E-715/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 10. nóvember sl., er höfðað 5. janúar 2009.

Stefnandi er Íslandsbanki hf., áður Glitnir banki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndu eru Kaniko ehf., Bíldshöfða 14, Reykjavík, og R-kk-nf R-kk-nf, Njörvasundi 34, Reykjavík.

Dómkröfur

Þess er krafist að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 19.148.975 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 19.148.975 krónum frá 8. september 2008 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi R-kk-nf gerir þær kröfur að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Hann krefst þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða honum málskostnað að mati dómsins með inniföldum áhrifum 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Málavextir

Málavextir eru þeir að hið stefnda félag, Kaniko ehf., stofnaði tékkareikning nr. 6664 við útibú stefnanda að Suðurlandsbraut 30 í Reykjavík hinn 4. júní 2007. Hinn 8. september 2008 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 19.148.975 krónum. Var reikningnum þá lokað.

Hinn 4. júní 2007 undirritaði R-kk-nf R-kk-nf yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu yfirdráttar á reikningi Kaniko ehf. hjá stefnanda fyrir allt að 20.000.000 króna ásamt vöxtum og kostnaði.

Stefndi R-kk-nf kveðst hafa verið reiðubúinn til að takast á hendur slíka ábyrgð en hafi krafist þess að greiðslugeta meðstefnda, Kaniko ehf., yrði metin. Þar af leiðandi hafi ekki verið hakað í reitinn „Ekki er óskað eftir því að greiðslugeta reikningseiganda sé metin“ á bakhlið yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð.

Þótt ekki væri búið að meta greiðslugetu meðstefnda hafi stefnandi krafist þess „til hagræðingar“, eins og það hafi verið kallað, að stefndi R-kk-nf undirritaði yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð þar sem ábyrgðin yrði hvort eð er ekki virk fyrr en greiðslugeta meðstefnda hefði verið metin og kynnt honum. Því til staðfestingar hafi starfsmenn stefnanda bent á textann á bakhlið skjalsins þar sem segi að ávallt sé skylt að meta greiðslugetu reikningseiganda þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi reikningseiganda (einstaklings) nemi hærri fjárhæð en 1.000.000 króna. Eina undantekningin frá þessu væri þegar um hjón eða fólk í óvígðri sambúð væri að ræða. Stefndi R-kk-nf hafi því staðið í þeirri trú, er hann undirritaði skjalið, að ábyrgð hans tæki ekki gildi fyrr en stefnandi hefði metið greiðslugetu meðstefnda, enda hann hvorki kvæntur meðstefnda né í óvígðri sambúð með honum.

Stefnandi hafi aldrei lokið mati á greiðslugetu meðstefnda, eða að minnsta kosti hafi hann aldrei kynnt stefnda R-kk-þgf það mat.

Stefndi R-kk-nf kveðst því hafa staðið í þeirri trú að hann væri ekki persónulega ábyrgur fyrir skuldum meðstefnda.

Í mars 2008 hafi stefnandi boðað stefnda R-kk-þf á sinn fund og óskað eftir því að hann legði fram tryggingu fyrir yfirdráttarskuldinni á bankareikningi nr. 0526-26-006664. Skuldin hafi þá staðið í tæpum 20 milljónum króna og hafi stefndi R-kk-nf fallist á það að veita stefnanda tryggingu fyrir helmingi hennar. Í því skyni hafi verið útbúið tryggingabréf að fjárhæð 10.000.000 króna og því þinglýst á fasteign stefnda R-kk-ef.

Stefndi R-kk-nf hafi því komið af fjöllum er honum barst innheimtubréf stefnanda, dags. 6. október 2008, þar sem hann hafi verið krafinn um 20.231.747 krónur. Samtöl við starfsmenn stefnanda hafi engu skilað og hafi stefnandi síðan höfðað mál þetta til innheimtu meintrar kröfu sinnar á hendur stefna Rafni.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveður hið stefnda félag, Kaniko ehf., hafa stofnað tékkareikning nr. 6664 við útbú stefnanda að Suðurlandsbraut 30 í Reykjavík hinn 4. júní 2007. Hinn 8. september 2008 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið 19.148.975 krónum. Hafi reikningnum þá verið lokað.

Hinn 4. júní 2007 hafi R-kk-nf R-kk-nf undirritað yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að 20.000.000 króna ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður sýknukröfu sína byggjast á því að sjálfsskuldarábyrgð hans á yfirdráttarskuld meðstefnda hafi aldrei tekið gildi þar sem stefnandi hafi aldrei lokið því greiðslumati, er hann tjáði stefnda R-kk-þgf að væri forsenda þess að ábyrgð hans yrði virk.

Stefnandi sé sérfræðingur á því sviði, sem aðilar voru að semja á, og því beri að túlka allan vafa og óskýrleika í samningum aðila stefnanda í óhag. Skilmálar á yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð séu algerlega ótvíræðir og styðji skilning stefnda R-kk-ef á samningi aðila. Ekki sé hakað í reitinn um að þess sé ekki óskað að greiðslugeta reikningseiganda sé metin. Þá sé skylt að meta greiðslugetu þegar ábyrgð fari yfir eina milljón króna.

Samningur aðila um ábyrgð hafi verið ritaður á staðlað eyðublað sem stefnandi hafi samið einhliða og hafi stefndi R-kk-nf ekki átt þess kost að breyta þar neinu. Það leiði einnig til þess að túlka beri allan vafa og óskýrleika í samningum aðila stefnanda í óhag.

Engu breyti í þessu sambandi þótt stefnandi hafi veitt meðstefnda yfirdráttarheimild án þess að stefndi R-kk-nf hefði tekist á hendur sjálfsskuldarábyrgð. Það hafi verið val og á valdi stefnanda, en breyti engu um skyldur stefnda R-kk-ef.

Þá sé ljóst að í mars 2008, er stefnandi krafði stefnda R-kk-þf um tryggingar fyrir yfirdráttarskuld meðstefnda í formi tryggingarbréfs, hafi hann talið að sjálfsskuldarábyrgðin væri ekki í gildi, enda hefði þá verið óþarfi að krefjast frekari ábyrgða.

Það verði að teljast sérstaklega ámælisverð vinnubrögð af hálfu stefanda að höfða nú á árinu 2009 mál á hendur stefnda R-kk-þgf á grundvelli næstum tveggja ára gamals „ábyrgðarskjals“ sem stefnandi hafi áður margtjáð stefnda R-kk-þgf að hefði aldrei tekið gildi. Breyti engu í því sambandi þótt stefnandi hafi nú skipt um kennitölu.

Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafan um að tekið verði tillit til 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun við ákvörðun málskostnaðar byggist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum er gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefndi reki ekki neina virðisaukaskattskylda starfsemi og sé honum því nauðsynlegt að gætt sé þessa við ákvörðun málskostnaðar.

Niðurstaða

Ekki er sótt þing í málinu af hálfu Kaniko ehf. en félaginu er réttilega stefnt. Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 verður málið, gagnvart félaginu, því dæmt eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem það er samrýmanlegt framkomnum gögnum. Þar sem framlögð gögn eru í samræmi við kröfur stefnanda á hendur þessum stefnda ber að taka kröfur stefnanda til greina að öllu leyti.

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefnda R-kk-þgf á framlagðri yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á tékkareikningi Kaniko ehf., sem R-kk-nf undirritaði 4. júní 2007. Samkvæmt texta á framhlið skjalsins ábyrgist undirritaður sem sjálfskuldarábyrgðaraðili greiðslu skuldar Kaniko ehf. Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðar er 20.000.000 króna. R-kk-nf undirritar einnig yfirlýsinguna fyrir hönd Kaniko ehf., sem reikningseiganda, en hann er fyrirsvarsmaður félagsins og er honum stefnt í málinu fyrir hönd félagsins.

Stefndi R-kk-nf byggir sýknukröfu sína á því að sjálfsskuldarábyrgð hans á yfirdráttarskuld meðstefnda hafi aldrei tekið gildi þar sem stefnandi hafi aldrei lokið því greiðslumati, er hann hafi tjáð stefnda R-kk-þgf að væri forsenda þess að ábyrgð hans yrði virk.

Á bakhlið yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð, sem stefndi R-kk-nf undirritaði, segir m.a.: Við undirritaðir sjálfskuldarábyrgðaraðilar höfum kynnt okkur efni ábyrgðaryfirlýsingarinnar og upplýsingabækling bankans um sjálfskuldarábyrgð. Jafnframt hafa okkur verið kynntar reglur um gerð greiðslumats hjá reikningseiganda, allt í samræmi við „Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“ sem Glitnir banki hf. er aðili að.

Þar fyrir neðan er gert ráð fyrir að unnt sé að haka við tvær yfirlýsingar. Í annarri segir: „Ekki er óskað eftir því að greiðslugeta reikningseiganda sé metin.“ Í hinni segir: „Greiðslugeta reikningseiganda hefur verið metin og með hans samþykki hafa undirritaðir sjálfskuldaraðilar kynnt sér það greiðslumat.“

Stefndi R-kk-nf heldur því fram að hann hafi krafist þess að greiðslumat færi fram enda hafi hann ekki hakað við fyrri liðinn. Þá heldur hann því einnig fram að stefnandi hafi tjáð honum að það væri forsenda þess að ábyrgð hans yrði virk að greiðslumat færi fram.

Engar skýrslutökur hafa farið fram í málinu og byggist niðurstaða í málinu því á þeim gögnum sem fyrir liggja.

Eins og rakið er hér að framan skrifaði stefndi R-kk-nf undir yfirlýsingu um að hafa kynnt sér reglur um gerð greiðslumats í samræmi við Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Í 2. gr. samkomulagsins er ákvæði um gildissvið. Af því verður ráðið að reglurnar gildi um það er einstaklingur gengur í ábyrgð fyrir annan einstakling, en ekki um ábyrgð einstaklings á skuld félags. Virðist texti yfirlýsingarinnar einnig taka mið af því.

Stefndi R-kk-nf er fyrirsvarsmaður Kaniko ehf. og verður að telja að honum hafi, sem slíkum, verið kunn fjárhagsleg staða félagsins er hann undirritaði sjálfskuldarábyrgðina. Verður því ekki séð hvaða tilgangi greiðslumat á félaginu hefði þjónað í þessu tilviki. Gögn málsins bera ekki með sér að samkomulag hafi verið um að greiðslumat færi fram eða að það væri forsenda þess að sjálfskuldarábyrgð stefnda R-kk-ef yrði virk.

Samkvæmt framansögðu er stefndi R-kk-nf skuldbundinn samkvæmt yfirlýsingu sinni um sjálfskuldarábyrgð á yfirdráttarskuld stefnda Kaniko ehf. við stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins óskaði lögmaður stefnda bókunar á nýrri málsástæðu stefnda um að fallist dómurinn ekki á að sjálfskuldarábyrgð stefnda hafi verið ógild frá upphafi sé á því byggt að ógilda beri ábyrgðina á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Þessari málsástæðu hafi ekki verið unnt að koma að í greinargerð þar sem lögin hafi ekki verið birt fyrr en 4. apríl 2009 en greinargerð af hálfu stefnda R-kk-ef hafi verið lögð fram í mars 2009. Í þessu sambandi vísar hann til framlagðs veðbandayfirlits um veðsetningar á eign stefnda R-kk-ef að Njörvasundi 34, Reykjavík. Málsástæðu þessari var ekki mótmælt af hálfu stefnanda sem of seint fram kominni en á því byggt að ekkert hefði komið fram í málinu sem styðji það að neyðarlögin eigi við.

Í nefndu ákvæði segir að heimilt sé að víkja ábyrgð til hliðar í heild sinni eða að hluta til á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936 og að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. nr. 125/2008.

Framangreind málsástæða stefnda er með öllu órökstudd og ber þegar af þeim sökum að hafna henni.

Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda því teknar til greina.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 1.000.000 króna.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Kaniko ehf. og R-kk-nf R-kk-nf, greiði in solidum stefnanda, Íslandsbanka hf., 19.148.975 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 8. september 2008 til greiðsludags og 1.000.000 króna í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf