E-642/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 20. júní 2014, var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 14. febrúar 2013, af K-kk-þgf V-kk-þgf K-kk-þgf, Engihjalla 11, Kópavogi, á hendur Norðuráli Grundartanga ehf., Grundartanga, Akranesi, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda, Norðuráls Grundartanga ehf., vegna líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir í vinnuslysi, 2. september 2009, í svonefndum Svartaturni við skautsmiðju stefnda á Grundartanga. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins og að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Af hálfu stefnanda eru ekki gerðar sérstakar kröfur á hendur réttargæslustefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Stefndi, Norðurál Grundartangi ehf., krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Stefndi krefst þess til vara að verða aðeins talinn vera skaðabótaskyldur að hluta vegna atviksins, 2. september 2009, og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, en réttargæslustefndi tekur undir málatilbúnað og málsástæður stefnda.

Atvik máls og ágreiningsefni

Stefnandi slasaðist, er hann var við störf í svonefndum Svartaturni við skautasmiðju stefnda á Grundartanga, 2. september 2009. Stefnandi starfaði, þegar slysið varð, hjá Gúmmísteypu Þ. Lárussonar ehf. en fyrirtækið hafði tekið að sér að skipta um reim í færibandi sem flytur kolasalla frá skautasmiðjunni í síló, sem staðsett er í turninum. Stefnandi var í aðdraganda slyssins, ásamt öðrum starfsmanni Gúmmísteypu Þ. Lárussonar ehf., að vinna við að skipta um reimina. Voru þeir við störf uppi á þaki sílósins. Reiminni var lyft upp yfir þak turnins með krana og hún tekin niður um op, sem gert hafði verið á þakið. Reipi var bundið við reimina í því skyni að hægt yrði, ef á þyrfti að halda, að stýra henni niður um þakopið. Reipið hafði verið látið síga inn í turninn og mun stefnandi, þegar slysið varð, hafa verið að reyna að draga reimina, með handafli, inn um þakopið.

Ágreiningur er með aðilum um nánari tildrög slyssins. Að sögn stefnanda flæktist hann, þegar hann var að toga í reipið, í rafmagnskapli sem lá á þaki sílósins. Kveðst stefnandi hafa reynt að taka af sér fallið með því að grípa í reipið en það gefið eftir og hann fallið í gólfið. Fékk stefnandi við fallið snúningsáverka á hægri fót og slæmt opið beinbrot.

Af hálfu stefnda er tildrögum slyssins lýst með þeim hætti að þegar stefnandi hafi togað í reipið til að ná reiminni inn um turnþakið hafi skyndilegur slaki komið á reipið og stefnandi við það hrasað, fallið fram fyrir sig og fótbrotnað. Í fallinu virðist sem stefnandi hafi krækt fæti í rafmagnskapal, sem legið hafi á þakgólfi sílósins.

Kalla þurfti til björgunarsveitarmenn úr Björgunarsveit Akraness til þess að síga með stefnanda niður af þaki sílósins. Var hann fluttur með sjúkrabifreið á sjúkrahúsið á Akranesi en síðan til aðgerðar á bæklunarskurðdeild Landspítalans í Fossvogi. Sýndu röntgenmyndir snúningsbrot á neðri hluta hægri fótleggjar. Undirgekkst stefnandi aðgerð á fætinum daginn eftir slysið. Í aðgerðinni var brotið sett rétt og fest með mergnagla. Um afleiðingar slyssins á heilsufar stefnanda er fjallað í fyrirliggjandi læknisvottoðum og örorkumati R-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis frá 11. mars 2012. Samkvæmt matinu er varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda vegna slyssins 15%.

Lögregla tók skýslu af stefnanda á vettvangi slyssins, meðan beðið var eftir komu björgunarsveitarmanna og sjúkrabifreiðar. Í skýrslunni segir: „K-kk-nf kvaðst hafa verið að draga spotta inn um hlera á þakinu og gengið aðeins afturábak. Við það gekk hann á rafmagnskapal sem að lá á gólfinu, missteig sig og datt niður. K-kk-nf kvaðst ekki muna nákvæmlega hvað gerðist en taldi að þetta væri næg skýring á slysinu.“ Slysið var tilkynnt samdægurs til Vinnueftirlits ríkisins. Er tildrögum slyssins lýst með sama hætti í tilkynningunni og í lögregluskýrslunni enda mun tilkynningin, hvað lýsingu atvika varðar, vera byggð á henni.

Með bréfi, 25. apríl 2010, fór lögmaður stefnanda þess á leit við réttargæslustefnda, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., að tekin yrði afstaða til til bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda, vegna slyssins. Réttargæslustefndi tilkynnti lögmanni stefnanda með tölvubréfi, 7. janúar 2011, að ekki væri talið að bótaskylda væri til staðar, þar sem slys stefnanda væri ekki að rekja til atvika sem stefndi bæri skaðabótaábyrgð á heldur væri slysið að rekja til óhapptilviks. Stefnandi skaut synjun réttargæslustefnda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, 24. mars 2011. Nefndin kvað upp úrskurð 3. maí 2011 þess efnis að greiðsluskylda rétargæslustefnda væri ekki fyrir hendi. Segir í forsendum niðurstöðunnar að ekki hafi verið sýnt fram á að rekja mætti slys stefnanda til vanrækslu starfsmanna stefnda eða annarra atvika eða aðstæðna sem hann yrði talinn bera skaðabótaábyrgð á og virtist því hafa verið um óhappatilvik að ræða. Þá er tekið sérstaklega fram að hafa beri í huga að Vinnueftirlit ríkisins hafi ekki gert athugasemdir við vinnuaðstæður á vettvangi málsins.

Í máli þessu greinir aðila á um, eins og áður er rakið, af hvaða ástæðu stefnandi hafi fallið á þakgólf sílósins við Grundartanga, 2. september 2009. Af hálfu stefnanda er á því byggt að hann hafi rekið fótinn í rafmagnskapal, sem legið hafi á gólfi sílósins, og við það misst jafnvægi og fallið. Af hálfu stefnda er hins vegar á því byggt að hann hafi misst jafnvægið við að slaki hafi komið á reipi, sem stefnandi hafi haldið í til að beina reim, sem setja hafi átt á færiband í sílóinu, inn um op á þaki þess. Við það hafi hann fallið en flækt fæturna í umræddum rafmagnskapli. Þá greinir aðila á um hvort á stefnda hvíli bótaskylda vegna slyssins og ennfremur hvort stefnandi eigi sjálfur sök á slysinu, að öllu leyti eða hluta.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að stefndi, Norðurál Grundartangi ehf., beri fulla skaðabótaábyrgð á slysinu sem hann hafi orðið fyrir, 2. september 2009. Mál þetta sé höfðað sem viðurkenningarmál skv. heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi byggi á því að samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar, sakarreglunni og reglunni um ábyrgð vinnuveitenda á starfsmönnum sínum sem og samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, eigi hann rétt á fullum bótum vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir í slysinu, 2. september 2009, enda megi rekja slysið til ófullnægjandi aðbúnaðar og frágangs á vinnustað stefnda og aðgæsluleysis starfsmanna stefnda. Stefnandi byggi á því að hann hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins, sem stefnda beri að bæta að fullu. Um líkamstjón stefnanda vísist til fyrirliggjandi læknisfræðilegra gagna og matsgerðar en með þeim gögnum, ásamt öðrum gögnum málsins, sé sýnt fram á hagsmuni stefnanda af málshöfðun þessari. Stefnandi byggi á því að slysið megi að öllu leyti rekja til atvika sem séu á ábyrgð stefnda, Norðuráls Grundartanga ehf. Aðbúnaður á slysstað og frágangur rafmagnskapalsins, sem legið hafi ófrágenginn á vinnusvæðinu, hafi verið ófullnægjandi og um mikla slysagildru að ræða.

Líkt og fram komi í lögregluskýrslu frá 14. október 2009 hafi lögreglumaður komið á vettvang stuttu eftir að slysið hafi átt sér stað og tekið skýrslu af stefnanda á þakgólfi sílósins á meðan beðið hafi verið eftir sjúkraflutningabifreið. Samkvæmt lögregluskýrslunni hafi stefnandi lýst slysinu á þá leið að við vinnu sína hefði hann gengið á rafmagnskapal sem legið hafi á gólfinu og við það misstígið sig og dottið. Hafi lögreglumaðurinn tekið mynd af rafmagnskaplinum, sem sýni stöðu kapalsins á miðju þakgólfinu.

Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins sé slysinu lýst á þá leið að stefnandi hafi við vinnu sína hrasað um rafmagnskapalinn, misstigið sig og fallið. Varðandi aðstæður á slysstað segi í skýrslunni að sérstakt rör sé staðsett á þaki sílósins fyrir rafmagnskapla en að sá rafmagnskapall, sem stefnandi hafi fallið um, hafi af einhverjum ástæðum ekki verið dreginn í rörið. Myndir, sem fylgt hafi skýrslu Vinnueftirlitsins, sýni sömuleiðis stöðu kapalsins á miðju þakgólfinu og öryggisrörið, sem átt hefði að nota.

Þá liggi fyrir svokölluð óhappaskýrsla, unnin af starfsmanni stefnda. Undir liðnum „Orsakir?“, í skýrslunni, segi eftirfarandi orðrétt: „Rafmagnskapall ekki í kapalstiga eða röri. Slasaði að horfa upp fyrir sig og hugaði ekki að hvar hann steig niður.“ Þá sé gerð sú tillaga í skýrslunni að úrbótum að koma rafmagnskapli sem fyrst í rör sem sé til staðar. Stefndi, Norðurál Grundartanga ehf., hafi látið útbúa sérstaka rannsóknarskýrslu (Nordural Incident Investigation Report) um ástæður slyssins, sem liggi fyrir í málinu. Í skýrslunni sé talið að ein af orsökum slyssins sé sú að rafmagnskapall hafi legið ófrágengin á þakgólfi sílósins, sbr. lið 23 (j) í skýrslunni. Þá segi á öðrum stað í skýrslunni að stafað hafi slysahætta af rafmagnskaplinum í ljósi þess að hann hafi ekki verið dreginn í öryggisrörið líkt og átt hefði að gera, sbr. lið 26 (b). Þá sé sömuleiðis talið í skýrslunni að stefnandi hafi ekki gert sér grein fyrir slysahættunni, sem stafað hafi af rafmagnskaplinum, sbr. lið 25 (a). Í skýrslunni sé tekið fram að fylgt hafi verið eftir tillögum að úrbótum, þ.e. að ganga frá rafmagnskaplinum samstundis, sbr. lið 28. Af framangreindu sé ljóst að frágangur rafmagnskapalsins hafi verið ófullnægjandi en líkt og fram komi í gögnum málsins hafi sérstakt öryggisrör fyrir slíka kapla ekki verið notað. Telji stefnandi því fullljóst að um ófullnægjandi aðbúnað og aðstæður hafi verið að ræða, er ollið hafi slysi hans. Sömuleiðis byggi stefnandi á því að sá starfsmaður sem tengt hafi og lagt rafmagnskapalinn, án þess að nota þar til gert öryggisrör, hafi sýnt af sér aðgæsluleysi sem ollið hafi slysi stefnanda. Rafmagnskapallinn, sem stefnandi hafi hnotið um, hafi legið ófrágenginn á vinnusvæðinu og skapað slysahættu fyrir starfsmenn. Um sé að ræða vinnusvæði og rafmagnskapal sem verið hafi á ábyrgð stefnda. Bendi stefnandi á að stefndi hefði getað komið í veg fyrir slysið með einföldum hætti og lítilli fyrirhöfn með því að nota þar til gert öryggisrör fyrir kapalinn en eftir slysið hafi starfsmaður stefnda dregið téðan rafmagnskapal í öryggisrörið. Þessi staðreynd eigi að koma til fullrar skoðunar við mat á skaðabótaskyldu stefnda í málinu. Stefnandi byggi á því að stefndi og starfsmaður hans hafi með framangreindri háttsemi og aðbúnaði ekki fylgt fyrirmælum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerða og reglna, sem settar hafa verið með stoð í þeim lögum. Þá byggi stefnandi á því að ekki verði séð að sérstakt áhættumat hafi farið fram á vinnuaðstæðum þeim sem orsakað hafi slys stefnanda, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, einkum 65. gr. a. Í því sambandi sé sérstaklega bent á þær ráðstafanir sem stefndi hafi látið gera eftir slysið. Stefnandi byggi á því að slysið megi einnig að hluta til rekja til þess að gólfið á þaki sílósins hafi verið hált vegna slæmrar umgengni og þrifa.

Í fyrrgreindri skýrslu stefnda um slysið segi í lið 23 um hættulegar aðstæður („unsafe conditions“) að slysið megi m.a. rekja til slæmrar umgengi („bad housekeeping“) og sé vísað til þess í skýrslunni að gólfið á þaki sílósins hafi verið hált vegna kolefnisryks („The floor on the silo top was slippery due to carbon dust“), sbr. lið 23 (f). Stefnandi byggi ennfremur á því að skipulagning verksins og vinnuaðstæður hafi verið óforsvaranlegar. Í títtnefndri skýrslu stefnda um slysið segi að slysið megi að hluta til rekja til þess að krani sá sem notaður hafi verið til verksins hafi ekki náð að hífa færibandið nógu hátt upp og hafi það haft slysahættu í för með sér, sbr. lið 22 (h) og 23 (j). Hann bendi á að sá krani sem notaður hafi verið til verksins og kranamaður hafi verið fenginn til verksins af stefnda. Stefnandi telji engar forsendur fyrir því að fallast á eigin sök hans í málinu. Stefnandi bendi á að hann hafi mátt gera ráð fyrir að stefndi og starfsmenn hans myndu ganga forsvaranlega frá rafmagnsköplum og nota allan viðeigandi öryggisbúnað á vinnusvæðinu, s.s öryggisrör fyrir rafmagnskapla. Þá vísi stefnandi til þess að umræddur rafmagnskapall hafi ekki verið þarna áður. Hafi stefnandi mátt treysta því að fyllsta öryggis yrði gætt á vinnustaðnum. Þá byggi stefnandi á því að hann hafi ekki sýnt af sér óvarkárni eða átt sjálfur sök á slysinu. Málshöfðun og kröfugerð byggi á heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda. Stefnandi telji sýnt fram á lögvarða hagsmuni hans af málshöfðuninni með örorkumatsgerð R-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis sem og með vísan til allra þeirra læknisfræðilegu gagna sem legið hafi til grundvallar matinu.

Í álitskafla matsgerðar R-kk-ef J-kk-ef segi orðrétt um varanlegt líkamstjón stefnanda vegna afleiðinga slyssins, 2. september 2009: „Varanleg læknisfræðileg örorka tekur mið af grónu broti á hægri sköflung. Brotið hefur gróið í góðri legu að því er virðist án snúningsskekkju eða hliðarskekkju. K-kk-nf býr hins vegar við veruleg einkenni vegna afleiðinga slyssins; hann er með einkenni bæði frá hægra hné og ökkla og gengur haltur. Eru því afleiðingar þessa brots fremur miklar miðað við það sem oftast er eftir slíkan áverka. Einkenni frá hné skýrast að öllum líkindum af afleiðingum aðgerðartækninnar. Einkenni frá hægri ökkla skýrast ekki af neglingunni en tengjast áverkanum. Húðtaugaskaði hefur líklega orðið á tveimur svæðum.“ Með vísan til framangreinds sé ljóst að orsakatengsl séu á milli slyssins, 2. september 2009, og þeirra varanlegu afleiðinga sem stefnandi búi nú við.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa og sé málið höfðað samkvæmt heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Sé á því byggt að stefndi, Norðurál Grundartanga ehf., beri fulla skaðabótaábyrgð á því líkamstjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir í slysinu, 2. september 2009, og beri að bæta stefnanda það tjón, sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, bæði vegna tímabundinna og varanlegra afleiðinga slyssins, sbr. einnig I. kafla laganna.

Málskostnaðarkrafa stefnanda byggi á framlögðum málskostnaðarreikningi og sé krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni sé stefnanda nauðsynlegt að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um bótaábyrgð vísi stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar svo og almennu sakarreglunnar. Þá vísi stefnandi til meginreglu skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð vinnuveitanda vegna skaðaverka, sem rekja megi til ásetnings eða gáleysis og/eða vanrækslu starfsmanna og reglu um nafnlaus mistök starfsmanna. Stefnandi vísi til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sem og þeirra reglna og reglugerða, sem settar hafi verið á grundvelli laganna, einkum reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995, reglna um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996, reglna um öryggisbúnað véla nr. 492/1987 og reglna nr. 499/1994 um öryggi og hollustu, þegar byrðar séu handleiknar. Þá vísi stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum. Um málshöfðun stefnanda sé vísað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls. Um aðild og fyrirsvar stefnda, Norðuráls Grundartanga ehf., sé vísað til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum ákvæði 16. og 17. gr. laganna. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 3. mgr. 42. gr. um heimild aðila máls til að semja um meðferð máls í hverri þinghá sem sé. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, með síðari breytingum.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans, saknæms aðbúnaðar eða frágangs á slysavettvangi eða annarra atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum, heldur hafi verið um óhappatilvik að ræða, og í annan stað á því að stefnandi verði að bera tjón sitt að fullu sjálfur vegna eigin sakar. Stefnandi, sem beri sönnunarbyrði um orsök tjóns síns, hafi ekki sýnt fram á hið gagnstæða. Stefnandi byggi á því í stefnu að slysið, sem hann hafi orðið fyrir hinn 2. september 2009, hafi mátt rekja til ófullnægjandi aðbúnaðar og/eða frágangs á vinnustað stefnda eða til aðgæsluleysis starfsmanna stefnda. Ennfremur byggi stefnandi á því að skipulagning verksins, vinnuaðstæður, umgengni og þrif hafi verið með óforsvaranlegum hætti. Stefndi mótmæli öllum málsástæðum stefnanda sem ósönnuðum og röngum og vísi máli sínu til stuðnings til eftirfarandi röksemda. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir orsök tjóns síns en hafi ekki sannað að tjónið megi rekja til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Um ábyrgð stefnda fari samkvæmt sakarreglu skaðabótaréttar ásamt reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Stefndi byggi á því að ósannað sé að slysið sé að rekja til atvika sem hann eða starfsmenn hans beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þannig telji stefndi að slysið verði ekki rakið til meints ófullnægjandi frágangs á rafmagnskapli eða vinnuaðstöðu stefnanda á starfsstöð stefnda, gáleysis starfsmanna stefnda eða brots á þeim skyldum sem á stefnda hvíli samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglum sem settar hafi verið með stoð í þeim lögum. Í fyrsta lagi telji stefndi verulegan vafa leika á því að slysið hafi borið að með þeim hætti sem stefnandi lýsi í stefnu. Þannig segi stefnandi eftirfarandi um tildrög slyssins á bls. 2 í stefnu, orðrétt:

„Við vinnu sína á þaki sílósins flæktist stefnandi í rafmagnskapli sem lá á miðjum gangvegi og rann til með þeim afleiðingum að hann féll en við það reyndi hann að taka af sér fallið með því að grípa í reipið en það gaf eftir.“

Þá komi fram í lögregluskýrslu, sem liggi fyrir í málinu, að haft sé eftir stefnanda, rétt eftir slysið, að hann muni ekki nákvæmlega hver hafi verið tildrög þess. Á hinn bóginn telji hann sig hafa gengið á rafmagnskapal, sem legið hafi á gólfinu, og við það misstigið sig. Samkvæmt þessari endursögn sé stefnandi ekki viss um hvernig slysið hafi atvikast fljótlega eftir að það hafi gerst. Það sé því ekki rétt, sem haldið sé fram af hálfu stefnanda í stefnu, að hann hafi lýst tildrögum slyssins fyrir lögreglu með vissu á þann veg að hann hafi hrasað um rafmagnskapalinn. Hið rétta sé að stefnandi hafi ekki munað hvernig slysið hafi atvikast. Stefndi mótmæli þessari málsatvikalýsingu stefnanda í stefnu sem rangri og ósannaðri og bendi máli sínu til stuðnings á það, sem fram komi í ítarlegri skýrslu, sem stefndi hafi látið vinna um slysið og liggi frammi í málinu. Þar segi að slysið hafi atvikast með þeim hætti að stefnandi hafi runnið til, er hann hafi togað í reipi sem hann hafi haldið í og losnað hafi skyndilega. Við það hafi stefnandi fallið fram fyrir sig en hann virðist þá hafa krækt annan fótinn í fyrrnefndan rafmagnskapal. Styðjist þessi málsatvikalýsing jafnframt við frásögn K-kk-ef S. Þ-kk-ef, þáverandi samstarfsmanns stefnanda, en hann hafi einnig verið staddur uppi á þaki sílósins, þegar slysið hafi orðið. Í annan stað byggi stefndi á því að jafnvel þótt umræddur rafmagnskapall hafi legið á þakgólfi sílósins, verði frágangur hans í umrætt sinn ekki metinn stefnda eða starfsmönnum hans til vanrækslu. Ekkert liggi fyrir í málinu sem renni stoðum undir það að starfsmenn stefnda hafi skilið við kapalinn með þessum hætti eða að stefnandi hafi ekki mátt gera ráð fyrir að slíkir rafmagnskaplar kynnu að liggja á þaki sílósins. Sé ljóst að ekki hafi verið um að ræða saknæma háttsemi af hálfu starfsmanna stefnda.

Þá hafi á engan hátt verið brotið gegn lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Sé því alfarið mótmælt af hálfu stefnda að slys stefnanda hafi mátt rekja til ófullnægjandi aðbúnaðar og frágangs á vinnustað stefnda og/eða aðgæsluleysis starfsmanna hans. Stefndi bendi því til stuðnings á að Vinnueftirlitið hafi engar athugasemdir gert við aðstæður á slysstað í umsögn sinni sem liggi frammi í málinu en þar komi fram að starfsmaður Vinnueftirlitsins hafi skoðað aðstæður á slysstað, daginn eftir að slysið hafi orðið, en þá hafði ekki verið hróflað við vettvanginum.

Með hliðsjón af framangreindu sé því alfarið mótmælt að stefndi hafi með einhverjum hætti verið búinn að breyta aðstæðum á vettvangi áður en skoðun Vinnueftirlitsins hafi farið fram, til dæmis með því að ganga frá rafmagnskapli í stokk á þakgólfi sílósins, eins og haldið sé fram í yfirlýsingu G-kk-ef Á-kk-ef E-kk-ef, sem liggi frammi í málinu enda komi fram í fyrrnefndri umsögn Vinnueftirlitsins að aðstæður á slysstað hafi verið óbreyttar, þegar skoðun hafi farið fram, auk þess sem meðfylgjandi myndir með umsögninni gefi hið sama til kynna. Stefndi telji því ljóst að orsök slyssins hafi verið sú að skyndilegur slaki hafi komið á reipið, sem hangið hafi í öðrum enda gúmmíbeltisins og stefnandi hafi togað í.

Samkvæmt frásögn K-kk-ef S. Þ-kk-ef hafi stefnandi snúið baki í hann og gengið fram á við um leið og hann hafi togað í reipið yfir aðra öxlina, þegar skyndilega hafi komið slaki á reipið. Verði slysið því ekki að neinu leyti rakið til saknæms frágangs starfsmanna stefnda á rafmagnskapli eða að öðru leyti til óforsvaranlegra aðstæðna á vinnustað. Því sé ljóst að orsök slyssins hafi ekki verið sú að stefnandi hafi hrasað um rafmagnskapalinn, heldur hafi skyndilegur slaki á reipinu, sem stefnandi hafi verið að toga í, orðið til þess að stefnandi hafi hrasað og fallið með framangreindum afleiðingum. Slysið verði því ekki rakið til skorts á öryggisráðstöfunum, sem hvíli á atvinnurekanda að viðhafa, heldur til óhappatilviks og/eða aðgæsluleysis stefnanda. Með hliðsjón af framangreindu hafni stefndi því alfarið að hafa vanrækt skyldur sínar eða að hafa gerst brotlegur gegn ákvæðum laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, eða ákvæðum reglna sem settar hafa verið með stoð í þeim. Í fyrrnefndri skýrslu, sem unnin hafi verið af hálfu stefnda um slysið, komi fram athugasemd þess efnis að færanlegi kraninn, sem notaður hafi verið til verksins, hafi ekki verið í stakk búinn til að hífa gúmmíbeltið nægilega hátt. Byggi stefnandi á þessu í stefnu og haldi því fram að slysið hafi meðal annars mátt rekja til þessa meinta annmarka á búnaði kranans, sem hafi haft slysahættu í för með sér. Stefndi bendi á að við nánari athugun málsins, þ. á m. yfirferð stefnda á því með starfsmönnum og fyrirsvarsmönnum Bjarmars ehf., hafi komið í ljós að umrædd athugasemd um búnað kranans hafi verið röng þar sem hún hafi ekki átt við rök að styðjast. Þvert á móti liggi ekkert annað fyrir en að krani sá er notaður hafi verið til verksins hafi getað híft í þá hæð sem þurft hafi til að framkvæma verkið á hentugan og öruggan hátt. Stefndi mótmæli því alfarið fullyrðingum stefnanda í stefnu um að kraninn hafi verið óhentugur eða til þess fallinn að valda slysahættu sem ósönnuðum og röngum.

Þá skuli þess getið að umrædd skýrsla stefnda hafi fyrst og fremst verið unnin sem vinnuskjal fyrir stefnda, svo unnt væri að fara yfir alla hugsanlega verkþætti og öryggisatriði á vinnustað stefnda. Þá hafni stefndi því alfarið, sem haldið sé fram af hálfu stefnanda í stefnu, að slys stefnanda hafi með einhverjum hætti mátt rekja til slæmrar umgengni á þaki sílósins, þar sem það hafi verið hált af völdum kolefnaryks. Einungis sé um að ræða lýsingu á aðstæðum en eðli málsins samkvæmt fylgi starfsemi stefnda í þessum húsakynnum kolefnaryk. Því hafi stefnandi ávallt mátt gera ráð fyrir því að eitthvað kolefnaryk lægi á þakgólfi sílósins og að það kynni að vera hált af þeim sökum. Ógerningur sé að halda þessu svæði ávallt tandurhreinu, þ.e. þaki sílósins enda sé það í 12 metra hæð, auk þess sem almennt sé einungis unnið uppi á þaki sílósins, þegar verið sé að skipta um gúmmíbeltið í færibandinu. Stefndi bendi í þessu sambandi á að allur öryggisbúnaður og hlífar hafi verið talið vera í lagi hjá stefnanda á slysdegi. Í þriðja lagi byggi stefndi á því að fallist dómurinn á frásögn stefnanda um að hann hafi hrasað um rafmagnskapalinn en ekki hrasað við það að slaki hafi komið á reipið sem hann hafi haldið í, þá hafi verið um eigið aðgæsluleysi stefnanda að ræða. Bendi stefndi því til stuðnings á að stefnandi hafi verið verkstjóri við framkvæmd verksins og sá eini þeirra þriggja starfsmanna sem unnið hafi að því, sem hafði gert það áður. Stefnandi hafi því verið sá sem stjórnað hafi framkvæmd og tilhögun verksins. Stefnandi hafi margsinnis framkvæmt þetta verk fyrir stefnda og hafi því verið bæði vel kunnugur og vanur vinnuaðstæðum uppi á þaki sílósins og að öðru leyti á vinnustað stefnda.

Þegar slys stefnanda hafi orðið um þrjúleytið, 2. september 2009, hafði hann verið að störfum uppi á þakgólfi sílósins frá því snemma um morguninn, eða í um rúmar fimm klukkustundir. Allan þann tíma hafi rafmagnskapallinn legið á þakgólfinu, og hafi stefnandi viðurkennt í bréfi sínu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem dagsett sé 24. mars 2011 og liggi fyrir í málinu, að hann hafi þegar í upphafi vinnudagsins veitt rafmagnskaplinum eftirtekt og hafi hann þurft að færa hann nokkrum sinnum, þar sem hann hafi verið fyrir við framkvæmd verksins. Í bréfinu segi meðal annars um þetta eftirfarandi, orðrétt:

„Umbj. minn kveður að hann hafi strax orðið var við rafmagnskapalinn og fundist það skrýtið að ekki hafi verið gengið réttilega frá honum með því að notast við þau rör sem voru sérstaklega ætluð honum. Var umbj. minn alltaf að flækjast í kaplinum þar sem hann var fastur í báða enda og hægt var að færa hann 50-70 cm í miðjunni. Hafði umbj. minn nokkrum sinnum yfir daginn þurft að hagræða kaplinum þannig að hann væri ekki fyrir við framkvæmd vinnunnar.“

Samkvæmt framangreindu hafi stefnanda verið fullkunnugt um legu rafmagnskapalsins hverju sinni, við framkvæmd verksins, og þá hafi hann í ofanálag þurft að færa hann til nokkrum sinnum yfir daginn.

Þrátt fyrir að stefnandi hafi gert sér fulla grein fyrir því að rafmagnskapallinn væri fyrir honum við framkvæmd verksins og gæti þannig haft í för með sér slysahættu, bæði fyrir stefnanda og K-kk-þf S. Þ-kk-þf, samstarfsmann hans, hafi stefnandi engan reka gert að því að ganga almennilega frá kaplinum sjálfur eða til að hafa samband við starfsmenn stefnda og biðja þá að ganga frá honum, svo sem honum hafi verið uppálagt að gera. Hefði slík beiðni borist starfsmönnum stefnda hefði verið unnt að ganga frá umræddum rafmagnskapli í þar til gerðan stokk á skömmum tíma. Stefndi bendi á að þegar slys stefnanda hafi orðið hafi verið búið að vinna að verkinu í þó nokkrar klukkustundir með hléum. Stefnandi hafi því haft nægan tíma til að gera starfsmönnum stefnda viðvart um frágang og legu rafmagnskapalsins.

Stefnandi hafi haft aðgengi að starfsmönnum stefnda og verið upplýstur um að hann ætti að hafa samband við þá, ef hann vanhagaði um eitthvað. Með hliðsjón af frásögn stefnanda, þess efnis að umræddur rafmagnskapall hafi ítrekað verið fyrir honum við framkvæmd verksins og í ljósi umfangsmikillar starfsreynslu stefnanda af framkvæmd þessa verks, telji stefndi það sæta furðu að stefnandi hafi ekki gert athugasemdir við starfsmenn stefnda um legu rafmagnskapalsins og beðið um að gengið yrði frá honum. Um sé að ræða afar einfalda athöfn sem taki skamman tíma. Í ljósi þess að stefnandi og aðrir starfsmenn, sem unnið hafi að verkinu, hafi ekki verið undir neinum þrýstingi um að ljúka verkinu innan ákveðins tíma, sé ekkert sem skýri hvers vegna stefnandi hafi ekki látið starfsmenn stefnda vita um frágang og legu rafmagnskapalsins. Að mati stefnda hefði stefnandi, sem verkstjóri verksins, átt að grípa til allra öryggisráðstafana, sem tiltækar hafi verið, hefði hann talið hættu stafa af frágangi rafmagnskapalsins, svo að unnt væri að gæta fyllsta öryggis starfsmanna við framkvæmd verksins. Miðað við þessa frásögn stefnanda verði að telja að hann hafi sjálfur komið rafmagnskaplinum fyrir á þeim stað sem hann hafi verið á, þegar stefnandi hafi hnotið um hann. Því hafi það staðið stefnanda næst að vita hvar rafmagnskapallinn hafi verið í umrætt sinn og þegar af þeirri ástæðu hafi honum borið að sýna sérstaka aðgæslu í námunda við hann. Enginn hafi vitað þetta betur en stefnandi og verði því að telja að hann hafi borið ábyrgð á frágangi og legu rafmagnskapalsins, þegar hann hafi hrasað um hann.

Starfsmönnum stefnda hafi ekki verið kunnugt um að rafmagnskapallinn lægi á þakgólfi sílósins, í stað þess að vera í stokk, heldur hafi stefnandi og K-kk-nf S. Þ-kk-nf, samstarfsmaður hans, verið þeir einu sem vitað hafi um hann. Í þessu sambandi bendi stefndi á að hlutverk stokksins hafi verið að vernda yfirborð rafmagnskapalsins. Þá hafi stefnandi ekki haft samráð við starfsmenn stefndu þegar hann hafi ákveðið að færa rafmagnskapalinn til, nokkrum sinnum yfir daginn. Með hliðsjón af framangreindu og því að stefnandi hafi fært rafmagnskapalinn til nokkrum sinnum á meðan á verkinu stóð, mótmæli stefndi því alfarið að frágangur og/eða lega rafmagnskapalsins, þegar slys stefnanda hafi orðið, hafi verið á ábyrgð stefnda. Þvert á móti hafi öll ábyrgð varðandi þetta atriði legið hjá stefnanda sjálfum. Í fjórða lagi hafi stefnandi þekkt afar vel til aðstæðna uppi á þaki sílósins, auk þess sem honum hafi verið vel kunnugt um að gólfið væri að öllum líkindum hált af völdum kolefnaryks. Jafnvel þó að stefnanda gæti ekki dulist þessi atriði hafi hann ekki gert neinar athugasemdir við hinn ófrágengna rafmagnskapal, heldur hlutast sjálfur til um að færa hann. Með þessu hafi stefnandi ekki gætt þeirrar varúðar, sem ætlast hafi mátt til af honum, og verði hann því að bera tjón sitt að fullu sjálfur, einkum þegar fyrir liggi að stefnandi hafi sjálfur tekið ákvörðun um að færa rafmagnskapalinn til, í þó nokkur skipti, án samráðs við starfsmenn stefndu, og þannig verið sjálfráður um legu hans hverju sinni. Því hafi það verið stefnandi sjálfur sem komið hafi rafmagnskaplinum fyrir á þeim stað sem hann hafi verið á, þegar stefnandi hafi hrasað.

Stefndi byggi á því að stefnandi sé einn helsti sérfræðingur á landinu í framkvæmd slíkra verka, þ.e. þegar skipt sé um gúmmíbelti á þessari gerð færibanda, og því verði að gera enn ríkari kröfur en ella til aðgæslu af hans hálfu, ekki síst í ljósi þess að stefnandi hafi gegnt stöðu verkstjóra við framkvæmd verksins á slysdegi. Þá bendi stefndi á að stefnandi sé enn í dag að sinna þessum verkum sem verktaki fyrir stefnda og að verklag sé óbreytt frá því sem það hafi verið á slysdegi. Með hliðsjón af framangreindu og eftir atvikum með vísan til þeirra röksemda sem reifaðar hafi verið til stuðnings aðalkröfu stefnda, telji stefndi að slys stefnanda verði rakið til óhappatilviks og/eða aðgæsluleysis stefnanda. Að mati stefnda hafi stefnandi með engum hætti sýnt fram á að stefndi og/eða starfsmenn hans hafi sýnt af sér saknæma háttsemi við frágang umrædds rafmagnskapals eða að búnaður eða vinnuaðstæður hafi verið óforsvaranlegar.

Að öllu framanrituðu virtu mótmæli stefndi öllum kröfum og málsástæðum stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Þar sem stefnandi hafi ekki fært fram fullnægjandi sönnun fyrir því að líkamstjón hans, sem hann krefjist viðurkenningar á skaðabótaskyldu fyrir í máli þessu, megi rekja til atvika sem séu á ábyrgð stefnda eða starfsmanna hans verði þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda. Til vara byggi stefndi á því að fallist dómurinn ekki á aðalkröfu hans verði aðeins unnt að dæma hann skaðabótaskyldan að hluta. Byggist sú krafa á því að tjón stefnanda sé að mestu leyti að rekja til óhappatilviks eða gáleysis hans sjálfs og því verði stefnandi að bera tjón sitt að hluta sjálfur vegna eigin sakar. Stefndi líti svo á að stefnandi verði, líkt og aðrir starfsmenn, að sýna tilhlýðilega aðgæslu og gæta ýtrustu varúðar, þegar unnið sé að því að skipta um gúmmíbelti í færibandi, auk þess sem honum hafi borið að gera viðeigandi öryggisráðstafanir við verkið, sem taki meðal annars mið af aðstæðum hverju sinni. Þannig hafi stefnanda mátt vera fullljóst að hann gæti aldrei gengið út frá öðru en að yfirborð gólfsins á þaki sílósins væri að öllum líkindum hált af völdum kolefnaryks. Óraunhæft hafi verið með öllu af hans hálfu að ætla annað, jafnvel þó að gólfið kynni að vera hreint að öðru leyti, vegna eðlis þeirrar starfsemi sem fram fari í Svartaturni við skautsmiðju stefnda.

Þá telji stefndi að stefnandi hafi sýnt af sér vítavert kæruleysi með því að hafa ekki sjálfur gengið frá rafmagnskaplinum eða hlutast til um að fá starfsmann stefnda til að gera það, en um tiltölulega einfalt verk hafi verið að ræða. Varðandi eigin sök stefnanda vísist einnig til þeirra röksemda, sem raktar hafi verið til stuðnings aðalkröfu, eftir því sem við eigi. Um lagarök vísi stefndi einkum til reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, óhappatilviljun, gáleysi og eigin sök tjónþola, auk skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Einnig sé vísað til laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og til þeirra reglna og reglugerða sem settar hafi verið með stoð í þeim. Málskostnaðarkrafa stefnda sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður hefur verið rakið greinir aðila á um af hvaða ástæðu stefnandi hafi fallið á þakgólf sílósins í Svartaturni á Grundartanga, 2. september 2009. Af hálfu stefnanda er á því byggt að hann hafi rekið fótinn í rafmagnskapal, sem legið hafi á gólfi sílósins, og við það misst jafnvægið og fallið. Af hálfu stefnda er hins vegar á því byggt að hann hafi misst jafnvægið við að slaki hafi komið á reipi, sem stefnandi hafi haldið í til að beina reim, sem setja hafi átt á færiband í sílóinu, inn um op á turnþakinu. Við það hafi hann fallið en flækt fæturna í umræddum rafmagnskapli við fallið. Þá greinir aðila á um hvort á stefnda hvíli bótaskylda vegna slyssins og ennfremur hvort stefnandi eigi sjálfur sök á slysinu.

Stefnandi byggir á því að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á slysinu enda megi rekja það til ófullnægjandi aðbúnaðar og frágangs á vinnustaðum og aðgæsluleysis starfsmanna stefnda. Rafmagnskapallinn, sem stefnandi hafi falli um, hafi legið á miðju vinnusvæðinu og verið mikil slysagildra. Koma hefði mátt í veg fyrir slysið, með einföldum hætti og lítilli fyrirhöfn, með því að nota þar til gert öryggisrör fyrir kapalinn en eftir slysið hafi starfsmaður stefnda dregið kapalinn í rörið. Staðsetning kapalsins á þeim stað sem hann hafi verið á, hafi verið í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerða og reglna, sem settar hafi verið með stoð í þeim lögum. Þá byggir stefnandi á því að ekki verði séð að sérstakt áhættumat hafi farið fram á vinnuaðstæðum þeim sem ollið hafi slysinu, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, einkum 65. gr. a. Þá hafi gólfið á þaki sílósins verið hált vegna slæmrar umgengni og þrifa og megi rekja slysið m.a. til þess. Stefnandi telji engar forsendur fyrir því að álykta að hann eigi sjálfur sök á slysinu enda hafi hann mátt treysta því að fyllsta öryggis yrði gætt á vinnustaðnum og farið eins varlega í störfum sínum og unnt hafi verið.

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans, saknæms aðbúnaðar eða frágangs á slysavettvangi eða annarra atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á, að lögum. Um óhappatilvik hafi verið að ræða en stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að svo hafi ekki verið. Hvað varði legu og frágang á rafmagnskapli sé því eindregið mótmælt að um ófullnægjandi frágang hafi verið að ræða og brot á ákvæðum laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum sem settar hafi verið með stoð í þeim lögum. Þá byggir stefndi á því að jafnvel þótt umræddur rafmagnskapall hafi legið á þakgólfi sílósins, verði frágangur hans í umrætt sinn ekki metinn stefnda eða starfsmönnum hans til vanrækslu enda liggi ekkert fyrir í málinu sem renni stoðum undir það að starfsmenn stefnda hafi skilið við kapalinn með þessum hætti. Í annað stað byggir stefndi á því að stefnandi verði sjálfur að bera tjón sitt að fullu vegna eigin sakar. Stefnandi hafi verið verkstjóri við framkvæmd verksins og stjórnað framkvæmd þess og tilhögun. Stefnandi hafi margsinnis framkvæmt samskonar verk fyrir stefnda og hafi því verið bæði vel kunnugur og vanur vinnuaðstæðum uppi á þaki sílósins. Þegar slysið hafi orðið, um þrjúleytið, 2. september 2009, hafði stefnandi verið að störfum uppi á þakgólfi sílósins frá því snemma um morguninn, eða í um rúmar fimm klukkustundir. Allan þann tíma hafi rafmagnskapallinn legið á þakgólfinu og hafi stefnandi viðurkennt, í bréfi sínu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, 24. mars 2011, að hann hefði, þegar í upphafi vinnudagsins, veitt rafmagnskaplinum eftirtekt og þurft að færa hann nokkrum sinnum, þar sem hann hafi verið fyrir við framkvæmd verksins. Slysið sé því, verði talið að stefnandi hafi fallið um kapalinn, að öllu leyti eða til vara að hluta, að rekja til gáleysis stefnanda sjálfs.

Stefnandi er einn til frásagnar um með hvaða hætti umrætt slys bar að höndum en ekkert vitni var að sjálfum tjónsatburðinum. Í skýrslu sinni fyrir dómi lýsti stefnandi slysinu þannig að hann hefði verið að draga til sín reipi, sem fest hefði verið í færibandsreimina. Hann hefði ákveðið að festa reipið í grindverk, til að fá vogarafl, snúið sér við og þá fallið um rafmagnskapal, sem legið hafi á gólfinu. Hann hafi reynt að bjarga sér með því að toga í reipið en þá hafi komið slaki á það og hann dottið fram fyrir sig á gólfið og slasast. Aðspurður kvað hann rangt að hann hefði fallið við að slaki hefði komið á reipið. Hann hafi verið að snúa sér við, þegar hann hafi fallið um kapalinn en reynt að taka fallið af sér með því að grípa í reipið en það gefið eftir.

Í lögregluskýrslu, sem tekin var af stefnanda á slysstað, er eftirfarandi frásögn af slysinu höfð eftir honum: „K-kk-nf kvaðst hafa verið að draga spotta inn um hlera á þakinu og gengið aðeins afturábak. Við það gekk hann á rafmagnskapal sem lá á gólfinu, missteig sig og datt niður. K-kk-nf kvaðst ekki muna nákvæmlega hvað gerðist en taldi að þetta væri rétt skýring á slysinu.“

Slysið var tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins samdægurs. Í skýrslu þess frá 3. september 2009 er aðdraganda slysins lýst þannig að stefnandi hafi hrasað um rafmagnssnúru, misstigið sig og fallið á gólf sílósins. Samkvæmt framburði G-kk-ef S-kk-ef, umdæmisstjóra Vinnueftirlitsins, fyrir dómi, var skýrslan rituð á grundvelli framangreindrar lögregluskýrslu enda stefnandi farinn af slysstað, þegar starfsmaður Vinnueftirlitsins kom á staðinn.

Aðdraganda slysins er í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands, 9. desember 2009, svonefndri óhappaskýrslu, sem samkvæmt framburði T-kk-ef G-kk-ef, öryggisstjóra stefnda, fyrir dómi, var rituð af starfsmanni stefnda, sama dag og slysið varð, í læknisvottorði frá bæklunarskurðlækningadeild Landspítalans, dagsettu 9. mars 2010, og í greinargerð stefnanda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, 24. mars 2011, lýst sem sama hætti og fram kom í skýrslu stefnanda fyrir dómi þ.e. að stefnandi hafi dottið um rafmagnskapal, sem legið hafi á þakgólfi sílósins.

Í skýrslu stefnda „um rannsókn atviks“, sem liggur fyrir í málinu, í íslenskri þýðingu, er aðdraganda slyssins lýst þannig að stefnandi hafi fallið á þakgólf sílósins við að reipið, sem hann hafi verið að toga í, hafi skyndilega losnað, hann fallið fram fyrir sig og við það krækt fótinn í umræddan rafmagnskapal. Aðspurður fyrir dómi upplýsti T-kk-nf G-kk-nf, öryggisstjóra stefnda, að skýrslan hefði verið samin á fundi þriggja starfsmanna stefnda og samstarfsmanns stefnanda, K-kk-ef S-kk-ef Þ-kk-ef, sem verið hefði við störf ásamt stefnanda á þaki sílósins, þegar slysið hafi orðið. Samkvæmt framburði nefnds K-kk-ef fyrir dómi var hann að horfa upp fyrir sig, þegar slysið varð, og sá því ekki hvernig það orsakaðist. Þeir starfsmenn stefnda, sem sátu fundinn, voru ekki vitni að slysinu.

Með vísan til framangreinds telur dómurinn nægilega sannað að slys stefnanda hafi orðið með þeim hætti, sem stefnandi byggir á, þ.e. að hann hafi fallið um rafmagnskapal, sem legið hafi á þakgólfi sílósins, þar sem slysið varð.

Fallist er á það með stefnanda að óforsvaranlegt hafi verið að láta umræddan rafmagnskapal liggja á þakgólfi sílósins eins og gert var og að af honum hafi stafað augljós slysahætta við verk af því tagi sem stefnandi og samstarfmaður hans unnu við í umrætt sinn. Liggur fyrir og er óumdeilt að starfsmönnum stefnda var kunnugt um hvað til stóð þ.e. að regluleg endurnýjun á færibandi í Svartaturni stóð fyrir dyrum og að hægt hefði verið að koma í vega fyrir hættuna, sem af kaplinum stafaði, með einföldum og fljótlegum hætti eins og viðurkennt var bæði af T-kk-þgf G-kk-þgf, öryggisstjóra stefnda, og S-kk-þgf P-kk-þgf S-kk-þgf, öryggisfullltrúa stefnda, í skýrslum þeirra fyrir dómi. Þá liggur fyrir að það var ekki í verkahring stefnanda eða samstarfmanns hans að setja rafmagnskapalinn í þar til gerðan stokk. Slysið var samkvæmt framangreindu að rekja til ófullnægjandi aðstæðna á slysstað, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað. Á því ber stefndi ábyrgð. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort starfsmaður stefnda eða verktaki á hans vegum hafi lagt kapalinn á þann stað sem hann var á í umrætt sinn.

Stefndi hefur teflt þeirri málsástæðu fram að kraninn, sem notaður hafi verið til hífa umrædda reim upp yfir þak Svartaturns, og verið hafi í eigu sjálfstæðs verktaka, hafi ekki náð nægilega hátt og slysið sé að rekja til erfiðleika við verkframkvæmdina, sem rekja megi til þessarar ástæðu. Í skýrslum T-kk-ef G-kk-ef, öryggisstjóra stefnda fyrir dómi, sem studdur er af framburði vitnisins H-kk-ef H-kk-ef, sem stýrði krananum í umrætt sinn, kom hins vegar fram að bóma kranans hefði verið nægilega há til að koma reiminni upp yfir turnþakið. Er umræddri málsástæðu stefnda því hafnað.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að þakgólfið á sílóinu hafi verið hált vegna óhreininda af völdum kolefnaryks og hafi það verið a.m.k. meðorsök að slysi stefnanda. Ekkert liggur fyrir í málinu sem styður að þakgólfið hafi verið hálla en stefnandi hafi mátt gera ráð fyrir enda rekur hann sjálfur, eins og lýst hefur verið, slysið til annarra orsaka. Er þessari málsástæðu stefnanda því hafnað.

Þá liggur ekkert fyrir í málinu um möguleg tengsl slyssins við meinta vöntun á áhættumati samkæmt XI. kafla laga nr. 46/1980, líkt og stefnandi heldur fram. Er þeirri málsástæðu stefnanda því hafnað.

Eins og áður er rakið gaf stefnandinn, K-kk-nf V-kk-nf K-kk-nf, skýrslu fyrir dómi. Í skýrslu hans kom m.a. fram að hann hefði fljótlega eftir að byrjað hafi verið að þræða reimina inn um þakopið krækt löppina í rafmagnskapalinn og ýtt honum til hliðar einu sinni eða oftar. Hann myndi hins vegar ekki nákvæmlega hversu oft þetta hefði gerst. Hann kvaðst aðspurður fyrst hafa tekið eftir kaplinum, þegar hér var komið sögu, en ekki veitt honum athygli fyrr um daginn, þegar þeir hafi verið að fjarlægja gömlu reimina. Kapallinn hafi legið við hliðina á lagnarörum. Honum hafi þótti undarlegt að kapallinn skyldi ekki vera inni í rörum þar sem pláss hafi virst vera fyrir hann. Hann hafi talið að ástæða hlyti að vera fyrir því að hann væri þar sem hann var. Kapallinn hafi verið stífur. Þegar hann hafi krækt fótinn í hann hafi hann fært hann frá og hugsað sem svo að hann þyrfti að passa sig á honum. Aðspurður svaraði hann því til að hefði hann stoppað og fengið verkstjóra stefnda til að gera eitthvað með kapalinn, hefði þurft að hringja í rafvirkja. Ákveðin tímapressa hefði verið á sér og þar sem hann hefði ekki talið það mikla hættu stafa af kaplinum hefði hann haldið áfram með verkið. Aðspurður kvaðst stefnandi hafa gert sér grein fyrir að hann gæti dottið um kapalinn en ekki talið mikla hættu á því. Hann hafi ætlað að gæta sín á honum. Að það yrði slys af honum hafi ekki verið inni í myndinni hjá sér. Kapallinn hafi verið fastur í báða enda þannig að hann hefði ekki getað fært hann nema að rörunum. Hann hafi talið að tafir yrðu á verkinu, ef kapallinn yrði færður, en hann og samstarfsmaður hans hafi ekki mátt yfirgefa svæðið fyrr en verkinu væri lokið. Aðspurður kvaðst stefnandi vera búinn að starfa við verk af þessu tagi í 20-22 ár og þekkja verklagið vel. Hann hafi verið búinn að skipta um þessa reim oft áður, e.t.v. 10-15 sinnum. Stefandi ítrekaði aðspurður að hann hefði orðið var við kapalinn strax og byrjað hafi verið að koma reiminni inn í turninn og alltaf verið að flækja sig í honum en myndi ekki hversu oft það hefði verið.

Í kæru stefnanda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, 24. mars 2011, segir m.a. orðrétt um aðdragandann að slysi stefnanda: „Var umbj. minn alltaf að flækjast í kaplinum þar sem hann var fastur í báða enda og hægt var að færa hann um 50-70 cm í miðjunni. Hafði umbj. minn nokkrum sinnum yfir daginn þurft að hagræða kaplinum þannig að hann væri ekki fyrir við framkvæmd vinnunnar.“

Í skýrslu vitnisins K-kk-ef S-kk-ef Þ-kk-ef, samstarfmanns stefnanda, fyrir dómi, kom fram að hann og stefnandi hefðu tekið eftir kaplinum áður en slysið varð.

Samkvæmt framangreindum skýrslum stefnanda og vitnisins K-kk-ef S-kk-ef Þ-kk-ef og því sem fram kemur í kæru stefnanda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og rakið hefur verið er ljóst að stefnandi vissi af staðsetningu umrædds kapals á þakgólfi sílósins og bar af þeirri ástæðu að sýna sérstaka aðgát, þegar hann gekk um gólfið og horfði á sama tíma upp fyrir sig eins og stefnandi kveðst hafa gert, þegar slysið varð. Þykir hann ekki hafa gætt þeirrar varúðar sem ætlast mátti til af honum og verður hann því að bera tjón sitt að hluta sjálfur. Þykir eftir atvikum rétt að hann beri helming sakar.

Eftir atvikum þykir rétt að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.250.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Norðuráls Grundartanga ehf., á helmingi líkamstjóns stefnanda, K-kk-ef V-kk-ef K-kk-ef, sem hann hlaut í slysi í svonefndum Svartaturni á Grundatanga, 2. september 2009. Stefndi greiði stefnanda 1.250.000 krónur í málskostnað.