E-493/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 9. nóvember sl., er höfðað 12. febrúar sl. af I-kvk-þgf S-kvk-þgf, Maríubaugi 97, Reykjavík gegn Artpro ehf., Háholti 14, Mosfellsbæ.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.004.425 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 31. október 2015 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 569.382 krónur, 27. janúar 2016, og 45.007 krónur, 31. október 2016. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Er gerð krafa um að gagnkrafa að fjárhæð 95.000 krónur komi til skuldajafnaðar vegna ógreiddra launa. Þá krefst stefndi greiðslu málskostnaðar.

I.

Í málinu krefur stefnandi stefnda um ógreidda yfirvinnu og orlof á yfirvinnu. Eru helstu atvik málsins þau að stefnandi, sem er prentsmiður, réð sig til starfa hjá stefnda í upphafi árs 2015. Áttu aðilar fundi í febrúar 2015 þar sem varð að samkomulagi að stefnandi myndi koma til starfa hjá stefnda 1. mars 2015. Í málinu liggja fyrir drög að ráðningarsamningi á milli stefnanda og stefnda, en aðilar eru sammála um að ekki hafi verið gengið skriflega frá endanlegum samningi. Greinir aðila á um ráðningarkjörin, og þá sérstaklega, eins og málið liggur nú fyrir eftir innborganir stefnda inn á kröfu stefnanda, hvort samið hafi verið um heildarlaun stefnanda þar sem yfirvinna væri inni í heildarlaunum, eða hvort stefnandi fengi sérstaklega greitt fyrir yfirvinnu. Stefndi sagði stefnanda upp störfum í lok september 2015 og miðaðist uppsagnarfrestur við að stefnandi myndi vinna út október 2015. Stefnandi vann út uppsagnarfrestinn. Um þær mundir er stefnandi kom til starfa 1. mars 2015 lét stefndi stefnanda í té farsíma. Greinir aðila á um hvort farsíminn hafi verið gjöf til stefnanda eða hvort um hafi verið að ræða vinnusíma sem stefnanda hafi borið að afhenda aftur við starfslok. Stefnandi kveður símann hafa týnst þegar hún var á ferðalagi í Þýskalandi sumarið 2015.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda skýrslur fyrir dóminum, sem og fyrrum starfsmaður stefnda.

II.

Stefnandi byggir á því að uppsagnarfrestur hennar hafi staðið út októbermánuð 2015. Laun fyrir síðasta mánuð hennar í starfi hafi hins vegar ekki verið greidd út fyrr en í lok janúar 2016. Kröfur stefnanda sundurliðist þannig, eftir innborganir stefnda inn á launakröfur hennar, 27. janúar 2016 og 1. október sama ár, að gerð sé krafa vegna vangreiddrar yfirvinnu, samtals 59,83 klukkustundir, sem nemi 261.001 krónu (59,83 tímar * 1,8 * (420.000/173,3)). Orlof af yfirvinnu nemi 34.035 krónum (13,04% af kr. 261.001,-). Eins og ofangreind sundurliðun gefi til kynna eigi enn eftir að gera upp við stefnanda yfirvinnu samkvæmt yfirliti auk orlofs af yfirvinnu. Þá eigi eftir að greiða stefnanda upphæð sem nemi andvirði farsíma, sem dregin hafi verið af launagreiðslum. Varðandi kröfu stefnanda um yfirvinnugreiðslur sé rétt að taka fram að ráðningarsamningur á milli aðila hafi aldrei verið undirritaður. Það hafi staðið stefnda nær að ganga á eftir því að samningsdrög yrðu undirrituð enda stefndi vinnuveitandinn. Stefndi geti ekki vísað til óundirritaðra samningsdraga sem skuldbindandi samkomulags á milli aðila í því samhengi. Fyrir vikið eigi stefnandi rétt til greiðslu fyrir yfirvinnu sem hún hafi innt af hendi. Samkvæmt gildandi kjarasamningi Grafíu og Samtaka atvinnulífsins skuli yfirvinna greiðast með 80% álagi á dagvinnukaup. Þá skuli orlof af yfirvinnu nema 13,04% miðað við 30 daga orlofsrétt.

Hvað varði frádrátt frá launum vegna farsíma sé óljóst hvort afstaða stefnda sé sú að hann hafi gefið stefnanda farsímann áður en hún hóf störf hjá honum, líkt og hún haldi fram, eða hvort hann hafi aðeins falið henni umsjón með símtæki í hans eigu. Ef síminn hafi verið gjöf til stefnanda sé augljóst að ekki sé hægt að draga andvirði hans frá launagreiðslum til hennar. Ef stefndi líti hins vegar svo á að síminn hafi allan tímann verið hans eign, sé ótækt að láta stefnanda sæta því að bæta tjón sem verði þegar hún hafi verið rænd farsímanum á ferðalagi um Þýskaland. Stefndi hafi þegar fengið afhenta kæru stefnanda til lögregluyfirvalda í Þýskalandi og hafi haft tækifæri til að fá símann bættan úr tryggingum án þess að nokkur reki hafi verið að því gerður. Vert sé að taka fram að óheimilt sé að greiða verkkaup með skuldajöfnuði nema aðilar hafi áður sérstaklega um það samið.

Stefnandi vísar til þess að um launakjör hennar fari sem í kjarasamningi Grafíu og Samtaka atvinnulífsins. Um yfirvinnukaup sé fjallað í grein 2.8 í kjarasamningnum. Orlof af yfirvinnu greiðist samkvæmt grein 6.3 í kjarasamningi. Stefnandi vísar til ákvæða laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, sérstaklega 1. gr. Um réttinn til orlofsgreiðslna vísast til ákvæða laga nr. 30/1987, sérstaklega 8. gr. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi, sbr. lög nr. 50/1988, og er óskað eftir að tillit verði tekið til þess við ákvörðun málskostnaðar. Um dráttarvexti er vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um varnarþing er vísað til 33. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi kveður sýknukröfu sína byggja á því að hann hafi gert að fullu upp áunnin laun og orlof stefnanda og því eigi hún engar frekari kröfur á hendur honum. Stefndi byggi einnig á því að honum hafi verið heimilt að halda eftir hluta launa þar sem stefnandi hafi neitað að skila farsíma í eigu hans. Kröfu stefnanda um greiðslu vegna yfirvinnu umfram umsamin mánaðarlaun sé mótmælt. Stefndi byggi á því að stefnandi hafi ekki unnið umfram þá vinnuskyldu sem samkvæmt ráðningarsamningi var innifalin í föstum mánaðarlaunum. Áður en stefnandi hóf störf hafi aðilar komist að samkomulagi um ráðningarkjör stefnanda og munnlegt samkomulag aðila haft skuldbindingargildi fyrir hana. Framkvæmdastjóri stefnda hafi boðað stefnanda til fundar þann 28. apríl 2015 þar sem til hafi staðið að ganga frá undirritun ráðningarsamnings, fara yfir frammistöðu stefnanda og ræða vandkvæði með tilhögun vinnutíma. Á fundinum hafi stefnanda verið kynnt uppfærð drög miðað við fund aðila 7. febrúar 2015 en framkvæmdastjóri stefnda hafi lagt til þær breytingar frá samkomulagi milli aðila að umfang þeirrar yfirvinnu sem innifalin væri í heildarlaunum yrði takmarkað við 15 klukkustundir á mánuði, stefnanda til hagsbóta. Aðilar hafi orðið ásáttir með þetta en vegna fyrirhugaðra, tímabundinna breytinga á tilhögun vinnutíma hafi fyrirliggjandi drög ekki verið undirrituð á fundinum. Viðstaddur þennan fund auk aðila hafi verið ráðgjafi frá fyrirtækinu Stjórnun ehf. en stefndi hafi m.a. notið ráðgjafar vegna atriða er varðað hafi ráðningu stefnanda. Hafi stefnanda því verið ljóst hverjar væru forsendur ráðningarkjara hennar enda hún þegið laun án athugasemda í samræmi við samkomulag aðila allan þann tíma sem hún hafi starfað hjá stefnda. Hafi stefnandi litið svo á að annað fyrirkomulag væri í gildi en samið hafi verið um á fundum aðila hafi henni borið að setja fram slíka kröfu á fyrri stigum en hún hafi ekki gert honum grein fyrir unnum yfirvinnustundum né sett fram kröfu um greiðslu vegna þeirra fyrr en eftir starfslok. Ljóst verði að telja að stefnandi hafi samþykkt launakjör í samræmi við skrifleg drög á fundi aðila og sýnt af sér tómlæti hafi hún talið annað fyrirkomulag í gildi.

Stefndi byggi jafnframt á því að samkvæmt grein 1.9.1. í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Grafíu, stéttarfélags stefnanda, beri vinnuveitanda að gera skriflegan ráðningarsamning eða staðfesta ráðningu skriflega. Skrifleg staðfesting ráðningar sé einhliða yfirlýsing vinnuveitanda um ráðningu og ráðningarkjör. Ráðning og ráðningarkjör stefnanda hafi verið staðfest skriflega af hálfu stefnda og stefnandi engar athugasemdir gert við þá staðfestingu fyrr en eftir starfslok. Telja verði að drög stefnda að ráðningarsamningi, sem afhent hafi verið stefnanda, uppfylli kröfur kjarasamnings um staðfestingu ráðningarkjara. Stefndi byggi á að ef ekki hefði verið til staðar samkomulag milli aðila um launakjör hefði stefnandi ekki átt rétt á launafjárhæð sem væri hærri en ákvæði kjarasamnings þess sem stefnandi tók laun eftir. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að heildarlaun sín hafi verið lakari heldur en kjarasamningur veitti henni rétt til sem lágmarkskjör, samkvæmt lögum nr. 55/1980. Laun stefnanda hafi verið yfir taxta jafnvel þó að komið hefði til greiðslu vegna þeirra yfirvinnutíma sem hún geri kröfu um. Þá sé útreikningi stefnanda á yfirvinnutaxta mótmælt enda byggi hann ekki á taxta kjarasamnings. Kröfu stefnanda um orlof á yfirvinnu sé mótmælt með vísan til þess að stefnandi eigi ekki rétt til greiðslu yfirvinnu. Varakrafa stefnanda byggi á því að forsendur og allur útreikningur stefnanda á yfirvinnu og orlofi séu rangir. Kröfu stefnanda um dráttarvexti sé mótmælt.

Í kjölfar starfsloka stefnanda hafi þess verið krafist af hálfu stefnda að stefnandi myndi skila lyklum og nýlegu símtæki af gerðinni iPhone 6 sem hún hafi haft til afnota við störf sín. Stefnandi hafi ekki svarað tölvupóstssendingum né símtölum frá framkvæmdastjóra stefnda og ekki orðið við því að skila umræddum munum í samræmi við óskir hans. Að lokum, eftir að skipt hafi verið um skrár hjá fyrirtækinu, hafi faðir stefnanda haft samband við stefnda og tjáð honum að stefnandi hefði talið áðurnefnt símtæki vera persónulega gjöf til sín frá stefnda. Hafi því verið mótmælt af hálfu stefnda sem áréttað hafi að um vinnutæki væri að ræða sem eðlilegt væri að stefnandi stæði skil á við starfslok. Hafi faðir stefnanda síðar komið því á framfæri við stefnda að símtækinu hefði verið stolið um sumarið. Hafi það verið í fyrsta skipti sem stefndi hafi heyrt af ætluðum þjófnaði á símtækinu. Það hafi síðan ekki verið fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda, 16. desember 2016, sem stefndi hafi formlega verið upplýstur um ætlað tjónsatvik. Með því bréfi hafi fylgt útprentuð síða að því er virtist prentuð út úr tölvupósthólfi stefnanda, þó það væri ómögulegt að fullyrða um raunverulegan uppruna þess, eins og það væri lagt fram. Í ætlaðri tölvupóstsendingu, sem væri á þýsku, virðist stefnandi upplýsa lögreglu á flugvellinum í Stuttgart um að hún hafi gleymt síma sínum í bílaleigubíl sem hún hafi haft til leigu og síminn verið horfinn úr bílnum er hún hafi náð að gera starfsmönnum bílaleigunnar viðvart. Að hálfu stefnda sé á því byggt að umrædd útprentun hafi ekkert sönnunargildi um annað en lýsingu stefnanda á atvikum enda hafi engin frekari gögn verið lögð fram. Jafnvel þó að frásögn stefnanda um atvik þessi yrðu tekin til greina, þá sé því haldið fram af hálfu stefnda að stefnandi hafi borið ábyrgð á því að símtækið glataðist enda hafi hún sýnt af sér gáleysi með því að skilja símtækið eftir er hún hafi skilað bifreiðinni. Þá sé það aðfinnsluvert að hún hafi vanrækt að upplýsa stefnda um ætlað tjón þar til löngu síðar. Stefndi álíti stefnanda hvorki hafa sinnt nægilegri aðgæslu við vörslur símtækisins sem hún hafi haft með sér til útlanda í einkaerindagjörðum né eðlilegri tilkynningarskyldu gagnvart vinnuveitanda sínum um afdrif símtækisins. Óháð því hvort að stefnandi hafi týnt símtækinu eða einfaldlega ekki talið sig þurfa að skila því eins og hún upprunalega hafi haldið fram verði að telja að vörslur símtækisins hafi verið í nægjanlega nánum tengslum við starf stefnanda til að heimilt hafi verið að draga andvirði þess af launauppgjöri en ítrekaðar beiðnir um að skila símtækinu eftir starfslok hafi verið virtar að vettugi. Þá sé mótmælt þeirri málsástæðu stefnanda að umrædd krafa sé ekki tæk til skuldajafnaðar á grundvelli tilvísunar í lög nr. 28/1930 en samkvæmt 1. gr. þeirra laga falli sú starfsemi sem stefnandi hafi starfað við ekki undir gildissvið þeirra. Skuldajöfnuður sé heimill í þessu tilviki á grundvelli meginreglu hjúalaga og dómafordæma.

Stefndi byggir á almennum reglum kröfu-, samninga- og vinnuréttar, meginreglunni um skuldbindingargildi samninga og kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Félags bókagerðarmanna 2011-2014. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, aðallega 130. og 131. gr.

IV.

Eftir tvær innborganir af hálfu stefnda og breytta kröfugerð stefnanda af því tilefni stendur eftir að í málinu krefur stefnandi stefnda um ógreiddar 59,83 stundir í yfirvinnu og orlof á þá yfirvinnu á þeim tíma er stefnandi var í vinnu hjá stefnda á árinu 2015. Stefnandi mótmælir því að stefndi noti til skuldajafnaðar, á móti kröfu hennar, skaðabótakröfu vegna farsíma, sem stefndi telur sig eiga á hendur stefnanda.

Samkvæmt ákvæði 1.9.1 í samningi milli Grafíu, stéttarfélags í prent- og miðlunargreinum annars vegar og Samtaka atvinnulífsins hins vegar, sem gildir frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018, skal eigi síðar en tveimur mánuðum eftir að starf hefst gerður skriflegur ráðningarsamningur eða ráðning staðfest skriflega, sé starfsmaður ráðinn til lengri tíma en eins mánaðar og að meðaltali lengur en átta klukkustundir á viku.

Óumdeilt er að ekki liggur fyrir skriflegur ráðningarsamningur á milli aðila, undirritaður af beggja hálfu. Fyrir liggja hins vegar tvenn drög að ráðningarsamningi á milli aðila. Eru önnur drögin dagsett 7. febrúar 2014 en hin 28. apríl 2015. Hefur fyrirsvarsmaður stefnda lýst því hér fyrir dómi að hann hafi væntanlega verið með form fyrir ráðningarsamning sem hann hafi notað sem grunn að drögum að samningi á milli aðila. Skýri það dagsetninguna 7. febrúar 2014, en aðilar eru sammála um að fyrst hafi verið rætt um ráðningarkjör á fundi aðila í febrúar 2015. Í báðum þessum drögum að ráðningarsamningi, undir ákvæði 5, er fjallað um laun og hlunnindi. Fram kemur í báðum þessum drögum að föst laun þjónustustjóra séu tilgreind fjárhæð á mánuði. Skuli laun tekin til endurskoðunar að reynslutíma loknum. Greiðsla fyrir vinnu utan reglulegs vinnutíma sé innifalin í föstum mánaðarlaunum. Fari yfirvinna verulega umfram það sem gera megi ráð fyrir greiðist það samkvæmt sérstöku samkomulagi. Í nýrri drögunum er því bætt við að það eigi við í öllum tilvikum fyrir vinnu umfram 15 klukkustundir í hverjum mánuði. Sem fyrr greinir eru aðilar sammála um að samningsdrög þessi hafi verið til skoðunar þegar fyrst hafi verið rætt um ráðningarkjör stefnanda í febrúar 2015. Beri samningsdrög frá í febrúar 2014 með sér áritaðar athugasemdir bæði stefnanda og fyrirsvarsmanns stefnda. Stefndi staðhæfir að yngri samningsdrögin hafi verið rædd á fundi aðila í apríl 2015. Því hefur stefnandi mótmælt.

Það er sjálfgefin meginregla í vinnurétti að greiða skuli starfsmanni sérstaklega fyrir unna yfirvinnu. Samningar í aðra veru, svo sem eins og ef samið er um að yfirvinna skuli vera innifalin í föstum mánaðarlaunum, eru ekki óheimilir, nema kjarasamningar eða lög mæli svo fyrir. Í áðurnefnefndum kjarasamningi sem gildir um ráðningarsamband aðila eru slíkir samningar ekki bannaðir. Þá er til þess að líta að í ákvæðum í drögum að ráðningarsamningi á milli aðila er gert ráð fyrir að sérstaklega yrði samið um yfirvinnu færi hún umfram það sem gera mætti ráð fyrir. Hver þau mörk eru liggur ekkert fyrir um í gögnum málsins.

Stefnandi hefur lagt fram verkdagbók sem hún kveður leiða í ljós að hún hafi í febrúar 2015 og síðan á tímabilinu frá maí til loka október 2015 unnið samtals 59,83 klukkustundir í yfirvinnu. Það eintak af greindri verkdagbók sem lagt hefur verið fyrir dóminn er ekki skýrt sem skyldi um þessar yfirvinnustundir, en þó má af henni greina að stefnandi hefur frá viku til viku merkt inn yfirvinnustundir sínar. Hefur stefndi ekki mótmælt því sérstaklega að verkdagbók þessi sé ónothæf til sönnunar um fjölda yfirvinnustunda. Verða þær vinnustundir sem stefnandi staðhæfir að hún hafi unnið á greindu tímabili því lagðar til grundvallar í málinu.

Stefnda, sem vinnuveitanda og í ljósi ákvæða 1.9.1 í áðurnefndum kjarasamningi, stóð nærri að tryggja sér sönnun um endanlega tilhögun á fyrirkomulagi yfirvinnugreiðslna og hvort yfirvinna stefnanda skyldi vera inni í heildarlaunum stefnanda. Þá stóð stefnda nærri að tryggja sér sönnur á hver þau yfirvinnumörk væru sem miða skyldi við ef yfirvinna væri umfram það sem gera mætti ráð fyrir. Í ljósi þeirrar sönnunarbyrði stefnda og með vísan til staðhæfinga stefnanda um að ekki hafi legið fyrir samkomulag um að yfirvinna væri inni í heildarlaunum hennar hefur stefnanda tekist að færa sönnur á að stefnda hafi borið að greiða stefnanda sérstaklega fyrir unna yfirvinnu. Verða kröfur stefnanda, byggðar á yfirvinnu og orlofi á yfirvinnu, lagðar til grundvallar niðurstöðu. Tölulegur útreikningur á kröfunni styðst við kjarasamning. Um vexti fer sem í dómsorði greinir.

Að því er gagnkröfu stefnda varðar, sem reist er á því að stefnanda beri að bæta stefnda tjón vegna glataðs vinnusíma, er til þess að líta að stefndi hefur ekki fært fram gildandi rök fyrir þessari kröfu sinni. Stefnanda hefur tekist sönnun þess að hafa glatað símtækinu á ferð sinni í Þýskalandi sumarið 2015. Almennt séð verður að miða við að starfsmanni beri ekki að bæta vinnuveitanda sínum sérstaklega tjón vegna glataðs símtækis, sem er í eigu vinnuveitanda, nema sérstaklega standi á eða samkvæmt sérstakri heimild. Stefndi hefur ekki leitt í ljós slíka heimild. Þegar af þeirri ástæðu getur ekki komið til álita gagnkrafa sú er stefndi hefur uppi í málinu.

Í samræmi við niðurstöðu málsins greiði stefndi stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda H-kk-nf K-x-x Þ-kk-nf héraðsdóms-lögmaður en af hálfu stefnda B-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, Artpro ehf., greiði stefnanda, I-kvk-þgf S-kvk-þgf, 1.004.425 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 31. október 2015 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 569.382 krónur 27. janúar 2016 og 45.007 krónur 1. október 2016.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf S-kk-nf