E-564/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 27. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Frjálsa hf. Lágmúla 6 í Reykjavík á hendur Fjarðarhúsum ehf. Furuvöllum 36 í Hafnarfirði og B-kk-þgf H. B-kk-þgf til heimilis á sama stað, með stefnu birtri 29. janúar 2013.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir óskipt til að greiða sér 4.051.663 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 18. desember 2012 til greiðsludags.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Málsatvik

Stefndi Fjarðarhús ehf. er byggingafyrirtæki í eigu stefnda B-kk-ef H. B-kk-ef. Starfsemi Fjarðarhúsa hefur í gegnum tíðina falist í byggingu íbúðarhúsa fyrir eigin reikning til sölu á almennum markaði. Í greinargerð stefndu kemur fram að misserin fyrir efnahagshrunið haustið 2008 hafi félagið byggt raðhúsalengju við Hnoðravelli í Hafnarfirði. Þær framkvæmdir hafi stefndu fjármagnað með gengistryggðum lánum sem hafi hækkað gríðarlega við hrun krónunnar. Hafi skuldabyrðin að lokum orðið fyrirtækinu ofviða og það hafi nú hætt starfsemi.

Lánssamningur sem deilt er um í þessu máli var gerður 12. desember 2007. Lánsfjárhæðin er 23.000.000, tilgreind í íslenskum krónum en sögð vera í svissneskum frönkum og japönskum jenum í tilteknum hlutföllum. Samningurinn er nefndur „myntkarfa“ á forsíðu hans. Lánið bar að endurgreiða með 72 jöfnum afborgunum á eins mánaðar fresti. Fyrsti gjalddagi vaxta var 2. mars 2008 og fyrsti gjalddagi afborgana var 2. mars 2009. Vextir eru breytilegir eins mánaðar LIBOR-vextir auk 2,75% vaxtaálags. Lántakandi samkvæmt samningnum er Fjarðarhús ehf. en sjálfskuldarábyrgðarmaður er B-kk-nf H. B-kk-nf. Til frekari tryggingar á láninu gaf lántaki út veðtryggingarbréf sama dag og lánið var undirritað þar sem skuld samkvæmt lánssamningnum er tryggð með 3. veðrétti í fasteigninni að Hnoðravöllum 4. Fjárhæð veðtryggingarbréfsins er 281.900 svissneskir frankar og 18.477.000 japönsk jen. Lánið var greitt út í íslenskum krónum þann 19. desember 2007.

Þann 26. nóvember 2008 var gerð breyting á skilmálum lánsins. Var skuldara veitt tímabundin heimild til að að greiða að lágmarki 127.000 kr. inn á vexti lánsins á hverjum gjalddaga frá 2. desember 2008 til 2. október 2009, samtals í 10 skipti. Eftirstöðvar áfallinna vaxta skyldu þá leggjast við höfuðstól lánsins á hverjum gjalddaga.

Stefndu greiddu af láninu í samræmi við skilmála þess á grundvelli útsendra greiðsluseðla fram til 5. janúar 2009, samtals 11 sinnum. Lánið fór í vanskil 2. febrúar 2009.

Þann 23. júní 2009 krafðist stjórn Frjálsa fjárfestingarbankans hf. þess að bankinn yrði tekinn til slita í samræmi við 3. tölul. 1. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Héraðsdómur Reykjavíkur féllst á kröfuna þann sama dag og skipaði H-kk-þf J-kk-þf, hdl., J-kk-þf P-kk-þf, hdl. og H-kvk-þf S-kvk-þf P-x-x, hrl. í slitastjórn bankans.

Þann 21. september 2011 var Hnoðraholt 4 selt á nauðungarsölu. Stefnandi átti hæsta boð í eignina sem var 10.000.000 kr. og keypti eignina á því verði. Við úthlutun komu 9.013.160 kr. upp í kröfu stefnanda en lögveð og sölulaun í ríkissjóð voru alls 986.840 kr. og kostnaður við þinglýsingu afsals var 38.900 kr. Samkvæmt verðmati, sem K-kk-nf B-kk-nf gerði að beiðni stefnanda, var andvirði eignarinnar á söludegi 30.000.000 kr.

Ábyrgðarmanni var send formleg tilkynning um gjaldfellingu á eftirstöðvum lánsins þann 18. desember 2012 með vísan til ákvæða lánssamningsins. Stefndi sendi stefnanda mótbárur í bréfi dags 15. janúar 2013. Með bréfi dags 17. janúar 2013 áréttaði stefnandi sjónarmið sín og ítrekaði áskorun um greiðslu.

Mál þetta var í upphafi dómtekið þann 13. nóvember. Óskýrleiki í yfirlýsingum aðila, að því er varðar útreikning á því hve stór hluti kröfu stefnanda sé viðbótarkrafa fyrir tímabil skilvísra greiðslna, leiddi til þess að dómari ákvað að taka málið upp að nýju og gefa aðilum kost á að gera nánari grein fyrir forsendum og útreikningum að baki staðhæfingum sínum. Heimild til endurupptöku er í 104. gr. laga nr. 91/1991. Málið var endurupptekið þann 27. nóvember og dómtekið á ný sama dag svo sem áður er fram komið.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda er um greiðslu eftirstöðva lánsins sem veitt var á grundvelli samnings aðila frá desember 2007. Samkvæmt samningum lánaði stefnandi stefnda Fjarðarhúsum 23.100.000 kr. Óumdeilt sé að lán þetta er með ólögmætri gengistryggingu. Með vísan til niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 telur stefnandi að líta beri fram hjá ákvæðum samnings aðila um vexti og leggja til grundvallar að í samningi sé kveðið á um að greiða skuli vexti en ekki hver fjárhæð þeirra sé. Við slíkar aðstæður gildi ákvæði 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sem kveður á um að vextir skuli þá vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. laganna frá fyrsta vaxtadegi, sem er útborgunardagur lánsins, 19. desember 2007.

Stefnandi hafi endurreiknað lán stefnda í samræmi við framangreindar forsendur. Endurútreikningurinn hafi farið þannig fram að upphaflegur höfuðstóll lánsins hafi verið vaxtareiknaður miðað við vexti sem Seðlabanki Íslands ákvarðar með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum á hverjum tíma, sbr. 1. málsl. 4. gr. laga nr. 38/2001. Frá þeirri fjárhæð hafi hann dregið greiðslur sem lántaki hafi innt af hendi, sem hafi verið vaxtareiknaðar frá greiðsludegi til viðmiðunardags endurútreiknings, miðað við sömu vexti. Þannig útreiknuð fjárhæð myndi eftirstöðvar lánanna, þ.e. nýjan höfuðstól lánsins í íslenskum krónum. Staða kröfunnar þann 21. september 2011, þegar Hnoðravellir 4 hafi verið seldir nauðungarsölu, hafi því verðið 32.752. 126 kr. sem sundurliðist þannig:

Höfuðstóll kr. 23.100.000

Áfallnir vextir kr. 11.803.640

Greiðslur ásamt vöxtum kr. - 2.151.513

Alls kr. 32.752.126

Markaðsvirði eignarinnar við nauðungarsöluna hafi verið 30.000.000 kr. samkvæmt fyrirliggjandi verðmati á söludegi. Til frádráttar koma greidd lögveð og kostnaður, samtals að fjárhæð 1.025.740 kr. Við nauðungarsölu á eigninni hafi því komið 28.974.260 kr. til lækkunar á kröfu stefnanda. Nýr höfuðstóll hafi þá orðið 3.640.115 kr. Áfallnir vextir á tímabilinu 21. september 2011 til 18. desember 2012 séu 273.797 kr. eða alls 4.051.663 kr. sem sé stefnufjárhæð þessa máls. Eftirstöðvar lánsins hafi verið gjaldfelldar með formlegum hætti 18. desember 2012 og sé krafist dráttarvaxta frá þeim degi.

Stefnandi byggir kröfu sína á ákvæðum samnings aðila frá desember 2007. Stefnandi lánaði stefnda Fjarðarhúsum ehf. umsamda fjárhæð og stefndu beri að endurgreiða lánið með vöxtum sem séu jafnháir almennum óverðtryggðum vöxtum sem Seðlabanki Íslands birtir samkvæmt 10. gr. laga nr. 38/2001 en að öðru leyti í samræmi við ákvæði samningsins.

Stefnandi vísar til almennra reglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og um efndir fjárskuldbindinga. Byggt er á meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til fullra efnda á kröfu sinni. Í því felist m.a. að kröfuhafi, sem hefur fengið minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt sé. Atvik í þessu máli heimili ekki að vikið sé frá þeirri meginreglu. Einungis hafa verið greiddir 11 gjalddagar af 72 og allir greiddir gjalddagar séu vaxtagjalddagar. Innan við eitt ár af sex ára lánstíma hafi verið liðið þegar stefndi hætti að greiða af láninu, án þess að byrjað væri að greiða af höfuðstól lánsins. Í stefnu segir að staða lánsins við síðustu greiðslu hafi verið 25.740.115 kr., þar af hafi höfuðstóllinn verið 23.100.000 kr. Viðbótarkrafa stefnanda sé því, með hliðsjón af rökstuðningi Hæstaréttar í málinu nr. 464/2011 mismunur á þessum fjárhæðum, eða 2.640.115 kr. Sú fjárhæð sé einungis 11,43% af upprunalegum höfuðstól. Ekki sé um að ræða verulega fjárhæð í því samhengi. Við endurupptöku málsins lagði stefnandi fram ítarlegri útreikninga á fjárhæð viðbótargreiðslunnar. Samkvæmt þeim útreikningi er krafa um viðbótarvexti ívið hærri en fram kemur í stefnu, eða 2.733.307 kr. sem er 11,83% af höfuðstól lánsins.

Stefndi B-kk-nf hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á efndum samningsins og sé því stefnt til greiðslu óskipt með stefnda Fjarðarhúsum ehf. í samræmi við skilmála sjálfskuldarábyrgðarinnar.

Mál þetta er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í samræmi við ákvæði 13. gr. lánssamnings aðila og 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefndu byggir á því að stefnandi eigi enga fjárkröfu á hendur þeim vegna þess lánssamnings sem mál þetta varðar. Samkvæmt 57. gr. nauðungarsölulaga nr. 90/1991 geti veðhafi, sem ekki hefur fengið kröfu sína að fullu greidda með andvirði veðandlags á nauðungarsölu, því aðeins krafið skuldara eða ábyrgðarmann skuldar um eftirstöðvar skuldarinnar, að hann sýni fram á að markaðsverð eignarinnar við samþykki boðs hafi ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á hvert markaðsvirði eignarinnar hafi verið á söludegi og því liggi ekki fyrir hvort andvirði hennar hafi hrokkið til greiðslu skuldar hans við stefnanda. Sönnunarbyrði um þetta atriði hvíli á stefnanda og er fyrirliggjandi verðmati mótmælt sem þýðingarlausu enda einhliða aflað af stefnanda og ekki í samræmi við mat annarra sem komu að sölu á eigninni síðar.

Stefndu byggja sýknukröfu sína einnig sjálfstætt á því, að jafnvel þótt verðmat stefnanda yrði lagt til grundvallar á andvirði eignarinnar, hafi hann engu að síður greitt skuld sína að fullu. Byggir hann þá málsástæðu á því að krafa stefnanda á uppboðsdegi hafi verið rangt reiknuð. Svo sem ráða megi af endurútreikningi stefnanda sem lagður hafi verið fram í málinu, þá vaxtareikni stefnandi höfuðstól kröfu sinnar frá lántökudegi með vöxtum, jafnháum þeim sem Seðlabankinn ákvarði af óverðtryggðum útlánum skv. 4. gr. vaxtalaga og dragi síðan frá þær greiðslur sem lántaki hafi innt af hendi á umsömdum gjalddögum. Stefnandi geri með öðrum orðum kröfu aftur í tímann um greiðslu vaxta, til viðbótar við þá vexti sem um var samið í upphafi og stefndi hafði þegar staðið skil á. Stefndu byggja á því að þetta sé stefnanda ekki fært að gera og vísa til stuðnings þeirri staðhæfingu sinni til dóms Hæstaréttar í máli nr. 600/2011, sem eigi við fullum fetum hér. Þá styðji niðurstaðan í máli 464/2012 einnig þá túlkun stefnanda.

Ljóst sé að mikill aðstöðumunur hafi verið á milli aðila þessa máls bæði við útgáfu lánssamningsins og framkvæmd hans. Stefnandi hafi verið fjármálafyrirtæki á lánamarkaði sem sérhæfði sig í framkvæmdalánum og bauð viðskiptavinum sínum upp á fjölbreytt lánakjör, þ.m.t. lán með gengistryggingu. Skilmálar lánssamnings aðila hafi verið samdir einhliða af stefnanda. Þetta séu staðlaðir skilmálar sem sérfræðingar á vegum stefnanda hafi ákveðið og samið. Stefndu búi ekki yfir neinni sambærilegri þekkingu eða reynslu. Fjarðarhús ehf. sé lítið verktakafyrirtæki í húsbyggingum og hjá því hafi í raun aðeins einn maður starfað, stefndi B-kk-nf.

Fyrir hvern gjalddaga hafi stefnandi sent greiðslutilkynningu til stefndu þar sem fram hafi komið fjárhæð gjaldfallinna vaxta. Stefndi, Fjarðarhús ehf., hafi greitt í samræmi við það og fengið kvittun fyrir frá stefnanda hverju sinni. Aðilar málsins hafi á þessum tíma gengið út frá því að útreikningur stefnanda á fjárhæð vaxtagreiðslunnar tæki mið af því að ákvæði lánssamningsins um gengistryggingu væru gild. Stefndu voru því í góðri trú um að skilmálar lánssamningsins væru lögmætir og þar með að greiðslurnar samkvæmt greiðsluseðlunum fælu í sér fullar og réttar efndir á skuldbindingum stefndu.

Stefndu hafi verið búnir að greiða 11 af 72 afborgunum af láninu þegar botninn hafi endanlega dottið úr viðskiptunum vegna hruns krónunnar. Endurútreikningur stefnanda feli í sér viðbótarkröfu um vexti fyrir liðna tíð, þ.e.a.s. frá stofndegi lánssamningsins og fram til nauðungarsöludags. Vaxtakrafan fyrir þetta tímabil nemi 9.652.129. kr. Í stefnu er þessi fjárhæð sögð vera 11.803.640 kr. en frá þeirri fjárhæð hafa ekki verið dregnar afborganir stefnda af láninu, 2.151.513 kr. Stefndu leiðréttu þetta við aðalmeðferð málsins. Stefndu telja að þeir hafi tekið við fullnaðarkvittun fyrir greiðslu vaxta fram til 2. janúar 2009 og því sé stefnanda óheimilt að gera viðbótarkröfu um vexti á því tímabili. Rétt reiknuð vaxtakrafa stefnanda frá 2. janúar 2009 til 21. september 2011 sé 6.338.182 kr. Að teknu tilliti til raunverulegra greiðslna stefnanda á þeim tíma sem hann stóð í skilum og vaxta af þeim greiðslum fram að uppgjörsdegi, nemi viðbótarkrafa stefnanda um vexti fyrir liðna tíð 3.313.945 kr. Sú fjárhæð er umtalsverð, einkum í samanburði við upphaflegan höfuðstóll lánsins sem var 23.100.000 kr.

Stefndu telja að þegar atvik þessa máls séu virt í heild með hliðsjón af dómum Hæstaréttar í fyrrgreindum málum, forsendum þeirra og rökstuðningi, verði að telja að greiðslutilkynningar stefnanda og athugasemdalaus móttaka hans á greiðslum, jafngildi fullnaðarkvittunum og því geti stefnandi ekki krafist viðbótargreiðslna vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann.

Að fenginni þeirri niðurstöðu liggur fyrir að hinn 21. september 2011, daginn sem fasteignin Hnoðravellir 4 var seld, nam krafa stefnanda á hendur stefndu alls 29.438.182 kr. Sú fjárhæð samanstendur af höfuðstól lánsins, 23.100.000 kr. og almennum óverðtryggðum vöxtum frá 2. janúar 2009 til 21. september 2011, 6.338.182 kr. Verðmæti eignarinnar eins og stefnandi mat það dugði því vel til þess að greiða kröfu hans að fullu.

Að öllu framansögðu telja stefndu ljóst að hvernig sem á mál þetta sé litið liggi fyrir að andvirði hinnar veðsettu eignar hafi vel dugað til að fullnægja kröfu stefnanda. Hann eigi því enga lögvarða kröfu á hendur þeim og því beri að sýkna þá af öllum kröfum hans.

Um lagarök vísa stefndu til, auk ákvæða í lögum nr. 90/1991 um nauðungarsölu, almennra reglna kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða, um greiðslu, um fullnaðarkvittanir og áhrif þeirra á endurkröfur kröfuhafa.

Niðurstaða

Með sameiginlegri bókun sem lögð var fram í þinghaldi 27. júní sl. lýstu aðilar máls því yfir að þeir væru sammála um að markaðsvirði fasteignarinnar Hnoðravellir 4 hafi verið 30.000.000 kr. á uppboðsdegi. Þá féll stefndi frá þeirri málsástæðu að krefjast sýknu á grundvelli 57. gr. laga um nauðungarsölu nr. 90/1991 auk þess sem báðir aðilar féllu frá kröfu um greiðslu málskostnaðar. Lýsing á kröfugerð í upphafi dóms tekur mið af þeirri breytingu. Eftir stendur ágreiningur aðila um útreikning á eftirstöðvum lánsins sem stefndi Fjarðarhús ehf. tók hjá stefnanda í desember 2007 og stefndi B-kk-nf H. B-kk-nf gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Óumdeilt er að lán þetta var lán í íslenskum krónum gengistryggt miðað við gengi svissneskra franka og japanskra jena. Stefnandi hefur fallist á að endurútreikna stöðu þess á þeim grundvelli að skilmálar þess hafi verið ólögmætir. Þá eru aðilar sammála um að til grundvallar endurútreikningi lánsins beri að leggja ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001, þ.e. að líta beri svo á að samið hafi verið um vexti en ekki fjárhæð þeirra og um samningssambandið gildi því ákvæði 4. gr. vaxtalaganna þar sem kveðið er á um að þegar þannig standi á skuli lán bera vexti jafnháa vöxtum á lægstu óverðtryggðu útlánum banka sbr. auglýsingu Seðlabanka Íslands þar að lútandi á grundvelli 10. gr. vaxtalaga. Þá er heldur ekki ágreiningur milli aðila um að aðferðin við endurútreikning stefnanda sé í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001.

Ágreiningur aðila lýtur því einvörðungu að því hvernig fara eigi með vangreiðslur vaxta, sé miðað við framangreinda vaxtafjárhæð, á því tímabili þegar stefnandi stóð í skilum. Fyrir liggur að stefnandi greiddi vexti af láninu í samræmi við skilmála samnings aðila, í 11 mánuði, þ.e. frá fyrsta gjalddaga í mars 2008 til og með greiðslu í janúar 2009. Á umræddu tímabili voru einvörðungu greiddir vextir af láninu svo sem skilmálar lánsins kváðu á um. Afborganir af höfuðstól áttu að hefjast í mars 2009 en hætt var að greiða af láninu áður en að því kom. Deila aðila lýtur að því hvort stefnandi geti krafið stefndu um viðbótargreiðslur fyrir það tímabil sem stefndu stóðu í skilum með afborganir lánsins. Eini tölulegi ágreiningurinn í málinu lýtur að því hve stór hluti af kröfu stefnanda sé viðbótargreiðsla fyrir tímabil skilvísra greiðslna og þá um leið hvort viðbótarkrafa stefnanda fyrir nefnt tímabil sé umtalsverð eða ekki. Verði fallist á að stefnanda sé heimilt að endurreikna lánið allan lánstímann, óháð útgáfu kvittana fyrir greiddar afborganir, þá eru aðilar sammála um að eftirstöðvar lánsins séu rétt reiknaðar og samsvari stefnufjárhæð þessa máls. Á sama hátt eru aðilar sammála um að sýkna beri stefndu af fjárkröfu stefnanda verði fallist á að fullnaðarkvittanir girði fyrir frekari kröfu um greiðslu vaxta fyrir það tímabil sem stefndu stóðu í skilum með lánið.

Svo sem að framan er lýst snýst ágreiningur aðila einvörðungu um áhrif útgáfu og móttöku kvittana fyrir þær 11 afborganir sem stefndu stóðu í skilum með. Fyrir liggur að vaxtagreiðslur á nefndu tímabili eru lægri en vaxtagreiðslur samkvæmt fyrri málslið 4. gr. laga 38/2001. Stefnandi hefur því fengið minna greitt en hann á rétt til. Hér kemur því til skoðunar sú meginregla kröfuréttar að kröfuhafi geti krafið skuldara um það sem vangreitt er nema einhver undantekningarregla frá þeirri reglu eigi við. Um þetta atriði má vísa til nýlegra dóma Hæstaréttar, sbr. m.a. dóma réttarins frá 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011, 18. október s.á í máli nr. 464/2012, 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013 og 31. maí 2013 í máli nr. 327/2013.

Stefndu halda því fram að undantekningarregla um áhrif fullnaðarkvittana eigi við í þeirra tilviki. Í framangreindum dómum Hæstaréttar er því lýst ítarlega hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til að framangreind undantekningarregla eigi við og tilkalli kröfuhafa til viðbótargreiðslu verði hafnað. Kemur fram að meta beri atvik í hverju tilviki heildstætt á grundvelli nokkurra meginsjónarmiða. Þau atriði sem einkum þarf að líta til eru í fyrsta lagi hvort skuldari hafi verið í góðri trú um lögmæti skuldbindingar sinnar, þ.e. hvort hann hafi vitað eða mátt vita að gengistrygging láns hans væri ólögmæt. Í öðru lagi hvort aðstöðumunur milli lántakanda og lánveitanda sé svo mikill að hann réttlæti það að hafnað sé tilkalli lánveitanda til viðbótargreiðslu. Í þriðja lagi hvorum aðilanum standi nær að bera þann vaxtamun sem hlaust af ólögmætri gengistryggingu lánsins. Í því efni þarf, auk framangreindra atriða, að líta til stöðu samningssambands aðila, þ.e. hvort komin hafi verið festa á framkvæmd samnings og hvort viðbótargreiðslan sé svo veruleg að hún raski hagsmunum skuldara með ósanngjörnum hætti og hvor aðili má segja að beri ábyrgð á því að vangreitt var.

Í því máli sem hér er til úrausnar eru aðilar sammála um að stefndu hafi verið í góðri trú um lögmæti lánsins á meðan það var í skilum. Þá er einnig óumdeilt að stefnandi, sem var fjármálafyrirtæki, hafi haft yfirburðastöðu í viðskiptasambandi aðila. Hins vegar er ágreiningur um hvort komin hafi verið á festa í viðskiptum aðila og hvort viðbótarkrafa stefnanda vegna þess tímabils sem stefndu stóðu í skilum, sé umtalsverð eða ekki. Stefnandi heldur því fram að hvorugt þessara skilyrða sé fyrir hendi og jafnvel þótt aðeins yrði fallist á að annað þeirra væri ekki uppfyllt leiddi það til þess að undantekningarreglunni um gildi fullnaðarkvittana yrði ekki beitt.

Hvað fyrra ágreiningsatriðið varðar, er það mat dómsins að nægjanlegur tími hafi liðið frá því lánið var tekið og þar til það fór í vanskil til að hægt sé að slá því föstu að festa hafi verið komin á í lánaviðskiptum aðila. Aðilar gengu frá samningi tæpu ári áður en lánið fór í vanskil, gerðu einu sinni breytingu á samningsskilmálum og stefndi Fjarðarhús ehf. greiddi mánaðarlega af láninu í tæpt eitt ár. Lýsir þetta að mati dómsins nokkurri festu í viðskiptum sem nægir til að skapa þær væntingar sem máli skipta. Hefur það hvorki þýðingu í þessu efni að stefndi greiddi einvörðungu vexti af láninu en ekki afborganir af höfuðstól, enda sú tilhögun í samræmi við skilmála lánsins, né að við greiðslufall voru fimm ár eftir af lánstímanum. Hvorugt þessara atriða breytir því að ekkert í framkvæmd og festu samningsins gaf stefndu tilefni til að ætla annað en að greiðslur hans fælu í sér endanlega og fulla greiðslu fyrir viðkomandi tímabil.

Hvað viðbótargreiðsluna varðar eru aðilar hvorki sammála um fjárhæð hennar né það hvort hún teljist umtalsverð eða ekki. Stefnandi telur kröfu sína um viðbótargreiðslu vaxta fyrir tímabilið sem stefndu stóðu í skilum nema 2.733.307 kr. Hefur hann við útreikning á þeirri fjárhæð endurreiknað lánið frá lántökudegi, með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 fram til síðasta greidda gjalddaga. Í útreikningum hans eru ógreiddir vextir lagðir við höfuðstól kröfunnar 19. desember 2008, 12 mánuðum eftir fyrsta vaxtadag, með vísan til 12. gr. laga nr. 38/2001. Heildarvaxtagreiðslur þannig reiknaðar fyrir tímabilið sem stefndu stóðu í skilum nema 4.305.656 kr. Raungreiðslur stefndu á sama tímabili voru 1.572.349 kr. Mismunurinn er áðurgreind fjárhæð, 2.733.307 kr. Stefndu telja hins vegar að viðbótarkrafa stefnanda sé liðlega 580.000 kr. hærri eða 3.313.945 kr. Skýrist mismunur þessi á því að inn í þeirri fjárhæð eru vextir á viðbótarkröfuna á tímabilinu 5. janúar 2009 til 21. september 2011, þ.e. frá því að síðasta afborgun stefndu var innt af hendi og þar til stefnandi keypti veðandlagið á nauðungarsölu og fékk þar með greiðslu sem stefndu telja að hafi numið fullri greiðslu skuldar þeirra.

Ágreiningur aðila um fjárhæð viðbótarkröfunnar snýst um það við hvaða tímamark beri að miða stöðu lánsins. Fallast ber á það með stefndu að miða viðbótarkröfuna við það tímamark þegar uppgjör á grundvelli nauðungarsölu veðandlagsins fór fram enda ekki í ljós leitt að stefnandi hafi sett fram kröfu um greiðslu á grundvelli endurútreiknings fyrir þann tíma. Vextir af vangreiddum vöxtum fram að uppgjörsdegi eru því hluti af viðbótarkröfu stefnanda svo sem stefndi heldur fram. Fjárhæð viðbótarkröfunnar nemur samkvæmt þessu 3.312.945. kr. Verður að telja þá fjárhæð umtalsverða, hvort sem hún er borin saman við umsamda vexti á sama tíma, 1.565.861 kr., eða upphaflegan höfuðstól lánsins, 23.000.000 krónur.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu um ágreiningsatriði aðila er það niðurstaða dómsins að stefnandi geti ekki krafið stefndu um viðbótar vaxtagreiðslur fyrir þann tíma sem lánið var í skilum. Til grundvallar þeirri niðurstöðu liggur heildstætt mat á atvikum öllum. Mestu máli skiptir að stefndu voru í góð trú um að greiðslur þeirra væru réttar og fullar efndir kröfu á umræddu tímabili. Misskilningur þeirra á lagareglum er afsakanlegur af þeirra hálfu. Öðru máli gegnir um stefnanda, sem var sérfræðingur í lánveitingum, hafði auk þess yfirburðastöðu í viðskiptasambandi aðila, samdi samningsskilmála þess og reiknaði sjálfur út lánið. Því er eðlilegt að hann axli ábyrgð á því að útreikningar séu réttir og byggðir á lögmætum forsendum. Auk þessa er ekki á það fallist með stefnanda að festu hafi skort í viðskiptum aðila eða að fjárhæð viðbótarkröfunnar hafi verið óveruleg. Þvert á móti er það niðurstaða dómsins, svo sem að framan er rökstutt, að festa hafi verið á viðskiptum aðila og viðbótarkrafa stefnanda nemi umtalsverðri fjárhæð. Þá er einnig þess að gæta að stefnandi virðist ekki hafa haft uppi kröfu um viðbótargreiðslu á grundvelli endurútreiknings fyrr en í árslok 2012, þegar stefndu var formlega tilkynnt um gjaldfellingu lánsins. Þá voru liðin liðlega þrjú ár frá því að dómur Hæstaréttar í máli nr. 471/2010, var kveðinn upp en að þeim dómi gengnum mátti stefnanda vera ljóst að hann gæti endurreiknað lánasamning aðila með þeim hætti sem hann gerir í endurútreikningi sínum. Sá tími sem leið þar til hann gerir slíka kröfu eykur líkurnar á því að stefndu geti með réttu litið svo á að greiðslur hans séu fullar og réttar efndir. Að öllu samanlögðu stendur það því stefnanda nær að bera þann mun sem er á raunverulegum og réttum efndum. Ber samkvæmt þessu að fallast á sýknukröfu stefndu.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Fjarðarhús ehf. og B-kk-nf H. B-kk-nf, eru sýknir af kröfu stefnanda, Frjálsa hf.