E-580/2021

I.

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu þann 9. desember 2021 og þingfest þann 15. sama mánaðar. Var málið tekið til dóms þann 4. október síðastliðinn að lokinni aðalmeðferð sem fram fór þann dag. Stefnandi er H-kk-nf J-kk-nf [...]. Stefndi er Selfossveitur bs., [...].

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 163.377 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. desember 2020 til greiðsludags að frádreginni innborgun 48.688 krónur sem greidd var 31. janúar 2021. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, í samræmi við þá hagsmuni sem í húfi eru og vinnu málflytjanda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi að skaðlausu.

II.

Stefndi rekur hitaveitukerfi Sveitarfélagsins Árborgar og starfaði stefn andi hjá stefnda sem vak t maður frá 1. janúar 2020 en starfar þar ekki lengur. Var stefnandi í starfi sínu félagi í VM – félagi vélstjóra og málmtæknimanna og fór um laun hans og kjör eftir kjarasamningi félagsins við Samband íslenskra sveitarfélaga frá maí 2011 með síðari breytingum. Samkvæmt lýsingu stefnda fólst í starfi stefnanda að fylgjast með vatns- og hitaveitukerfum stefnda og sinna helst u verkefnum sem upp gátu komið í rekstri kerfanna. Hluti starfs hans hafi verið að taka að sér bakvaktir þar sem fylgst er með álagi á veitukerfi stefnda utan dagvinnutíma. Samkvæmt bakvaktafyrirkomulagi hafi bakvaktir náð yfir viku í senn og tveir menn verið á vakt, vaktmaður A og vaktmaður B. Lýsir stefndi nánar bakvöktunum á þann hátt að þeir sem þær stóðu hafi litið til veðurs og fylgst með álagi á veitukerfi stefnda en þrýstingur á kerfið sé næmur fyrir veðurbreytingum. Starfsmenn, þ. á m. stefnandi, hafi sinnt þessu hlutverki að heiman í gegnum spjaldtölvu. Breyt ingar á veitukerfi stefnda séu þannig gerðar með fjarlausn og án þess að starfsmaður sé kallaður á starfsstöð eða að hann þurfi að bregða sér frá heimili sínu.

Stefnandi var á bakvakt vikuna 16. til 22. nóvember 2020 og kveðst þá hafa verið skylt að sinna útköllum við að stilla veitukerfið eftir því sem þörf væri á, meðal annars vegna veðurfarsbreytinga. Kveður stefnandi að vegna mikilla og tíðra sveiflna í hitastigi og úrkomu hafi reynst þörf á að bregðast við og stilla veitukerfið átta sinnum þessa viku og hafi stefnandi sinnt öllum þeim útköllum utan vinnutíma. Gerir stefnandi grein fyrir hvaða daga hann hafi unnið þá vinnu og á hvaða tíma dags. Í samræmi við ákvæði 2.3.3 í kjarasamningi hafi átt að greiða honum 32 yfirvinnutíma vegna útkallanna enda hafi hvert útkall verið skráð sem fjórar klukkustundir í tímaskráningarkerfi stefnda. Greiðsla fyrir tímana hafi átt að koma til með launum í desembermánuði. Yfirmaður stefnanda hafi haft samband við hann og sagst ekki getað samþykkt greiðslu vegna útkallanna að svo stöddu en kallað eftir að fara yfir tímaskráninguna með stefnanda eftir áramótin.

Í málinu liggur fyrir tölvubréf til stefnanda frá Z veitustjóra hjá stefnda frá 29. desember 2020. Vekur Z þar athygli stefnanda á því að samkvæmt tímaskýrslum hans í nóvember og desember komi fram 44,5 yfirvinnutímar og að þar af séu 36 tímar skrifaðir í útkall. Í bréfinu vísar Z í símtal sitt við stefnanda hvar stefnandi hafi skýrt skráninguna svo að hann væri að sinna kerfinu í fjarvinnu og eigi þá að fá útkall fyrir þá vinnu í hvert skipti. Óskaði veitustjóri eftir því að þeir ræddu þetta betur á nýju ári. Kom fram í tölvubréfinu að stefnandi hefði einnig skráð útkall á föstudeginum 27. nóvember eftir hádegi. Þessir 36 tímar yrðu geymdir fram yfir áramót til að betri útskýringar fengjust. Kveður stefnandi að á fundi sem haldinn hafi verið með honum, Z og tveimur verkstjórum í janúar 2021 hafi komið fram að stefndi hygðist ekki greiða fyrir útköllin. Yfirmenn stefnanda hafi borið því við að virkur vinnutími í útköllum væri um sex klukkustundir og að ekki væri skylt að greiða umfram þann tíma. Þann 20. janúar 2021 hafi stefnanda verið tjáð að stefndi myndi aðeins greiða fyrir tíu yfirvinnutíma vegna útkallanna. Það hafi stefnandi ekki getað sætt sig við og falla þannig frá kjarasamningsbundnum rétti. Farið hafi svo að engin laun hafi verið greidd vegna þeirra. Hafi hann síðan leitað til stéttarfélags síns og óskað liðsinnis við innheimtu vangoldinna launa.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 29. júní 2021, til stefnda var krafist ógreiddra launa við útköll vegna starfa stefnanda hjá stefnda. Var gerð krafa um laun fyrir útköll sem hefðu verið átta talsins á tímabilinu frá 16. til 11. nóvember 2021 [svo] og hún byggð á grein 2.3.3 í kjarasamningi. Var krafist greiðslu fyrir 32 klukkustundir sem næmi 144.530 krónum auk orlofs að fjárhæð 18.847 krónum eða samtals 163.377 krónur sem er stefnufjárhæð málsins. Krafan var ítrekuð með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dags. 17. ágúst 2021 og aftur með bréfi lögmannsins, dag s. 20. september 2021 og þá bætt við kröfuna dráttarvöxtum og innheimtukostnaði. Með bréfi stefnda til lögmanns stefnanda, dags. 7. október 2021 var bréfum lögmanns stefnanda svarað og tilkynnt um að málinu hefði verið vísað til samstarfsnefndar aðila fyrrgreinds kjarasamnings. Kom fram að einn samstarfsnefndarfundur hefði verið haldinn um málið en ekki fengist niðurstaða. Afgreiðsla á launakröfunni biði niðurstöðu samstarfsnefndarinnar. Liggur fyrir í málinu fundargerð samstarfsnefndar aðila kjarasamnings frá 10. september 2021 þar sem tekið var fyrir mál um samkomulag um viðbótargreiðslur vegna viðvika á bakvöktum. Efni samkomulagsins er tekið upp í fundargerðinni en samkvæmt því fær bakvaktamaður A greidda tvo yfirvinnutíma fyrir hvern frídag á bakvakt en einn tíma fyrir hvern virkan dag á bakvakt. Einnig er þar nánar fjallað um fjarvinnu bakvaktarmanna A meðal annars um að greitt skuli fyrir útkall þurfi vaktmaður að fara „á staðinn“. Mun hafa verið unnið eftir nefndu samkomulagi frá janúar 2021. Á fundinum var meðal annars um það rætt og bókað að hvaða leyti gerðar væru athugasemdir við einstök ákvæði samkomulagsins, en af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga var ekki talið að það bryti í bága við kjarasamning. Ekki liggur fyrir hvort málið var rætt frekar á þessum vettvangi eða kröfur stefnanda sérstaklega. Þótt stefnanda hafi verið greitt eftir nefndu samkomulagi eftir að ágreiningur kom upp vegna vakta í nóvember 2020 er ekki ágreiningur um að það hafi í reynd ekki gilt á þeimtíma.

III.

Stefnandi skýrir kröfur sínar þannig að um sé að ræða laun vegna átta útkalla er samsvari 32 yfirvinnutímum, en tímakaup í yfirvinnu sé 4.516,56 krónur. Er einnig krafist 13,04% orlofs á laun með vísan til greinar 4.2.1 í kjarasamningi sem nemi 18.847 krónum, en þær virðast leiddar af kröfu um vangoldnar greiðslur vegna nefndra yfirvinnutíma. Stefnandi vísar til greinar 2.3.3 í kjarasamningi þar sem fjallað er um greiðslur vegna útkalla, sbr. grein 1.6.2, þar sem fram komi að greiðslur fyrir útköll á bakvakt skuli ákvarðast samkvæmt fyrrnefnda ákvæðinu. Byggir stefnandi á því að skýrt sé samkvæmt greindum ákvæðum kjarasamnings að þegar starfsmaður sé kallaður til vinnu sem ekki sé í beinu framhaldi af daglegri vinnu skuli greitt yfirvinnukaup fyrir minnst fjóra tíma, óháð því hve löng viðvera starfsmannsins sé í útkalli. Einu undantekningarnar frá þessu séu ef reglulegur vinnutími hefst innan þriggja klukkustunda frá því að útkall hófst, eða ef útkalli ljúki innan fjögurra stun da frá lokum reglulegs vinnutíma. Reglulegur vinnutími stefnanda þessa viku sem um ræðir hafi verið frá kl. 8- 16 á mánudegi til og með fimmtudags og frá kl. 8- 12 á föstudegi. Engu útkallanna hafi verið lokið innan fjögurra stunda frá þeim tíma (fyrir kl. 20 eða kl. 16 á föstudegi). Byggir stefnandi á því að óumdeilt sé að honum hafi borið að sinna umræddri vinnu, enda verið á bakvakt og borið þá ábyrgð á því að fylgjast með og meta hvort nauðsynlegt væri að stilla kerfið. Stefndi hafi enda ekki borið því við að stefndi hafi sinnt umræddum útköllum í óþökk vinnuveitanda eða án þess að þörf hafi verið á. Hafi athugasemdir stefnda einungis snúið að því að viðvera í sumum útkallanna hafi verið stutt og í einhverjum tilvikum hafi verið hægt að leysa úr þeim með símtali. Það sé hins vegar ljóst að skýrar reglur kjarasamnings um útreikning launa vegna útkalla séu óháðar lengd viðveru í útkalli, nema hún sé umfram fjóra tíma. Komi þar til sjónarmið um rof á hvíldartíma starfsmanna milli vakta, ferðatíma til og frá vinnustað og ónæði sem af því hljótist að bregðast við útkalli, óháð því hve löng viðvera reynist. Eins séu þar engin ákvæði um að greiðslum skuli hagað með mismunandi hætti eftir því hvort útköll krefjast þess að starfsmaður þurfi að mæta á vinnustað eða hvort mögulegt séað leysa úr efni útkallsins gegnum síma.

Stefnandi kveður stefnda hafa borið því við að í janúar 2021 hafi verið gert samkomulag við starfsmenn, þess efnis að einungis verði greitt fyri r útköll sem krefjist þess að bakvaktarmaður mæti á vinnustað, en „viðvik“ á bakvakt sem hægt sé að leysa með símtali teljist ekki útkall. Ágreiningur sé um það milli stefnda og stéttarfélags stefnanda hvort í þessu felist brot á kjarasamningi, þannig að með því sé kveðið á um lakari kjör en lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningi. Byggir stefnandi á að réttur sinn til launa vegna umræddra útkalla sé hins vegar óháður þeim ágreiningi, enda hafi sú vinna stefnanda verið innt af hendi áður en hið umdeilda samkomulag var gert. Uppgjör launa vegna þeirrar vinnu hafi einnig átt að fara fram áður.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutrygginu lífeyrisréttinda, einkum 1. gr., auk meginreglu vinnuréttar um rétt til endurgjalds fyrir vinnu, sem og kjarasamnings Félags vélstjóra og málmtæknimanna við Samband íslenskra sveitarfélaga, sem gildi tók 1. maí 2011 og síðast hafi verið framlengdur frá 1. nóvember 2019 til 31. mars 2023. Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og til stuðnings málskostnaðarkröfu er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ekki sé unnt að fallast á þá túlkun stefnanda að vinna sem hann hafi innt af hendi á bakvakt vikuna 16. til 22. nóvember 2020 geti talist til útkalls í skilningi kjarasamnings. Meginregla vinnuréttar sé sú að laun séu einungis greidd fyrir þær vinnustundir sem starfsmaður innir af hendi. Ákvæði kjarasamnings, svo sem kafli 2.3.3 í kjarasamningi sem gilda um útköll og mæla fyrir um að greiða beri að lágmarki fjórar klukkustundir fyrir hvert útkall, óháð lengd þess, feli í sér frávik frá þeirri meginreglu og beri að skýra þröngt. Almennt beri því ekki að greiða fyrir óunninn tíma nema slíkt byggi á skýrum og ótvíræðum ákvæðum kjarasamnings.

Stefndi kveður fjölda kjarasamninga hafa að geyma samhljóma ákvæði um útköll og að þau hafi gilt um langan tíma á íslenskum vinnumarkaði. Hafi á slík ákvæði reynt fyrir dómstólum og vísar stefnandi til dóms Félagsdóms frá 2. júlí 2003 í málinu nr. 6/2003. Þar hafi veriðtil úrlausnar hvort starfsmenn ættu rétt á greiðslum á grundvelli reglna um útköll þegar þeir sinntu störfum að heiman utan reglulegs vinnutíma í gegnum fjarlausnir svo sem tölvu. Hafi niðurstaða Félagsdóms verið sú að umrætt ákvæði kjarasamning sætti samkvæmt orðalagi sínu og tilgangi einungis við um kvaðningu til vinnu sem fæli í sér að starfsmaður þyrfti að fara á vinnustað. Það væri auk þess í samræmi við viðurkennda framkvæmd á samsvarandi ákvæðum annarra kjarasamninga. Vinna sú sem stefnandi krefjist greiðslu fyrir sé sambærileg þeirri sem um var fjallað í nefndu dómsmáli, þ. e. vinna sem unnin er að heiman í gegnum fjarlausn (spjaldtölvu) og án þess að starfsmaður þurfi að fara á starfsstöð. Dómurinn sé því skýrt fordæmi um túlkun ákvæðis kjarasamnings um útköll og falli vinna stefnanda utan þess ákvæðis.

Stefndi kveðst ekki vera kunnugt um annað en að umrætt ákvæði hafi síðastliðna áratugi verið skýrt í samræmi við framangreint við framkvæmd kjarasamninga, þ. m. t. af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þá sé einstaka vinnuveitendum heimilt að greiða starfsmönnum sínum fyrir bakvaktir umfram þau lágmarkslaun sem mælt er fyrir um í kjarasamningi. Stefnandi hafi fengið greitt að fullu fyrir þá vinnu sem hann innti af hendi á bakvakt á tímabilinu 16. til 22. nóvember 2020 í samræmi við ákvæði kjarasamninga og raunar umfram þá vinnutíma sem unnir voru. Stefnandi hafi fengið greitt fyrir alls 9 klukkustundir vegna umræddra viðvika. Það hafi verið gert á grundvelli reglna kjarasamnings sem gildi um álagsgreiðslur fyrir yfirvinnu á bakvakt. Stefnandi eigi því ekki frekari kröfur á hendur stefnda vegna umræddra vinnustunda. Verði ekki á sýknukröfu fallist af þessum ástæðum krefst stefndi lækkunar á kröfum stefnanda sem nemur þeim fjárhæð umsem stefndi hafi greitt vegna þeirra vinnustunda sem um er deilt í málinu. Hafi stefnandi ekki tekið tillit til þeirra greiðslna í kröfugerð sinni. Þá telur stefndi að upphaf dráttarvaxta beri að miða við dómsuppsögu.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna vinnuréttar, viðeigandi kjarasamninga sem og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Enn fremur vísar stefndi til laga nr. 55/1980, laga nr. 38/2001 og um málskostnaðarkröfu til laga nr. 91/1991.

V.

Stefnandi og Z veitustjóri hjá stefnda gáfu skýrslu fyrir dómi. Í skýrslu stefnanda kom fram að hann hefði sinnt bakvöktum og þá sem B- vaktmaður, eina viku í mánuði en annars unnið dagvinnu. Á bakvakt hafi hann verið til staðar og tekið við tilkynningum ef notendur urðu varir við bilanir eða þess háttar. Tilkynningar hafi komið með símtali eða frá stjórnstöð. Þessa viku í nóvember hafi verið kuldapollur og upp hafi komið vandamál með auknum þrýstingi, oft síðdegis. Kuldaköst komi ofan í álagstíma á kerfinu og stundum þurfi að grípa inn í. Þá sé kíkt á kerfið og brugðist við. Kerfið sé stillt og síðan kíkt á það aftur að kvöldi en þá minnki neysla og þá þurfi að keyra niður. Halda þurfi uppi þrýstingi þannig að ekki verði þrýstingsfall. Kvað stefnandi viðvik eins og þessi geti tekið allt klukkustund að sinna. Lýsti hann einnig hvernig þetta hefði verið áður fyrr er fara þurfti á vinnustaðinn til að sinna þessum viðvikum. Síðan hafi spjaldtölvur komið til sögunnar og með þeim geri kerfið vart við sig eða notendur tilkynni bilanir. Með þessum búnaði geti vaktmennirnir einnig hringt sig inn og út. Aðspurður kvað stefnandi umrædd viðvik sem mál þetta varðar hafi verið unnin heiman frá enda sé unnt að vinna verkin á tölvunni þar. Í framburði stefnanda kom fram að hann hefði áður tekið bakvaktir heiman frá og verið í sambandi með spjaldtölvum. Þá hafi verið greitt fyrir og nefndi stefnandi í því sambandi viku frá vetrinum áður.

Í skýrslu Z kom fram að hann stýrði rekstri veitunnar og vatnsveitu Árborgar. Vaktmenn ynnu almenn störf eins og að leggja heimtaugar og bregðast við bilunum, en gengju síðan bakvaktir eina viku í senn. Þeir væru þá annað hvort vaktmenn A eða B þar sem þeir fyrrnefndu hefðu með höndum að stilla kerfið í gegnum fjarvinnubúnað, en gætu hringt í vaktmann B ef stærri verkefni kæmu upp. Með fjarvinnubúnaði sé unnt að fylgjast með skjámyndum af kerfinu og helstu mælum sem hægt sé að stilla. Hægt sé að stilla þrýstinginn á kerfinu og rennsli í gegnum þennan fjarvinnubúnað. Á haustin og veturna komi upp aðstæður þar sem þurfi að bregðast við og auk þess þurfi að fylgjast með veðri. Kvað hann að líta þyrfti á tölvuna um það bil einu sinni á sólarhring. Kerfið gerði viðvart en auk þess væru vaktmenn í símasambandi ef tilkynnt væri um bilanir. Spurður um hvort tíðkast hafi að greiða fyrir útköll vegna viðvika sem unnin séu meðþessum hætti heiman frá kvað hann það ekki hafa tíðkast. Hafi svo verið gert væri ástæðan sú að það hafi farið fram hjá honum. Kvað hann menn áður fyrr ekki hafa gert tilkall til greiðslu við þessar aðstæður en aðrir teldu að greiða ætti fyrir. Vegna þessa og þar sem ekki væri kveðið á um þetta í kjarasamningum hafi verið gert samkomulag um að vaktmenn A fengju einn tíma greiddan vegna þessa á virkum dögum og tvo um helgar, samtals 9 tíma fyrir vaktina.

VI.

Í málinu er ekki ágreiningur um álagsgreiðslur vegna bakvaktar eða réttindi samkvæmt grein 2.5.2 í kjarasamningi. Varðar sakarefnið á hinn bóginn það hvort greiða hafi átt sérstaklega vegna útkalla sem stefnandi telur að hafi falist í þeim viðvikum sem upp komu er hann var á bakvakt heima við. Byggir hann kröfur sínar þessa efni sá grundvelli greinar 2.3.3 í kjarasamningi, en ákvæðið hljóðar svo:

Þegar starfsmaður er kallaður til vinnu sem ekki er í beinu framhaldi af daglegri vinnu hans skal greitt yfirvinnukaup fyrir að minnsta kosti 4 klst. nema reglulegur vinnutími hans hefji stinnan þriggja klst. frá því aðhann fór til vinnu en þá greiðist yfirvinna frá upphafi útkalls fram til þess að reglulegur vinnutími hans hefst. Ljúki útkalli áður en 4 klst. eru liðnar frá lokum hinnar daglegu vinnu skal greiða yfirvinnu fyrir tímann frá lokum hinnar daglegu vinnu til loka útkallsins.

Hliðstæð ákvæði hafa verið skýrð þannig í dómum Félagsdóms að þau eigi einungis við eftir orðalagi sínu og tilgangi þegar kvaðning til vinnu er með þeim hætti að starfsmaður þurfi að fara á vinnustað. Framangreind túlkun á hliðstæðu ákvæði kjarasamnings er reist á orðalagi þess og að greiðsla yfirvinnu við aðstæður sem ákvæðið miðar við hafi þann tilgang að jafna óhagræði sem felst í því að þurfa að yfirgefa heimili sitt eftir að dagvinnu lýkur. Vísast hér til dóms Félagsdóms frá 16. maí síðastliðnum í málinu nr. 1/2022.

Ekkert í málinu gefur tilefni til að túlka framangreint ákvæði kjarasamnings þess sem gilti um laun og kjör stefnanda á annan vegen lagt er til grundvallar í dómi Félagsdóms. Stefnandi hefur borið um að þau viðvik á bakvakt sem kröfur hans eru sprottnar af hafi falist í því að fylgjast með veitukerfinu heiman frá er hann var á bakvakt. Kemur fram í skýrslu hans fyrir dómi og skýrslu Z, veitustjóra, að unnt sé að fylgjast með og stilla þrýsting í gegnum spjaldtölvu heiman frá þegar staðin er bakvakt. Í stefnu eða gögnum er ekki lýst nákvæmilega hvað fólst í þessum viðvikum. Hins vegar lýstu stefnandi og vitnið Z því fyrir dómi hvað almennt gæti komið upp sem sinna þyrfti. Er ágreiningslaust að vinna sú eða viðvik sem stefnandi krefst greiðslu fyrir hafi verið fremur einföld, öll verið innt af hendi heiman frá og að ekki hafi þurft að mæta á vinnustað. Af framangreindum ástæðum verða kröfur stefnanda ekki byggðar á nefndu ákvæði kjarasamningsins.

Við munnlegan flutning málsins var af hálfu stefnanda byggt á því að greiðslur hefðu tíðkast vegna sams konar viðvika og aðstæðna. Með því hafi skapast venja sem byggja megi dómkröfu rá. Hefði stefndi þá áttað tilkynna um ef til hafi staðið að gera breytingará greiðsluskyldu vegna útkalla. Af hálfu stefnda er málsástæðu þessari mótmælt sem nýrri og að venja þessa efnis sé ekki sönnuð. Vísar stefndi til framburðar Z, veitustjóra stefnda. Þessi síðbúna málsástæða er ekki færð framí stefnu en ella hefðihúnað líkindum kallað á frekari gagnaöflun stefnda og eftir atvikum frekari skýrslna af vitnum. Telst hún að mati dómsins of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Að ofangreindu virtu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í málinu. Til samræmis við þá niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og telst hann hæfilega ákveðinn 6 00.000 krónur.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Selfossveitur bs., er sýknaður af kröfum stefnanda, H-kk-ef J-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 6 00.000 krónur í málskostnað.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf