E-11642/2008

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 22. október sl., að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað fyrir dómþinginu af PricewaterhouseCoopers hf. Skógarhlíð 12, Reykjavík, á hendur ND á Íslandi ehf., Síðumúla 14, Reykjavík, með stefnu birtri hinn 26. nóvember 2008.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 2.152.250 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, af 571.455 krónum frá 29. mars 2008 til 30. maí 2008, en af 2.152.250 krónum frá 30. maí 2008 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur hans verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.

II

Málavextir eru þeir, að sögn stefnanda, að framkvæmdastjóri og stjórnarformaður stefnda óskaði eftir því að hann tæki að sér vinnu við afstemmingu á bókhaldi stefnda og gerð ársreiknings á árinu 2008.

Stefndi lýsir málavöxtum svo, að starfsemi stefnda, sem sé stofnað árið 2000, felist í því að þróa og selja tölvubúnað til sjálfvirkrar skráningar á aksturslagi, sem dregur úr slysahættu í umferðinni og stuðli að hagkvæmari rekstri ökutækja. Félagið sé fremur lítið og vöruframboð þess sé einfalt. Þar af leiðandi hafi vinna við bókhald og uppgjör ársreikninga verið tiltölulega einföld og kostnaður við það á árinu 2007, er Securitas hafi fært bókhaldið, verið innan við 1.000.000 króna.

Hinn 22. febrúar 2007 hafi hluthafar gert samning við Securitas hf. um kaup þess síðarnefnda á 30% hlut í stefnda. Til viðbótar hafi verið samið um rétt Securitas hf. til þess að auka hlut sinn upp í samtals 51% hlutafjár í stefnda. Kauprétturinn skyldi vera virkur fram til 28. febrúar 2009. Samið hafi verið um að Securitas skyldi hafa rétt til þess að tilnefna meiri hluta stjórnar stefnda á meðan kauprétturinn væri virkur. Í tengslum við kaupin hafi Securitas látið framkvæma áreiðanleikakönnun á stefnda, þ.m.t. yfirferð á reikningum félagsins og rekstrarhæfi þess. Skömmu eftir kaupin hafi þáverandi forstjóri Securitas, G-kk-nf A-kk-nf, óskað eftir því að félagið myndi annast bókhaldsvinnu fyrir stefnda, þar sem Securitas byggi yfir öflugu bókhaldskerfi og að með þessu fyrirkomulagi mætti ná fram hagræðingu fyrir stefnda. Á þetta hafi stefndi fallist og Securitas hafið að færa bókhald stefnda í maí árið 2007 og haft það verkefni með höndum allt fram til apríl 2008.

Á síðari hluta ársins 2007 urðu forstjóraskipti hjá Securitas, er T-kk-nf H-kk-nf tók við starfi forstjóra félagsins. Um sama leyti tók T-kk-nf einnig við stöðu stjórnarformanns stefnda. Fyrir áramótin 2008 sagði T-kk-nf þáverandi framkvæmdastjóra, F-kk-þgf J-kk-þgf, upp störfum og réð nokkru síðar starfsmann Securitas, A-kk-þf Ó-kk-þf, í starf framkvæmdastjóra stefnda. Hinn 30. janúar 2008 hafi eftirfarandi verið bókað í stjórnarfundargerð stefnda: „T-kk-nf varpaði fram að K-kk-nf, endurskoðandi PWC, hafi sérstaklega óskað eftir að fá að skoða efnahag ND“ Engin samþykkt stjórnar sé skráð í tengslum við þessa lýsingu formanns stjórnar á áhuga endurskoðanda PWC á efnahag ND. K-kk-nf þessi mun vera endurskoðandi Securitas. Slíka samþykkt sé heldur ekki að finna í öðrum stjórnarfundargerðum stefnda.

Í framhaldi af þessu muni stefnandi hafa hafist handa við að undirbúa ársreikningsvinnu fyrir stefnda. Í því skyni hafi hann fengið afhent níu mánaða árshlutareikning stefnda fyrir árið 2007, sem réttkjörinn endurskoðandi stefnda, G-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf, hafi lokið við, ásamt ársreikningi fyrir árið 2006. Telur stefndi, að samkvæmt framlögðum tölvupóstum verði helst ráðið að stefnanda hafi verið falið að annast endurskoðun ársuppgjörs og gerð ársreiknings fyrir árið 2007.

Stefndi kveður, að fljótlega eftir að A-kk-nf Ó-kk-nf hafi verið ráðinn framkvæmdastjóri félagsins af þáverandi stjórnarformanni hafi farið að renna tvær grímur á hluthafa félagsins sem jafnframt hafi verið starfsmenn þess. Virtist mönnum sem verið væri að gera stöðu félagsins dekkri en efni hafi staðið til með ýmsum rekstrarlegum ákvörðunum. Er boðið hafi verið til hluthafafundar, hinn 16. apríl 2008, og lögð fram drög að ársreikningi félagsins fyrir árið 2007, sem unnin hafi verið af stefnanda, hafi grunsemdir þessar styrkst. Þau drög að ársreikningi sem stefnandi hafi unnið, að beiðni forstjóra Securitas og þáverandi stjórnarformanni stefnda, hafi sýnt mun dekkri mynd af félaginu en árshlutauppgjör réttkjörins endurskoðanda hafi sýnt, sem þó hafi tekið til fyrstu níu mánaða ársins 2007. Þeir starfsmenn sem einnig hafi verið í hópi hluthafa hafi talið þetta engan veginn geta staðist. Hafi hluthöfum virst sem ætlun Securitas hafi verið að freista þess að nýta aðstöðu sína til þess að lækka verðmæti félagsins og kaupa þann hlut sem á vantaði til þess að ná meiri hluta í félaginu á mun lægra gengi en um hafi verið samið. Þessu til staðfestingar sé sú staðreynd að á dagskrá aðalfundarins hafi tillaga stjórnar verið um aukningu hlutafjár um 15 milljónir króna á genginu 45, en umsamið gengi samkvæmt kauprétti Securitas hafi verið 130,5.

Á aðalfundi hafi verið samþykkt dagskrártillaga um að löglegum endurskoðanda félagsins skyldi falið að annast gerð ársreiknings félagsins og skila honum innan 6 vikna. Af hálfu fyrrverandi stjórnarformanns hafi verið bókað að stjórn félagsins hafi einróma samþykkt „að breyta um endurskoðanda og tilnefna PWC í stað kosins endurskoðanda ND“. Engin slík samþykkt finnist hins vegar í stjórnarfundargerðum félagsins.

Stefndi kveður, að K-kk-nf K-kk-nf, endurskoðandi hjá stefnanda, hafi tekið til baka þau eintök af ársreikningum sem hann hafi dreift á fundinum og neitað að skilja eftir eintak, sbr. fundargerð aðalfundar.

Stefndi hafnaði í kjölfarið greiðsluskyldu gagnvart stefnanda á þeim grundvelli að stjórnarformaður stefnda hafi ekki haft umboð til þess að fela stefnanda það verkefni, sem tilheyrt hafi réttkjörnum endurskoðanda félagsins, sbr. bréf stjórnarformanns stefnda til stefnanda, dagsettu 18. september 2008.

Hinn 15. október 2008 hafi stefnda borist innheimtubréf frá lögmanni stefnanda. Stefndi hafnaði kröfunni með bréfi, dagsettu 28. október 2008, en óskaði jafnframt eftir rökstuðningi fyrir kröfunni.

K-kk-nf F-kk-nf K-kk-nf, endurskoðandi hjá stefnanda, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kvað hann A-kk-þf, þáverandi framkvæmdastjóra stefnda, hafa beðið sig um að vinna afstemmningar og útbúa uppgjör úr bókhaldinu. Hafi stefnanda verið falin bókhaldsvinna og hann beðinn um að koma bókhaldinu í rétt form, þannig að hægt væri að stilla upp ársreikningi. Hafi stjórnendur viljað fá stöðuna á félaginu sem fyrst. Unnið hafi verið að uppgjöri fyrir árið 2007 á tímabilinu febrúar til miðs apríl 2008. Stefnandi kvaðst ekki hafa verið kjörinn endurskoðandi stefnda, en kvað hins vegar ekkert óeðlilegt við það að annar en kjörinn endurskoðandi aðstoði við bókhald og uppsetningu ársreiknings. Í sundurliðun á reikningi komi fram tímar sem farið hafi í verkefnið og hvað hver starfsmaður hafi unnið, skipt upp í uppgjörsvinnu og afstemmingarvinnu. Hann kvað megnið af vinnunni hafa verið afstemmingarvinnu, en uppgjörsvinnan hafi falist í því að stilla upp ársreikningi. Hann gat ekki gefið nákvæma skýringu á færslu vegna vinnu 08.03.08., uppsetning samstæðureiknings, 7 klst., en stefnda bæri ekki að gera samstæðureikning, þar sem það sé ekki með dótturfélag. Kvað hann færsluna e.t.v. geta verið í tengslum við það að stefndi hafi verið tekinn inn í hjá Securitas og félagið hafi verið dótturfélag Securitas á þessum tíma. Securitas hafi farið með 30% eignarhluta í stefnda, en haft meirihluta í stjórn þess og ekki hafi verið horft á eignarhluta heldur yfirráð. Hann kvað það þó vera á ábyrgð móðurfélags að gera samstæðureikning. Hann kvaðst hafa verið endurskoðandi Securitas á þessum tíma, en það félag hafi átt svokölluð skúffufélög, þ.e. tóm félög, sem enginn rekstur hafi verið í. Hann kvað K-kvk-þf, starfsmann stefnanda, hafa unnið tæpa 146 tíma, og hafi hún unnið mjög náið með starfsmönnum Securitas, sem séð hafi um bókhaldið fyrir stefnda. Hann kvað mikla vinnu hafa farið í að fara aftur í tímann og stemma af viðskiptamannabókhald, stemma af lánardrottna og kalla eftir gögnum frá lánardrottnum til að bera saman við bókhald stefnda. Hann kvað svokölluðu níu mánaða uppgjöri hafa verið lokið þegar hann hafi komið að málinu, en þurft hafi að kafa lengra aftur í tímann, þó svo aðeins þrír mánuðir hafi verið eftir af árinu, þar sem bókhaldið hafi ekki verið í mjög góðu ástandi. Hann kvaðst ekki vita ástæðu þess að svo var en hann hafi ekki kannað níu mánaða uppgjörið. Kvað hann t.d. þróunarkostnað hafa verið meðhöndlaðan öðru vísi í ársreikningi, sem hann hafi unnið, en í ársreikningum sem áður hefðu verið gerðir, þannig að afkoma félagsins hafi verið lakari samkvæmt aðferð sem hann hafi beitt. Hafi það verið mat hans að þannig ætti að meta þetta.

T-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi stjórnarformaður stefnda og forstjóri Securitas, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvað Securitas hafa keypt 30% hlut í stefnda í byrjun árs 2007 og samkvæmt samningi einnig kauprétt að 21% í fyrirtækinu. Eftir kaupin hafi hann sest í stjórn stefnda. Hann kvaðst hafa tekið við sem forstjóri Securitas í september 2007 og einnig hafi hann tekið við stjórnarformennsku í stjórn stefnda. Í kaupsamningi hafi verið lagt upp með það að Securitas sæi um bókhald stefnda. Kvað hann lítið hafa verið unnið í bókhaldi ársins 2007 er Securitas tók við. Öll bókhaldsvinnsla fyrir stefnda hafi verið unnin í Securitas, en það fyrirtæki hafi gott vald á að færa bókhald. Hafi hann litið svo á að samþykki væri um að skipta um endurskoðanda þegar Securitas hafi verið beðið um að vinna bókhaldið. Stefnandi hafi verið endurskoðandi Securitas og K-kk-nf verið endurskoðandinn. Bókhaldsdeild Securitas hafi ekki getað annað allri vinnslu bókhaldsins og hafi stefndi því fengið bókhaldsmanneskju lánaða frá stefnanda. Hann kvað það hafa verið vilja stjórnar stefnda að fá hraða vinnslu á bókhaldið og rætt hafi verið um að stefnandi ynni verkefnið. Stefnandi sé annálað fyrir að vera virt og flott fyrirtæki. Þetta hafi ekki verið fært til bókar á stjórnarfundum, en komið þar fram í umræðum í janúar eða febrúar 2008. Hafi framkvæmdastjóri stefnda, A-kk-nf Ó-kk-nf, pantað þessa þjónustu frá stefnanda og hann sjálfur ítrekað þá beiðni. Óskað hafi verið eftir þessari vinnu frá 30. janúar 2008 og að greitt yrði fyrir hana samkvæmt tímagjaldi. Hann kvaðst ekki hafa rætt það við kjörinn endurskoðanda. Umbeðin vinna hafi mest verið bókhaldsvinna, eða ca 90%. Hann kvað Securitas hafa lagt til bókhaldskerfi, en einnig hafi komið bókhaldmanneskja frá stefnanda sem notað hafi vinnuaðstöðu hjá Securitas. Á aðalfundi hafi því verið mótmæli að láta stefnanda vinna ársskýrsluna og deilt um hvort hún hafi verið notuð. Í byrjun árs 2008 hafi þeir séð að tekjur stefnanda voru of litlar og þörf á tekjuaukningu. Þeir, þ.e. Securitas, sem stærstu hluthafarnir í stefnda, hafi þá ákveðið, einnig vegna niðurstöðu skýrslunnar, að draga sig frá borði og gefa öðrum minnihlutaeigendum eftir stjórn á fyrirtækinu og nýta ekki kaupréttinn.

G-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf, kjörinn endurskoðandi stefnda, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa verið kjörinn endurskoðandi stefnda frá árinu 2000 eða 2001. Fyrirtæki stefnda hafi vaxið ár frá ári og umfang uppgjörs og ársreikningagerð einnig. Hann kvaðst hafa á árinu 2007 byrjað að gera bráðabirgðauppgjör sem náð hafi fram til september. Hann kvað breytingu hafa orðið á rekstri stefnda árið 2007 og aðrir komið að bókhaldinu. Hann kvaðst hafa þurft að gera miklar lagfæringar á bókhaldinu frá Securitas. Þurft hafi að gera 166 millifærslur til þess að fá uppgjörið rétt. Hann hafi hins vegar aldrei séð um vinnslu eða færslu bókhaldsins. Þegar hann hafi gert níu mánaða uppgjörið hafi Securitas séð um færslu bókhaldsins. Hann kvað, að níumánaða uppgjöri hafi verið lokið þegar stefnandi tók við. Hann kvað stefnanda hins vegar ekki hafa leiðrétt inn í bókhaldinu og hann hafi ekki nýtt sér vinnu stefnanda og ekki séð merki um vinnu hans. Hann kvaðst hafa fengið að vita af því þegar ákveðið hafi verið að skipta um endurskoðanda, í sambandi við uppgjör 2007.

G-kk-nf A-kk-nf, fyrrverandi stjórnarformaður stefnda, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa verið forstjóri Securitas þegar ákvörðun hafi verið tekin um að Securitas keypti hlut í stefnda. Á sama tíma hafi verið gerður samningur um að Securitas tæki að sér að sinna bókhaldsþjónustu fyrir stefnda. Þjónustan hafi verið yfirtekin um það leyti sem hann hætti. Hugsunin hafi verið sú, að tilkostnaður Securitas vegna hálfs starfs eins starfsmanns þar væri borinn af stefnda. Þessi manneskja hafi alfarið átt að sjá um bókhaldið. Hafi það þótt vera hagstætt og þægilegt að bókhaldið væri fært í Securitas. Hins vegar hafi ekki verið rætt um aðra endurskoðunarvinnu.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á tveimur reikningum vegna vinnu stefnanda fyrir hið stefnda félag, en stefnandi reki m.a. endurskoðunar- og ráðgjafaskrifstofu hér í borg. Reikningarnir séu eftirgreindir:

Reikningur nr. 60034, dagsettur 29. febrúar 2008, að fjárhæð 571.455 krónur, vegna aðstoðar við afstemmingar á bókhaldi félagsins.

Reikningur nr. 61029, dagsettur 30. apríl 2008, að fjárhæð 1.580.795 krónur, vegna vinnu í febrúar – apríl 2008. Aðstoð við afstemmingar á bókhaldi félagsins, gerð ársreiknings og samskipti við stjórn og stjórnendur.

Samtals sé fjárhæð reikninganna 2.152.250 krónur með virðisaukaskatti, sem sé stefnufjárhæð málsins.

Fyrir liggi í málinu sundurliðun og tímaskráning þeirrar vinnu sem starfsmenn stefnanda hafi innt af hendi og umkrafðir reikningar grundvallist á. Umbeðin vinna, sem starfsmenn stefnanda hafi innt af hendi, hafi verið unnin á tímabilinu 2. febrúar 2008 til 16. apríl 2008. Á þeim tíma hafi T-kk-nf H-kk-nf verið stjórnarformaður hins stefnda félags og A-kk-nf Ó-kk-nf framkvæmdastjóri þess.

Stefnandi tekur fram, í tilefni af höfnun stefnda á greiðsluskyldu á grundvelli 108. gr. laga um einkahlutafélög, að stjórn stefnda hafi, með tilkynningu dagsettri 1. mars 2007, og móttekinni hjá fyrirtækjaskrá hinn 16. maí 2007, verið skipuð á eftirgreindan hátt: G-kk-nf A-kk-nf, stjórnarformaður ásamt meðstjórnendum: P-kk-þgf E-kk-þgf Þ-kk-þgf, T-kk-þgf H-kk-þgf, H-kk-þgf J-kk-þgf og H-kk-þgf S-kk-þgf.

Með tilkynningu stjórnar stefnda um breytingu á framkvæmdastjórn og prókúru ehf./hf., dagsettri 1. mars 2007, móttekinni hjá fyrirtækjaskrá hinn 16. maí 2007, hafi F-kk-nf J-kk-nf tekið við sem framkvæmdastjóri stefnda, með prókúru.

Með tilkynningu stjórnar stefnda um breytingu á framkvæmdastjórn og prókúru ehf./hf., móttekinni hjá fyrirtækjaskrá hinn 1. febrúar 2008, hafi A-kk-nf Ó-kk-nf tekið við sem framkvæmdastjóri og prókúruhafi stefnda.

Stefnandi kveður, að T-kk-nf H-kk-nf hafi tekið við stjórnarformennsku í hinu stefnda félagi af G-kk-þgf A-kk-þgf síðla árs 2007, án þess að það hafi verið tilkynnt formlega til Firmaskrár. T-kk-nf hafi síðan tilkynnt úrsögn sína úr stjórn hins stefnda félags með tilkynningu hinn 1. maí 2008, móttekinni hjá Firmaskrá hinn 2. maí 2008.

Stefnandi byggir á því, að óskað hafi verið eftir vinnu stefnanda af þáverandi stjórnarformanni stefnda og beiðninni síðan fylgt eftir af fyrrverandi framkvæmda-stjóra og prókúruhafa félagsins. Ekki hafi verið pantaðir ársreikningar. Umbeðin vinna hafi fyrst og fremst verið vegna óskar forsvarsmanns stefna um bókhaldsvinnu þ.á m. við afstemmingar, úrvinnslu gagna og greiningarvinnu margskonar, fyrir stjórn félagsins, m.a. til þess að draga upp raunverulega fjárhagsstöðu félagsins, sem síðan hafi lokið með gerð ársreiknings. Minnstur hluti hinna umdeildu reikninga sé vegna vinnu við gerð ársreiknings stefnda. Ósk um hina umbeðnu vinnu hafi fyrst og fremst komið frá fyrrverandi stjórnarformanni og framkvæmdastjóra hins stefnda félags og hún verið unnin á því tímabili sem þeir hafi báðir verið starfandi hjá stefnda. Engu skipti í því sambandi hver sé kjörinn endurskoðandi stefnda, því vinna starfsmanna stefnanda hafi verið unnin að ósk og í umboði stjórnarformanns og framkvæmdastjóra stefnda, sem til þess hafi haft fullgilt stöðuumboð/prókúru, þ.á m. til þess að skuldbinda hið stefnda félag með þeim hætti sem þeir hafi gert. Vísar stefnandi í því sambandi til 44. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög.

Stefnandi kveður það vera misskilning hjá forsvarsmanni hins stefnda félags að til þess að vinna þá vinnu sem um hafi verið beðið hafi þurft samþykki stjórnar-fundar og eftir atvikum hluthafafundar.

Stefnandi kveður það ekki vera rétt sem haldið sé fram af forsvarsmanni hins stefnda félags að ekki hafi verið stuðst við neina vinnu eða nein gögn sem unnin hafi verið af stefnanda.

Stefnandi telur ekki að ákvæði 108. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, hafi þýðingu við úrlausn málsins, eins og stefndi haldi fram.

Byggir stefnandi á því, að hann eigi lögvarða kröfu til endurgjalds fyrir þá vinnu sem hann, og starfsmenn hans, hafi verið beðnir um að vinna og þeir hafi innt af hendi og ekki hafi verið tölulega andmælt.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuld-bindinga, en reglan fái stoð í VI. og VII. kafla laga nr. 50/2000.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. kafla laga nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að óumdeilt sé að G-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, hafi verið kjörinn endurskoðandi stefnda í samræmi við samþykktir félagsins, lög um einkahlutafélög nr. 138/1994 og lög um ársreikninga nr. 3/2006. Stjórnarformaður félagsins hafi ekkert umboð haft til þess að fela öðrum þau störf sem endurskoðandi félagsins hafi verið kjörinn af hluthafafundi til þess að rækja. Engu skipti þótt jafnvel öll stjórn félagsins hefði staðið að slíkri ákvörðun. Það sé grundvallarregla í félagarétti að hluthafafundur kjósi endurskoðanda eða skoðunarmann. Rökin að baki þeirri reglu séu þau að endurskoðanda félagsins beri að gæta hagsmuna hluthafanna gagnvart félagastjórn og tryggja eðlilegt eftirlit og aðhald með verkum hennar. Til þess að tryggja þetta sé kveðið á um að hluthafarnir sjálfir kjósi sér fulltrúa til þessara starfa. Það fyrirkomulag að stjórnin gæti haft afskipti af því hver rækir þetta mikilvæga eftirlitshlutverk, hvað þá að hún geti skipt um slíkan aðila í trássi við ákvörðun hluthafafundar, færi í bága við þau grundvallarrök sem búi að baki reglunni.

Stefndi byggir á því, að með því að fela stefnanda að annast endurskoðun á ársreikningagerð fyrir stefnda hafi þáverandi stjórnarformaður félagsins tekið sér vald sem heyri undir hluthafafund. Stefnanda, sem sérfræðingi á því sviði endurskoðunar, hafi mátt vera fullljóst að stjórnarformaður stefnda hefði ekki vald til slíkrar ákvörðunar, enda annar aðili verið réttilega kosinn endurskoðandi félagsins, en upplýsingar þar að lútandi hafi verið birtar í Fyrirtækjaskrá. Hafi stefnanda verið í lófa lagið að ganga úr skugga um hvernig staðið hefði verið að ákvörðun um umrætt verkefni. Megi vera ljóst að öll vinna stefnanda, sem lotið hafi að verkefnum, sem með réttu heyri undir störf endurskoðanda félagsins, kjörnum af hluthöfum þess, hafi ekki verið byggð á lögmætri ákvörðun sem skuldbindi félagið. Tilvitnun í stöðuumboð eða prókúru hafi enga þýðingu í því sambandi, enda feli slíkt umboð ekki í sér heimild til ráðastafana, sem að lögum heyri undir hluthafafund.

Samkvæmt tímaskýrslum sem lagðar hafi verið fram með stefnu, sé vinnu stefnanda annars vegar skipt í uppgjörsvinnu og hins vegar í vinnu við afstemmingar.

Í stefnu sé því haldið fram að minnstur hluti hinna umkröfðu reikninga stafi af vinnu við endurskoðun og gerð ársreiknings. Umbeðin vinna sé fyrst og fremst vegna óskar forsvarsmanns stefnda um bókhaldsvinnu þ.á m. við afstemmingar, úrvinnslu gagna og greiningarvinnu margs konar, fyrir stjórn félagsins, m.a. til þess að draga upp raunverulega fjárhagsstöðu félagsins. Þeirri vinnu hafi síðan verið lokið með gerð ársreiknings. Þessi staðhæfing um úrvinnslu gagna og greiningarvinnu margs konar, fái ekki stað í gögnum málsins. Hvergi sé á reikningum stefnanda getið um sérstaka greiningarvinnu. Hinu sama gegni um tímaskráningu. Verði ekki annað séð en að þau verkefni, sem tilgreind séu undir liðnum uppgjörsvinna, falli undir verksvið löglega kjörins endurskoðanda félagsins og varði fyrst og fremst vinnu við ársreikning og undirbúning hans. Þar sé einnig átt við rannsóknarvinnu í tengslum við gerð ársreikningsins, sbr. gr. 5.1. í samþykktum stefnda, sem hljóðar svo: „Á aðalfundi félagsins skal kjósa einn löggiltan endurskoðanda eða endurskoðunarfélag til eins árs fyrir félagið. Endurskoðandi skal rannsaka reikninga félagsins fyrir hvert starfsár og leggja niðurstöður sínar fyrir aðalfund.“

Í sömu átt hnígi samskipti aðila í tölvupóstum. Þá komi það skýrt fram í fundargerð aðalfundar félagsins, dagsettri 16. apríl 2008, að ætlun T-kk-ef H-kk-ef, fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, hafi verið að skipta um endurskoðanda félagsins en ekki að kaupa sérstaka greiningarvinnu af stefnanda. Þannig fullyrði T-kk-nf að „stjórn ND hafi fundað um þetta og samþykkt einróma að skipta um endurskoðanda og tilnefna PWC í stað kosins endurskoðanda ND, G-kk-þf J-kk-þf Þ-kk-þf“.

Stefndi telur, að samkvæmt gögnum málsins verði ráðið að umrædd vinna sem stefnandi kalli „uppgjörsvinnu“ í tímaskrá, alls 33,75 klst., samkvæmt yfirliti stefnanda, sé alfarið við ársuppgjör félagsins. Fjárhæðin fyrir þetta verk, 476.875 krónur, sé í samræmi við reikning frá löglega kjörnum endurskoðanda félagsins fyrir vinnu við ársreikning þess.

Hvað varði liðinn „afstemmingarvinna“ í tímaskýrslu, telur stefndi óhjákvæmilegt að líta svo á að þau verkefni sem stefnandi krefji stefnda um greiðslu fyrir séu alfarið til komin vegna þeirrar heimildarlausu ákvörðunar fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, T-kk-ef H-kk-ef, að skipta um endurskoðanda félagsins og fá stefnanda það verkefni að annast ársuppgjör þess og gerð ársreiknings. Verði heldur ekki annað ráðið af samskiptum aðila í tölvupósti, en að verkefnið hafi miðast við að bókhaldi væri skilað afstemmdu frá Securitas til PWC, en stefnanda væri falið að endurskoða það og gera ársreikning. Á þessum tíma hafi bókhaldsvinna fyrir stefnda verið í höndum Securitas. Það fáist ekki samrýmst framangreindum samningi við Securitas, að ætlun þáverandi stjórnarformanns stefnda hafi verið að kaupa bókhaldsþjónustu af PWC. Öll vinna stefnanda hafi miðast við að unnt yrði að ljúka við ársuppgjör fyrir árið 2007 og gerð ársreiknings. Engir reikningar hafi verið lagðir fram af hálfu stefnanda vegna bókhaldsvinnu fyrir árið 2008, sem renni enn frekari stoðum undir þann skilning að verkefni stefnanda hafi verið bundið við endurskoðun og ársreikningagerð ársins 2007.

Stefndi byggir á því til vara, verði ekki fallist á að öll vinna stefnanda, sem krafist sé að greidd verði, verði heimfærð undir hina heimildarlausu ákvörðun fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, að lækka beri kröfur stefnanda verulega. Hvað varði kröfu um greiðslu fyrir „uppgjörsvinnu“ vísist til umfjöllunar um aðalkröfu, enda telji stefndi engan vafa leika á því að öll sú vinna sem þar sé tilgreind lúti beinlínis að undirbúningi og gerð ársreiknings og endurskoðun. Auk þess sem að framan segi gerir stefndi athugasemd við færslu í tímaskrá hinn 8. mars 2008, þar sem tilgreint sé verkefnið „uppsetning samstæðureiknings“ og 7 klst. vinna. Stefndi eigi engin dótturfélög og kannist ekki við að gera þurfi samstæðureikning fyrir félagið. Engar viðhlítandi skýringar liggi fyrir í málinu hvað þetta varði.

Hvað varði bókhaldsvinnu og afstemmingar telur stefndi að stefnandi hafi ekki gert viðhlítandi grein fyrir þessari vinnu. Eins og að framan sé rakið hafi Securitas haft með höndum bókhaldsvinnu fyrir stefnda og hafi það samkomulag staðið allt fram í apríl 2008. Fyrir liggi í málinu að stefndi hafi greitt Securitas 1.776.325 krónur vegna þessarar vinnu fyrir árið 2007, frá maí til áramóta, og 686.835 krónur fyrir fyrstu 4 mánuði ársins 2008. Sú fjárhæð sé margfalt hærri en bókhaldskostnaður fyrri ára þrátt fyrir að breytingar hafi ekki orðið á starfsemi félagsins sem skýrt geti slíkan kostnaðarauka. Stefnda hafi ekki verið ljóst umfang hinnar umkröfðu bókhaldsvinnu stefnanda fyrr en við framlagningu stefnu í máli þessu, enda hafi tímaskýrslur ekki verið lagaðar fram fyrr. Ómögulegt sé að ráða af tímaskýrslunum hvaða vinna nákvæmlega liggi að baki reikningunum.

Árshlutauppgjör fyrir fyrstu níu mánuði ársins hafi legið fyrir, en löglega kjörinn endurskoðandi félagsins hafi unnið það. Vinna stefnanda hafi samkvæmt því einungis lotið að færslu bókhalds og afstemmingum vegna síðustu þriggja mánaða ársins. Umkrafinn kostnaður vegna bókhaldsvinnu fyrir þessa þrjá mánuði sé margfalt hærri en bókhaldsvinna fyrri ára, eða 1.558.540 krónur með virðisaukaskatti, á meðan öll vinna við bókhald og gerð ársreiknings vegna ársins 2006 hafi numið 1.030.391 krónu með virðisaukaskatti, sbr. framlagt yfirlit. Þessi kostnaður bætist við þá greiðslu sem Securitas hafi fengið fyrir bókhaldsvinnu á sama tímabili.

Stefndi kveður þá vinnu sem stefnandi krefji greiðslu fyrir ekki hafa skilað sér í bókhald félagsins og ekki hafi verið á henni byggt af hálfu réttkjörins endurskoðanda félagsins, er hann hafi unnið ársreikning og ársuppgjör félagsins árið 2007.

Með vísan til framangreinds verði ekki séð að reikningar fyrir bókhaldsvinnu fái staðist. Beri að lækka reikningana verulega og dæma greiðslu að álitum geti stefnandi ekki gert viðhlítandi grein fyrir þeirri vinnu sem búi að baki reikningunum. Með sömu rökum beri að hafna kröfu um dráttarvexti, enda geti gjalddagi ekki stofnast fyrr en stefnandi hafi gert viðhlítandi grein fyrir kröfum sínum.

Um lagarök vísar stefndi til 6. tl. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 138/1994 og 1. mgr. 96. gr., 3. mgr. 98. gr. en samkvæmt gr. 2.4 í samþykktum stefnda séu eigendaskipti að hlutum í félaginu frjáls, og 3. mgr. 102 gr. laga nr. 3/2006.

V

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu reikninga vegna vinnu, sem hann segir vera vegna vinnu við afstemmingu á bókhaldi og gerð ársreiknings á árinu 2008. Byggir stefnandi á því, að vinna þessi hafi verið unnin að beiðni þáverandi stjórnarformanns stefnda og framkvæmdastjóra stefnda og hafi þeir haft fullt stöðuumboð til þess að skuldbinda stefnda með þessum hætti, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994.

Stefndi hefur hafnað greiðsluskyldu þar sem þáverandi stjórnarformaður og framkvæmdastjóri félagsins hafi ekki haft umboð til þess að fela öðrum en kjörnum endurskoðanda stefnda þessa vinnu.

Í málinu liggur frammi sundurliðun á reikningi stefnanda, þar sem fram kemur að vinna hans hafi annars vegar falist í svokallaðri uppgjörsvinnu og hins vegar afstemmingarvinnu. Kemur og fram að hluti af vinnu stefnanda hafi verið uppsetning svokallaðs samstæðureiknings, sem stefnandi hefur enga skýringu getað gefið á, en fyrir liggur að stefnda bar ekki að gera samstæðureikning.

Eins og að framan hefur verið rakið liggur fyrir að þáverandi framkvæmda-stjóri stefnda og einnig stjórnarformaður stefnda, óskuðu eftir að stefnandi aðstoðaði við að færa bókhald stefnda, þar sem Securitas, sem hafði það verkefni með höndum, hafi ekki getað annast alla þá vinnu. Eins og að framan er getið var einnig óskað eftir því að stefnandi annaðist undirbúning og gerð ársskýrslu fyrir stefnda. Hefur þáverandi stjórnarformaður stefnda borið svo fyrir dómi, að stjórn stefnda hafi viljað hraða vinnslu á bókhaldinu og einnig að hann hefði litið svo á, að samþykki væri um að skipta um endurskoðanda, en stefnandi hafi verið endurskoðandi Securitas.

Stefndi er einkahlutafélag og um þau gilda lög nr. 138/1994.

Um verkefni framkvæmdastjóra einkahlutafélags er fjallað í 44. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, en þar segir að hann skuli annast daglegan rekstur félagsins og skuli í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Tekur hinn daglegi rekstur ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar. Getur framkvæmdastjóri aðeins gert slíkar ráðstafanir samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn, nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Efnislega samhljóða ákvæði um verkefni framkvæmdastjóra er að finna í samþykktum stefnda. Einnig kemur fram í umræddri grein að framkvæmdastjóri skuli sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti.

Samkvæmt 6. tl. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 138/1994, skal í samþykktum einkahlutafélags greina fjölda endurskoðenda og kjörtímabil þeirra.

Í samræmi við þetta var kjörinn endurskoðandi stefnda, er umrædd vinna stefnda fór fram, G-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf.

Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 kýs aðalfundur eða almennur félagsfundur einn eða fleiri endurskoðendur, endurskoðunarfélag eða skoðunarmenn, í samræmi við lög nr. 3/2006 og samþykktir félagsins.

Í 3. mgr. 98. gr. sömu laga, kemur fram að í félögum þar sem ekki eru lagðar hömlur á viðskipti með eignarhluta, skuli kjósa a.m.k. einn endurskoðanda. Fyrir liggur að ekki eru hömlur á viðskipti með eignarhluta í stefnda. Þá kemur fram í 3. mgr. 102. gr. laga nr. 3/2006, að ef endurskoðendur eða skoðunarmenn verði þess varir að stjórnendur félags hafi í störfum sínum fyrir það ekki farið að lögum, þannig að það geti haft í för með sér ábyrgð fyrir þá eða félagið, eða brotið gegn félagssam-þykktum, skuli þeir gera aðalfundi grein fyrir því.

Ljóst er að endurskoðun er fólgin m.a. í því að kanna hvort ársreikningur sé í samræmi við bókhald félagsins en einnig sjálfstæð könnun á mörgum atriðum til að sannreyna stöðu félagsins og komast að rökréttri niðurstöðu. Hins vegar er gerð ársreiknings á ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra samkvæmt lögum nr. 3/2006. Umrædda vinna fólst því ekki í að vinna þau verk sem einungis kjörnum endurskoðanda eru falin samkvæmt lögum.

Samkvæmt því sem að framan er rakið verður að líta svo á að innan umboðs framkvæmdastjóra stefnda, sem einnig var með prókúruumboð, samkvæmt lögum, felist réttur til þess m.a. að óska eftir aðstoð við færslu bókhalds og gerð ársreiknings og einnig ákvörðun um hvort stefndi ætti að greiða fyrir vinnu við gerð samstæðureiknings. Hafði hann því heimild til að óska eftir umræddri vinnu stefnanda. Ber stefnda því að greiða stefnanda fyrir umkrafða vinnu. En ekki getur komið til skoðunar í máli þessu hvort framkvæmdastjóri, og eftir atvikum þáverandi stjórn stefnda, hafi með þessum ákvörðunum sínum skaðað hagsmuni félagsins, enda ekki sakarefni hér.

Samkvæmt framansögðu verður því krafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, ND á Íslandi ehf., greiði stefnanda, PricewaterhouseCoopers hf., 2.152.250 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 571.455 krónum frá 29. mars 2008 til 30. maí 2008, en af 2.152.250 krónum frá 30. maí 2008 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf