E-4451/2014

Mál þetta sem höfðað var 5. nóvember 2014 af P-x-x P-x-x, Hjallavegi 9b, 260 Reykjanesbæ, gegn íslenska ríkinu var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 2. mars 2016.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 króna, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 25. september 2013 til 29. nóvember 2014, en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar til muna og málskostnaður látinn niður falla.

I.

Aðdragandi máls þessa er sá að þann 25. september 2013 var stefnandi við vinnu sína hjá Einhamri Seafood ehf., að Verbraut 3 í Grindavík, þegar lögreglumenn birtust og handtóku hann. Pólsk yfirvöld höfðu lýst eftir stefnanda með beiðni um handtöku í Schengen-upplýsingakerfinu. Því var fylgt eftir og stefnandi handtekinn að beiðni alþjóðadeildar Ríkislögreglustjóra. Stefnandi var færður til yfirheyrslu á lögreglustöðina í Keflavík og látinn gista eina nótt í fangaklefa áður en hann var færður fyrir dómara. Yfirheyrsla fór fram daginn eftir eða þann 26. september 2013 en það var ekki fyrr en við hana, sem stefnandi var að sögn upplýstur um ástæður handtökunnar. Tæpum sólarhring síðar var hann úrskurðaður í farbann til 23. október 2013. Var honum gert að afhenda lögreglu vegabréf sitt og tilkynna sig á lögreglustöðinni í Keflavík mánudaga, miðvikudaga og föstudaga fyrir kl. 22:00. Ekki var óskað eftir framlengingu á farbanni þar sem framsalskröfu pólskra yfirvalda var ekki fylgt eftir innan tilskilins frests. Stefnanda var afhent vegabréf sitt 24. október 2013. Málið var fellt niður þann 6. desember 2013 samkvæmt tilkynningu frá lögreglunni á Suðurnesjum.

Ástæða handtökunnar var nánar tiltekið, beiðni frá alþjóðadeild Ríkislögreglustjóra þar sem hann væri eftirlýstur af pólskum yfirvöldum. Stefnandi kveðst ekki hafa vitað af því að hann væri eftirlýstur í Póllandi og að þetta hafi því komið honum í opna skjöldu. Stefnandi var grunaður um fjársvik á árinu 1996 en stefnandi kvaðst fyrir lögreglu einungis hafa verið vitni í því máli. Annar maður hafi gerst sekur um þessi brot. Taldi stefnandi að málinu hefði lokið strax þarna.

Framsalsmál stefnanda var áfram til meðferðar í innanríkisráðuneytinu, en framsalsbeiðni pólskra yfirvalda sem barst með bréfi, dags. 23. október 2013, var að mati ráðuneytisins ófullnægjandi með vísan til fyrningarreglna íslenskra laga, sbr. 9. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, og óskaði ráðuneytið því eftir frekari upplýsingum, sbr. 2. mgr. 9. gr. sömu laga. Með bréfum, dags. 18. febrúar 2014 og 10. júní 2014, bárust ráðuneytinu frekari upplýsingar frá pólskum yfirvöldum varðandi þær fyrningarreglur sem gilda í Póllandi. Þrátt fyrir framangreindar upplýsingar, var það mat ráðuneytisins að ákvæði 9. gr. laga nr. 13/1984 væru ekki uppfyllt í málinu og var framsalsbeiðni pólskra yfirvalda því hafnað með vísan til 1. mgr. 13. gr. sömu laga, með bréfi, dags. 23. júní 2014.

Stefnandi kom til Íslands fyrst árið 2007 eða meira en áratug eftir að umrætt atvik átti sér stað, þá hefur hann ferðast aftur til heimalands síns í millitíðinni án vandkvæða.

II.

Stefnandi kveðst höfða mál þetta til að fá dæmdar skaðabætur en hann telur sig eiga rétt á bótum samkvæmt 1. og 2. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Fyrir liggi að mál á hendur honum hafi verið fellt niður en slíkt sé frumskilyrði bótaréttar. Stefnandi byggir á því að ekkert tilefni hafi verið til handtöku og varðhalds í kjölfarið.

Stefnandi telur skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 um handtökuheimild ekki uppfyllt. Stefnandi kveðst ekki sjá að nauðsynlegt hafi verið að handtaka hann. Þvert á móti hafi handtakan virst bæði tilefnislaus og óþörf, gögn sem lágu til grundvallar hafi verið mjög ruglingsleg og atburður sá er vísað var til hafi átt sér stað 18 árum áður. Þá hafi stefnandi ferðast á milli landa eftir þetta og eftir að hann kom hingað til lands árið 2007.

Stefnandi byggi á því að skýra verði heimildir lögreglu til handtöku afar þröngt og gera skýrar kröfur til þess að í raun liggi fyrir rökstuddur grunur um refsiverða háttsemi. Handtaka hafi í för með sér inngrip í stjórnarskrárvernduð mannréttindi einstaklinga og þurfi mikið að koma til svo að menn verði sviptir frelsi sínu.

Í öðru lagi kveðst stefnandi byggja á því að ekki hafi verið tilefni til að beita hann öðrum þvingunarúrræðum sem hann hafi verið beittur. Stefnandi hafi verið úrskurðaður í farbann þann 25. september 2013 til 23. október 2013 og jafnframt gert að halda sig innan marka lögreglustjórans á Suðurnesjum og mæta á lögreglustöðina í Keflavík þrisvar sinnum í viku fyrir kl. 22:00.

Stefnandi kveður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að lögregla hafi frá upphafi rannsóknar á máli stefnanda gengið út frá því sem vísu að hann væri sekur um þá háttsemi sem honum hafi verið gefin að sök. Með þessu hafi lögreglan farið á svig við þá grunnreglu íslensks réttar sem lögfest sé í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, að maður skuli teljast saklaus uns sekt hans hafi verið sönnuð. Ekki hafi legið fyrir rökstuddur grunur um að hann hefði framið verknað sem fangelsisvist eða farbann yrði lögð við. Á þessu hefði lögreglan mátt átta sig ef staldrað hefði verið við og málið kannað heildstætt en þá hefði komið í ljós að um misskilning væri að ræða. Jafnframt hefði lögreglu verið í lófa lagið að kalla stefnanda til skýrslugjafar áður en stefnandi var handtekinn. Handtaka stefnanda á starfsstöð hans fyrir allra augum verði og að teljast sérstaklega meiðandi fyrir stefnanda og óþörf. Þá hafi lögregla ekki upplýst stefnanda um ástæður handtöku fyrr en daginn eftir við yfirheyrslur. Með því hafi verið brotið gegn 1. mgr. 93. gr. sakamálalaga en þar sé kveðið á um að upplýsa þurfi við handtöku um ástæður hennar en jafnframt er kveðið á um það í 2. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 2. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, að sá sem sviptur sé frelsi eigi rétt á að vita tafarlaust um ástæður þess.

Úrskurður um farbann hafi jafnframt verið algjörlega að tilefnislausu að mati stefnanda, í ljósi þess að ekkert benti til þess að hætta væri á að stefnandi myndi „flýja“ land. Stefnandi hefði búið hér á landi um langa hríð og verið með fasta atvinnu sem hann hafi sinnt af skyldurækni.

Stefnandi byggir á því að í málinu hafi verið brotið gegn meðalhófsreglu 3. mgr. 53. gr. laga um meðferð sakamála og 2. mgr. 13. og 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Auk þess hafi verið brotið gegn 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Stefnandi telur 228. gr. kveða í reynd á um hlutlæga bótaskyldu hins opinbera og bæta beri bæði fjártjón og miska. Það hafi tekið mikið á stefnanda andlega að vera handtekinn með þessum hætti og í kjölfarið sviptur ferðafrelsi sínu, sérstaklega í ljósi þess að það kom honum algjörlega í opna skjöldu. Því sé ljóst að skilyrðum 1. og 2. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála er fullnægt hvað varðar þær þvingunarráðstafanir sem stefnandi var beittur en af skýru orðalagi 228. gr. leiðir ekki annað en að skylt sé að greiða bætur ef ákvæði 1. mgr. eru uppfyllt.

Stefnandi telur að undantekningarregla 2. málsliðar 2. mgr. 228. gr. eigi ekki við og að hann hafi á engan hátt valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfur sínar á. Túlka beri ákvæðið þröngt í ljósi 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sem kveður á um að hafi maður verið sviptur frelsi að ósekju skuli hann eiga rétt til skaðabóta.

Samkvæmt 5. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála skuli stefnanda bætt bæði fjártjón og miski. Stefnandi krefjist 1.000.000 króna í miskabætur. Stefnandi vísi jafnframt til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þar segi m.a. að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu manns greiða miskabætur þeim sem misgert er við. Stefnandi telur með hliðsjón af dómafordæmum, að miski hans vegna málsins sé ekki lægri en 1.000.000 króna.

Stefnandi kveðst vísa til laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. einkum 53., 61., 90., 93. og 228. gr. þeirra laga auk fyrri lagatilvísana. Um málskostnaðarkröfu vísar hann til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Þrátt fyrir að stefndi hafi hafnað á endanum framsalsbeiðni pólskra yfirvalda bendir hann á að mikilvægt sé að íslensk yfirvöld tryggi að aðilar sem framsalsbeiðnir beinist að séu til staðar þar til lokaákvörðun í máli liggi fyrir því annars missi framsalskerfið gildi sitt í alþjóðlegu samstarfi á sviði afbrotamála. Íslensk yfirvöld hafi verið skyldug til að afgreiða mál stefnanda þegar það kom upp og þeim hafi ekki verið unnt að bregðast öðruvísi við en gert var. Hins vegar bendir stefndi á að lögreglustjórinn á Suðurnesjum hafi ekki farið fram á framlengingu farbanns stefnanda en slíkt sé alla jafna gert þar til máli ljúki með formlegum hætti hjá stjórnvöldum, og eftir atvikum dómstólum.

Stefndi kveðst vísa enn fremur til þess að stefnandi sé grunaður um hegningarlagabrot af pólskum yfirvöldum sem hafi metið það svo að þau hefðu hagsmuni af því að fá stefnanda framseldan til að ljúka meðferð málsins.

Stefndi tekur fram að þó að stofnað hafi verið mál í málaskrá lögreglu þá hafi sakamál, í skilningi laga nr. 88/2008, ekki verið til meðferðar á hendur stefnanda hjá lögreglu. Mál var stofnað til þess eins að halda utan um og varðveita nauðsynleg gögn vegna framsalskröfunnar sem lá fyrir í málinu. Stefnanda hafi því ekki verið gefið að sök að hafa framið refsivert brot hér á landi og sakamál ekki rekið eða rannsakað þar sem hann hefði stöðu sakbornings. Stefndi kveðst þannig mótmæla því að ákvæði XXXVII. kafla laga nr. 88/2008, sérstaklega 1. og 2. mgr. 228. gr. laganna, eigi við í tilviki stefnanda og krefst sýknu af kröfum stefnanda.

Stefndi kveðst benda á að stefnandi hafi verið handtekinn síðdegis 25. september 2013 og færður fyrir dómara í hádeginu daginn eftir. Á því sé byggt að ekki hafi liðið óeðlilega langur tími frá því að stefnandi var handtekinn og færður fyrir dómara. Í tilvikum líkt og tilviki stefnanda þurfi að taka skýrslu af viðkomandi. Þá sé stefnandi erlendur ríkisborgari og því hafi þurft túlk til að túlka í skýrslutökunni. Bóka þurfti tíma hjá héraðsdómi í samráði við viðkomandi dómara og loks að færa stefnanda fyrir héraðsdóm. Allt taki þetta tíma og byggi stefndi á því að lögreglustjóri hafi ekki dregið aðgerðir hvað þetta varðar.

Stefndi hafni því að lögregla hafi frá upphafi mótað einhverja afstöðu um meinta sök stefnanda Lögreglustjóri hafi engar forsendur haft til að meta hvort stefnandi væri sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í evrópsku handtökuskipuninni. Þá hafi stefnandi, ekki verið til rannsóknar hjá lögreglu vegna refsiverðrar háttsemi hans hér á landi.

Stefndi kveðst jafnframt benda á að í málinu hafi verið beitt vægustu úrræðum sem í boði voru til að tryggja nærveru stefnanda, þ.e. farbanni, meðan framsalsbeiðni á hendur honum var til meðferðar hjá réttum stjórnvöldum.

Stefndi byggir á því að lögreglustjóri hafi verið í góðri trú og verið að aðstoða yfirvöld hér á landi, þ.e. ríkislögreglustjóra og innanríkisráðuneytið, við framkvæmd framsalsmálsins líkt og venja sé og í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland hefur tekið að sér á alþjóðavettvangi þegar kemur að framsali eftirlýstra manna á milli landa.

Stefndi kveðst mótmæla málsástæðum stefnanda. Stefndi mótmæli því að ekki hafi legið fyrir rökstuddur grunur í málinu. Stefndi mótmæli því og að einhvers misskilnings hafi gætt. Einnig því að lögreglu hafi verið í lófa lagið að kalla stefnanda til skýrslugjafar áður en hann var handtekinn sbr. 61. gr. sakamálalaga. Þá mótmæli stefndi athugasemdum stefnanda í garð lögreglu neðst á bls. 3 í stefnu þar sem gerð sé athugasemd við framkvæmd handtöku stefnanda á starfsstöð hans. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn ákvæðum laga eða annarra réttarheimilda við framkvæmd lögreglu og á því byggt af hálfu stefnda að hún hafi verið lögmæt í alla staði. Stefndi mótmæli því og að úrskurður um farbann hafi verið að tilefnislausu.

Þá telji stefndi að stefnandi beini kröfu sinni að röngum aðila og að sýkna eigi stefnda vegna aðildarskorts. Pólsk yfirvöld beri ábyrgð á framsalsbeiðninni.

Stefndi kveðst mótmæla því að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008, og 2. mgr. 13. gr. og 14. gr. lögreglulaga. Þá sé því mótmælt að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrár og 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða öðrum réttarheimildum.

Verði talið að 228. gr. sakamálalaga eigi við þá sé á því byggt að fella eigi niður bætur til stefnanda þar sem hann hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Hér sé vísað til þess máls í Póllandi sem framsalsbeiðni byggir á. Vísist í þessu sambandi til 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að um hlutlæga bótaábyrgð sé að ræða.

Þá mótmælir stefndi því alfarið að fullnægt sé skilyrðum 26. gr. skaðabótalaga. Þá séu að mati stefnda ekki rök til að dæma bætur á grundvelli annarra réttarheimilda.

Vegna málskostnaðarkröfu vísist til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi kveðst vísa varðandi lækkunarkröfu sína til sömu málsástæðna og sjónarmiða og reifuð hafi verið vegna sýknukröfu. Stefndi byggi á því að bótakrafa stefnanda sé of há og eigi að sæta verulegri lækkun, en einnig á grundvelli eigin sakar stefnanda.

Stefndi kveðst mótmæla upphafstíma dráttarvaxtakröfu og telur að ef dæma eigi dráttarvexti þá eigi ekki að dæma þá fyrr en í fyrsta lagi frá dómsuppsögudegi. Ella fyrst frá þeim degi þegar mánuður hafi verið liðinn frá birtingu stefnu í málinu en ekki verði séð að kröfubréf liggi fyrir, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

IV.

Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 segir að maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli, eigi rétt til bóta eftir 2. mgr. sömu lagagreinar, meðal annars ef mál hans hefur verið fellt niður. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. greinarinnar má dæma bætur vegna aðgerða eftir IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, en eftir síðari málslið málsgreinarinnar má þó fella þær niður eða lækka ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Ekki eru sett frekari skilyrði fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXVII. kafla laga nr. 88/2008 og skiptir ekki máli í því sambandi hvort lögmæt skilyrði hefur brostið til aðgerða sem haft hafa í för með sér tjón eða ekki hefur verið, eins og á stóð, nægilegt tilefni til að grípa til þeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki verið sakaður um refsiverða háttsemi á Íslandi og sakamál gegn honum ekki verið rekið eða rannsakað. Þegar af þeirri ástæðu eigi hann ekki bótarétt samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Dómurinn hafnar þessu og telur ákvæðið eiga við mál stefnanda og að hann geti þannig byggt rétt á ákvæðinu, enda hafi hann, sannarlega sætt hér á landi aðgerðum byggðum á heimildum í IX.-XIV. kafla laga nr. 88/2008. Stefnandi var vissulega sakaður maður þótt það hafi verið í öðru landi, en það voru þær sakir sem kölluðu á þær aðgerðir lögreglu sem ráðist var í. Ekki er það þannig sjáanlegt skilyrði samkvæmt ákvæðinu að viðkomandi hafi framið eða sé grunaður um að hafa framið brot hér á landi. Aðgerðum íslenskra yfirvalda gegn stefnanda var síðan hætt og málið í þeim skilningi látið niður falla. Við skýringu á ofangreindu ákvæði verður óhjákvæmilega horft til þeirra ríku hagsmuna sem því er ætlað að vernda.

Benda má og á, framangreindu til frekari stuðnings, að á tilnefningarblaði þegar verjandi var tilefndur 26. september 2013, var stefnandi tilgreindur af lögreglunni á Suðurnesjum sem sakborningur og sakarefnið sagt eftirlýsing vegna fyrirhugaðs framsals til Póllands. Í beiðni lögreglunnar um farbann var stefnandi nefndur kærði.

Þá bendir dómurinn á vegna framangreindrar umfjöllunar að ekki verður betur séð en að stefnandi eigi allt að einu rétt til skaðabóta á grundvelli 3. mgr. 228. gr. ef litið yrði svo á að fyrrgreind málsástæða stefnda stæðist. Þrátt fyrir að ekki sé byggt á þeirri málsgrein af hálfu stefnanda verður að telja að þar væri þá einvörðungu um lagarök að tefla því sömu málsástæður í málinu eiga við varðandi beitingu þeirrar greinar og því ekki loku fyrir það skotið að dæma bætur á þeim grundvelli.

Því er það niðurstaða málsins um bótagrundvöllinn að fallist er á kröfur stefnanda um bótaskyldu íslenska ríkisins.

Eins og atvikum háttar eru engin efni til að fallast á að stefnandi hafi með nokkrum hætti unnið til þess að þurfa að sæta lækkun eða niðurfellingu bóta samkvæmt seinni málslið 2. mgr. 228. gr. eða þá eftir atvikum sambærilegu ákvæði í 3. mgr. samanber framangreint.

Stefndi hefur engin sérstök rök fært fyrir þeirri málsástæðu sinni að sýkna beri vegna aðildarskorts, önnur en þau að pólsk yfirvöld hafi borið ábyrgð á framsalsbeiðninni. Verður enda ekki fallist á þessa málsástæðu. Kröfur málsins eru byggðar á íslenskum lögum og grundvallast á aðgerðum íslenskra yfirvalda. Útilokað er, eins og málum er háttað, að koma auga á lagarök sem standa til þess að gera erlend stjórnvöld ábyrg fyrir aðgerðum íslenskra löggæslumanna.

-------

Það er mat dómsins að enn í dag, liggi ekki fyrir gögn sem varpi ótvírætt ljósi á þau meintu afbrot sem stefnandi var af pólskum yfirvöldum ásakaður um að hafa framið 1996. Að minnsta kosti er vafalaust að slíkar upplýsingar lágu ekki fyrir þegar stefnandi var handtekinn. Síðar var það enda mat innanríkisráðuneytisins, eftir nánari athugun málsins og samskipti við pólsk yfirvöld, að skilyrðum 9. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna væri ekki fullnægt og verður að fallast á það mat, enda heldur ekki hægt að meta hvort skilyrði 3. gr. laganna væru uppfyllt. Þessu ber að halda til haga, því þótt það breyti ekki í grundvallaratriðum niðurstöðu málsins kemur til álita að þessi staðreynd hafi áhrif á bótafjárhæð, með hliðsjón af því hvernig handtöku á stefnanda var háttað andspænis þeim upplýsingum sem lágu fyrir á þeim tíma.

Ekki er gerður sérstakur ágreiningur í málinu um að á íslenskum stjórnvöldum hvíli ákveðnar skyldur samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum til að aðstoða við að hafa uppi á einstaklingum sem framið hafa eða eru grunaðir um að hafa framið afbrot af tilskildum alvarleika, jafnvel handtaka þá ef bráðnauðsynlegt reynist, og tryggja nærveru þeirra þar til afstaða hefur verið tekin til þess hvort viðkomandi verði framseldur. Á hitt ber að líta að þegar kemur að því að ákveða til hvaða ráðstafana skuli gripið til að fullnusta beiðnir erlendis frá um framsal, ber að fara eftir íslenskum lögum og stjórnsýslan og löggæslan þarf að gæta meðalhófs í þeim efnum líkt og endranær. Því er ekki fallist á með stefnda að þessi aðstaða gefi yfirvöldum ríkari heimildir eða dragi úr rétt þeirra er fyrir verða til skaðabóta að uppfylltum skilyrðum íslenskra laga.

Stefnandi var við vinnu þegar lögreglumenn komu án alls aðdraganda og handtóku hann. Hann gisti fangaklefa eina nótt áður en hann var færður fyrir dómara. Yfirheyrsla fór fram daginn eftir eða þann 26. september 2013 en það var ekki fyrr en við hana sem stefnandi var, að sögn, upplýstur um ástæður handtökunnar. Ekki er ástæða til að draga það í efa enda ber stefndi sönnunarbyrðina fyrir hinu gagnstæða og hana hefur hann ekki axlað. Tæpum sólarhring frá handtöku, var stefnandi úrskurðaður í farbann til 23. október 2013. Málið var svo fellt niður þann 6. desember 2013 samkvæmt tilkynningu frá lögreglunni á Suðurnesjum.

Miðað við framangreinda lýsingu á aðgerðum lögreglu og þær upplýsingar sem lágu fyrir um ástæður framsalsbeiðni telur dómurinn að of hart hafi verið gengið fram gagnvart stefnanda, sem hefur engin brot framið hér á landi og ekki annars staðar svo vitað sé. Stefnandi lýsti því fyrir dómi að þessi framganga hefði valdið honum verulegum erfiðleikum. Hann segir fólk hafa komið öðruvísi fram við sig og fullyrðir að vegna atburðanna hafi hann einnig misst vinnuna. Hann hafi ekki fengið aftur fyrri vinnu, en um þessar mundir sé hann að hefja störf á ný hjá öðrum vinnuveitanda. Hann segir þetta hafi reynt mjög mikið á sig andlega en kveðst þó finna fyrir framförum þar.

-------

Eins og að framan greinir er fallist á að stefndi íslenska ríkið beri bótaábyrgð gagnvart stefnanda eftir 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Jafnframt er það niðurstaða dómsins að horft verði til framangreindra sjónarmiða þegar fjárhæð skaðabóta er ákveðin vegna handtökunnar, fangelsunar og í kjölfarið farbanns sem stóð í fjórar vikur.

Ekki er gerð krafa vegna fjártjóns heldur einvörðungu krafist miskabóta. Engin gögn hafa verið lögð fram sem staðreyna, hvaða áhrif framangreind atvik og hin bótaskylda háttsemi hafði á stefnanda, utan þeirrar skýrslu sem stefnandi sjálfur gaf. Hins vegar verður ekki dregið í efa að miðað við atvik máls hafi þetta óvænta og alvarlega inngrip í einkalíf stefnanda hlotið að hafa áhrif á hans hagi. Bætur verða því dæmdar að álitum og með hliðsjón af dómaframkvæmd.

Að öllu framangreindu virtu telur dómurinn að miskabætur til stefnanda skuli vera 700.000 krónur.

Fallist verður á vaxtakröfur stefnanda eins og þær voru settar fram, nema um upphafstíma dráttarvaxta sem ákveðst samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, einum mánuði eftir höfðun málsins, enda engin gögn verið lögð fram, um að stefnandi hafi gert stefnda viðvart um kröfur sínar, fyrr en við málshöfðun.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og eru því ekki efni til að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar. Verður hann því felldur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem telst miðað við umfang málsins og rekstur þess, hæfilega ákveðin 700.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf Á-kk-nf héraðsdómslögmaður og af hálfu stefnda Ó-kk-nf T-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, P-x-x P-x-x, 700.000 krónur með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 25. september 2013 til 5. desember 2014, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 700.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)