E-54/2009

I.

Mál þetta sem höfðað var 17. febrúar 2009 var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 3. júní 2009.

Stefnandi er Mark-Fell slf., [kt.], Borgartúni 20, Reykjavík.

Stefndu eru Hrossaræktarsamtök Austurlands, [kt.], Fremri-Víðivöllum, Egilsstöðum og Hestamannafélagið Freyfaxi, [kt.], Norðurtúni 16 , Egilsstöðum, f.h. Fjórðungsmóts hestamanna á Austurlandi 2007, FM07.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði in solidum gert að greiða honum 577.879 krónur, með dráttarvöxtum skv. 5. gr., sbr. 6. gr., III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 998.789 krónum frá 20. júní 2007 til 4. júlí 2007, af 498.789 krónum frá þeim degi til 1. september 2007, en af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndu krefjast aðallega sýknu. Til vara er krafist sýknu að svo stöddu en til þrautavara lækkunar fjárhæðar samkvæmt dómkröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Við aðalmeðferð málsins gaf B-kvk-nf S-kvk-nf, eigandi stefnanda, Mark-Fells slf., aðilaskýrslu. Einnig gáfu aðilaskýrslur fyrirsvarsmenn stefndu, þ.e. B-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf, formaður Hestamannafélagsins Freyfaxa, sem jafnframt var formaður framkvæmdanefndar fjórðungsmóts hestamanna á Austurlandi 2007 (FM07), og J-kk-nf V-kk-nf Þ-kk-nf, formaður Hrossaræktarsamtaka Austurlands. Þá voru teknar vitnaskýrslur af G-kvk-þgf I-kvk-þgf, er sat í stjórn Hestamannafélagsins Freyfaxa á umræddum tíma og annaðist tímabundið fjármál fjórðungsmótsins og af J-kk-þgf E-kk-þgf, starfsmanni framkvæmdanefndar mótsins.

II. Málsatvik.

Fjórðungsmót hestamanna á Austurlandi var haldið dagana 28. júní til 1. júlí 2007. Stóðu stefndu, Hrossaræktarsamtök Austurlands og Hestamannafélagið Freyfaxi, að þessu móti, með þeim hætti að sett var á laggirnar sérstök framkvæmdanefnd til þess að hafa umsjón með mótshaldinu. Gekk þessi nefnd, sem og mótið sjálft, undir heitinu FM07. Eftir því sem næst verður komist var nefnd þessi skipuð aðilum frá báðum stefndu, en auk þess starfaði einn starfsmaður á vegum nefndarinnar við framkvæmd mótsins, eftir því sem segir í greinargerð stefndu.

Í stefnu er málsatvikum nánar lýst með þeim hætti að FM07 sé hvorki skráð félag eða firma og verði ekki séð að það njóti neinnar stöðu lögaðila. Leitað hafi verið til stefnanda um að annast alla sölu á auglýsingum og auglýsingaskiltum fyrir fjórðungsmótið, bæði á mótssvæði og í mótaskrá. Ekki hafi verið gengið frá formlegum samningi milli aðila, en óundirritað uppkast að samningi milli stefnanda og FM07 sé dags. 2. maí 2007. Umrætt skjal hafi verið útbúið af forsvarsaðilum FM07 og þar sé því ranglega haldið fram að stefnandi sé ehf., en hið rétta sé að stefnandi sé samlagsfélag, eða slf. Engar kennitölur séu skráðar í samkomulagsdrögin. Samkvæmt nefndum samkomulagsdrögum hafi stefnandi átt að fá greidd 25% af hverri seldri auglýsingu, reiknað af verði án virðisaukaskatt, og skyldi upplýsingum skilað til mótshaldara þannig, vegna auglýsinga í mótaskrá fyrir 15. júní en vegna annarra auglýsinga fyrir 20. júní. Skýrt hafi verið tekið fram að FM07 myndi annast innheimtur á auglýsingasamningum. Uppgjör aðila skyldi fara fram með þeim hætti að stefndi hafi átt að greiða stefnanda 23% af umsaminni 25% söluþóknun með víxli til tveggja mánaða þegar allar upplýsingar hefðu verið lagðar fram, eða eigi síðar en 20. júní 2007 og eftirstöðvar gerðar upp eigi síðar en 1. september 2007. Óumdeilt sé að stefnandi hafi aflað stefndu og FM07 tekna í formi auglýsinga og styrkja að upphæð 3.488.000 krónur, án virðisaukaskatts. Söluþóknun til stefnanda nemi því 25% af þeirri fjarhæð eða 872.000 krónum, að viðbættum virðisaukaskatti 24,5% eða 213.640 krónur. Samtals nemi því heildar þóknun stefnanda með virðisaukaskatti 1.085.640 krónum. Hafi þessi fjárhæð og réttur stefnanda til hennar verið viðurkenndur í rafpósti milli aðila. Samkvæmt samkomulagi aðila hafi FM07 átt að afhenda stefnanda víxil fyrir andvirði 23% af seldum auglýsingum eða að upphæð 998.789 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, þann 20. júní 2007. Ekki hafi verið staðið við samkomulag aðila um greiðslu á 23% þóknun strax, en þess í stað greiddar 500.000 krónur inn á skuld FM07 við stefnanda þann 4. júlí 2007. Af umsaminni innágreiðslu hafi því 498.789 krónur staðið ógreiddar. Þá líti stefnandi einnig svo á að umsaminn gjalddagi kröfunnar hafi verið 20. júlí 2007 og beri skuldin því dráttarvexti frá og með þeim degi að telja eins og getið sé í kröfugerð. Heildarskuld FM07 við stefnanda nemi því 585.640 krónum, en frá þeirri fjárhæð samþykki stefnandi að dregin sé söluþóknun vegna tveggja aðila sem stefndu hafi haldið fram að hafi ekki greitt auglýsingareikninga, þ.e.a.s. Vík ehf. með auglýsingu fyrir 10.000 krónur og Hamborgarabúlla Tómasar með auglýsingu fyrir 15.000 krónur, eða samtals 6.250 krónur, auk virðisaukaskatts, 1.537 krónur, eða alls 7.781 krónur. Samtals geri það 577.859 krónur sem jafnframt sé stefnufjarhæð máls þessa.

Í greinargerð beggja stefndu kemur fram að einn starfsmaður hafi starfað hjá framkvæmdanefndinni, FM07, sem séð hafi um framkvæmd mótsins. Verkefni framkvæmdanefndarinnar hafi verið umsjón með mótshaldi, þ.m.t. umsjón með fjármálum og starfsmannahaldi.

Starfsmaður FM07 hafi ekki haft heimild til þess að skuldbinda stefndu, hvorki samkvæmt samningi né almennum reglum. Eftir að framkvæmdastjórn FM07 hafi fengið upplýsingar um umræddan samning hafi hún reynt að styðja við bak starfsmannsins og standa við þá hluta sem snúið hafi að FM07. Stefndu eða stjórnir þeirra hafi ekki verið í neinum samskiptum við stefnanda eða fyrirsvarsmenn hans.

Stefndu, sem séu aðstandendur félagsskaparins FM07, hafi talið að Markfell ehf. væri samningsaðili FM07, enda hafi nafn fyrirtækisins komið fram á samningnum og hafi það stafað frá fyrirsvarsmanni stefnanda, sem þekkt hafi til eigin fyrirtækisrekstrar. Í ljósi þessa hafi Fjórðungsmótið verið kynnt þannig að Markfell ehf. annaðist auglýsingasölu, eins og sjáist af framlögðu kynningarblaði sem Markfell ehf. hafi unnið og notað við sölu auglýsinga á mótið.

Samkvæmt þeim óundirritaða samningi sem stefnandi hafi lagt fram hafi Markfelli ehf. verið falið að safna auglýsingum vegna FM07. Staðfestum auglýsingasamningum hafi átt að skila vegna mótaskrár 15. júní 2007, en vegna mótssvæðis 20. júní 2007. Að kvöldi dags. 25. júní hafi B-kvk-nf S-kvk-nf, eigandi stefnanda, skilað lista yfir auglýsendur, sem hún hafi verið í samskiptum við. Engir samningar hafi fylgt með. Vegna þeirrar aðstöðu sem FM07 hafi verið komið í hafi verið reynt að takmarka tjón vegna vanefnda við auglýsingasölu og reynt að tryggja að setja mætti upp auglýsingar í samræmi við það sem B-kvk-nf S-kvk-nf hafi tjáð FM07 að hefði samist við meinta auglýsingakaupendur. Hafi því verið farið að ráðum B-kvk-ef og pantaðar fánaborgir með stuttum fyrirvara og með miklum flutningskostnaði hjá framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar.

Hinn 2. júlí 2007, þ.e. eftir að mótið hafi verið afstaðið, hafi B-kvk-nf S-kvk-nf sent tölvupóstsamskipti sín við einhverja auglýsendur. Hins vegar hafi engir staðfestir auglýsingasamningar verið lagðir fram. Vegna víðtækra vanefnda á samningi hafi verið greiddar 500.000 krónur fyrir auglýsingasöfnunina. Um frekari greiðslur hafi ekki átt að vera að ræða fyrr en ljóst væri hver yrðir afrakstur af samstarfinu við Markfell ehf., þ.m.t. upplýsinga um kostnað vegna samningsbrota Markfells ehf.

Til þess að lágmarka tjón sitt hafi FM07 ákveðið að reyna að innheimta eftir fram komnum upplýsingum, og hafi unnið í því sambandi upplýsingar um kennitölur og móttakendur gíróseðla sem sendir hafi verið út í kjölfarið. Eftir að útsendingu lauk hafi komið á daginn að verulegt ósamræmi hafi verið í upplýsingum sem B-kvk-nf S-kvk-nf hafi látið starfsmanni FM07 í té. Þannig hafi t.d. fjárhæðir auglýsinga verið rangar, rangur móttakandi tilgreindur eða að auglýsendur viðurkenndu ekki að hafa lofað auglýsingu eða kváðust hafa lofað styrk. Vegna þessa hafi þurft að leggja í mikla vinnu við samskipti aðila, leiðréttingu útsendra reikninga o.þ.h.

Vegna þeirrar auknu vinnu sem FM07 hafi þurft að ráðast í, kostnaðar sem af vanefndum hafi hlotist, galla á þjónustu við auglýsingasöfnun og þess að FM07 hafi orðið fyrir kostnaði sem fyrirsvarsmaður stefnanda hafi ekki greitt, s.s. fæðiskostnaði á mótstíma, gistikostnaði o.fl. hafi ekki komið til frekari greiðslna til Markfells.

Stefnandi hafi ekki gefið út reikning fyrir þeirri þjónustu sem hann hafi innt af hendi.

Að mati stefndu eigi málatilbúnaður stefnanda ekki við rök að styðjast og því sé stefndu nauðsynlegt að taka til varna í dómsmálinu. Með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur 30. október 2008 í máli nr. E-3300/2008, hafi máli vegna innheimtu kröfunnar verið vísað frá dómi. Að mati stefndu sé málatilbúnaður stefnanda ennþá óglöggur.

III. Málsástæður og lagarök.

Málsástæður stefnanda:

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á hendur stefndu á því að þar sem FM07 sé hvorki félag né lögaðili, og hvergi skráð opinberri skráningu, heldur sett upp sem samstarfsvettvangur beggja stefndu í þeim tilgangi einum að halda Fjórðungsmót hestamanna á Austurlandi 2007, þá beri stefndu in solidum alla ábyrgð á þeim skuldbindingum sem gengist hafi verið undir í nafni FM07. Samkomulag milli stefnanda og FM07 um að stefnandi sæi um öflun auglýsinga fyrir Fjórðungsmót Austurlands 2007 sé fullgildur samningur og beri stefndu fulla og óskoraða ábyrgð á því samkomulagi. Skýrt hafi verið kveðið á um gjalddaga í samkomulaginu og hafi greiðslur til stefnanda verið alls óháðar því hvernig innheimtu á hinum seldu auglýsingum reiddi af. Stefnandi hafi að öllu leyti staðið við sinn hluta samningsins og aflað stefnda tekna að upphæð 3.488.000 krónur. Af því beri stefnanda 872.000 krónur í þóknun, auk virðisaukaskatts, 213.640 krónur, eða samtals 1.085.640 krónur, sem jafnframt sé viðurkennt í rafpósti milli stefnanda og framkvæmdastjóra FM07. Kveðst stefnandi skora á stefndu að leggja fram sundurliðaðar og endurskoðaðar fullnaðarupplýsingar um innheimtar auglýsingatekjur vegna FM07. Þrátt fyrir samkomulag aðila, fallist stefnandi á að frá þeirri fjárhæð verði dregnar 7.781 krónur vegna auglýsinga sem stefndu haldi fram að hafi ekki innheimst. Inn á þá skuld hafi verið greiddar 500.000 krónur en stefndu hafi ekki reynst fáanlegir til að greiða eftirstöðvarnar þrátt fyrir áskorun þar um. Sé stefnanda því nauðsynlegt að fá dóm fyrir kröfu sinni á hendur stefndu. Stefnandi hafi enn ekki gert stefndu reikning vegna kröfu sinnar, enda hafi stefndu verulega vanefnt samkomulag aðila. Engu að síður muni stefnandi gefa út reikning til handa stefndu gegn greiðslu á endanlegri þóknun. Þá vilji stefnandi benda á að þau mistök hafi verið gerð er krafan var sett í lögfræðilega innheimtu, að stefnandi hafi verið skráður sem ehf. í kröfubréfi, sem lagt sé fram í málinu, en eigi að sjálfstöðu að vera slf. Stefnandi sé því réttur aðili að þessu máli, enda sé Markfell ehf. ekki til.

Um lagarök kveðst stefnandi m.a. vísa til reglna samninga- og kauparéttarins um efndir samninga. Um málskostnað vísist til ákvæða 129., sbr. 130., gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála og um varnarþing til ákvæða 33. gr. sömu laga.

Málsástæður stefndu:

Aðalkrafa stefndu um sýknu er byggð á aðildarskorti stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Í greinargerð stefndu segir að við þingfestingu málsins hafi verið lagður fram óundirritaður samningur sem gert hafi verið ráð fyrir að yrði undirritaður af hálfu Markfells ehf. og FM07. Stefnandi sé Mark-Fell slf. og óljóst og ósannað sé að sá aðili eigi hagsmuna að gæta í málinu.

Einnig byggi sýknukrafan á aðildarskorti stefndu, sbr. fyrrgreint lagaákvæði. Stefndu hafi ekki verið aðilar að þeim samningi sem vísað sé til í stefnu og ekki sé fullreynt að FM07 hafi ekki getað átt aðild í máli þessu. FM07 hafi verið almennt félag með sérstaka stjórn og afmarkað markmið. Stefnandi, eða sá sem hann taki rétt sinn eftir, hafi á sitt sjálfdæmi samið við FM07 skv. upplýsingum í stefnu. Stefnandi verði á þeim grundvelli að bera alla áhættu um vafa um aðildarhæfi FM07, enda sýnt að FM07 hafi verið talinn fullgildur samningsaðili m.v. framlagðan samning.

Þá segir í greinargerð stefndu að krafist sé sýknu á grundvelli þess að ekki liggi fyrir að stefndu hafi verið skuldbundnir á grundvelli þess samnings sem stefnandi hafi lagt fram. Mótmælt sé þeirri málsásstæðu að til staðar hafi verið samningur milli stefnanda og stefndu. Samningurinn sé óundirritaður. Stefnandi hafi ekki verið aðili að samningnum. Vísað sé til þess að starfsmaður á vegum FM07 hafi ekki haft neina heimild til að skuldbinda stefndu, hvorki samkvæmt almennum reglum né sérstökum samningi þar um.

Af hálfu stefndu sé upplýst að innheimtu vegna umrædds máls hafi fyrst verið beint til þeirra með innheimtubréfi 5. september 2007, en þá hafi kröfuhafi verið tilgreindur Markfell ehf. Stefndu hafi ekki verið í neinu samningssambandi við tilgreindan kröfueiganda og eftir eftirgrennslan hafi komið fram að krafan hafi verið sett fram af hálfu félags sem hafi verið gjaldþrota. Öll samskipti vegna umdeilds máls hafi farið í gegnum framkvæmdastjórn FM07 og starfsmenn hennar. Af þeim samskiptum sé ljóst að innheimta auglýsinga skv. framlögðum samningi hafi verið í verulegu ósamræmi við ákvæði hans.

Að því marki sem samningurinn teldist skuldbindandi fyrir stefndu og á forræði stefnanda að innheimta hann, sé ljóst að verulegar vanefndir hafi orðið á samningnum. Útreikningar á þóknun hafi ekki verið réttir, auk þess sem vanefndir réttlæti afslátt af vinnu stefnanda. Þá eigi við almennar reglur um skaðabætur innan samninga vegna vanefnda. Vísað sé hér á eftir til gagna sem afhent hafi verið af hálfu framkvæmdanefndar FM07. Þá sé byggt á því að stefndu eigi, með hliðsjón af framangreindu, gagnkröfu til skuldajafnaðar á stefnanda.

Framlagður samningur kveði á um að hann varði sölu auglýsinga á Fjórðungsmóti Austurlands 2007. Á því sé byggt að útreikningur krafna stefnanda standist ekki auk þess sem undir samninginn séu felldir styrkir, sem ekki teljist til auglýsinga og aðrir en stefnandi öfluðu. Stefnandi eigi engan rétt til greiðslu fyrir slíkt.

Í framlögðum samningi hafi verið áskilið að stefnandi legði fram „staðfesta auglýsingasamninga“ vegna seldra auglýsinga. Af hálfu stefnanda eða Markfells ehf. hafi að kvöldi dags þann 25. júní verið lögð fram útprentun töflu með yfirliti yfir auglýsendur. Hinn 2. júlí, þ.e. eftir að mótið hafi verið haldið, hafi verið send ýmis tölvupóstsamskipti stefnanda við hugsanlega auglýsendur, en ekki staðfestir auglýsingasamningar. Að þessu leyti hafi samningurinn verið vanefndur í grundvallaratriðum, enda hafi FM07 með engu móti haft í hendi skuldbindandi samninga um auglýsingakaup, ekki upplýsingar um hverjir væru hugsanlegir kaupendur og hvernig greiðsla færi fram. Stefndu hafi því þurft að leita eftir vilyrðum um auglýsingakaup á nýjan leik og réttlæti það að engar greiðslur yrðu greiddar til stefnanda. Fyrirsvarsmenn FM07 hafi þó greitt 500.000 krónur til stefnanda, enda talið sanngjarnt endurgjald miðað við þá undirbúningsvinnu fyrir auglýsingasamninga sem stefnandi hafi lagt í.

Í umræddum samningi sé kveðið á um 25% þóknun vegna seldra auglýsinga. Á því sé byggt að samningurinn sé bersýnilega ósanngjarn og hlutfall þóknunar óeðlilega hátt með hliðsjón af því hvaða vinnuframlag hafi átt að leggja til og hvaða vinnuframlag hafi raunverulega verið lagt til og hvernig skil á samningnum hafi átt sér stað. Vísist að þessu leyti til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, sbr. einnig 36. gr. a.-d. sömu laga.

Í umræddum samningi hafi verið kveðið á um að skil auglýsingasamninga færu fram 15. júní vegna mótaskrár og 20. júní vegna annarra auglýsinga. Lista yfir hugsanlega auglýsendur hafi hins vegar verið skilað 25. júní 2007, þ.e. þremur dögum áður en mótið átti að hefjast, en tölvupóstsamskiptum þann 2. júlí 2007, þ.e. eftir að mótinu lauk. Umrætt samningsbrot hafi falið í sér verulegan kostnað fyrir FM07. Þar fyrir utan hafi þessi samningsbrot komið í veg fyrir að stefndu gætu hafnað óskýrum samningum og/eða gengið eftir staðfestingu þeirra, heldur hafi þeir orðið að leggja á sig viðbótarvinnu og vona að tjónið yrði sem minnst.

Í útprentaðri töflu komi fram að stefnandi hafi talið að vilyrði fyrir auglýsingum væru að fjárhæð 3.488.000 krónur. Stefndi telji að undir samninginn geti ekki fallið eftirfarandi:

Hestar og menn hafi ekki viðurkennt auglýsingakaup, frádráttur 120.000 krónur.

Landstólpi hafi keypt auglýsingu að fjárhæð 75.000 krónur en ekki 100.000 krónur. Frádráttur 25.000 krónur.

Landsamband Hestamanna hafi keypt auglýsingu að fjárhæð 100.000 en ekki 118.000 krónur. Frádráttur 18.000 krónur.

Ógreiddar auglýsingar vegna samningsleysis, sbr. viðurkenningu í stefnu. Frádráttur 25.000 krónur

Þá vísa stefndu til þess að sveitarfélagið Fljótsdalshérað hafi styrkt mótið um 700.000 krónur eftir að aðstandendur FM07 ræddu við bæjarstjóra o.fl. Frádráttur 700.000 krónur.

Samtals nemi frádráttur því 888.000 krónum sem leiði til þess að heildarfjárhæð auglýsinga sé 2.688.000, án virðisaukaskatts, þó með þeim göllum sem tilgreindir hafi verið.

Í framlögðum samningi sé gert ráð fyrir 25% þóknun. Í samræmi við framangreint hefði þóknun til stefnanda verið 672.000 krónur, auk virðisaukaskatts, þ.e. samtals 836.640 krónur. Greiddar hafi verið 500.000 krónur og sé mismunur því 336.640 krónur.

Þá hafi upplýsingar um auglýsendur verið afar óskýrar og sýnt að stefnandi hafi tekið að sér söfnun styrkja, án þess að upplýsa um slík atriði. Á grundvelli þessa hafi verið sendir út reikningar með virðisaukaskatti. Fram hafi komið aðilar sem mótmæltu reikningum fyrir auglýsingar en vísuðu til þess að hafa veitt styrki, sem þ.a.l. báru ekki virðisaukaskatt. Á grundvelli þessa hafi stefndu greitt 39.935 krónur í virðisaukaskatt sem ekki hafi skilað sér í tekjum til hans.

Þá hafi þær vanefndir orðið á samningi stefnanda að stefnandi hafi ekki haft umsjón með uppsetningu auglýsinga á mótssvæði og ekki útvegað einn starfsmann til þess, eins og kveðið hafi verið á um í samningi. Kostnaður vegna þessa hafi orðið 35.000 krónur vegna starfsmanns til uppsetningar auglýsinga.

Þá eigi stefndu endurkröfu á stefnanda vegna útlagðs kostnaðar fyrir fyrirsvarsmann stefnanda, B-kvk-þf S-kvk-þf, á meðan Fjórðungsmótið stóð yfir. Fyrirsvarsmaðurinn hafi keypt gistingu hjá Gráa hundinum, Hallormsstað. Reikningurinn hafi ekki verið greiddur og hafi FM07 greitt reikninginn og leyst þar með til sín kröfu á stefnanda. Endurkrafan á stefnanda vegna þessa nemi 63.551 krónu, skv. reikningi frá Gráa Hundinum.

Þá hafi FM07 látið fyrirsvarsmanni stefnanda í té fæði á mótstíma, að andvirði 7.500 krónur.

Í umræddum samningi hafi verið kveðið á um að Markfell ehf. mætti ekki skuldbinda FM07 á neinn hátt, s.s. til að útbúa skilti, fánaborgir eða uppsetningar og flutninga á auglýsingum án samráðs við starfsmann FM07. Stefnandi hafi ekki efnt þetta samkomulag og hafi samráð varðandi umfang auglýsinga verið lítið. Stefnandi hafi selt mun meira af auglýsingum á fánaborgum í stað skilta. Vegna skorts á samráði og seinum skilum á auglýsingum hafi FM07 orðið fyrir tjóni.

Vegna samningsbrota stefnanda um samráð varðandi atriði sem leiddu til kostnaðar og skyldu til að skila auglýsingum innan tímafresta, hafi fyrirsvarsmenn FM07 þó talið nauðsynlegt að takmarka skaða sinn með því að ganga frá auglýsingum, upp á von og óvon um samþykki fyrir greiðslu síðar. Stefndu hafi þurft að leigja verulegt magn fánaborga með tveggja daga fyrirvara, enda hafi stefnandi ekki haft samráð um fyrirkomulag auglýsinga eins og áskilið hafi verið. Kostnaður vegna þessa hafi verið 138.699 krónur vegna leigu fánaborga hjá Framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar. Flutningskostnaður fánaborga hafi verið 360.000 krónur vegna einnar sendingar og 45.389 krónur vegna annarrar, vegna flutnings frá Reykjavík til Egilsstaða og til baka. Kostnað vegna þessa hafi verið að rekja beint til vanefnda stefnanda, enda hefði með samningsbundnum tímafresti og samráði verið unnt að útvega fánaborgir á lægra verði og án flutningskostnaðar. Þannig hafi fyrirsvarsmönnum FM07 orðið ljóst eftir mótið að unnt hefði verið að útvega fánaborgir á Austurlandi sem sækja hefði mátt í sjálfboðastarfi.

Í greinargerð stefndu er vísað til þess að verkefni stefnanda hafi verið að eiga samskipti við auglýsendur, ganga eftir því hvort þeir vildu auglýsa og á þeim grundvelli ganga frá staðfestum auglýsingasamningum. Síðastnefnda atriðinu hafi í engu verið sinnt, jafnvel þótt lofað hafi verið að frágangur auglýsingasamninga væri þannig að unnt væri að senda lista með auglýsendum beint til innheimtuaðila eða annarra sem sendu út gíróseðla. Frágangur auglýsinga hafi verið með þeim hætti að leggja hafi þurft mikla vinnu í að safna heimilisföngum, kennitölum og upplýsingum um tengiliði, svo innheimta mætti auglýsingar. Þjónusta stefnanda hafi verið gölluð að þessu leyti.

Þá vísa stefndu til þess að með því að stefnandi hafi ekki gefið út löglegan virðisaukaskattsreikning vegna 500.000 króna sem honum hafi verið greiddar hafi FM07 og stefndu ekki fengið endurgreiddan virðisaukaskatt af fjárhæðinni lögum samkvæmt. Stefndi hafi því borið fjármagnskostnað sem nemi dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 98.400 krónum frá greiðsludegi.

Stefndu vísa til þess að vegna samningsbrota og að öðru leyti gallaðrar þjónustu eigi stefndu rétt til greiðslu úr hendi stefnanda sem nemi upphæð samsvarandi stefnufjárhæð. Krafan sé studd með vísan til reglna um afslátt og reglna um skaðabætur innan samninga. Í öllu falli geti dómur metið skaðabætur eða afslátt að álitum.

Stefndu byggja á því að sú þóknun sem stefnanda hafi verið greidd sé sanngjörn og eðlileg fyrir þá vinnu sem látin hafi verið af hendi. Stefnandi verði að sýna fram á annað.

Þá sé vísað til þess að í samningi sem liggi frammi í umræddu máli virðist gert ráð fyrir tveimur gjalddögum. Í samræmi við ákvæði 20. gr. laga um virðisaukaskatt skuli gefa út reikning við hverja sölu eða afhendingu vöru eða skattskyldrar þjónustu. Reikningur hafi ekki verið gefinn út og felist í því sú afstaða stefnanda að samningur hafi ekki verið efndur af hans hálfu. Með vísan til greiðslu að fjárhæð 500.000 krónur til stefnanda geti ekki verið til staðar krafa á hendur stefndu.

Þá sé því algjörlega mótmælt að skilja beri samning sem stefnandi leggi fram þannig að greiða hafi átt 92% þóknun með útgáfu víxils, þ.e. 23% af heildarsölu auglýsinga. Samkvæmt samningsins orðanna hljóðan hafi átt að greiða 23% af 25% þóknun, enda hefði verið staðið við samninginn að fullu.

Varðandi áskorun stefnanda sem fram komi í stefnu um framlagningu upplýsinga um innheimtu skuli áréttað að slík framlagning virðist þýðingarlaus þegar ekki liggi fyrir staðfestir auglýsingasamningar sem stefnandi hafi átt að afla.

Til stuðnings varakröfu stefndu um sýknu að svo stöddu vísa stefndu til 20. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem fram kemur að við sérhverja sölu eða afhendingu á vöru eða skattskyldri þjónustu skuli seljandi gefa út reikning. Með vísan til þess að reikningur hafi ekki verið gefinn út í samræmi við áskilnað laga, beri að sýkna stefndu að svo stöddu. Með því að ekki hafi verið gefinn út reikningur verði að líta svo á að hin umdeilda þjónusta hafi ekki verið veitt eða afhent að fullu, jafnvel þótt málatilbúnaður stefnanda byggi á því að hann hafi látið af hendi umbeðna þjónustu í júní 2007. Virðist reyndar mega vísa máli þessu frá ex officio vegna svo óskýrs málatilbúnaðar.

Það sé forsenda allra viðskiptasamninga að seljandi þjónustu gefi út löglegan reikning og felist í því sjálfsstæð vanefnd sem réttlæti hald á eigin greiðslu, hver sem hún kynni að vera, skv. almennum reglum kröfuréttar. Ólögmætir viðskiptahættir njóti ekki lögverndar.

Til stuðnings þrautavarakröfu sinni vísa stefndu til sjónarmiða til stuðnings aðal- og varakröfu.

Þá vísa stefndu til þess að í dráttarvaxtakröfu í stefnu sé ekki tilgreindur vaxtafótur dráttarvaxta með skýrum hætti. Einungis sé vísað til 5. og 6. gr. laga nr. 38/2001. Virðist því mega vísa dráttarvaxtakröfu frá dómi sökum vanreifunar, enda sé vaxtafóturinn ekki ljós. Þá sé málatilbúnaður í stefnu varðandi upphafsdag óglöggur og í ósamræmi við framlögð gögn. Óskiljanlegt sé hvernig hægt sé að krefjast dráttarvaxta frá 20. júní þegar stefnandi hafði þá ekki skilað nokkrum upplýsingum um hvaða auglýsingar gætu hafa safnast.

Þá sé sérstaklega vísað til þess að dráttarvaxtakrafa stefnanda sé ekki skýrð, með hliðsjón af því að fyrirliggjandi samningur geri ráð fyrir tveimur gjalddögum. Þ.e. fyrst með afhendingu víxils vegna 23% af þóknun. Greiðsla 500.000 króna í peningum hafi verið langt umfram þá skyldu. Ljóst sé að afhending frekari greiðslu hafi verið háð útgáfu reiknings, efndum samnings af hálfu stefnanda, löglegum greiðsluáskorunum og fleiri þáttum. Ekki séu neinar forsendur til dóms um dráttarvexti.

Um lagarök kveðast stefndu vísa, auk þess sem þegar er rakið, til meginreglna samningaréttar og kröfuréttar og reglna um rétt til afsláttar og skaðabóta innan samninga. Einnig sé vísað til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Krafa um málskostnað sé byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV. Niðurstaða.

Báðir aðilar byggja kröfur sínar á óundirrituðum samningi sem fyrir liggur í málinu, þar sem aðilar eru sagðir vera Markfell ehf. og „FM07“. Aðalkrafa stefndu um sýknu byggist í fyrsta lagi á aðildarskorti, annars vegar stefnanda og hins vegar stefndu. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að heiti hans hafi ranglega verið tilgreint í samningnum sem Markfell ehf., í stað Mark-Fell slf., enda sé einkahlutafélag með þessu heiti ekki til. Stefndu hafa ekki hnekkt þessari skýringu. Verður því ekki fallist á sýknukröfu vegna aðildarskorts stefnanda.

Hvað aðildarskort af hálfu stefndu varðar byggja stefndu á því að ekki sé fullreynt að FM07, sem sé aðili að samningnum en ekki stefndu, hafi ekki getað átt aðild í máli þessu. Einnig er á því byggt að stefndu séu ekki aðilar að því óundirritaða samkomulagi sem fyrir liggi í málinu og að starfsmaður FM07 hafi ekki haft neina heimild til að skuldbinda stefndu. Af greinargerð stefndu er ljóst að þeir stóðu fyrir stofnun hinnar sérstöku framkvæmdarnefndar um Fjórðungsmót hestamanna á Austurlandi 2007, FM07, og þessi framkvæmdarnefnd starfaði á vegum beggja stefndu. Fyrir liggur að ekki er um skrásett félag að ræða með takmarkaða ábyrgð. Verður því ekki annað lagt til grundvallar en að stefndu beri in solidum ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum sem stofnað var til á vegum FM07. Er ósannað að starfsmaður sem stefndu kveða hafa starfað fyrir framkvæmdanefndina hafi ekki haft heimild til að skuldbinda stefndu vegna starfa nefndarinnar. Er stefndu því réttilega stefnt í máli þessu og breytir engu um það þótt hugsanlega hefði félagsskapurinn FM07 verið talinn njóta aðildarhæfis fyrir dómi.

Aðalkrafa stefndu um sýknu byggist ennfremur á því að gagnkröfur er þeir eigi á hendur stefnanda nemi a.m.k. þeirri fjárhæð sem eftir standi af kröfu stefnanda á hendur þeim. Vísa stefndu m.a. til reglna um afslátt eða skaðabætur í þessu sambandi. Ágreiningur aðila er tvíþættur, annars vegar lýtur hann að því hverjar séu eftirstöðvar kröfu stefnanda til þóknunar samkvæmd samningnum, en sá ágreiningur varðar einkum það hver sé heildarfjárhæð seldra auglýsinga sem 25% þóknun stefnanda samkvæmd samningnum skyldi reiknast af. Hins vegar er ágreiningur um það hvort stefndu eigi þær gagnkröfur á hendur stefnanda sem þeir halda fram. Hvað fyrrnefndan ágreining snertir er óumdeilt að eftirstöðvar þeirrar fjárhæðar sem stefnanda bar í þóknun samkvæmt samningi aðila, nemi, að teknu tilliti til innborgunar, a.m.k. þeirri fjárhæð sem stefndu viðurkenna, þ.e. 336.640 krónum, að meðtöldum virðisaukaskatti, en stefnandi heldur því fram að eftirstöðvar kröfu hans nemi 577.859 krónum. Verður hér fyrst vikið að þeim gagnkröfum sem stefndu byggja á að þeir eigi til skuldajafnaðar á móti kröfu stefnanda, en síðar að ágreiningi um fjárhæð þóknunar.

Stefndu byggja einkum á því að stefnandi hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmt samningi aðila og stefndu eigi því rétt á afslætti vegna galla á veittri þjónustu eða skaðabóta innan samninga vegna vanefndanna. Halda stefndu því fram að stefnandi hafi vanefnt þá skyldu sína samkvæmt samningi að skila til framkvæmdanefndar FM07 í tæka tíð fyrir fjórðungsmótið „staðfestum auglýsingasamningum“ vegna seldra auglýsinga, en vegna þess hafi stefndu ekki getað neytt þeirra úrræða samkvæmt samningi aðila að hafna óskýrum auglýsingasamningum eða bæta úr óskýrleika þeirra fyrir mótið. Þá byggja stefndu á því að þær upplýsingar sem stefnandi skilaði um seldar auglýsingar hafi ekki reynst að öllu leyti réttar eða fullnægjandi, sem hafi útheimt aukna vinnu fyrir framkvæmdanefnd mótsins við innheimtu greiðslna fyrir auglýsingarnar. Hafi þjónusta stefnanda verið gölluð að þessu leyti.

Stefndu hafa engin gögn fært fram til stuðnings þeirri staðhæfingu að þeir hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til framangreindrar háttsemi stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu verður ótilgreindum gagnkröfum stefndu vegna þessa hafnað.

Hvað varðar þær þrjár auglýsingar sem stefndu tilgreina sérstaklega að hafi ekki innheimst í samræmi við upplýsingar frá stefnanda, þ.e. auglýsingar frá Hestum og mönnum, Landstólpa og Landsambandi hestamanna, þannig að lækka beri þann grundvöll sem þóknun stefnanda reiknist af um 163.000 krónur, þá er óumdeilt að stefnandi átti í viðskiptasambandi við framkvæmdanefnd mótsins og er í sjálfu sér ekki uppi ágreiningur hér fyrir dómi um að það yfirlit sem stefnandi hefur lagt fram fyrir dómi um seldar auglýsingar hafi að stærstum hluta staðist, a.m.k. hafa stefndu engin gögn fært fram um annað. Telja verður að það standi stefndu nær að sýna fram á fullyrðingar sínar um að tilteknar auglýsingar hafi ekki selst í samræmi við upplýsingar frá stefnanda, en stefndu hafa engin gögn fært fram til stuðnings þessum fullyrðingum sínum, þrátt fyrir áskorun stefnanda um það. Verða stefndu því að bera hallann af því að ósannað telst að þeir hafi orðið fyrir tjóni af völdum vanefnda stefnanda að þessu leyti og verður gagnkröfum þeirra sem byggjast á þessum grunni hafnað.

Þá er á því byggt af hálfu stefndu að stefnandi hafi ekki virt skyldu sína til samráðs við framkvæmdanefndina og brotið gegn fyrirmælum um að hann mætti „ekki skuldbinda FM07 á neinn hátt, s.s til að útbúa skilti, fánaborgir eða uppsetningar og flutninga á auglýsingum án samráðs við framkvæmdastjóra FM07“ með því að selja hlutfallslega mun fleiri auglýsingar á fánaborgir en stefndu áttu von á. Af því leiði að stefnandi eigi að bera kostnað upp á 544.088 krónur sem stefndu hafi orðið fyrir vegna leigu og flutnings fánaborga frá Reykjavík, en sú fjárhæð ein sé hærri en eftirstöðvar skuldar þeirra við stefnanda.

Í málinu liggja fyrir reikningar vegna þessa kostnaðar. Ágreiningslaust er að útvegun á fánaborgun og kostnaður vegna þess var, eins og annar kostnaður af uppsetningu auglýsinga, s.s. prentun mótsskrár og uppsetning á burðarvirki fyrir auglýsingaskilti, á hendi stefndu og framkvæmdanefndar mótsins en ekki á hendi stefnanda. Í samningi aðila er ekki kveðið á um neinar takmarkanir á heimild stefnanda til að selja auglýsingar á fánum og kom fram við aðilaskýrslur að engar slíkar takmarkanir hafi komið til tals, heldur hefði verið litið svo á að stefnandi hefði heimild til að selja eins mikið af auglýsingum af öllum tegundum og hægt væri. Í ljósi þessa verður ekki annað séð en að það hafi hvílt á stefndu að tryggja að ekki yrðu seldar fleiri auglýsingar á fánum en unnt væri að útvega fánaborgir fyrir með góðu móti, annað hvort með skýru samningsákvæði um það eða með því að hafa í tæka tíð fyrir mótið frumkvæði að öflun upplýsinga frá stefnanda um sölu slíkra auglýsinga, til að ráðrúm gæfist til að útvega hæfilegan fjölda fánaborga. Að áliti dómsins er ósannað að tjón það sem stefndu telja sig hafa orðið fyrir, vegna þess að kostnaður af útvegun fánaborga hafi reynst hærri en þeir væntu, sé að rekja til vanefnda stefnanda á samningi aðila vegna skorts á upplýsingagjöf eða samráði og verður kröfum stefndu á þessum grunni því hafnað.

Stefndu byggja jafnframt á því að þeir eigi gagnkröfu á hendur stefnanda vegna 35.000 króna kostnaðar sem lent hafi á stefndu vegna útvegunar á einum starfsmanni til uppsetningar auglýsinga á mótsstað, en stefnandi hafi vanefnt þá skyldu sína að útvega einn starfsmann til þess að setja upp auglýsingar á mótssvæði, eins og kveðið sé á um í samningi. Samkvæmt skýru orðalagi samningsins bar stefnanda „að hafa umsjón með uppsetningu skilta, fánaborga og annarra auglýsinga á mótsstað“ en hvergi er kveðið á um að stefnandi skuli útvega einn starfsmann til uppsetningar á auglýsingum. Aftur á móti er í samningnum kveðið á um að framkvæmdanefndin, FM07, skyldi „[skaffa] einn umsjónarmann til verksins“. Ósannað er að stefnandi hafi vanefnt samninginn að þessu leyti og er gagnkröfu stefndu á þessum grunni hafnað.

Þá byggja stefndu á því að þeir eigi kröfu á hendur stefnanda vegna reiknings að fjárhæð 63.551 krónur sem þeir hafi greitt fyrir gistingu eiganda stefnanda á gistiheimili meðan á mótinu stóð, auk þess sem þeir eigi kröfu á hendur stefnanda vegna fæðis sem eigandi hans hafi fengið á mótsstað að andvirði 7.500 krónur. Af hálfu stefndu hafa engin gögn verið lögð fram til stuðnings kröfu þeirra um endurgreiðslu fæðiskostnaðar og verður henni hafnað. Í málinu liggur fyrir reikningur vegna gistingar, en stefndu hafa ekki útskýrt hvers vegna þeir tóku að sér greiðslu reikningsins enda þótt þeir byggi á að þeir beri enga ábyrgð á þessum kostnaði sem stefnandi hafi stofnað til. Bendir þetta að áliti dómsins til þess að stefndu hafi við greiðslu reikningsins talið sig bera ábyrgð á kostnaði þessum og ekki er að sjá að samið hafi verið um annað við stefnanda. Verður þessari gagnkröfu stefndu því einnig hafnað.

Í greinargerð stefndu er á því byggt að þeir eigi gagnkröfu á hendur stefnanda vegna fjármagnskostnaðar sem þeir hafi borið þar sem þeir hafi ekki getað fengið endurgreiddan virðisaukaskatt af 500.000 króna greiðslu til stefnanda, enda hafi stefnandi enn ekki gefið út reikning fyrir þeirri fjárhæð. Nemi þessi krafa fjárhæð sem samsvari dráttarvöxtum af 98.400 krónum frá greiðsludegi. Ennfremur er í greinargerð byggt á því að stefndu eigi kröfu á hendur stefnanda þar sem þeir hafi greitt 39.935 krónur í virðisaukaskatt, af reikningum sem sendir hafi verið út með virðisaukaskatti, sem ekki hafi skilað sér í tekjum til þeirra vegna mótmæla aðila sem kváðust hafa veitt styrki en ekki keypt auglýsingar. Þessar gagnkröfur eru ekki studdar fullnægjandi gögnum og verður þeim hafnað.

Loks byggja stefndu á því að samningurinn sé bersýnilega ósanngjarn og hlutfall þóknunar, 25%, óeðlilega hátt með hliðsjón af því hvaða vinnuframlag hafi átt að leggja til og hvaða vinnuframlag hafi raunverulega verið lagt til og hvernig skil á samningnum hafi átt sér stað. Vísa þeir til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, sbr. einnig 36. gr. a.-d. sömu laga. Stefndu hafa ekki stutt það frekari rökum hvers vegna þeir telji samninginn og hlutfall þóknunarinnar ósanngjarna með hliðsjón af efni samningsins að öðru leyti. Verður þessari kröfu hafnað.

Samkvæmt framanrituðu er öllum gagnkröfum sem stefndu hafa uppi til skuldajafnaðar við kröfu stefnanda hafnað og er því ekki fallist á aðalkröfu stefndu um sýknu. Verður því að fjalla um varakröfu þeirra um sýknu að svo stöddu, sem byggist á 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en samkvæmt því ákvæði skal sýkna varnaraðila að svo stöddu þegar krafist er dóms um skyldu, sem mætti fullnægja með aðför, og hún reynist hvíla eða geta hvílt á varnaraðila, en sá tími er ókominn sem hann verður krafinn um efndir hennar þegar mál er dómtekið. Byggja stefndu á því að efndatími kröfu stefnanda sé ekki kominn þar sem stefnandi hafi enn ekki gefið út reikning til þeirra vegna þjónustu sinnar í samræmi við ákvæði 20. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Ekki verður fallist á það með stefndu að í því að stefnandi hafi ekki enn gefið út reikning vegna þjónustu sinnar felist einhvers konar viðurkenning á því af hans hálfu að veitt þjónusta hans hafi ekki verið í samræmi við samning aðila. Hins vegar verður þegar af þeirri ástæðu að reikningur vegna kröfu stefnanda hefur ekki verið gefinn út að telja að krafa hans sé ekki gjaldkræf. Stoðar það ekki stefnanda að bera fyrir sig að krafa hans sé reist á ákvæðum samnings en ekki reikningi, enda getur hann ekki með því komist framhjá þeirri skyldu sinni samkvæmt nefndu ákvæði laga nr. 50/1988 að gefa út löglegan reikning vegna þjónustu hans sem óumdeilt er að sé skattskyld. Ber því að sýkna stefndu að svo stöddu af kröfu stefnanda með vísan til fyrrnefnds ákvæðis laga nr. 91/1991. Kemur því ekki til þess að fjallað verði hér frekar um fjárhæð kröfu stefnanda á hendur stefndu eða um dráttarvexti.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og atvikum öllum telur dómurinn rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

H-kk-nf B-kk-nf dómstjóri kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndu, Hrossaræktarsamtök Austurlands og Hestamannafélagið Freyfaxi, eru sýkn að svo stöddu af kröfum stefnanda, Mark-Fells slf., í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf B-kk-nf