E-352/2021

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þess, þann 6. október sl., var höfðað með stefnu, birtri 19. janúar 2021, af stefnanda, A,[...]gegn stefnda, B, [...].

Stefnandi gerir þær dómkröfur í málinu að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 2.366.750 krónur með 4,5% vöxtum frá [...] 2016 til 21. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts og eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda sæti verulegri lækkun. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Geta ber þess að mál þetta var upphaflega höfðað á hendur C, en dótturfélag þess, B, hefur frá 1. janúar 2021 tekið við vátryggingastofni þess félags og þar með aðild að þessu máli til varnar og sætir það engum athugasemdum.

Ágreiningsefni og málsatvik

Stefnandi varð fyrir meiðslum þann [...] 2016 eftir slys þegar hún var að versla í verslun D í [...]. Í umrætt sinn var stefnandi stödd í mjólkurkæli verslunarinnar þegar hún féll um koll sem starfsmenn nota þar til þess að setja og sækja vörur upp í hillur, sem hafði þá verið skilinn þar eftir uppi við vörugrind í gangveginum inni á gangi í kælirýminu í versluninni. Þegar stefnandi datt bar hún fyrir sig hægri hönd til að verjast fallinu og fékk við það högg á hægri öxl. Stefnandi leitaði til læknis daginn eftir slysið og segir þá m. a. í fyrirliggjandi dagdeildar skrá:

„Beðin um að meta A vegna þess að hún datt í gær á hægri öxlina og kennir sér meins. Var stödd í búð í gær þegar hún datt um koll sem hafði verið skilinn eftir og féll við og fékk höggið á hæ. öxlina. Haft verki og lítið getað hreyft hægri hendina eftir fallið. Hefur ekki lagast líkt og hún hafði vonast til.“

Í örorkumati E, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, dags. [...]. október 2017, voru afleiðingar slyssins meðal annars metnar til 20% varanlegrar læknisfræðilegrar örorku. Við slysið mun sin í ofankambsvöðva í hægri öxl stefnanda hafa slitnað en um hafi verið að ræða svonefndan lyftihulsuáverka. Var stefnandi þá talin hafa verið óvinnufær, tímabundið, frá [...] 2016 til [...] sama árs.

Stefnandi telur að verslunin D beri ábyrgð á slysinu og afleiðingum þess fyrir hana og var af þeim sökum af hennar hálfu, þann [...] 2016, send krafa í ábyrgðartryggingu verslunarinnar, sem óumdeilt var í gildi hjá stefnda á slysdegi. Með bréfi stefnda, dags. [...]. júlí 2017, var bótaskyldu stefnda vegna atviksins hafnað.

Þann [...]. maí 2018 skaut stefnandi þessari synjun stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og fór fram á að hún staðfesti bótaskyldu stefnda vegna málsins. Með úrskurði nefndarinnar, dags. [...]. apríl 2019, var bótaskyldu stefnda enn hafnað. Við þá niðurstöðu geti stefnandi ekki unað og hafi henni því verið sá kostur nauðugur að höfða mál þetta á hendur stefnda til greiðslu skaðabóta vegna slyssins. Kröfunni sé beint að stefnda á grunni 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu sé byggð á því að tjón hennar sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu D á grunni meginreglu skaðabótaréttar um sök, enda hafi slysið orsakast vegna gáleysislegrar háttsemi eða athafnaleysis sem D beri ábyrgð á, en rík aðgæsluskylda hvíli á verslunum að tryggja öryggi viðskiptavina.

D sé ein helsta matvöruverslun landsins og þangað sækir fólk daglega til þess að kaupa nauðsynjar. Sem verslunareigandi þá beri D ábyrgð á að tryggja öryggi viðskiptavina er komi í verslanir félagsins. Stefnandi hafi verið stödd í verslun D í [...][...] 2016 er hún hafi lent í umræddu slysi. Hafi hún þá gengið þar eftir gangi í mjólkurkæli þegar hún hafi fallið um koll sem þar hafi verið staðsettur í gangvegi. Stefnandi hafi þá gengið á milli vörugrinda með kælivörum sem myndað hafi gangveginn. Grindunum hafi verið raðað upp við vegg en á miðju gólfinu hafi verið staflar af kössum á pallettum ásamt fleiri grindum og þannig hafi myndast þessi mjói gangvegur. Gangurinn hafi verið þröngur en samt sé ætlast til að fólk geti mæst á ganginum með innkaupakerrur sem hafi verið reyndin í umrætt sinn. Kollur hafi þá verið skilinn eftir í gangvegi við grind þar sem kælivörur séu geymdar. Stefnandi hafi ekki getað séð kollinn og rekist í hann með framangreindum afleiðingum fyrir hana.

Stefnandi byggi á því að verslunareigandanum hafi borið skylda til að gera allar þær ráðstafanir sem sanngjarnar megi telja, til að tryggja öryggi þeirra viðskiptavina sem hann hafi laðað til sín. Telji stefnandi það gálaust af starfsmönnum verslunarinnar að skilja lága kolla eftir í gangvegi verslunarinnar þar sem þeir séu þar fyrir umferð fólks og geti valdið því tjóni og á því gáleysi verði verslunareigandinn að bera ábyrgð.

Stefndi hafi haldið því fram að kollurinn hafi verið uppi við hillu, líkt og tíðkist þegar hann sé í notkun, og þá hafi stefndi haldið því fram að um auðsjáanlegan koll sé að ræða. Stefnandi mótmæli því alfarið en kollurinn sé það lítill að hann sé alls ekki auðsjáanlegur í því þrönga rými sem mjólkurkælirinn sé. Þar gangi fólk á móti hvert öðru um gangana og ýti á undan sér innkaupakerrum. Stefnandi mótmæli því einnig að það hafi þýðingu að segja að kollurinn hafi hér verið staðsettur uppi við hillu líkt og þegar hann sé í notkun. Þegar kollurinn sé í notkun sé hann sjáanlegur því þá standi starfsmaður uppi á honum. En á meðan hann sé ekki í notkun beri að fjarlægja hann af gangsvæði verslunar svo hann skapi ekki slysahættu. Það hafi þó ekki verið gert í umrætt sinn og á því gáleysi verði D að bera ábyrgð. Auðvelt sé og fyrirhafnarlítið fyrir starfsmenn að ná í kollinn inn á lager eða upp á hillu þegar þörf sé á að nota hann.

Auk þess beri að líta til þess að gangurinn þar sem kollurinn hafi verið skilinn eftir sé þröngur. Viðskiptavinir gangi þar um með körfur eða renni innkaupakerrum á undan sér og sæki sér vörur verslunarinnar í hillu grindur. Athygli þeirra eigi því ekki að þurfa vera á gólfi verslunarinnar til að fylgjast með kollum sem gætu verið þar á vegi þeirra. Gera verði sérlega ríkar kröfur til þess að gólf á stöðum eins og í D, þar sem fjöldi fólks eigi leið um, séu hindrunar- og hættulaus. Beri því að gera þær kröfur að gólf þar séu auð og hættulaus. En fyrirhafnarlítið hefði verið fyrir starfsmann D að ganga frá kollinum á stað þar sem hann væri ekki í gangvegi verslunarinnar.

D sé atvinnurekandi, sbr. 12. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Verslunin í [...] sé vinnustaður í skilningi 41. gr. laga nr. 46/1980. Samkvæmt 13. gr. laganna hafi D borið að tryggja að gætt væri fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustaðnum. Í ákvæðinu sé sérstaklega vísað til VI. kafla laganna þar sem fjallað sé um vinnustaði. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. skuli vinnustaður þannig úr garði gerður að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Dhafi vanrækt þær skyldur sem á versluninni hafi hvílt samkvæmt lögum nr. 46/1980, enda geti það ekki talist fyllsta öryggi eða góður aðbúnaður eða hollustuhættir að skilja kolla eftir í gangvegi þröngra ganga verslunar sem valdið geti slysahættu fyrir viðskiptavini. Þá sé hér einnig um að ræða háttsemi sem brjóti gegn reglum nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, m. a. í 6., 37. og 39. gr.

Stefnandi mótmæli sérstaklega sem rangri þeirri frásögn starfsmanns D að stefnandi hafi tekið kollinn og reynt að klifra upp á hann til að ná í jógúrt uppi í hillu.

Með hliðsjón af framangreindu þá sé einsýnt að rík skylda hvíli á þeim sem reki verslun fyrir neytendur að gera ráðstafanir sem sanngjarnar megi teljast til að tryggja öryggi þeirra sem þar eigi leið um. Fjöldi fólks eigi leið um verslun D á hverjum degi og því sé mikilvægt að ekki séu skildir þar eftir kollar í gangvegi viðskiptavina enda skapi slíkt óþarfaslysahættu sem auðvelt sé að koma í veg fyrir. Verði að telja að fyrirhafnarlítið hefði verið að tryggja fullnægjandi aðstæður í versluninni með því að fjarlægja slíka aðskotahluti í gangvegi en vegna vanrækslu vátryggingartaka hafi aðstæður í versluninni verið óforsvaranlegar og hafi það orsakað þetta slys stefnanda.

Byggi stefnandi kröfu sína á hendur stefnda á meginreglu íslensks skaðabótaréttar um sök og vinnuveitandaábyrgð enda hafi verslunin D og starfsmenn hennar hér sýnt af sér gáleysislega háttsemi eða athafnaleysi er leitt hafi til tjóns stefnanda. Telji stefnandi einsýnt að tjón hennar sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu D sem í gildi hafi verið hjá stefnda á slysdegi. Útreikningur bóta taki mið af fyrirliggjandi matsgerð E dags. [...]. október 2017, sbr. endanlega tjónsútreikninga í málinu.

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993 auk almennra ólögfestra reglna skaðabótaréttar um sök og vinnuveitandaábyrgð. Þá vísist til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Um vaxtakröfu vísist til 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfu til 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Um málskostnað vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri henni því nauðsyn til þess að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar henni til handa.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísi til þess að ekki sé um það deilt að gera megi ríkar kröfur til eigenda verslana eða verslunarhúsnæðis um að gerðar séu sanngjarnar ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem erindi eigi í slíkt húsnæði. Í því tilviki sem hér um ræðir hafi stefnandi rekið fót í allháan koll úr plasti sem hafi náð stefnanda allt að þvíí hnéhæð.

Kollur, eins og hér um ræðir sé svonefndur hjólahnallur af Wedo gerð, 42 cm á hæð og 44,5 cm að ummáli. Undir honum séu hjól þannig að auðvelt sé að rúlla honum á undan sér, en um leið og staðið sé upp á hann eða sest á hann þá þrýstist neðri brún hnallsins niður þannig að hann verði stöðugur á gólfinu. Hnalla sem þessa megi finna víða í verslunum, jafnvel fleiri en einn í hverri verslun. Séu þeir notaðir af starfsfólki til þess að koma vörum fyrir ofarlega í hillum. Ekkert útiloki heldur að þeir séu einnig notaðir af viðskiptavinum ef þeir þurfi að nálgast vörur sem séu ofarlega í hillum. Hnallarnir séu vel sýnilegir, léttir og láti auðveldlega undan ef komið er við þá vegna hjólanna sem undir þeim séu. Hið sama eigi við jafnvel þótt engin hjól séu undir þeim. Í reynd verði að telja hnalla af þessu tagi alveg hættulausa jafnvel þótt þeir standi á gólfi verslunar við hillurekka líkt og raunin mun hafa verið þegar stefnandi hafi dottið. Sé með ólíkindum að hún hafi fallið í gólfið við það eitt að hafa rekið tána í hnallinn.

Sé því mótmælt sérstaklega að stefnandi hafi ekki getað séð kollinn og af þeim sökum rekist í hann. Stærð kollsins, gerð hans og litur, hafi gert hann vel áberandi og stefnandi ekki getað komist hjá því að sjá hann hefði hún sýnt eðlilega aðgæslu á leið sinni eftir gangveginum. Enginn þurfi að standa uppi á kollinum svo hann sjáist og af honum hafi engin hætta stafað. Vera kunni að þeir viðskiptavinir sem átt hafi leið um gangveginn þar sem kollurinn hafi staðið hafi þurft að krækja fyrir hann, rétt eins og gera þurfi þegar víkja þurfi fyrir öðrum, fullorðnum og börnum, sem standi í gangvegi. Fráleitt sé að slíkt sé fallið til þess að valda hættu fyrir þá sem leið eigi um verslunina.

Stefnandi vísi til ákvæða laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum til stuðnings bótakröfu sinni. En þau lög séu einkum sett með það að markmiði að búa starfsmönnum öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi á vinnustað. Þau lög geti ekki átt við þegar viðskiptavinir verslana, sem hafi þar engin störf með höndum, slasist þar. Bótaskylda verði því ekki reist á því að tiltekin ákvæði þeirra laga eigi að hafa verið brotin. Þá sé aukin heldur fjarri lagi að staðsetning kollsins hafi farið í bága við 13. eða 1. mgr. 42. gr. þeirra laga. Þá geti reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, er settar séu af Vinnueftirlitinu á grunni laga nr. 46/1980, ekki heldur átt við og verði því ekki séð að bótaskylda geti verið reist á 6., 37. eða 39. gr. reglnanna.

Alls geti dómkrafa stefnanda ekki numið hærri fjárhæð en 2.366.750 krónum, það er þá 569.750 krónum fyrir þjáningar og 1.797.000 krónum fyrir varanlegan miska, en aðalkrafa stefnda miðar þó sem fyrr segir við sýknu af þeim dómkröfum stefnanda.

Varakrafa stefnda byggi á því að lækka beri bætur vegna meðábyrgðar stefnanda. Stefnandi kveðist ekki hafa séð kollinn á leið sinni eftir gangveginum í átt að hillu þar sem hún hafi ætlað að sækja sér vörur. Engum vafa sé undirorpið að slysið verði í öllu falli að stærstum hluta rakið til gáleysis stefnanda sjálfrar og vegna meðábyrgðar stefnanda vegna þess verði ekki hjá því komist að skerða bætur til hennar verulega.

Niðurstaða

Málsaðilar og dómari fóru á vettvang umrædds slyss og kynntu sér þá almennt aðstæður þar og skoðuðu meðal annars framangreinda hjólahnalla. Ágreiningur málsaðila hefur afmarkast mjög verulega undir rekstri málsins. Er þannig ekki lengur ágreiningur um rétt mat á tjóni stefnanda vegna umrædds slyss sem hún varð fyrir í verslun D við [...], [...] 2016, sbr. fyrirliggjandi matsgerð E bæklunarskurðlæknis, dags. [...]. október 2017, sem og frekari skýringar hans í tölvupósti til málsaðila, dags. 24. apríl 2021. Enn fremur gerir stefndi ekki lengur athugasemdir við framsetningu stefnanda á vaxta- eða dráttarvaxtakröfu sinni. Er ágreiningur málsaðila, sbr. hér endanlegar dómkröfur, því nú alfarið bundinn við mat á því hvort stefndi, sem ábyrgðartryggjandi verslunarinnar, beri skaðabótaábyrgð á umræddu tjóni stefnanda, í heild eða að hluta. En varakrafa stefnda byggir á því að eigin sök stefnanda eigi að koma til álita verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu.

Í málinu liggur fyrir, eftir skýrslutökur við aðalmeðferð þess, að stefndi fellst nú á atvikalýsingu stefnanda, sem lét í té aðilaskýrslu sína fyrir dómi. En vitnið F, sem var starfsmaður í versluninni og stödd í umræddum mjólkurkæli þegar slysið átti sér stað, hefur hér fyrir dómi áréttað það að hún hafi í raun ekki verið sjónarvottur að slysinu þar sem hún hafi þá snúið baki í stefnanda, en hún aðeins heyrt að aðrir þar inni hafi talað um að stefnandi hafi fallið eftir að hafa farið upp á hnallinn. Sjálf kveðst stefnandi hafa hnotið um hnallinn þegar hún hafi farið inn ganginn og verið að seilast eftir vöru ofarlega í hillum en þá rekið vinstri fót í hnallinn og dottið. Liggur ekkert fyrir um það að eitthvað hafi hindrað sýn stefnanda á umræddan hnall.

Við sakarmat í málinu verður einkum að líta til fyrirliggjandi dómaframkvæmdar um mat á gáleysi í tengslum við kröfur um aðbúnað við aðstæður er geta talist viðlíka.

Að mati dómsins þá gefur sú dómaframkvæmd eindregið til kynna að gera verði sérlega ríkar kröfur til þess að gönguleiðir tengdar húsrými á borð við verslanir þangað sem almenningi er beint til þess að koma til þess að sækja sér vörur og þjónustu séu greiðfærar og hindrunarlausar og að eigendum og umráðamönnum slíks reksturs sé þá gert að gera allar þær ráðstafanir sem sanngjarnar megi teljast til að afstýra þar hættu.

Við slíkt sanngirnis- og hættumat þá verður hér að horfa sérstaklega til þess að viss hætta kann almennt að stafa af slíkum aðskotahlut, sem er framangreindur 40 cm hár hjólahnallur, er var eins og hér stóð á tilfallandi staðsettur í vegi á gólfi í þröngum gangvegi í verslunarrými þar sem viðskiptavinir eru eðli máls samkvæmt einkum með athyglina bundna við það að finna vörur í hillum verslunarinnar. Samtímis verður að ætla að auðvelt ætti að vera fyrir slíkar verslanir að búa til skot undir hillum þar sem geyma mætti slíka hnalla með öruggum hætti þegar þeir eru ekki í notkun starfsmanna. Er því fallist á málsástæður stefnanda um sanngirnis- og hættumat hvað þetta varðar en engin ágreiningur er sem fyrr segir um umrætt tjón stefnanda né um orsakir þess.

Að öllu framangreindu virtu þá verður það því niðurstaða dómsins að fallast verði hér á bótaskyldu stefnda vegna framangreinds óumdeilds tjóns stefnanda í málinu sem leitt hefur af því að stefnandi hnaut í umrætt sinn um slíkan hjólahnall sem starfsmenn verslunarinnar höfðu skilið eftir á gólfinu í þröngum gangi í versluninni. Verður að meta það sem aðgæsluleysi er verslunin, þá hér stefndi, verður að bera fulla ábyrgð á. Þá telur dómurinn að ekki geti haft hér þýðingu að notkun slíkra hjólahnalla geti nú talist almenn í verslunum og að viðskiptavinir hafi jafnvel verið að reyna að nýta sér þá. Með hliðsjón af öllu framangreindu verður heldur ekki fallist á sjónarmið stefnd aum ætlaða eigin sök stefnanda, sbr. varakrafa stefnda um lækkun bóta til stefnanda.

Svo sem hér að framan greinir þá er ekki tölulegur ágreiningur um framangreinda dómkröfu stefnanda, þar á meðal hvað varðar vaxtakröfu og kröfu um dráttarvexti, og verður með hliðsjón af því fallist á dómkörfu stefnanda eins og hún liggur hér fyrir.

Í ljósi framangreinds verður stefnda enn fremur gert að greiða málskostnað sem svarar til málflutningsþóknunar lögmanns stefnanda, 1.700.000 krónur, auk útlagðs kostnaðar, sem eru 28.200 krónur. En fyrir liggur gjafsóknarleyfi til stefnanda, dags. 4. maí 2021, og verður allur þar til greindur gjafsóknarkostnaður stefnanda því greiddur úr ríkissjóði. En þar með talin er þá málflutningsþóknun lögmanns hennar, I-kvk-ef P-kvk-ef, alls 1.700.000 krónur, þá að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málið fluttu fyrir stefnanda I-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður, en V-kk-nf P-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 2.366.750 krónur, með 4,5% vöxtum, frá [...] 2016 til 21. janúar 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, en þar með talin er málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, I-kvk-ef P-kvk-ef, sem ákvarðast alls 1.700.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi greiði stefnanda 1.728.200 krónur í málskostnað, sem rennur til ríkissjóðs.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf