E-2471/2009

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 11. maí sl., er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 17. febrúar 2009.

Stefnandi er E-kk-nf D-kk-nf T-x-x E-kk-nf, áður að Djúpavogi 22, Reykjanesbæ, en nú að Einidal 3, einnig í Reykjanesbæ. Stefndi er Sjóvá-Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Endanlegar kröfur stefnanda eru þessar:

Aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.858.605 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 419.550 krónum frá 7. júní 2006 til 7. september 2006, en af 4.242.370 krónum frá þeim degi til 8. desember 2008, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð til 15. desember 2008, en af 3.858.605 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádregnum 355.212 krónum, sem greiddar voru inn á kröfuna 7. maí 2009.

Til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.318.970 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 419.550 krónum frá 7. júní 2006 til 7. september 2006, en af 3.702.735 krónum frá þeim degi til 8. desember 2008, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð til 15. desember 2008, en af 3.318.970 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádregnum 355.212 krónum, sem greiddar voru inn á kröfuna 7. maí 2009.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi greiði honum 2.770.497 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 419.550 krónum frá 7. júní 2006 til 7. september 2006, en af 3.154.262 krónum frá þeim degi til 8. desember 2008, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð til 15. desember 2008, en af 2.770.497 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádregnum 355.212 krónum, sem greiddar voru inn á kröfuna 7. maí 2009.

Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi að mati dómsins, en til vara lækkunar á dómkröfum og að málskostnaður verði þá felldur niður.

Málsatvik og ágreiningsefni

Stefnandi slasaðist við vinnu sína hjá Jarðborunum hf. að Arnarstöðum við Stykkishólm 7. júní 2006. Samkvæmt gögnum málsins bar slysið að með þeim hætti að stefnandi vann að því, ásamt öðrum starfsmanni, R-x-x D-x-x að nafni, að taka borstreng upp úr borholu og losa í sundur borstangir. R-x-x var borstjóri, en stefnandi var honum til aðstoðar. Stjórnaði R-x-x jafnframt jarðbornum, sem dró upp borstrenginn. Til þess að losa borstangir í sundur er lykill fyrst settur utan um og neðst á hverja borstöng, og lyklinum síðan snúið með togvír sem tengdur er í spil á jarðbornum. Við það losnar herslan í borstönginni. Efra tengi borstangarinnar er síðan losað með því að toppdrif borsins er sett í gang, en við það snýst lykillinn að járnstykki á bormastrinu. Stefnandi var með höndina á lyklinum þegar hann snerist að járnstykkinu á bormastrinu, og klemmdi þar löngutöng vinstri handar. Aðila greinir á um ástæðu þess að stefnandi var í umrætt sinn með höndina á lyklinum, en í tilkynningu til Vinnueftirlits ríkisins um vinnuslys, sem undirrituð er af R-x-x D-x-x 8. júní 2006, er tildrögum slyssins þannig lýst: „Upptekt á borstreng, útbrotslykill settur á borstöng til að losa/skrúfa stöng úr. Búið að losa neðra tengi, þegar borstjóri er að losa efra tengi er aðstoðarmaðurinn kominn með hendi á án þess að borstjóri verði þess var, það er ekki hlutverk aðst.m. að eiga við lykilinn.“

Stefnanda var strax ekið á Heilsugæslustöðina í Stykkishólmi, þar sem gert var að sárum hans. Í áverkavottorði læknis kemur fram að stefnandi hafi hlotið talsverðan áverka á löngutöng vinstri handar. Var þar mikið tætt og opið sár, bæði innan- og utanvert á nærkjúku, og blæddi mikið úr. Ekki var að sjá aðskotahluti í sárinu og röntgenmynd sýndi ekki brot. Var sárið deyft og hreinsað og stefnanda fengin sýklalyf. Umbúðir munu hafa verið teknar af sárinu á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja 28. júní 2006.

Samkomulag varð með málsaðilum um að A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður legðu mat á afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Er matsgerð þeirra dagsett 20. október 2008. Töldu þeir stöðugleikapunkt vera 7. september 2006 og að stefnandi hefði verið óvinnufær í einn mánuð. Miski var metinn til 5 stiga en varanleg örorka 5%. Á grundvelli matsgerðarinnar var stefnda sent kröfubréf 8. nóvember 2008. Fjárhæð bótakröfunnar nam þar 3.743.763 krónum. Að auki var krafist vaxta samkvæmt skaðabótalögum og innheimtukostnaðar.

Undir rekstri málsins óskaði stefndi eftir því að dómkvaddir yrðu matsmenn til þess að leggja mat á sömu atriði og að ofan greinir. Til starfans voru dómkvaddir G-kk-nf A-kk-ef læknir og J-kk-nf G-kk-nf lögfræðingur, og er matsgerð þeirra dagsett 1. febrúar 2010. Niðurstöður þeirra eru þær að stöðugleikapunktur teljist 9. júní 2006, en óvinnufærni, án rúmlegu meta þeir einn mánuð. Miski er metinn til 5 stiga og örorka 5%.

Jarðboranir hf. höfðu á slysdegi ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Er kröfunni því beint að hinu stefnda félagi, sbr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Stefndi hefur alfarið hafnað bótaskyldu í málinu.

Við aðalmeðferð gaf stefnandi aðilaskýrslu fyrir dóminum. Einnig gáfu þá skýrslu vitnin R-x-x D-x-x, sem var borstjóri í umrætt sinn, og G-kk-nf G-kk-nf vélfræðingur, starfsmaður Jarðborana hf.

Fram kom í máli stefnanda að hann hefði unnið í ca 15. mánuði hjá Jarðborunum hf. þegar slysið varð, ýmist sem borstjóri eða aðstoðarmaður borstjóra. Af þeim tíma hefði hann unnið í um einn mánuð við jarðborinn sem hér er fjallað um. Hann kvaðst í fyrstu hafa talið að slysið hefði orðið vegna þess að R-x-x hefði togað í lykilinn með togvírnum, í stað þess að slaka á honum, en líklegra væri þó að það hefði orsakast af því að R-x-x hefði verið að snúa borstönginni með toppdrifinu, í því skyni að losa um efra tengi á borstönginni. Til þess verði lykillinn að vera á. Taldi hann líklegt að hann hefði verið að skorða lykilinn og beðið R-x-x um að slaka á vírnum svo hann kæmist að. Taldi hann lykillinn vera 10 - 15 kg að þyngd og því þyrfti að lyfta honum með báðum höndum. Aðspurður sagði stefnandi að hann hefði á slysdegi verið búinn að ljúka fyrsta stigi í vélstjórnarnámi og væri nú að ljúka öðru stigi.

Vitnið, R-x-x D-x-x, sagðist ekki hafa tekið eftir því að stefnandi hefði í umrætt sinn verið með hönd á lyklinum, enda hefði hann á sama tíma verið að fylgjast með toppdrifinu. Hann sagði að engin þörf væri á að koma við lykilinn á meðan losað væri um efra tengið, og mætti ekki gera það fyrr en búið væri að losa toppdrifið af. Hins vegar þyrfti lykillinn þá að vera fastur að neðanverðu. Aðspurður sagði hann að vel gæti verið að stefnandi hafi sagt eitthvað um að hann þyrfti að hreyfa við lyklinum, en hann ekki heyrt það vegna hávaða frá vélinni.

Vitninu var sýnd tilkynning til Vinnueftirlitsins, þar sem lýst er tildrögum slyssins. Sagði hann að ekki væri þar rétt skráð að það væri ekki hlutverk aðstoðarmanns að eiga við lykilinn, enda tæki ýmist aðstoðarmaðurinn eða borstjórinn lykilinn þegar búið væri að losa borstöngina. Hann kannaðist ekki við að hann og stefnandi hefðu unnið verkið í flýti eða haft fyrirmæli um að hraða því. Þá sagði hann það ekki standast að stefnandi hefði verið að setja lykilinn á borstöngina á sama tíma og hann hefði sjálfur verið að losa um efra tengið með toppdrifinu, þar sem lykillinn yrði þá að vera fastur.

Ekki þykir ástæða til að rekja frekar framburði aðila og vitna fyrir dóminum.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir mál sitt á því að um bótaskylt vinnuslys hafi verið að ræða, sem rakið verði til mistaka borstjórans, en hann hafi stjórnað vinnuvélinni sem slysinu olli. Borstjórinn hafi í umrætt sinn sýnt af sér gáleysi með því að fylgjast ekki nægilega vel með þegar stefnandi gaf honum merki um að slaka á togvírnum, og um leið hvar stefnandi hafði þá höndina. Þess í stað hafi hann verið að stjórna vélinni og fylgjast með toppdrifi hennar. Telur stefnandi að samstarfsmaður hans hafi í raun viðurkennt fyrir dómi að eiga sök á slysinu, og um leið að hafa brotið gegn hátternisreglum og venjum um aðgæslu við borstörf. Hafi borstjórinn ekki haft fullkomna sýn yfir borinn og samstarfsmann sinn. Mistök þessi hafi haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir stefnanda. Þar sem borstjórinn var starfsmaður Jarðborana hf. beri fyrirtækið húsbóndaábyrgð á sök starfsmannsins.

Af hálfu stefnanda er einnig á því byggt að öryggisbúnaður hafi verið ófullnægjandi og ekki í samræmi við lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglur settar með stoð í þeim lögum. Fram komi í lögregluskýrslu að engin öryggishlíf eða annars konar öryggisbúnaður hafi verið á lyklinum sem stefnandi hélt um þegar slysið varð. Hönd hans hafi því verið óvarin. Telur stefnandi að Jarðboranir hf. hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 46/1980, sbr. og 46. gr. sömu laga, með því að láta hjá líða að setja fullnægjandi varnarbúnað á vélina, sem kæmi í veg fyrir að hönd þess sem ynni við vélina gæti klemmst á milli lykilsins og borsins. Vísar stefnandi hér einnig til gr. 1.3.7. í I. viðauka við þágildandi reglur um vélar og tæknilegan búnað nr. 761/2001.

Fjárkröfur stefnanda eru á því reistar að slysið hafi haft alvarlegar afleiðingar fyrir hann og getu hans til að sinna því starfi sem hann hafi unnið við, sem og áhugamálum hans. Langatöng vinstri handar sé þrútin og bólgin, einkum við grunnkjúku og aðlæga liði. Finni hann oft fyrir dofa í öllum fingrinum og sé jafnframt viðkvæmur fyrir kulda. Þá þreytist hann fyrr í hendinni en áður. Kröfur hans byggjast á matsgerð dómkvaddra matsmanna og sundurliðast þannig:

Aðalkrafa.

Miðað er við meðaltekjur iðnaðarmanna 2005, uppfærðar m.v. launavísitölu frá meðaltali 2005 til stöðugleika:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl.: 30 x 1330 kr. 39.900,-

2. Bætur skv. 4. gr. skbl.: 5% af 7.593.000 kr. 379.650,-

3. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.: 397.000 x 12 = 4.764.000

x 1,08 x 298,9/267,2 x 13,284 x 5% kr. 3.822.820,-

kr. 4.242.370,-

Innborguð skyldutrygging (kr. 383.765,-)

Óbætt tjón kr. 3.858.605,-

Varakrafa.

Laun 2005 (árið fyrir slysið) uppfærð m.v. launavísitölu frá meðaltali 2005 til stöðugleika:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl.: 30 x 1330 kr. 39.900,-

2. Bætur skv. 4. gr. skbl.: 5% af 7.593.000 kr. 379.650,-

3. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.: 340.959 x 12 = 4.091.508

x 1,08 x 298,9/267,2 x 13,284 x 5% kr. 3.283.185,-

kr. 3.702.735,-

Innborguð skyldutrygging (kr. 383.765,-)

Óbætt tjón kr. 3.318.970,-

Þrautavarakrafa.

Meðaltekjur verkamanna 2005, uppfærðar m.v. launavísitölu frá meðaltali 2005 til stöðugleika:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl.: 30 x 1330 kr. 39.900,-

2. Bætur skv. 4. gr. skbl.: 5% af 7.593.000 kr. 379.650,-

3. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.: 284.000 x 12 = 3.408.000

x 1,08 x 298,9/267,2 x 13,284 x 5% kr. 2.734.712,-

kr. 3.154.26

Innborguð skyldutrygging (kr. 383.765,-)

Óbætt tjón kr. 2.770.497,-

Stefnandi byggir á því að við útreikning varanlegrar örorku þurfi að ákveða viðmiðunarlaun sérstaklega, þar sem laun hans í þrjú ár fyrir slys gefi ekki rétt viðmið. Aðallega er þess krafist að miðað verði við meðaltekjur iðnaðarmanna á árinu fyrir slys, en stefnandi hafði þá lokið fyrsta stigi sem vélstjóri og unnið við járnabindingar. Til vara er gerð krafa um að miðað verði við laun árið fyrir slys, í stað þriggja ára, en fyrir liggi að stefnandi var atvinnulaus hluta ársins 2003 og í fæðingarorlofi hluta árs 2004. Bendir stefnandi á að laun hans á árinu 2006 hafi verið hærri en á árinu 2005. Til þrautavara er þess krafist að miðað verði við meðaltekjur verkamanna, en stefnandi telur ekki rétt að miða við lægri tekjur en fram koma í gögnum málsins. Kveðst stefnandi hafa unnið ýmis störf til sjávar og sveita undanfarin ár.

Frá kröfum stefnanda eru dregnar 383.765 krónur, sem stefndi greiddi 15. desember 2008. Auk þess greiddu Sjúkratryggingar Íslands stefnanda 355.212 krónur 7. maí 2009 vegna slyssins, og kemur sú fjárhæð í öllum tilvikum til frádráttar kröfu hans.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, auk almennra reglna íslensks skaðabótaréttar, þ.m.t. reglunnar um ábyrgð vinnuveitenda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna. Einnig vísar hann til almennra reglna um sakarmat og þess að hátternisreglur á viðkomandi sviði hafi ekki verið virtar af samstarfsmanni stefnanda. Enn fremur kveðst stefnandi styðja kröfur sínar við lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglur nr. 761/2001, um vélar og tæknilegan búnað. Um aðild stefnda er vísað til 44. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Vaxtakrafa er reist á 16. gr. laga nr. 50/1993, en dráttarvaxtakrafa á 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa hans um málskostnað byggist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda og lagarök

Sýknukrafa stefnda er fyrst og fremst á því reist að umrætt slys verði með engu móti rakið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi af hálfu Jarðborana hf. eða starfsmanna þess félags. Þvert á móti heldur stefndi því fram að slysið verði aðeins rakið til óaðgæslu stefnanda sjálfs.

Stefndi telur ljóst að stefnandi hafi að eigin frumkvæði reynt að taka lykilinn frá borstönginni áður en búið var að ljúka verkinu, þ.e. að losa efra tengið frá. Sú háttsemi hafi með öllu verið ótímabær og hafi samstarfsmaður stefnanda og stjórnandi verksins, R-x-x D-x-x, ekki gefið nein fyrirmæli um slíkt. Eðli málsins samkvæmt hafi athygli R-kk-ef beinst að efra tenginu, sem verið var að losa, og hafi hann því ekki getað gert sér í hugarlund að stefnandi myndi á sama tíma fara að eiga við lykilinn, enda hafi það hvorki verið hlutverk hans né að því komið að hreyfa við honum. Stefnanda hafi verið það fullkunnugt og hafi háttsemi hans því bæði verið óskiljanleg og með öllu óforsvaranleg. Mótmælir stefndi því sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi gefið R-x-x einhver merki um að slaka á togvírnum, eins og haldið sé fram af hálfu stefnanda.

Stefndi byggir einnig á því að báðir starfsmennirnir, stefnandi og R-x-x, hafi verið vanir starfsmenn og hafi oft unnið það verk sem hér hefur verið lýst. Stefnandi hafi með engu móti sýnt fram á að R-x-x hafi viðhaft saknæma og ólögmæta háttsemi umrætt sinn, en um þau atriði beri stefnandi sönnunarbyrði. Staðhæfir stefndi að slysið verði eingöngu rakið til óforsvaranlegrar hegðunar stefnanda sjálfs og bendir í því sambandi á að stefndi hafi fengið þær upplýsingar frá Jarðborunum hf. að stefnandi hafi oftsinnis sofið á vinnutíma og ekki verið með hugann við þau verk sem unnin voru. Því megi halda fram að stefnandi hafi ekki sýnt næga árvekni við störf sín.

Stefndi hafnar með öllu þeirri málsástæðu stefnanda að öryggisbúnaður hafi verið ófullnægjandi, sem og tilvísun hans til reglna nr. 761/2001, því til stuðnings. Byggt er á því að reglur þessar eigi ekki við um þann lykil, sem orsakaði slysið, en einnig á því að ekki sé unnt að koma við hlíf eða öðrum varnarbúnaði, sem hefði getað komið í veg fyrir það. Enginn öryggisbúnaður hefði þó getað komið í veg fyrir slysið, enda hafi stefnandi af óskiljanlegum ástæðum haft fingur á milli lykils og bormasturs. Hvað sem öðru líður telur stefndi að ekkert orsakasamband sé á milli meints skorts á varnarbúnaði og þess slyss sem stefnandi varð fyrir í umrætt sinn. Þar sem skilyrði almennu skaðabótareglunnar um saknæmi, ólögmæti og orsakasamhengi sé ekki uppfyllt í málinu, byggir stefndi á því að sýkna verði hann af skaðabótakröfu stefnanda. Einnig byggir hann á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni, sem rekja megi til slyssins. Í því sambandi telur stefndi það orka tvímælis að stefnandi hafi hlotið varanlega örorku í slysinu, og bendir þá á að slysið hafi ekki haft nein áhrif til lækkunar á laun hans eftir slys. Tekjur stefnanda hafi fremur aukist eftir slysið, t.d. tekjur hans á árinu 2008. Bendi slíkt ekki til þess að slysið hafi á einhvern hátt leitt til tekjuskerðingar hjá stefnanda.

Varakrafa stefnda er á því reist að slysið verði fyrst og fremst rakið til óaðgæslu stefnanda sjálfs. Því beri að lækka kröfur hans vegna eigin sakar. Jafnframt telur hann fjárhæðir krafna allt of háar, bæði vegna þess sem nefnt er hér að ofan varðandi örorku stefnanda, og þar sem útreikningur á bótum vegna varanlegrar örorku sé ekki í samræmi við ákvæði 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þannig mótmælir stefndi því að fyrir hendi séu þær aðstæður að reikna skuli bætur fyrir varanlegra örorku stefnanda samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og stefnandi geri í málinu. Þess í stað eigi að reikna árslaunaviðmið út á grundvelli meginreglu 1. mgr. 7. gr. sömu laga, en samkvæmt því ákvæði sé miðað við meðaltal tekna síðastliðin þrjú almanaksár fyrir slys. Telur stefndi engin rök til þess að víkja hér frá þeirri meginreglu. Þá bendir stefndi á að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð hafi numið 8% í stað 6%. Beri því að miða við að framlagið sé 6%. Samkvæmt þessu telur stefndi að reikna eigi bætur vegna varanlegrar örorku stefnanda þannig:

Árslaun 2003. 1.778.916,- x 298,9/239,1 x 1,06 = 2.357.261,-

Árslaun 2004. 1.694.107,- x 298,9/250,3 x 1,06 = 2.144.429,-

Árslaun 2005. 4.091.502,- x 298,9/267,2 x 1,06 = 4.851.523,-

9.353,213 /3 = 3.117.738,- x 13,284 x 5% = 2.070.802,-

Stefndi mótmælir því að dráttarvextir verði reiknaðir á kröfu stefnanda frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi, þar sem stefnda hafi ekki fyrr verið unnt að taka afstöðu til kröfu stefnanda vegna skorts á gögnum af hans hálfu. Jafnframt gerir hann fyrirvara við upphafstíma vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga og fjárhæðir í því sambandi.

Niðurstaða

Ekki er um það deilt að stefnandi slasaðist við vinnu sína hjá Jarðborunum hf. 7. júní 2006, þegar hann, ásamt samstarfsmanni sínum, vann að því að taka borstreng upp úr borholu og losa í sundur borstangir. Klemmdi hann þá fingur á milli lykils og járnstykkis á bormastri jarðborsins og hlaut nokkurn skaða af. Undir rekstri málsins aflaði stefndi matsgerðar dómkvaddra matsmanna, og lítur dómurinn svo á að ekki sé nú ágreiningur um afleiðingar slyssins fyrir stefnanda, enda hefur þeirri matsgerð ekki verið hnekkt og ekkert fram komið sem dregið getur úr sönnunargildi hennar. Ágreiningur aðila lýtur hins vegar að því hvort slysið verði rakið til mistaka samstarfsmanns stefnanda og/eða ófullnægjandi öryggisbúnaðar, eða hvort stefnandi eigi sjálfur sök á því vegna aðgæsluleysis. Einnig er tekist á um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda. Á slysdegi höfðu Jarðboranir hf. gilda ábyrgðartryggingu hjá stefnda, og er stefndi réttur aðili að málinu, sbr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Fyrir upphaf aðalmeðferðar skoðaði dómari, ásamt lögmönnum og stefnanda málsins, jarðborinn sem hér er fjallað um. Borinn var þá í þjónustustöð Jarðborana hf. við Eirhöfða 15 hér í borg.

Meðal gagna málsins eru ljósmyndir, sem teknar voru af lögreglunni á Snæfellsnesi á slysdegi, og sýna þær glögglega hvar stefnandi klemmdi fingur sinn á milli lykils og járnstykkis, sem er hluti af fótstykki á bormastri jarðborsins. Lykill þessi er um 10 – 15 kg að þyng, að því er fram kom í skýrslu stefnanda fyrir dómi, og hefur það hlutverk að losa um neðra tengi borstangar, sem þá er föst við næstu borstöng fyrir neðan. Búið er þá að draga borstöngina upp og er efra tengi hennar fast við svokallað toppdrif. Þegar starfsmaður hefur komið lyklinum fyrir utan um neðra tengið er lyklinum snúið með togvír, sem festur er í enda lykilsins og þaðan í togspil. Lyklinum verður aðeins snúið í rúman hálfhring og leggst þá að járnstykki. Starfsmaður getur því þurft að færa hann og koma honum aftur fyrir utan um tengið, allt þar til losnar um herslu við neðri borstöngina. Að því búnu er toppdrifið sett í gang, sem snýr borstönginni þar til hún losnar frá þeirri neðri. Til þess að það sé hægt verður lykillinn að vera fastur um neðra tengið og liggja að járnstykkinu.

Í umrætt sinn var R-x-x D-x-x borstjóri, og sá hann bæði um að stjórna togspilinu og toppdrifinu. Hlutverk stefnanda var hins vegar að færa lykilinn til og festa hann á neðra tengi borstangarinnar. Í skýrslu sinni fyrir dómi bar stefnandi að líklega hefði hann verið að skorða lykilinn fastan og beðið R-x-x um að slaka á togvírnum svo hann kæmist að. Við sama tækifæri sagði R-x-x D-x-x að vel gæti verið að stefnandi hefði sagt eitthvað um að hann þyrfti að færa lykilinn, en hann þá ekki heyrt það vegna hávaða frá vélinni. Fram kom einnig í vætti hans að á sama tíma hefði hann haft augun á toppdrifinu og því ekki tekið eftir því að stefnandi væri með hönd á lyklinum. Bætti hann því við að ekki mætti hreyfa við lyklinum fyrr en búið væri að losa toppdrifið af. Hins vegar þyrfti lykillinn að sitja fastur á meðan stönginni væri snúið með toppdrifinu.

Þegar litið er til þess hvernig umrætt verk er framkvæmt og þeirrar hættu sem getur stafað af því, sé fullrar varkárni ekki gætt, verður að fallast á það með stefnanda að samstarfsmaður hans hafi í umrætt sinn sýnt af sér aðgæsluleysi með því að fylgjast ekki nægilega vel með því hvað stefnandi hafðist að og hvort lykillinn væri fast skorðaður um neðra tengið, áður en hann ræsti toppdrifið. Með háttsemi sinni braut samstarfsmaðurinn gegn almennum varúðar- og öryggisreglum við framkvæmd starfans, sbr. m.a. 37. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Á grundvelli húsbóndaábyrgðar bera Jarðboranir hf. ábyrgð á sök samstarfsmannsins. Hins vegar er með öllu ósannað að starfsmennirnir hafi verið að flýta sér við verkið eða haft um það fyrirmæli frá Jarðborunum hf. að því skyldi hraðað. Ekki verður heldur á það fallist að öryggisbúnaður jarðborsins, eða fylgihlutir hans, hafi verið ófullnægjandi eða í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 46/1980 og viðauka við þágildandi reglur um vélar og tæknilegan búnað nr. 761/2001. Í málinu liggur fyrir skoðunarskýrsla Vinnueftirlits ríkisins, dagsett 25. nóvember 2005, og eru engar athugasemdir gerðar við ástand jarðborsins.

Á slysdegi hafði stefnandi unnið hjá Jarðborunum hf. um 15 mánaða skeið. Þar af hafði hann í u.þ.b. einn mánuð unnið við jarðborinn sem hér um ræðir. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst hann bæði hafa unnið sem borstjóri og aðstoðarmaður borstjóra. Þá er fram komið að stefnandi hafði á slysdegi lokið fyrsta stigi í vélstjórnarnámi. Með þetta í huga er það álit dómsins að stefnanda hafi hlotið að vera ljós sú hætta sem gat stafað af því að halda um lykilinn við þær aðstæður sem að framan greinir, sérstaklega þegar þess er gætt að hann stýrði því ekki sjálfur hvenær afli var beitt á lykilinn. Telur dómurinn að stefnandi hafi í umrætt sinn sýnt af sér slíkt aðgæsluleysi að hann verði sjálfur að bera þriðjung tjóns síns.

Fjárkrafa stefnanda er á því byggð að beita skuli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku hans, enda gefi laun hans í þrjú ár fyrir slys ekki rétta mynd af tekjum hans. Þess í stað telur stefnandi aðallega að miða eigi við meðaltekjur iðnaðarmanna árið 2005, til vara að miða eigi við laun hans á árinu 2005, en til þrautavara að miða eigi við meðaltekjur verkamanna á sama ári. Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til þess að hann hafi á slysdegi lokið fyrsta stigi sem vélstjóri, hann hafi verið atvinnulaus hluta ársins 2003 og í fæðingarorlofi hluta árs 2004. Stefndi telur hins vegar engar forsendur til þess að víkja frá þeirri meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að miða skuli við meðaltal tekna síðastliðin þrjú ár fyrir slys.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skal við útreikning bóta fyrir varanlega örorku við það miðað að árslaun teljist vera meðalatvinnutekjur tjónþola, að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í 2. mgr. sömu greinar er að finna undantekningu frá meginreglu 1. mgr., en þar segir að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Dómurinn fellst ekki á að þær aðstæður, sem stefnandi teflir fram sem rökstuðningi fyrir kröfum sínum, séu þess eðlis að víkja beri frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. tilvitnaðra laga við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku hans. Verða bætur til stefnanda því reiknaðar á grundvelli 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Þá verður við það miðað að framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð hafi numið 6% af launum hans, enda ekkert í gögnum málsins sem styður þá kröfu hans að framlagið hafi numið 8%. Heildarfjárhæð kröfu stefnanda vegna 5% varanlegrar örorku hans nemur því 2.070.802 krónum. Til frádráttar þeirri fjárhæð koma bætur frá Sjúkratryggingum Íslands, sem greiddar voru stefnanda 7. maí 2009, að fjárhæð 355.212 krónur. Mismunurinn, 1.715.590 krónur, er fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku hans. Ekki er deilt um fjárhæð bóta vegna þjáninga og miska, sbr. 3. og 4. gr. laga nr. 50/1993, samtals 419.550 krónur. Af þeirri fjárhæð greiddi stefndi hins vegar 383.765 krónur 15. desember 2008, þar af 358.190 krónur inn á höfuðstól, en 25.575 krónur í vexti. Til frádráttar bótafjárhæð vegna þjáninga og miska koma því 358.190 krónur. Standa þá eftir ógreiddar 61.360 krónur, auk fjárhæðar bóta vegna varanlegrar örorku hans, 1.715.590 krónur, eða alls 1.776.950 krónur. Að teknu tilliti til þriðjungs sakar stefnanda sjálfs samkvæmt ofanrituðu, nemur fjárhæðin 1.184.634 krónum. Verður stefndi dæmdur til greiðslu þeirrar fjárhæðar.

Stefndi hefur mótmælt dráttarvaxtakröfu stefnanda og telur að ekki skuli taka hana til greina fyrr en frá dómsuppsögu, enda hafi stefnda ekki verið unnt að taka afstöðu til kröfunnar vegna skorts á gögnum frá stefnanda. Í því sambandi vísaði stefndi sérstaklega til matsgerðar tveggja tilkvaddra einstaklinga, læknis og lögfræðings, frá 20. október 2008, sem hann taldi að ekkert sönnunargildi hefði í málinu. Jafnframt gerir hann fyrirvara við upphafstíma vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en án rökstuðnings.

Eins og áður greinir óskaði stefndi eftir því undir rekstri málsins að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til þess að leggja mat á sömu atriði og höfðu verið metin í matsgerð tilkvaddra matsmanna frá 20. október 2008. Niðurstaða dómkvaddra matsmanna var í öllum atriðum hin sama og áður, að því þó undanskildu að dómkvaddir matsmenn töldu stöðugleikapunkt annan en í fyrri matsgerð. Þykir því ekki tilefni til að fallast á mótbárur stefnda við dráttarvaxtakröfu stefnanda. Samkvæmt gögnum málsins er kröfubréf stefnanda til stefnda dagsett 8. nóvember 2008. Í samræmi við kröfugerð stefnanda verður stefnda því gert að greiða dráttarvexti af kröfunni frá 8. desember 2008, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þar sem engan rökstuðning er að finna vegna fyrirvara stefnda um upphafstíma vaxta, verða vextir dæmdir eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 500.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, E-kk-þgf D-kk-þgf T-x-x E-kk-þgf, 1.184.634 krónur, ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 61.360 krónum frá 7. júní 2006 til 7. september s.á., en af 1.184.634 krónum frá þeim degi til 8. desember 2008, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf