E-2203/2012

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 25. janúar sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af dánarbúi B-kk-ef Á-kk-ef, á hendur Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, með stefnu þingfestri 21. júní 2012.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að ógild verði með dómi handveðsyfirlýsing sem hann gaf hinn 13. september 2007 til tryggingar á skuldabréfi nr. 1145-74-604231, útgefnu af B-kk-þgf I-kk-þgf F-kk-þgf, 000000-0000. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 7.720.093 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 7.720.093 krónum frá 6. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar, að skaðlausu, úr hendi stefnda, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi, að skaðlausu.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 13. september 2007 undirritaði B-kk-nf Á-kk-nf handveðsyfirlýsingu hjá Sparisjóði Norðlendinga og veðsetti með því innstæðu sína á sparisjóðsreikningi sínum nr. 1145-18-010340, ásamt þeim vöxtum sem hann kynni að bera, til tryggingar skuldabréfaláni nr. 1145-74-604231, að fjárhæð 8.000.000 króna, útgefnu 18. september 2007. Greiðandi lánsins var B-kk-nf I-kk-nf F-kk-nf. Í yfirlýsingunni kemur fram að þurfi stefndi að grípa til handveðsins sé honum heimilt að taka greiðslu af innstæðu reikningsins, nægilega mikið til að dugi til lúkningar skuldinni og að honum sé þetta heimilt án frekari aðvarana eða tilkynninga. B-kk-nf lést 28. október 2009. Stefnandi málsins er því dánarbú B-kk-ef. Lántakandinn, B-kk-nf I-kk-nf F-kk-nf, lést hinn 29. ágúst 2008.

Umrætt skuldabréf fór í vanskil og án nokkurra viðvarana eða áskorana gekk stefndi að innstæðu á hinum veðsetta sparireikningi hinn 6. ágúst 2010. Samkvæmt reikningsyfirliti var umræddur reikningur eyðilagður og 7.720.093 krónur teknar út af honum, en það var sú fjárhæð sem var til ráðstöfunar þann dag.

Lögmaður stefnanda sendi Byr hf. bréf, dagsett 2. september 2010, og krafðist þess að Byr hf. aflétti veðkvöð af umræddum sparisjóðsreikningi og lýsti innstæðuna lausa til ráðstöfunar fyrir dánarbúið, enda hefði ekki verið staðið rétt að málum þegar B-kk-nf Á-kk-nf hefði gengist í ábyrgð vegna lántöku B-kk-ef I-kk-ef. Byr hf. hafnaði kröfunum með bréfi, dagsettu 13. september 2010, og upplýsti að þegar hefði verið gengið að veðinu.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 22. apríl 2010, var eignum og skuldum Byrs Sparisjóðs, ráðstafað til Byrs hf. og Íslandsbanka hf. Hinn 17. október 2011 yfirtók Íslandsbanki hf. öll réttindi og skyldur Byrs hf. Er Íslandsbanka hf. því stefnt í þessu máli.

Stefndi kveður aðdraganda handveðsetningarinnar hafa verið með þeim hætti að B-kk-nf Á-kk-nf hafi haft samband við starfsmann Sparisjóðs Norðlendinga í ágúst 2007. Ástæða þess hafi verið sú að hann hafi viljað aðstoða barnabarn sitt, E-kk-þf I-kk-þf, sem hafi verið í fjárhagserfiðleikum. B-kk-nf hafi ekki sjálfur viljað lána E-kk-þgf fé, þannig að hann hafi lagt fram tryggingu svo að sparisjóðurinn gæti lánað E-kk-þgf. Þar sem E-kk-nf hafi verið á vanskilaskrá árið 2007, vegna gjaldþrots frá árinu 2005, hafi verið brugðið á það ráð að faðir E-kk-ef, B-kk-nf I-kk-nf F-kk-nf, tæki lánið í sínu nafni og B-kk-nf tryggði lánið með fé á sparisjóðsbók sinni. Reikningurinn hafi verið stofnaður 13. september 2007 og lagðar inn á hann 8.200.000 krónur 19. september 2007. Skuldabréfið, að fjárhæð 8.000.000 króna, hafi verið útbúið 13. september 2007, eins og óskað hafi verið eftir, og undirritað og vottað 18. september 2007. Hinn 20. september 2007 hafi verið lagðar 7.811.350 krónur inn á reikning nr. 565-26-992. Næstu tvo mánuðina eftir innlögnina hafi B-kk-nf lagt 4.600.000 krónur inn á E-kk-þf. Hinn 28. september 2007 hafi 3.000.000 króna verið lagðar inn á fyrirtækið Litakaup AK ehf. og hinn 8. október 2007, 500.000 krónur. Meðan B-kk-nf hafi verið á lífi hafi næstum ætíð verið staðið við afborganir lánsins, en eftir fráfall hans hafi ekkert verið sinnt um greiðslur af láninu.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að ekki hafi verið staðið rétt að málum þegar B-kk-nf Á-kk-nf gekkst í ábyrgðir vegna lántöku B-kk-ef I-kk-ef með því að setja að handveði innstæðu á sparisjóðsreikningi sínum. Þannig hafi ekki farið fram greiðslumat hjá skuldara, svo sem áskilið sé í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001, sem samtök banka og verðbréfafyrirtækja, f.h. aðildarfélaga sinna, Sambands íslenskra sparisjóða, f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda, undirrituðu 1. nóvember 2001. Þá hafi B-kk-þgf heitnum hvorki verið kynntir né lagðir fyrir hann upplýsingabæklingar um skuldaábyrgðir og veðsetningar, en samkvæmt 4. gr. samkomulagsins sé sú skylda lögð á fjármálafyrirtæki að þau gefi út slíka bæklinga og kynni ábyrgðarmönnum.

Í samkomulaginu segi í 1. gr., um markmið þess, að aðilar séu sammála um gildi þeirrar stefnu að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Þá segi að með samkomulaginu séu settar meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum sem skuldarábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings sé sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu annars manns.

Um gildissvið samkomulagsins sé fjallað í 2. gr. Þar segi m.a. að samkomulagið taki til allra skuldaábyrgða á skuldabréfalánum, víxlum og öðrum skuldaskjölum, á yfirdráttarheimildum á tékkareikningum og úttektum með kreditkortum nema annað sé tekið fram í einstökum ákvæðum þess. Síðan segi: „Einnig tekur samkomulagið til þess er einstaklingur hefur gefið út leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars einstaklings.“

Stefnandi telur að túlka beri 1. gr. samkomulagsins svo að það taki til veðsetningar í máli þessu. Þar sé með almennum hætti vísað til ábyrgðarmanna sem þeirra aðila, er taki á sig sjálfskuldarábyrgð eða setji eign sína að veði. Þetta sé ekki takmarkað við fasteignaveð. Þá setji aðilar samkomulagsins sér meginreglur sem aðilar séu almennt sammála um að gildi við lánveitingar og tryggingatöku frá þriðja aðila. Telur stefnandi því að ekkert tilefni sé til að afmarka vernd ábyrgðarmanna við fasteignaveð, samkvæmt samkomulaginu. Gildissvið í 2. gr. sé að mati stefnanda ekki hægt að túlka sem svo að með því sé þrengt að því markmiði og þeim almennu yfirlýsingum sem aðilar hafi gefið og samþykkt í 1. gr. samkomulagsins og feli í sér yfirlýsingu um heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Stefnandi telur að 2. mgr. 2. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009, undirbyggi fyrir sitt leyti þetta sjónarmið.

Stefnandi telur engan eðlismun vera á því að gefa leyfi til veðsetningar á fasteign í sinni eigu og því að veðsetja reiðufé á bankareikningi. Í báðum tilfellum sé um það að ræða að eignir séu settar að veði til tryggingar skuldum annars einstaklings og skipti þá að mati stefnanda engu máli hvort staðan sé sú að ábyrgðarmaðurinn eigi fjármuni í formi reiðufjár til að setja að veði eða veðsetji fasteign sína. Eftir standi að lánardrottnar geti gengið að eign ábyrgðarmannsins við vanskil og staðan því sú hin sama hvor leiðin sem farin sé. Rétt sé að það komi fram að hin veðsetta innstæða hafi verið lífeyrissparnaður B-kk-ef heitins sem hafi að öðru leyti átt takmörkuð lífeyrisréttindi og hafi innstæðunni því verið ætlað það hlutverk að standa fyrir framfærslu hans. Það sé því fráleitt að ætla að vilji hans hafi staðið til þess að njóta lakari réttarverndar með þessa fjármuni en ef um hefðbundna sjálfskuldarábyrgð eða lánsveð hefði verið að ræða.

Aðalskuldari umrædds skuldabréfs hafi á þessum tíma verið í atvinnurekstri og rekið málningarvöruverslun á Akureyri. Komið hafi á daginn að láninu hafi að mestu eða öllu leyti verið ráðstafað í atvinnureksturinn, sem hafi staðið óstyrkum fótum á þessum tíma. Stefnandi kveðst engin gögn hafa undir höndum sem sýni eða gefi til kynna að B-kk-þgf hafi verið kynnt þetta, eða að öðru leyti um ástæður þess að B-kk-þgf I-kk-þgf heitnum hafi verið veitt lánið, en ekki fyrirtæki hans. Að mati stefnanda breyti það ekki því að umrætt skuldabréfalán hafi verið veitt B-kk-þgf I-kk-þgf persónulega og skipti það ekki máli í þessu samhengi í hvað fjármunirnir hafi verið notaðir. B-kk-nf heitinn hafi verið tengdafaðir lántakanda, B-kk-ef I-kk-ef. Stefnandi hafi því litið svo á að hann væri að styðja tengdason sinn og dóttur. Með vísan til þessa verði að telja að ríkari ástæða hafi verið til þess en ella að fram færi ítarlegt greiðslumat og greining á stöðu B-kk-ef I-kk-ef hjá Sparisjóði Norðlendinga með tilliti til atvinnurekstrar hans og persónulegra skuldbindinga honum tengdum. Síðan hefði átt að leggja þær niðurstöður fyrir stefnanda og gera honum að öðru leyti grein fyrir ábyrgðarskuldbindingu sinni, enda liggi það fyrir að fjárhagur B-kk-ef I-kk-ef hafi verið samofinn þeim atvinnurekstri sem hann hafi staðið í og hafi sparisjóðunum átt að vera kunnugt um það. Það hafi þó ekki verið gert og verði stefndi að bera hallann af því sem sérfræðingur á sviði fjármunaréttar.

Stefnandi telji þannig að samkomulag um notkun sjálfskuldarábyrgða frá 2001 gildi um réttarsamband aðila og hefði við lánveitingu og ábyrgðar- eða veðtökuna átt að fylgja efni samkomulagsins. Það hafi ekki verið gert og telur stefnandi því að fella beri ábyrgð hans úr gildi og stefnda beri að endurgreiða honum fjármuni í samræmi við dómkröfur þessa máls.

Stefnandi byggir einnig á því, að með því að fara ekki að ákvæðum samkomulagsins um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga hafi stefndi ekki sýnt af sér eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002, sbr. einnig stefnu og markmið samkomulagsins um notkun ábyrgðarskuldbindinga frá árinu 2001 og sjónarmið þessu tengd í skýrslu nefndar um ábyrgðarveitingar frá því í desember 1996. Byggir stefnandi þannig á því að einu gildi hvort samkomulagið frá 2001 teljist taka til lögskipta aðila. Með samkomulaginu sé því slegið föstu hvað teljist eðlilegir og heilbrigðir viðskiptahættir og hafi stefnda því borið að fylgja þeim sjónarmiðum í einu og öllu við lánveitinguna. Þannig hafi stefndi haft öll tækifæri til þess að standa þannig að málum að samræmdist hagsmunum stefnanda án þess að það þyrfti að hafa áhrif á hagsmuni stefnda, hafi vilji stefnanda allt að einu verið að lána veð, hvað svo sem öðru líði.

Ekki hafi verið gert greiðslumat svo sem eðlilegt hefði verið, samkvæmt 3. gr. samkomulagsins og ekkert liggi fyrir um að stefnanda hafi verið kynnt með nákvæmum hætti hvað fælist í þeirri ráðstöfun sem hann hafði gengist undir vegna lántökunnar eða hvort einhver eðlismunur væri á skuldbindingu hans og réttarstöðu eftir því hvaða leið yrði valin við ábyrgðarveitinguna.

Þá hafi heldur ekki verið farið yfir það með stefnanda hvaða afleiðingar það hefði ef lánið færi í vanskil og honum kynnt það að stefnda væri, samkvæmt handveðsyfirlýsingu, heimilt að ganga að veðinu án undanfarandi tilkynningar eða annarra aðvarana.

Með þessu hafi stefndi, sem lánveitandi, tekið eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni stefnanda sem ábyrgðarveitanda, þvert á yfirlýsingar í samkomulaginu frá 2011 um að draga úr vægi ábyrgða þriðja aðila til tryggingar á skuldbindingum lántaka. Í þessu sambandi telur stefnandi að taka verði tillit til þess að lánveitingunni hafi að nokkru eða öllu verið ráðstafað til að greiða aðrar skuldbindingar lántaka við stefnda.

Kröfugerð stefnanda byggist á því að handveðsyfirlýsingin hafi samkvæmt framanrituðu, frá öndverðu verið ógild og að það sé því bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri hana fyrir sig nú. Verði því að víkja henni til hliðar í heild sinni, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Að því frágengnu, verði ekki fallist á að ógilda handveðsyfirlýsinguna með vísan til 36. gr. samningalaga, byggir stefnandi á því að stefndi geti ekki borið fyrir sig veðsamninginn vegna ákvæða 33. gr. laga nr. 7/1936. Beri því að fallast á kröfur um endurgreiðslu á fjárhæð þeirri sem stefndi hafi leyst til sín og kröfur málsins byggist á.

Stefnandi hafi haft takmarkaða þekkingu á eðli þeirrar ábyrgðar sem hann hafi tekið á sig með handveðsyfirlýsingunni umfram það sem eðlilega megi ætla. Yfirlýsingin hafi verið samin einhliða af stefnda sem hafi yfir sérþekkingu að ráða, og hafi mátt vera það ljóst að mikill munur hafi verið á aðstöðu aðila hvað þetta varði sem og að mismunur kynni að vera á réttarstöðu stefnanda eftir því hvaða leið yrði farin við ábyrgðarveitinguna, svo sem stefndi hafi byggt á gagnvart stefnanda.

B-kk-nf Á-kk-nf hafi verið 90 ára þegar hann hafi undirritað yfirlýsinguna og hafi ekki, svo vitað sé, áður undirritað yfirlýsingu af þessu tagi eða tekið á sig jafn mikla ábyrgð vegna skulda annarra einstaklinga enda hefði það enga þýðingu þó að svo hefði verið. Allt séu þetta atriði sem horfa beri til við mat á því hvort skilyrðum 1. mgr. 36. gr. sé fullnægt, sbr. 2. mgr. sömu greinar og að sínu leyti við mat á því hvort skilyrði 33. gr. séu uppfyllt. Við skoðun á þessu beri jafnframt að horfa til þeirra sjónarmiða sem fram komi í 2. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sbr. og 1. mgr. sömu greinar.

Eins og fram hafi komið og gögn málsins beri með sér hafi stefndi gengið að veðinu hinn 6. ágúst 2010 þegar sparireikningur stefnanda hafi verið eyðilagður. Staða reikningsins þann dag hafi verið 7.720.093 krónur, sem sé sú fjárhæð sem stefnandi þessa máls krefji stefnda um. Þá sé krafist dráttarvaxta frá og með þeim degi sem stefndi hafi gengið að veðinu, eða 6. ágúst 2010.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 7/1936, einkum 36. gr., 36. gr. c og 33. gr., og meginreglna samningaréttarins. Þá vísar stefnandi til laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki og laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, það sem stefnandi vísi til í stefnu sinni, eigi ekki við um handveðsetningu á sparisjóðsreikningnum heldur eigi lög nr. 7/1997, um samningsveð, við, einkum 22. og 23. gr. þeirra laga. Handveðsetning sú, sem um ræði í málinu, sé í fullu samræmi við lagaskilyrði veðsetningar lausafjár. Handveðsetningin byggist á lögum sem fjalli um allt aðra skuldbindingu en þá sem samkomulagið um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga gildi um. Vísar stefndi þessu til stuðnings til skilgreiningar á ábyrgðarhugtakinu, en þar komi skýrt fram að ábyrgð og handveðsetning á tiltekinni eign séu mjög ólík fyrirbæri. Hvorki samkomulag um notkun sjálfskuldarábyrgða frá 27. janúar 1998 né sambærilegt samkomulag frá 1. nóvember 2001 nái utan um handveðsetningu lausafjár, enda sé það aðeins veðsetning fasteigna sem sé færð sérstaklega undir gildissvið samkomulagsins. Að mati stefnda sé ljóst að aðilar samkomulagsins hafi gert sér grein fyrir því að ábyrgðir og handveðsetning á tilgreindum munum séu ólík fyrirbæri. Þá vísar stefndi til álits nefndar um réttindi og skyldur í viðskiptum neytenda við fjármálafyrirtæki, en þar komi fram að nefndin leggi til að þágildandi samkomulag verði víkkað svo að það nái til fleiri þátta lánveitinga. Túlka megi framangreint sem svo að vilji hafi staðið til að færa handveðsetningar undir regluverk um ábyrgðir og það hafi svo verið gert hinn 2. apríl 2009 með gildistöku laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn. Í greinargerð með lögum nr. 32/2009 komi skýrt fram að með frumvarpinu sé verið að víkka umfang samkomulagsins líkt og lagt hafi verið til í fyrrgreindu áliti. Sá skilningur stefnda að handveðsetning falli ekki undir gildissvið samkomulagsins hafi verið staðfestur af Hæstarétti Íslands í dómi frá 26. október 2006 í málinu nr. 174/2006, þar sem komi fram í forsendum dómsins, að samkomulagið taki ekki til tilvika, þar sem lausafé sé sett að handveði til tryggingar skuldum annars manns. Af þessu sé ljóst að þær reglur sem um handveðsetninguna gildi séu lög nr. 75/1997 og hafi ákvæðum þeirra laga verið fylgt til hlítar. Gildissvið samkomulagsins hafi verið mjög skýrt og augljós tilgangur þess að tiltaka sérstaklega veðsetningu fasteigna og sjálfskuldarábyrgðir, að þar sé um tæmandi talningu að ræða. Þó svo að löggjafinn hafi síðar víkkað gildissvið regluverksins um ábyrgðarmenn frá gildissviði samkomulagsins leiði það ekki til þess að gildissvið samkomulagsins sé víkkað með afturvirkum hætti. Hins vegar sýni það að upphaflega hafi handveðsetning á lausafé ekki átt að falla undir gildissvið samkomulagsins.

Stefndi hafnar því, að tilurð handveðsetningarinnar falli ekki undir heilbrigða og góða viðskiptahætti, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002, enda hafi stefndi, við handveðsetninguna, fylgt þeim lögum og reglum sem um hana hafi gilt á þeim tíma, er hún hafi verið veitt. Stefndi telur því ekki ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig handveðsetninguna enda sé um löglegan löggerning að ræða, að mati stefnda.

Stefndi byggir á því, að B-kk-nf hafi verið þaulvanur viðskiptum sem þessum enda hafi hann setið í stjórnum margra félaga og rekið fleiri en eitt fyrirtæki um ævina. Megi þar m.a. nefna Þvottahúsið Mjallhvít og Leikfangaverksmiðjuna Leifs-leikföng. Auk þess hafi hann átt frumkvæðið að því að handveðsetja lausafé í sinni eigu til að aðstoða barnabarn sitt í fjárhagsvandræðum. Þrátt fyrir háan aldur hafi hann verið fjárráða og hafi það verið staðfest af ættingjum hans, er þeir hafi ritað undir sem vottar á handveðsyfirlýsinguna. B-kk-nf hafi búið einn í fasteign sinni á Akureyri og verið þátttakandi í fyrirtækjarekstri fjölskyldu sinnar, t.d. megi nefna vottun hans sem vitundarvotts á stofnskjöl Litalands AK ehf., aðeins tveimur árum fyrir handveðsetninguna, en Litaland hafi verið stofnað af dóttur hans. Samkvæmt því eigi 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, ekki við um handveðsetninguna.

V

Ágreiningur málsins lýtur að gildi handveðsetningar sem B-kk-nf Á-kk-nf undirritaði hinn 13. september 2007, þar sem hann setti að veði innstæðu á sparisjóðsreikningi sínum hjá Sparisjóði Norðlendinga til tryggingar skuldabréfaláni að fjárhæð 8.000.000 króna, en lánið var veitt tengdasyni hans B-kk-þgf I-kk-þgf F-kk-þgf. Þeir eru nú báðir látnir.

Í málinu liggur fyrir að sama dag og fyrrgreind handveðsetning var undirrituð stofnaði B-kk-nf reikning í sparisjóðnum og lagði þar inn 8.200.000 krónur.

Eins og að framan greinir byggir stefnandi kröfur sínar m.a. á því, að stefndi hafi ekki staðið rétt að málum samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001, sem samtök banka og verðbréfafyrirtækja, f.h. aðildarfélaga sinna, Sambands íslenskra sparisjóða, f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra gerðu 1. nóvember 2001, áður en B-kk-nf heitinn setti reikning sinn að veði. Í 2. gr. samkomulagsins er fjallað um gildissvið þess. Segir þar að það taki til „allra skuldaábyrgða, þ.e. sjálfskuldarábyrgða og einfaldra ábyrgða“ á skuldaskjölum, yfirdráttarheimildum á tékkareikningum og úttektum með kreditkortum, en einnig til þess er „einstaklingur hefur gefið út leyfi til að veðsetja fasteign til tryggingar skuldum annars einstaklings. Samkvæmt dómafordæmi Hæstaréttar Íslands, sbr. mál nr. 174/2006, tekur samkomulagið ekki til tilvika, þar sem lausafé er sett að handveði til tryggingar skuldum annars manns. Kemur því umrætt samkomulag ekki til frekari skoðunar varðandi gildi umdeildrar handveðsetningar og hefur því ekki þýðingu fyrir sakarefni málsins. Verður því ekki talið að með því að fylgja ekki ákvæðum samkomulagsins hafi stefndi ekki sýnt af sér eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002.

Kemur þá til skoðunar málsástæða stefnanda byggð á 36. gr. laga nr. 7/1936 og hvort það geti talist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri fyrir sig umrædda yfirlýsingu. Verður við það mat að líta til efnis samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Í málinu er ekki annað fram komið en að umdeild yfirlýsing sé venjuleg að formi og efni. Verður það ekki talið ósanngjarnt af hálfu stefnda, eða andstætt góðri viðskiptavenju, að fallast á að taka verðmæti náins skyldmennis lántaka að handveði vegna viðskipta hans við stefndu. Þá verður ekki séð að stöðumunur stefnda og B-kk-ef Á-kk-ef við útgáfu yfirlýsingarinnar hafi verið þess eðlis að leitt geti til ógildingar hennar. Máttu starfsmenn stefndu varla ætla annað en að B-kk-nf Á-kk-nf hefði gert sér grein fyrir ábyrgðinni sem í yfirlýsingunni fólst og að raunverulegur vilji hans kæmi þar fram, enda var honum frjálst að ráðstafa fjárhagslegum hagsmunum sínum að vild með löggerningum. Gögn málsins um skuldastöðu lántakanda, B-kk-ef I-kk-ef, á þeim tíma sem yfirlýsingin var gefin, gefa ekki til kynna að handveðið hafi verið til greiðslu á vonlausri skuldastöðu lántakanda, þó svo að oftsinnis hafi verið greitt af láninu af hinum handveðsetta reikningi. Gat B-kk-þgf heitnum varla dulist hvaða verðmæti hann var að láta af hendi, en umræddur reikningur virðist hafa verið stofnaður í því skyni að ábyrgjast lánið, og þurfti hann að afsala sér umráðum og ráðstöfunarheimildum yfir reikningnum, andlagi handveðsins, sem var í vörslum stefnda. Eins og málið liggur fyrir verður því ekki talið að sýnt hafi verið fram á að efni yfirlýsingarinnar sé svo óvenjulegt eða íþyngjandi að skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936 fyrir ógildi sé fullnægt.

Stefnandi byggir einnig á því að ógilda beri yfirlýsinguna á grundvelli 33. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í málinu er ekkert það fram komið sem bendir til þess að starfsmenn stefnda hafi haft vitneskju um atvik sem leitt geti til þess að óheiðarlegt sé af stefnda að bera löggerninginn fyrir sig, en aldur þess sem veitti veðið getur ekki orðið til þess, enda liggur ekkert fyrir um að þrátt fyrir háan aldur hafi andlegri getu B-kk-ef verið ábótavant á einhvern hátt þannig að hann hafi skort hæfi til þess að gera sér grein fyrir skuldbindingunni eða hann hafi ekki mátt gera sér grein fyrir þýðingu þeirra löggerninga sem hann skrifaði undir. Verður umrædd handveðsetning því fráleitt talin ógild á grundvelli 33. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýkn af kröfum stefnanda, dánarbús B-kk-ef Á-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf