E-31/2015

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 22. janúar sl., er höfðað af H-kvk-þgf G-kvk-þgf, Furugrund 2, Akranesi, gegn ISS Íslandi ehf., Austurhrauni 7, Garðabæ.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði með dómi réttur hennar til skaðabóta vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir vegna vinnuslyss í störfum sínum hjá stefnda 29. maí 2012. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, að mati dómsins.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

II.

Stefnandi varð fyrir slysi hinn 29. maí 2012 er hún var við vinnu sína sem starfsmaður stefnda í viðbyggingu við baðhús Elkem á Grundartanga. Er slysinu lýst svo í stefnu að stefnandi hafi verið stödd í móttöku baðhússins, ásamt samstarfsmanni sínum, þegar geitungur kom þar fljúgandi að henni í andlitshæð. Við þetta hafi henni brugðið mjög og snúið sér snöggt undan. Hafi hún þá fallið um poka sem fallið hefði þar á gangveginn. Hafi hún dottið fram fyrir sig en náð að bera hendurnar fyrir sig. Eftir slysið var stefnandi skoðuð og meðhöndluð á slysadeild sjúkrahússins á Akranesi.

Samkvæmt fyrirliggjandi örorkumati R-kk-ef J-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, dags. 11. apríl 2014, fékk stefnandi áverka á báða olnboga í slysinu. Hún virðist hafa jafnað sig að fullu á áverka á hægri olnboga, sem virðist hafa verið tognun. Á vinstri olnboga hafi verið brot á liðhaus sveifar og séu skemmdir í liðhaus og brjóskfleti. Megi búast við ótímabærri þróun slitbreytinga í vinstri olnboga með tíð og tíma. Var tímabundin læknisfræðileg örorka stefnanda metin frá slysdegi 29. maí til 17. júlí 2012, en eftir liðspeglun var tímabundin óvinnufærni metin frá 6. til 29. september 2013. Varanleg læknisfræðileg örorka (miski) stefnanda var metin 15%.

Þegar slysið varð var stefnandi flokkstjóri hjá stefnda við ræstingar o.fl. í starfsstöð Elkem Ísland hf. á Grundartanga. Mun hún hafa hafið störf hjá stefnda 1. júlí 2009, en þar á undan hafa starfað á Grundartanga fyrir Fang, dótturfyrirtæki Elkem, frá 5. ágúst 2008. Samkvæmt fyrirliggjandi ráðningarsamningi milli aðila fólst starfssvið stefnanda m.a. í eftirfarandi: „Vinna á Grundartanga sem getur verið ræstingar, í eldhúsi, þvottahúsi og önnur verkefni sem til falla þar, að stjórna og hafa eftirlit með annarri vinnu á verkstöðum (m.a mætingum), sjá um kennslu og þjálfun starfsmanna, skráningu til launa, útvegun afleysinga og ráðningar í samráði við þjónustufulltrúa, pöntun á nauðsynlegum aðföngum til verksins, umsjón með lager og ræstingarherbergjum, áhöldum, efnum og tækjum, eftirlit með gæðum ræstingar, samskipti við tengla og aðra fulltrúa verkkaupa á verkstað og úrlausn beiðna um úrbætur, sérverkefni og annað tilfallandi. Flokkstjóri ber ábyrgð á að verkstaðir séu þrifnir eins og til er ætlast og að önnur verkefni á Grundartanga séu leyst.“

III.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að fyrirkomulag á vinnustaðnum hafi verið óforsvaranlegt og ekki samræmst reglum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Samkvæmt 13. gr. laganna skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. sömu laga, sbr. einnig 42. gr., segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Ljóst sé að vinnuaðstæður hafi falið í sér augljósa slysahættu og ekki samræmst framangreindum skráðum hátternisreglum og öðrum öryggiskröfum, sem gerðar séu til vinnustaða.

Í þessu sambandi sé bent á að um útgönguleið sé að ræða og því hefði stefndi átt að tryggja að gangurinn væri greiður til að tryggja öryggi starfsfólks, en skv. 37. gr. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 skuli gangar sem nota megi til útgöngu ávallt vera greiðfærir og hindrunarlausir. Verkferlar á vinnustaðnum hafi verið þannig að starfsmönnum hafi verið gert að stafla pokum við hlið gönguleiðar og verði að telja að slíkir ferlar samræmist engan veginn 37. gr. framangreindra reglna. Um augljósa slysahættu sé að ræða, enda mikil hætta á að pokar sem staflað sé með þessum hætti, án þess að nokkuð sé gert til að tryggja stöðugleika þeirra, falli niður á gönguleið starfsmanna. Nauðsynlegt hefði verið að tryggja stöðugleika pokanna eða útbúa aðra aðstöðu til að geyma þá. Hvorugt hefði verið gert, auk þess sem engin verklýsing hafi verið til um frágang, geymslu eða afhendingu þvottar til og frá þvottahúsinu og því ljóst að aðstæðum á vinnustað, svo og verkstjórn, hafi verið verulega ábótavant.

Stefnandi byggir og á því að stefndi hafi þar að auki verið grandsamur um þessa hættu, enda hefðu starfsmenn ítrekað varað við henni í gegnum árin og óskað eftir því að flutningsleiðir yrðu bættar og frágangur á umræddum pokum yrði lagfærður. Stefnandi sé meðal þeirra sem kallað hafi eftir bættum öryggisráðstöfunum á vinnustaðnum en sem flokkstjóri hafi hún ekki haft fjárheimildir og því þurft að óska eftir slíku við yfirmenn. Það hafi hún gert en þær beiðnir hafi alfarið verið hunsaðar. Í ljósi þessa verði að telja að á stefnda hafi hvílt sérstök skylda til að bregðast við þessari slysahættu, t.d. með því að kaupa dalla eða körfur undir pokana. Þrátt fyrir þetta hafi engar öryggisráðstafanir verið gerðar en starfsmönnum gert að stafla pokum hverjum ofan á annan við útgönguleið. Stefndi hafi hins vegar látið merkja gangveginn sérstaklega, ásamt því að kaupa sérstakar þvottakörfur og setja reglur um meðferð þeirra, í kjölfar slyssins. Þessi einfalda og kostnaðarlitla öryggisráðstöfun, sem kallað hefði verið eftir fyrir slysið, hefði auðveldlega getað fyrirbyggt það.

Á það sé bent að við mat á skaðabótaskyldu vinnuveitanda vegna vinnuslyss hafi verið litið til þess hve mikil hætta sé á að tjón hljótist af tilteknum aðstæðum, hversu auðvelt sé fyrir vinnuveitanda að gera sér grein fyrir hættunni og hversu auðvelt sé að gera ráðstafanir til að fyrirbyggja slys. Í þessu tilfelli hafi verið um augljósa slysahættu að ræða, sem varað hefði verið við og mjög auðvelt og kostnaðarlítið hefði verið að fyrirbyggja. Af þessum sökum verði vinnuveitandi stefnanda að bera skaðabótaábyrgð á því að hafa vanrækt að tryggja öryggi starfsfólks á vinnustaðnum.

Loks byggir stefnandi á því, verði ekki á það fallist að vinnuaðstæður hafi verið óforsvaranlegar, að frágangur pokanna hafi verið þannig að starfsmenn stefnda, sem staflað hafi þeim umrætt sinn, hafi sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi með því að ganga svo illa frá pokunum að þeir féllu niður á göngusvæðið. Á grundvelli meginreglu íslensks skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð beri stefndi því, hvernig sem á sé litið, skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Um heimild til að höfða viðurkenningarmál vísist til 25. gr. laga um meðferð einkamála. Stefnandi hafi fullnægt þeirri kröfu að leiða líkur að tjóni sínu. Fyrir liggi mat á varanlegum miska sem sanni að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni í slysinu enda þótt ekki liggi fyrir mat á varanlegri örorku.

IV.

Stefndi vísar til þess að hlutverk flokkstjóra og annarra yfirmanna sé að framfylgja öryggisreglum og gæta hagsmuna starfsfólks í daglegum störfum þess. Öryggismál séu tekin mjög alvarlega hjá Elkem á Grundartanga og fái enginn að fara inn á vinnusvæðið nema að hafa áður farið á öryggisnámskeið. Hafi stefnandi, sem setið hafi fundi öryggisnefndar Elkem sem fulltrúi stefnda, vitað nákvæmlega hvar starfsmönnum væri ætlað að vera og hvar ekki.

Samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda og skilgreiningu á hlutverki flokkstjóra, samkvæmt fyrirliggjandi yfirliti þar um, hafi stefnandi verið skilgreind sem yfirmaður á sínum vinnustað. Hlutverk flokkstjóra sé að fylgjast með daglegri starfsemi, m.a. að gæta að öryggismálum og að tilkynna sé þeim á einhvern hátt ábótavant. Ljóst sé að eftirlit með vinnu og umgengni starfsmanna sé hlutverk flokkstjóra, sem og gæðamál. Vinnusvæðið þar sem slysið hafi orðið sé lokað rými. Þangað sé fluttur óhreinn þvottur inn í annan endann og í hinum endanum sé hann tekinn og keyrður til og frá þvottahúsi. Aðrir en þeir sem sinni þvotti eigi ekki erindi þangað. Rýmið sé ekki ætlað almennum starfsmönnum. Það sé ekki ætlað til gegnumgangs, það sé ekki ætlað sem flóttaleið og það sé ekki ætlað til að ræða starfstengd persónuleg mál, eins og getið sé um í stefnu. Til þess hafi flokkstjóri lokað skrifstofuherbergi sem ætlað sé m.a. til trúnaðarsamtala. Eins hafi stefnandi og viðkomandi starfsmaður getað lokað að sér inni á saumastofu, sem sé á sama svæði, en það sé læst rými og báðir þessir starfsmenn hafi aðgang þar að.

Í 1. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 sé kveðið á um að starfsmenn skuli stuðla að því að starfsskilyrði innan verksviðs þeirra séu fullnægjandi að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi og að þeim ráðstöfunum sé framfylgt sem gerðar séu til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, samkvæmt lögunum. Í 2. mgr. þessarar lagagreinar sé kveðið á um að starfsmaður, sem verði var við ágalla eða vanbúnað, sem leitt gæti til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann geti ekki sjálfur bætt úr, skuli umsvifalaust tilkynna það öryggisverði, öryggistrúnaðarmanni, verkstjóra eða atvinnurekanda.

Mótmælt sé þeirri staðhæfingu í stefnu að starfsmenn stefnda hafi „varað við þessari hættu í gegnum árin og óskað eftir að flutningsleiðir og frágangur á umræddum pokum yrði lagfærður“. Kannist yfirmenn stefnda á vinnustaðnum ekki við að slíkar ábendingar hafi borist. Elkem hafi mjög skýran farveg fyrir ábendingar um öryggismál og það sem betur megi fara á vinnustaðnum, bæði gagnvart starfsmönnum Elkem svo og þeim sem vinni á staðnum á vegum verktaka, eins og í tilviki stefnanda. Elkem haldi reglulega fundi um öryggismál á vinnustaðnum og hafi stefnandi setið fundi í öryggisnefndinni sem fulltrúi stefnda. Engar formlegar eða óformlegar beiðnir hefðu borist öryggisnefndinni um úrbætur á þessu sviði fyrir óhappið.

Af yfirliti yfir skráðar öryggisathugasemdir frá 5. október 2011 til 11. mars 2014, sem yfirmaður öryggismála Elkem hafi tekið saman, megi sjá að athugasemdir vegna frágangs í baðhúsi hafi fyrst verið settar fram 11. mars 2014. Í kjölfar þess hafi verið komið fyrir grindum til að fyrirbyggja að pokar gætu oltið inn á gangveg vinnusvæðisins.

Erindi stefnanda í umrætt rými hafi verið að reykja. Elkem hafi skilgreint ákveðin svæði þar sem reykingar séu leyfðar og sé útgangur úr þessu rými ekki þar á meðal. Stefnandi hafi því ekkert erindi átt í umrætt rými. Ef hægt sé að rekja óhappið til saknæmrar hegðunar eða aðgæsluleysis af hálfu starfsmanna stefnda verði það fyrst og fremst rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs, enda hafi það verið í hennar verkahring að sjá til þess að gönguleiðir á vinnusvæðinu væru greiðfærar og að ganga tryggilega frá pokanum þegar hún gekk framhjá honum. Með því að gera það ekki hafi stefnandi brotið gegn starfsskyldum sínum.

Loks sé á því byggt að um hafi verið að ræða óhappatilvik, sem engum verði um kennt, og sé þar af leiðandi ekki bótaskylt. Meginorsakir slyssins séu annars vegar geitungur, sem flogið hafi í áttina að stefnanda, og svo hins vegar viðbrögð hennar við þessum „óboðna gesti“. Orsakirnar séu því algjörlega utan áhrifasviðs stefnda.

V.

Niðurstaða

Ekki er um það deilt að orsök þess að stefnandi féll á gólfið í greint sinn og slasaðist var annars vegar sú að hún hörfaði snögglega undan geitungi, sem kom fljúgandi að henni, og hins vegar að hún rakst við það í poka sem lá á gólfinu í viðbyggingunni við baðhúsið að Grundartanga og hrasaði um hann. Heldur stefnandi því fram að pokinn hafi fallið á gólfið, úr pokahrúgu eða pokastæðu sem reist hefði verið við gönguleið starfsmanna, meðan hún og samstarfsmaður hennar ræddu saman. Stefndi telur hins vegar að pokinn hafi legið á gólfi byggingarinnar þegar stefnandi kom þangað inn til að reykja og hefði hún því sjálf, sem flokkstjóri á staðnum, átt að vera búin að fjarlægja hann þegar hún féll um hann.

Krafa stefnanda byggist á því að slysið, og þar með tjón hennar, megi rekja beint til þeirra verkferla að starfsmönnum hafi verið gert að stafla pokum upp við hlið gönguleiðarinnar, sem aftur hafi falið í sér augljósa hættu á því að pokarnir féllu niður á hana. Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. sömu laga, sbr. einnig 42. gr., segir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skal viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Samkvæmt 37. gr. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 skulu gangar sem nota má til útgöngu ávallt vera greiðfærir og hindrunarlausir. Ekki sýnist um það ágreiningur að stefndi hafi á umræddum tíma annast þá starfsemi sem fram fór í umræddu húsnæði.

Fyrir liggur í málinu skýrsla vegna slyssins, dags. 29. ágúst 2013, sem ber yfirskriftina H1 slys - Brotinn olnbogi og framhandleggur. Hefur vitnið J-kk-nf A-kk-nf, sem starfar sem öryggisfulltrúi hjá Elkem á Grundartanga og vann þessa skýrslu, staðfest hana og lýst því að skýrslan hafi verið gerð þegar í ljós hafi komið hversu alvarlegt slysið var og að það hefði leitt til fjarvista stefnanda frá vinnu. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að eftir slysið hafi verið keyptir þvottadallar á hjólum til að setja þvottapokana í og að afmarkað hafi verið göngusvæði í vörumóttökunni, ásamt því að settar hafi verið reglur um röðun þvottadallanna fyrir utan göngusvæðið. Verður af gögnum ráðið að stefndi hafi séð um þær úrbætur sem gerðar voru. Þá eru í skýrslunni myndir sem sýna aðstæður á staðnum eins og þær eru eftir að úrbæturnar voru gerðar.

Engra samtímagagna, eins og ljósmynda, nýtur hins vegar við um það hvernig aðstæður voru á vettvangi þegar umrætt slys varð. Slysið leiddi til þess að stefnandi varð strax og næstu mánuði á eftir óvinnufær, en fram kom í vitnisburði A-kvk-ef J-kvk-ef, starfsmannastjóra stefnda, að hún teldi að stefnandi hefði hringt í sig og látið sig vita af slysinu er hún var á leiðinni á slysadeildina. Verður við það miðað, og sýnist reyndar ekki umdeilt, að slysið hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins án tafar, í samræmi við ákvæði 79.-81. gr. laga nr. 46/1980. Fór því engin rannsókn fram af hálfu Vinnueftirlitsins um orsök þess eða aðstæður á slysstað. Verður að ætla að slík rannsókn hefði verið til þess fallin að varpa skýrara ljósi á aðstæður. Með tilliti til framangreindrar vanrækslu forsvarsmanna stefnda á að tilkynna um slysið verður stefndi að bera hallann af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem áhrif geta haft á sakarmat og eru talin óljós.

Vitnin H-kvk-nf S-kvk-nf, S-kvk-nf S. S-kvk-nf og K-kvk-nf E-kvk-nf V-kvk-nf, sem voru samstarfsmenn stefnanda á umræddum tíma, hafa allar borið að pokum með þvotti í hafi iðulega verið staflað upp við hliðina á gangveginum í gegnum viðbyggingu baðhússins. Báru þær og að ítrekað hefði verið kvartað við A-kvk-þf J-kvk-þf, þjónustufulltrúa stefnda, undan þessum aðstæðum í viðbyggingu baðhússins, áður en slysið varð, en sjálf kannaðist vitnið eða forsvarsmenn stefnda ekki við að hafa fengið slíkar kvartanir. Telst nægilega fram komið að undan þessu hafi ítrekað verið kvartað við stefnda og hafi því hvílt á honum sérstök skylda til að bregðast við vegna þessa.

Með vísan til þess sem áður segir um sönnunarstöðuna í málinu verður að leggja til grundvallar niðurstöðu í því þann framburð stefnanda, sem fær og nokkurn stuðning af vitnisburði S-kvk-ef S. S-kvk-ef, að stefnandi hafi fallið á gólfið við það að rekast á poka sem fallið hafði úr pokastæðu sem reist hafði verið við gönguleið starfsmanna út úr viðbyggingunni. Þar sem stefndi brást ekki við í tæka tíð til að tryggja sem best að umrædd gönguleið væri greiðfær og hindranalaus verður að fallast á það með stefnanda að stefndi hafi ekki nægilega sinnt skyldum sínum við að tryggja öryggi á vinnustaðnum og að sú vanræksla hafi átt þátt í að stefnandi varð fyrir umræddu slysi. Verður ekki talið að sá tilgangur stefnanda með för hennar um viðbygginguna í greint sinn að reykja þar og spjalla við samstarfskonu breyti nokkru í þessu tilliti, enda er nægilega fram komið, meðal annars með vitnisburði J-kk-ef A-kk-ef, öryggisfulltrúa Elkem, að til þess hafi hún haft fulla heimild. Verður því á það fallist með stefnanda að stefndi beri fébótaábyrgð á tjóni hennar vegna slyssins. Hins vegar verður og að horfa til þess að stefnandi, sem flokkstjóri stefnda á svæðinu í nokkurn tíma, þekkti sjálf mjög vel allar aðstæður á staðnum og hefði því átt að sýna meiri aðgæslu með tilliti til vitneskju sinnar um það hvernig frágangi þvottapoka við gönguleiðina var háttað. Verður stefnandi samkvæmt því látin bera þriðjung af tjóni sínu sjálf.

Með hliðsjón af þessum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

Dóm þennan kveður upp Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefndi, ISS Íslandi ehf., beri að tveimur þriðju hlutum skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda, H-kvk-þgf G-kvk-þgf, vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir vegna vinnuslyss í störfum sínum hjá stefnda 29. maí 2012.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf