það miklu máli eins og högum hennar sé hátað, þ.m.t. vanmegni hennar til starfa utan heimils. Með vísan til þessara atriða m.m. telja matsmenn að varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga slyssins 22. nóvember 1995, einnig að teknu tilliti skertrar getu hennar til heimilisstarfa sé réttilega metin 45% - fjörutíu og fimm stig.

Samkvæmt yfirmatsgerð 7. nóvember 2004 var hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði hlotið 35% varanlega örorku vegna umferðarslyssins 22. nóvember 1995. Yfirmatsmenn benda á að nokkuð flókið sé að meta varanlega örorku stefnanda í hundraðshlutum vegna afleiðinga umferðarslyssins 22. nóvember 1995. Sé það bæði vegna þess að hún hafi aðallega sinnt bústörfum (en ekki almennum launastörfum á vinnumarkaði þar sem laun fyrir vinnuframlag eru reiknuð á annan hátt) og einnig vegna þess að nokkuð ljóst sé að vinnugeta hennar og geta til tekjuöflunar var skert að nokkru leyti áður en hún lenti í umferðarslysinu 22. nóvember 1995. Verði að telja líklegt að heilsufar hennar hafi að hluta til farið versnandi af öðrum ástæðum en vegna afleiðinga slyssins og er þá litið til geðrænna eða andlegra einkenna sem tengist að hluta líkamlegu heilsufari og breyttum högum sem rekja megi til vefjagigtar og fyrra heilsufars að öðru leyti. Við mat á hundraðshluta varanlegrar örorku stefnanda telja yfirmatsmenn eðlilegt að hafa hliðsjón af launatölum á almennum vinnumarkaði fyrir ýmis konar afgreiðslu-, þjónustu- og sölustörf, enda sé talið að tekjusaga hennar fram að umferðarslysinu 22. nóvember 1995 gefi ekki alveg rétta mynd af getu hennar til tekjuöflunar. Er þá haft í huga að bændur sinna ýmsum störfum sem ekki sé greitt beint fyrir heldur teljast fremur til heimilisstarfa í víðtækari merkingu þess orðs. Verði að hafa þetta í huga þegar geta bænda til tekjuöflunar sé metin. Yfirmatsmenn telja að stefnandi hefði getað unnið nálægt 75% af almennum vinnudegi í léttu og hreyfanlegu starfi út starfsævina, ef hún hefði ekki lent í umferðarslysinu 22. nóvember 1995. Er þá byggt á því að hún hafi haft einkenni frá stoðkerfi en engu að síður getað unnið þetta starfshlutfall í starfi sem hentaði henni. Hvað geðrænu eða andlegu einkennin varðar sé sennilegt að þau hefðu ekki komið fram eins hratt og þau gerðu og það ekki í sama umfangi ef hún hefði ekki lent í umferðarslysinu 22. nóvember 1995. Er þannig talið að slys hafi að hluta slegið hana út af vinnumarkaði fyrr en vænta mátti. Öll auka- og yfirvinna mun í dag reynast henni ómöguleg og sama gildir um mjög krefjandi störf. Yfirmatsmenn telja ljóst að stefnandi hafi aðeins mjög takmarkaða vinnugetu í dag. Er talið að hún geti aðeins unnið léttari störf og það aðeins hluta úr degi, fáeina tíma á dag. Er á það bent í dæmaskyni að til greina komi störf við matreiðslu á vinnustöðum í hennar byggðarlagi. Auk þess ætti hún að geta sinnt öllum léttari heimilisverkum á heimili sínu. Yfirmatsmenn telja að varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga umferðaslyssins 22. nóvember 1995 sé rétt metin 35% - þrjátíu og fimm af hundraði. Er þá m.a. tekið tillit til getu til að vinna heimilisstörf.

Þegar bornar eru saman forsendur fyrir niðurstöðum framangreindra matsgerða um mat á hlutfallslegri varanlegri örorku stefnanda vegna slyssins er á því byggt í yfirmati að versnandi heilsufar stefnanda megi að hluta til rekja til annarra orsaka en afleiðinga umferðaslyssins 22. nóvember 1995, m.a. vefjagigtar og fyrra heilsufars að öðru leyti. Þá virðist vera á því byggt í yfirmati að fyrir hendi séu atvinnumöguleikar fyrir stefnanda í heimabyggð hennar án þess þó að nokkur könnun hafi farið fram á því. Ekki verður séð að með yfirmatinu sé með afgerandi hætti hnekkt því mati undirmatsgerðar frá 3. júní 2004 um 45% varanlega örorku stefnanda vegna slyssins. Verður því fallist á að varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga umferðarslyssins 22. nóvember 1995 skuli vera 45%. Í uppgjöri aðila 12. desember 2000 varð samkomulag með aðilum um að miða árslaun við 1.200.000 kr. Er því fallist á það með stefndu að miða við þá fjárhæð, sem er 1.399.097 kr. uppfærð með lánskjaravísitölu miðað við 8. nóvember 2004. Í útreikningi bóta miða aðilar við 7,5 föld árslaun í samræmi 6. gr. skaðabótalaga, eins og hún var fyrir lagabreytingu með lögum nr. 37/1999. Ber því einnig að taka tillit til lækkunar bóta vegna aldurs samkvæmt þágildandi ákvæði 9. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt því ber stefndu að greiða stefnanda óskipt til viðbótar áður greiddum bótum 1.196.228 krónur (1.399.097 x 7.5 x 15% – 377.756 ). Bótafjárhæð skal bera 2% ársvexti frá slysdegi, eins og krafist er, enda verður að telja að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hafi fallið frá því að bera fyrir sig fyrningu vaxta með bótauppgjöri 8. nóvember 2004, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905. Dráttarvextir reiknast frá 9. júní 2004, eins og krafist er, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Þá ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda óskipt 1.116.581 krónu í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun lögmanns stefnanda, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., 644.746 krónur með virðisaukaskatti og útlagður kostnaður 471.835 krónur. Við ákvörðun málflutningsþóknunar var tekið tillit til greiðslu samkvæmt bótauppgjöri 8. nóvember 2004.

E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf. og G-kk-nf S-kk-nf, greiði óskipt stefnanda, G-kvk-þgf F-kvk-þgf H-kvk-þgf, 1.196.228 krónur ásamt 2% ársvöxtum frá 22. nóvember 1995 til 9. júní 2004 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. greinar laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og 1.116.581 krónu í málskostnað er renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun lögmanns stefnanda, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl. 644.746 krónur, og útlagður kostnaður 471.835 krónur.

E-kk-nf Ó-kk-nf