E-4323/2006

Mál þetta höfðaði A með stefnu útgefinni 29. ágúst 2006 á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Málið var dómtekið 18. júní sl.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda sé skylt að greiða stefnanda bætur vegna slyss sem hann lenti í þann 28. ágúst 2004 um borð í Ljósafelli SU-70 samkvæmt ákvæðum vátryggingarskilmála slysatryggingar sjómanna, sem í gildi voru þann dag, SS20, sem tóku gildi 1. desember 2001 og giltu til 1. janúar 2006. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt yfirliti, samtals að fjárhæð 794.829 krónur.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins.

Krafa stefnanda er reist á því að hann hafi orðið fyrir slysi um borð í Ljósafelli SU eins og fram kemur í kröfugerð hans. Hann var á þessum tíma háseti á skipinu. Ágreiningur aðila snýst um það hvort stefnandi hafi orðið fyrir því sem telst vera slys í skilningi skilmála þeirra sem giltu um slysatryggingu sjómanna, en þar er hugtakið slys afmarkað á svipaðan hátt og tíðkast í öðrum slysatryggingaskilmálum.

Rétt er að rekja fyrst helstu læknagögn sem lögð hafa verið fram um áverka stefnanda.

Stefnandi leitaði fyrst til B-kk-ef H-kk-ef heimilislæknis 6. október 2004. Í vottorði læknisins segir m.a.: „Var að hífa pokann aftur í gils og ofurtógið slitnaði og lenti ofan á hæ. öxl. Fann strax f. verkjum og gat ekki beitt hendinni (öxlinni) fyrst á eftir. Harkaði svo af sér og fór eina 4 túra í viðbót til sjós en alltaf m. verki og verstur í hvíld og við alla vinnu upp f. axlarlín og við allt tog og abduction. Hann gafst svo upp á sjónum 27. 09. 2004 og ég sé hann 06. 10. 2004 og þá er hann m. klassískan Rotator Cuff. SÓ sýnir inpigment syndr. Typu II AC lið og nokkra bólgu í supraspinatus og vökva í axlarliðnum og sulcus interrtubercularis...”

Heimilislæknir stefnanda vísaði honum til G-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum. Skoðaði hann stefnanda fyrst 28. október 2004. Var stefnandi sprautaður með sterasprautu og var góður næstu mánuði. Hann leitaði aftur til G-kk-ef 4. maí 2005. Í kjölfarið var ákveðið að framkvæma svokallaða rýmkunaraðgerð. Segir svo orðrétt í vottorði læknisins: „... 08.09.2005 er aðgerðin framkvæmd. Axlarliðurinn sjálfur er eðlilegur. Mögulega lítil rifa í supraspinatus sin en ekki gegnumgangandi. Þegar myndavélin er færð undir axlarhyrnubein og gerð er hefðbundin rýmkunaraðgerð kemur í ljós að það er brot á axlarhyrnunni samhliða framkantinum og um cm frá brún inn að axlarhyrnu-viðbeinslið. Hér er greinilega um að ræða brot sem ekki hefur gróið og lausi brotflaskinn er um 1 x 2 cm á stærð. Bein er allt mjög mjúkt.”

G-kk-nf skoðaði stefnanda aftur 21. apríl 2006. Um þá skoðun segir í vottorði læknisins: „...er um að ræða væg klemmu einkenni undir axlarhyrnubein en mikið brak og brestir sem gæti stafað frá lausa bein bitanum.” Er því síðan lýst að ekki sé öruggt að frekari aðgerðir geti orðið til gagns og lýkur vottorðinu með þessum orðum: „Það er ljóst að A lendir í áverka á sjó þar sem hann fær högg niður á öxlina og hlýtur við þetta brot á axlarhyrnubeinið sem ekki uppgötvast fyrr en í aðgerð hjá undirrituðum. Undirritaður telur ljóst að núna einu og hálfu ári eftir slysið að ástandið muni ekki breytast að gagni og að A muni hafa veruleg einkenni. Það er ekki útilokað að reynd verði aðgerð til að bæta ástandið en alls ekki er öruggt að það muni breyta neinu varðandi ástand A.”

B-kk-nf J-kk-nf bæklunarskurðlæknir skoðaði stefnanda 1. desember 2006. Í vottorði hans kemur ekki fram neitt nýtt og hann lýsir svipuðum viðhorfum og G-kk-nf A-kk-ef varðandi líkur á frekari bata og möguleika með frekari læknisaðgerðum.

Stefnandi lýsti atvikinu svo fyrir dómi að hann hefði verið að vinna við spil og verið að hífa. Það hefði verið sex til átta tonn af fiski í pokanum. Hann kvaðst telja að gilsinn hafi ekki verið alveg kominn upp í blökk þegar mikill hvellur varð og hann hentist út í síðu við högg frá tógi. Hann sagðist halda að tógið hefði slitnað mitt á milli gilsins og blakkarinnar, það hefði lent á hjálminum og síðan í hægri öxlinni. Hann hefði ekki fundið fyrir neinum einkennum fyrr en tíu mínútum síðar er þeir hafi verið að láta trollið fara. Þá hafi hann verið að draga krók að hleranum til að lása í og þá hafi hann öskrað ósjálfrátt. Þetta sé talsvert átak og hann hafi verið búinn að draga eitthvað og verið að því kominn að lása í hlerann.

Stefnandi kvaðst hafa sagt S-kk-þgf V-kk-þgf, öðrum stýrimanni, að hann væri aumur og dofinn í öxlinni. S-kk-nf hafi látið hann hafa verkjalyf og hvatt hann til að fara til læknis.

Stefnandi kvaðst ekki geta sagt til um það hvort það hafi verið höggið frá tóginu eða þegar hann lenti út í síðuna sem orsakaði áverkana. Hann hefði ekki leitað til læknis strax eftir slysið af því að hann hefði talið að það væri lítilfjörlegt.

Um atvik um borð í skipinu gáfu nokkrir skipverjar skýrslu fyrir dómi. G-kk-nf S-kk-nf, sem var bátsmaður, sagðist ekki hafa beinlínis orðið vitni að slysi stefnanda. Hann hefði skipt um ofurtógið sem slitnaði. Hann hefði heyrt stefnanda kvarta um það eftir atvikið að hann hefði meitt sig undir spilinu.

S-kk-nf F-kk-nf skipverji sagðist halda að þeir hefðu verið að hífa tóman pokann þegar gilsinn slitnaði. Hann kvaðst hafa snúið baki í stefnanda þegar þetta gerðist. Nokkru síðar þegar þeir voru að láta trollið fara hafi stefnandi verið að hífa dauðalegginn og rekið upp óp og kveinkað sér.

S-kk-nf H-kk-nf V-kk-nf var fyrsti stýrimaður í umræddri veiðiferð. Hann kvaðst hafa verið kominn á frívakt og stefnandi komið til hans þegar þeir voru búnir að kasta. Hafi stefnandi sagt að tógið hefði slitnað og hann fengið högg á öxlina. Kvaðst S-kk-nf hafa gefið honum verkjalyf. Hann hafi ráðlagt honum að leita til læknis.

Ó-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf skipstjóri varð ekki vitni að atburðum. Hann kvaðst hafa heyrt smell þegar gilsinn fór upp í blökkina. Hann hefði litið aftur á dekk en ekki séð neitt athugavert. Hann hefði ekki heyrt af meiðslum stefnanda fyrr í október og þá hefði verið skráð í dagbók skipsins eftir frásögn stefnanda. Hann hefði síðan dregið færsluna til baka. Þegar skýrsla Rannsóknarnefndar slysa lá fyrir hafi hann farið að efast um að stefnandi hefði getað slasast eins og hann lýsti.

Umrædd dagbókarfærsla er svohljóðandi:

„Laugardaginn 28. ágúst var verið að skipta yfir og var verið að hífa poka á varatrolli aftur á dekk. Eins og gengur þá slitnar pokagils st.b megin og lendir gilsinn sem var úr ofurtógi á hægri öxl A sem var að hífa á spili. Kenndi hann eymsla í öxl sem hann hélt að myndi lagast. En seinna kom í ljós að eymslin löguðust ekki án aðstoðar læknis.

Því miður var ekki ritað neitt um þennan atburð í dagbók skipsins því ekki kom í ljós fyrr en seinna að hann hefði meitt sig. Vitni voru að atburðinum, svo óumdeilt er að þetta gerðist hér um borð í skipinu.”

Rannsóknarnefnd sjóslysa fjallaði um mál þetta og afgreiddi lokaskýrslu á fundi sínum 29. ágúst 2005. Í skýrslunni eru rakin nokkur atriði sem fram komu við rannsóknina, en nefndin ályktaði ekki í málinu.

Stefndi óskaði dómkvaðningar matsmanna undir rekstri málsins. Voru þeir Þ-kk-nf V-kk-nf, prófessor í eðlisfræði, og J-kk-nf B. H-kk-nf skipaverkfræðingur kvaddir til 26. janúar 2007 og er matsgerð þeirra dagsett 30. mars 2007.

Fyrsta spurning í matsbeiðni hljóðar svo: „Getur ofurtóg af þeirri gerð sem slitnaði þann 28. ágúst 2004 um borð í Ljósafelli SU-70 (28 mm Dynex frá Hampiðjunni) við hífingu á 2-300 kg byrði sveiflast til hliðanna eftir að hafa farið í gegnum blökk sem er rétt ofan við spilið stjórnborðsmegin?

Miðað við mesta mögulega hraða spilsins?

Miðað við minnsta mögulega hraða spilsins?”

Um þetta segja matsmenn: „Matsmenn telja að fyrrgreind prófun [tilraun sem matsmenn gerðu um borð í Ljósafelli] og fleiri málsgögn sýni ótvírætt að tógið hafi ekki slitnað undan þyngd pokans einni saman, en hann kann að vísu að okkar mati að hafa verið allt að 500 kg. Til þess að tógið hefði getað slitnað við einfalda hífingu á honum hefði það þurft að vera mjög sýnilega skaddað þannig að algert gáleysi hefði verið að nota það. Auk þess hefði það þá alls ekki valdið neinu raski þegar það slitnaði, öðru en því að pokinn hefði dottið niður á þilfarið.

Matsmenn telja hins vegar að tógið hafi slitnað vegna viðbótarálags sem varð þegar krókurinn rakst á blökkina í afturmastri. Tógið hefur trúlega verið orðið nokkuð sært og slitið rétt við krókinn og síðan slitnað þar. Samkvæmt þessu er það fyrst og fremst krafturinn frá spilinu sem ræður álaginu á tógið en hann hefur numið 2-4 tonnum samkvæmt upplýsingum um togkraft spilsins. Tógið getur í sjálfu sér sveiflast nokkuð til hliðanna við þetta en það fær ekki mjög mikinn hraða. Hreyfing tógsins vegna slitsins verður mest næst slitstaðnum en hreyfmg þess á bilinu við spilið hefur engan veginn verið svo veruleg að hún hafi getað valdið tjóni. Talan sem hér var nefnd um álagið frá spilinu er miðuð við mesta hraða á því eins og beitt var við prófunina á vettvangi. Minni hraði mundi hafa enn minni afleiðingar.”

' Í framhaldi af þessari spurningu er í lið 2 spurt hversu langt gæti ofurtógið hafa sveiflast til hliðanna.

Matsmenn svara svo:

„Þar sem hér er um svokallað ofurtóg að ræða sveiflast það miklu minna til hliðanna við slit en eldri tóg hefðu gert við sömu aðstæður. Tógið við spilið er auk þess skorðað af spilinu annars vegar og blökk og hólki hins vegar, og slitnaði ekki á því bili við óhappið. Þverhraði tógsins við spilið hefur því alls ekki verið verulegur. Við þetta bætist að matsmenn telja óhugsandi að tógið hefði með neinum hætti getað lent á hægri öxl manns sem stendur við spilið og stjórnar því.”

Í þriðja lið er spurning svohljóðandi: „Ef hægt er að áætla, á hversu miklum hraða er líklegt að ofurtógið hafi farið í gegnum blökkina sem er rétt ofan við spilið stjórnborðsmegin?”

Um þetta segir í matsgerð: „Svarið er játandi um það að hægt er að áætla efri mörk hraðans í allri hreyfingu tógsins. Þannig hefur efri hluti tógsins, sem er upphaflega næst króknum, verið á hraðanum 20-30 metrar á sekúndu er hann féll á þilfarið. Tógið við spilið hefur hins vegar fengið óverulegan hraða í lengdarstefnuna, eða um það bil 5 sinnum minni en fyrrgreind tala, enda er færsla þess meðan á fallinu stendur í samræmi við það, sbr lykkjuna sem sýnd er á mynd 7.”

Loks er í matsbeiðni spurt: „Hver er „hegðun" ofurtógsins umrædda ef það slitnar við bifingu? Skýst ofurtógið til baka ef það slitnar? Teygist á ofurtóginu við hífingu á 2-300 kg byrði?”

Í matsgerð segir:

„Ofurtóg hegða sér talsvert öðruvísi en önnur tóg þegar þau slitna. Þetta byggist fyrst og fremst á því hve lítið tognar á þeim við álag en það þýðir að þau taka þá til sín margfalt minni orku en önnur tóg við sama álag. Jafnframt eru þau létt og mjúk og valda því litlu tjóni. (Þetta á að sjálfsögðu ekki endilega við ef tógið væri undir 50 tonna álagi). Samkvæmt upplýsingum framleiðanda verður sú breyting helst á ofurtógum með aldri að þau þola minna heildarálag áður en þau slitna. Lenging þeirra við hóflegt álag breytist hins vegar ekki með aldri. - Ofurtóg skýst til baka þegar það slitnar á svipaðan hátt og önnur sambærileg tóg en hins vegar með miklu minni hraða, sbr. það sem áður hefur verið sagt. - Lenging á ofurtógi við 2-300 kg á 10 metra hafi mælist í millimetrum skv. upplýsingum framleiðanda en eitt tonn gæti gefið um 1 cm lengingu. Álagið sem lýst er í svari við spurningu 1 samsvarar í mesta lagi 5 tonnum og mundi því varla gefa meiri lengingu en 5 cm.”

Í lokin drógu matsmenn niðurstöður sínar saman: „Í stuttu máli draga matsmenn ekki í efa að það óhapp hafi orðið um borð í Ljósafelli á tilgreindum degi að umrætt tóg hafi slitnað við blökkina í afturmastrinu eins og hér hefur verið lýst, og valdið nokkrum truflunum. Hins vegar telja matsmenn óhugsandi að þetta óhapp hafi valdið verulegu tjóni á borð við það sem þetta mál snýst um.”

Báðir matsmennirnir komu fyrir dóm og staðfestu matsgerðina. Matsmaðurinn Þ-kk-nf V-kk-nf sagði að þyngd pokans hafi ekki afgerandi áhrif í þessu samhengi. Þá væri tógið mjög létt og léttist frekar með aldrinum. Þá tognaði tógið mjög lítið og það breyttist ekki með aldri og sliti.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir slysi í skilningi skilmála slysatryggingarinnar. Þá hafi slysið orðið við vinnu og því eigi B-hluti skilmálanna við. Vinnuveitandi sinn, Loðnuvinnslan hf., hafi keypt þessa tryggingu hjá stefnda, sem beri því að bæta tjónið.

Stefnandi vísar til áðurgreindra læknisvottorða og niðurstöðu Rannsóknarnefndar sjóslysa. Hann hafi sjálfur ætíð verið samkvæmur sjálfum sér og framburður hans hafi verið óbreyttur frá upphafi. Skipstjóri Ljósafellsins hafi hins vegar ekki verið staðfastur í framburði sínum. Hann hafi einu og hálfu ári eftir færslu í dagbók skipsins breytt afstöðu sinni og dregið færsluna til baka.

Stefnandi vísar til skaðabótalaga nr. 50/1993, siglingalaga nr. 34/1985 og kjarasamnings Alþýðusambands Austurlands og Útvegsmannafélags Austfjarða.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi telur sig ekki bótaskyldan samkvæmt slysatryggingu þeirri er Loðnuvinnslan hf. keypti.

Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir slysi í skilningi vátryggingarskilmálanna. Sönnunarbyrði í því efni hvíli á stefnanda.

Atvik eins og stefnandi lýsi sé ómögulegt. Vísar stefndi hér til skýrslu Rannsóknarnefndar sjóslysa og niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna.

Stefndi bendir á að stefnandi hafi sinnt öðrum störfum samhliða sjómennsku og kunni að hafa hlotið áverka við þau störf.

Stefndi segir að skráning í dagbók skipsins sé ekki sönnun fyrir atburðinum. Þar sé skráð eftir einhliða frásögn stefnanda sjálfs.

Þá mótmælir stefndi því að læknisvottorð sýni fram á að atvikið hafi orðið með þeim hætti er stefnandi lýsi. Stefnandi hafi ekki leitað til læknis fyrr en löngu seinna. Ennfremur mótmælir stefndi því að sönnunarbyrði geti hér snúist við.

Stefndi vísar til meginreglna vátryggingaréttar, laga um vátryggingasamninga nr. 20/1954 og nr. 30/2994 og til laga nr. 68/2000 um rannsóknarnefnd sjóslysa.

Forsendur og niðurstaða.

Er meint slys átti sér stað voru í gildi lög um vátryggingasamninga nr. 20/1954 og skilmálar slysatryggingar sjómanna, merktir SS 20, sem tóku gildi 1. desember 2001 og giltu til 1. janúar 2006. Efnislega breytir þetta ekki miklu þar sem ekki hafa breyst þær reglur sem einkum reynir á í þessu máli.

Í 1. gr. áðurgreindra skilmála fyrir slysatryggingu sjómanna segir að félagið greiði bætur vegna slyss og að með orðinu slys sé „...átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð, sem veldur meiðslum á líkama...”

Slysatrygging þessi er keypt af útgerðarmanni skipsins samkvæmt skyldu sem lögfest er í 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og ákvæði í kjarasamningi sem áður er getið. Með kjarasamningum sjómanna hefur nú verið breytt formi slysatryggingarinnar í þá veru að ekki eru einvörðungu greiddar ákveðnar fjárhæðir í bætur í samræmi við örorkustig, heldur bætur er svara til skaðabóta samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993.

Hugsanlegt er að skýra 172. gr. siglingalaga svo að bætur skuli einvörðungu greiða ef skipverji hefur orðið fyrir slysi, sem leitt hefur til líkamstjóns. Ekki er nauðsynlegt að leysa úr því í þessu máli. Stefndi er ekki skyldugur til að greiða bætur nema á grundvelli þeirra vátryggingarskilmála sem samið hefur verið um. Þannig getur ekki komið til greiðslu bóta ef skipverji veikist við vinnu sína um borð í skipi, en verður ekki fyrir slysi.

Stefnandi segir að tógið hafi slegist í hjálm hans og síðan öxl. Hann hafi síðan henst út í síðu. Ef þetta teldist sannað væri ljóst að um slys væri að ræða í skilningi skilmálanna. Þessi framburður stefnanda er hins vegar ekki studdur af framburði neins annars skipverja. Líkur eru að því leiddar að stefnandi hafi meiðst um þetta leyti, en einnig er nærtæk skýring að hann hafi meiðst nokkru síðar er hann var að tengja dauðalegginn. Þá hefur stefndi með matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna sýnt fram á að skýringar stefnanda eru ótrúverðugar.

Stefnandi ber í fyrstu atrennu sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi orðið fyrir slysi. Honum hefur ekki tekist að gera sennilegt að hann hafi orðið fyrir meiðslum af því að tógið féll á hann eða að hann hafi fallið út í síðu skipsins. Ekki eru nein þau atvik uppi sem styrkja sönnunargildi frásagnar stefnanda. Verður að telja að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir slysi í skilningi vátryggingarskilmálanna umrætt sinn. Verður því að sýkna stefnda af kröfum hans.

Rétt er að málskostnaður falli niður.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

J-kk-nf F-kk-nf