E-1038/2013

Mál þetta sem dómtekið var 17. febrúar 2015 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 25. mars 2013, af J-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf, Krókahrauni 8, Hafnarfirði, á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík og A, Hamrabyggð 20, Hafnarfirði.

Kröfur aðila

Af hálfu stefnanda eru þær dómkröfur gerðar að stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og A, verði in solidum dæmdar til að greiða stefnanda 1.864.571 krónu, með 4,5% ársvöxtum frá 14. mars 2009 til 14. mars 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Þá gerir stefnandi þá dómkröfu að stefndu verði in solidum gert að greiða honum málskostnað samkvæmt málskostnaðaryfirliti, sem lagt verði fram við aðalmeðferð málsins.

Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Atvik máls

Stefnandi varð fyrir slysi 24. maí 2008 er bifreiðinni [...] var ekið aftan á bifreiðina TS-727, en stefnandi var ökumaður síðarnefndu bifreiðarinnar. Slysið varð á Strandgötu í Hafnarfirði. Reyndist ökumaður bifreiðarinnar [...] vera bæði ölvaður og án ökuréttinda. Eigandi bifreiðarinnar [...] var stefnda, A. Bifreiðin var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefndu, Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Stefnandi kvaðst við áreksturinn hafa fengið hnykk á hálsinn og finna fyrir verk í baki. Var hann fluttur með sjúkrabifreið af slysstað á slysadeild Landspítala háskólasjúkrahúss í Fossvogi þar sem hann gekkst undir læknisskoðun. Samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorði E-kvk-ef B-kk-ef, sérfræðings á slysa- og bráðadeild spítalans, sem dagsett er 26. nóvember 2008, reyndist stefnandi, við slysið, hafa hlotið tognun og ofreynslu á hálshrygg. Hann var einnig talinn hafa fengið vægan heilahristing. Var stefnandi útskrifaður af slysa- og bráðadeildinni með almennum ráðleggingum og lyfseðli fyrir verkjalyfjum.

Stefnandi hafði, áður en hann lenti í slysinu 24. maí 2008, átt við margvísleg heilsuvandamál að stríða. Þannig segir í vottorði G-kvk-ef R. S-kvk-ef, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum, 6. október 2008, að stefnandi hafi verið óvinnufær frá því í júní 2006 vegna kransæðasjúkdóms. Hann hafi undirgengist brjósklosaðgerðir á árinu 1988, og hlotið „whiplash” áverka er hann hafi lent í harðri aftanákeyrslu á bifreið sinni, 4. ágúst 2004. Það slys hafi valdið stefnanda versnandi einkennum í mjóbaki ásamt miklum einkennum „með daglegum verkjum og læsingum í hálshrygg, náladofa í I-III fingri vinstri handar og læsing[um] í hendinni með vöðvakrampa“.

Hinn 9. júlí 2009 óskuðu stefnandi, stefnda Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Vátryggingafélag Íslands hf. eftir því að G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir og Ö-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður, létu uppi álit á afleiðingum framangreindra umferðarslysa, 4. ágúst 2004 og 24. maí 2008, á heilsu stefnanda. Var aðild Vátryggingafélags Íslands hf. til komin vegna slyssins 2004. Lá álitsgerðin fyrir, 15. september 2009.

Í niðurstöðum þeirra G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef var lagt til grundvallar að stefnandi hefði hlotið varanlegt heilsutjón í báðum umferðarslysunum. Um væri að ræða afleiðingar tognunar í hálsi vegna slyssins 2004 en háls- og baktognunar vegna slyssins 2008. Var niðurstaða þeirra, hvað afleiðingar slyssins 2008 varðaði, að stefnandi hefði ekki orðið fyrir neinu tímabundnu atvinnutjóni. Þá væri ekki um neinn þjáningartíma að ræða og enga varanlega örorku. Stöðugleikatímapunktur var talinn vera 24. ágúst 2008. Varanlegur miski vegna slyssins var talinn 8 stig.

Á grundvelli framangreindrar álitsgerðar gerði stefnda, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., 19. nóvember 2009, tillögu að fullnaðaruppgjöri við stefnanda vegna slyssins 2008. Gerði tillagan ráð fyrir greiðslu bóta vegna varanlegs miska að fjárhæð 559.640 auk vaxta og lögmannskostnaðar. Ekki voru boðnar fram bætur vegna tímabundinnar örorku, þjáninga, varanlegrar örorku eða annars tjóns. Lögmaður stefnanda veitti bótunum viðtöku sem fullnaðar- og lokagreiðslu, með fyrirvara við mat á varanlegri örorku.

Með beiðni, 28. nóvember 2011, fór lögmaður stefnanda þess á leit við B-kk-þf D-kk-þf lögfræðing og S-kk-þf D-kk-þf bæklunarskurðlækni, að þeir mætu þá áverka sem stefnandi hefði orðið fyrir í slysinu 24. maí 2008. Skiluðu þeir álitsgerð, 16. janúar 2013. Var niðurstaða þeirra var sú að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins væri 15% og varanlegur miski 12 stig. Stöðugleikatímapunktur hefði verið 24. nóvember 2008. Töldu þeir að tímabundið atvinnutjón væri ekki til staðar en þjáningabætur án rúmlegu ættu að reiknast frá slysdegi til stöðugleikapunktsins, 24. nóvember 2008.

Hinn 18. janúar 2013 ritaði lögmaður stefnanda bréf til stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., og fór fram á að félagið greiddi stefnanda bætur á grundvelli álitsgerðarinnar frá 16. janúar 2013. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu á grundvelli álitsins með tölvubréfi, 14. febrúar 2013, með þeim rökstuðningi að álitsgerð þeirra G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef frá 15. september 2009 væri réttari og betur rökstudd en álitið frá 16. janúar 2013. Hefði álitsgerðinni frá 15. september 2009 ekki verið hnekkt með síðara álitinu.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að eigandi bifreiðarinnar [...], stefnda A, hafi er umrætt slys hafi orðið 24. maí 2008, verið með ábyrgðartryggingu hjá stefndu, Sjóvá- Almennum tryggingum hf., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 91. gr. laganna. Því beri stefndu, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., skv. tilvitnuðum ákvæðum umferðarlaga og skaðabótalögum nr. 50/1993, með síðari breytingum, að bæta tjón stefnanda. Þá beri stefnda A, sem eigandi bifreiðarinnar [...], ábyrgð á tjóninu.

Dómkröfur stefnanda byggi á fyrirliggjandi álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef bæklunarskurðlæknis frá 16. janúar 2013. Stefnandi hafi fengið greitt samkvæmt álitsgerð G-kk-ef B-kk-ef endurhæfingarlæknis og A-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns frá 15. september 2009, fyrir 8 stiga miska. Samkvæmt álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef sé miski stefnanda hins vegar 12 stig og varanlega örorka 15%. Viðbótarkröfur stefnanda séu sundurliðaðar á eftirfarandi hátt, miðað við 4 miskastig og 15% varanlega örorku.

1. Miskabætur. 8.028.897*4% kr. 321.156

2. Bætur fyrir varanlega örorku.

2.902.000*2,567*15% kr. 1.117.415

3. Þjáningabætur. 180*700. kr. 126.000

4. Sjúkrakostnaður skv. 1.mgr. 1. gr.skbl. kr. 300.000

Bætur samtals kr. 1.864.571

Framangreindar kröfur séu rökstuddar með eftirfarandi hætti.

Miskabætur séu grundvallaðar á álitsgerðinni frá 16. janúar 2013 og 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hinir sérfróðu álitsgjafar miði við að stefnandi hafi hlotið meðal alvarlega tognunaráverka í hálsi og baki í umferðarslysinu 24. maí 2008. Samkvæmt læknisvottorðum og álitsgerðinni komi einnig fram að einkenni stefnanda hafi heldur versnað í umferðarslysinu, 24. maí 2008, miðað við það sem áður hafi verið. Álitsgjafarnir miði við að varanlegur miski stefnanda, vegna afleiðinga umferðarslyssins, 24. maí 2008, sé rétt metinn 12 stig. Við það álit styðjist álitsgjafarnir við töflu örorkunefndar um miska frá 21. febrúar 2006, einkum liði VI.A.a.2, VI.A.b.1 og VI.a.c.2. Stefnandi fái 7 stig vegna einkenna í hálsi og 5 stig vegna einkenna í baki. Þá komi fram í sérfræðiálitinu, að tekið hafi verið tillit til lækkunar, hvað áverkasvæðin varði, þegar varanlegur miski hafi verið metinn, með tillit til afleiðinga umferðarslyssins sem stefnandi hafi orðið fyrir í ágúst 2004. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 2. mgr. 15. gr. s. l., sé fjárhæð miskakröfu fyrir 100 stiga miska hjá tjónþola, sem sé 66 ára, 3.320.000 krónur. Uppreiknað miðað við lánskjaravísitölu sé sú upphæð 8.028.897 krónur. Stefnandi hafi hlotið 12 stiga miska í umferðarslysinu 24. maí 2008. Viðbótarkrafa stefnanda vegna afleiðinga umferðarslyssins miðað við 4 stiga miska sé því 321.156 krónur.

Bætur fyrir varanlega örorku séu byggðar á lágmarkslaunum skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Álitsgjafar miði við að varanleg örorka stefnanda, vegna afleiðinga umferðarslyssins 24. maí 2008, sé rétt metin 15 af hundraði. Sé þá litið til afmörkunar á líklegu fjártjóni, þ.e. skertrar getu til vinnu. Þá sé horft til eðlis líkamstjónsins, menntunar, starfsreynslu, fyrra heilsufars, aldurs og félagslegrar stöðu. Lágmarkslaun fyrir einstakling, sem sé 66 ára eða yngri, sé 1. 200.000 krónur samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Uppreiknað miðað við lánskjaravísitölu sé sú upphæð 2. 902.010 krónur, miðað við stöðugleika-tímapunkt. Margföldunarstuðull stefnanda sé 2,567. Stefnandi hafi verið metinn til 15% varanlegrar örorku í álitsgerðinni. Fjárhæð varanlegrar örorku stefnanda sé því 1.117.415 krónur.

Þá byggi stefnandi kröfu sína um bætur fyrir varanlega örorku einnig á neðan-greindum málsástæðum. Það hafi verið tilgangur skaðabótalaga frá upphafi að allir sem líkamlega skerðingu hlytu af bótaskyldum verknaði, ættu rétt á lágmarksbótum fyrir varanlega örorku. Sé um það vísað til 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, fyrir þá breytingu sem gerð hafi verið á lögunum með lögum nr. 37/1999, en þá hafi greinin verið svohljóðandi:

„Bætur til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig að þeir hafa engar eða takmarkaðar vinnutekjur, skal ákvarða á grundvelli miskastigs skv. 4. gr. Bætur skulu ákveðnar sem hundraðshluti af bótum fyrir varanlegan miska eftir reglum 1.- 4. málsl. 1. mgr. 4. gr.“

Nú hljóði nefnd 8. gr. skv. þeim breytingum sem gerðar hafi verið á henni með lögum nr. 37/1999, svo:

„Bætur til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig að þeir hafa engar eða takmarkaðar vinnutekjur, skal ákvarða á grundvelli örorkustigs skv. 5. gr. Bætur skulu ákveðnar eftir reglum 5.–7. gr.“

Í greinargerð með 7. gr. laga nr. 37/1999, sem fjalli um þessa breytingu á 8. gr. skaðabótalaganna segi m.a.:

„Deilur hafa verið um gildandi fyrirkomulag á ákvörðun bóta til barna og tjónþola sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig að þeir hafa litlar vinnutekjur. Bent hefur verið á mikla mismunun milli tjónþola eftir því hvort um bótaákvörðun fer samkvæmt reglum 5.–7. gr. eða ákvæði 8. gr. Oft er vafasamt í hvorn dilkinn skuli draga einstaka tjónþola“.

Í greinargerð með 6. gr. laga nr. 37/1999, sem fjalli um breytingar á 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 segi m.a. svo um 3. mgr. 7. gr.:

„Lagt er til að í 3. mgr. 7. gr. laganna verði tekin upp lágmarkslaunaviðmiðun, sem miðist við 1.200.000 kr. á ári eða 100.000 kr. á mánuði allt að 67 ára aldri. Lágmarkslaunaviðmiðunin lækki um 100.000 kr. fyrir hvert aldursár umfram 66 þar til 400.000 kr. viðmiðunarlaunum er náð, en lækki ekki eftir það. Framangreindar fjárhæðir miðast við verðlag 1. júlí 1993.“

Stefnandi byggi á að hér sé ekki um að ræða efnislega breytingu á 8. gr. upphaflegu skaðbótalaganna, öðru vísi en svo að bætur fyrir varanlega örorku séu ekki lengur miðaðar við miska, heldur ákveðin lágmarkslaun, sem hækki samkvæmt lánskjaravísitölu, eins og bætur fyrir miska og þjáningabætur. Þá byggi stefnandi á að þær fylkingar sem fallið hafi undir 8. gr. upphaflegu skaðabótalaganna hafi í upphafi verið þrjár, húsmæður, námsmenn og aðrir sem ekki nýttu vinnugetu sína þannig að þeir hefðu takmarkaðar tekjur. Byggi stefnandi á, að engin rök nái til þess að fella stefnanda ekki undir 8. gr. skaðabótalaga, en með því væri brotið bæði gegn jafnræðis- og eignarverndarákvæðum stjórnarskrár. Stefnandi byggi einnig á, að hann hafi áður en slysið hafi orðið ætlað að hefja aftur störf, auk þess sem hann hafi aðstoðað börn sín við byggingarvinnu. Eftir slysið sé honum þetta ómögulegt. Auk þess byggi stefnandi á því sem í sérfræðimatinu segi um skerðingu á vinnugetu hans. Þá byggi stefnandi á, að þótt hann hafi verið 75% öryrki hjá Tryggingastofnun ríkisins, síðan hann slasaðist, sé ekki gert ráð fyrir því í almannatryggingalögum að öryrkjar skv. lögunum vinni ekki fyrir tekjum. Sé um það t.d. vísað til 4. mgr. 22. greinar laganna, en í almannatryggingalögum séu ítarleg ákvæði um að bætur lækki ekki fyrr en ákveðnum tekjum á vinnumarkaði sé náð. Þá sé það svo að skv. 1. gr. reglugerðar nr. 379/1999 sé örorka skv. almannatryggingalögum ekki fjárhagsleg eða félagsleg, heldur læknisfræðileg, þar sem metið sé skv. viðurkenndum sjúkdómum og fötlun. Sé um það einnig vísað til 1. gr. laga nr. 62/1999 og til greinargerðar með þeim lögum.

Krafa stefnanda um þjáningabætur grundvallist á álitsgerðinni frá 16. janúar 2013 og 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hinir sérfróðu álitsgjafar miði við að stefnandi eigi rétt á bótum fyrir þjáningar, vegna afleiðinga umferðarslyssins 24. maí 2008, á meðan allra verstu einkenni slyssins hafi gengið yfir. Það tímabil sé talið vara í sex mánuði frá tjónsdegi til stöðugleikatímapunkts, 24. nóvember 2008. Bætur reiknist skv. taxta án rúmlegu. Fjárhæð þjáningarbóta sé 126.000 krónur. Þá byggi stefnandi á að skv. sérfræðiálitinu frá 16. janúar 2013 hafi stefnandi þurft á að halda áframhaldandi sjúkraþjálfun og vera á lyfjum til að halda einkennum eftir umferðarslysið í skefjum. Byggi stefnandi á að þennan bótaþátt beri að meta að álitum og áskilji stefnandi sér rétt til að leggja fram frekari gögn um þennan bótalið sem og tölulegar útlistanir. Þá vísi stefnandi varðandi þennan bótalið einnig til fyrirliggjandi vottorðs sjúkraþjálfara stefnanda. Byggi stefnandi þessa kröfu á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi vísi til reglna kröfuréttar um endanlegt uppgjör og saldokvittanir og til þess að það sé kröfuhafinn sem semja eigi kvittun en ekki skuldari. Sé sú tjónskvittun sem fyrir liggi í málinu því aðeins greiðsluviðurkenning stefnanda gagnvart Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Stefnandi byggi dómkröfur sínar einnig á að álitsgerðin frá 15. september 2009 sé markleysa að því leyti að líkamlegir áverkar stefnanda séu ekki færðir með skýrum hætti undir þá liði í miskatöflunum sem við eigi, eins og gert sé í síðari álitsgerðinni. Byggi stefnandi í þessu efni á 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og inntak hennar sé skilgreint í greinargerð með lögunum, en læknisfræðilega örorku eigi í grundvallaratriðum að byggja á miskatöflum, sem séu ákveðin tegund réttarreglna. Með því að skýra ekki frá því í álitsgerðinni, hvernig áverkar stefnanda af slysinu séu færðir undir miskatöflur, hafi hinir sérfróðu álitsgjafar brotið gegn 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og hinni almennu lögmætisreglu. Stefnanda hafi verið ómögulegt að átta sig á, hvernig miski hans hafi verið grundvallaður, er hann hafi farið að athuga það, enda hafi hann ekki verið upplýstur um þessi atriði af fyrri lögmanni sínum. Þá byggi stefnandi á að annar hinna sérfróðu álitsgjafa, G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir, hafi á þeim tíma sem hann hafi unnið að matinu verið sérstakur trúnaðarlæknir stefndu Sjóvá- Almennra trygginga hf. og því vanhæfur til að standa að matinu, þar sem hann hafi gætt hagsmuna Sjóvá-Almennra trygginga hf. eða veruleg hætta hafi verið á að svo hafi verið. Það komi alla vega til álita að tengsl læknisins við Sjóvá-Almennar tryggingar hf. gætu hafa haft áhrif á niðurstöðu álitsgerðarinnar og þar með sönnunargildi hennar, eftir því sem hið stefnda félag byggi á henni, sbr. 59. grein laga nr. 91/1991. Byggi stefnandi á að hvað þetta varði skipti engu máli þótt þáverandi lögmaður hans hafi samþykkt G-kk-þf B-kk-þf sem álitsgjafa, en lögmaðurinn hafi greinilega ekki gætt hagsmuna stefnanda, hvað þetta varði, sem skyldi. Megi það ekki koma niður á stefnanda í máli þessu. Stefnandi byggi dómkröfur sínar einnig á að tekið hafi verið við bótum með fyrirvara um mat á varanlegri örorku. Þá byggi hann dómkröfur sínar einnig á því að hann hafi sótt sér sérfræðiálit með heimild í 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. þá breytingu sem gerð hafi verið á 10. gr. með 9. gr. laga nr. 37/1999. Sérfræðiálitinu hafi ekki verið hnekkt. Þá byggi stefnandi dómkröfur sínar á ógildingarreglum fjármunaréttar um rangar og brostnar forsendur og á þeirri meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hafi minna greitt í lögskiptum aðila en hann eigi rétt á, eigi rétt á því sem vangreitt hafi verið, nema fyrir liggi fullnaðarkvittun um greiðslu. Stefnandi byggi dómkröfur sínar einnig á ógildingareglum laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum, þ.e. að víkja verði fyrri álitsgerðinni til hliðar gagnvart dómkröfum stefnanda í þessu máli á grundvelli síðari álitsgerðarinnar, skv. því sem rakið hafi verið. Vísi stefnandi í því efni einnig til 31. gr. laganna, sbr. 33. gr. laganna, þar sem hann hafi vegna fákunnáttu ekki vitað, að áverka eftir líkamstjón bæri að færa undir miskatöflur, þannig að hann sem tjónþoli gæti gert sér grein fyrir hvernig miskinn hafi verið grundvallaður, en um þá upplýsingaskyldu eigi tryggingafélögum að vera kunnugt og eigi að reka slík mál á heilbrigðan og eðlilegan hátt, sbr. og 1. gr. laga 56/2010, sbr. 69. gr. laga nr. 30/2004 og almenn ákvæði í vátryggingarétti og vátryggingasamningalögum um upplýsingaskyldu vátryggingafélaga gagnvart vátryggðum.

Stefnandi byggi dómkröfur sínar á bótakafla umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum, svo sem 88. gr. og 1. mgr. 90. gr., sbr. og 91. gr., 93. gr., 1. mgr. 95. gr. og 1. mgr. 97. gr. Þá vísi stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum, einkum 1. – 7. gr. og 10. gr. laganna, sbr. 9. gr. laga nr. 37/1999 varðandi sérfræðiálitið, sem stefnandi byggi kröfur sínar nú á. Þá vísi stefnandi til þeirra matssjónarmiða sem hafa beri til hliðsjónar við mati á miska, sbr. efni greinargerðar með 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem og til lögmætisreglunnar, þegar um matskennd sjónarmið sé að ræða, sbr. meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. hlutverk örorkunefndar. Þá vísi stefnandi til 31. og 33. gr. nr. 7/1936 og til a-b liða 36. gr. laganna og ennfremur til reglna kröfuréttarins um rangar og brostnar forsendur og lok kröfuréttinda. Einnig vísi stefnandi til reglna um sennilega afleiðingu.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Krafa stefndu um sýknu af dómkröfum stefnanda er í fyrsta lagi reist á því að fram hafi farið fullnaðaruppgjör milli stefnanda og stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., 19. nóvember 2009. Þáverandi lögmaður stefnanda hafi samkvæmt umboði undirritað greiðslukvittun þess efnis að greiðsla stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., væri fullnaðar- og lokagreiðsla vegna slyssins sem stefnandi hafi orðið fyrir 24. maí 2008. Fyrirvaralaust uppgjör liggi því fyrir í málinu hvað varði bætur vegna slyssins. Forsendur uppgjörsins hafi byggst á niðurstöðum álitsgerðar G-kk-ef B-kk-ef endurhæfingarlæknis og A-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, dagsettri 15. september 2009. Í uppgjörinu sé sérstaklega áréttað að með greiðslunni sé lokið öllum kröfum á hendur félaginu vegna slyssins, þar sem um sé að ræða fullnaðar- og lokagreiðslu til stefnanda vegna umferðarslyssins 24. maí 2008. Stefndu byggi á því að ekki sé unnt að taka upp bótauppgjör stefnanda vegna umrædds umferðarslyss nema endurupptaka sé heimil samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrði endurupptöku skv. greininni séu uppfyllt. Stefndu mótmæli þeirri málsástæðu stefnanda að fyrirliggjandi skaðabótakvittun sé ekki fullnaðarkvittun. Einkum sé því hafnað að umrædd kvittun hafi einungis falið í sér greiðsluviðurkenningu stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., gagnvart stefnanda. Þvert á móti sé um að ræða kvittun um greiðslu á fullnaðarbótum til handa stefnanda. Fallist dómurinn ekki á að með framangreindu fullnaðaruppgjöri hafi fallið niður réttur stefnanda til endurupptöku, byggi stefndu á því að í umræddu fullnaðaruppgjöri hafi þáverandi lögmaður stefnanda eingöngu gert fyrirvara við mat á varanlegri örorku stefnanda vegna slyssins, en samþykkt fyrirvaralaust mat á varanlegum miska stefnanda og á tímabundnum afleiðingum umferðarslyssins 24. maí 2008. Verði því að telja ljóst að stefnandi hafi ekki talið líklegt að hugsanlegar líkamlegar afleiðingar slyssins yrðu meiri að þessu leyti en þær hafi verið þegar uppgjör hafi farið fram enda hafi læknisfræðileg gögn sem legið hafi til grundvallar uppgjöri skaðabóta, 19. nóvember 2009, ekki gefið tilefni til að ætla að breytingar yrðu til hins verra í framtíðinni á heilsufari stefnanda. Þar sem stefnandi hafi hvorki gert fyrirvara við mat á varanlegum miska né sýnt fram á að skilyrði fyrir endurupptöku á grundvelli 11. gr. laga nr. 50/1993 séu uppfyllt, verði að sýkna stefndu af kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlegan miska vegna slyssins. Þá mótmæli stefndu alfarið kröfu stefnanda um þjáningabætur, enda sé með endurupptöku ákvörðunar um skaðabætur fyrir líkamstjón einungis átt við varanlegar afleiðingar tjóns. Því komi ekki til álita að endurupptaka ákvörðun sem lotið hafi að þeim hluta tjóns er varði tímabundnar afleiðingar, s.s. þjáningabætur. Stefndu mótmæli alfarið öllum þeim sjónarmiðum sem haldið sé fram í stefnu um umræddan fyrirvara. Stefnandi hafi notið aðstoðar lögmanns sem hafi talið ástæðu til að gera sérstakan fyrirvara við mat á varanlegri örorku og hefði verið í lófa lagið að gera slíkt hið sama við mat á varanlegum miska, eða aðra þætti bótauppgjörsins, hefði verið talið tilefni til þess. Stefndu telja því engum vafa undirorpið að umræddur fyrirvari taki einungis til mats á varanlegri örorku stefnanda. Í öðru lagi byggi stefndu á því að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið um fyrirvaralaust uppgjör að ræða, byggi stefndu sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki sannað að hann hafi orðið fyrir frekara tjóni af völdum umferðarslyssins 24. maí 2008 en þegar hafi verið bætt. Stefndu byggi því á því að fallist dómurinn á álitsgerðina frá 16. janúar 2013, þá verði breytt niðurstaða varðandi varanlega örorku og varanlegan miska rakin til annarra þátta en ófyrirséðra breytinga á heilsufari stefnanda. Sé þá byggt á því af hálfu stefndu að hækkun varanlegrar örorku og varanlegs miska leiði af ólíkum aðferðum sem beitt sé í umræddum álitsgerðum og hugsanlega af betri og víðtækari rannsóknum, en ekki af ófyrirsjáanlegum breytingum á heilsufari stefnanda. Þannig hafi heilsufar stefnanda ekki versnað heldur verði breytt niðurstaða varðandi varanlega örorku og varanlegan miska rakin til annarra þátta en breytinga á heilsu, þ. á m. til ólíkra matsaðferða. Þá byggi stefndu á því að þar sem fyrirvaralaust uppgjör hafi farið fram sé einungis unnt að endurupptaka bótaákvörðun vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku en ekki vegna annarra þátta, sem stefnandi geri kröfu um. Beri því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu af þeim kröfum. Þá mótmæli stefndu alfarið sönnunargildi álitsgerðarinnar frá 16. janúar 2013, þar sem álitsins hafi verið aflað einhliða, utan réttar og án þátttöku stefndu. Stefndu mótmæli niðurstöðum álitsgerðarinnar sem of háum sem og þeirri niðurstöðu hinna sérfróðu álitsgjafa að orsakatengsl séu milli þeirra einkenna, sem stefnandi lýsir nú, og umferðarslyssins 24. maí 2008. Stefndu byggi á því að álitsgerð, sem aflað sé með þessum hætti, geti ekki hnekkt niðurstöðu álitsgerðarinnar frá 15. september 2009, sem aðilar hafi aflað sameiginlega og samið um að leggja til grundvallar bótauppgjöri. Þá mótmæli stefndu harðlega forsendum og niðurstöðum álitsgerðarinnar frá 16. janúar 2013 um varanlega örorku stefnanda sem órökstuddum, ósönnuðum og röngum. Stefndu byggi á því að stefnandi hafi ekki átt mikið eftir af starfsævi sinni þegar hann hafi lent í slysinu 24. maí 2008, en hann hafi þá verið 66 ára gamall. Stefnandi hafi þá ekki verið á almennum vinnumarkaði um nokkurt skeið, en hann hafi verið talinn vera með öllu óvinnufær vegna alvarlegs kransæðasjúkdóms frá og með 3. maí 2006 að telja og af þeim sökum verið metinn til 75% örorku frá og með 1. júní 2006. Fyrir þann tíma hafi stefnandi verið með öllu tekjulaus árin 2001, 2002, 2003 og 2004. Í læknisvottorði H-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef, 8. júní 2007, vegna umsóknar um örorkulífeyri komi fram að stefnandi hafi verið með öllu óvinnufær frá 3. maí 2006. Þá segi eftirfarandi um heilsufar stefnanda í fyrirliggjandi örorkumati Tryggingastofnunar ríkisins, sem undirritað sé af H-kk-þgf B-kk-þgf tryggingalækni, 8. júní 2007:

„Þessi maður hefur verið óvinnufær frá vori 2006 og ekki fyrirsjáanlegt að færni aukist úr þessu.“

Gildistími örorkumatsins sé frá og með 1. júní 2006 að telja og varanlegur. Með vísan til framangreinds, og gagna málsins að öðru leyti, byggi stefndu á því að ekkert liggi fyrir í málinu sem bendi til þess að stefnandi hafi búið yfir einhverri vinnugetu fyrir slysið eða verið á leið út á vinnumarkaðinn að nýju. Sé öllum fullyrðingum álitsgjafa í síðari álitsgerð um að stefnandi hafi fyrir slysið 24. maí 2008 verið vinnufær að hluta mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Stefndu byggi á því að þessi forsenda álitsgjafa sé með öllu órökstudd og gangi algerlega í berhögg við niðurstöður þeirra læknisfræðilegu gagna sem liggja fyrir í málinu og staðfesti hið gagnstæða. Þá sé þeirri forsendu hinna sérfróðu álitsgjafa að telja framlögð skattframtöl og staðgreiðsluyfirlit stefnanda ekki sýna fram á raunverulega vinnugetu hans fyrir slysið 2008, harðlega mótmælt sem rangri. Stefndu mótmæli einnig því mati álitsgjafanna að stefnandi hafi átt afturkvæmt á almennan vinnumarkað og átt möguleika á að gegna hlutastarfi. Ekkert liggi fyrir í málinu sem renni stoðum undir þessar fullyrðingar. Stefndu byggi á því að slysið, sem stefnandi hafi orðið fyrir hinn 24. maí 2008, hafi ekki breytt neinu um getu hans til að afla tekna og að varanleg örorka hans sé, þegar af þeirri ástæðu, engin vegna slyssins. Með hliðsjón af framangreindu mótmæli stefndu kröfum stefnanda um viðbótarbætur vegna varanlegs miska, varanlegrar örorku, og annarra þátta, þar sem ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir frekari tjóni en þegar hafi verið bætt. Stefndu mótmæli umfjöllun í kafla um frekari rökstuðning fyrir aðalkröfu í stefnunni undir málsástæðum stefnanda sem haldslausum hugleiðingum sem beri að virða að vettugi. Þá sé mótmælt þeirri málsástæðu stefnanda að G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir hafi verið vanhæfur til að standa að fyrra matinu eða að aðkoma hans að matinu hafi með einhverjum hætti haft óeðlileg áhrif á niðurstöðu álitsgerðarinnar. Þá sé mótmælt þeirri málsástæðu stefnanda að reglur kröfuréttar um brostnar og rangar forsendur eigi við eða geti vikið til hliðar skýru ákvæði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem setji ströng skilyrði fyrir endurupptöku fyrirvaralauss bótauppgjörs. Loks mótmæli stefndu því að unnt sé að víkja álitsgerðinni frá 15. september 2009 til hliðar með vísan til 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936, um samninga, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum. Ekki hafi á nokkurn hátt verið óheiðarlegt að notast við niðurstöður umræddrar álitsgerðar við ákvörðunar bóta til handa stefnanda. Stefnandi hafi getað kynnt sér forsendur og niðurstöður álitsgerðarinnar og þá hafi hvorki verið ósanngjarnt né andstætt góðri viðskiptavenju eða viðskiptaháttum að ákveða bætur til handa stefnanda vegna slyssins á grundvelli niðurstaðna hennar. Í þriðja lagi telji stefndu að orsakatengsl á milli slyssins og þess líkamstjóns, sem stefnandi telji það hafa valdið sér, séu með öllu ósönnuð. Þessu til stuðnings bendi stefndu á að þau einkenni sem stefnandi kveðist hafa orðið fyrir í slysinu 2008 séu þau sömu og hann hafi orðið fyrir er hann hafi lent í harðri aftanákeyrslu árið 2004. Í fyrra slysinu hafi stefnandi hlotið “whiplash” áverka og versnun á einkennum frá mjóbaki, auk mikilla einkenna „með daglegum læsingum í hálshrygg, náladofa í I-III fingri vinstri handar og læsingar í hendinni með vöðvakrampa“. Þrátt fyrir þjálfun hjá sjúkraþjálfara hafi stefnanda versnað mjög sumarið 2007, bæði í fyrrnefndum fingrum og eins í mjóbaki. Hafi það verið mat G-kvk-ef R. S-kvk-ef, í fyrirliggjandi læknisvottorði, að umrædd einkenni stefnanda væru varanleg. Þá segi í öðru fyrirliggjandi vottorði sama læknis að einkenni stefnanda frá fyrra slysi hafi versnað við slysið sem hér sé til umfjöllunar en myndrannsóknir af stefnanda eftir bæði slysin hafi sýnt miklar slitbreytingar, m.a. af hálshrygg stefnanda. Stefndu byggi á því að stefnandi hafi fyrir slysið í maí 2008 þjáðst af umtalsverðum einkennum í hálshrygg og versnandi verkjum í mjóbaki og að stefnandi hafi ekki sýnt fram á meira tjón en niðurstöður fyrri álitsgerðar kveði á um.

Þá mótmæli stefndu því sem röngu sem haldið sé fram í læknisvottorði G-kvk-ef R. S-kvk-ef, þar sem segi að stefnandi hafi í slysinu 2008 tognað á brjósthrygg. Samkvæmt sjúkdómsgreiningu á stefnanda, eftir skoðun á slysadeild á slysdegi, hafi hann einungis tognað á hálshrygg en ekki á brjósthrygg. Þá sé haft eftir stefnanda í fyrirliggjandi læknisvottorði M-kk-ef P. H-kk-ef, að hann hafi rotast eða vankast við áreksturinn í maí 2008. Þessi frásögn stefnanda njóti í engu stuðnings í samtímaheimildum um slysið, s.s. í fyrirliggjandi lögregluskýrslu eða í fyrirliggjandi læknisvottorði sérfræðings á slysa- og bráðadeild Landspítala háskólasjúkrahúss. Í því sambandi bendi stefndu á að stefnandi hafi fyrst komið til skoðunar hjá lækninum þegar um tvö og hálft ár hafi verið liðið frá slysinu. Með hliðsjón af framanrituðu og með vísan til gagna málsins sé ljóst að stefnandi hafi fyrir umferðarslysið, 24. maí 2008, búið við alvarleg og mikil einkenni í hálshrygg og í mjóbaki af völdum umferðarslyssins sem hann hafi orðið fyrir á árinu 2004. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi fyrir slysið 2008 verið með stoðkerfiseinkenni, en hann hafi meðal annars gengist undir tvær brjósklosaðgerðir. Engu að síður virðist sérfræðingarnir, sem staðið hafi að álitsgerðinni frá 16. janúar 2013, hafa metið stefnanda til miska og örorku samkvæmt miskatöflu örorkunefndar eins og hann hefði verið með öllu einkennalaus fyrir slysið í maí 2008. Sé því niðurstöðum umræddrar álitsgerðar alfarið hafnað af hálfu stefndu. Þá telji stefndu ljóst, með vísan til framangreinds, að ótal atriði gætu hafa haft áhrif á heilsufar stefnanda frá því að slysið hafi orðið í maí 2008 og þar til hann hann hafi undirgengist síðara matið í janúar 2013. Krafa stefndu um sýknu af dómkröfum stefnanda sé einnig á því reist að bótakrafa hans vegna líkamstjóns, sem krafist sé greiðslu á í máli þessu og stefnandi telji að megi rekja til umferðarslyssins 24. maí 2008, hafi verið fyrnd þegar mál um hana hafi verið höfðað með birtingu stefnu 25. febrúar 2013. Bótakrafan sé reist á ákvæðum XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, en um fyrningu slíkra krafna gildi sérákvæði 99. gr. laganna. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna gagnvart þeim, sem ábyrgð beri og vátryggingafélagi, á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Stefndu byggi á því að krafa stefnanda hafi verið fyrnd, þegar stefnandi hafi höfðað mál um hana. Fram komi í álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef, 16. janúar 2013, að ekki hafi verið að vænta frekari bata á heilsufari stefnanda vegna afleiðinga umrædds umferðarslyss sex mánuðum eftir slysdag. Hafi því verið miðað við að stöðugleikatímapunktur í skilningi skaðabótalaga hefði verið 24. nóvember 2008. Eigi þetta sér einnig stoð í öðrum læknisfræðilegum gögnum málsins þar sem fram komi að heilsa stefnanda hafi verið óbreytt um langt skeið. Stefndu bendi einnig á, í þessu sambandi, að í fyrrnefndri álitsgerð hafi verið tekin sérstök afstaða til þess hvort heilsufar stefnanda hefði versnað frá því sem fram komi í álitsgerðinni frá 15. september 2009. Hafi niðurstaða hinna sérfróðu álitsgjafa verið að svo væri ekki. Við mat á því hvenær fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 byrji að líða hafi skapast skýr dómaframkvæmd fyrir því að miða við lok þess árs þegar stöðugleikatímapunktur hafi verið ákveðinn af matsmönnum eða álitsgjöfum eða það tímamark, þegar tjónþola hafi fyrst mátt vera ljóst að hann hefði hlotið varanleg mein af slysinu og þar með átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar. Beri í því sambandi að taka mið af því að stefnanda hafi verið fært, upp á sitt eindæmi, að gera greinarmun á afleiðingum fyrra umferðarslyss á heilsufar sitt og þess slyss sem hér sé til umfjöllunar. Vísist því til stuðnings til fyrirliggjandi frásagna stefnanda þar að lútandi. Þó að ætla megi tjónþola einhvern tíma til að afla mats um afleiðingar slyss frá þessum tímapunkti séu ekki efni til að meta þann tíma lengri en nokkra mánuði, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 353/2007. Samkvæmt framangreindu og með vísan til þess að stöðugleikatímapunktur stefnanda hafi í allra síðasta lagi verið 24. nóvember 2008 telji stefndu að fyrningarfrestur vegna kröfu stefnanda, sem hér sé til umfjöllunar, hafi byrjað að líða 1. janúar 2009 og krafan því verið fyrnd 1. janúar 2013, enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á neitt sem staðið hafi í vegi þess að hann hefði þegar á árinu 2009 getað látið meta tjón sitt að fullu og leitað fullnustu kröfu sinnar frá því tímamarki, enda hafi honum þá í síðasta lagi mátt vera ljóst að einkenni hans myndu ekki batna svo neinu máli skipti og að þau teldust varanleg. Með vísan til þessa telji stefndu liggja fyrir sönnun þess að stefnanda hafi í síðasta lagi mátt vera ljóst að hann hefði hlotið varanleg mein af slysinu hinn 24. nóvember 2008 og frá því tímamarki átt þess kost að gera viðeigandi ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar í heild sinni. Tekið skuli fram að stefnandi hafi ekki bent á neitt haldbært sem staðið hafi því í vegi að hann gæti hafist handa við að láta meta það tjón í heild sinni, sem hann telji að rekja megi til slyssins á árinu 2008, og leitað fullnustu bótakröfu sinnar frá þessu tímamarki. Þannig liggi engin ný læknisfræðileg gögn fyrir í málinu, sem staðfesti versnun heilsufars stefnanda á framangreindu tímabili. Fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hafi því í síðasta lagi byrjað að líða við árslok 2008 og runnið út í árslok 2012. Stefndu byggi á því að framangreind fyrningarregla taki til allra skaðabótakrafna, sem rekja megi til áreksturs tveggja vélknúinna, skráningarskyldra ökutækja og skipti þá engu máli hvort meint bótaskylda sé reist á grundvelli ákvæða umferðarlaga eða á öðrum bótagrundvelli sem stefnandi kunni að reisa kröfu sína á. Gildi þetta hvort sem bótakröfu sé beint að eiganda, umráðamanni eða ökumanni bifreiðar. Í máli þessu sé byggt á því að tjón stefnanda verði rakið til umferðarslyssins 24. maí 2008. Með vísan til þess sem að framan greini hafi bótakrafa stefnanda verið fyrnd þegar mál vegna hennar hafi verið höfðað. Stefndu byggi á því að í síðasta lagi í árslok 2008 hafi legið fyrir allar upplýsingar um heilsufar stefnanda sem gert hafi honum kleift að leita fullnustu kröfu sinnar á grundvelli 99. gr. umferðarlaga. Mál þetta hafi ekki verið höfðað fyrr en 25. febrúar 2013. Þá hafi af hálfu stefnanda fyrst verið gerð krafa á hendur stefndu, A, um miskabætur vegna umferðarslyssins 24. maí 2008, en krafa stefnanda hafi þá verið fyrnd. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu um sýknu er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Til stuðnings varakröfunni sé vísað til þeirra málsástæðna sem fram hafi verið færðar hér að framan til stuðnings aðalkröfu eftir því sem við eigi. Stefndu byggi á því að varanlegur miski og varanleg örorka stefnanda séu verulega ofmetin í álitsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef frá 16. janúar 2013. Um vexti skuli sérstaklega tekið fram að stefndu byggi á því að almennir 4,5% vextir skuli samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga leggjast á bætur vegna varanlegrar örorku frá stöðugleikatímapunkti en ekki slysdegi, eins og stefnandi geri í stefnu. Vöxtum eldri en fjögurra ára frá stefnubirtingardegi sé mótmælt sem fyrndum. Þá mótmæli stefndu dráttarvaxtakröfu stefnanda frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísi stefndu einkum til umferðarlaga nr. 50/1987, skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og meginreglna skaðabótaréttar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu, sönnun tjóns og sönnunarbyrði, auk laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda. Jafnframt sé vísað til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá vísi stefndu til 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 vegna fyrningu kröfunnar og til 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999, vegna frádráttar frá dæmdum skaðabótum. Um málskostnað sér vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Skaðabótaskylda stefndu í máli þessu er óumdeild. Hins vegar er um það deilt hvort uppgjör stefnanda og stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., 19. nóvember 2009, standi í vegi fyrir þeim bótakröfum sem stefnandi hefur uppi í máli þessu að öllu leyti eða hluta. Þá er deilt um innbyrðis vægi tveggja sérfræðilegra álita, sem fyrir liggja í málinu, og ennfremur um meinta fyrningu bótakrafna og vaxtakröfur.

Krafa stefndu um sýknu af dómkröfum stefnanda er m.a. á því reist að fram hafi farið fullnaðaruppgjör milli stefnanda og stefndu, 19. nóvember 2009, byggt á sérfræðilegri álitsgerð frá 15. september 2009, þegar þáverandi lögmaður stefnanda hafi, samkvæmt umboði, undirritað tjónskvittun um fullnaðar- og lokagreiðslu vegna slyss stefnanda 24. maí 2008, í samræmi við tillögu stefndu að fullnaðaruppgjöri frá 11. nóvember. Fyrirvaralaust uppgjör liggi því fyrir í málinu, sem ekki sé, gegn andmælum stefndu, heimilt að taka upp nema að fullnægðum skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Af hálfu stefnanda er því teflt fram gegn framangreindri málsástæðu stefndu að tjónskvittun stefnanda frá 19. nóvember 2009 sé samkvæmt efni sínu ekki fullnaðarkvittun heldur eingöngu greiðsluviðurkenning enda sé það kröfuhafinn sem semja eigi kvittun en ekki skuldari. Þá hafi bótagreiðslunni, sem innt hafi verið af hendi 19. nóvember, verið veitt móttaka með fyrirvara um mat á varanlegri örorku og jafnvel mun víðtækari fyrirvara.

Eins og rakið hefur verið í málavaxtalýsingu dóms þessa veitti þáverandi lögmaður stefnanda, hinn 19. nóvember 2009, móttöku fullnaðar- og lokagreiðslu úr hendi stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf. vegna slyssins 24. maí 2009. Greiðslan var í samræmi við tillögu félagsins að fullnaðaruppgjöri frá 11. nóvember og fól í sér bætur fyrir varanlegan miska auk greiðslu lögmannskostnaðar og virðisaukaskatts. Á tjónskvittun vegna móttöku greiðslunnar er í hinum prentaða texta ritað: „Lögmaður tjónþola gerir fyrirvara við mat á varanlegri örorku“ en eins og áður hefur verið rakið fól uppgjörið 19. nóvember ekki í sér greiðslu vegna varanlegrar örorku og var það í samræmi við álitsgerð þeirra G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef frá 15. september 2009.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði lögmaður stefnanda fram, með samþykki lögmanns stefndu, dómskjal, dagsett 22. október 2009, sem sagt er tillaga þáverandi lögmanns stefnanda að uppgjöri við stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., vegna slyssins 24. maí 2008. Í tillögunni er gerður fyrirvari varðandi mat á öllum bótaþáttum og áskilinn réttur til þess á síðari stigum að láta fram fara nýtt örorkumat og gera frekari bótakröfur. Af hálfu lögmanns stefndu var þýðingu skjalsins mótmælt enda væri um að ræða tillögu sem, hvað hinn víðtæka fyrirvara varðaði, hefði verið hafnað af stefndu í lokauppgjörinu 29. nóvember.

Dómurinn fellst á það með stefndu að framangreind uppgjörstillaga verði engan veginn talin sanna að skriflegur fyrirvari stefnanda við uppgjörið 19. nóvember hafi verið víðtækari en fram kemur í texta uppgjörsins eins og hann verður rétt skýrður. Styður samanburður á uppgjörstillögunni og endanlegu uppgjöri þrönga frekar en rúma skýringu á fyrirvaranum í samræmi við viðurkenndar skýringaraðferðir á sviði samningaréttar og það sjónarmið á sviði bótaréttar að fyrirvara við bótauppgjör beri almennt að skýra þröngt. Styðst það sjónarmið við almennar reglur fjármunaréttar og þá heimild sem tjónþola er veitt samkvæmt ákvæðum 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að fá ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska og eða varanlega örorku endurupptekna, að þeim skilyrðum uppfylltum sem í ákvæðinu greinir.

Sú málsástæða stefnanda að máli skipti hvort framangreind tjónskvittun frá 19. nóvember hafi verið samin af kröfuhafa eða skuldara er órökstudd og er henni hafnað.

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið verður skriflegur fyrirvari stefnanda við upgjörið, 19. nóvember, eingöngu skilinn sem fyrirvari um bætur vegna varanlegrar örorku. Var uppgjörið þannig fyrirvaralaust hvað varðaði bætur fyrir annað tjón þ.m.t. sjúkrakostnað, bætur fyrir þjáningar og varanlegan miska.

Við aðalmeðferð málsins lýsti lögmaður stefnanda því yfir að fallið væri frá þeirri málsástæðu stefnanda, sem fram kæmi í stefnu, að réttur hans til frekari bótakrafna á hendur stefndu vegna varanlegs miska og örorkubóta væri m.a. reistur á 11. gr. skaðabótalaga nr. 90/1993. Væri réttur stefnanda til endurskoðunar á uppgjörinu frá 29. nóvember og frekari krafna vegna slyssins 24. maí 2009 því eingöngu reistur á fyrrgreindum fyrirvara við bótauppgjörið. Með vísan til þess er að framan greinir um efni fyrirvarans verða stefndu því sýknaðar af kröfum stefnanda í máli þessu um bætur vegna sjúkrakostnaður, þjáninga og varanlegs miska.

Við aðalmeðferð málsins féll lögmaður stefnanda frá kröfum á hendur stefndu um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Ekki er ljóst hvort framangreindan fyrirvara stefnanda um mat á varanlegri örorku beri að skilja sem fyrirvara vegna mögulegra síðari breytinga á heilsufari stefnanda eða fyrirvara um endurupptöku vegna þess að matið, sem uppgjörið 19. nóvember var reist á, kynni að reynast rangt. Af hálfu stefnanda er á því byggt að fyrirvarinn nái til hvoru tveggja. Af hálfu dómsins er á það fallist að skilja megi hann á þann veg.

Í málinu liggja fyrir tvær sérfræðilegar álitsgerðir vegna afleiðinga umferðarslyssins 24. maí 2008. Það fellur í hlut dómsins að skera úr um sönnunargildi þessara álitsgerða eftir almennum reglum, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í álitsgerð þeirra G-kk-ef B-kk-ef endurhæfingarlæknis og A-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 15. september 2009, eru metnar afleiðingar umferðarslysanna tveggja sem stefnandi lenti í, 4. ágúst 2004 og 24. maí 2008. Í álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef bæklunarskurðlæknis, 16. janúar 2013, er hins vegar eingöngu fjallað um afleiðingar umferðarslyssins, 24. maí 2008. Niðurstöður þessara tveggja álitsgerða eru mismunandi hvað varðar mat á afleiðingum umferðarslyssins, 24. maí 2008. Í álitsgerð þeirra G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef er miski metinn 8 stig en varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 engin. Niðurstaða álitsgerðar B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef er að varanlegur miski er metinn 12 stig og varanleg örorka skv. 5 gr. skaðabótalaga 15%.

Í álitsgerð G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef er við mat á varanlegri örorku m.a. litið til þess að stefnandi hafi ekki um nokkurt skeið verið á almennum vinnumarkaði vegna hjartasjúkdóms. Hafi hann verið metinn óvinnufær til allrar vinnu á almennum vinnumarkaði frá 3. maí 2006. Töldu hinir sérfróðu álitsgjafar að við umferðarslysið, 24. maí 2008, hefðu ekki orðið neinar breytingar á getu stefnanda til að afla tekna og teldist varanleg örorka því ekki vera fyrir hendi vegna afleiðinga slyssins 24. maí 2008.

Í álitsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef var varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 metin 15% og töldu hinir sérfróðu álitsgjafar að stefnandi hefði fyrir umferðarslysið, 24. maí 2008, verið vinnufær að hluta. Var í álitinu á því byggt að stefnandi hefði vegna slyssins 24. maí 2008 þurft að hætta störfum fyrr á almennum vinnumarkaði heldur en hann hefði ráðgert og hann orðið fyrir tekjutapi af þeirri ástæðu.

Í álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef, þar sem fjallað er um varanlegan miska, kemur fram að þeir miði við að fyrri hálseinkenni og bakeinkenni hafi versnað talsvert eftir slysið. Í þeim kafla álitsgerðarinnar, sem nefndur er „Um versnun á heilsufari“ segir hins vegar að einkenni stefnanda séu svipuð við komu og skoðun á matsfundi þann 10. janúar 2013 samanborið við það sem verið hafi við komu til þeirra G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef H-kk-ef í ágúst 2009. Einkenni eru þó sögð „kannski aðeins útbreiddari og umfangsmeiri“ við komu til B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef. Í álitsgerð þeirra kemur fram að ekki sé að sjá afgerandi niðurstöðu um versnun á heilsufari í þeim viðbótargögnum sem lögð hafi verið fram frá því að fyrri matsgerð hafi verið gerð og sé erfitt „að gera ráð fyrir ófyrirséðri versnun í skilningi 11.gr. SKL í máli þessu.“

Breyting á mati á örorku skv. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 í álitsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef er samkvæmt framangreindu ekki byggð á versnun einkenna né breytingum á heilsufari. Enginn marktækur munur er að mati dómsins á niðurstöðum læknisskoðunar eða einkennalýsingu í þeim tveimur álitsgerðum sem fyrir liggja í málinu. Eins og áður er rakið komast þeir B-kk-nf D-kk-nf og S-kk-nf D-kk-nf að þeirri niðurstöðu í álitsgerð sinni frá 16. janúar 2013 að ekki sé um að ræða ófyrirsjáanlega versnun á heilsufari stefnanda miðað við fyrri álitsgerð. Dómurinn er sammála þeirri niðurstöðu.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 á tjónþoli rétt á bótum fyrir varanlega örorku, ef líkamstjón veldur varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna. Er þá litið til þess hvort og í hvaða mæli aflahæfi tjónþolans skerðist til framtíðar litið en örorkumat samkvæmt greininni er fjárhagslegt og einstaklingsbundið. Þau atriði sem ráða mestu við mat þetta eru staða tjónþolans fyrir slys, eðli líkamstjónsins og varanleg áhrif þess svo og möguleikar tjónþola á að halda fyrra starfi eða finna sér nýtt starf. Í gögnum málsins kemur fram að stefnandi hafi undirgengist tvær brjósklosaðgerðir. Hann hafi verið með kransæðasjúkdóm og orðið fyrir hjartabilun. Þá hafi hann fengið hjartaáfall í maí 2006. Samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorði H-kk-ef H-kk-ef I-kk-ef, 8. júní 2007, hefur stefnandi mikinn æðasjúkdóm vegna æðakölkunar í ganglimum og versnandi einkenni vegna þess. Hefur þetta verið staðfest með æðaþræðingu. Hann er einnig með kransæðasjúkdóm. Hann er sagður hafa verið með öllu óvinnufær síðan hann fékk síðasta hjartaáfall, 3. maí 2006, og er talið fyrirsjáanlegt að hann muni ekki verða vinnufær á almennum vinnumarkaði á næstu árum. Í örorkumati H-kk-ef B-kk-ef tryggingalæknis fyrir Tryggingastofnun ríkisins, 8. júní 2007, er lýst kransæðasjúkdómi og hjartaáfalli í maí 2006 og auk þess alvarlegum æðasjúkdómi í útlimum. Niðurstaða matsins er að stefnandi hafi verið óvinnufær frá vorinu 2006 og sé ekki fyrirsjáanlegt að færni aukist úr þessu. Í álitsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef kemur fram að stefnandi hefði ráðið sig til vinnu og hafi hann átt að hefja vinnu í byrjun júní 2008. Engin gögn liggja fyrir þessu til staðfestingar. Ber hér einnig að líta til þess að frásögn stefnanda, ein og sér, varðandi þetta atriði, hefur að öllu jöfnu takmarkað vægi, sé hún ekki studd öðrum gögnum. Ekkert hefur komið fram að mati dómsins sem breytir ofangreindu um heilsufar stefnanda og vinnugetu. Ekkert liggur fyrir sem staðfestir að stefnandi hafi verið orðinn vinnufær til launaðra starfa á almennum vinnumarkaði fyrir umferðarslysið 24. maí 2008 og verður því ekki séð að mat á 15% varanlegri örorku skv. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, vegna afleiðinga umferðarslyssins 24. maí 2008, taki mið af þessum atriðum. Að mati dómsins er niðurstaðan því ekki byggð á staðreyndum um heilsufar og vinnugetu stefnanda og er ekki nægjanlega rökstudd. Er það því niðurstaða dómsins að matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef, sem aflað var einhliða af stefnanda, sé haldin efnislegum annmörkum, hvað varðar mat á varanlegri örorku, þannig að ekki verði byggt á henni í málinu. Niðurstöðu álitsgerðarinnar frá 15. september 2009 um mat á varanlegri örorku stefnanda hefur því ekki verið hnekkt.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir hafi vegna tengsla sinna við stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. verið vanhæfur til að leggja mat á tjón stefnanda og skerði það sönnunargildi álitsgerðarinnar. Af hálfu stefndu er meintu vanhæfi læknisins mótmælt. G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Aðspurður kvaðst hann hafa starfað um árabil sem læknisfræðilegur ráðgjafi þ. á m. fyrir stefndu Sjóvá-Almennar tryggingar hf. Hann hefði starfað mest fyrir þá á tímabili en á síðari árum u. þ. b. jafnmikið fyrir ýmsa lögmenn og tryggingafélög. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa verið trúnaðarlæknir Sjóvá-Almennra trygginga hf. Störf sín í þágu félagsins hefðu einkum falist í að lesa yfir möt og hafa skoðun á þeim, fara yfir læknisvottorð, hjálpa félaginu að ákveða óvinnufærnistíma og svara læknisfræðilegum spurningum, sem verið hafi óklárar. Aðspurður kvaðst hann ekki minnast þess að hafa gert þáverandi lögmanni stefnanda sérstaklega grein fyrir störfum sínum í þágu Sjóvá- Almennra trygginga hf. en þau hafi ekki verið leyndarmál. Kvaðst hann hafa litið svo á að þeir sem beðið hafi um matið hafi talið að hann væri hæfur til að meta það sem um hafi verið beðið.

Fyrir liggur í málinu að G-kk-nf B-kk-nf endurhæfingarlæknir var fenginn til álitsgjafar varðandi afleiðingar slyss stefnanda í maí 2008 m. a. af þáverandi lögmanni stefnanda. Er það mat dómsins að þau störf G-kk-ef B-kk-ef, í þágu stefndu, Sjóvá-Almennra trygginga hf., sem hann lýsti í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins og áður eru rakin, dragi ekki úr sönnunargildi álitsgerðarinnar frá 15. september 2009.

Af hálfu stefnanda er þeirri málsástæðu teflt fram að víkja eigi niðurstöðum álitsgerðarinnar frá 15. september 2009 til hliðar með vísan til 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga. Af hálfu stefndu er því mótmælt að forsendur séu til þess að víkja álitsgerðinni til hliðar með vísan til tilvitnaðra ákvæða laga nr. 7/1936 enda ekki á nokkurn hátt verið óheiðarlegt að notast við niðurstöður umræddrar álitsgerðar við ákvörðunar bóta til handa stefnanda. Stefnandi hafi getað kynnt sér forsendur og niðurstöður álitsins og þá hafi hvorki verið ósanngjarnt né andstætt góðri viðskiptavenju eða viðskiptaháttum að ákveða bætur til handa stefnanda vegna slyssins á grundvelli niðurstaðna álitsins. Stefnandi hefur ekki rennt frekari stoðum en að framan greinir undir þessa málsástæðu og er hún að mati dómsins bæði óljós og vanreifuð. Er henni því hafnað.

Stefnandi hefur einnig til stuðnings málatilbúnaði sínum teflt fram sjónarmiðum um brostnar og rangar forsendur. Hefur þeim verið hafnað af stefndu. Málsástæða þessi er bæði óljós og vanreifuð og er henni hafnað.

Þá hefur stefnandi, hvað bætur fyrir varanlega örorku varðar, vísað til þess að ákvæði 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu, eftir lagabreytingu skv. 7. gr. laga nr. 37/1999, ekki efnislega í samræmi við þann upphaflega tilgang laga nr. 50/1993 að allir sem líkamlega skerðingu hlytu af bótaskyldum verknaði ættu rétt á lágmarksbótum fyrir varanlega örorku. Sé því ekki rétt að ákveða bætur til stefnanda á grundvelli 5. - 7. gr. skaðabótalaganna. Framangreind sjónarmið stefnanda fela ekki í sér málsástæðu heldur sjónarmið um lögskýringu. Er því ekki ástæða til að taka afstöðu til þeirra frekar en gert hefur verið í þeirri niðurstöðu dómsins sem áður er rakin varðandi rétt stefnanda til bóta vegna varanlegrar örorku.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að stefndu skuli sýknuð af kröfum stefnanda í máli þessu. Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 800.000 krónur. Hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóminn kveða upp Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari og meðdómsmennirnir S-kk-nf C-kk-nf bæklunarskurðlæknir og R-kk-nf J-kk-nf bæklunarskurðlæknir.

Dómsorð

Stefndu, Sjóvá- Almennar tryggingar hf. og A, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, J-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, í máli þessu. Stefnandi greiði stefndu 800.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf

R-kk-nf J-kk-nf

S-kk-nf C-kk-nf