S-84/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 10. október 2011, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 31. mars 2011, og fjórum ákærum lögreglustjórans á Akureyri, útgefnum 3. maí, 6. júní, 9. júní og 7. september 2011, á hendur X.

Sakarefni máls þessa er sem hér segir:

Ákæra, útgefin 31. mars 2011 (sbr. mál nr. S-84/2011).

Með þessari ákæru er mál höfðað á hendur ákærða;

„fyrir nauðgun, með því að hafa í október eða nóvember 2008 að [...], með ofbeldi eða ólögmætri nauðung haft samræði við þáverandi sambýliskonu sína, [Z], en meðal annars hélt ákærði [Z] niðri í hjónarúmi á meðan á samræðinu stóð.

Telst þetta varða við 1. mgr. 194. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu [Z], er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð kr. 2.000.000 auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. ágúst 2008 en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi að viðbættum virðisaukaskatti.“

Ákæra, útgefin 3. maí 2011 (sbr. mál nr. S-99/2011).

Með þessari ákæru er mál höfðað á hendur ákærða;

„fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa laugardagskvöldið 23. apríl 2011, ekið bifreiðinni [...], undir áhrifum áfengis (alkóhólmagn í blóði 2.41‰), frá bifreiðastæði við Landsbanka Íslands, suður Ráðhústorg og Skipagötu, uns lögreglan stöðvaði akstur hans við Hólabúðina í miðbæ Akureyrar.

Telst þetta varða við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987, sbr. lög nr. 48, 1997.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. lög nr. 66, 2006.“

Ákæra, útgefin 6. júní 2011 (sbr. mál nr. S-116/2011).

Með þessari ákæru er mál höfðað á hendur ákærða;

„fyrir þjófnað, með því að hafa föstudaginn 20. maí 2011, stolið þrennum nærbuxum úr versluninni Imperial á Glerártorgi á Akureyri, en verðmæti þýfisins var kr. 10.990.

Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákæra, útgefin 9. júní 2011 (sbr. mál nr. S-118/2011).

Með þessari ákæru er mál höfðað á hendur ákærða;

„fyrir eftirtalin þjófnaðarbrot:

I. (024-2011-2217)

Með því að hafa, sunnudaginn 29. maí 2011, stolið sælgæti að verðmæti 638 krónur, úr versluninni Nettó á Glerártorgi á Akureyri.

Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

II. (024-2011-2342).

Með því að hafa, sunnudagskvöldið 5. júní 2011, stolið snakkpoka að verðmæti 499 krónur, úr versluninni 10-11 að Hafnarstræti 81 á Akureyri.

Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákæra, útgefin 7. september 2011 (sbr. mál nr. S-170/2011).

Með þessari ákæru er mál höfðað á hendur ákærða;

„fyrir eftirtalin þjófnaðarbrot:

I.

Með því að hafa mánudaginn 20. júní 2011, í þremur ferðum stolið tveimur vodkapelum og einni lítersflösku af vodka úr Vínbúðinni að Hólabraut 16 á Akureyri, en verðmæti þýfisins var samtals 13.378 krónur.

Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

II.

Með því að hafa fimmtudagskvöldið 7. júlí 2011, stolið veski með GSM síma, hálsmeni, skilríkjum og einhverjum smápeningum, af borði í veitingaaðstöðu í bókaverslun Eymundsson að Hafnarstræti 91 á Akureyri.

Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Af hálfu skipaðs verjanda ákærða, Ö-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef hdl., er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa vegna þeirra sakargifta sem lýst er í ákærum lögreglustjóra, útgefnum 3. maí, 6. júní, 9. júní og 7. september 2011. Varðandi sakarefni ákæru, sem útgefin er 31. mars 2011, er krafist sýknu og að bótakröfum verði vísað frá dómi, en til vara er krafist vægustu refsingar sem lög framast heimila og að bótakrafa verði lækkuð verulega. Þá krefst verjandinn hæfilegra málsvarnarlauna.

Skipaður réttargæslumaður brotaþola, A-kvk-nf S-kvk-nf hdl., krefst hæfilegrar þóknunar vegna starfa sinna.

Undir rekstri málsins voru nefnd sakamál ákæruvalds sameinuð, sbr. heimildarákvæði 1. mgr. 169. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála.

I. Málsatvik.

A. Ákærur, útgefnar 3. maí, 6. júní, 9. júní og 7. september 2011, (sbr. mál nr. S-99, 116, 118 og 170/2011).

Ákærði, X, hefur við meðferð málsins skýlaust viðurkennt sakargiftir. Játning ákærða er í samræmi við rannsóknarskjöl málsins og er sök hans því nægilega sönnuð. Brot ákærða eru réttilega færð til lagaákvæða í nefndum ákærum.

B. Ákæra, útgefin 31. mars 2011 (sbr. mál nr. S-84/2011).

1. Samkvæmt gögnum má rekja upphaf þessa máls til þess er lögreglan á Akureyri boðaði brotaþolann Z til skýrslutöku þann 11. maí 2009. Tilefnið var kæra hennar um ætlaða líkamsárás og nauðgun af hálfu A einum til tveimur sólarhringum fyrr á gistiheimili að ... hér í bæ. Við skýrslutökuna skýrði brotaþoli frá ætluðum brotum, en staðhæfði jafnframt að hún hefði í tvígang á árinu 2008 mátt þola nauðgun af hálfu fyrrverandi sambýlismanns síns, ákærða í máli þessu. Skýrði hún frá því að brot ákærða hefðu átt sér stað haustið 2008, en þau hefðu þá búið saman í leiguíbúð að ... á Akureyri. Hún kvaðst í hvorugt skiptið hafa leitað til neyðarmóttöku á sjúkrahúsi og ekki kært málið til lögreglu.

Samkvæmt rannsóknargögnum var ákærði fyrst yfirheyrður um kæruefnið þann 6. janúar 2010 og neitaði hann þá alfarið sök. Við áframhaldandi rannsókn var tekin vitnaskýrsla um kæruefnið af fyrrnefndum A 11. mars 2010. Tekin var ný skýrsla af brotaþola um kæruefnið 2. febrúar 2011 og loks var ákærði yfirheyrður 9. febrúar sama ár, en hann óskaði ekki eftir tilnefningu verjanda. Við síðari yfirheyrsluna játaði ákærði kæruefnið að hluta.

Á grundvelli framangreindra gagna gaf ríkissaksóknari út þá ákæru sem hér er til umfjöllunar, 31. mars 2011, en óskaði jafnframt eftir upplýsingum frá Sjúkrahúsinu á Akureyri um innlögn brotaþola á geðdeild í desembermánuði 2008.

Málið var þingfest fyrir dómi 3. maí 2011 og var ákærða þá skipaður verjandi, en málsmeðferð að öðru leyti frestað að ósk ákærða til 13. maí sl. Fyrir dómi þann dag játaði ákærði skýlaust sakarefni ákærunnar, en um nánari málsatvik vísaði hann til rannsóknargagna lögreglu, þ. á m. eigin framburðarskýrslu frá 9. febrúar 2011. Fyrir dómi lýsti ákærði stuttlega högum sínum og þ. á m. sambúð sinni með brotaþola á tímabilinu frá 10. ágúst til mánaðamóta nóvember/desember 2008. Ákærði gat þess að hann hefði í nóvembermánuði 2008 lagst sjálfviljugur inn á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri, í einn sólarhring.

Fulltrúi ákæruvalds krafðist þess á dómþinginu 13. maí að fram færi aðalmeðferð máls, en boðaði jafnframt framlagningu heilsufarsgagna um brotaþola. Á dómþinginu var því beint til ákæruvalds, sbr. heimildarákvæði 2. mgr. 210. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008, að til viðbótar yrði aflað gagna um geðhagi ákærða og sjúkdómsgreiningu hans ef því væri að skipta. Gekk það eftir, en að fyrirlagi fulltrúa ákæruvalds og með samþykki ákærða fór hann í rannsókn hjá sálfræðingi og í geðskoðun hjá dómkvöddum geðlækni vegna mats á sakhæfi.

Skýrsla sálfræðings um greindarmat ákærða er dagsett 23. júní sl., en matsskýrsla dómkvadds geðlæknis er dagsett 15. ágúst s.á. Við meðferð málsins fyrir dómi voru auk nefndra gagna lagðar fram heilsufarsskýrslur frá Sjúkrahúsinu á Akureyri um brotaþola og vottorð fjölskyldudeildar Akureyrarbæjar um hagi hennar. Einnig voru lögð fram afrit úr dagbók lögreglunnar á Akureyri, en þar kemur m.a. fram að lögregla hafi haft afskipti af ákærða og brotaþola á heimili þeirra á tímabilinu frá 16. nóvember til 21. nóvember, en einnig 7. desember 2008.

2. Af gögnum verður ráðið að ákærði og Z hafi haft kynni hvort af öðru um árabil er þau afréðu að hefja óvígða sambúð sumarið 2008. Óumdeilt er að þau áttu þá bæði langa sögu um innlagnir á sjúkrastofnanir og meðferðarheimili, ákærði vegna áfengissýki, en Z m.a. vegna geðrænna vandamála. Samkvæmt skýrslum ákærða, sem eru í samræmi við framlögð gögn, hafði hann er sambúðin hófst ekki neytt áfengis um nokkurra mánaða skeið, en hann hafði þá einnig fasta atvinnu. Vegna samdráttar hjá vinnuveitanda síðar um sumarið var ákærða sagt upp störfum á haustdögum 2008, en eftir það hefur hann verið á atvinnuleysisbótum og öðrum bótum. Samkvæmt gögnum var Z til meðferðar á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri fyrri hlutann á árinu 2008 og á dagdeild frá byrjun maímánaðar, en áætlað var að hún lyki meðferð sinni í lok september það ár. Upplýst er að hún rauf meðferðina 13. ágúst 2008, gegn ráðleggingum fagfólks, en þá hafði hún afráðið að hefja formlega sambúð með ákærða í leiguíbúðinni að .... Þar á heimilinu bjuggu með þeim dætur Z, sem þá voru 4 ára og 18 ára. Að áliti fagaðila geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri voru aðstæður ungu telpunnar ótryggar og af þeim sökum var send tilkynning til Barnaverndarnefndar Eyjafjarðar þann 15. ágúst 2008.

Upplýst er í málinu að kynni hófust með Z og vitninu A á fundum AA-samtakanna fyrri hluta árs 2008. Liggur og fyrir að þá um sumarið og haustið fór Z í nokkur skipti á gistiheimili þar sem A hafði aðsetur og aðstoðaði hann m.a. með lyf vegna sjúkdóms hans. Verður ráðið að þessi samskipti hafi orðið ásteytingarsteinn millum ákærða og Z og valdið mikilli togstreitu þeirra í millum og að þetta ástand hafi m.a. leitt til þess að lögregla hafði afskipti af heimili þeirra. Liggur og fyrir að fyrir tilstilli A fór lögreglan m.a. á heimilið að kveldi 16. nóvember en einnig aðfaranótt 17. sama mánaðar. Var A á heimilinu í síðara skiptið og andaði köldu á milli hans og ákærða. Þau voru öll án sýnilegra áfengisáhrifa, en samkvæmt dagbókarfærslu lýsti Z því í samtali við lögreglumenn að ákærði hefði beitt hana líkamlegu og andlegu ofbeldi. Ekkert frekar er skráð um þetta, en það sagt að Z hefði haft orð á því að ákærði væri sjúkur og þyrfti á aðstoð geðlæknis að halda. Í dagbókarfærslunni er jafnframt skráð að ákærði hefði verið verulega ósáttur við A og haft á orði að hann væri að reyna að sundra sambandi hans við Z.

Af gögnum og framburði vitna verður ráðið að Z hafi fljótlega eftir lýsta atburði farið af heimili sínu í ... og þá um stundarsakir hafst við á því gistiheimili sem A hafði aðsetur á. Í dagbókarfærslu lögreglu frá 19. nóvember 2008 er skráð að Z hafi komið á lögreglustöð og lýst áhyggjum sínum af ákærða þar sem hann væri einn í íbúð þeirra og hefði hafið áfengisdrykkju og væri með líflátshótanir. Fór lögregla á vettvang og með samkomulagi var ákærði fluttur á bráðamóttöku Sjúkrahússins á Akureyri, en með í för var vitnið A. Samkvæmt vottorði B geðlæknis var ákærði við komu á sjúkrahúsið án áfengisáhrifa. Segir í vottorðinu að ákærði hafi skýrt frá því að sambýliskona hans hefði tekið upp samskipti við annan aðila og að sá aðili hefði eyðilagt sambúð þeirra. Í vottorðinu er haft eftir Z að ákærði væri sjúklega afbrýðisamur og að ekkert væri hæft í orðum hans um samband hennar við fyrrnefndan þriðja aðila, A. Einnig er haft eftir henni í vottorðinu að vegna hugaróra ákærða hefði hún ekki getað um frjálst höfuð strokið og því hefði hún farið af heimili þeirra. Í vottorðinu er því lýst að ákærði hafi í viðtali á slysadeild virkað ákaflega einstrengingslegur og reiður. Hann hafi lýst því að hann elskaði sambýliskonu sína og hann sæi ekki neina framtíð án hennar. Við læknisskoðun á geðdeild hafi hann verið daufur, en að ekki hafi borið á tregðu né hugsanatruflunum. Í vottorðinu segir að ákærði hafi ekki virkað alvarlega þunglyndur, að hann hafi neitað kvíða, verið án geðrofseinkenna og verið rólegur. Þá segir í vottorðinu að ákærði hafi lýst því yfir að hann sæi framtíð sína án sambýliskonunnar og hafi hann að lokum fallist á innlögn. Samkvæmt vottorðinu dvaldi ákærði í einn sólarhring á geðdeildinni en útskrifaði sig þá sjálfur.

Samkvæmt dagbókarfærslu lögreglu hafði lögreglan afskipti af ákærða 21. nóvember 2008, en hann var þá ölvaður og hafði reynt að hafa samskipti við vitnið Z þar sem hún hafðist við á fyrrnefndu gistiheimili. Samkvæmt dagbókarfærslu frá 7. desember 2008 hafði ákærði símasamband við lögreglu og greindi frá því að Z hefði hringt til sín frá gistiheimilinu, en verið í annarlegu ástandi. Þá hafði hann orð á því að togstreita væri á milli hans og A vegna konunnar. Verður af gögnum ráðið að er þarna var komið sögu hafi endanlega verið lokið sambúð ákærða og Z. Virðist ákærði eftir þetta hafa verið í mikilli óreglu og varði það ástand næstu misserin, en hann fór í áfengismeðferð í júlímánuði sl.

Samkvæmt sjúkraskýrslum leitaði Z á bráðamóttöku Sjúkrahússins á Akureyri 9. desember 2008. Segir í gögnum að við komu hafi hún verið örþreytt og óskýr í hugsun. Tilefni innlagnar er sagt uppistand á milli hennar og A, sem þá hafi verið sambýlismaður hennar, svo og fyrrnefnd samskipti hans við fyrri sambýlismann hennar, ákærða í máli þessu.

Í málinu liggja fyrir all ítarleg gögn frá Sjúkrahúsinu á Akureyri um Z og þar á meðal um dvöl hennar þar í desember 2008. Kemur m.a. fram að Z hafi greint frá því að hún hafi orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi af hálfu A. Hún útskrifast af sjúkrahúsinu 19. desember 2008 og segir að hún hafi þá farið á áfangaheimili, en jafnframt verið í göngudeildarmeðferð. Þá kemur fram í gögnum að í byrjun árs 2009 hafi hún farið í Kvennaathvarfið í Reykjavík, en jafnframt notið stuðnings hjálparaðila, þar á meðal Stígamóta og síðar systursamtaka þeirra á Akureyri. Verður og ráðið að eftir að hún kom á ný til Akureyrar í marsmánuði 2009 hafi hún haldið áfram búsetu sinni á áfangaheimili, en jafnframt verið til meðferðar á dagdeild geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri og notið viðeigandi stuðnings hjálparaðila. Þann 14. maí 2009 var hún á ný lögð inn á geðdeild og er skráð að það hafi gerst í kjölfar líkamsárásar af hendi A, sbr. mál nr. S-132/2010, en atvik eru sögð hafa átt sér stað 9. eða 10. maí það ár.

3. Eins og hér að framan var rakið var ákærði tvívegis yfirheyrður af lögreglu vegna sakarefnis þessa máls, þann 6. janúar 2010 og 9. febrúar 2011. Við fyrri yfirheyrsluna neitaði ákærði alfarið kæruefninu, að hann hefði í tvígang nauðgað Z á þeim tíma sem þau bjuggu saman haustið 2008, og staðhæfði að frásögn hennar væri tilbúningur. Ákærði vék að því í skýrslunni að samband hans og Z hefði gengið vel allt þar til A blandaði sér inn í líf þeirra.

Við síðari yfirheyrslu lögreglu, 9. febrúar 2011, hafði ákærði verið boðaður á lögreglustöð til skýrslugjafar. Við upphaf yfirheyrslunnar var ákærða gerð grein fyrir tilefni boðunarinnar og kæru Z um að hann hefði framið kynferðisbrot gegn henni, en hann óskaði ekki eftir tilnefningu verjanda. Eins og áður var rakið sagði ákærði við upphafi yfirheyrslunnar, að hann hefði talið að hann væri kominn á lögreglustöðina til þess að bera vitni vegna kærumáls fyrrverandi sambýliskonu hans, Z, gegn A. Þá skýrði ákærði frá því að Z hefði haft orð á því skömmu áður að hún vildi draga kæru sína gegn honum til baka ef hann vitnaði gegn A. Samkvæmt skýrslunni var ákærði því næst spurður um kærumál Z gagnvart honum, að hann hefði nauðgað henni í tvígang á fyrrum heimili þeirra í ..., haustið 2008, í fyrra sinnið í stofunni og síðara sinnið í hjónaherberginu. Um fyrra kæruefnið svaraði ákærði því til að hann hefði verið án áfengisáhrifa á umræddu tímabili, en að sambúð þeirra hefði verið stormasöm og hann verið án atvinnu. Ítrekað aðspurður kvaðst ákærði ekki minnast þess að hafa brotið gegn Z í stofunni á heimili þeirra. Þá var ákærði við lögregluyfirheyrsluna spurður um sakarefni þessa máls, sbr. kæruskýrslu Z, að hún hefði verið í hjónaherberginu ásamt dóttur sinni, en hann þá komið þar inn og viljað fá hana fram, en þegar hún hefði hafnað því hefði hann haldið henni niðri, klætt hana úr að neðan og í framhaldi af því nauðgað henni. Ákærði svaraði rannsakara og sagði að á umræddu tímabili hefði hann verið miður sín andlega vegna samskipta Z við A. Hann staðfesti aðspurður að barnið hefði oft sofið í rúminu við hlið þeirra. Þá segir rannsakari við yfirheyrsluna: „Það sem hún er að segja þarna einfaldlega er það sem sagt að hún vilji ekki hafa samfarir við þig.“ Ákærði svarar: „Ég segi já, ég viðurkenni það.“ Í framhaldi af þessu ræðir ákærði ítrekað um afskipti A af heimilinu og af fyrrverandi sambýliskonu hans og staðhæfði að það hefði að lokum leitt til þess að hún hefði farið í Kvennaathvarfið. Ítrekað aðspurður um kæruefnið svarar ákærði: „Ég man ekki eftir þessu fyrra í stofunni.“ Og ítrekað aðspurður um síðara kæruatriðið sagði ákærði: „Ég játa það með fyrirvara, við vorum ennþá í sambúð þarna, ég játa það með fyrirvara.“ Í framhaldi af þessum orðum lýsti ákærði endalokum sambúðar hans og Z, en kannast ekki við að þau hefðu átt í handalögmálum þann tíma sem þau voru í sambúð.

Vitnið Z, fædd 1972, bar við skýrslugjöf hjá lögreglu, þann 11. maí 2009, að hún hefði í tvígang mátt þola kynferðisbrot af hendi fyrrverandi sambýlismanns síns, ákærða í máli þessu. Hún lýsti kynnum sínum af ákærða fyrir sambúðina og upphafi kynna og samskipta sinna við A. Að öðru leyti greindi hún frá aðstæðum sínum seinni hluta ársins 2008, eins og hér að framan var rakið. Nánar aðspurð staðhæfði hún að vegna samskipta hennar við A hefði ákærði verið mjög afbrýðisamur. Aðspurð um kæruefnið og ætlað refsivert athæfi af hálfu ákærða sagði hún að í fyrra skiptið hefði hann nauðgað henni á stofugólfinu á heimili þeirra í .... Bar hún að ekki hefði verið sérstakur aðdragandi að verknaðinum, þau hefðu verið að horfa á sjónvarpið, en ætlaði helst að A hefði hringt og ákærði reiðst er hún hefði ætlað að fara að aðstoða hann. Síðara tilvikinu lýsti hún á þá leið að hún hefði verið að svæfa yngri dóttur sína í hjónarúminu. Hún hefði sjálf verið þreytt og verið við það að sofna er ákærði hefði vakið hana og haft orð á því að hann vildi eiga við hana samtal. Hún hefði ekki haft vilja til að eiga orðastað við hann vegna nefndrar þreytu, en sagði: „... þá einmitt reif hann mig úr fötunum og nauðgaði mér og dóttir mín var sofandi við hliðina á mér og þá fékk ég nóg og sagði honum að fara út úr húsinu.“ Hún kvaðst hafa sagt A frá háttsemi ákærða á sínum tíma, en ekki kært brotið og heldur ekki greint lögreglumönnum frá þegar þeir komu á heimili hennar.

Við yfirheyrslu lögreglu þann 3. febrúar 2011 var Z beðin um að lýsa hinum ætluðu brotum ákærða nánar. Hún áréttaði að um tvö tilvik hefði verið að ræða og hefði annað þeirra gerst í stofunni. Var frásögn hennar með líkum hætti og í fyrri lögregluskýrslu. Hún kvaðst hafa fengið minni háttar áverka á annað lærið, en þau ummerki horfið eftir nokkra klukkutíma. Hún áréttaði enn fremur að eftir brotið hefði hún ekki leitað aðstoðar eða kært það og engum sagt frá háttsemi ákærða nema A. Ætlaði hún að það hefði hún gert kvöldið eftir atburðinn. Hún kvaðst hafa fengið mikið áfall vegna þessa atburðar, en þó ekki almennilega gert sér grein fyrir alvarleika hans fyrr en hún hafði rætt við A. Hefði hún þá áttað sig á því að hún þyrfti ekki að þola slíka háttsemi. Hún staðhæfði að fyrir þessa nauðgun ákærða hefði hún oft átt í átökum við hann, en að þetta hefði verið í eina skiptið sem hann hefði komið svona fram við hana. Var það ætlan hennar að þessi atburður hefði gerst um miðbik þess tímabils sem hún bjó með ákærða í ..., en gat ekki tímasett það nánar.

Við nefnda yfirheyrslu lögreglu lýsti Z öðru ætluðu broti ákærða, sbr. sakarefni máls þessa. Hún kvaðst hafa verið sofandi í hjónarúmi og fjögurra ára dóttir hennar sofið við hlið hennar. Hún staðhæfði að við þessar aðstæður hefði ákærði komið inn í herbergið og vakið hana með þeim orðum að hann vildi fá að ræða við hana frammi. Hún kvaðst hafa hafnað beiðninni, en hann þá haldið höndum hennar með annarri hendi sinni, notað hina höndina til að klæða hana úr að neðan, en hún hafi verið íklædd náttbuxum eða brók. Í framhaldi af þessu hefði ákærði tekið sínar buxur niður og haft við hana samfarir gegn vilja hennar og ekki hætt fyrr en hann fékk sáðlát. Hún hafi lítið barist á móti, en hún hefði ekki viljað að dóttir hennar vaknaði. Að auki hefði ákærði haldið henni fast niðri. Hún sagði að er ákærði hafði lokið sér af hefði hann klætt sig og farið fram, en hún farið á eftir honum og tjáð honum að hún vildi að hann færi út. Hann hefði hafnað því, en beðist afsökunar og lofað að slík háttsemi myndi ekki endurtaka sig. Nánar aðspurð kvað hún umrætt brot hafa átt sér stað einhvern tímann í október eða nóvember 2008, að minnsta kosti hefðu þau ennþá verið í sambúð. Hún kvaðst ekki hafa leitað til slysadeildar vegna brots ákærða og ekki sagt öðrum frá því fyrr en hún lagðist inn á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri í desember síðar á árinu.

Vitnið A, fæddur 1959, kvaðst við yfirheyrslu hjá lögreglu 10. mars 2010 hafa heyrt frásögn Z um að ákærði hefði nauðgað henni. Nánar bar vitnið að það hefði heyrt þetta í símtali þeirra og þá þannig að það kvaðst hafa innt hana eftir því hvort ákærði hefði nauðgað henni. Hún hefði svarað spurningunni játandi, en ekki lýst broti ákærða nánar, að öðru leyti en því að hún hefði verið að tala um vitnið á meðan ákærði nauðgaði henni. Vitnið greindi frá því að það hefði ekki skynjað það í símtalinu að Z hefði verið beygð yfir athæfinu. Þá kvaðst vitnið hafa heyrt tvær útgáfur Z að aðdraganda þess að ákærði braut gegn henni með lýstum hætti. Hefði önnur verið á þá leið að ákærði hefði farið með Z heim af skemmtistað, en hin að hann hefði komið til hennar eftir að hún sjálf hefði komið heim af skemmtistað. Vitnið bar að síðar þann dag sem það hlýddi á frásögn Z í símtali hefði það hringt til hennar en þá heyrt að ákærði var hjá henni. Vegna þessa kvaðst vitnið hafa hringt á neyðarlínu 112, og heyrt Z skýra ákærða frá því, en þá heyrt að hann hefði farið út úr íbúð hennar. Í framhaldi af því kvaðst vitnið hafa innt Z eftir því hvort eitthvað hefði gerst á milli þeirra, en hún þá svarað því til að þau tvö, þ.e. hún og ákærði, hefðu fengið sér bjór saman. Vitnið kvað Z ekki hafa rætt um hið ætlaða brot ákærða síðar. Vegna þessa kvaðst vitnið hafa farið að velta því fyrir sér hvort frásögn Z um ofbeldisverk ákærða væri sannleikanum samkvæm, en án þess að það vildi segja hana beinlínis vera að ljúga. Vísaði vitnið m.a. til þess að það hefði aldrei séð áverka á Z, en hins vegar veitt því eftirtekt að ákærði var mjög afbrýðisamur þegar það kom í heimsókn á heimili þeirra í .... Vitnið bar að það hefði heyrt frásögn Z um að ákærði hefði ítrekað beitt hana andlegu og líkamlegu ofbeldi og jafnframt að hún væri mjög hrædd við hann. Vitnið bar að það hefði síðar í samskiptum sínum við Z orðið vitni að svipaðri orðnotkun hennar og staðhæfði að hún hefði m.a. ranglega borið upp á það sömu kærur og hún hefði áður viðhaft gagnvart ákærða.

4. Skýrslur fyrir dómi.

Ákærði játaði við þingfestingu málsins þann 13. maí sl., líkt og við aðalmeðferð málsins, sakarefni ákæru rétt. Ákærði vísaði til þeirra lögregluskýrslna sem teknar höfðu verið af honum við rannsókn málsins og kvaðst árétta efni þeirra. Hann kvaðst hafa verið allsgáður er atvik gerðust.

Ákærði lýsti fyrir dómi samskiptum sínum við Z með svipuðum hætti og hann hafði áður gert hjá lögreglu, þ. á m. áralöngum kynnum þeirra áður en þau hófu sambúð í leiguíbúðinni við ... síðla sumars 2008. Hann kvað þau hafa haldið heimili þar ásamt tveimur dætrum Z, sem þá hafi verið 4 ára og 18 ára. Ákærði staðhæfði að sambúðin hefði í upphafi gengið mjög vel og verið átakalaus, og hann verið mjög hamingjusamur. Ákærði sagði að skuggi hefði þó hvílt yfir vegna samskipta Z við A. Hefði hún m.a. margoft farið til hans þar sem hann hafði aðsetur á gistiheimili í ..., þ. á m. á kvöldin og þá stundum verið hjá honum fram á nótt. Ákærði bar að við heimkomu hefði Z stundum verið undir miklum lyfjaáhrifum. Ákærði bar að á meðan á þessari fjarveru Z stóð hefði hann gætt yngri dóttur hennar. Stúlkan hefði sofið í eigin herbergi, en þó stundum fengið að kom upp í til þeirra á kvöldin og nóttunni. Ákærði skýrði frá því að A hefði stundum komið á heimili þeirra, en að auki sent Z sms-skilaboð. Kvaðst ákærði hafa litið svo á að A hefði haft mikil og slæm áhrif á Z; „heilaþvegið hana, ég held því fram“. Aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa haft grunsemdir um að Z héldi fram hjá honum, en bar að þessi samskipti hefðu leitt til mikillar spennu í sambúðinni og hann tekið þau nærri sér. Lýsti hann ástandi sínu þannig: „Ég var eiginlega bara í taugaáfalli … Sjálfsagt hefur það verið afbrýðisemi líka, mér þykir vænt um hana enn þá“. Ákærði kvaðst ekki hafa leitað sér aðstoðar vegna þessa ástands síns, en staðhæfði að það hefði að lokum leitt til þess að Z hefði flutt frá honum og þá í það gistiheimili sem A hafði aðsetur í. Bar ákærði að það hefði í fyrstu verið tímabundið og sagði: „Það bara slitnaði upp úr í byrjun nóvember, ég veit það ekki. Þetta er svo ruglaður tími að, en þetta er bara alkóhólisminn sko.“ Ákærði áréttaði að hann hefði ekki neytt áfengis er þetta gerðist. Þá sagði hann að Z hefði flust til hans á ný, en að endanlega hefði slitnað upp úr sambúð þeirra um mánaðamótin nóvember/desember 2008. Eftir það kvaðst hann um stutt skeið hafa verið einn í íbúðinni, í sjö eða tíu daga, en þá fallið á áfengisbindindi sínu og í framhaldi af því sjálfur flust út úr íbúðinni.

Fyrir dómi var ákærði ítrekað spurður um afstöðu til sakarefnis málsins, að hafa nauðgað sambýliskonu sinni í október eða nóvember 2008. Hann margáréttaði játningu sína, en lýst jafnframt aðdraganda og viðhorfum sínum þannig: „já ég viðurkenni það þó ég líti ekki á það persónulega sem nauðgun af því við vorum í sambúð og ég bara tók harkalega á henni … já ég bara, að vísu ég lít á þetta kannski ekki sem nauðgun, en ég fór vitlaust að, ég fór of hart að henni.“ „Já hún vildi ekki, ég ætlaði að tala við hana eitthvað, ég sé það í dag sko að auðvitað fór ég … ég átti ekkert að fara svona að þessu ég sé það í dag … ég var að misnota hana … ég er ekki mjög góður að skálda eða segja frá eitthvað hvað gerðist … hún bara lá þarna í rúminu og ég bara já tók á henni bara. Bara misnotaði hana. Ég bara tók hana úr fötunum og eitthvað … eða buxunum alla vega … ég veit ekki hvað ég á að segja. Mér finnst svo vont að hafa ekkert að segja, ég bara man ekki einu sinni hvað þetta stóð lengi yfir 10-15 mínútur eða 10 mínútur, 5 mínútur, 10 mínútur. Hún sagðist vilja fara að sofa eða eitthvað. Það eru þrjú ár síðan og ég var í miklu uppnámi, enda var ég illa sofinn … út af þessu ástandi og hafa áhyggjur af því að hún var alltaf að fara þarna út og flokka lyfin og ég var ekkert að gera ég var bara að sjá um fyrir hana … og ég bara var bara ekki í nógu góðum balans eða ég var ekkert að hugsa um sjálfan mig.“ „... ég held að dóttirin hafi legið við hliðina, sem skeði nú oft áður þegar við vorum að, en þá var nú allt í góðu, já en sem betur fer hún var sofandi. Ég segi sem betur fer að hún vaknaði ekki upp … þetta var bara seint að kvöldi ég veit ekki hvað klukkan var, ég var ekki með skeiðklukkuna á mér en einhvern tímann um miðnættið … ég veit ekki hvort það var helgi eða virkur dagur, ég var nú atvinnulaus, missti vinnuna.“ „… ég persónulega lít ekki á þetta, en ég viðurkenni þetta samt, ég átti ekkert að gera þetta eða hún vildi eða ekki sko, en ég var bara í eins og ég segi, ég man ekki einu sinni hvaða dag þetta gerðist eða klukkan hvað og ég var í miklu uppnámi sko. Auðvitað sé ég eftir þessu en ég er ekkert að segja að hún sé að ljúga. … Mér þykir vænt um hana og þykir vænt um hana enn þá.“ Nánar aðspurður hvort um fullkomnar samfarir hafi verið að ræða og honum orðið sáðlát og hvernig þessum atburði hefði lokið svaraði ákærði: „Það veit ég ekki, nei það held ég ekki eða ég veit það ekki. Ég bara veit það ekki. Ég bara æi ég veit það ekki, ég man ekkert eftir þessu.“ Aðspurður hvort hann væri að játa á sig rangar sakir og hvort hann væri að tjá sig um atvik sem hann gæti ekki tjáð sig um svaraði ákærði: „Stundum þarf að gera það. … Ég veit það ekki, nei ég játa því að ég man eftir því að ég, þarna reyni alla vega gegn hennar vilja, sem ég sé eftir, það er mjög vont að tala um þetta eins og þið heyrið. … Ég viðurkenni það að ég, eða sko ég tók hart á henni og gegn hennar vilja sem ég sé eftir. … Man eitthvað svona smá. Þetta var það versta á okkar tímabili. … Ég játa því að ég gerði mistök.“

Ítrekað aðspurður kvaðst ákærði ekki minnast sérstakra viðbragða af hálfu Z eftir ofangreinda háttsemi hans og ætlaði jafnframt að ekki hefði séð á henni. Og um þá frásögn Z, að hún hefði strax viljað að hann færi út úr íbúðinni svaraði ákærði því til að hann minntist þess ekki sérstaklega, en sagði: „Hún var nú oft með einhverjar hótanir“. Ákærði bar að fljótlega eftir þennan atburð hefði Z flust út úr íbúðinni ásamt yngri dóttur sinni og þá farið á umrætt gistiheimili.

Fyrir dómi minntist ákærði þess að hafa neitað ákæruefninu við fyrstu yfirheyrslu hjá lögreglu, en sagði að þá hefði hann verið illa fyrirkallaður: „Ég veit það ekki, ég vil ekki tjá mig um það. … Sennilega verið þunnur eða eitthvað“. Fyrir dómi kvað ákærði sig ráma í það að fyrir síðari yfirheyrslu lögreglu hefði Z sagt við hann að hún myndi falla frá kæru á hendur honum ef hann vildi vitna í kærumáli hennar gegn A. Vegna þessa hefði hann farið á lögreglustöðina, en kvaðst minnast yfirheyrslunnar óljóst, en hann hefði þá verið fallinn á áfengisbindindinu. Hann kannaðist ekki við að Z hefði í samræðum þeirra fyrir nefnda yfirheyrslu eða síðar rætt við hann um framlagða einkaréttarfjárkröfu samkvæmt ákæru.

Fyrir dómi kvaðst ákærði þekkja þær afleiðingar sem háttsemi sem hann hefði játað gæti haft á líf hans og nefndi í því sambandi fangelsisrefsingu.

Ákærði skýrði frá því að sumarið 2010 hefði hann verið í nokkrum samskiptum við Z, en þau hefðu þá bæði verið við áfengisdrykkju á heimili hennar. Þau hefðu í raun verið drykkjufélagar, en hann hefði að auki verið húsnæðislaus og því fengið að sofa á heimili hennar um tíma. Ákærði bar að þau hefðu endurtekið þessi samskipti á vormánuðum 2011.

Vitnið Z, fædd 1972, lýsti fyrir dómi upphafi kynna sinna og síðar sambúð með ákærða sumarið 2008 svo og öðrum aðstæðum sínum, en einnig kynnum sínum af A með líkum hætti og hún hafði áður gert við lögreglurannsókn málsins. Hún sagði að sambúðin með ákærða hefði í upphafi gengið vel. Ákærði hefði þó verið afbrýðisamur og alveg sérstaklega eftir að hún hóf að hafa samskipti við A og hann fór að koma á heimili þeirra og hún að fara til hans í gistiheimilið, vegna sjúkdóms hans.

Fyrir dómi kvaðst Z ekki geta sagt með vissu hvenær ákærði braut gegn henni kynferðislega, en ætlaði helst að það hefði verið fyrri hluta nóvember 2008. Aðspurð kvaðst hún hafa þann dag aðhafst svipaða hluti og hún var vön að gera og ætlaði m.a. að hún hefði farið með dóttur sína á leikskóla og því hefði verið virkur dagur. Þá um kvöldið, um kl. 21, kvaðst hún hafa farið með dótturina inn í hjónaherbergið og svæft hana þar í rúminu, en atvikum lýsti hún nánar þannig: „Þegar ég var búin að því þá var ég bara þreytt og sofnaði líka. X kemur inn og biður mig um að tala við sig. Ég sagðist ekki nenna því ég væri þreytt og þá bregst hann við með því að fara upp í rúm og sem sagt hann þvingaði mig úr fötunum, ég var í náttfötum, klæðir mig úr. Hann hélt mér niðri á meðan og ég vildi ekki berjast við hann sökum þess að ég vildi ekki að dóttir mín myndi vakna. Eina hugsunin sem komst að hjá mér, að þetta myndi bara taka fljótt fyrir sig eða fljótt af og svo að hún myndi ekki vakna og verða hrædd því það hafði áður gengið ýmislegt á og hann sem sagt lýkur sér af þarna við mig. Stendur svo upp, girðir sig og labbar út“. Nánar aðspurð staðhæfði Z að hún hefði gert ákærða skýra grein fyrir því að hún vildi ekki hafa við hann samfarir, en hann hefði einfaldlega ekki hlustað á það og komið fram vilja sínum með þessum hætti. Hún staðhæfði að ákærði hefði einu sinni áður brotið gegn henni kynferðislega, en þar um vísaði hún til kæruskýrslu sinnar hjá lögreglu. Hún staðhæfði að þegar ákærði var að athafna sig í hjónarúminu hefði henni liðið mjög illa, en hann hefði m.a. tekið fyrir munninn á henni og haldið um hendur hennar. Þetta hefði þó ekki staðið yfir í langan tíma eða um 10 mínútur, en hún áréttaði að á verknaðarstundu hefði hún hugsað til dóttur sinnar sem lá þá við hliðina á henni, þá fjögurra ára gömul. Eftir verknaðinn kvaðst hún hafa verið mjög miður sín en einnig reið og hefði hún fylgt ákærða eftir út úr herberginu og tilkynnt honum að sambandi þeirra væri lokið. Þá hefði hún sagt að hann skyldi koma sér út og að hann skyldi aldrei fá að gera henni þetta aftur. Hún bar að þau hefðu bæði verið ódrukkin þegar atburður þessi gerðist og af þeim sökum hefði ákærði haft fulla vitund um hvað hann var að gera henni. Hann hefði og beðið hana fyrirgefningar og haft á orði að þetta myndi ekki koma fyrir aftur. Hún sagði að þau hefðu rifist vegna þessa, en hún hefði ekki aðhafst frekar, að öðru leyti en því að hún hefði ítrekað kröfu sína um að hann skyldi hafa sig á brott.

Vitnið kvaðst vegna lýsts athæfis ákærða hafa fengið lítinn marblett á lærið, sem þó hefði horfið fljótlega. Hún kvaðst hafa sagt vitninu A frá athæfi ákærða, að hún ætlaði í svokölluð msn-tölvuskeyti, og vísaði til þess að á þessum tíma hefði hún algjörlega treyst honum. Hún kvað A hafa hvatt hana til að kæra atburðinn en hún ekki farið að ráðum hans. Aðspurð minntist hún þess að lögregla hefði komið á heimili þeirra, en ætlaði að það hefði gerst eftir brot ákærða. Hún kvaðst hafa farið fram á það að ákærði yrði fjarlægður af heimilinu, en hún ekki fengið kröfu sinni framgengt þar sem hann hefði átt þar lögheimili. Nokkru eftir þetta hefði hún tekið það til bragðs að fara sjálf af heimilinu ásamt dóttur sinni og hefði hún þá farið á það gistiheimili sem A var til húsa, enda talið sig þar hafa öryggi, þrátt fyrir að annað kæmi síðar í ljós. Hún bar að andleg líðan hennar eftir athæfi ákærða hefði verið mjög bágborin, en hún hefði m.a. stöðugt verið með kvíðaköst. Hún kvaðst hafa fengið fregnir af því eftir að hún var farin frá ákærða að hann hefði byrjað að drekka áfengi og væri með sjálfsvígs- og morðhótanir. Vegna þessa kvaðst hún þann 19. nóvember 2008 hafa gert lögreglu viðvart og síðan farið með honum á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri. Hún kvaðst hafa haft dóttur sína hjá sér í fáeina daga á gistiheimilinu, en síðan farið með hana til systur sinnar, en auk þess leitað til barnaverndarnefndar. Vísaði hún þar um til þeirra aðstæðna sem hún var í, þ. á m. að upp hefðu komið slagsmál milli sambýlismanns hennar, ákærða, og A, en einnig hefði hún orðið fyrir ofbeldi af hálfu þess síðarnefnda. Hún kannaðist við að vegna þessa síðasta ofbeldis hefði hún í eitt skipti haft símasamband við ákærða og bar að það hefði verið sökum þess að hann hefði verið búinn að vara hana við samskiptum við A; „Þetta var eina sem ég sá í þeirri stöðu.“

Vitnið skýrði frá því að sambúð hennar og ákærða hefði endanlega lokið í lok nóvember 2008, en eftir það hefði hún dvalið skamman tíma í gistiheimilinu hjá A. Hún staðhæfði að mikið hefði gengið á þeirra í millum og hún að lokum verið lögð inn á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri. Á geðdeildinni kvaðst hún hafa skýrt frá kynferðisbrotum ákærða, þ. á. m. C forstöðulækni. Fyrir dómi staðfesti hún efni áðurrakinna sjúkrahúsgagna um meðferð, en einnig kvaðst hún á árinu 2009 hafa farið í Kvennaathvarfið í Reykjavík, en eftir heimkomu þá um vorið að auki notið aðstoðar hjálparsamtaka. Bar hún að þessi aðstoð hefði leitt til þess að hún hefði ákveðið að bera fram kæru á hendur ákærða hjá lögreglu og ætlaði að það hefði verið á sama tíma og hún kærði brot A þá um vorið. Aðspurð minntist hún þess að hafa á síðari stigum lofað ákærða því að draga kæruna gegn honum til baka. Sagði hún að þrátt fyrir að hún hefði aldrei verið sátt við brot ákærða hefði hún verið miklu hræddari við A heldur en ákærða þegar frá leið. Og þar sem ákærði hefði beðist fyrirgefningar á athæfi sínu og haft á orði að það myndi ekki koma fyrir aftur hefði hún gert þetta, en staðhæfði að hann hefði ekki staðið við orð sín. Vísaði hún til þess að þau hefðu verið í nokkrum samskiptum haustið 2010 og síðan aftur um vorið 2011. Hún sagði að andlegt ástand sitt hefði á þessum tíma verið mjög bágborið og dómgreind hennar eftir því, en samband þeirra hefði byggst á drykkju og þau í raun verið drykkjufélagar. Fyrir dómi kvaðst hún að lokum hafa komist í langtímameðferð á lokaðri meðferðarstofnun og væri þar enn.

Vitnið A, fæddur 1959, kvaðst hafa kynnst Z og ákærða sumarið 2008, á AA-fundum, og í framhaldi af því nokkrum sinnum farið að heimili þeirra. Vitnið kvaðst fljótlega hafa skynjað að mikil tortryggni var af hálfu ákærða gagnvart Z. Hann hefði vantreyst henni og augljóslega liðið illa andlega. Vitnið sagði að ákærði hefði alveg verið án áfengisáhrifa á þessum tíma. Vitnið sagði að Z hefði farið á bak við ákærða, en að öðru leyti kvaðst það ekkert hafa séð athugavert við samband þeirra. Vitnið kvaðst hafa heyrt frásagnir Z um að ákærði beitti hana ofbeldi og hefði hún í því sambandi nefnt nauðgun og það oftar en einu sinni. Kvaðst vitnið m.a. í eitt skipti hafa heyrt lýsingu af þessu ofbeldi og þá á þá leið að litla dóttir Z hefði verið sofandi við hlið hennar á meðan ákærði braut gegn henni. Ætlaði vitnið að það hefði fyrst heyrt þessa lýsingu hjá Z á heimili hennar í ... ellegar í svonefndu msn-skeyti. Vitnið kvaðst hafa verið í góðu og miklu sambandi við Z haustið 2008, en hún hefði m.a. oft hjálpað honum við lyfjainntöku vegna erfiðra veikinda hans. Vitnið bar að vegna nefndra lýsinga Z hefði það talið að henni væri ekki óhætt og af þeim sökum m.a. haft samband við lögreglu. Nefndi vitnið í því sambandi er Z hefði sent honum msn-skeyti eitt kvöldið þess efnis að ákærði væri að ganga í skrokk á henni. Vegna þessa hefði það reynt að ná símasambandi við hana en án árangurs. Vitnið staðhæfði að síðar hefði komið í ljós að allt hefði verið í stakasta lagi á heimili hennar.

Vitnið skýrði frá því að eftir að Z hafði endanlega flutt frá ákærða, í lok árs 2008, hefðu þau tekið upp ástarsamband. Síðar kvaðst vitnið hafa fengið efasemdir um að orð Z um ofbeldisverk ákærða ættu við rök að styðjast. Vísaði vitnið til þess að það hefði m.a. fengið vitneskju um að hún hefði þrívegis haft uppi slíkar ásakanir gagnvart öðrum mönnum og þ. á m. því sjálfu. Í því sambandi nefndi það fyrrnefnt ákærumál nr. S-132/2011, frá 9. maí 2009. Vitnið kvaðst auk þess byggja efasemdir sínar á því að hún hefði aldrei sýnt honum áverka vegna ofbeldisbrota ákærða. Staðhæfði vitnið að Z hefði með frásögnum sínum í raun svert mannorð ákærða með líkum hætti og hún hefði síðar gert gagnvart því.

Vitnið B, yfirlæknir á dag- og göngudeild geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri, bar að það hefði sinnt ákærða er hann kom á sjúkrahúsið þann 19. nóvember 2008, en hann hefði þá verið í fylgd sambýliskonu sinnar, Z. Vitnið sagði að ákærði hefði verið án áfengisáhrifa. Vitnið kvaðst hafa metið ástand ákærða og þ. á m. að hann hefði ekki verið alvarlega þunglyndur eða í geðrofsástandi. Þá hefði hann verið vel áttaður á stund og stað. Um ástæðu innlagnar vísaði vitnið til áðurrakins vottorðs, en minntist þess jafnframt að Z hefði haft orð um ofbeldi af hálfu ákærða. Vitnið minntist þess ekki að hún hefði nefnt kynferðisbrot í því sambandi, en það hefði hún hins vegar gert við innlögn vorið 2009. Vitnið sagði að frásögn ákærða hefði ekki verið í samræmi við ásakanir Z og því hefði í raun staðið orð gegn orði.

Vitnið D, félagsráðgjafi hjá Fjölskyldudeild Akureyrarbæjar, kvaðst hafa komið að málefnum Z í byrjun nóvember 2008, en tilefnið hefði verið ákvörðun barnaverndaryfirvalda að vista dóttur hennar utan heimilis. Vitnið bar að um líkt leyti hefði Z verið með frásagnir um að til mikilla og ítrekaðra átaka hefði komið á heimili hennar og ákærða og enn fremur að hann hefði nauðgað henni. Vitnið bar að Z hefði m.a. lýst tilviki er litla dóttir hennar hefði verið sofandi í rúminu við hlið hennar, en ákærði þá nauðgað henni. Vitnið kvaðst hafa metið það svo að ekki hefði verið langt um liðið frá þessum atburði og hafi það bent Z á tiltæk úrræði. Vitnið bar að Z hefði síðar nefnt að hún hefði þurft að þola fleiri ofbeldisbrot, en að þá hefði ákærði ekki átt hlut að máli heldur annar karlmaður og að ekki hefði verið um kynferðisbrot að ræða.

Vitnið E, félagsráðgjafi og fyrrverandi starfsmaður dagdeildar geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri, staðfesti að það hefði ásamt öðrum starfsmönnum sent tilkynningu til Barnaverndarnefndar Eyjafjarðar þann 14. ágúst 2008. Vitnið bar að tilefnið hefði verið sú ákvörðun Z að rjúfa meðferð sína og hefja sambúð með karlmanni, sem að hennar sögn hefði gengið í skrokk á henni. Vitnið kvaðst aldrei með eigin augum hafa séð áverka á Z.

Vitnið F, félagsráðgjafi á Sjúkrahúsinu á Akureyri, kvaðst hafa hitt Z við lok meðferðar á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri í desember 2008. Vitnið bar að viðræður þeirra hefðu aðallega varðað áhyggjur Z af húsnæðismálum, en sagði að í síðari viðræðum þeirra hefði hún að auki greint frá því að hún hefði mátt þola kynferðislegt ofbeldi. Vitnið sagði að Z hefði ekki nefnt nafn geranda eða gerenda. Vitnið sagði að frásögn Z af ofbeldinu hefði ekki verið nákvæm, en vísaði til þess að hún hefði á þessum tíma verið mjög illa stödd andlega og í miklu uppnámi. Kvaðst vitnið helst hafa skilið frásögn hennar á þá leið að hún væri bæði að tala um ný og gömul mál og að þar hefðu komið við sögu fleiri en einn gerandi. Vitnið sagði að Z hefði ekki á þessum tíma verið reiðubúin til að vinna frekar í ofbeldismálunum og af þeim sökum hefði henni verið leiðbeint um tiltæk úrræði.

Vitnið C, forstöðulæknir geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri, kvaðst hafa haft Z til meðferðar allt frá á árinu 2000 og fram að ársbyrjun 2010. Tilefnið hefði verið andlegir erfiðleikar og veikindi, en hún hefði verið greind ofvirk, með athyglisbrest og áfengissjúkdóm. Vitnið staðfesti að þessu leyti framlagðar sjúkraskýrslur. Vitnið sagði að á árinu 2008 hefði Z haft orð á því í viðtali að hún hefði mátt þola ofbeldi. Hefði hún í því sambandi nefnt að henni hefði verið hrint niður stiga og nauðgað og í síðara tilvikinu hefði barn hennar verið við hlið hennar sofandi í rúmi; „án þess að lýsa þessu náið.“ Nánar aðspurt kvaðst vitnið hafa heyrt frásögn Z af fyrra tilvikinu fyrri hluta árs 2008, en hún hefði þá verið á dagdeild sjúkrahússins. Vitnið bar að vegna orða Z síðar á árinu, að hún hefði ákveðið að hefja sambúð með gerandanum, ákærða í máli þessu, hefði verið tekin ákvörðun um það haustið 2008 að tilkynna málið til barnaverndarnefndar, vegna ungrar dóttur hennar. Vitnið sagði að þessi ákvörðun Z hefði farið þvert gegn ráðleggingum meðferðaraðila. Vísaði vitnið til þess að þrátt fyrir að Z hefði haldið áfengisbindindi hefði heilsa hennar á vormánuðum 2008 ekki verið góð, en hún hefði m.a. verið döpur og kvíðin.

Vitnið staðfesti að Z hefði lagst á ný inn á geðdeild sjúkrahússins þann 9. desember 2008. Vitnið sagði að þá hefði högum hennar og aðstæðum verið þannig komið, að sambúðinni við ákærða hefði verið lokið og hún tekin saman við annan aðila. Kvaðst vitnið hafa hlýtt á frásögn hennar um að þessi seinni aðili hefði beitt hana ítrekuðu ofbeldi, en hún hefði ekki nefnt ákærða á nafn í því sambandi. Hún hefði þó haft af því áhyggjur að þessir tveir aðilar myndu slasa hvor annan þar eð þeir væru að keppast um hylli hennar. Nánar aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa orðið vart við eða haft grunsemdir um að Z ruglaði saman frásögn sinni um athæfi ákærða annars vegar og hins nýja sambúðaraðila hins vegar. Kvaðst vitnið hafa ályktað að þar á væru kaflaskil. Vitnið sagði að í sálfræðiprófi hefði komið fram að skammtímaminni Z væri ekki gott, en áréttaði að það minntist þess ekki að hafa „gripið hana í ósannindum“. Vitnið sagði að í sjúkrahúsvistinni í desembermánuði 2008 hefði Z m.a. orðað mögulega kæru á hendur síðari sambúðaraðila sínum.

Vitnið staðfesti þá sjúkdómsgreiningu sem fram kemur í gögnum, að við nefnda innlögn í desember 2008 hefði Z verið með almenna kvíðaröskun, geðlægð, ofvirkni, athyglisbrest, lystarstol og áfengissjúkdóm. Vitnið bar að í raun hefði ástand hennar verið mjög bágborið og orðaði það svo: „Hún var algjört heilsufarsflak.“

Vitnið G rannsóknarlögreglumaður staðfesti að yfirheyrsla ákærða þann 9. febrúar 2011 hefði verið tekin upp með mynd og hljóði, sbr. framlögð gögn. Vitnið bar að við yfirheyrsluna hefði ákærði verið vel áttaður á stund og stað og í þokkalegu ástandi og að sjálfsögðu án allra áfengisáhrifa. Vitnið staðfesti enn fremur að kæra Z hefði komið fram í tengslum við rannsókn á öðru máli, sbr. mál nr. S-132/2011, gegn A, í maímánuði 2009, en sagði jafnframt að hún hefði verið yfirheyrð að nýju í septembermánuði sama ár og þá sérstaklega um kæruefni máls þessa. Vitnið sagði að annars vegar hefði Z skýrt frá nauðgun ákærða í fyrri búsetustað hennar, en jafnframt að hún hefði mátt þola slíkt athæfi að nýju eftir að þau höfðu tekið upp sambúð að ..., haustið 2008. Vitnið sagði að nokkur dráttur hefði orðið á rannsókn málsins, m.a. vegna aðstæðna Z, en einnig vegna fjarveru ákærða.

Vitnið H rannsóknarlögreglumaður, sem var viðstaddur nefndar yfirheyrslur yfir ákærða og Z, lýsti atvikum með svipuðum hætti og síðastnefnt vitni.

Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóminn lögreglumennirnir I og J, en tilefnið var efni áðurrakinna dagbókarfærslna lögreglu frá árinu 2008. Ekki þykir ástæða til að rekja framburð þeirra.

5. Að ósk embættis ríkissaksóknara ritaði K, sálfræðingur, skýrslu um ákærða, en tilefnið var ósk um að fram færi greindarmat á ákærða og mat á þroska og andlegu heilbrigði hans. Skýrslan er dagsett 23. júní 2011. Í upphafsorðum skýrslunnar segir að erfiðlega hafi gengið að fá ákærða til viðtals vegna óreglu hans, en það hefði loks tekist 21. og 22. júní 2011. Í samantekt segir sálfræðingurinn:

„Greindarmatið sem hér er gerð grein fyrir bendir til þess að greind X eins og hún mælist með WAIS-III prófinu sé nokkuð jöfn. Það bendir til þess að niðurstöðurnar séu traustar og áreiðanlegar og niðurstaða þessa greindarmats er að X hafi væga þroskahömlun eða skerðingu. Samkvæmt ICD-10 flokkunarkerfi sjúkdóma er það viðurkennd röskun eða þroskafrávik (ICD-10; Fl70.1).

Álit og tillögur. Vegna þessarar niðurstöðu greindarmatsins - að X reynist hafa væga þroskaskerðingu. Varð niðurstaða undirritaðs að gera ekki frekari prófanir á X. Nokkrar ástæður liggja þar að baki. Í fyrsta lagi gera öll önnur matstæki sem undirritaður hefur til umráða ráð fyrir eðlilegum málskilningi og greind sem er í það minnsta ekki undir tornæmismörkum. Í annan stað er undirritaður ekki sérhæfður fötlunarsálfræðingur eða í mati þroskaskertra.

Í ljósi framangreindra niðurstaðna telur undirritaður einboðið að fram fari miklu ítarlegra mat á vitsmunaþroska X. Þar verði reynt að taka tillit til gagna um skólagöngu - séu þau til einhvers staðar frekara þroskamat - telji til þess bær sérfræðingur þess þörf, með myndgreiningu af miðtaugakerfi - sérstaklega með tilliti til þess hvort að áfengisneysla geti hafa haft skaðleg áhrif“.

Vitnið K staðfesti efni sálfræðiskýrslunnar fyrir dómi og bar að líklegt væri að langvarandi áfengisdrykkja ákærða hefði haft áhrif á niðurstöðu prófanna, en almennt drægi slíkt ástand úr andlegri getu og færni og skekkti niðurstöður til lækkunar. Vegna þessa kvaðst vitnið hafa haft varnagla á niðurstöðum sínum í nefndum prófunum.

Á dómþingi 22. júní 2011 var L dómkvaddur sem matsmaður til að leggja mat á það hvort ákærði hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga í október og nóvember 2008, en enn fremur til að svara nánar tilgreindum spurningum um ástand ákærða með hliðsjón af 16. gr., sbr. og 62. og 63. gr., hegningarlaganna. Matsskýrslan er dagsett 15. ágúst 2011. Í inngangi er það rakið að matsmanni hafi borist öll gögn málsins 21. júlí s.á., en þar á meðal hafi verið rannsóknargögn lögreglu. Segir í skýrslunni að matsmaður hafi að auki fengið í hendur allar færslur í sjúkraskrá geðdeildar Landspítalans, en einnig sjúkraskrár Sjúkrahússins á Akureyri og sjúkraskrár Heilsugæslunnar á Akureyri, sem vörðuðu ákærða. Greint er frá því að við gerð skýrslunnar hefði matsmaðurinn rætt við meðferðaraðila og lækna. Í matsskýrslunni rekur matsmaður að nokkru atvik máls í samræmi við rannsóknargögn. Farið er yfir nefnd sjúkragögn, en í framhaldi af því er rakin persónu- og félagssaga ákærða, en einnig ætluð atvik í lífi hans í október og nóvember 2008. Í niðurstöðuköflum skýrslunnar um geðskoðun, samantekt og álit segir matsmaðurinn:

„X er lágvaxinn hægur miðaldra maður, þybbinn. Hann er þokkalega til fara, snyrtilegur og hreinn. Enginn skjálfti eða titringur er til staðar, né önnur merki sem gætu bent til áfengisfráhvarfa. Þegar skýrt er út fyrir honum ástæða matsins, þá tekur hann því kurteislega og af stillingu en lýsir því jafnframt yfir að hann skilji í raun ekki þörfina fyrir því. hann sé búinn að játa. Hann segist hins vegar vera tilbúinn til að láta tala við sig og skoða, enda finnist honum það eðlilegt fyrst það var niðurstaða dómsins. Hann er áttaður á stað og stund og getur gert grófa grein fyrir kennileitum við Staðarfell í Dölum. Hann kveðst vita helstu fréttir og ræðir ástandið í Noregi. Þá ræðir hann í eðlilegu framhaldi efnahagshrunið og afleiðingar þess og finnst að forkólfar í viðskiptalífi sem voru ábyrgir ættu að vera á Hrauninu. Hann er hins vegar fljótur að komast inn á að rekja sögu sína og segja frá sér þegar umræðunni er beint þangað. Geðslag er hlutlaust og geðbrigði eru í samræmi við eðli samtals og umræðuefni. Hugsun skýr. Eðlileg hvað áhrærir hraða, flæði og form. Inntak hugsunar beinist að efni viðtalsins. Það eru engin merki um ranghugmyndir. Þegar horft til orða og hugtakanotkunar þá virðist greind vera innan eðlilegra marka, en sennilega í lægri kantinum í ljósi mikillar notkunar á einföldum setningum, hugtökum og skipulagi á frásögn. hann lýsir því hvernig nauðgun karls gagnvart konu er óásættanleg og sé hegðun sem réttlætir refsingu. M.t.t. dómgreindar lýsir hann gjörðum sínum yfirborðslega, kannast við eitt ákæru atriðið sem hann játar og finnst eðlilegt að hann fái refsingu fyrir. Slíkt eigi ekki að hafa gerst og eigi ekki að gerast. Sér ekki að slíkt leiði til mögulega mun þyngri dóms en samfélagsþjónustu, en þá niðurstöðu nefnir hann. Hann ræðir þessi mál og ákæru og lýsir jafnframt hrifningu sinni og væntumþyggju af konunni. Skynjun eðlileg. Engin merki um ofskynjanir eða rangskynjanir.

Samantekt og álit.

X er 48 ára gamall maður sem hefur verið áfengissjúklingur frá unglingsárum. Ekki eru merki í sögu hans af geðdeildum um neinn annan geðsjúkdóm, utan tilvísunar í að hann hafi misnotað örvandi lyf lítillega. Viðtal og skoðun er einnig í samræmi við það. Áfengissýki hans hefur verið mjög umtalsverð með ítrekuðum innlögnum til meðferðar og komum á heilbrigðisstofnanir þess vegna. Þá kveðst hann hafa brotið lög, ölvunarakstur og þjófnaður, auk kynferðisbrots í tengslum við ölvun og drykkju sína í gegnum árin. Áhyggjur af greindarþroska hafa komið fram einu sinni nýverið í tengslum við endurteknar komur á sjúkrastofnanir. Greindarpróf K sálfræðings frá því nú í júní er gert þegar X er í stuttu drykkjustoppi eftir nokkra mánaða drykkju og endurteknar komur í ölvunarástandi á sjúkrastofnanir og annar staðar. Þar mælist hann rétt neðan við skilgreind mörk eðlilegrar greindar. Geðskoðun unnin í tengslum við mat þetta töluvert eftir að drykkju lýkur og án merkja um að fráhvörf eða víma sé til staðar, geðskoðun M læknis frá 1999, saga um ökupróf og atvinnusaga samrýmist hins vegar betur því að greind X sé innan eðlilegra marka þó hún sé innan neðri hluta þeirra.

Þegar meint brot á sér stað er X að sögn ekki í drykkju, en ljóst er að til staðar er veruleg reiði og afbrýðisemi, vegna samskipta Z við annan mann, sem fór illa með hana. X viðurkennir í dag harðræði við samfarir í einu tilviki þar sem Z lág við hlið dóttur sinnar. Þessu hafði hann í fyrstu neitað skv. lögregluskýrslu, en síðar játað. Hann telur slíkt framferði óafsakanlegt og eðlilegt að því fylgi refsing, og sér fram á samfélagsþjónustu. Hann gefur hins vegar ekki matsmanni nákvæma lýsingu á atburðarrásinni um fram það sem er í skjölum málsins og því er heldur ekki lýst í ítarlegri innlagnarnótu á geðdeild 19. nóvember 2008 þar sem læknir ræðir bæði við hann og Z. Þar er þó vísað í að ofbeldi hafi verið í samskiptum hans og Z og að lögregla hafi verið tilkölluð. Hann kveðst hins vegar í komum sínum á geðdeild 2011 Landspítala hafa nauðgað konu(m). Þá kemur fram í samtali við C, yfirlækni á FSA að sögu X og annars manns í tengslum við Z, sé (stundum) ruglað saman en sá fór illa með Z. Það kemur einnig fram að X hafi sótt mjög í Z og hafi þurft að vísa honum frá sjúkrahúsinu þegar hún lág þar. Tók hann því tiltali en hringdi þá í staðin á sjúkrahúsið. Á árinu 2010 og nú í vor 2011 lýsir X því að á köflum hafi hann verið með konunni í drykkju, bæði vegna þess að honum þyki vænt um hana og vegna þess að honum þyki gott að hafa drykkju félaga.

Sá möguleiki er til staðar að vegna hrifningar og væntumþyggju X til Z, að hann ákveði einfaldlega að trúa ákæru hennar og játa á sig einhvern atburð sem hann man ekki vel eða áttar sig ekki á í minningunni þegar hún segir hann hafa gert hann. Þetta er stutt enn fremur af því að tímaleg gögn um nauðgun eru ekki til staðar í málinu og þeim skilningi X að brot sem þetta leiði til samfélagsþjónustu. Þá ber þess að geta að lögregla skv. sjúkraskrá var tilkölluð á heimili þeirra Z skömmu fyrir innlögn hans á FSA.

Svör við einstökum spurningum.

1. Lagt verði mat á það hvort X hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. alm. hgn. nr. 19/1940 í október til nóvember 1008.

X hefur í grunninn skilning á því að beiting ofbeldis og nauðungar er röng og í eðli sínu refsiverð framkoma. X var í nóvember 2008 sannanlega í töluverðu uppnámi, sbr. innlögn hans á geðdeild FSA, en ekkert kemur fram þá sem styður að hann hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum. Greind hans er væntanlega innan eðlilegra marka en innan lægri hluta þess rofs en nægjanleg til þess að hann átti sig á réttu og röngu í atburðum af því tagi sem hann er ákærður fyrir. Miðað við lýsingu X, samtímagögn og niðurstaða skoðunar, verður að telja að X hafi verið fær um að stjórna gerðum sínum á umræddum tíma. Hann er því sakhæfur á þessum tíma.

2. Lagt verði mat á það hvort ástand X á ofangreindum tíma, hafi verið með þeim hætti að 16. gr. alm. hgn. geti átt við um hann og hvort refsing geti borið árangur.

Ætla verður miðað við framlögð gögn, viðtal og skoðun að heilsa X hafi verið á umræddu tímabili með þeim hætti að refsing geti borið árangur sjá þó svar við næstu spurningu.

3. Lagt verði mat á geðrænt heilbrigði X eftir ofangreint tímabil, og hvort refsing geti borið árangur skv. 16. gr. s. eins og hagir hans eru í dag.

Heilsa X er í dag með þeim hætti að ætla má að refsing geti borið árangur. Hann hefur verið í mikilli drykkju umtalsverðan hluta þessa tímabils, og leitað endurtekið þess vegna á sjúkrastofnanir. Greindarleg geta hans hefur þá verið skert, sbr. greindarpróf frá í júní 2011. Þá hefur lögregla í tengslum við drykkju á þessu tímabili haft afskipti af honum vegna þjófnaðar og ölvunaraksturs. Þegar horft er til ákæruatriða verður þó að hafa í huga þekkingarleysi hans á umfangi refsingar verði hann dæmdur sekur, almennri lítilli (en eðlilegri) greind samhliða hrifningu hans til margra ára af brotaþola. Þessir þættir geta aukið hættu á falskri játningu af hans hendi.

4. Lagt verði mat á það ef talið verður að 15. gr. eða 16. gr. alm. hgn. eigi við um X sbr. 1-3 tölulið hvort nauðsynlegt þyki vegna réttaröryggis að gerðar skuli ráðstafanir til að varna því að háski verði af X, með því að hann sæti öruggri gæslu eða hvort beita skuli vægari ráðstöfunum eða vistun á hæli sbr. 62. og 63. gr. alm. hgn.

Fimmtánda og 16. gr. alm. hgn. eiga ekki við um X“

Vitnið L, sérfræðingur í geð- og embættislækningum, staðfesti efni framangreindrar matsskýrslu fyrir dómi. Vitnið rakti og útskýrði niðurstöður sínar og sagði að það hefði m.a. verið mat hans að greind ákærða væri innan eðlilegra marka, en þó e.t.v. í lægri kanti; „en alls ekki til þess fallið að hefta getu hans til að átta sig á réttu og röngu í samhengi daglegs lífs.“ Vitnið bar að niðurstaða hans um greind ákærða hefði verið í samræmi við eldri sérfræðiskýrslu um hann frá árinu 1999. Vitnið sagði að það hefði vakið nokkra athygli að ákærði hefði séð fyrir sér að afleiðingar brots hans gæti þýtt samfélagsþjónustu og gæti það lýst skilningsleysi af hans hálfu, þrátt fyrir að hann hefði skilning á að athæfið væri refsivert.

Aðspurt kvaðst vitnið hafa hlýtt á frásögn ákærða um ætlaðar sakir í máli þessu. Vitnið bar að ákærði hefði lýst atburðinum fremur yfirborðslega og eftir atvikum án þess að gera það með þeirri nákvæmni sem ætla mætti að fólk gerði sem hefði framið slíka verknaði; „... það er nú meira eins og hann, hann væri að taka upp þá lýsingu sem er í gögnunum og höfðu... verið svona kynntar honum, mér fannst lýsingin hans ekkert sérstaklega nákvæm, hann neitar, eða kannast ekki við annan atburðinn, en kannast við það þegar hún, hann, þau leggjast saman og barnið er þarna með konunni uppi í rúminu og hann þröngvar henni til samræðis, en því lýsir hann í raun ekkert mikið meira, að meira nákvæmni en það ... að hann hafi litið svo á kannski, að þetta hafi verið samþykki á þeim tíma en ekki verið ... .“

Aðspurt um hvort að hrifning og væntumþykja ákærða í garð brotaþola annars vegar en hins vegar lýsing hans m.a. á harkalegum tökum hefði haft áhrif á lokaniðurstöður svaraði vitnið því til að það hefði einkum verið tvennt sem truflaði það við vinnslu matsskýrslunnar. Annars vegar hefði það verið það, að samkvæmt þeim gögnum sem vitnið hefði haft undir höndum við rannsóknina hefðu engin samtímagögn verið um þennan alvarlega atburð og síðan það að ákærði væri augljóslega mjög hrifinn af brotaþola. Um þetta álitaefni sagði matsmaðurinn: „Þá grunar mann það að þetta geti aukið hættu á falskri játningu. Ég get hins vegar ekki fullyrt, þetta er spekúlasjón frá mér en ekki fullyrðing, þannig að ég „... hefði nú lægri þröskuld fyrir því heldur en kannski ýmsum öðrum málum þar sem meiri samtímagögn lægju fyrir ... ég get ekki útilokað þennan möguleika.“ Aðspurt lét vitnið það álit í ljós að frásögn brotaþola, m.a. á sjúkrahúsi í desember 2008, um ætluð brot ákærða gætu á hinn bóginn gengið gegn því að um falska játningu ákærða væri að ræða; „Mér finnst það svona heldur myndi styðja það, það er alla vega nær því að vera samtímaupplýsing, .... auðvitað eru svona samtímagögn frekar til þess fallin að styðja það að þetta geti verið rétt ... þá eykur það líkurnar á því að játningin sé … raunverulega rétt.“

Vitnið sagði að sjúkdómsgreining ákærða væri áfengissýki.

Niðurstaða.

Upphaf þessa máls má rekja til skýrslugjafar brotaþolans Z hjá lögreglu þann 11. maí 2009. Tilefni skýrslunnar var kæra hennar á hendur A um alvarleg hegningarlagabrot þá skömmu áður. Auk nefnds kæruefnis skýrði Z frá því að hún hefði tvívegis þurft að þola nauðgun af hálfu ákærða á meðan þau voru í óvígðri sambúð á árinu 2008. Brotaþoli skýrði öðru sinni frá ætluðum brotum ákærða við skýrslugjöf hjá lögreglu þann 2. febrúar 2011.

Ákærði var fyrst yfirheyrður um kæruefnið hjá lögreglu þann 6. janúar 2010. Hann neitaði þá sök. Ákærði var á ný boðaður til yfirheyrslu á lögreglustöð þann 9. febrúar 2011 og játaði hann þá kæruefnið rétt, og því sök í samræmi við ákæruefni máls þessa. Ákærði neitaði því aftur á móti að hann hefði tvívegis brotið gegn fyrrverandi sambýliskonu sinni, Z.

Fyrir liggur að við upphaf síðari yfirheyrslu ákærða hjá lögreglu sagði hann frá því að það hefði verið ætlan hans að boðun á lögreglustöð tengdist fyrrgreindri kæru fyrrverandi sambýliskonu hans, Z, gegn A. Þá skýrði ákærði frá því að Z hefði haft orð á því fyrir yfirheyrsluna að hún vildi draga nauðgunarkæru á hendur honum til baka. Ákærði sagði og fyrir dómi að einkaréttarkrafa brotaþola á hendur honum hefði aldrei komið til tals þeirra í millum. Fyrir dómi hefur Z staðfest þessa frásögn ákærða.

Óumdeilt er að ákærði og Z höfðu þekkst um áraraðir er þau hófu óvígða sambúð í leiguíbúð að ... á Akureyri í byrjun ágúst 2008. Verður ráðið að sambúð þeirra hafi í upphafi gengið allvel, en þau voru þá bæði án áfengis- og vímuefnanotkunar og ákærði að auki í fullri vinnu. Nokkur breyting virðist hafa orðið þarna á er frá leið og þá ekki síst eftir að Z kynntist A síðsumars 2008. Verður ráðið að enn frekari breyting hafi orðið á sambandi þeirra í byrjun vetrar 2008, er samskipti Z og A urðu tíðari, bæði með heimsóknum hans á heimilið í ... og vegna viðveru hennar á gistiheimili því sem A hafði aðsetur á. Þá virðist spennan í sambandi Z og ákærða sífellt hafa farið vaxandi og að þessar aðstæður allar hafi haft veruleg áhrif á tilfinningalíf ákærða. Óumdeilt er að ákærði missti atvinnu sína í byrjun vetrar 2008. Af gögnum verður helst ráðið að sambúð ákærða og Z hafi endanlega lokið í nóvemberlok nefnt ár.

Fyrir dómi hefur ákærði ítrekað játað sakir í samræmi við efni ákærunnar. Ákærði hefur lýst verknaði sínum þannig að hann hafi haft samræði við þáverandi sambýliskonu sína, Z, gegn vilja hennar á heimili þeirra í .... Játning ákærða er í meginatriðum í samræmi við frásögn Z og þ. á m. að þau hafi á verknaðarstundu verið ein í leiguíbúðinni ásamt ungri dóttur hennar.

Að áliti dómsins er frásögn ákærða um hinn alvarlega atburð ekki ýkja nákvæm. Hefur hann m.a. borið við nokkru minnisleysi og vísað til þess að langt sé um liðið. Við mat á framburði ákærða er að áliti dómsins m.a. til þess að líta að frásögn hans virðist vera í nokkru samræmi við það sem honum var kynnt við yfirheyrslu lögreglu þann 2. febrúar sl., og að hann hefur lýst mikilli væntumþykju í garð fyrrverandi sambýliskonu sinnar og m.a. haft orð á því að hann vilji ekki draga frásögn hennar í efa. Að áliti dómsins getur þetta dregið úr gildi frásagnar ákærða eins og hér stendur á, sbr. einnig það sem segir í matsskýrslu og vitnisburði hins dómkvadda matsmanns. Þá er upplýst að nokkur samskipti voru með ákærða og brotaþola sumarið 2010 og vorið 2011, en þau voru þá bæði í mikilli áfengisóreglu. Á móti verður hins vegar ekki horft fram hjá því að ákærði neitaði hjá lögreglu réttmæti þeirrar frásagnar Z í kæruskýrslu, að hann hefði brotið gegn henni með líkum hætti í tvígang.

Ítrekað aðspurður fyrir dómi hefur ákærði borið að er hann braut gegn Z í greint sinn hafi ung dóttir hennar verið sofandi við hlið þeirra í hjónarúminu. Hann hefur jafnframt borið að á verknaðarstundu hafi hann verið pirraður og afbrýðisamur vegna sambands hennar við A, að hann hafi misst stjórn á skapi sínu og verið harðhentur. Ákærði var að eigin sögn án áfengisáhrifa. Frásögn ákærða er að þessu leyti í öllum aðalatriðum samhljóða framburði Z. Af frásögn þeirra, en einnig öðrum gögnum, þ. á m. vætti þeirra sérfræðinga sem sinntu brotaþola eftir að hún var innlögð á geðdeild í byrjun desember 2008, verður ráðið að atvik máls hafi gerst að kvöldlagi í byrjun nóvembermánaðar. Verður það lagt til grundvallar við úrlausn málsins.

Z hefur við yfirheyrslur hjá lögreglu og fyrir dómi lýst broti ákærða, en einnig aðdraganda og eftirmálum og ætíð í öllum meginatriðum á sama veg. Hún hefur borið að er ákærði braut gegn henni hafi hún verið þreytt og viljað forðast að ungt barn hennar vaknaði, en það hafi sofið við hlið hennar í rúminu. Hún hefur einnig staðfastlega borið að á verknaðarstundu hafi ákærði haldið henni fastri, fært hana úr fötum og í framhaldi af því komið fram vilja sínum. Þá hefur hún greint frá því að hún hafi nær enga sýnilega áverka hlotið vegna háttsemi ákærða. Loks hefur hún skýrt frá því að skömmu eftir verknaðinn hafi hún skýrt A frá nauðgun ákærða og gefið þá skýringu að á þessu tímabili hafi hún borið mikið traust til hans. Frásögn hennar hefur að mati dómsins að þessu leyti stoð í vætti A. Óumdeilt er að á síðari stigum varð breyting á viðhorfi Z til A og þá einnig að því er virðist á viðhorfi hans til hennar. Verður í því sambandi ekki horft fram hjá því að fljótlega virðist hafa kastast í kekki með þeim, m.a. í byrjun desember 2008, skömmu fyrir innlögn Z á geðdeild, en einnig á vordögum 2009, sbr. áðurnefnt ákærumál nr. S-132/2011. Verður að áliti dómsins m.a. að virða vitnisburð A í þessu ljósi.

Ágreiningslaust er að Z leitaði ekki til læknis eftir ætlaðan verknað ákærða og tilkynnti hann ekki til lögreglu. Þá minntist hún ekki á verknaðinn þegar hún ræddi við lögreglumenn sem komu á heimili hennar síðari hluta nóvembermánaðar 2008 og heldur ekki þegar hún fór ásamt lögreglumönnum með ákærða á sjúkrahús þann 19. nóvember 2008. Samkvæmt gögnum hafði hún þó, í orðaskiptum við lögreglumenn, orð á því að hún hefði mátt þola andlegt og líkamlegt ofbeldi af hálfu ákærða. Er það í samræmi við frásögn hennar við alla meðferð málsins og framburð sérfróðra vitna sem hlýddu á framburð hennar. Ákærði hefur sagt að mikið hafi gengið á í sambúð þeirra.

Eins og að framan hefur verið rakið var Z lögð inn á Sjúkrahúsið á Akureyri þann 9. desember 2008. Liggja fyrir ítarlegar sjúkrafærslur um bágborið ástand hennar við komu á geðdeildina, andlega og líkamlega, en einnig um líf hennar á fyrri árum. Þá liggja fyrir upplýsingar um þá meðferð og stuðning sem hún naut eftir innlögnina, í lok árs 2008 og fyrri hluta árs 2009. Var hún m.a. í göngudeildarmeðferð, á áfangaheimili og í kvennaathvarfi, en upplýst er að hún var innlögð á ný á geðdeildina vorið 2009. Í gögnum segir m.a. frá því að Z hafi skýrt frá því ítrekað í viðtölum sínum við sérfræðinga geðdeildarinnar að hún hafi mátt þola nauðgun og annað ofbeldi af hálfu ákærða, en einnig að á síðari stigum hafi hún orðið fyrir ofbeldi af hálfu A. F, félagsráðgjafi, og C, forstöðulæknir geðdeildar Sjúkrahússins á Akureyri, staðfestu fyrir dómi efni nefndra gagna. Samkvæmt vætti C var andleg og líkamleg heilsa Z mjög bágborin í desember 2008. Það var mat vitnisins að frásögn hennar hefði þrátt fyrir það verið skýr og trúverðug um athæfi ákærða og þ. á m. að hann hefði brotið gegn henni kynferðislega og að á verknaðarstundu hefði ung dóttir hennar verið við hlið hennar í rúminu.

Að áliti dómsins er framburður brotaþola, Z, fyrir dómi greinargóður og trúverðugur í öllum aðalatriðum. Þá er frásögn hennar í samræmi við þær skýrslur sem hún gaf hjá lögreglu. Þá hefur frásögn hennar allnokkurn stuðning í vætti vitna, m.a. þeirra sérfræðinga sem samskipti höfðu við hana í byrjun desember 2008.

Samkvæmt framansögðu hefur ákærði ítrekað lýst athæfi sínu gagnvart Z í samræmi við verknaðarlýsingu ákæru, en jafnframt hefur hann sagt að á verknaðarstundu hafi ung dóttir brotaþola legið sofandi við hlið hennar í hjónarúminu. Að áliti dómsins er ekki ástæða til að vefengja sannleiksgildi orða hans.

Að öllu ofangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að ekki sé varhugavert að telja sannað að ákærði hafi við áður lýstar aðstæður með ólögmætri nauðung haft samræði við þáverandi sambýliskonu sína, Z, eins og honum er gefið að sök í ákæru. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru fyrir brotið, sem varðar við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga með síðari breytingum.

II.

Ákærði, sem er 49 ára, hefur samkvæmt sakavottorði áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Hann var þannig í mars 2005 dæmdur til árs fangelsisvistar fyrir kynferðisbrot og líkamsárás, sbr. 209. gr. og 1. mgr. 217. gr. hegningarlaga nr. 19, 1940. Þá var hann í júlí 2009 dæmdur í þrjátíu daga skilorðsbundið fangelsi fyrir þjófnaðarbrot.

Í máli þessu hefur ákærði gerst sekur um nauðgun, umferðarlagabrot og þjófnaðarbrot. Með háttseminni hefur ákærði rofið skilorð fyrrnefnds dóms frá árinu 2009 og ber að dæma þá refsingu upp í samræmi við ákvæði 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Við ákvörðun refsingar ber að líta til þeirra brota, sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir, en sérstaklega þó til hins alvarlega brots hans gagnvart Z, sbr. ákæruskjal, sem útgefið var 31. mars 2011. Á hinn bóginn þykir mega horfa til aðstæðna ákærða, en hann á ekki langa skólagöngu að baki og hefur um langt árabil átt við áfengisvandamál að stríða. Samkvæmt gögnum hefur hann á síðustu mánuðum leitast við að ná tökum á lífi sínu, m.a. með stífri áfengismeðferð og eftirmeðferð. Þá ber að líta til þess að ákærði játaði öll brot sín skilmerkilega þegar á rannsóknarstigi og leiddi það m.a. til þess að því þýfi sem hann tók ófrjálsri hendi var komið til skila til eigenda. Loks ber að horfa til þess að nokkur dráttur varð á meðferð málsins á rannsóknarstigi. Að öllu þessu virtu og með hliðsjón af 1. tl., 5. tl., 7. tl., 8. tl., 1. mgr. 70. gr., en einnig 2. mgr., lagagreinarinnar svo og 8. og 9. tl. 1. mgr. 74. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða eftir atvikum hæfilega ákveðin 20 mánaða fangelsi.

Samkvæmt 101. gr. og 102. gr. umferðarlaga ber vegna hins mikla alkóhólmagns í blóðsýni að svipta ákærða ökurétti í fjögur ár frá birtingu dómsins að telja.

Brotaþolinn, Z, krefst miskabóta úr hendi ákærða auk vaxta. Við flutning málsins var m.a. vísað til þess að um sé að ræða kynferðisbrot sem valdið hafi brotaþola miklum andlegum þjáningum og miska. Tekið var fram að krafan hefði upphaflega verið miðuð við fleiri tilvik en það sakaratriði sem getið er um í ákæru, útgefinni 31. mars 2011. Um lagarök fyrir kröfunni er vísað til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993.

Með broti því sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir hefur hann fellt á sig miskabótaábyrgð gagnvart brotaþola. Að virtu brotinu og framlögðum gögnum um afleiðingar þykir krafan nægjanleg rökstudd. Þykja bætur eftir atvikum hæfilega ákveðnar 800.000 krónur og ber fjárhæðin vexti eins og greinir í dómsorði.

Samkvæmt 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008 verður ákærða gert að greiða sakarkostnað samkvæmt yfirliti ákæruvalds að fjárhæð 519.812 krónur. Jafnframt verður ákærða gert að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, en þær fjárhæðir eru tilgreindar í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti. Að auki verður ákærða gert að greiða útlagðan kostnað verjandans.

Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88, 2008 fyrir uppsögu dómsins.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf, héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í 20 mánuði.

Ákærði greiði Z 800.000 krónur í miskabætur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001 frá 1. desember 2008 til 6. janúar 2009 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði er sviptur ökurétti í fjögur ár frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði 1.682.058 krónur í sakarkostnað, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ö-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef, héraðsdómslögmanns, 778.100 krónur, auk þess 31.240 krónur vegna útlagðs kostnaðar og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef S-kvk-ef, héraðsdómslögmanns, 352.906 krónur.