E-7515/2005

Mál þetta sem dómtekið var 15. desember sl., er höfðað með stefnu birtri 5. desember 2005.

Stefnandi er Tryggingamiðstöðin hf., Aðalstræti 6-8, Reykjavík.

Stefndi er Eimskipafélag Íslands ehf., Korngörðum 2, Reykjavík, fyrirsvarsmaður B-kk-nf Ö. G-kk-nf, Bakkavör 10, Seltjarnarnesi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.806.024 krónur, með vöxtum af fjárhæðinni skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. nóvember 2004 til 10. desember 2004 en ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um málskostnað.

Stefndi krefst þess að hið stefnda félag verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og því tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Til vara krefst stefndi að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

MÁLSATVIK

Málavextir eru þeir, að þann 22. október 2004 tók stefndi að sér að flytja forsteyptar húseiningar fyrir Húsverk ehf., frá Reykjavík til Akureyrar. Stefndi hafði þann 8. september sent Húsverki ehf. tilboð í flutning húseininganna sem Húsverk ehf. samþykkti 4. október 2004. Aðilar höfðu samið svo um að Húsverk ehf. myndi setja viðkomandi húseiningar á sérstök fleti, sem stefndi sá um að útvega, og ganga þannig frá þeim til flutnings. Húseiningarnar voru settar í sérstakar grindur frá Einingaverksmiðjunni hf. Áður en húseiningarnar voru sendar frá starfsstöð Einingaverksmiðjunnar hf. var starfsmaður stefnda fenginn til þess að fara og líta á húseiningarnar og frágang þeirra á fletin. Telur stefnandi að á þeim fundi hafi komið fram að flytja ætti fletin í lest. Af hálfu stefnda er því hins vegar mótmælt. Telur stefndi að starfsmaður hans hafi bent starfsmönnum Húsverks ehf. á að best væri að flytja fletin í lest og hafa gáma á milli. Þrátt fyrir ábendinguna hafi stefnda ekki borist nein ósk eða tilkynning frá Húsverki ehf. um að flytja skyldi fletin í lest.

Húseiningarnar voru fluttar í tveimur ferðum með skipi stefnda, Mánafossi. Fyrri ferðin var farin þann 15. október 2004 og kom skipið til Akureyrar tveimur dögum síðar. Ekkert kom fyrir húseiningarnar í þeirri ferð.

Lagt var af stað í síðari ferðina þann 22. október 2004. Í leiðarbók Mánafoss kemur fram að kl. 16:00 þann 23. október 2004 hafi hásetar yfirfarið sjóbúning á dekkfarmi rétt áður en skipið lagði af stað frá Ísafirði. Þegar skipið kom til Siglufjarðar kl. 06:58 þann 24. október 2004 kom í ljós að húseiningarnar höfðu fallið til hliðar og skemmst. Af þeim sökum var tekin sú ákvörðun að sigla beint til Akureyrar. Eftir að þangað var komið hafði stefndi samband við Húsverk ehf. og félaginu tilkynnt um slysið. Á Akureyri voru skemmdirnar kannaðar og teknar ljósmyndir.

Þann 10. nóvember 2004 greiddi stefnandi Húsverki ehf. 4.806.024 krónur vegna tjónsins. Með bréfi dagsettu 28. desember 2004 endurkrafði stefnandi stefnda um stefnufjárhæðina en stefndi hafnaði bótaskyldu. Með bréfi dagsettu 13. september 2005 ítrekaði stefnandi endurkröfu sína en stefndi hafnaði á ný endurkröfu stefnanda.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK STEFNANDA

Stefnandi vísar til þess í stefnu að stefnandi sé vátryggingafélag sem vátryggði sendingu þá sem stefndi flutti og greiddi vátryggðum stefnufjárhæðina vegna tjónsins. Rétt til endurkröfu byggi stefnandi á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í því sambandi bendi stefnandi á eftirfarandi.

Eins og fram komi í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef, forsvarsmanns Húsverks ehf., hafi verið um að ræða seinni ferð af tveimur þar sem stefndi tók að sér að flytja húseiningar frá Reykjavík til Akureyrar. Komi m.a. fram í gögnum málsins að áður en fyrri ferðin var farin hafi fulltrúi stefnda komið til Húsverks ehf. til að taka út frágang eininganna á flutningsfletum. Telji stefnandi að þar hafi komið fram með ótvíræðum hætti að flytja ætti fletin í lest enda hafi verið um að ræða flutning sem þurfi sérstakrar aðgæslu við, nokkuð sem berlega kom í ljós þegar gámabíll fór á hliðina með farm sem fara átti í fyrri ferðina. Þetta hafi stefnda verið ljóst. Þá liggi fyrir að fletin í fyrri ferðinni hafi verið flutt í lest auk þess sem hafður var gámur á milli fletanna. Gekk sá flutningur að óskum.

Stefnandi telji að stefnda hafi verið ljóst að sömu aðgæslu var þörf við flutning á seinni sendingunni. Telji stefnandi að með því að flytja fletin í seinni ferð á þilfari hafi stefndi ekki meðhöndlað farminn með þeim hætti sem gera mátti kröfu til. Bendi stefnandi einnig á í þessu sambandi að stefndi hafi gefið út athugasemdalaus farmbréf um flutninginn. Stefndi hafi þannig ekki talið ástæðu til að gera athugasemdir við sjóbúnað eininganna á fletunum þegar félagið hafi tekið við þeim og gefið út farmbréf. Stefnda hafi þó verið kunnugt um hvernig sjóbúnaði fletanna var háttað.

Stefndi ber sem farmflytjandi ábyrgð á tjóni stefnanda, sbr. m.a. 21. gr., 41. gr. 1. mgr. 51. gr. og 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Í því sambandi bendi stefnandi m.a. á að samkvæmt 1. mgr. 68. gr. siglingalaga ber farmflytjandi ábyrgð á því tjóni ef farmur skemmist meðan hann er í vörslu farmflytjanda. Á stefnda hvíli því sú lagaskylda skv. 1. mgr. 68. gr. siglingalaga að sanna að hann beri ekki sakarábyrgð á tjóni því sem stefnandi bætti.

Um vaxtakröfu vísist til 5., 6. 8. og 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað sé studd XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir alfarið öllum málsástæðum og lagarökum stefnanda. Hann mótmæli því að hann sjálfur, eða menn sem hann beri ábyrgð á, hafi sýnt af sér gáleysi eða á nokkurn hátt brotið gegn skyldum sínum sem farmflytjandi samkvæmt ákvæðum farmbréfanna, ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985 eða öðrum réttarreglum, eins og stefnandi haldi fram í stefnu.

Stefndi byggi á því að íslensk lög skuli gilda um réttarsamband aðila, sbr. 26. gr. farmbréfanna, en stefndi byggi málsvörn sína á flutningsskilmálum þeim sem fram komi í framlögðum farmbréfum, siglingalögum nr. 34/1985 (hér eftir nefnd SL), almennum reglum flutningaréttar og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eftir því sem við eigi.

Stefnandi byggi aðild sína að málinu á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og greiðslu vátryggingabóta til Húsverks ehf. Með því hafi stefnandi tekið við öllum réttindum og skyldum Húsverks ehf. í málinu, sem leiði til þess að stefndi geti borið fyrir sig allar þær málsástæður og lagarök sem stefndi kunni að eiga á hendur Húsverki ehf. gagnvart stefnanda.

Stefndi krefjist þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hans hendi í samræmi við eftirfarandi málsástæður og lagarök:

Samkvæmt 1. mgr. 68. gr. SL ber farmflytjanda að bæta tjón á farmi, sem hefur skemmst eða glatast meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi, nema farmflytjandi sanni að hvorki hann né menn sem hann ber ábyrgð á eigi sök á tjóninu eða að rekja megi tjónið til atvika sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 68. gr. SL.

Hér sé um að ræða sakarábyrgð með öfugri sönnunarbyrði en ekki hlutlæga ábyrgð. Með vísan til þess komi ekki til ábyrgðar stefnda nema fyrir liggi að rekja megi tjónið til saknæmrar hegðunar stefnda eða manna sem hann beri ábyrgð á.

Stefnandi haldi því fram í stefnu að fram hafi komið að flytja ætti fletin í lest þar sem um var að ræða flutning sem þurfti sérstaka aðgæslu við. Jafnframt telji stefnandi að með því að flytja fletin á þilfari hafi stefndi ekki meðhöndlað farminn með þeim hætti sem gera mátti kröfu til. Af þessu verði ekki annað ráðið en að stefnandi byggi á því, með vísan til 41. gr. og 1. mgr. 51. gr. SL, að það hafi verið saknæmt að flytja fletin á þilfari og því beri stefnandi ábyrgð á tjóninu eftir 68. gr. laganna.

Stefndi mótmæli þessu alfarið og byggi á því að það hafi á engan hátt verið saknæmt að flytja umrædd fleti á þilfari. Af þeim sökum geti ekki komið til ábyrgðar eftir 1. mgr. 68. gr. SL.

Í fyrsta lagi byggi stefndi á því að hann hafi ekki tekið að sér að flytja umrædd fleti á þilfari, eins og stefnandi haldi fram. Þvert á móti hafi stefndi og Húsverk ehf. samið um að stefnda væri heimilt að flytja fletin á þilfari eða í lest án þess að tilkynna Húsverki ehf. það.

Eins og fram komi í 41. gr. SL er óheimilt að búlka vöru á þilfari nema það hafi næga stoð í samningi eða venju. Samkvæmt því sé heimilt að flytja á þilfari ef um það sé samið eða það byggist á venju.

Á framhlið farmbréfanna komi skýrt fram að stefndi hafi tekið við viðkomandi farmi til flutnings samkvæmt öllum skilmálum farmbréfanna (þar með töldum skilmálum, skilyrðum og undanþágum á bakhlið þeirra). Jafnframt segi að með því að fallast á að varan verði flutt samkvæmt farmbréfunum samþykki sendandi beinlínis og fallist á alla skilmála þeirra, skilyrði og undanþágur.

Í 15. gr. á bakhlið farmbréfanna segi að hvort sem farmflytjandi eða starfsmenn hans hlaði í gáma eða tekið sé við þeim hlöðnum frá viðskiptamanni megi flytja þá á þilfari eða undir þiljum án þess að tilkynna viðskiptamanni það og ef þeir séu fluttir þannig gildi Haag-reglurnar (eins og þær eru felldar inn í samninginn með 5. gr. hans) án tillits til þess hvort flutt sé á þilfari eða undir þiljum. Gámar séu skilgreindir í 1. gr. og nái meðal annars yfir fleti.

Jafnframt segi í 20. gr. (i) að heimilt sé að hlaða vöru á þilfar og aðra tilgreinda staði um borð án þess að tilkynna viðskiptamanni og að vara sem þannig sé flutt teljist flutt undir þiljum í öllum tilgangi og að Haagreglurnar (eins og þær eru felldar inn í samninginn með 5. gr. hans) gildi um slíkan flutning vöru sem þannig sé komið fyrir.

Með vísan til þess byggi stefndi á því að honum hafi verið heimilt að flytja fletin á þilfari á grundvelli samnings aðila, sem leiði til þess að bann 41. gr. SL eigi ekki við í þessu máli. Samkvæmt því hafi það á engan hátt verið saknæmt að flytja fletin á þilfari, sem leiði til þess að ekki geti komið til ábyrgðar stefnda eftir 1. mgr. 68. gr. SL vegna þess.

Umrædd ákvæði séu skýr og að finna á áberandi stað í farmsamningum aðila. Svona ákvæði séu þekkt víða um heim og sé að finna í flestum farmbréfum innlendra og erlendra skipafélaga. Þau hafi verið í farmbréfum stefnda í mörg ár.

Í öðru lagi bendi stefndi á, að í tilboði því sem sent var Húsverki ehf. 08.09.2004 og sem Húsverk ehf. samþykkti 04.10.2004 komi skýrt fram að flutningsskilmálar stefnda, sem í gildi séu við samþykkt tilboðsins, séu felldir inn í tilboðið og skuli gilda í lögskiptum aðila frá því tilboðið sé samþykkt. Sé Húsverk ehf. hvatt til að kynna sér efni flutningsskilmálanna, sem prentaðir séu á bakhlið flutningsskjala félagsins og liggi frammi í öllum afgreiðslum þess.

Með því að taka þessu tilboði án gagntilboðs eða fyrirvara samþykkti Húsverk ehf. beinlínis og féllst á heimild stefnda til að flytja húseiningarnar á þilfari án tilkynningar til þeirra.

Samkvæmt því byggi stefndi á því, að sendandi, Húsverk ehf., vissi eða mátti vita um framangreinda heimild stefnda til að flytja á þilfari án þess að tilkynna þeim um slíkt löngu áður en flutningurinn átti sér stað. Af þeim sökum hafi það staðið sendanda næst að óska eftir því með ótvíræðum hætti að fletin yrðu ekki flutt á þilfari ef hann hefði talið slíkan flutning óeðlilegan og óvandvirknislegan. Að öðrum kosti mátti hann búast við því að stefndi flytti fletin á þilfari, eins og raunin varð á í báðum ferðunum.

Í þriðja lagi byggi stefndi á því að sendandi, Húsverk ehf., verði að bera hallann af því að hafa ekki óskað eftir því að fletin yrðu flutt í lest áður eða um leið og farmurinn var afhentur stefnda til flutnings, enda allur sjóbúningur og frágangur húseininganna á fletin á vegum Húsverks ehf. en ekki stefnda. Telji stefndi að sérstök ósk um að flytja í lest sé hluti af sjóbúningi húseininganna á fletin.

Í þessu sambandi vísi stefndi til 1. mgr. 43. gr. SL, en þar segi að þegar sendir séu munir sem þarfnist sérstakrar umönnunar eða gætilegrar meðferðar skuli frá því skýrt og munirnir merktir á þann hátt ef unnt sé.

Með þessu ákvæði sé lögð sú skylda á sendanda að upplýsa um sérstaka eða gætilega meðferð á farminum, enda ljóst að hann veit manna best hvers konar umönnun og meðferð sé nauðsynleg við meðhöndlun farmsins meðan á ferð stendur. Sendandi sé sérfræðingur um vöru sína og ef hann telji nauðsynlegt að varan sé flutt í lest en kjósi samt sem áður að óska ekki eftir slíkri sérstakri meðhöndlun með ótvíræðum hætti megi hann búast við því að varan verði flutt eins og hver önnur vara og í samræmi við almennar heimildir farmflytjanda í farmsamningi.

Með vísan til þess byggi stefndi á því, að það hafi verið sendanda, Húsverks ehf., að taka ákvörðun um og óska eftir flutningi í lest og merkja húseiningarnar með slíkri ósk, enda auðvelt að koma slíkum merkingum fyrir á þeim. Að öðru kosti verði Húsverk ehf. að bera áhættuna af því að varan sé flutt í lest í samræmi við heimildir í farmsamningum aðila.

Í málinu liggi fyrir að sendandi skýrði hvorki frá því að farmurinn þyrfti á einhverri sérstakri meðhöndlun að halda, eins og til dæmis flutningi í lest, né að það þyrfti að sýna einhverja sérstaka aðgæslu við flutning á honum áður eða um leið og farmurinn var afhentur stefnda til flutnings. Komi þetta m.a. fram í framlögðum farmbréfum, en í þeim sé ekki að finna neinn slíkan fyrirvara. Af þeim sökum geti ekki komið til sakarábyrgðar eftir 1. mgr. 68. gr. SL þótt fletin hafi verið flutt á þilfari.

Auk þess sé rétt að benda á að samkvæmt 2. mgr. 40. gr. SL skuli vara afhent í þeirri röð og með þeim hætti sem haganlegast sé fyrir flutning hennar á skip, búlkun og affermingu. Eins og fram sé komið hafi húseiningar þær sem mál þetta fjalli um verið afhentar stefnda nokkrum klukkutímum áður en Mánafoss lét úr höfn í samræmi við áætlun. Mátti sendandi, Húsverk ehf., vita að með því að afhenda vöruna svona seint væru miklar líkur á því að búið væri að fylla lestar og því ekki hægt að setja þær annars staðar en á þilfari. Af þeim sökum bar sendanda að gera sérstakar ráðstafanir ef hann vildi ekki að þær yrðu fluttar á þilfari.

Í fjórða lagi sé því alfarið mótmælt að fram hafi komið með ótvíræðum hætti að flytja ætti fletin í lest, eins og stefnandi haldi fram.

Eins og fram sé komið liggi fyrir að samið var um að allur sjóbúningur og frágangur á fletin yrði í höndum og á ábyrgð Húsverks ehf.

Áður en fyrri sendingin var afhent stefnda til flutnings var S-kk-nf M-kk-nf, starfsmaður stefnda, fenginn til þess að líta á húseiningarnar og taka út frágang þeirra á fletin, eins og fram komi í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef hjá Húsverki ehf. Samkvæmt skýrslu S-kk-ef M-kk-ef leist honum ekki nógu vel á grindur sem nota átti undir húseiningarnar, en var tjáð að ekki væri annað í boði. Hann lýsti síðan þeirri skoðun sinni fyrir sendanda að best væri að flytja fletin í lest og með gáma á milli, eins og ætti við um allan farm í vondu veðri og sjólagi.

Stefndi mótmæli því alfarið að með þessum ráðleggingum S-kk-ef hafi komist á ótvíræður samningur á milli sendanda og stefnda um að flytja fletin í lest; samningur sem gangi framar skýrum ákvæðum í farmsamningi aðila og skyldu sendanda eftir 1. mgr. 43. gr. SL. Hér hafi einungis verið um að ræða ráðleggingar í sambandi við sjóbúning og meðferð farmsins, sem sendandi kaus að fara ekki eftir.

Í fimmta lagi sé það ekki rétt sem haldið sé fram í stefnu að fletin í fyrri ferðinni hafi verið flutt í lest og að gámar hafi verið hafðir á milli þeirra.

Í þessu sambandi vísi stefndi til hleðsluplans Mánafoss fyrir fyrri ferðina þann 15.10.2004, en þar komi fram að eitt af fimm fletum hafi verið flutt í 2. hæð á þilfari frá Reykjavík til Akureyrar. Auk þess komi fram í hleðsluplaninu að þau fjögur fleti sem voru flutt í lest hafi staðið hlið við hlið en ekki með gáma á milli þeirra.

Sýni þetta svo ekki verði um villst að ekkert samkomulag var um að flytja fletin í lest með gáma á milli, eins og stefnandi haldi fram. Þvert á móti megi segja að í þessari ferð hafi skapast sú venja að flytja þennan farm á þilfari og fletin hlið við hlið.

Í sjötta lagi byggi stefndi á því að hann hafi meðhöndlað farminn með þeim hætti sem gera mátti kröfu til og hafi þar af leiðandi ekki brotið gegn skyldum sínum eftir 1. mgr. 51. gr. SL.

Eins og fram sé komið hafði aðeins viku áður verið fluttur nákvæmlega eins farmur á þilfari Mánafoss frá Reykjavík til Akureyrar í næstum því eins veðri og sjólagi án þess að nokkuð kæmi fyrir. Var umrætt fleti meira að segja einni hæð hærra en þau sem mál þetta snýst um. Af þeim sökum mátti stefndi gera ráð fyrir að flutningur á þilfari væri eðlilegur og vandvirkur, enda ekki samið um eða óskað eftir annarri meðferð.

Auk þess megi hafa til hliðsjónar að farmur af húseiningum var fluttur um mánuði síðar frá Akranesi til Akureyrar að hluta til á þilfari í mjög svipuðu veðri og sjólagi án þess að nokkuð kæmi fyrir. Sýni það svo ekki verði um villst að ef ekki sé samið um eða óskað eftir einhverri sérstakri meðferð sé ekki hægt að gera kröfu til þess að svona farmur sé meðhöndlaður með öðrum hætti.

Með vísan til þess byggi stefndi á því, að það eitt að flytja svona farm á þilfari sé ekki brot á 1. mgr. 51. gr. SL, en sönnunarbyrðin um að farmflytjandi hafi gerst brotlegur við þetta ákvæði hvíli á stefnanda.

Stefndi byggi á því að rekja megi tjónið til ófullnægjandi pökkunar, frágangs og/eða sjóbúnings fletanna, sem leiði til þess að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda með vísan til i- og n- og o-liða 2. mgr. 68. gr. og 1. mgr. 68. gr. SL, enda ekki um að ræða saknæma hegðun stefnda eða manna sem hann beri ábyrgð á.

Samkvæmt almennum reglum flutningaréttar beri sendanda að ganga frá og pakka vöru þannig að hún þoli þann flutning sem hún eigi fyrir höndum. Í því sambandi beri honum að taka tillit til þess sem sé sérkennandi fyrir siglingar, sem leiði til þess að hann verði að sjá til þess að gengið sé þannig frá vörunni að hún þoli til dæmis það veður og sjólag sem búast megi við á leiðinni og að vera flutt á þilfari í samræmi við heimildir í farmsamningi, ef um slíkt sé að ræða.

Í því máli sem hér sé til umfjöllunar hafi verið sérstaklega samið um að allur sjóbúningur og frágangur húseininganna á fletin væri á vegum sendanda. Hins vegar hafi hvorki verið samið um að flytja ætti fletin í lest né upplýst að farmurinn þyrfti sérstaka umönnun eða gætilega meðferð sbr. 1. mgr. 43. gr. SL, eins og fram sé komið. Með vísan til þess byggi stefndi á því að sendanda, Húsverki ehf., hafi verið skylt að pakka einingunum og ganga frá og sjóbúa þær þannig á fletin að þær þyldu fyrirhugaðan sjóflutning á þilfari frá Reykjavík til Akureyrar við þær veður- og sjóaðstæður sem búast megi við á þessum árstíma.

Framlagðar ljósmyndir beri það með sér að endastoðir eða stæði, sem húseiningarnar stóðu í og voru notuð til þess að halda þeim uppréttum, hafi gefið sig og valdið því tjóni sem varð á einingunum, en eins og sjáist á nefndum ljósmyndum eru stæðin ýmist brotin eða mikið beygluð og stálrör, sem notuð hafi verið til að skorða einingarnar, mikið beygluð. Sé ekki annað að sjá en að endastoðirnar hafi gefið sig á þeim stöðum þar sem bitar eru soðnir saman. Auk þess virðast lausir trékubbar, sem húseiningarnar hvíldu á, hafa farið af stað og valdið því að húseiningarnar féllu til hliðar.

Í umsögn G-kk-ef J-kk-ef komi meðal annars fram að rekkar sem einingarnar eru í virðist vera heilir undir en stæðin sem haldi einingunum uppi beygluð mikið og rifin í sundur. Sé það mat G-kk-ef að einingarnar hafi sligað rekkana en það ekki gerst strax heldur eftir ítrekaða áníðslu.

Stefndi byggi á því, að ef um slíka áníðslu á rekkanna hafi verið að ræða hafi hún ekki verið meiri en búast megi við í sjóflutningum hér við land í október. Í því sambandi bendi stefndi á að veður og sjólag hafi verið með besta móti meðan á flutningum stóð, sbr. upplýsingar í leiðarbók Mánafoss fyrir daganna 22.-24.10.2004, og eins og búast mátti við á þessum árstíma, sbr. samanburður á upplýsingum í leiðarbók Mánafoss fyrir þær þrjár ferðir sem nefndar hafi verið hér að framan. Um sönnunargildi leiðarbókar vísist til reglna nr. 138/1986 um skipsbækur.

Stefndi byggi á því að sendandi hafi vitað eða mátt vita að í sjóflutningum hér við land í október megi alltaf búast við nokkurri hreyfingu og þar af leiðandi ítrekaðri áníðslu á hliðarnar eða stæðin, sem húseiningarnar stóðu í og voru notuð til þess að halda þeim uppréttum.

Stefndi dragi í efa að umræddar endastoðir eða stæði og rör sem stóðu út úr þeim hafi verið nægilega sterk til þess að halda við svona þungum farmi meðan á sjóflutningi standi. Auk þess hafi það verið gáleysi að hafa aðeins endastoðir eða stæði öðrum megin á grindunum og að láta hinar þungu húseiningar hvíla á nokkrum lausum trékubbum. Telji stefndi að betri frágangur og sjóbúningur á fletin, eins og til dæmis lengri grindur, traustari undirstöður og endastoðir á báðum endum þeirra, hefði varið farminn miklu betur og ekki verið kostnaðarsamari miðað við verðmæti húseininganna.

Því til viðbótar sé athyglisvert að bera frágang, pökkun og sjóbúning Húsverks ehf. á fletin saman við frágang, pökkun og sjóbúning Árvekni ehf. á þau fleti sem flutt hafi verið í lok nóvember 2004 frá Akranesi til Akureyrar, en eins og fram komi á ljósmyndum af síðarnefndu fletunum hafi allt öðruvísi verið gengið frá þeim heldur en gert hafi verið í þessu máli.

Þar sem sendandi, Húsverk ehf., þekki best gæði, gerð og ástand grindanna og annarra umbúða sem notaðar hafi verið til að sjóbúa fletin og þar sem hann bar ábyrgð á frágangi og sjóbúningi á fletin hvíli sönnunarbyrðin á honum um að pökkun, frágangur og sjóbúningur farmsins á fletin hafi verið fullnægjandi.

Ef ekki sé fallist á þetta byggi stefndi á því að rekja megi tjónið til óhappatilviks, en á slíku tjóni beri hann ekki ábyrgð sbr. 1. mgr. 68. gr. SL.

Að lokum byggi stefndi á því að engin ástæða hafi verið til að gera athugasemd við sjóbúnað húseininganna á fletunum þegar hann tók við þeim og gaf út farmbréf, eins og stefnandi haldi fram.

Í málinu liggi fyrir að nákvæmlega eins húseiningar hafi verið fluttar með Mánafossi, bæði ofan og neðan þilja, viku áður en tjónið átti sér stað. Þær húseiningar hafi verið sjóbúnar á viðkomandi fleti í sömu grindur og á nákvæmlega sama hátt og gert hafi verið í seinni ferðinni. Þar sem húseiningarnar hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni í fyrri ferðinni hafði stefndi ekki neina ástæðu til að setja einhvern fyrirvara eða athugasemd í farmbréfin við sjóbúning eininganna á fletunum þegar hann tók við þeim og gaf út farmbréf. Hann hafi staðið í þeirri góðu trú að um eðlilegan og vandvirkan frágang og sjóbúning væri að ræða.

Krafa stefnda um málskostnað sé byggð á 129-130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Telji dómurinn að stefndi beri ábyrgð á tjóninu krefjist stefndi þess að bæturnar verði lækkaðar í samræmi við eftirfarandi málsástæður og lagarök:

Stefndi geri ekki athugasemd við höfuðstól stefnukröfunnar og uppgjör stefnanda við Húsverk ehf. á grundvelli þeirrar vátryggingar sem Húsverk ehf. var með hjá stefnanda vegna farmsins.

Hins vegar liggi ekki fyrir hvað gert hafi verið við húseiningarnar og hvort hægt hafi verið að nota þær eða hluta þeirra á einhvern hátt eða selja þær. Í þessu sambandi bendi stefndi á að á einni mynd, sem tekin sé í landi, sjáist húseiningar standa uppréttar. Sé ómögulegt að sjá hvort þær hafi orðið fyrir skemmdum. Með vísan til þeirrar almennu reglu skaðabóta- og flutningaréttar um skyldu tjónþola til að takmarka tjón sitt sé skorað á stefnanda að upplýsa um þessi atriði. Að öðrum kosti sé umfang tjónsins ósannað, sem leiði til þess að sýkna verði stefnda.

Þessu til viðbótar krefjist stefndi þess að stefnukrafan verði lækkuð með vísan til 2. mgr. 70. gr. SL sem og 4. mgr. 68. gr. SL og/eða hinnar almennu reglu skaðabótaréttar um eigin sök, eftir því sem við eigi. Í því sambandi sé vísað til þess sem fram er komið, en frekari grein verði gerð fyrir þessari málsástæðu við aðalmeðferð málsins.

Kröfu stefnanda um vexti fyrir tímabilið áður en dómur er kveðinn upp sé alfarið mótmælt, þar sem aðilar hafi sérstaklega samið um að stefndi skyldi ekki greiða vexti fyrr en frá uppkvaðningu dóms, sbr. 10. gr. farmbréfanna. Af þeim sökum sé upphafstíma vaxta í stefnu mótmælt.

Stefndi byggi á því að vaxtalög nr. 38/2001 séu frávíkjanleg og að ekki séu fyrir hendi í íslenskum rétti neinar hömlur á frelsi manna til að semja um upphafstíma vaxta.

Hæstiréttur Íslands hafi kveðið upp þann dóm að umrætt ákvæði sé gilt og dæmt að ekki skuli koma til greiðslu vaxta fyrr en frá dómsuppsögu héraðsdóms, sbr. dóm hinn 7. mars 2002 í máli númer 243/2001, M-kvk-nf E-kvk-nf gegn HF. Eimskipafélagi Íslands og Alþjóðlegri miðlun ehf. Byggi stefndi á því að engin rök séu til annars en að fylgja þessu fordæmi Hæstaréttar, sem Héraðsdómur Reykjavíkur hafi undantekningarlaust gert frá uppkvaðningu nefnds Hæstaréttardóms.

Niðurstaða.

Ágreiningur máls þessa lýtur að flutningi stefnda fyrir Húsverk ehf. á húseiningum frá Reykjavík til Akureyrar. Voru húseiningarnar fluttar í tveimur ferðum með skipi stefnda, Mánafossi. Liggur fyrir að einingarnar bárust heilar á áfangastað úr fyrri ferðinni en í þeirri seinni skemmdust þær verulega á leiðinni.

Ákvæði 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985 kveður svo á um að skemmist farmur eða glatist meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi ber honum að bæta tjón sem af því hlýst nema ætla megi að hvorki hann né neinn maður, sem hann ber ábyrgð á, eigi sök á tjóninu. Í 2. mgr. 68. gr. koma fram atriði er undanskilja ábyrgð farmflytjanda. Stefnandi telur að á stefnda hvíli sú lagaskylda skv. fyrrgreindri 1. mgr. 68. gr. siglingarlaga að sanna að hann beri ekki sakarábyrgð á tjóni því sem stefnandi bætti. Stefndi heldur því hins vegar fram að orsök tjónsins megi rekja til atvika sem sendandi, Húsverk ehf., bar ábyrgð á en ekki stefndi eftir 2. mgr. 68. gr. siglingarlaga.

Fyrir liggur að starfsmaður stefnda var fenginn til að líta á húseiningarnar og taka út frágang þeirra á fletin áður en þær voru sendar frá starfstöð Einingaverksmiðjunnar hf. Samkvæmt skýrslu hans leist honum ekki nógu vel á grindur sem nota átti undir húseiningarnar, en var tjáð að ekki væri annað í boði. Hann lýsti þeirri skoðun sinni fyrir sendanda að best væri að flytja fletin í lest og með gáma á milli. Stefnandi heldur því fram að með þessu hafi komið fram með ótvíræðum hætti að flytja ætti fletin í lest og stefnda hafi verið þetta ljóst.

Stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi samist milli aðila við þetta tilefni að flytja skyldi húseiningarnar í lest með gáma á milli. Verður ekki talið, gegn mótmælum stefnda, að stefnandi hafi sýnt fram á að stefndi hafi mátt líta svo á að með þessu væru komnar fram óskir Húsverks ehf. um að umræddar húseiningar yrðu í öllum tilvikum fluttar í lest með gáma á milli. Hvíldi sú skylda á stefnanda að greina sérstaklega frá þessum óskum sínum, einkum ef höfð er hliðsjón af því að hann hafði með samþykki sínu á tilboði stefnda undirgengist flutningsskilmála hans en í 15. og 20. gr. flutningsskilmála stefnda kemur m.a. fram að farmflytjandi megi, án þess að tilkynna það viðskiptamanni, hlaða gáma eða vöru á þilfar. Er sú niðurstaða í samræmi við 43. gr. siglingalaga nr. 34/1985 en þar kemur fram að sendandi skuli skýra frá því ef sendir eru munir sem þarfnast sérstakrar umönnunar eða þá að þeir skuli merktir á þann hátt ef unnt er.

Stefnandi telur að stefndi hafi ekki meðhöndlað farminn með þeim hætti sem gera mátti kröfu til. Í 51. gr. siglingalaga segir að farmflytjandi skuli á eðlilegan og vandvirkan hátt ferma, meðhöndla, stúfa, flytja, varðveita, annast um og afferma vörur sem hann flytur. Eins og þegar er fram komið telur dómurinn að stefnda hafi verið heimilt að flytja húseiningarnar á þilfari skipsins Mánafoss. Verður að telja að stefndi hafi ekki brotið gegn skyldu sinni samkvæmt fyrrgreindri 51. gr. þar sem hann hafi enga ástæðu haft til að ætla að flutningur húseininganna á þilfari skipsins væri ekki eðlilegur og vandvirkur háttur á að ferma og varðveita húseiningarnar.

Eins og að framan greinir byggir stefnandi mál sitt á því að stefnda beri að sanna að tjónið verði ekki rakið til sakar hans eða neins sem hann ber ábyrgð á sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 34/1985. Þegar litið er til gagna málsins verður ekki séð að tjón það sem varð á húseiningunum á leiðinni til Akureyrar eigi rætur sínar að rekja til annarra atriða en þeirra hvernig húseiningarnar höfðu verið sjóbúnar en óumdeilt er að Húsverk ehf. bar ábyrgð á öllum sjóbúnaði og frágangi á fletin. Einnig virðist eftirlit af hálfu stefnda á leiðinni ekki hafa verið ábótavant. Að því athuguðu verður ekki talið að stefndi eða menn sem hann ber ábyrgð á beri sök á tjóninu samkvæmt 1. mgr. 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Með vísan til alls framangreinds ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Eftir úrslitum málsins verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Eimskip ehf., skal vera sýkn af kröfu stefnanda, Trygginga-miðstöðvarinnar hf.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

A-x-x V. M-kk-nf.