E-2816/2019

D Ó M U R

Héraðsdóms Reykjavíkur, þriðjudaginn 18. ágúst 2020, í máli nr. E2816/2019:

Topdanmark Forsikring A/S,

(B-kk-nf D-kk-nf H-kk-nf lögmaður) gegn

Eimskipum Íslandi ehf.

(E-kk-nf B-kk-nf A-kk-nf lögmaður)

Þetta mál, sem var tekið til dóms 24. júní 2020, höfðar Topdanmark Forsikring A/S, Borupvang 4, Ballerup, Danmörku, með stefnu birtri 14. júní 2019 á hendur Eimskipum Íslandi ehf., kt. 4211043520, Korngörðum 2, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem varð við flutning vélarhluta í eigu Ocean Prawns A/S, Strandgade 10, Nexö, Danmörku.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 1.001.389 danskar krónur með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. maí 2018 til 12. október 2018, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst einnig málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi krefst þess til vara að stefnanda verði dæmdar mun lægri bætur en hann krefst.

Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málsatvik

Stefnandi er danskt tryggingafélag en stefndi farmflytjandi. Togarinn Atlantic Enterprise var í þurrkví í skipasmíðastöðinni Orskov Yard A/S í Frederikshavn, Danmörku, í apríl 2018. Að sögn stefnanda á félagið Ocean Prawns A/S skipið en samkvæmt framlögðum gögnum á félagið Clearwater Ocean Prawns Venture skipið en rekstraraðili (manager) skipsins er Ocean Prawns A/S.

Yfirfara þurfti aðalvél skipsins að kröfu flokkunarfélags. Vélin var tekin upp og vélarhlutarnir voru sendir fyrirtækinu Vélum og skipum ehf. á Íslandi til yfirferðar og viðgerðar. Ocean Prawns A/S óskaði eftir því við dönsku flutningsmiðlunina Combi Shipping A/S að vélarhlutarnir yrðu sendir frá Íslandi til skipasmíðastöðvar2 innar Orskov Yard A/S svo setja mætti vélina í skipið Atlantic Enterprise að nýju. Að ósk Combi Shipping gerði stefndi þeim tilboð 26. apríl 2018 í að flytja gám með FCL/FCLskilmálum frá Reykjavík til Árósa. Compi Shipping tilkynnti stefnda 2. maí að sending yrði tilbúin til flutnings 8. eða 9. maí 2018 hjá Vélum og skipum ehf. og að mikilvægt væri að hún yrði send með skipinu Pollux frá Reykjavík 10. maí 2018 og kæmi til Árósa 14. maí 2018.

Sama dag, 2. maí, sendi stefndi Vélum og skipum gáminn GATU849875, tóman. Óumdeilt er að starfsmenn Véla og skipa ehf. pökkuðu vélarhlutunum á EURbretti og hlóðu þeim síðan í og festu í gáminn GATU 8498753 án nokkurrar aðkomu stefnda. Brettin með vélarhlutunum voru skorðuð á gólfi gámsins með strekkiböndum.

Viku síðar, 9. maí, sótti stefndi gáminn til Véla og skipa ehf. Stefndi flutti gáminn í Sundahöfn, Reykjavík. Sama dag sendu Vélar og skip ehf. stefnda flutningsfyrirmæli og proformareikning fyrir vélarhlutunum. Í flutningsfyrirmælunum kemur fram að flytja skuli FCL/FCLgám með vélarhlutum á 22 brettum, samtals 17.000 kg að þyngd. Sendandi er Vélar og skip ehf. og viðtakandi Orskov Yard A/S. Í proformareikningi til Orskov Yard var verðmæti vélarhlutanna tilgreint 100.000 evrur.

Að sögn stefnanda átti Ocean Prawns A/S vélarhlutana sem voru í gáminum og breyti engu í því sambandi þótt Orskow Yard hafi átt að taka við sendingunni samkvæmt flutningsfyrirmælum nr. 2033721 og farmbréfi nr. W012.

Þann 10. maí 2018 var gámurinn fermdur um borð í leiguskip á vegum stefnda, Pollux. Gámurinn var lestaður í aðra röð á þilfari á milli tveggja frystigáma, í fjórðu og sjöttu röð frá hliðum skipsins.

Í samræmi við flutningsfyrirmælin frá Vélum og skipum gaf stefndi sama dag, þ.e. 10. maí 2018, út óframseljanlegt fylgibréf fyrir fjölþáttaflutning eða flutning frá höfn til hafnar (e. Nonnegotiable Sea Waybill for Combined Transport or Port to Port Shipment) nr. W012 þar sem staðfest er móttaka á einum 40 feta gámi, GATU 8498753 með innsigli númer 1156529, til flutnings með skipinu Pollux frá höfninni í Reykjavík til hafnarinnar í Árósum. Sendandi var Vélar og skip ehf. og viðtakandi Orskov Yard A/S. Gámurinn var sagður innihalda (S.T.C sem stendur fyrir „Said To Contain“) 22 bretti af vélarhlutum, samtals 17.000 kg. Um væri að ræða FCL/FCLflutning, nánar tiltekið að sendandi bæri ábyrgð á hleðslu og losun gámsins, sbr. grein 1 í skilmálum fylgibréfsins. Í samræmi við þetta var sérstakur skilmáli skráður í fylgibréfið þess efnis að sendandi hefði lestað, staflað og talið vöruna og því væri skipið ekki ábyrgt fyrir því sem væri affermt úr gáminum (e. Shippers Load, Stow and Count, Vessel Not Responsible for Outturn).

Skipið Pollux var í hafi frá 10. til 14. maí 2018. Í leiðarbók þess kemur fram að það lenti í slæmu veðri og sjólagi 11. maí 2018, 7 vindstigum og 5–6 metra ölduhæð. Í leiðarbókina var sérstaklega skráð að skipið hefði oltið mikið vegna þessa. 3

Skipið kom til hafnar í Árósum síðdegis 14. maí 2018 og var gámurinn losaður úr því sama dag. Með því lauk flutningi stefnda. Sama dag sendi stefndi sendanda og viðtakanda samkvæmt farmbréfinu tilkynningu um að skipið væri komið til hafnar. Í henni voru tilgreindir flutningsskilmálarnir FCL/FCL svo og áðurnefndur ábyrgðarfyrirvari. Flutningsmiðlunin Combi Shipping gaf sama dag út reikning til Clearwater Ocean Prawns Venture fyrir kostnaði við að flytja gáminn á landi í Danmörku, þ.e. frá fyrrgreindri höfn í Árósum til Orskov Yard A/S í Fredrikshavn.

Næsta dag, þ.e. 15. maí, var gáminum ekið frá Árósum til Frederikshavn en að sögn stefnanda tekur akstur þangað um tvær klukkustundir. Þegar gámurinn kom til skipasmíðastöðvarinnar Orskov Yard kom í ljós að hann var mikið skemmdur og vélarhlutarnir voru einnig verulega skemmdir og höfðu hreyfst mikið til í gáminum.

Flutningsmiðlunin Combi Shipping A/S tilkynnti stefnda 15. maí 2018 að gat væri á hlið gámsins, allt væri úti um allt inni í honum og tjónið verulegt. Þeir töldu stefnda ábyrgan fyrir tjóninu þar sem allt benti til þess að gámurinn hefði dottið.

Sameiginleg skoðun fór fram á gáminum og vélarhlutunum í Frederikshavn 15. og 16. maí 2018. Viðstaddir skoðunina voru meðal annarra fulltrúar meints eiganda farmsins, Ocean Prawns A/S, og stefnda.

Stefnandi fékk félagið Theo Koch & Co. til þess að skoða gáminn og tjónið fyrir sína hönd. Í skoðunarskýrslu félagsins sagði meðal annars að hliðar gámsins væru verulega skemmdar vegna slæmrar meðferðar á honum (e. rough handling or similar). Þegar gámurinn var opnaður hefði sést að vélarhlutarnir hefðu færst verulega úr stað. Sum brettin hefðu verið á hvolfi og jafnvel brotin. Auk þess hefðu sum strekkiböndin losnað frá vélarhlutunum. Sjáanlegar skemmdir hefðu verið á mörgum vélarhlutum. Í niðurstöðu skýrslunnar kemur fram að sambland af óvenjulegum atburði, þar á meðal sterkum krafti, (e. an extra ordinary event including strong force) ásamt því hvernig gengið var frá vélarhlutunum og þeir bundnir (e. together with the method of lashing and securing of the parts) hafi líklega leitt til verulegra skemmda á þeim við meðferð og síðan flutning á gáminum frá Reykjavík til losunarhafnar í Árósum.

Stefndi fékk Euro Inspections til þess að skoða gáminn og tjónið fyrir sína hönd. Í skoðunarskýrslu þeirra kemur fram að vélarhlutarnir hafi verið festir á bretti með plastólum. Brettin hafi síðan verið fest í gáminn með festiólum sem krækt hafi verið þvert á milli hliða gámsins í festikrækjur neðarlega í gáminum. Um það bil tvær festiólar hafi verið notaðar til þess að binda niður samliggjandi bretti á ská. Að mati skoðunarmannsins voru þessar festingar ófullnægjandi þar eð festiólarnar, sem voru tengdar þvert á milli hliða gámsins, sköpuðu einungis lítið festingarafl niður á við og komu einungis að afar takmörkuðu eða að engu leyti í veg fyrir tilfærslu vegna hreyfinga gámsins á lang/þverveginn. Í ljósi verðmætis farmsins og mikilvægis þess að 4 hann kæmist til uppsetningar í viðkomandi fiskiskip hefði verið rétt að setja vélarhlutina í kassa og festa þá með boltum/róm/festingum í kassana og festa síðan kassana hvern fyrir sig í gáminn til að girða fyrir halla og hreyfingar á lang/þverveginn vegna ytri krafta sem væru viðbúnir við venjulega meðhöndlun og flutning. Í skýrslu Euro Inspections kom fram að staðfest hefði verið að gat á gáminum mætti rekja til vélarhlutanna sjálfra. Ekkert benti til óeðlilegrar meðhöndlunar eða flutnings gámsins.

Fyrirtækið Vélar og skip ehf. sá um viðgerðir á vélarhlutunum og nam viðgerðarkostnaður 307.450 evrum sem samsvarar 37.785.605 kr. miðað við miðgildi evru 122,1 á útgáfudegi reiknings Véla og skipa ehf., 31. maí 2018.

Vélar og skip gáfu út yfirlýsingu 10. júlí 2018 þar sem því er lýst hvernig gengið var frá varahlutunum í gáminn.

Stefnandi, sem er tryggingafélag Ocean Prawns A/S, meints eiganda farmsins, greiddi 23. ágúst 2018 út tryggingarbætur. Þær námu 1.001.389 dönskum krónum, sem samsvarar 16.782.278 kr. miðað við miðgildi danskrar krónu 16,759 á þeim degi. Það var hámark þeirrar tryggingar sem keypt hafði verið fyrir farminn.

Með bréfi 12. september 2018 krafði stefnandi stefnda um endurgreiðslu þeirra skaðabóta sem stefnandi hafði greitt Ocean Prawns A/S vegna tjónsins á farminum. Í bréfinu er því haldið fram að stefnandi, sem sé farmtryggjandi vélarhlutanna, hafi greitt eiganda þeirra þessa fjárhæð í bætur og fengið með því kröfu hans á stefnda sem nemur þeirri fjárhæð framselda til sín. Tjónið sé hins vegar mun meira.

Tryggingafélag stefnda hafnaði kröfu stefnanda með tölvuskeyti 1. nóvember 2018, með þeim rökum að farmurinn hefði ekki verið festur nógu tryggilega og væri stefndi því ekki bótaskyldur fyrir tjóninu á grundvelli skilmála stefnda.

Stefnandi og tryggingafélag stefnda héldu áfram samskiptum árið 2019 þar sem stefndi hafnaði enn bótaskyldu. Með tölvuskeyti 7. maí 2019 óskaði stefnandi eftir þriggja mánaða fresti á fyrningu kröfunnar til 15. ágúst 2019. Með tölvuskeyti 13. maí 2019 var fresturinn framlengdur í einn mánuð, til og með 15. júní 2019 án viðurkenningar og með því skilyrði að stefnandi væri réttur aðili og krafan ekki þegar fyrnd. Í framhaldi af því var þetta mál höfðað með birtingu stefnu 14. júní 2019.

Til þess að meta réttarstöðu sína bað stefndi Könnun ehf., sem er óháður umboðsmaður Lloyd´s á Íslandi, að fara yfir framlagðar skoðunarskýrslur og gefa álit á því hvað hefði valdið tjóninu. Að áliti Könnunar ehf. dags. 17. september 2019 benda gögn málsins til þess að rekja megi tjónið til ófullnægjandi hleðslu og sjóbúnings vélarhlutanna í gáminn. Að þeirra mati hefði átt að pakka þeim í kassa og sjóbúa kassana í gáminn. Ekkert bendi hins vegar til þess að gámurinn hafi orðið fyrir miklu höggi.

5

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að hann sé tryggingafélag sem vátryggði farminn á grundvelli samnings stefnanda og Ocean Prawns A/S sem hafi átt farminn. Stefnandi hafi greitt Ocean Prawns A/S bætur 23. ágúst 2018 sem nemi 1.001.389 dönskum krónum og samsvari 16.782.278 íslenskum krónum, vegna þess tjóns sem varð á vélarhlutunum í flutningum. Samkvæmt 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eigi stefnandi endurkröfurétt á hendur stefnda og sé aðild félagsins og réttur þess byggður á því ákvæði.

Stefndi Eimskip hf. hafi tekið að sér flutning á vélarhlutunum á grundvelli farmsamnings. Stefndi sé því farmflytjandi í skilningi 1. mgr. 21. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og beri því ábyrgð skv. IV. kafla laganna, eftir því sem við eigi. Stefndi sé því réttur aðili að skaðabótakröfu vegna tjóns á framangreindum vélarhlutum sem varð þegar félagið flutti þá milli landa.

Stefnandi byggir á því að farmurinn hafi skemmst við flutning stefnda á honum. Samkvæmt framlögðu farmbréfi og yfirlýsingu Véla og skipa ehf. hafi stefndi tekið við vörunni í góðu lagi og ástandi. Í yfirlýsingu Véla og skipa ehf. sé sérstaklega tekið fram að vélarhlutarnir hafi verið settir á EURbretti og inn í gám í eigu stefnda. Brettin hafi verið fest kyrfilega við gólf gámsins sem hafði verið skoðaður sérstaklega. Stefndi hafi sótt gáminn til flutnings. Stefndi hafi hvorki gert athugasemdir né fyrirvara í farmbréfi við ástand eða flutningshæfi vörunnar, hleðslu sendanda eða ástand gámsins sem stefndi útvegaði til flutningsins. Því verði að leggja til grundvallar að farmurinn hafi verið í lagi þegar stefndi tók við honum en skemmdur þegar hann barst skipasmíðastöðinni Orskov Yard A/S. Samkvæmt því hafi farmurinn orðið fyrir tjóni meðan á flutningnum stóð og þar af leiðandi á þeim tíma er hann var í vörslu og á ábyrgð farmflytjanda, sbr. 1. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Af úttektarskýrslu megi ráða að talsvert hafi gengið á við flutning gámsins, enda hafi ástand hans verið mjög slæmt þegar hann kom til Orskov Yard A/S, þar sem færa átti vélarhlutana í skip Ocean Prawns. Göt hafi verið á gáminum. Stefnandi vísi meðal annars til tölvuskeytis starfsmanns flutningsmiðlunarinnar Combi Shipping A/S til starfsmanns stefnda 15. maí 2018. Í því komi fram að gat sé á hlið gámsins og að miklar skemmdir séu inni í gáminum. Þá segi þar að það líti út fyrir að gámurinn hafi fallið í flutningum.

Samkvæmt 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985 beri stefndi ábyrgð á því tjóni sem varð á farminum. Í 1. mgr. greinarinnar sé mælt svo fyrir að skemmist farmur eða hann glatist á meðan hann sé í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi beri farmflytjanda að bæta tjón sem hljótist á honum. Ákvæði 1. mgr. 68. gr. laganna sé sakarlíkindaregla. Í henni felist að á herðum stefnda hvíli sönnunarbyrðin fyrir því að tjónið hafi ekki hlotist á meðan farmurinn var í hans vörslum. Þeirri sönnunarbyrði hafi hann 6 ekki varpað af sér.

Stefnandi byggi á úttektarskýrslu Theo Koch & Co. Þar komi skýrt fram að gámurinn hafi orðið fyrir verulegu höggi í flutningnum. Í skýrslunni sé þess getið að alvarlegt högg eða átak hafi valdið því tjóni sem varð á vélarhlutunum. Jafnframt komi fram að nýlegar skemmdir hafi verið á utanverðum gáminum, göt, beyglur og rispur. Stefnandi telji þetta sýna að farmurinn hafi skemmst vegna slælegrar meðhöndlunar stefnda á farminum.

Ljóst sé að tjónið hafi orðið við flutning gámsins hjá stefnda sem farmflytjanda. Eins og fram komi í yfirlýsingu Véla og skipa ehf. hafi verið notuð venjuleg EURbretti sem hafi verið fest niður á hefðbundinn hátt. Stefndi hafi ekki gert neinar athugasemdir við hleðslu gámsins, festingar eða annað fyrir flutninginn. Stefndi sé sérfræðingur um flutninga og hefði átt að gera athugasemdir við hleðslu gámsins, hefði hann haft einhverjar. Þá sé auðsýnt að einhvers konar högg eða átak hafi valdið því að brettin sporðreistust eða brotnuðu. Við slíkt högg hafi farmurinn orðið lausari en ella og hafi því getað færst til og skemmst. Ljóst sé að bretti sem þessi brotni ekki eða snúist við af sjálfu sér í hefðbundnum flutningum. Telja megi víst að högg hafi komið á gáminn á meðan á flutningnum stóð. Stefnandi byggi á því að farmur í eigu Ocean Prawns A/S hafi skemmst vegna stórkostlegs gáleysis í meðförum stefnda og því beri stefndi bótaábyrgð á tjóninu skv. 1. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Samkvæmt 51. gr. laganna skuli farmflytjandi á eðlilegan og vandvirkan hátt ferma, meðhöndla, stúfa, flytja, varðveita, annast og afferma vöru sem hann flytur. Það tjón sem varð á vörunni og ástand farmsins í gáminum sýni að stefndi hafi með stórfelldu gáleysi verulega brugðist skyldum sínum samkvæmt ákvæðinu, enda sé ólíklegt að svo verulegar skemmdir á gáminum sjálfum og innihaldi hans hefðu orðið hefði hann verið fluttur á eðlilegan hátt og af vandvirkni. Stefnandi bendi jafnframt á tölvuskeyti starfsmanns Combi Shipping A/S sem lýsi því að gámurinn virðist hafa fallið á jörðina úr nokkurri hæð.

Stefnandi leggur áherslu á sakarlíkindareglu 1. mgr. 68. gr. siglingalaga. Stefndi hafi ekki talið sig bótaskyldan sökum þess að festingum farmsins hafi verið ábótavant og samkvæmt farmbréfi beri honum ekki að bæta tjónið vegna ófullnægjandi hleðslu. Stefnandi hafni þessu og bendi á að 1. mgr. 68. gr. sé ófrávíkjanlegt ákvæði sem ekki sé hægt að víkja til hliðar með samningi, sbr. 1. mgr. 118. gr. siglingalaga. Eins og áður greini telji stefnandi frumorsök tjónsins þá að gámurinn hafi orðið fyrir gríðarlega miklu höggi, með þeim afleiðingum að bretti hafi brotnað og vélarhlutar kastast um gáminn með tilheyrandi afleiðingum á meðan hann var í vörslum stefnda. Stefnandi byggi jafnframt á meginreglum skaðabótaréttar. Stefnda beri því að bæta stefnanda tjónið að fullu.

Heildartjón Ocean Prawns A/S vegna þeirra viðgerða sem þurftu að fara fram á 7 vélarhlutunum hafi numið 37.785.605 kr., sbr. reikning frá Vélum og skipum ehf. Þar sem flutningur vélarhlutanna hafi verið tryggður að hluta greiddi stefnandi stefnda 1.001.398 danskar krónur. Það sé tjón stefnanda vegna flutnings stefnda sem farmflytjanda og sé stefnufjárhæð málsins. Stefnandi hafi ítrekað boðið stefnda sættir í málinu en stefndi ávallt hafnað þeim sáttaboðum.

Stefnandi krefst vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá því að hið skaðabótaskylda tjón varð. Hann krefst dráttarvaxta samkvæmt 3. mgr. 5. gr., sbr. 6. gr. sömu laga, frá 12. október 2018, þegar mánuður var liðinn frá því að stefnandi sendi stefnda kröfubréf um greiðslu skaðabóta. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst aðallega sýknu. Þá kröfu byggir hann í fyrsta lagi á því að stefnandi geti ekki með réttu verið aðili að málinu, í öðru lagi á því að í skilmálum farmsamningsins hafi verið samið svo um að stefndi bæri ekki ábyrgð á tjóni sem kynni að verða við flutninginn, í þriðja lagi á því að tjónið verði rakið til atvika sem stefndi beri ekki ábyrgð á og loks að umfang tjónsins sé ósannað.

Sýkna vegna aðildarskorts

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts Ocean Prawns A/S., sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Það sé almenn regla kröfuréttar að aðilar samnings geti einir haft uppi bótakröfur í tilefni af meintri vanefnd hans. Aðrir eigi almennt ekki aðild að slíkum málum þótt þeir kunni að hafa hagsmuni af því hvernig samningur er framkvæmdur.

Í siglingalögum nr. 34/1985 séu sérákvæði um það hverjir séu aðilar að farmsamningi. Þannig segi í 1. mgr. 21. gr. laganna að með „farmflytjanda“ í IV. kafla þeirra sé átt við þann sem með samningi tekur að sér flutning með skipi fyrir annan „farmsamningshafa“. Með þessu ákvæði sé mælt fyrir um hvaða aðili sé í samningssambandi við farmflytjanda og þar af leiðandi gagnvart hverjum farmflytjandi beri skyldur. Það þýði að einungis „farmsamningshafi“ hafi lögvarða hagsmuni af því að krefja farmflytjanda um bætur vegna vanefndar hans á þessum skyldum og sé þar af leiðandi sá eini sem geti gert kröfu í tilefni af slíkri vanefnd. Í siglingalögum sé ekki mælt svo fyrir að þriðji maður, sem sé ekki aðili að samningnum, geti verið aðili að slíkri kröfu þótt hann kunni að hafa hagsmuni af því hvernig samningurinn er framkvæmdur.

Bótakrafa stefnanda byggist á vanefnd stefnda á farmsamningi um flutning á 8 vélarhlutunum og þar af leiðandi á skaðabótaskyldu innan samninga. Efni þessa farmsamnings sé í því fylgibréfi sem stefndi gaf út vegna flutningsins og stefnandi lagði fram, en fylgibréfið sé í samræmi við þau flutningsfyrirmæli sem stefndi fékk fyrir flutninginn.

Í fylgibréfinu komi fram að sendandi vélarhlutanna sé Vélar og skip ehf. og viðtakandi Orskov Yard A/S. Í skilmála á framhlið fylgibréfsins sé mælt fyrir um að stefndi skuli afhenda vöruna skráðum viðtakanda, nema sendandi óski skriflega eftir afhendingu til annars aðila áður en afhending fer fram. Það þýði að sendandi og viðtakandi séu þeir einu sem hafi rétt til vörunnar eftir að hún hafi verið afhent stefnda til flutnings. Sendandi á meðan hann hafi umráð vörunnar meðan á flutningi standi og viðtakandi þegar varan hafi verið afhent honum og umráðum sendanda ljúki. Samkvæmt því séu sendandi og viðtakandi „farmsamningshafi“ í skilningi 21. gr. siglingalaga, eftir því sem við eigi, með þeim réttaráhrifum sem fylgi þeirri réttarstöðu.

Samkvæmt fylgibréfinu sé Ocean Prawns A/S hvorki sendandi né viðtakandi. Ekki sé heldur minnst á Ocean Prawns A/S í samskiptum stefnda við ýmsa aðila fyrir flutninginn. Ocean Prawns A/S sé því ekki aðili að farmsamningi um flutning á vélarhlutunum frá Reykjavík til Árósa og sé því ekki „farmsamningshafi“ í skilningi 1. mgr. 21. gr. siglingalaga. Af þeim sökum geti Ocean Prawns A/S ekki verið aðili að bótakröfu á hendur stefnda vegna meintra vanefnda hans á nefndum farmsamningi. Engu breyti þótt Ocean Prawns A/S kunni að hafa hagsmuni af því hvernig farmsamningurinn var framkvæmdur.

Þar eð stefnandi byggi aðild sína að málinu á greiðslu bóta til Ocean Prawns A/S og þar með þeim endurkröfurétti sem mælt sé fyrir um í 22. gr. skaðabótalaga sé ljóst að stefnandi geti ekki heldur verið aðili að bótakröfu á hendur stefnda vegna meintra vanefnda hans á farmsamningnum. Hann öðlist ekki meiri rétt en Ocean Prawns A/S hafi átt við greiðslu bóta til félagsins. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts.

Samhliða þessu bendi stefndi á að samkomulag um framlengingu á fyrningarfresti hafi verið með því skilyrði að stefnandi væri réttur aðili að kröfunni. Þar eð svo sé ekki byggi stefndi á því að þetta samkomulag hafi ekki tekið gildi og krafan sé því fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 7. tölulið 215. gr. siglingalaga.

Samkomulag um að stefndi beri ekki ábyrgð á tjóninu Verði ekki fallist á framangreinda málsástæðu byggi stefndi í öðru lagi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda þar eð samið hafi verið um að hann bæri ekki ábyrgð á vélarhlutunum meðan á flutningi stæði.

Samkvæmt 1. mgr. 39. gr. siglingalaga sé almenna reglan sú að farmflytjandi sjái um að ferma vöru og sjóbúa hana á sína áhættu og ábyrgð, hvort sem það er um 9 borð í skip eða gám. Með því geti hann sjálfur séð til þess að gengið sé þannig frá vörunni að hún þoli þann flutning sem hún eigi fyrir höndum. Í því ljósi sé gengið út frá því að hann beri ábyrgð á vörunni á grundvelli sakarlíkindareglu 1. mgr. 68. gr. laganna.

Í þessu máli hafi hins vegar verið samið um að sendandinn, Vélar og skip ehf., myndi alfarið sjá um að pakka vélarhlutunum, hlaða þeim í gám og sjóbúa þá í gáminn án nokkurrar aðkomu stefnda. Í samræmi við það hafi „FCL/FCL“skilmáli verið skráður í fylgibréfið. Skilmálinn þýði að viðskiptamaður beri ábyrgð á hleðslu og losun gámsins eins og mælt sé fyrir um í grein 1 í fylgibréfinu. Með þessu hafi aðstæður vélarhlutanna verið óvenjulegar og skilyrði um flutning þeirra sérstök.

Í 4. mgr. 118. gr. siglingalaga sé meðal annars mælt svo fyrir að séu aðstæður vöru óvenjulegar eða skilyrði um flutning vöru sérstök og sanngjarnt þyki að semja um takmörkun á skyldum farmflytjanda eða aukningu á rétti hans sé samningurinn gildur svo framarlega sem ekki sé gefið út farmskírteini en skilmálarnir skráðir í viðtökuvottorð sem sé ekki viðskiptabréf og tilgreint sem slíkt. Þetta sé undantekning frá meginreglu 1. mgr. sömu greinar um að ábyrgðarreglur siglingalaga séu óundanþægar.

Í texta á framhlið fylgibréfsins sé það ekki kallað farmskírteini heldur óframseljanlegt fylgibréf. Skjalið sé því ekki farmskírteini í skilningi 101. gr. siglingalaga heldur viðtökuvottorð í framangreindum skilningi.

Samkvæmt skilmála í grein 15(ii) í fylgibréfinu beri stefndi ekki ábyrgð á tapi eða skemmdum á innihaldi gáms hafi hann ekki lestað, fyllt, hlaðið eða sett í gáminn. Þá segi í sérstökum skilmála og athugasemd á framhlið fylgibréfsins að sendandi hafi annast hleðslu, stöflun og talningu í gáminn og að skipið beri ekki ábyrgð á því sem sé affermt úr honum (e. shippers load, stow and count, vessel not responsible for outturn). Með þessum skilmálum í fylgibréfinu sé skýrt mælt fyrir um að stefndi beri ekki ábyrgð á vélarhlutunum vegna framangreindra óvenjulegra aðstæðna og sérstakra skilyrða um flutninginn.

Í ljósi þess að stefndi hafi ekki fengið færi á að kanna hleðslu og sjóbúning vélarhlutanna í gáminn og þannig ganga sjálfur úr skugga um hvort nægilega væri gengið frá þeim til flutnings, eins og almennt sé gert ráð fyrir að farmflytjandi geri samkvæmt 1. mgr. 39. gr. siglingalaga, sé sanngjarnt að hann semji sig undan ábyrgð á vélarhlutunum meðan á flutningi standi.

Af þessum sökum byggi stefndi á því að skilyrði undantekningar 4. mgr. 118. gr. siglingalaga séu uppfyllt með þeim réttaráhrifum að honum hafi verið heimilt að semja sig undan ábyrgð á vélarhlutunum meðan á flutningi stæði þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. sömu greinar. Með vísan til framangreindra skilmála í fylgibréfinu krefjist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda.

10

Rekja má tjónið til atvika sem stefndi ber ekki ábyrgð á Verði ekki fallist á framangreinda málsástæðu byggi stefndi í þriðja lagi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda þar eð rekja megi tjónið til nánar tilgreindra undantekninga 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Eins og mælt sé fyrir um í 1. mgr. 68. gr. laganna beri farmflytjandi ábyrgð á tjóni á farmi sem skemmist eða glatist meðan hann er í vörslu hans á skipi eða í landi, nema ætla megi að hvorki farmflytjandi né neinn maður sem hann ber ábyrgð á eigi sök á tjóninu.

Frá þessari ströngu ábyrgð séu tilteknar undantekningar í 2. mgr. sömu greinar, en þar segi að farmflytjandi sé ekki ábyrgur þegar hann geti sýnt fram á að tjónið hafi meðal annars stafað af; c) hættum eða óhöppum sem séu sérkennandi fyrir siglingar, og/eða i) athöfn eða athafnaleysi vörusendanda eða eiganda vöru, umboðsmanns hans eða fulltrúa, og/eða m) rýrnun vöru eða sérstökum eiginleikum hennar eða eigin ágalla vörunnar, og/eða n) ófullnægjandi pökkun.

Stefndi byggi á því að rekja megi tjónið til einnar eða fleiri þessara undantekninga og því beri hann ekki ábyrgð á tjóninu og sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda.

Það sé óumdeilt að sendandi, Vélar og skip ehf., hafi alfarið séð um að pakka vélarhlutunum, hlaða þeim og sjóbúa þá í gáminn á sína áhættu og ábyrgð, eins og FCL/FCLskilmálinn í fylgibréfinu beri með sér. Gámurinn hafi verið afhentur stefnda lokaður og innsiglaður.

Samkvæmt skilmála í grein 3(iii) í fylgibréfinu ábyrgist viðskiptamaður að varan sé í þannig ástandi og henni sé pakkað á þann hátt að hún þoli venjulegar hættur sem felist í þeim flutningi sem gert sé ráð fyrir í fylgibréfinu með tilliti til eðlis hennar. Þarna sé ekki aðeins átt við hættur sem búast megi við meðan skipið er á sjó heldur líka hættur samfara lestun og losun vörunnar um borð í skip.

Stefndi byggi á því að eðlileg og vandvirknisleg pökkun þungra vélarhluta sem eigi að flytja í gámi sé að pakka þeim í járnkassa eða sterkbyggða trékassa, festa þá með boltum í kassann og/eða skorða þá af í kassanum með tróði eða skorðum (e. dunnage), festa síðan kassann inni í gáminum með festiólum sem séu kræktar í hvora hlið gámsins og að lokum skorða kassann af með tróði eða skorðum á milli hans og veggja gámsins og annarra kassa, eftir því sem við eigi.

Stefndi mótmæli yfirlýsingu Véla og skipa ehf. dags. 10. júlí 2018. Engin gögn hafi verið lögð fram um að pökkun vélarhlutanna á bretti og hleðsla þeirra í gáminn 11 hafi verið eðlileg og vandvirk. Þvert á móti komi fram í skoðunarskýrslu Euro Inspections og álitsgerð Könnunar ehf. að frágangur á vélarhlutunum í gáminn hafi verið ófullnægjandi. Rétt hefði verið að setja þá í kassa og festa þá með boltum, róm eða festingum í kassana og síðan festa kassana í gáminn með festiólum og tróði eða skorðum (e. dunnage). Það stangist á við og hnekki því sem segi í yfirlýsingu Véla og skipa ehf.

Stefndi leggur áherslu á að hvor málsaðili um sig hafi lagt fram sína skoðunarskýrslu. Í þeim báðum komi skýrt fram að rekja megi tjónið til ófullnægjandi festingar á vélarhlutunum í gáminn. Sama komi fram í álitsgerð Könnunar ehf. Með því sé sannað að vélarhlutunum hafi ekki verið pakkað og þeir festir á eðlilegan og vandvirknislegan hátt í gáminn. Af þeim sökum hafi ekki verið búið um þá þannig að þeir þyldu þær hættur sem alltaf megi búast við meðan á flutningi stendur.

Þar eð sendandi hafi séð um að pakka vélarhlutunum á bretti og festa þá í gáminn á sína áhættu og ábyrgð sé ljóst að rekja megi tjónið til athafnar eða athafnaleysis sendanda og/eða ófullnægjandi pökkunar, sbr. i og/eða nlið 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Stefndi mótmæli því að honum hafi verið skylt að skoða hleðslu og sjóbúning vélarhlutanna í gáminn og gera athugasemdir við það ef hann taldi fráganginn vera ófullnægjandi. Eins og fram komi í fylgibréfinu hafi verið samið um að sendandi bæri ábyrgð á hleðslu og sjóbúningi vélarhlutanna í gáminn (FCL/FCL). Í því sambandi bendi stefndi á að 1. mgr. 39. gr. siglingalaga sé frávíkjanleg, og það leiði til þess að slíkur samningur sé gildur. Þá hvíli ekki nein skylda á farmflytjanda samkvæmt siglingalögum eða farmsamningi til þess að opna gám sem hann hafi ekki hlaðið í og sé afhentur honum lokaður og innsiglaður. Þvert á móti geri 2. mgr. 102. gr. siglingalaga ráð fyrir því að farmflytjanda sé ekki skylt að tilgreina upplýsingar um vöru í farmbréf hafi hann ekki fengið eðlilegt færi á að kanna slíkt. Af því verði ekki annað ráðið en að á farmflytjanda hvíli ekki skylda til þess að opna og kanna innihald gáms sem sé afhentur honum lokaður. Þvert á móti sé honum heimilt að taka við slíkum lokuðum gámi án þess að kanna innihald hans og setja fyrirvara um slíkt í farmbréf.

Af framlögðum skoðunarskýrslum verði ekki annað ráðið en að þyngd vélarhlutanna hafi átt þátt í tjóninu. Það leiði til þess að rekja megi tjónið einnig til sérstakra eiginleika vörunnar, sbr. mlið 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Að lokum komi fram í skoðunarskýrslu Theo Koch & Co. að einhver óútskýrður óvenjulegur atburður hafi átt þátt í tjóninu, sem leiði til þess að einnig megi rekja tjónið til óhapps sem sé sérkennandi fyrir siglingar, sbr. clið 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Þá bendi stefndi á að skipið hafi lent í slæmu veðri og sjólagi 11. maí 2018, eins og ráða megi af leiðarbók skipsins og veðurupplýsingum frá Veðurstofunni sem 12 fylgi með skoðunarskýrslu Könnunar ehf. Hreyfingar gámsins við þessar aðstæður séu óhapp sem sé sérkennandi fyrir siglingar í skilningi cliðar 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Að auki komi fram í skoðunarskýrslu Euro Inspection og álitsgerð Könnunar ehf. að gámurinn hafi verið meðhöndlaður í gámalyftu eins og venja sé þegar hann var fermdur í og affermdur úr skipinu. Eðli máls samkvæmt sveiflist gámur og eftir atvikum rekist í aðra gáma þegar honum sé lyft og komið fyrir á þilfari skips eða í lest þess. Alltaf megi búast við slíku við flutning gáms með gámaskipi. Slíkt hnjask sé þar af leiðandi óhapp sem sé sérkennandi fyrir siglingar í skilningi cliðar 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Stefndi mótmæli því að rekja megi tjónið til atvika sem hann beri ábyrgð á. Rannsókn Euro Inspection og Könnunar ehf. á ummerkjum um óeðlilega meðhöndlun eða flutning gámsins hafi leitt í ljós ummerki um atvik sem stefndi beri ábyrgð á. Í skoðunarskýrslu Euro Inspection komi fram að ytra ástand gámsins sé ekki óeðlilegt og að dældir og gat á einni hlið gámsins megi rekja til hreyfingar á vélarhlutunum inni í gáminum. Þannig liggi fyrir að vélarhlutarnir hafi skemmt gáminn. Þá sé það samdóma álit þessara sérfræðinga að gulur og blár litur á gáminum sé ekkert óvenjulegt og stafi af venjulegri meðhöndlum gámsins.

Af hreyfingaskrá gámsins megi ráða að hann hafi verið í fullri notkun fyrir þennan flutning. Þá komi fram í yfirlýsingu Véla og skipa ehf. að þeir hafi skoðað gáminn áður en hann var afhentur stefnda til flutnings. Það liggi því fyrir að gámurinn hafi verið í góðu lagi og ástandi fyrir flutninginn.

Í framlögðum skoðunarskýrslum og leiðarbók skipsins komi ekki fram að gámurinn hafi fallið á jörðina úr einhverri hæð eða orðið fyrir óvenjulegu höggi meðan á flutningi stóð, eins og stefnandi haldi fram. Stefndi vísi til 8. gr. siglingalaga og reglna nr. 138/1986 um skipsbækur varðandi sönnunargildi leiðarbókar.

Auk þess bendi stefndi á að ábyrgðartími hans takmarkist við tímann frá og með fermingu í skip til og með affermingar úr skipi, sbr. skilmála í grein 5 í fylgibréfinu. Það sem gerðist fyrir þann tíma eða eftir hann sé því ekki á ábyrgð stefnda. Flutningnum hafi lokið 14. maí 2018, þegar gámurinn var affermdur úr skipinu í Árósum. Þar hafi viðtakandi eða fulltrúi hans tekið við gáminum. Hann virðist hafa flutt gáminn landleiðina til Frederikshavn, sem samkvæmt almennum upplýsingum taki um tvær klukkustundir. Engin gögn liggi fyrir í málinu um þennan landflutning. Þannig sé ósannað að gámurinn hafi fallið á jörðina og/eða orðið fyrir gríðarlegu höggi eða átaki meðan á þessum landflutningi stóð, en fyrir því beri stefnandi sönnunarbyrðina. Á meðan það liggi ekki fyrir verði stefndi ekki gerður ábyrgur fyrir tjóninu.

Að öllu þessu virtu byggi stefndi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda þar eð rekja megi tjónið til atvika sem hann beri ekki ábyrgð á samkvæmt nánar tilgreindum ákvæðum 2. mgr. 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985. 13

Umfang tjónsins ósannað

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður byggi stefndi í fjórða lagi á því að engu að síður verði að sýkna hann af kröfum stefnanda þar eð umfang tjónsins sé ósannað.

Á stefnanda hvíli sönnunarbyrðin um það hvaða vélarhlutar skemmdust og umfang tjónsins og leiki einhver vafi á því verði stefnandi að bera hallann af honum. Stefnandi tilgreini að viðgerð á vélarhlutunum hafi kostað 307.450 evrur sem samsvari 37.785.605 kr., sbr. tvo reikninga frá Vélum og skipum ehf. Stefnda hafi ekki verið gefinn kostur á að vera viðstaddur viðgerð á vélarhlutunum og/eða honum veitt tækifæri til að taka afstöðu við viðgerðarinnar. Honum sé því ómögulegt að taka afstöðu til þess hvort stefnandi hafi takmarkað tjónið eins og honum sé skylt samkvæmt almennum reglum.

Í skoðunarskýrslu Euro Inspection komi fram að vélarhlutarnir í gáminum hafi verið notaðir og uppgerðir. Framlagðir viðgerðarreikningar frá Vélum og skipum ehf. beri það hins vegar með sér að nýir vélarhlutar hafi verið afhentir í stað þeirra gömlu. Með viðgerðinni hafi því verðmæti vélarhlutanna aukist. Á slíku beri stefndi ekki ábyrgð eftir almennum reglum enda eigi hann ekki að bæta nýtt fyrir gamalt.

Stefnanda hafi verið í lófa lagið að leggja fram ítarlegri gögn um framangreind atriði, eftir atvikum matsgerð dómkvadds matsmanns, til þess að unnt sé að ákveða raunverulegt tjón hans. Það hafi hann hins vegar ekki gert og því sé umfang tjónsins ósannað. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Varakrafa

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu byggi hann á því að lækka verði stefnukröfur stefnanda verulega eða skipta sök með málsaðilum.

Lækkun á höfuðstól stefnukröfunnar

Í fyrsta lagi byggi stefndi á því að lækka beri höfuðstól stefnukröfunnar. Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. siglingalaga skuli ákveða bætur eftir 68. gr. laganna eftir því verðgildi sem varan hefði haft ósködduð við afhendingu. Verðgildi vörunnar skuli ákveða samkvæmt opinberri verðskráningu en sé henni ekki til að dreifa þá markaðsverði og sé hvorugu þessu til að dreifa þá venjulegu verði fyrir vöru sömu tegundar og af sömu gerð.

Í skilmála í grein 7(i) í fylgibréfinu sé mælt fyrir um að bætur beri að reikna eftir verðmæti vörunnar samkvæmt vörureikningi að viðbættum flutningsgjöldum og vátryggingu hafi hún verið greidd. Það sé í samræmi við skýringu dómstóla á 1. mgr. 70. gr. siglingalaga. 14

Stefndi mótmæli því að leggja eigi viðgerðarreikninga til grundvallar við ákvörðun bóta þar eð framangreind ákvæði mæli ekki fyrir um slíkt, enda verði stefnda ekki gert að bæta nýtt fyrir gamalt eins og áður greini.

Í proformareikningi frá Vélum og skipum ehf. komi fram að verðmæti allra vélarhlutanna sé 100.000 evrur, sem samsvari 744.940,26 dönskum krónum. Engar aðrar upplýsingar liggi fyrir í málinu um verðmæti vélarhlutanna fyrir flutninginn. Af þeim sökum geti skaðabætur í þessu máli aldrei orðið hærri en sem nemi þessari fjárhæð hafi orðið altjón á þeim öllum. Hins vegar liggi fyrir að einhverjir vélarhlutar hafi ekki skemmst. Tjónið sé því augljóslega mun lægra.

Á stefnanda hvíli sönnunarbyrðin fyrir því hvaða vélarhlutar hafi skemmst, hvort hægt hafi verið að gera við þá og hvert verðmæti þeirra var hafi þeir ekki skemmst.

Samkvæmt 2. mgr. 70. gr. siglingalaga geti bætur samkvæmt 1. mgr. sömu greinar ekki orðið hærri en 667 SDR fyrir hvert stykki eða flutningseiningu eða 2 SDR fyrir hvert brúttókíló vöru sem skemmist, glatast eða afhendingu seinkar á. Þá skuli miða við þá fjárhæð sem hæst geti orðið samkvæmt þessu. Með SDR sé átt við þá verðmæliseiningu sem sé tilgreind í 177. gr. laganna. Samsvarandi ákvæði sé í skilmála í grein 7(iii) í fylgibréfinu.

Samkvæmt fylgibréfinu hafi vélarhlutarnir verið á 22 brettum og vegið samtals 17.000 kg. Framangreindar takmörkunarfjárhæðir séu því eftirfarandi;

▪ 22 stykki x 667 SDR = 14.674 SDR

▪ 17.000 kg. x 2 SDR = 34.000 SDR

Samkvæmt því geti bætur í þessu máli ekki orðið hærri en 34.000 SDR nema umfang tjónsins sé minna, en sé svo beri að sjálfsögðu að miða bætur við það.

Með vísan til 177. gr. siglingalaga og almennra reglna íslensks flutningaréttar sé rétt að umreikna nefnda takmörkunarfjárhæð til gengis þess gjaldmiðils, sem krafan er gerð eftir, þann dag er greiðsla fer fram. Samkvæmt því geti skaðabætur í þessu máli ekki verið hærri en 34.000 SDR eða samsvarandi fjárhæð í dönskum krónum á dómsuppsögudegi nema umfang tjónsins sé minna eins og fram er komið.

Stefndi hafnar því að undantekning 6. mgr. 70. gr. siglingalaga eigi við þar eð tjónið verði ekki rakið til stórfellds gáleysis hans sjálfs, eins og stefnandi haldi fram. Það sé ekki nóg að rekja megi tjón til stórfellds gáleysis farmflytjanda til þess að þessi undantekning eigi við heldur þurfi farmflytjanda sjálfum einnig að vera ljóst að tjón mundi sennilega hljótast af. Samkvæmt því þurfi gáleysið að vera á mjög háu stigi og nægi því ekki stórfellt gáleysi til þess að undantekningin eigi við. Ekki sé um slíkt að ræða í þessu máli, en sönnunarbyrðin um að þessi undantekning eigi við hvíli á stefnanda. Þá mótmæli stefndi því að þessi undantekning taki til starfsmanna stefnda heldur sé hún bundin við stefnda sjálfan, eins og segi orðrétt í ákvæðinu. 15

Sakarskipting

Í öðru lagi byggi stefndi á því að þar sem rekja megi tjónið að mestum hluta til yfirsjónar eða vanrækslu sendanda og/eða ófullnægjandi pökkunar og/eða annarra atvika sem stefndi beri ekki ábyrgð á, eins og rakið hafi verið, verði stefnandi í öllum tilvikum að bera mestan hluta tjónsins sjálfur. Því beri að skipta sök í málinu og lækka verulega þær skaðabætur sem stefnda beri að greiða, meðal annars með vísan til 4. mgr. 68. gr. siglingalaga. Þetta eigi við hvort sem stefnukrafan sé lækkuð samkvæmt málsástæðum stefnda eða á annan hátt eða hún sé tekin til greina að fullu.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt

Stefndi krefst sýknu af vaxtakröfu stefnanda þar eð í lögum sé ekki heimild til þess að dæma íslenska vexti og dráttarvexti á kröfur í erlendum gjaldmiðli.

Sé ekki fallist á það mótmæli stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda með vísan til skilmála í grein 10(ii) í fylgibréfinu og krefst þess að ekki verði dæmdir vextir fyrr en frá dómsuppsögu. Hæstiréttur hafi í dómum sínum staðfest gildi þessa samningsákvæðis í flutningsskilmálum stefnda. Því sé eðlilegt að sama eigi við í þessu máli, enda sé aðilum frjálst að semja sig undan ákvæðum laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Fallist dómurinn ekki á það byggi stefndi til vara á því að ekki eigi að dæma neina vexti fyrr en frá dómsuppsögudegi enda liggi þá fyrst fyrir hvert sé raunverulegt umfang tjónsins, en í því sambandi ítrekar stefndi að stefnandi hafi lagt fram ófullnægjandi upplýsingar um umfang tjónsins.

Krafa stefnda um málskostnað úr hendi stefnanda er byggð á 129.–130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Stefndi flutti vélarhluta í gámi sjóleiðina milli Íslands og Danmerkur. Þegar gámurinn var kominn á áfangastað reyndist hluti varningsins skemmdur. Með vísan til skýrslna tjónsmatsmanna, framburðar vitnis sem sá um að sjóbúa vélarhlutana í gáminn og bókun í leiðarbók skipsins um mjög slæmt veður annan dag siglingarinnar þykir verða að leggja til grundvallar að farmurinn hafi skemmst við flutning á hafi.

Stefnandi, tryggingafélag sem greiddi meintum eiganda farmsins bætur, höfðar þetta mál til þess að fá þær bætur greiddar úr hendi stefnda. Það er fyrsta málsástæða stefnda fyrir sýknu að stefnandi njóti ekki þeirrar réttarstöðu að eiga lögvarða kröfu á hendur honum. 16

Með samkomulagi sem málsaðilar gerðu 13. maí 2019 var eins árs fyrningarfrestur til þess að krefjast bóta samkvæmt sjófarmbréfi nr. W012 (e: claim... under sea way bill W012) framlengdur til og með 15. júní 2019 án viðurkenningar á bótaskyldu og með því skilyrði að stefnandi væri réttur aðili að málinu og krafan ekki þegar fyrnd.

Stefnandi gaf stefnuna út 14. júní 2019. Í henni færir hann rök fyrir réttarsambandi sínu og stefnda. Stefnandi sé tryggingafélag sem hafi vátryggt farminn á grundvelli samnings hans við félagið Ocean Prawns A/S sem hafi átt farminn. Stefnandi hafi greitt Ocean Prawns A/S bætur vegna þess tjóns sem varð á vélarhlutunum í flutningum. Samkvæmt 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eigi stefnandi endurkröfurétt á hendur stefnda og sé aðild stefnanda og réttur hans byggður á því ákvæði.

Á dómþingi 3. október 2019 lagði stefndi fram greinargerð sína og mótmælti því að stefnandi gæti átt aðild að málinu með þeim rökum að það félag sem stefnandi teldi sig leiða rétt frá, Ocean Prawns A/S, hefði ekki verið aðili að farmsamningnum sem var gerður um flutning vörunnar frá Íslandi til Danmerkur.

Á dómþingi 29. nóvember 2019 lagði stefnandi fram skjal þar sem kom fram að þar eð stefnandi hefði greitt Ocean Prawns A/S tryggingu vegna skemmda á vélarhlutum gengi hann inn í þann rétt til bóta sem Ocean Prawns ætti á hendur þriðja manni.

Á dómþingi 13. janúar 2020 lagði stefnandi fram framsalsbréf, dagsett 13. maí 2019, þar sem skipasmíðastöðin Orskov Yard A/S framseldi stefnanda kröfu sína á hendur stefnda samkvæmt farmsamningi, þar á meðal kröfu um bætur fyrir tjón sem varð á þeim varningi sem er tilgreindur í sjófarmbréfi merktu „Sales Order 2033721“. Ekki er um það deilt að skjalið sem þarna er vísað til er óframseljanlegt fylgibréf fyrir fjölþáttaflutning eða flutning frá höfn til hafnar nr. W012, sem var gert um flutning vélarhlutanna frá Íslandi til Danmerkur.

Þegar stefnandi lagði framsalsskjalið fram lét hann ekki bóka að hann vildi koma að nýrri málsástæðu á þessu stigi, þ.e.a.s. að hann ætti einnig kröfu á hendur stefnda samkvæmt framsali frá Orskov Yard A/S. Stefndi bókaði ekki heldur að hann teldi skjalið ekki geta haft nein réttaráhrif í málinu þar eð stefnandi hefði þegar lagt grundvöllinn að kröfu sinni í stefnu. Málið var tvisvar tekið fyrir á dómþingi eftir þetta og nýtti þá hvorugur málsaðila tækifærið til að láta bóka hvaða þýðingu skjalið gæti haft fyrir málið.

Við munnlegan flutning málsins vísaði stefnandi til endurkröfuréttar síns samkvæmt 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og hann gerði í stefnu, en samhliða því vísaði hann til þess að Orskov Yard A/S hefði framselt honum kröfu sína á hendur stefnda samkvæmt farmsamningnum. Rétturinn til bótanna væri því ótvírætt hjá stefnanda. 17

Við munnlegan flutning málsins benti stefndi á að hann hefði í greinargerð sinni fært fram varnir sem byggðust einvörðungu á þeim málsástæðum sem stefnandi setti fram í stefnu. Stefndi mótmælti því að eftir að hann hefði lagt fram greinargerð gæti stefnandi komið að þeirri málsástæðu að hann byggði rétt á hendur stefnda á framsali Orskov Yard A/S á réttindum sem það félag hefði átt á hendur stefnda samkvæmt farmsamningi. Stefndi krafðist þess að málið yrði alfarið dæmt eftir þeim málsástæðum sem stefnandi byggði á í stefnu.

Lögmaður stefnanda mótmælti því að málsgrundvellinum hefði verið raskað með framsali kröfu frá Orskov Yard A/S til stefnanda. Framlagning framsalsbréfsins væri einungis viðbragð við greinargerð stefnda.

Samkvæmt 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skulu málsástæður koma fram þegar í stefnu og samkvæmt 5. mgr. 101. gr. sömu laga skulu þær koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Fyrir liggur að Orskov Yard A/S framseldi stefnanda réttindi sín samkvæmt farmsamningnum 13. maí 2019, sem var mánuði áður en stefnan var gefin út. Að þessu virtu hefur stefnandi ekki fært fram haldbær rök fyrir því hvers vegna hann byggði ekki á því í stefnu við upphaf málsóknar að hann hefði í raun eignast rétt á hendur stefnda með fyrrgreindu framsali.

Gegn mótmælum stefnanda kemst þessi nýja málsástæða ekki að í málinu og verður málið dæmt á þeim grundvelli sem því var lagður í stefnu og greinargerð stefnda, sbr. einnig síðari málslið 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

Um flutning vörunnar frá Íslandi til Danmerkur var gerður farmsamningur sem er skráður í óframseljanlegt fylgibréf fyrir fjölþáttaflutning eða flutning frá höfn til hafnar nr. W012.

Eins og áður greinir byggir stefnandi á því að hann hafi greitt Ocean Prawns A/S bætur fyrir skemmdir á vélarhlutunum og því eigi hann endurkröfurétt á hendur stefnda. Til þess að stefnandi eigi þennan endurkröfurétt samkvæmt 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þarf Ocean Prawns að hafa átt rétt á hendur stefnda samkvæmt farmsamningnum enda geta einungis þeir sem eru aðilar að samningi átt rétt vegna vanefnda á þeim samningi.

Í 21. gr. siglingalaga nr. 34/1985 er tilgreint hvaða réttarsamband getur stofnast með farmsamningi. Þar segir að í IV. kafla laganna eigi hugtakið „farmflytjandi“ við þann sem með samningi taki að sér flutning farms með skipi fyrir annan, „farmsamningshafa“. Samkvæmt þessu stofnast réttarsamband samkvæmt farmsamningi milli farmflytjanda og farmsamningshafa. Eftir ákvæðum 1. mgr. 101. gr., 5. tölulið 102. gr. og 104. gr. geta verið tveir aðilar að farmsamningi við farmflytjanda. Farmsamningshafi getur verið hvor tveggja; sendandi farms eða viðtakandi hans. Aðrir eru ekki farmsamningshafar. 18

Farmsamningurinn er skráður í sjófarmbréfinu sem stefndi gaf út í samræmi við flutningsfyrirmæli sem Vélar og skip ehf. sendu honum. Samkvæmt farmbréfinu eru Vélar og skip sendandi farmsins og Orskov Yard viðtakandi hans. Aðrir eru ekki nefndir í samningnum nema stefndi sem er farmflytjandi. Félagsins Ocean Prawns A/S er ekki getið í samningnum og telst það því ekki vera farmsamningshafi samkvæmt 21. gr. siglingalaga. Farmsamningurinn stofnaði því ekki samkvæmt efni sínu réttarsamband milli Ocean Prawns A/S og stefnda. Félagið átti því ekki neina kröfu á hendur stefnda vegna vanefnda á samningnum. Þar af leiðandi gat stefnandi ekki átt neina kröfu á hendur stefnda þótt stefnandi greiddi Ocean Prawns A/S bætur fyrir skemmdir á farminum.

Þar eð Ocean Prawns A/S var ekki aðili að farmsamningnum á stefnandi ekki neina kröfu á hendur stefnda vegna vanefnda á farmsamningi sem er skjalfestur í sjófarmbréfinu, áðurnefndu fylgibréfi nr. W012. Stefndi verður því sýknaður af kröfu stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Af þessum sökum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður að dæma stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað. Þegar litið er til eðlis og umfangs málsins þykir málskostnaður stefnda hæfilega ákveðinn 2.500.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf og D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómarar og H-kk-nf H-kk-nf skipatæknifræðingur kveða upp þennan dóm. Við uppkvaðningu dómsins var gætt 2. málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Eimskip Íslandi ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, Topdanmark Forsikring A/S.

Stefnandi greiði stefnda 2.500.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf L-kvk-nf

D-kk-nf K-kk-nf

H-kk-nf H-kk-nf

18

Farmsamningurinn er skráður í sjófarmbréfinu sem stefndi gaf út í samræmi við flutningsfyrirmæli sem Vélar og skip ehf. sendu honum. Samkvæmt farmbréfinu eru Vélar og skip sendandi farmsins og Orskov Yard viðtakandi hans. Aðrir eru ekki nefndir í samningnum nema stefndi sem er farmflytjandi. Félagsins Ocean Prawns A/S er ekki getið í samningnum og telst það því ekki vera farmsamningshafi samkvæmt 21. gr. siglingalaga. Farmsamningurinn stofnaði því ekki samkvæmt efni sínu réttarsamband milli Ocean Prawns A/S og stefnda. Félagið átti því ekki neina kröfu á hendur stefnda vegna vanefnda á samningnum. Þar af leiðandi gat stefnandi ekki átt neina kröfu á hendur stefnda þótt stefnandi greiddi Ocean Prawns A/S bætur fyrir skemmdir á farminum.

Þar eð Ocean Prawns A/S var ekki aðili að farmsamningnum á stefnandi ekki neina kröfu á hendur stefnda vegna vanefnda á farmsamningi sem er skjalfestur í sjófarmbréfinu, áðurnefndu fylgibréfi nr. W012. Stefndi verður því sýknaður af kröfu stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Af þessum sökum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður að dæma stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað. Þegar litið er til eðlis og umfangs málsins þykir málskostnaður stefnda hæfilega ákveðinn 2.500.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf og D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómarar og H-kk-nf H-kk-nf skipatæknifræðingur kveða upp þennan dóm. Við uppkvaðningu dómsins var gætt 2. málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Eimskip Íslandi ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, Topdanmark Forsikring A/S.

Stefnandi greiði stefnda 2.500.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf L-kvk-nf

D-kk-nf K-kk-nf

H-kk-nf H-kk-nf