E-1283/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 30. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af R-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf, Austurbrún 33, Reykjavík á hendur Reykjavíkurborg með stefnu birtri 25. mars 2013.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 3.357.640 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. maí 2010 til greiðsludags.

Til viðbótar er þess krafist að viðurkennd verði skylda stefnda til að inna af hendi 11,5% mótframlag launagreiðanda í Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga fyrir stefnanda af tildæmdri fjárhæð. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að vera sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara er þess krafist að stefnufjárhæð verði lækkuð verulega og málskostnaður felldur niður.

I

Stefnandi hóf störf hjá stefnda, Reykjavíkurborg, 1. júlí 1994 og starfaði þar óslitið fram í apríl 2010, er honum var gert að láta af störfum sökum aldurs. Upphaflega réðst hann sem laugarvörður við Laugardalslaug. Á tímabilinu 1. maí 1998 til 30. ágúst 1998 fluttist hann í starf hjá Íþróttamiðstöðinni í Grafarvogi, en 1. september sama ár fluttist hann aftur í starf hjá Laugardagslaug, þá sem vaktformaður, og sinnti því starfi við starfslok. Starfið heyrði undir Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkurborgar (ÍTR). Laun stefnanda og önnur starfskjör voru samkvæmt gildandi kjarasamningum borgarinnar við Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar. Á þessu tímabili hafa nokkrir ráðningarsamningar verið gerðir við stefnanda og breytingar orðið á einstökum atriðum sem skipta ekki máli hér.

Stefnandi var vaktavinnumaður og vann samkvæmt vaktaplani. Hann kveður að á tímabilinu frá því að hann hóf störf á árinu 1994 allt fram til mars 2004 hafi hann unnið á vöktum, sem hafi verið skipulagðar þannig að hann hafi að jafnaði tvisvar í viku unnið þannig, að innan við 11 tímar hafi liðið á milli vakta, það er frá því kvöldvakt lauk þar til morgunvakt morguninn eftir byrjaði. Á virkum dögum hafi hvíldin á milli vakta yfirleitt verið 8 klst. eða þar um bil. Á milli föstudags og laugardags hafi hvíldin oftast verið 9,25 klst. og á milli sunnudags og mánudags oft 10 klst. Eðli máls samkvæmt hafi þetta verið breytilegt að einhverju marki, enda um langt tímabil að ræða, með frídögum, orlofsdögum, veikindadögum, o.fl. Stefnandi telji aðalatriðið vera að oft hafi hann ekki fengið þá hvíld milli vakta sem honum bar, reglum samkvæmt. Þessu mótmælir stefndi.

Stefnandi telur að á tímabilinu 1. janúar 1997 til 10. mars 2004, hafi safnast upp frítökuréttur, sem stefnandi hafi áunnið sér og án þess að stefndi hafi hlutast til um að stefnandi tæki út í fríi, meðan hann var í starfi. Stefnandi telur að við starfslok hafi stefnda borið að gera upp ótekinn frítökurétt með sama hætti og orlof. Stefnandi leitaði til stéttarfélags síns og síðar til lögmanns en ekki náðust sættir um kröfu hans.

II

Stefnandi tekur fram að um laun og starfskjör hans hafi á hverjum tíma farið samkvæmt gildandi kjarasamningum Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar. Stefnandi byggir á því að hinn 23. nóvember 1993 hafi tekið gildi tilskipun Evrópuráðsins nr. 93/104/EB, um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma. Í tilskipuninni sé mælt fyrir um lágmarkskröfur um öryggi og heilsuvernd í tengslum við skipulegan vinnutíma starfsmanna. Í formála tilskipunarinnar sé markmiði hennar lýst m.a. með þessum orðum: „Til að tryggja öryggi og heilsuvernd launþega í bandalaginu er nauðsynlegt að þeir fái lágmarkshvíldartíma daglega, vikulega og árlega og viðunandi hlé.“

Í 3. gr. tilskipunarinnar komi fram svohljóðandi meginregla: „Aðildarríkin skulu gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja hverjum starfsmanni daglegan hvíldartíma samfellt í 11 klukkustundir á hverju 24 klukkustunda tímabili.“

Samkvæmt lokaákvæði 18. gr. tilskipunarinnar skyldu aðildarríkin samþykkja nauðsynleg lög og stjórnsýslufyrirmæli til að fara að tilskipuninni eigi síðar en 23. nóvember 1996, eða fullvissa sig í síðasta lagi þann dag um að aðilar vinnumarkaðarins hefðu með samningi gert nauðsynlegar ráðstafanir þeim til framkvæmdar, enda bæru aðildarríkin fulla ábyrgð á því að ákvæðum tilskipunarinnar yrði ætíð fullnægt.

Með vísan til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hafi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs, Reykjavíkurborg og launanefnd sveitarfélaganna annars vegar og Alþýðusamband Íslands, Bandalag háskólamanna, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Kennarasamband Íslands hins vegar gert með sér samning „um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma“, sem sé frá 23. janúar 1997, með gildistíma frá og með 1. febrúar 1997. Í samningnum sé í meginatriðum kveðið á um samsvarandi meginreglur og í tilskipuninni, m.a. nefndri meginreglu í 3. gr. Samkomulagið skyldi skoðað sem hluti af kjarasamningum aðildarsamtakanna og/eða einstakra aðildarfélaga þeirra. Lagðar séu fram leiðbeiningar samráðsnefndar um vinnutíma frá 16. febrúar 2001, en þar sé tekið upp í heild sinni téð samkomulag ásamt áðurnefndri tilskipun, auk þess sem þar sé að finna skýringar við samkomulagið.

Stefnandi byggir á því að gerður hafi verið kjarasamningur milli Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar með gildistíma frá 1. apríl 1997 til 31. október 2000. Í honum voru tekin upp ný ákvæði í gr. 2.4 um hvíldartíma og frídaga, sem feli í sér nánari útlistun á atriðum sem fjallað sé um í fyrrnefndu samkomulagi frá 23. janúar 1993. Samkomulagið sé fylgiskjal með kjarasamningnum og skyldi vera honum til fyllingar hvað varðar gildissvið, hvíldartíma, vinnuhlé o.fl., sbr. grein 2.4.6.

Greinar 2.4.1 og 2.4.2 í kjarasamningnum séu svohljóðandi:

2.4.1 Vinnutíma skal hagað þannig að á hverjum sólarhring, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Á skipulegum vaktaskiptum er þó heimilt að stytta hvíldartíma í allt að 8 klst. sbr. þó bókun vegna a. og d.liðar 13. gr. í samningi ASÍ, BHM, BSRB og KÍ og samninganefndar ríkisins og Reykjavíkurborgar, frá 23. janúar 1997 um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma (sjá fylgiskjal nr. I bls. 37).

Verði því við komið skal dagleg hvíld ná til tímabilsins milli kl. 23:00 til 06:00.

Óheimilt er að skipuleggja vinnu þannig að vinnutími fari umfram 13 klst.

2.4.2 Við sérstakar aðstæður, þegar bjarga þarf verðmætum eða þegar almannaheill krefst þess og halda þarf uppi nauðsynlegri heilbrigðis- eða öryggisþjónustu, má lengja vinnulotu í allt að 16 klst. og skal þá veita undantekningarlaust 11 klst. hvíld í beinu framhaldi af vinnunni án skerðingar á rétti til dagvinnulauna auk álags.

Í þeim tilvikum að sérstakar aðstæður gera það óhjákvæmilegt að víkja frá daglegum hvíldartíma gildir eftirfarandi: Séu starfsmenn sérstaklega beðnir að mæta til vinnu áður en 11 klst. hvíld er náð er heimilt að fresta hvíldinni og veita síðar, þannig að frítökuréttur, 1½ klst. (dagvinna), safnist upp fyrir hverja klst. sem hvíldin skerðist. Heimilt er að greiða út ½ klst. (í dagvinnu) af frítökuréttinum, óski starfsmaður þess. Í öllum tilfellum er óheimilt að skerða átta klst. samfellda hvíld.

Vinni starfsmaður það lengi á undan frídegi eða helgi að ekki náist 11 klukkustunda hvíld miðað við venjubundið upphaf vinnudags skal fara með það á sama hátt. Komi starfsmaður til yfirvinnu á frídegi eða helgi greiðist yfirvinnukaup fyrir unninn tíma án frekari aukagreiðslna af þessum sökum.

Uppsafnaður frítökuréttur skv. framangreindu skal koma fram á launaseðli og veittur í hálfum og heilum dögum utan annatíma í starfsemi stofnunar í samráði við starfsmenn enda sé uppsafnaður frítökuréttur a.m.k. fjórar klst. Við starfslok skal ónýttur frítökuréttur starfsmanns gerður upp og teljast hluti ráðningartíma.

Í kjarasamningi Reykjavíkur og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar með gildistíma frá 1. janúar 2001 til og með 30. nóvember 2005 séu efnislega sambærileg ákvæði um frítökurétt. Grein 2.4.2 um daglegan hvíldartíma - um skipulag vinnutíma, sé svohljóðandi:

2.4.2 Vinnutíma skal haga þannig að á 24 stunda tímabili, reiknað frá skipulögðu/venjubundnu upphafi vinnudags starfsmanns, fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Verði því við komið skal dagleg hvíld ná til tímabilsins frá 23:00 til 06:00.

Óheimilt er að skipuleggja vinnu þannig að vinnutími á 24 klst. tímabili fari umfram 13 klst.

Í grein 2.4.5 séu ákvæði um frítökurétt. Með tilliti til þessa máls skipta eftirfarandi ákvæði mestu máli:

2.4.5.1 Almenn skilyrði frítökuréttar. Hafi stjórnandi metið það svo að brýn nauðsyn sé til að starfsmaður mæti til vinnu áður en 11 klst. lágmarkshvíld er náð, skapast frítökuréttur, 1½ (í dagvinnu) fyrir hverja klukkustund sem hvíldin skerðist. Ávinnsla frítökuréttar einskorðast ekki við heilar stundir. Starfsmaður á ekki að mæta aftur til vinnu fyrr en að aflokinni 11 klst. hvíld nema hann hafi sérstaklega verið beðinn um það. Mæti starfsmaður eigi að síður áður en hann hefur náð hvíldinni, ávinnur hann sér ekki frítökurétt.

2.4.5.9 Uppgjör við starfslok. Við starfslok skal ótekinn frítökuréttur gerður upp með sama hætti og orlof. Frítökuréttur fyrnist ekki.

Efnislega sambærileg ákvæði séu í kjarasamningi Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar með gildistíma frá 1. október 2005 til 31. október 2008. Ákvæðin voru óbreytt samkvæmt samkomulagi um framlengingu þess samnings frá 1. nóvember 2008 til 31. ágúst 2009, í samkomulagi um framlengingu til 30. nóvember 2010 og í núgildandi kjarasamningi með gildistíma 1. maí 2011 til 31. mars 2014.

Frá og með 1. febrúar 1997 gilti samningur um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma m.a. á milli stefnda, Reykjavíkurborgar og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar sé aðildarfélag að. Í 3. gr. samkomulagsins, komi fram sú meginregla að vinnutíma skuli haga þannig að á hverjum 24 klst., reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Jafnframt vísast til þessarar sömu reglu í kjarasamningum Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar.

Þessi meginregla hafi verið alvarlega brotin í tilviki stefnanda. Óheimilt hafi verið að haga vinnutíma stefnanda þannig að stefnandi hafi ekki notið 11 klst. lágmarkshvíldar, en svo hafi verið að jafnaði tvisvar í viku hverri.

Fyrir hvert tilvik hafi stefnandi áunnið sér frítökurétt, 1½ klukkutíma fyrir hverja klukkutímaskerðingu á hvíld, samkvæmt gr. 2.4.2 í kjarasamningnum með gildistíma 1. apríl 1997-31. október 2000 og gr. 2.4.5.1 í kjarasamningnum með gildistíma 1. janúar 2001-30. nóvember 2005.

Stefnandi byggir á því að frítökurétturinn hafi ekki fyrnst og hafi því átt að koma til greiðslu hans við starfslok stefnanda 1. maí 2010, sbr. gr. 2.6.5.9 í kjarasamningum.

Stefnandi byggir á því að hann hafi áunnið sér frítökurétt að jafnaði tvisvar í viku á tímabilinu 1. janúar 1997 til 31. desember 2004. Hinn 1. janúar 2005 hafi stefndi bætt úr ágöllum á vaktaplaninu sem hafi leitt til þess að frítökuréttur hætti að safnast upp. Krafan sé því vegna tímabilsins 1. janúar 1997 til 10. mars 2004. Inn á vinnuskýrslurnar hafa verið merktar með rauðu skerðingar á hvíld í hverju tilviki. Í mörgum tilvikum bætast við 4 klst. vegna eftirvinnu („kafbáts“). Þar hafi verið um að ræða vinnu til viðbótar lokinni vakt og í beinu framhaldi af henni. Neðst í vinstra horni hverrar vinnuskýrslu sé samtala skerðingar í klukkutímum talið samkvæmt viðkomandi skýrslu. Um nákvæma sundurliðun á skerðingunni í klukkutímum talið vísast til þessara skýrslna, en eftir árum eru þær eftirfarandi:

Ár Skerðing á hvíld í klst. Áunninn frítökuréttur

1997 279,25 419

1998 190,5 286

1999 253,75 380

2000 170,25 255

2001 214,5 322

2002 191,5 287

2003 210,25 315

2004 55,75 84

Samtals 2.348 klst.

Samkvæmt gr. 2.4.5.9 skuli áunninn frítökuréttur gerður upp við starfslok eins og orlof. Í því felist að greiða á fyrir áunninn frítökurétt með dagvinnukaupi eins og það var við starfslokin. Í stefnu sé nánari grein gerð fyrir útreikningi stefnukröfunnar.

Til viðbótar gerir stefnandi kröfu um að viðurkennd verði skylda stefnda til að inna af hendi 11,5% mótframlag launagreiðanda í Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga fyrir stefnanda af tildæmdri fjárhæð. Lífeyrissjóður starfsmanna sveitarfélaga sé lífeyrissjóður stefnanda, sem stefndi greiddi jafnan 11,5% mótframlag til af launum, samkvæmt ákvæðum kjarasamnings, sbr. einnig ákvæði laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Samkvæmt dómaframkvæmd sé stefnandi ekki aðili til að gera greiðslukröfu vegna mótframlagsins, það er lífeyrissjóðsins að innheimta það, en þar sem það snerti fjárhagslega hagsmuni stefnanda verður að líta svo á að hann hafi lögvarða hagsmuni af viðurkenningarkröfu eins og hér sé gerð, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafist sé dráttarvaxta með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

III

Stefndi byggi sýknukröfu í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki áunnið sér frítökurétt skv. gildandi kjarasamningi á hverjum tíma.

Í kjarasamningi Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar sem tók gildi 1. apríl 1997 hafi verið kveðið á um hvíldartíma og frídaga. Í gr. 2.4.1, 1. mgr. segi að vinnutíma skuli haga þannig að á hverjum sólarhring, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Á skipulegum vaktaskiptum væri þó heimilt að stytta hvíldartíma í allt að átta klst., og var vísað í fylgiskjal nr. I með kjarasamningi, þ.e. samning um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma. Í 13. gr. a þess samnings sagði m.a. að heimilt væri með kjarasamningi að stytta hvíldartíma í allt að átta klst. við vaktaskipti. Umræddur samningur var jafnframt fylgiskjal með kjarasamningi aðila frá 1. janúar 2001 til 30. nóvember 2005 og skyldi skoðast sem hluti kjarasamningsins, sbr. gr. 2.4.1. Af tilvitnuðum ákvæðum sé ljóst að stefnda var heimilt að haga vaktafyrirkomulagi með þeim hætti að einungis átta klst. liðu milli vakta.

Á framlögðum dómskjölum sé að finna mánaðarlegar vinnuskýrslur sem stefnandi leggi til grundvallar kröfu sinni. Af hálfu stefnda sé sönnunargildi vinnuskýrslnanna mótmælt. Umræddar vinnuskýrslur séu eigin gögn stefnanda, handskrifaðar af stefnanda sjálfum, á þeim sé engin staðfesting yfirmanna og þær séu jafnframt ekki í samræmi við stimpilkort vegna sama tímabils, samanber síðar.

Vinnuskýrslurnar séu því ekki til vitnis um raunverulegan vinnutíma stefnanda, en starfsmaður ávinnur sér eingöngu frítökurétt á grundvelli raunverulegs vinnutíma en ekki vaktafyrirkomulags. Af þessum sökum sé ótækt að byggja ætlaðan frítökurétt á vinnuskýrslunum.

Jafnvel þótt stefnandi þætti í einhverjum tilvikum hafa sýnt fram á að hann hafa ekki fengið tilskilda hvíld milli vakta stofnast frítökuréttur aðeins ef starfsmaður er sérstaklega beðinn um að mæta til vinnu áður en 11 klst. hvíld er náð. Í kjarasamningi Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar frá 1. apríl 1997 er kveðið á um í gr. 2.42. hvernig með eigi að fara þegar starfsmenn mætta til vinnu áður en 11 klst. hvíld sé náð. Í kjarasamningi stefnda og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar sem tók gildi 1. janúar 2001 var ákvæðinu um frítökurétt breytt sbr. gr. 2.4.5.1. Hafi tilvitnað kjarasamningsákvæði verið óbreytt í kjarasamningi stefnda og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar síðan. Stjórnendur stefnda óskuðu aldrei eftir því við stefnanda að hann mætti til vinnu áður en 11 klst. hvíld væri náð. Þegar af þessari ástæðu stofnaðist ekki frítökuréttur hjá stefnanda.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi fyrirgert ætluðum rétti sínum til greiðslu uppsafnaðs frítökuréttar vegna tómlætis. Stefnandi gerði fyrst reka að því að fá greiddan frítökurétt í nóvember 2011, en þá voru liðin 14 ár frá því ætlaður frítökuréttur stofnaðist fyrst, og sjö ár frá því síðast stofnaðist til hans. Stefnandi færði aldrei ætlaðan frítökurétt sinn í tal við yfirmenn sína eða stjórnendur og gerði aldrei kröfu um slíkt meðan hann var starfsmaður stefnda. Í því sambandi sé m.a. bent á, að vorið 2009 innleiddi stefndi tölvutengt stimpilklukkukerfi, svokallaða Vinnustund. Ef starfsmaður átti við innleiðingu kerfisins óúttekinn frítökurétt birtust upplýsingar um þann rétt í Vinnustund viðkomandi og var jafnframt haldið utan um úttekt slíks frítökuréttar og frekari ávinnslu í þessu kerfi, Vinnustund. Enginn slíkur réttur hafi komið fram í Vinnustund stefnanda við yfirfærsluna og gerði stefnandi engar athugasemdir við það, hvorki þá né síðar, sem þó hefði verið fullt tilefni til ef stefnandi taldi sig eiga hinn meinta frítökurétt vegna tímabilsins 1997-2004. Varðandi þetta atriði sé til hliðsjónar vísað til dóms Héraðsdóms Reykjaness, í máli nr. E-466/2011 frá 31. október 2011

Í 1. mgr. 53. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. 19. gr. laga nr. 68/2003, sé mælt fyrir um að vinnutíma skuli haga þannig að á hverjum 24 klukkustundum, reiknað frá byrjun dags, fái starfsmenn að minnsta kosti 11 klukkustunda samfellda hvíld. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar geta aðilar vinnumarkaðarins samið um að stytta samfelldan hvíldartíma í allt að átta klukkustundir ef eðli starfs eða sérstakir atvinnuhættir gera frávik nauðsynleg og í 3. mgr. sé kveðið á um að heimilt sé að víkja frá ákvæði 1. mgr. ef truflun verður á starfsemi vegna tilgreindra ytri aðstæðna, að því marki sem nauðsynlegt sé til að koma í veg fyrir verulegt tjón, þar til regluleg starfsemi hefur komist á að nýju. Loks segir í 4. mgr. greinarinnar að sé daglegur hvíldartími styttur samkvæmt 2. eða 3. mgr. skuli starfsmaður fá samsvarandi hvíldartíma síðar. Fyrir gildistöku laga nr. 68/2003 var mælt fyrir um þennan rétt í kjarasamningum og var hann þar nefndur frítökuréttur. Samkvæmt framansögðu sé almennt ekki gert ráð fyrir því í ákvæðum um frítökurétt að greiðsla launa komi í stað hvíldartíma, en samkvæmt kjarasamningnum sé takmörkuð heimild til að fá hann greiddan út háð því að starfsmaður óski þess. Að sama skapi verður það að teljast í andstöðu við þau sjónarmið sem liggja frítökurétti til grundvallar að hann safnist upp í lengri tíma, en að því marki sem hann kann að vera ónýttur við starfslok telst hann hluti ráðningartíma. Er það ekkert síður í höndum starfsmanns en vinnuveitanda að gæta að því að þessi réttur sé virtur.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að ætlaður frítökuréttur stefnanda sé fyrndur, hafi hann einhvern tíma verið fyrir hendi. Ekki verður fallist á, eins og haldið sé fram í stefnu, að frítökuréttur fyrnist ekki. Frítökuréttur sé í eðli sínu orlofskrafa, þ.e. áunninn réttur til að fara í orlof/frí. Vísast í þessu sambandi til gr. 2.6.5.9 í kjarasamningi sem var í gildi við starfslok stefnanda. Samkvæmt kjarasamningsákvæðinu skuli við starfslokauppgjör horfa á frítökurétt með sama hætti og orlofsrétt. Samkvæmt 13. gr. laga um orlof nr. 30/1987, sé framsal orlofslauna og flutningur þeirra á milli orlofsára óheimill. Þegar af þeirri ástæðu sé krafa stefnanda því fallin niður. Þá segir í 14. gr. laganna að kröfur á hendur vinnuveitendum samkvæmt lögunum fyrnist eftir sömu reglum og kaupkröfur samkvæmt lögum nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnist krafa um gjaldkræf laun á fjórum árum, en þau lög voru í gildi þegar meint krafa stefnanda á að hafa stofnast.

Ekki verði litið á dómkröfu stefnanda öðruvísi en launakröfu, líkt og stefnandi raunar byggir á í dómkröfu sinni. Það sé meginregla í kröfurétti að kröfuréttindi fyrnast. Sé það ætlun löggjafans að ákveðin réttindi fyrnist ekki þarf sérstaklega að undanskilja þau fyrningu. Hvergi í lögum kemur fram að frítökuréttur fyrnist ekki, enda er hugtakið „frítökuréttur“ búið til af aðilum vinnumarkaðarins og hvergi að finna í lögum. Þegar dómstólar meta hvort ákveðin kröfuréttindi fyrnist verður að líta til þess hvað þau réttindi feli í sér. Eins og að framan greinir telji stefndi að frítökuréttur sé í raun ákveðin tegund orlofskröfu, sem sé í tilviki stefnanda fyrir löngu niður fallin, hvort sem er á grundvelli 13. eða 14. gr. laga um orlof.

Fari svo ólíklega að dómurinn fallist ekki á sjónarmið stefnda um sýknu sé þess krafist að stefnufjárhæð verði lækkuð verulega. Um rök fyrir varakröfu vísast til framangreindra málsástæðna, einkum þeirrar að forsendur stefnanda fyrir útreikningi á frítökurétti, sbr. framlagðar vinnuskýrslur, fái ekki staðist og geti ekki verið lagðar til grundvallar ætluðum frítökurétti. Að auki færir stefndi eftirfarandi rök fyrir varakröfu sinni.

Forsenda fyrir því að frítökuréttur skapist er að starfsmaður hafi í raun og veru ekki fengið tilskilda lágmarkshvíld skv. kjarasamningi. Þannig ávinnst frítökuréttur eingöngu miðað við raunverulegan vinnutíma starfsmanns. Fær þessi skilningur m.a. stoð í 52. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, sbr. 19. gr. laga nr. 68/2003, en þar er vinnutími skilgreindur sem sá tími sem starfsmaður sé til taks fyrir atvinnurekandann og innir af hendi störf sín og skyldur. Í athugasemdum við þessa grein í frumvarpi því er varð að lögum nr. 68/2003 segir að með hugtakinu vinnutími sé átt við virkan vinnutíma. Vinnuhlé þar sem ekki sé krafist vinnuframlags, neysluhlé, launaður biðtími og ferðir til og frá vinnustað eða reglubundinni starfsstöð falli ekki undir þessa skilgreiningu á vinnutíma þótt greiðsla komi fyrir, enda sé miðað við virkan vinnutíma en ekki greiddan. Þegar framlagðar vinnuskýrslur stefnanda séu skoðaðar, og þær bornar saman við tiltæk stimpilkort, komi í ljós að stefnandi reiknaði skertan hvíldartíma út frá eigin vinnuskýrslum en ekki raunverulegum vinnutíma, þ.e. stimpilkortunum. Vegna vatnstjóns sem varð í kjallara Laugardalslaugar eyðulögðust ýmis gögn stefnda, þar á meðal fjöldinn allur af stimpilkortum. Í tilviki stefnanda hafa varðveist 41 stimpilkort frá tímabilinu 1. janúar 1997 til 31. desember 2004. Í greinargerð eru rakin dæmi þar sem stefnandi hefur ofreiknað skertan hvíldartíma.

Þá sé því alfarið hafnað að stefnandi hafi áunnið sér frítökurétt þegar hann vann við svokallaðan „kafbát“ sem fól í sér þrif á botni sundlaugarinnar. Samkvæmt vinnuskýrslum reiknar stefnandi ávallt 4 klst. hvíldartímaskerðingu þegar kafbátavinna fór fram. Samkvæmt tiltækum stimpilkortum stimplaði stefnandi sig aldrei út eftir slíka vinnu og í sumum tilvikum er ekki heldur um innstimplun að ræða.

Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi ekki fengið tilskilda hvíld og eigi því inni óuppgerðan frítökurétt. Stefnandi hafi aðeins lagt fram einhliða vinnuskýrslur, óstaðfestar af yfirmönnum stefnanda. Stefndi hafi þegar, með því að leggja fram 41 stimpilkort, sýnt fram á að ekki sé samræmi milli vinnuskýrslna stefnanda og stimpilkorta, sem sýna raunvinnutíma. Minnt sé á að stefnandi gerði enga athugasemd við yfirfærslu réttinda í Vinnustund vorið 2009 en þar komu engin slík óúttekin réttindi fram. Með hliðsjón af framangreindu sé ótækt að leggja útreikning stefnanda til grundvallar ætluðum frítökurétti hans. Stefndi mótmæli dráttarvaxtakröfu stefnanda.

IV

Eins og að framan greinir starfaði stefnandi hjá stefnda frá 1. júlí 1994 fram til apríl 2010. Ágreiningur málsins lýtur að því að stefnandi telur að vangreiddur sé frítökuréttur sem hann eigi vegna tímabilsins 1. janúar 1997 til 10. mars 2004, en stefnda hafi borið að gera upp kröfu þess er hann lét af störfum í apríl 2010.

Í 1. mgr. 53. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. 19. gr. laga nr. 68/2003, er mælt fyrir um að vinnutíma skuli haga þannig að á hverjum 24 klukkustundum, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmenn að minnsta kosti 11 klukkustunda samfellda hvíld. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar geta aðilar vinnumarkaðarins samið um að stytta samfelldan hvíldartíma í allt að átta klukkustundir ef eðli starfs eða sérstakir atvinnuhættir gera frávik nauðsynleg og í 3. mgr. hennar er kveðið á um að heimilt sé að víkja frá ákvæði 1. mgr. ef truflun verður á starfsemi vegna tilgreindra ytri aðstæðna, að því marki sem nauðsynlegt er til að koma í veg fyrir verulegt tjón, þar til regluleg starfsemi hefur komist á að nýju. Loks segir í 4. mgr. greinarinnar að sé daglegur hvíldartími styttur samkvæmt 2. eða 3. mgr. skuli starfsmaður fá samsvarandi hvíldartíma síðar. Fyrir gildistöku laga nr. 68/2003 var mælt fyrir um þennan rétt í kjarasamningum og hann þar nefndur frítökuréttur.

Ekki er ágreiningur með aðilum um að kjarasamningar Reykjavíkurborgar og Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar hafi gilt í tilviki stefnanda. Í kjarasamningi er tók gildi 1. apríl 1997 var kveðið á um hvíldartíma og frídaga. Í gr. 2.4.1, 1. mgr. segir að vinnutíma skuli haga þannig að á hverjum sólarhring, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmaður a.m.k. 11 klst. samfellda hvíld. Fylgiskjal I með kjarasamningnum ber nafnið samningur um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma. Í 3. gr. þess samnings er áréttuð reglan um 11 klst. samfellda hvíld á hverjum 24 klst. Í 13. gr. sama fylgiskjals nr. I með kjarasamningi, er fjallað um frávik. Í 13. gr. a kemur fram að heimilt sé með kjarasamningi að stytta hvíldartíma í allt að átta klst. við vaktaskipti. Í 13. gr. c er kveðið svo á, að sé heimildum skv. a- eða b-lið beitt til frávika frá daglegum hvíldartíma skal starfsmaður fá samsvarandi hvíld í staðin. Nefndur samningur er einnig fylgiskjal með kjarasamningi aðila frá 1. janúar 2001 til 30. nóvember 2005 og skyldi skoðast sem hluti kjarasamningsins, sbr. gr. 2.4.1 í samningnum.

Dómurinn telur að túlka beri nefndan c-lið 13. gr. samningsins þannig að nái starfsmaður ekki átta klukkustunda hvíldartíma, svo sem a-liður kveður á um, eigi starfsmaður að fá samsvarandi hvíld í staðinn. Telja verður að stefnandi hafi ætíð náð átta stunda hvíldartíma, nema þegar hann starfaði við svokallaðan „kafbát“ þ.e. við hreinsun sundlaugarinnar. Í framburði K-kk-ef Á-kk-ef Ö-kk-ef, fv. forstöðumanns Laugardalslaugarinnar og yfirmanns stefnanda, kom fram að í byrjun hafi vinnu við „kafbátinn“ verið þannig háttað, að hún fór fram að kvöldi til og greitt var fyrir útkall (4. klst. vinnu) en starfsmenn þeir er sinnt höfðu þessu starfi hafi unnið á morgunvakt. Að jafnaði vann stefnandi við annan mann við „kafbátinn“ og hafi þeir óskað eftir því að fá að inna þessa vinnu af hendi er þeir hefðu lokið kvöldvakt. Kvaðst K-kk-nf Á-kk-nf hafa orðið við því. Kvað hann að um hafi verið samið, þá er hann heimilaði þessa breytingu, að ekki yrði greitt sérstaklega fyrir það ef samningsbundinn hvíldartími næðist ekki. Hann kvað starfsmennina hafa samþykkt það skriflega, en sú staðfesting væri glötuð. Stefnandi mótmælir því að hafa gefið slíka yfirlýsingu. Hér telur dómurinn að líta verði til þess að samkvæmt vaktaplani sem liggur fyrir í málinu hafi stefnandi að jafnaði tvisvar í mánuði unnið við „kafbátinn“ á hinu umþrætta tímabili. Ekki verður séð að stefnandi hafi haft uppi athugasemdir um að ekki hafi verið tekið tillit til hvíldartíma, þá er hann þáði laun sín fyrir vinnunna og styður það framburð K-kk-ef Á-kk-ef Ö-kk-ef um að slíkt samkomulag hafi verið gert.

Í máli þessu er einnig á það að líta, að stefnandi kveðst hafa snúið sér til stéttarfélags síns vegna málsins á árinu 2009 eða áður en hann lét af störfum í apríl 2010. Skrifleg krafa stefnanda sem liggur fyrir í málinu er frá 4. nóvember 2011. Eins og áður segir er krafan vegna tímabilsins 1. janúar 1997 til 10. mars 2004. Miðar stefnandi við að frítökuréttur hafi safnast upp á nefndu tímabili og að fullu verið óuppgerður við starfslok hans. Gerir stefnandi nú kröfu til þess að hlutur hans verði réttur með greiðslu launa sem taki mið af ígildi vinnustunda sem þannig hafi orðið til.

Vinnutími er skilgreindur þannig í 52. gr. laga nr. 46/1980, sbr. 19. gr. laga nr. 68/2003, að það sé sá tími sem starfsmaður er til taks fyrir atvinnurekandann og innir af hendi störf sín og skyldur. Í athugasemdum við þessa grein í frumvarpi því er varð að lögum nr. 68/2003 segir að með hugtakinu vinnutími sé átt við virkan vinnutíma. Vinnuhlé þar sem ekki er krafist vinnuframlags, neysluhlé, launaður biðtími og ferðir til og frá vinnustað eða reglubundinni starfsstöð, falli ekki undir þessa skilgreiningu á vinnutíma þótt greiðsla komi fyrir, enda sé miðað við virkan vinnutíma en ekki greiddan. Því er almennt ekki gert ráð fyrir því í ákvæðum um frítökurétt að greiðsla launa komi í stað hvíldartíma, en samkvæmt kjarasamningnum er takmörkuð heimild til að fá hann greiddan út háð því að starfsmaður óski þess. Að sama skapi verður það að teljast í andstöðu við þau sjónarmið sem liggja frítökurétti til grundvallar að hann safnist upp í lengri tíma, en að því marki sem hann kann að vera ónýttur við stafslok telst hann hluti ráðningartíma. Er það ekkert síður í höndum starfsmanns en vinnuveitanda að gæta að því að þessi réttur hans sé virtur.

Í framburði vitna fyrir dómi, þeirra K-kk-ef Á-kk-ef Ö-kk-ef, S-kk-ef J-kk-ef og B-kk-ef K-kk-ef kom fram að stefnandi sé mjög meðvitaður um réttindi sín. Það komi einnig fram í framlögðum athugasemdum frá S-kk-þgf J-kk-þgf og L-kk-þgf S-kk-þgf dags 13. maí 2013 og er þar vísað til nokkurra skrifa stefnanda til stefnda. Þá hafi stefnandi aldrei fært í tal við yfirmenn sína hugsanlega kröfu vegna frítökuréttar, en krafa hans nær allt aftur til ársins 1997. Þá gerði stefnandi ekki kröfu um hinn ætlaða vangreidda frítökurétt er nýtt stimpilklukkukerfi, Vinnuvernd, var tekið upp. Kerfið gerði sérstaklega ráð fyrir því að tilgreindur væri ótekinn frítökuréttur. Þá hefur stefnandi ekki gætt að 14. gr. áður tilvitnaðs samnings um ákveðna þætti varðandi skipulag vinnutíma, en þar er gert ráð fyrir sérstakri samráðsnefnd sem meðal annars eigi að túlka einstök ákvæði samningsins. Þar er einnig lagt á aðila að reyna til þrautar að leysa úr ágreiningi sín á milli áður en honum verði vísað til dómstóla. Stefnandi leitaði ekki til nefndrar samráðsnefndar varðandi túlkun sína á 13. gr. samningsins.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telur dómurinn að stefnandi hafi sýnt tómlæti um svo langan tíma sem raun ber vitni að hann hafi glatað rétti til að hafa uppi gagnvart stefnda kröfu á grundvelli frítökuréttar. Ber þegar af þessari ástæðu að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Reykjavíkurborg, er sýkn af kröfum stefnanda, R-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf.