E-8628/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 28. maí 2008, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A-kvk-þgf T-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Faxabraut 24, Reykjanesbæ, f.h. S-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef, kt. 000000-0000, Möðruvallarstræti 7, Akureyri, gegn Reykjanesbæ, kt. 000000-0000, Tjarnargötu 12, Reykjanesbæ, og Vátryggingafélagi Íslands hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3, Reykjavík, til réttargæslu, með stefnu sem birt var 14. desember 2007.

Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennt verði með dómi að stefndi, Reykjanesbær, sé skaðabótaskyldur vegna slyss stefnanda í grjótnámu við Heiðarholt í Reykjanesbæ þann 7. október 2001. Krafist er málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisauka-skattskyldur aðili.

Dómkröfur stefnda eru að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, enda eru engar kröfur gerðar á hendur félaginu.

Helstu málavextir eru að S-kk-nf E-kk-nf slasaðist, hinn 7. október 2001, rétt norðan við Heiðarholt í Keflavík. Mikið af jarðvegi, ásamt miklu magni af stórum steinum, hafði verið losað um sumarið rétt ofan við malargryfju sem þar er.

Greint er frá því í skýrslu lögreglunnar um slysið að S-kk-nf E-kk-nf og vinur hans hafi verið að leika sér þarna í grjótinu. S-kk-nf hafi oltið og lent á höfði og vinstri hönd drengsins. Hann hafi ekki komist undan steininum af sjálfsdáðum. Vinur S-kk-ef E-kk-ef hafi kallað á hjálp. E-kk-nf J-kk-nf, Heiðarholti 10 f í Reykjanesbæ, hafi heyrt það heima hjá sér og hraðað sér á vettvang ásamt öðrum manni. Í sameiningu hafi þeir náð að velta steininum það mikið að þeir náðu að draga S-kk-þf E-kk-þf undan. Ekið hafi verið með drenginn á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og þaðan hafi verið farið með hann í sjúkrabifreið á Landspítalann í Fossvogi til frekari skoðunar.

Þá er greint frá því, að S-kk-nf E-kk-nf hafi hlotið stóran skurð á höfði og slasast á vinstri hendi. Steinninn, sem lenti á drengnum, var tjáð að væri 95cm x 50cm og um 300-400 kg.

Í svokallaðri dagnótu barnadeildar gjörgæslu, Landspítala Fossvogi, er skráð um S-kk-þf E-kk-þf:

Ástæða innlagnar: Fjöláverkar.

Sjúkrasaga: 7 ára gamall drengur, alm. hraustur, sem var að leik í grjótnámu um kl. hálf þrjú í dag. Fékk stærðar grjóthnullung í höfuðið, datt og festist með vinstri handlegg undir hnullungnum. Óljóst hvort hann rotaðist, man ekki eftir slysinu. Vinur hljóp eftir hjálp sem var fljót á staðinn. Fluttur á sjúkrahús. Vel vakandi, skýr og áttaður við skoðun. Reyndist vera með stóran skurð hæ. megin á hvirfli, höfuðleðrið flett af hluta og innkýlt höfuðkúpubrot þar undir. Brotin nefrót og hæ. orbita. Ekki brot á vi. handlegg en mjög marinn. Ákveðið var að sauma höfuðsár í svæfingu og gipsa vi. handlegg til verkjastillingar. Aðgerð gekk vel, drengur stabill. Blæddi töluvert og einnig á slysstað, heildar blóðtap hugsanlega um 300 ml. Vakinn og fluttur á gjörgæslu, GCS 15 mikil ógleði pre og post op. Verður í observation á gjörgæslu til morguns. Fær IV vökva og sýklalyf.

08.10.01: Útskriftarnóta.

Ástand hefur verið alveg stabilt frá því hann kom inn og hann er alveg vakandi og skýr. Hann er því útskrifaður til áframhaldandi meðferðar á barnadeild.

Stefnandi byggir á því að slysið sem hann varð fyrir 7. október 2001 sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu stefnda, Reykjanesbæjar, hjá réttargæslustefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf.

Slys stefnanda megi rekja til þess að aðstæður við grjótnámuna hafi verið óforsvaranlegar og frágangur óviðunandi. Náman hafi staðið opin og ónotuð um árabil. Ekkert hafi verið hirt um námuna síðan námastarfsemi lagðist þar af þrátt fyrir nálægð hennar við íbúðabyggð. Þrátt fyrir augljósa hættu sem af opinni námunni stafi fyrir gangandi vegfarendur og börn hafi engar ráðstafanir verið gerðar af hálfu stefnda til að girða af, eða með öðrum leiðum að takmarka þá hættu sem stafaði af grjótnámunni.

Vísað er til þess að í 2. mgr. 3. gr. námulaga nr. 24/1973 segi að við nám jarðefna skuli gæta þess vandlega, að framkvæmdin valdi eigi hættu á mönnum, munum eða búpeningi. Sama gildi um frágang námu að verki loknu. Þá er bent á að ákvæði 3. mgr. 26. gr. laga um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu nr. 57/1998 leggi þá skyldu á landeigendur að þeir gæti þess að framkvæmdir valdi hvorki mönnum, munum né búpeningi hættu. Þessi skylda stefnda væri ríkari en ella þar sem umrædd náma væri staðsett í nágrenni við íbúðahverfi.

Áréttað er að bæjarverkfræðingur Reykjanesbæjar hafi í blaðaviðtali viðurkennt að frágangur á námunni hafi ekki verið til fyrirmyndar og bent á að Reykjanesbær hafi heimilað verktökum að koma fyrir grjóti í námu sem sveitarfélagið beri ábyrgð á.

Vísað er til ákv. 13. gr. laga, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, um að atvinnurekandi skuli tryggja, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuháttar á vinnustað. Samkvæmt 12. gr. sömu laga merki atvinnu-rekandi í lögum þessu hvern þann, sem rekur atvinnustarfsemi, sbr. 90. gr. laga þessara. Jafnvel þó stefndi hafi ekki verið atvinnurekandi stefnanda hafi honum borið að búa svo um hnútana að þeim, sem notuðu námuna vegna vinnu sinnar, stafaði ekki hætta af námunni. Eðli sínu samkvæmt hafi stefndi einnig borið ábyrgð á að óviðkomandi ættu ekki greiðan aðgang að námunni, enda væri um hættulegt vinnusvæði að ræða. Sökum þess að náman er staðsett við íbúðarbyggð, þar sem búast má við umferð gangandi vegfarenda og barna, hafi stefnda verið skyldara en ella að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hamla för óviðkomandi um námuna.

Stefndi byggir á því í fyrsta laga að sveitarfélagið beri ekki ábyrgð á slysi stefnanda. Um skaðabótaábyrgð á slysinu fari eftir sakarreglunni og hvíli sönnunarbyrðin óskipt á stefnanda um ætlaða sök stefnda og orsakatengsl. Ósannað sé að stefndi eigi sök á slysi stefnanda, sem alfarið megi rekja til óhappatilviljunar.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að ekki liggi fyrir að aðstæður eða frágangur á svæðinu, sem hér um ræðir, leiði til bótaskyldu stefnda. Á árinu 2001 hafi engin námuvinnsla verið á svæðinu. Sjálfstæðir verktakar hafi flutt grjót inn á svæðið og komið því fyrir til hliðar við eiginlegt námusvæði. Um frágang þeirra á grjótinu gildi ekki lög um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu. Þá hafi stefndi hvorki stundað atvinnustarfsemi né rekið vinnustað á umræddu svæði og vandséð hvernig grjóthrúga, ein og sér, geti fallið undir lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

Þó að stefndi hafi ekki komið í veg fyrir að grjót væri geymt á svæðinu sé það ekki saknæmt. Af myndum megi ráða að aðstæðum á svæðinu hafi svipað mjög til hefðbundins sjóvarnargarðs, t.a.m. með fram allri íbúðabyggð við Ægisíðu og Eiðisgranda í Reykjavík. Barni að leik á svæðinu hafi ekki stafað augljós hætta af grjótinu fremur en af sjávarmáli, hrauni og hraungjótum, ám, lækjum og margs konar öðrum náttúrumyndun nálægt byggð og leiksvæðum barna um allt land.

Vísað er til þess að ekki sé almennt girt utan um grjóthrúgur, engin regla sé um það eða venja. Þá felist ekki viðurkenning stefnda á bótaskyldu með því að svæðinu var breytt, gengið frá námunni og grjótið fjarlægt. Um eðlilegar ráðstafanir hafi verið að ræða, í engu sérstöku samhengi við slys stefnanda.

S-kk-nf E-kk-nf H-kk-nf kom fyrir rétt. Hann sagði m.a. að aðdragandi slyssins hafi verið sá að hann og vinur hans voru að leika sér í sandi í gryfjunni, búa til virki. Hann hafi farið upp úr gryfjunni, en þar voru steinar. Hann hafi farið að kíkja undir þá og steinn dottið ofan á hann. Hann sagði að ekkert hefði verið til hindrunar að fara á þennan stað. Þetta hafi verið nálægt heimili hans, hinum megin við götuna. Engar merkingar hafi verið um að ekki mætti vera þarna. Allir krakkarnir hefðu leikið sér á þessum stað. Hann hafi verið að leika sér þennan dag með vini sínum og hafa leikið sér þarna áður.

K-kk-nf J-x-x W-x-x kom fyrir rétt. Hann sagði m.a. að daginn sem S-kk-nf slasaðist, hafi þeir farið að leika sér þarna. S-kk-nf hafi farið upp til að leita að einhverju og farið að leika sér að steinunum og þá hafi einn verið laus og lent ofan á honum. K-kk-nf kvaðst hafi verið aðeins fyrir neðan og ekki séð vel upp þar sem S-kk-nf var. Hann kvaðst ekki hafa séð þegar steinninn datt á hann. Hann sagði að þeir hefðu oft verið að leika sér þarna. Algengt hefði verið að krakkarnir léku sér þarna. Hann kvaðst hafa búið þarna nálægt eða handan við götuna. Engar merkingar hefðu verið á staðnum um að þeir mættu ekki vera þarna. Þetta hafi verið opið svæði.

K-kk-nf kvað S-kk-þf hafa sagt sér að hann hafi staðið uppi á steini og er hann stökk niður af honum hafi steinninn fallið á hann.

K-kk-nf kvaðst ekki áður hafa orðið var við að grjót væri að velta þarna. Hann kvað þá ekki hafa verið að ýta við steinum og ekki gert sér grein fyrir að hættulegt væri að leika sér þarna. Foreldrar hans hefðu aldrei bannað honum að leika sér þarna, en þau hefðu vitað um það.

E-kk-nf J-kk-nf gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hafi búið í næsta húsi þar sem gryfjan var. Hann hafi verið inni í stofu þegar hann heyrði hróp fyrir utan í barni [K-kk-þgf]. Greinilegt hefði verið að eitthvað mikið var að. Kallað hefði verið að vinur þess væri fastur undir steini. Kvaðst E-kk-nf hafa hlaupið út og þar hafi komið að annar maður. Þeir hefðu farið á staðinn. Drengurinn [K-kk-nf] hefði ekki munað hvar vinur hans var. Þeir hefðu því dreift sér og farið hvor í sína áttina. Kvaðst E-kk-nf fljótlega hafi fundið S-kk-þf þar sem hann var fastur undir stórum steini. Hafi hann ásamt félaga sínum náð að hreyfa steininn þannig að S-kk-nf komst undan honum.

E-kk-nf kvaðst hafa búið að Heiðarholti 6, þegar slysið varð, eða innan við 50 metra frá slysstað. Hann kvaðst ekki hafa þekkt S-kk-þf.

E-kk-nf sagði að margir hefðu verið búnir að kvarta við bæjarstarfsmenn út af steinhrúgunni. Reyndar hafi hann ekki gert það fyrr en eftir slysið. Nú væri búið að fjarlægja steinhrúguna, en það hafi gerst u.þ.b. þremur til sex mánuðum eftir slysið.

E-kk-nf sagði að grjótið hefði komið úr grunninum að flugstöðvarbyggingunni og átt að fara síðan eitthvað annað í uppfyllingar.

Lagt var fyrir E-kk-þf dskj. nr. 7, sem eru myndir lögreglunnar af vettvangi. Hann kvaðst hafa búið í húsi, sem sést á einni af myndunum. Grjótnám hafi verið þarna áður fyrr og myndað stóra holu, eða djúpa gryfju. Myndin sýni slysstaðinn.

E-kk-nf kvaðst hafa bannað sínum börnum að leika sér þarna, en séð önnur börn leika sér þarna í grjótinu.

Lagt var fyrir E-kk-þf dskj. nr. 4 sem myndrit af skýrslu lögreglunnar í Keflavík um slysið. E-kk-nf kvaðst hafa hringt í lögregluna og lögreglumaður tekið af honum þessa skýrslu.

V-kk-nf M-kk-nf A-kk-nf gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hefði hætt sem bæjarverkfræðingur Reykjanesbæjar fyrir ári síðan.

Lagt var fyrir V-kk-þf dskj. nr. 24, sem er myndrit af blaðaviðtali við hann frá 12. okóber 2001 í tilefni af slysi því er hér um ræðir. V-kk-nf kvaðst kannast við þessa grein og efni hennar. V-kk-nf kvaðst ekki muna nákvæmlega hversu langan tíma það tók [að fjarlægja grjótið]. V-kk-nf sagði að verktakar hefðu geymt þarna grjót til margra ára, enginn hefði verið að amast við því. Bæjarverkstjóri hefði séð um þetta að hálfu bæjarins. Hann kvaðst aldrei hafa heyrt að kvartað hefði verið undan þessu fyrr en eftir að slysið varð.

V-kk-nf kvaðst ekki telja rangt að geyma grjótið þarna, um venjulegt verklag væri að ræða. Hann kvaðst ekki ætla að um brot á reglum hafi verið að ræða.

V-kk-nf sagði að íbúðablokkirnar, sem sjást á mynd á dskj. nr. 24, væru 15 til 20 ára. Ekki væri því nýtt að byggð væri nálægt grjóthrúgunni.

Ályktunarorð: Stefnandi byggir á því að aðstæður á slysstað hafi verið óforsvaranlegar og frágangur óviðunandi. Vísað er til ákv. 3. mgr. 26. gr. laga um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu nr. 57/1998 og 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 í því sambandi.

Fallist er á með stefnda að umrædd lagaákvæði eigi ekki við um slys S-kk-ef E-kk-ef. Stjórn stefnda og ráðstafanir fyrir slysið á landsvæði því, sem hér um ræðir, geta ekki talist hafa með saknæmum hætti valdið slysi drengsins. Haldbær gögn liggja ekki fyrir í málinu um að forsvarsmenn stefnda hafi haft grun um að öryggi og heilsu fólks stafaði hætta af grjótinu. Um hlutlæga ábyrgð er ekki að ræða.

Samkvæmt þessu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en eftir atvikum er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Reykjanesbær, er sýkn af kröfum stefnanda, A-kvk-ef T-kvk-ef, er höfðaði málið fyrir hönd ólögráða sonar síns.

Málskostnaður fellur niður.

P-kk-nf Þ-kk-nf