E-1141/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 23. apríl sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Ó-kk-þgf A-kk-þgf E-kk-þgf, Birkigrund 5, Kópavogi á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 9. febrúar 2010.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði með dómi gert að greiða honum 221.760 kr. með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 31. maí 2009 til 15. ágúst 2009 og dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda og að tekið verði tillit til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður að mati dómsins, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málavextir

Hinn 31. maí 2009 lenti stefnandi í slysi sem varð með þeim hætti að hann missti stjórn á bifhjólinu KY-H34, kastaðist af því og skall harkalega til jarðar. Stefnandi varð fyrir töluverðum meiðslum í slysinu auk þess sem hann varð fyrir nokkru munatjóni. Stefnandi var fluttur á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þar sem hann gekkst undir aðgerð vegna þeirra meiðsla sem hann hlaut í slysinu. Meðal þeirra muna sem eyðilögðust í slysinu voru hlífðarbuxur og hlífðartreyja, hanskar, hnéhlífar, hlífðarbrynja, skór, hjálmur og hálskragi.

Með bréfi dags. 15. júlí 2009, fór lögmaður stefnanda fram á það við stefnda, að tjón á framangreindum munum yrði greitt úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifhjólsins KY-H34. Nam fjárhæð tjónsins 263.230 kr. og var hún byggð á upplýsingum frá seljendum þeirra muna sem urðu fyrir tjóni í slysinu. Með tölvupósti dags. 31. júlí 2009 féllst stefndi á að greiða bætur fyrir tjón á hnéhlífum, buxum og hitabuxum að verðmæti 41.470 kr. þar sem sá klæðnaður var klipptur utan af stefnanda í slysinu. Félagið hafnaði að greiða tjón á öðrum munum á þeim grundvelli að slysatrygging ökumanns og eiganda bætti ekki munatjón. Neitun VÍS átti þannig við greiðslu vegna tjóns á hjálmi, hlífðarbrynju, hlífðartreyju, hönskum, hlífðarbrynju, skóm og hálskraga.

Með bréfi, dags. 17. nóvember 2009, óskaði stefnandi eftir því að Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum tæki afstöðu til greiðsluskyldu VÍS úr slysatryggingu ökumanns og eiganda vegna þessa munatjóns.

Með úrskurði, dags. 5. janúar 2010 í máli nr. 414/2009, komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að tjón stefnanda, vegna skemmds fatnaðar sem hafði ekki þegar verið bætt, skyldi bætast úr slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá VÍS.

Með bréfi, dags. 19. janúar 2010, tilkynnti VÍS að félagið myndi ekki una úrskurði nefndarinnar nr. 414/2009 og var mál þetta höfðað í febrúar 2010.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndi, VÍS, beri að bæta honum það munatjón sem hann varð fyrir í umferðarslysi þann 31. maí 2009.

1. Um bótagrundvöll og aðild málsins. Ákvæði 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 (hér eftir skammstafað UFL) kveður á um að sá sem aki ökutæki skuli tryggður sérstakri slysatryggingu, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algeru heimildarleysi, sbr. 2. mgr. 90. gr. UFL. Samkvæmt 2. mgr. 92. gr. UFL skal vátryggingin tryggja bætur fyrir líkamstjón af völdum slyss, sem ökumaður verður fyrir við stjórn ökutækisins, enda verði slysið rakið til notkunar ökutækis í merkingu 88. gr. UFL. Ljóst er að slys stefnanda verður rakið til notkunar ökutækis í merkingu 1. mgr. 88. gr. UFL og að skilyrðum ákvæðis 1. og 2. mgr. 92. gr. UFL hvað varðar rétt til bóta vegna slyss er fullnægt um slys stefnanda.

Hvað varðar aðild málsins er vísað til þess að stefndi VÍS er hinn greiðsluskyldi aðili gagnvart stefnanda skv. 92. gr. umferðarlaga.

2. Um ákvæði 92. gr. UFL að því er varðar bætur fyrir munatjón og skýringar þess. Með lögum nr. 32/1998 um breytingu á UFL voru gerðar nokkrar breytingar á 92. gr. UFL. Í athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 32/1998 kemur fram varðandi 92. gr. UFL að með lögfestingu ákvæðisins í UFL hafi verið ætlunin að svipaðar reglur giltu um farþega og ökumann hvað varðaði bætur vegna slyss sem þeir yrðu fyrir. Er því ljóst að það var vilji löggjafans að svipaðar reglur giltu um bótarétt ökumanns og farþega en ábyrgðartrygging samkvæmt 88. gr. UFL nær til munatjóns sem farþegar verða fyrir í slysum, m.a. tjóns á fatnaði.

Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 19/2002 hinn 13. júní 2002 var m.a. fjallað um rétt til greiðslu á munatjóni úr slysatryggingu ökumanns og eiganda en í dóminum segir að ökumannstrygging samkvæmt 92. gr. UFL sé slysatrygging og taki ekki til tjóns á munum nema það tengist með beinum hætti líkamstjóni eigandans. Með hliðsjón af þessu taldi Hæstiréttur eðlilegt að slysatrygging ökumanns og eiganda tæki til fata sem ökumaður eða eigandi bifreiðar væri í þegar slys yrði og skemmdist við það.

3. Um skyldur stefnanda til að nota hlífðarfatnað og hlífðarhjálm við akstur bifhjóls. Í 72. gr. UFL er fjallað sérstaklega um þær kröfur sem gerðar eru til notkunar öryggisbeltis og annars öryggis- og verndarbúnaðar við akstur bifhjóla. Í ákvæðinu segir nánar tiltekið, sbr. 1. mgr. þess, að hver sá sem sé á bifhjóli eða torfærutæki sem er á ferð skuli nota viðurkenndan hlífðarhjálm ætlaðan til slíkra nota. Þá skuli hver sá sem sé á bifhjóli nota viðurkenndan lágmarkshlífðarfatnað ætlaðan til slíkra nota.

Stefnandi byggir á því að sá hlífðarfatnaður sem krafist er að verði endurgreiddur sé allur slíkur að hann sé nauðsynlegur lágmarkshlífðarfatnaður í skilningi 72. gr. UFL. Um sé að ræða hlífðarfatnað sem geti dregið verulega úr hugsanlegum afleiðingum af slysum ökumanna bifhjóla. Þá geri stefndi, ásamt öðrum tryggingafélögum, þá kröfu til sérhvers ökumanns bifhjóls að nauðsynlegur lágmarkshlífðarfatnaður sé notaður.

4. Stefnda ber að bæta stefnanda það tjón sem varð á hlífðarfatnaði hans og hjálmi í slysinu 31. maí 2009. Óumdeilt er að stefnandi bar þann hjálm á höfði og klæddist þeim fatnaði, sem krafist hefur verið greiðslu á, þegar slysið varð, og honum var samkvæmt UFL skylt að bera við akstur bifhjólsins. Þá er ljóst að í slysinu urðu töluverðar skemmdir á hjálminum og fötunum þannig að munirnir teljist ónýtir, en stefndi hefur ekki borið fyrir sig að munir þeir sem bóta er krafist fyrir hafi ekki orðið fyrir tjóni í slysinu. Stefndi hafi þegar greitt stefnanda bætur vegna þess fatnaðar sem var klipptur utan af honum í kjölfar slyssins. Að öðru leyti hefur stefndi hafnað því að greiða tjón á fötum og hjálmi sem stefndi bar í slysinu þar sem slysatrygging ökumanns og eiganda bætir ekki munatjón. Stefnandi telur fullljóst af 92. gr. UFL, athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 32/1998 og dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 19/2002 auk ákvæðis 72. gr. UFL, að afstaða stefnda VÍS fái ekki staðist og brjóti í bága við framangreindar réttarheimildir sem skýrar eru um rétt stefnanda til greiðslu á munatjóni því sem mál þetta snýst um, enda tengist tjón á hjálmi og fatnaði stefnanda með beinum hætti því líkamstjóni sem hann varð fyrir í sama slysi.

Með vísan til framangreinds telur stefnandi því að stefnda beri að greiða honum 221.760 kr. sem er andvirði þeirra muna sem urðu fyrir tjóni og hafa ekki verið bættir, ásamt vöxtum og dráttarvöxtum.

Dómkröfur stefnanda eru á því byggðar að stefnda beri að greiða stefnanda andvirði hjálms og fatnaðar sem hann klæddist og eyðilagðist er hann lenti í slysi á bifhjólinu KY-H34.

Í máli þessu er gerð krafa um greiðslu vaxta samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá tjónsdegi þann 31. maí 2009 til 15. ágúst 2009, eða þegar mánuður var liðinn frá því að krafa um greiðslu á andvirði þeirra muna stefnanda sem eyðilögðust í slysinu var send stefnda. Krafa um dráttarvexti er byggð á 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Um bótaábyrgð vísar stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Vísað er til umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 72. gr., 92. gr. og laga nr. 32/1998. Þá er vísað til vaxtalaga nr. 38/2001.

Um aðild máls vísast til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum ákvæði 16. gr. og 17. gr. Um varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað er vísað til ákvæða 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hvað varðar virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er vísað til laga nr. 50/1988 með síðari breytingum.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að stefnandi eigi ekki rétt til frekari greiðslu úr hendi stefnda vegna skemmdra muna í eigu stefnanda, þar sem slysatrygging samkvæmt 92. gr. UFL bæti ekki munatjón og því beri að sýkna stefnda.

Í 1. mgr. 92. gr. UFL er kveðið á um að hver ökumaður sem ökutæki stjórnar skuli tryggður sérstakri slysatryggingu, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algeru heimildarleysi, sbr. 2. mgr. 90. gr. UFL. Ekki er á það minnst í þessu ákvæði að ökumaður skuli tryggður sérstakri munatryggingu. Samkvæmt athugasemdum í frumvarpi við 61. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga eru einkenni slysatrygginga þau að vátryggt er gegn líftjóni (andláti) eða líkamstjóni sem hefur í för með sér örorku vegna slysa. Samkvæmt þessu er ljóst að slysatrygging bætir ekki muni.

Í 2. mgr. 92. gr. UFL er kveðið á um að slysatrygging ökumanns og eiganda skuli tryggja bætur fyrir líkamstjón af völdum slyss, sem ökumaður verður fyrir við stjórn ökutækisins, enda verði slysið rakið til notkunar ökutækisins í merkingu 88. gr. UFL. Hvergi er minnst á að vátryggingin eigi að bæta munatjón eða almennt fjártjón en það gefur sterklega til kynna að vilji löggjafans um gildissvið slysatryggingar var eingöngu bundinn við líkamstjón ökumanns eða eiganda ökutækis.

Samkvæmt almennri málvenju er með hugtakinu líkamstjón átt við meiðsl á líkama manna sem orsakast af slysi, hvort sem þau leiða til dauða eða ekki. Ákvæði 2. mgr. 92. gr. UFL ber að skýra samkvæmt orðanna hljóðan þar sem það er engum vafa undirorpið við hvað er átt með hugtakinu líkamstjón og því alveg ljóst hvaða tjón bætist úr vátryggingunni. Samkvæmt hinni hefðbundnu skilgreiningu á hugtakinu slys í vátryggingarrétti, er slys skyndilegur utanaðkomandi atburður sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans. Þessar skilgreiningar staðfesta það að slysatrygging ökumanns og eiganda er eingöngu ætlað að bæta líkamstjón, ekki munatjón.

Í 1. mgr. 88. gr. UFL er kveðið á um að sá sem beri ábyrgð á skráningarskyldu vélknúins ökutækis skuli bæta það tjón sem hlýst af notkun þess, en þar undir fellur líkamstjón, munatjón og almennt fjártjón. Bótasvið ábyrgðartryggingar ökutækis er því mun víðtækara en bótasvið slysatryggingar ökumanns og eiganda.

Til stuðnings kröfum sínum í stefnu vísar stefnandi til þess að í athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum nr. 32/1998, um breyting á umferðarlögum nr. 50/1987, komi fram að með lögfestingu 92. gr. UFL hafi verið ætlunin að svipaðar reglur giltu um farþega og ökumann hvað varðaði bætur vegna slyss sem þeir yrðu fyrir. Því sé ljóst að það hafi verið vilji löggjafans að svipaðar reglur giltu um bótarétt ökumanns og farþega en ábyrgðartrygging samkvæmt 88. gr. UFL nái til munatjóns sem farþegar verði fyrir í slysum, m.a. tjóns á fatnaði. Hvað þetta atriði varðar vekur stefnda athygli á orðalaginu „svipaðar reglur“ í athugasemdum við frumvarpið. Hafi vilji löggjafans staðið til þess að láta nákvæmlega sömu reglur gilda um bótarétt ökumanns og farþega er ljóst að löggjafinn hefði tiltekið það með mun skýrari hætti. Ástæða fyrir slysatryggingu ökumanns í upphafi var sú staðreynd að ökumenn í órétti áttu ekki kost á neinum bótum fyrir líkamstjón sín í umferðarslysum enda gátu þeir ekki krafið sjálfa sig um skaðabætur, þ.e. verið bæði tjónvaldur og tjónþoli í sama málinu. Ekki var ætlunin að slysatrygging ökumanns bætti munatjón.

Stefnandi vísar til Hæstaréttardóms frá 13. júní 2002 í máli nr. 19/2002 til stuðnings kröfum sínum. Stefndi hafnar því að þessi dómur hafi nokkurt fordæmisgildi í máli þessu, enda er allur málatilbúnaður, málsatvik og aðstæður öðruvísi í því máli sem hér um ræðir. Þá höfðu lög nr. 32/1998 um breyting á UFL ekki tekið gildi er atvik þessa máls áttu sér stað, en ákvæði áðurgildandi laga var orðið með mjög ólíkum hætti og núgildandi 92. gr. UFL sem kveður skýrt á um hvað bætist úr slysatryggingu ökumanns og eiganda. Í niðurstöðu fyrrgreinds dóms segir m.a.: „Ökumannstrygging samkvæmt 92. gr. umferðarlaga er slysatrygging og tekur ekki til tjóns á munum nema það tengist með beinum hætti líkamstjóni eigandans.“ Orðalag Hæstaréttar verður ekki túlkað á annan veg en þann að munatjón verði að tengjast með beinum hætti líkamstjóninu. Af þessu leiðir að bótaskylda er ekki fyrir hendi vegna tjóns á fatnaði og hjálmi nema tjónið á þessum munum megi beinlínis rekja til líkamstjóns. Í því máli sem hér um ræðir var meint tjón á fatnaði og hjálmi stefnanda ekki í beinum tengslum við sjálft líkamstjónið, enda hefðu þessir munir getað skemmst óháð því hvort stefnandi hefði orðið fyrir líkamstjóni eða ekki. Sá fatnaður sem þurfti að klippa af stefnanda var hins vegar í beinum tengslum við líkamstjónið og hefur hann verið bættur.

Að endingu er því alfarið hafnað af hálfu stefnda að sú staðreynd að ökumanni bifhjóls sé skylt samkvæmt 72. gr. UFL að hafa hlífðarhjálm og klæðast hlífðarfatnaði hafi nokkra þýðingu við mat á því hvort bótaskylda sé fyrir hendi úr slysatryggingu ökumanns og eiganda. Til samanburðar er kveðið á um það í 71. gr. UFL að hverjum þeim sem sitji í sæti bifreiðar sé skylt að nota öryggisbelti. Tjón sem verður á öryggisbelti og öðrum öryggisbúnaði í bifreiðum, svo sem loftpúðum, er ekki bótaskylt úr slysatryggingu ökumanns og eiganda.

Hvað varðar varakröfu stefnda um lækkun vísast til þess er að framan segir að breyttum breytanda. Þá er varakrafan einnig á því byggð að stefnandi hafi ekki lagt fram lögfulla sönnun um fjárhæð tjónsins. Í stefnu er tekið fram að stefnufjárhæð málsins sé byggð á upplýsingum frá seljendum þeirra muna sem hafi orðið fyrir tjóni í slysinu. Hér hefur hins vegar ekki verið tekið tillit til þess að umrædd verð eru verð á nýjum vörum eins og þau eru í dag. Ekkert kemur fram um það hvenær stefnandi keypti þessar vörur, hvað þær kostuðu þá og hversu mikið hann hafði notað vörurnar, en slíkt hefur að sjálfsögðu áhrif á verðgildi varanna. Í öllu falli er ljóst að ekki er hægt að miða við verð á nýjum vörum þegar bæta á tjón vegna skemmda á notuðum vörum.

Um lagarök vísar stefndi til umferðarlaga nr. 50/1987, laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga og meginreglna vátryggingaréttar. Jafnframt er byggt á vátryggingarskilmálum nr. BA10 um ökutækjatryggingar. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Ágreiningur málsins lýtur að því að stefndi telur að hann eigi ekki að bæta öll föt þau, og hjálm, er stefnandi var í er hann lenti í slysi 31. maí 2009, heldur einungis þau föt er klippt voru utan af stefnanda er gert var að sárum hans. Stefndi hefur fallið frá þeim mótmælum sínum að hjálmur og önnur föt stefnanda hafi ekki eyðilagst við slysið. Þannig er ágreiningur um bótaskyldu stefnda og verðmæti þeirra hluta er eyðilögðust.

Ákvæði 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 kveður á um að sá sem aki ökutæki skuli tryggður sérstakri slysatryggingu, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algeru heimildarleysi, sbr. 2. mgr. 90. gr. Samkvæmt 2. mgr. 92. gr. sömu laga skal vátryggingin tryggja bætur fyrir líkamstjón af völdum slyss, sem ökumaður verður fyrir við stjórn ökutækisins, enda verði slysið rakið til notkunar ökutækis í merkingu 88. gr. Ágreiningslaust er að slys stefnanda verður rakið til notkunar ökutækis í merkingu 1. mgr. 88. gr. umferðalaga. Ágreiningurinn lýtur að því hvort nefnt lagaákvæði, þar sem kveðið er á um slysatryggingu, taki einnig til munatjóns, þ.e. þeirra hluta stefnanda er skemmdust í slysinu.

Dómurinn telur að ágreiningsefni þessu sé svarað með dómi Hæstaréttar Íslands frá 13. júní 2002 í málinu nr. 19/2002, en þar segir: „Ökumannstrygging samkvæmt 92. gr. umferðarlaga er slysatrygging og tekur ekki til tjóns á munum nema það tengist með beinum hætti líkamstjóni eigandans. Með hliðsjón af þessu er eðlilegt að tryggingin taki til fata sem aðaláfrýjandi var í þegar slys varð og skemmdust við það, sem metin eru samtals á 26.000 krónur, en ekki til þeirra smáhluta sem hann segir hafa verið í bifreiðinni og skemmst. Þessi kröfuliður verður því tekinn til greina með 212.000 krónum samtals.“ Því er ekki á móti mælt að stefnandi hafi klæðst þeim fötum sem skemmdust og borið þann hjálm er hann krefst nú bóta fyrir, er hann varð fyrir slysinu. Í aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að í slysinu hefði hann fótbrotnað og marist víðs vegar um líkamann. Ætla má að hlífðarfötin og hjálmurinn hafi komið í veg fyrir að ekki fór verr. Dómurinn lýtur svo á að fötin og hjálmurinn hafi tengst með beinum hætti því líkamstjóni er stefnandi varð fyrir og hafnar hann þeirri túlkun stefnda að aðeins eigi að bæta þau föt stefnanda er klippt voru utan af honum við sjúkrahúsaðgerð. Því beri stefnda að bæta stefnanda munatjón hans.

Til sönnunar tjóni sínu hefur stefnandi lagt fram yfirlýsingar frá verslunum um verðmæti þessara muna er skemmdust við slysið. Samtals eru þetta 263.230 kr. Verulega skortir á skýrleika þessara skjala. Stefndi hefur þegar á grundvelli þessara skjala greitt stefnanda 41.470 kr. Með vísan til þessa er krafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett. Þá ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, Ó-kk-þgf A-kk-þgf E-kk-þgf, 221.760 kr. með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 31. maí 2009 til 15. ágúst 2009 og dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og 450.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.