A-221/2012

Aðfararbeiðni gerðarbeiðanda barst héraðsdómi 8. október 2012. Gerðarbeiðandi er Lýsing hf., kt. [...], Ármúla 3, Reykjavík, en gerðarþoli er G-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf, kt. [...], Háholti 24, Reykjanesbæ. Málið var tekið til úrskurðar 18. mars 2013.

Gerðarbeiðandi krefst dómsúrskurðar um að bifreiðirnar Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006, og Ford Fusion, fastnúmer RL-U99, árg. 2007, verði teknar úr vörslum gerðarþola og fengnar gerðarbeiðanda með beinni aðfarargerð. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola.

Endanlegar kröfur gerðarþola eru aðallega þær að kröfu gerðarbeiðanda verði vísað frá dómi, en til vara að aðfararbeiðni gerðarbeiðanda verði hafnað. Þá krefst gerðarþoli málskostnaðar úr hendi gerðarbeiðanda.

I.

Í málinu liggja fyrir tveir svonefndir bílasamningar. Annars vegar samningur númer 70059831-70059832, dagsettur 4. október 2007, vegna bifreiðarinnar Ford Fusion, fastnúmer RL-U99, árg. 2007. Leigusali samkvæmt samningnum er gerðarbeiðandi í máli þessu, en leigutaki er tilgreindur B-kk-nf K-kk-nf, en með samkomulagi milli upphaflegra samningsaðila og gerðarþola 27. ágúst 2008 yfirtók gerðarþoli réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt samningnum. Með samningnum var bifreiðin tekin á leigu hjá gerðarbeiðanda frá 4. október 2007 til 15. október 2014. Í 4. gr. samningsins er samningsfjárhæð tilgreind 1.130.448 krónur, sem skyldi greiðast með 84 mánaðarlegum leigugreiðslum með seðilgjaldi á tímabilinu frá 15. nóvember 2007 til 15. nóvember 2014. Mánaðarleg greiðsla er sögð 16.021 króna. Hins vegar liggur fyrir bílasamningur númer 70047269-70047270, dagsettur 23. mars 2007, vegna bifreiðarinnar Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006. Leigusali samkvæmt samningnum er gerðarbeiðandi í máli þessu, en leigutaki er tilgreindur Reising ehf., en með samkomulagi milli upphaflegra samningsaðila og gerðarþola 14. nóvember 2007 yfirtók gerðarþoli réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt samningnum. Með samningnum var bifreiðin tekin á leigu hjá gerðarbeiðanda frá 23. mars 2007 til 5. apríl 2014. Í 4. gr. samningsins er samningsfjárhæð tilgreind 4.360.455 krónur, sem skyldi greiðast með 84 mánaðarlegum leigugreiðslum með seðilgjaldi á tímabilinu frá 5. maí 2007 til 5. apríl 2014. Mánaðarleg greiðsla er sögð 60.132 krónur. Í 4. gr. beggja samninganna kemur jafnframt eftirfarandi fram: „Samningur þessi er gengistryggður og eru allar fjárhæðir bundnar erlendum/innlendum myntum í eftirfarandi hlutföllum og taka mið af þeim á hverjum tíma: JPY 50%, CHF 50%. Gengi/vísitala gjaldmiðla miðast við útborgunardag samnings. Leigugjald tekur breytingum á gengi og vöxtum skv. 7. gr. samnings þessa.“

Þá liggja fyrir í málinu endurútreikningar gerðarbeiðanda á framangreindum samningum, dagsettir 2. og 8. mars 2011, sem gerðarbeiðandi kveðst hafa sent gerðarþola í kjölfar dóms Hæstaréttar Íslands frá 16. september í máli nr. 471/2010 og setningar laga nr. 151/2010 frá 28. desember 2010. Gerðarbeiðandi kveður gerðarþola hins vegar ekki hafa greitt gerðarbeiðanda leigugreiðslur síðan í júlí 2011, auk þess sem gerðarþoli hafi vanrækt að greiða bifreiðagjöld, stöðugjald og vanrækslugjöld af bifreiðunum og að kostnaður vegna þess hafi fallið á gerðarbeiðanda. Gerðarbeiðandi lýsti yfir riftun samninganna með skeyti 6. september 2011. Samkvæmt framlagðri útprentun úr ökutækjaskrá er gerðarbeiðandi skráður eigandi framangreindra bifreiða en gerðarþoli er skráður umráðamaður. Þá hefur gerðarbeiðandi lagt fram upplýsingar um gerðarþola úr vanskilaskrá.

II.

Gerðarbeiðandi byggir kröfur sínar á því að gerðarþoli hafi ekki greitt gerðarbeiðanda leigugjald samkvæmt samningunum síðan í júlí 2011. Auk þess hafi gerðarþoli vanrækt að greiða bifreiðagjöld, stöðugjald og vanrækslugjöld af bifreiðunum og að kostnaður vegna þess hafi fallið á gerðarbeiðanda. Þá hafi fjárhagsstaða gerðarbeiðanda versnað til muna, bifreiðarnar séu óskoðaðar og að bifreiðin Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006, sé ótryggð. Allt séu riftunarástæður samkvæmt 21. gr. samnings aðila. Samningi aðila hafi verið rift og eignaréttur gerðarbeiðanda að bifreiðunum Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006, og Ford Fusion, fastnúmer RL-U99, árg. 2007, sé skýr, svo sem samningar aðila og útprentanir úr ökutækjaskrá beri með sér.

Gerðarbeiðandi vísar til þess að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 153/2010, frá 16. júní 2010, þar sem fjallað hafi verið um sambærilegan samning og mál þetta sé sprottið af, hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðu að umþrættur kaupleigusamningur hafi í raun verið peningalán og lagt hafi verið til grundvallar að um væri að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá hafi verið talið að samningurinn, sem fjallað hafi verið um í dóminum, bæri með sér að vera lán í íslenskum krónum. Samningurinn hafi því verið talinn brjóta í bága við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 og talið hafi verið að þau gengisviðmið, sem notuð hafi verið, væru óheimil og meðal annars vísað til þess að 13. gr. og 14. gr. laganna væru ófrávíkjanleg ákvæði, sbr. 2. gr. laganna, og gengistryggingin því ekki skuldbindandi fyrir stefnda í málinu. Í forsendum dómsins hafi komið fram að ákvæði í 4. og 7. gr. samningsins væru í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001 og gætu ekki skuldbundið stefnda af þeim sökum. Í niðurstöðukafla dómsins hafi þó ekkert verið komið inn á hvað ætti að koma í stað gengistryggingarinnar sem félli niður og hafi samningsaðilar hálfpartinn verið í lausu lofti með þann þátt málsins.

Þann 16. september 2010 hafi fallið dómur í Hæstarétti Íslands í máli nr. 471/2010, en með dóminum hafi rétturinn skorið úr óvissunni um það hvaða vexti ætti að reikna af bílasamningum sem fælu í sér ólögmæta gengistryggingu. Þar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að reikna yrði samninginn upp á grundvelli 4. gr. laga nr. 38/2001 og miða við óverðtryggða vexti. Í kjölfarið hafi efnahags- og viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp á Alþingi um uppgjör gengistryggðra lána o.fl. Frumvarpið hafi verið samþykkt af Alþingi og 28. desember 2010 hafi það orðið að lögum nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lögum um umboðsmann skuldara. Í kjölfar hins síðargreinda dóms Hæstaréttar Íslands og umræddra lagabreytinga hafi gerðarbeiðandi endurreiknað alla gengistryggða kaupleigusamninga, þar með talið áðurgreinda samninga á milli aðila þessa máls. Niðurstaða endurútreikninganna hafi í kjölfarið verið send gerðarþola og hafi samningar aðila jafnframt fengið ný samningsnúmer við endurútreikninginn, nr. 70113672 og 70114111. Gerðarbeiðandi hafi í kjölfarið sent gerðarþola mánaðarlega greiðsluseðla sem tekið hafi mið af endurútreikningunum.

Þá vísar gerðarbeiðandi til þess að 2. október 2012 hafi heildarvanskil gerðarþola vegna fyrrgreindra kaupleigusamninga numið 1.935.574 krónum að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Þá séu skráð árangurslaus fjárnám á gerðarþola í vanskilaskrá, en slíkt sé jafnframt riftunarástæða samkvæmt 21. gr. samninganna. Gerðarþoli hafi ekki orðið við ítrekuðum tilmælum gerðarbeiðanda um greiðslu vanskilanna og því hafi það farið svo að gerðarbeiðandi hafi rift kaupleigusamningunum 6. september 2011 samkvæmt heimild í 21. gr. samningsins. Í kjölfarið hafi gerðarbeiðandi falið fyrirtækinu Vörslusviptingum - LMS ehf. að ná bifreiðunum úr vörslum gerðarþola þar sem gerðarþoli hafi ekki skilað þeim tafarlaust, eins og gerðarþola hafi borið að gera samkvæmt ákvæðum samninganna. Með lögum nr. 78/2012 um breytingu á innheimtulögum nr. 95/2008, sem tekið hafi gildi 5. júlí síðastliðinn, hafi verið tekið fyrir samningsbundinn rétt gerðarbeiðanda um að taka til sín eignir sínar án aðfarargerðar. Í ljósi þessa og þar sem gerðarþoli hafi ekki staðið í skilum samkvæmt kaupleigusamningnum og hafi ávallt neitað að afhenda gerðarbeiðanda eignir sínar, krefjist gerðarbeiðandi umráða yfir bifreiðunum.

Um lagarök vísar gerðarbeiðandi til 78. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Gerðarbeiðandi kveður gerðina fara fram á ábyrgð gerðarbeiðanda, en á kostnað gerðarþola.

III.

Kröfum sínum til stuðnings vísar gerðarþoli til þess að hann hafi verið með þrjá bílasamninga við gerðarbeiðanda. Samning nr. 70042291, síðan 7. febrúar 2007, vegna bifreiðar með fastanúmerið VY-851, sem gerður hafi verið upp 23. maí 2011. Samning nr. 700447269, yfirtekinn 15. nóvember 2007, vegna bifreiðar með fastanúmerið BO-077. Samning nr. 70059831, yfirtekinn 28. ágúst 2008, vegna bifreiðarinnar RI-U99. Gerðarþoli kveður gerðarbeiðanda á þessum tíma hafa skrifað reikninga með ólöglegum hætti, krafið gerðarþola um of háar fjárhæðir og skapað gerðarþola aukakostnað. Þegar samningur vegna VY-851 hafi verið gerður upp, hafi gerðarþoli verið búinn að ofgreiða verulegar upphæðir, sem gerðarþoli geri kröfu um að verði leiðrétt og sett saman við þá tvo samninga sem enn standi og gerðarbeiðandi geri kröfu um að verði rift. Þá sé það krafa gerðarþola að gerðarbeiðandi komi með réttar upphæðir á þeim samningum. Samkvæmt samningi nr. 70042291 hafi gerðarþoli átt að vera búinn að greiða tæpar þrjár milljónir og skulda níu gjalddaga, en gerðarþoli hafi verið búinn að greiða 3.541.107 krónur og gerðabeiðandi hafi tekið 1.431.367 krónur af söluverði tækisins upp í samninginn. Samkvæmt greiðsluáætlun hafi gerðarþoli þegar ofgreitt af þeim samanlagt, þótt ekki sé talinn til aukakostnaður sem lagður hafi verið á gerðarþola. Gerðarþoli ætti að vera búinn að greiða 7.760.527 krónur, en sé þegar búinn að greiða 8.736.339 krónur, auk kostnaðarauka „hingað og þangað“. Auk þess, vegna þessara reikningskúnsta, hafi gerðarþola ekki verið unnt að selja þessi tæki, þá hafi þau fallið verulega í verði. Gerðarþoli kveðst fara fram á að málinu verið vísað til föðurhúsanna og gerðarbeiðanda gert að koma með réttar upplýsingar hið fyrsta.

Í málflutningsræðu lögmanns gerðarþola kom fram að gerðarþoli hefði greitt 397.393 krónur til gerðarbeiðanda 10. desember 2012, inn á vangreiddar tryggingar, bifreiðagjöld o.fl. Gerðarþoli sé reiðubúinn að greiða af lánunum samkvæmt réttum útreikningum. Hann hafi ekki verið í vanskilum þegar rift hafi verið og því hafi ekki verið heimilt að rifta samningum aðila.

IV.

Engar haldbærar röksemdir hafa verið færðar fyrir kröfu gerðarþola um að málinu verði vísað frá dómi og að mati dómsins eiga engin þau atvik við um málatilbúnað gerðarbeiðanda sem leitt geta til þess að málinu verði vísað frá dómi. Því fellst dómurinn ekki á kröfu gerðarþola um að málinu verði vísað frá dómi.

Gerðarbeiðandi hefur lagt fram útprentun úr vanskilaskrá til marks um það að fjárhagsstaða gerðarbeiðanda hafi versnað til muna áður en samningum aðila var rift. Byggir gerðarbeiðandi á því að þar komi meðal annars fram að á gerðarþola hafi verið skráð árangurslaus fjárnám áður en til riftunar kom og að við þær aðstæður hafi gerðarbeiðanda verið heimilt að rifta samningum aðila með heimild í 21. gr. téðra samninga. Þá hefur gerðarbeiðandi lagt fram útprentun úr ökutækjaskrá til marks um að bifreiðin Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006, hafi ekki verið færð til skoðunar þegar samningum aðila hafi verið við rift. Við þær aðstæður hafi gerðarbeiðanda einnig verið heimilt að rifta samningi aðila um þá bifreið, með heimild í 21. gr. Þá kom fram hjá lögmanni gerðarbeiðanda við munnlegan málflutning að gerðarþoli hefði vanrækt greiðslu bifreiðagjalda með eindaga 15. ágúst 2011 vegna sömu bifreiðar og þau gjöld fallið á gerðarbeiðanda sem eiganda bifreiðarinnar. Við þær aðstæður hafi gerðarbeiðanda einnig verið heimilt að rifta samningum aðila með heimild í framangreindri 21. gr. samninganna. Þá hafi gerðarbeiðandi haft heimild samkvæmt 21. gr. samninga aðila til riftunar hvors samnings ef riftunarákvæði eigi við um aðra eignaleigusamninga milli aðila.

Gerðarþoli hefur í málatilbúnaði sínum ekki borið brigður á réttmæti riftunar gerðarbeiðanda á samningum aðila hvað þessar málsástæður gerðarbeiðanda varðar. Af gögnum málsins verður ráðið að greiðsluvandkvæði gerðarþola höfðu staðið um nokkurt skeið áður en gerðarbeiðandi rifti samningunum og þá bera framangreind gögn úr ökutækjaskrá það með sér að bifreiðin Dodge Ram 2500, fastnúmer BO-077, árg. 2006, hafi við riftun á samningum aðila ekki verið færð til skoðunar líkt og gerðarþola bar að gera samkvæmt samningi aðila um þá bifreið. Jafnframt bera gögn málsins með sér að bifreiðin hafi verið ótryggð. Gerðarþoli hefur ekki mótmælt því að hafa vanrækt greiðslu bifreiðagjalda með eindaga 15. ágúst 2011 og samkvæmt gögnum málsins féll kostnaður af þeim sökum á gerðarbeiðanda. Við allar framangreindar ástæður heimilar 21. gr. samninga aðila riftun, en ákvæðið er samhljóða í báðum samningunum. Þá kveður 21. gr. samninganna á um að gerðarbeiðanda sé heimil riftun ef riftunarákvæði eiga við um aðra eignaleigusamninga aðila. Eins og málatilbúnaði aðila er háttað og að teknu tilliti til samningsbundinna riftunarheimilda gerðarbeiðanda, sbr. 21. gr. samninga aðila, verður því lagt til grundvallar að gerðarbeiðanda hafi verið heimilt að rifta samningi aðila 6. september 2011. Þegar af framangreindum ástæðum ber að fallast á hina umbeðnu gerð og getur ágreiningur aðila um endurútreikninga umræddra samninga og skuldastöðu gerðarþola því ekki haggað rétti gerðarbeiðanda til að krefjast þess að hin umbeðna gerð fari fram.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála á gerðarbeiðandi rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Hin umbeðna gerð má fara fram.

Gerðarþoli, G-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf, greiði gerðarbeiðanda, Lýsingu hf., 200.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf