E-1347/2010

Mál þetta var þingfest 12. maí 2010 og tekið til dóms 27. janúar 2011. Stefnandi er Þ-kk-nf K-kk-nf, Blikaási 4, Hafnarfirði, en stefndi er Isavia ohf. (áður Keflavíkurflugvöllur ohf.), Keflavíkurflugvelli, Reykjanesbæ.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

Aðallega að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 11.933.300 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til vara að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 5.966.650 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til þrautavara að stefndi verið dæmdur til þess að greiða stefnanda skaðabætur að álitum.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda.

I.

Málavaxtalýsing stefnanda.

Stefnandi kveðst vera með löggildingu sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamaður. Hann hafi s.l. 28 ár starfað sem slökkviliðsmaður á Keflavíkurflugvelli, fyrst sem starfsmaður slökkviliðs varnarliðsins. Hann hafi þar haft flekklausan feril sem slökkviliðsmaður og hlotið fjölda viðurkenninga fyrir störf sín. Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar hafi tekið yfir starfsemi varnarliðsins við brotthvarf þess og gert við starfsmenn sérstaka ráðningarsamninga. Ráðningarsamningur stefnanda og Flugmálastjórnar sé dagsettur 19. september 2006 og hafi hann verið gerður á grundvelli 42. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Samkvæmt honum hafi gagnkvæmur uppsagnarfrestur verið þrír mánuðir. Eftirfarandi ákvæði hafi verið í ráðningarsamningi: „Um réttindi og skyldur starfsmanns fer eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Skulu þau lögð til grundvallar við gerð þessa ráðningarsamnings auk kjarasamnings þess stéttarfélags sem tilgreint er hér að ofan.“

Greitt hafi verið af launum stefnanda til Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna.

Með lögum nr. 76/2008 hafi verið stofnað opinbert hlutafélag um rekstur Keflavíkurflugvallar sem sé stefndi máls þessa. Íslenska ríkið sé eini hluthafi þess félags. Það félag hafi tekið yfir rekstur flugvallarins frá og með 1. janúar 2009. Samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögunum hafi stefnda verið gert skylt að bjóða starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar störf hjá hinu nýja félagi og þannig hafi stefnandi flust yfir sem starfsmaður og orðið starfsmaður stefnda frá og með 1. janúar 2009.

Við þessi tímamót hafi starfsmönnum verið sent bréf þar sem þeim hafi verið greint frá yfirtöku stefnda á rekstri Keflavíkurflugvallar og að engar breytingar yrðu á launum þeirra eða starfskjörum. Stefndi Keflavíkurflugvöllur ohf. hafi þannig tekið við öllum réttindum og skyldum hans samkvæmt fyrri ráðningu hans. Þannig hafi ekki verið gerður nýr ráðningarsamningur milli stefnanda og stefnda, heldur notast við fyrri ráðningarsamning stefnanda og Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar.

Stefnandi segir að í starfi hans á Keflavíkurflugvelli hafi komið upp samstarfsörðugleikar milli hans og aðstoðarslökkviliðsstjóra, S-kk-ef B-kk-ef. Stefnandi hafi kvartað yfir þessu við slökkviliðsstjóra um mitt síðasta ár. Vegna þess hafi verið komið á fundi með stefnanda, trúnaðarmanni starfsmanna, S-kk-þgf B-kk-þgf og slökkviliðsstjóra. Eftir fundinn hafi fundarmenn heitið því að reyna að bæta samskiptin á vinnustaðnum.

Hinn 30. október 2009 hafi stefnandi og aðstoðarslökkviliðsstjóri átt samtal þar sem stefnandi hafi lýst því yfir að hann hefði í raun verið hafður útundan við val á störfum á flugvellinum. Stefnandi kveðst hafa upplifað þetta sjálfur sem einelti sem m.a. hafi falist í því að honum hafi ekki verið boðin jafn góð störf og öðrum starfsmönnum. Þá hafi honum fundist aðstoðarslökkviliðsstjóri ekki koma fram við sig eins og aðra starfsmenn. Þetta hafi hann tjáð aðstoðarslökkviliðsstjóra í samtali þeirra.

Þennan sama dag hafi stefnanda borist uppsagnarbréf þar sem honum hafi án skýringa verið sagt upp með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Hinn 9. nóvember 2009 hafi hann óskað skýringa á uppsögninni og vísað um það til 42. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Hinn 11. sama mánaðar hafi hann fengið það svar að stefndi liti svo á að lög nr. 70/1996 ættu ekki lengur við um ráðningarsamband hans við félagið. Í framhaldi af því hafi stefnandi sent forstjóra stefnda bréf þann 4. janúar 2010 þar sem hann hafi gert grein fyrir máli sínu og harmaði þessi málalok.

Hinn 27. janúar 2010 hafi lögmaður stefnanda sent stefnda bréf og minnt á að samkvæmt ákvæðum laga nr. 76/2008 skyldu starfsmenn halda öllum þeim sömu réttindum og þeir höfðu sem starfsmenn Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar. Þá hefði enginn nýr ráðningarsamningur verið gerður og því gilti eldri samningur. Þá hafi verið ítrekuð krafa um skýringu á uppsögn á starfi stefnanda og þess krafist að uppsögnin yrði dregin til baka.

Með bréfi lögmanns stefnda, dags. 20. febrúar 2010, hafi sjónarmiðum stefnanda verið hafnað og frá því greint að uppsögn á starfi stefnanda hafi átt sér langan aðdraganda. Þannig hafi það verið brestir í skapferli og samskiptum sem á endanum hafi orðið til þess að honum var sagt upp. Þá hafi einnig komið fram að stefnandi hefði ítrekað sýnt af sér óforsvaranlega hegðun, óhlýðnast fyrirmælum yfirmanna sinna og sýnt samstarfsfólki sínu dónaskap.

Stefnandi kveðst vera atvinnulaus. Hann hafi sótt um störf sem slökkviliðsmaður en ekki fengið.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að svo hafi verið um samið að um réttindi og skyldur hans færi eftir lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Slíkur samningur hafi verið gerður við stefnanda hinn 19. september 2006 og gilt um störf hans sem slökkviliðsmanns á Keflavíkurflugvelli. Þegar stefndi hafi tekið yfir rekstur slökkviliðsins á Keflavíkurflugvelli hafi ekki verið gerður nýr ráðningarsamningur við stefnanda, heldur hafi stefndi gengið inn í réttindi og skyldur samkvæmt þeim samningi.

Á því er byggt að heimilt sé að semja við starfsmenn um slík réttindi og slíkar skyldur, jafnvel þótt þeir séu ekki lengur ríkisstarfsmenn. Með því að taka við fyrri ráðningarsamningnum án athugasemda hafi stefndi viðurkennt skyldu sína til að taka við öllum þeim réttindum og skyldum er fram komu í ráðningarsamningnum. Þá hafi hann kosið að taka við fyrri ráðningarsamningi óbreyttum í stað þess að segja honum upp með umsömdum uppsagnarfresti og breyta umræddu ákvæði.

Samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 sé hægt að veita starfsmanni skriflega áminningu ef hann hefur sýnt af sér óforsvaranlega framkomu í starfi. Áður eigi hann þó rétt á því að andmæla þeim ávirðingum sem fram séu bornar á hendur honum. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. s.l. sé óheimilt að segja slíkum starfsmanni upp störfum nema honum hafi áður verið veitt skrifleg áminning þar sem honum sé gefinn kostur á að bæta ráð sitt. Ekkert af þessum skilyrðum hafi verið uppfyllt þegar stefndi hafi sagt stefnanda upp störfum hinn 30. október 2010.

Stefnandi heldur því fram, með vísan til bréfs lögmanns stefnda frá 20. febrúar 2010, að uppsögnin hafi átt rót sína að rekja til persónu stefnanda og þess hvernig hann gegndi starfi sínu. Hún sé þess vegna ólögmæt og stefndi eigi því með vísan til almennra reglna skaðabótaréttar innan samninga og ákvæða laga nr. 70/1996 að bæta honum allt það tjón sem sé afleiðing hinnar ólögmætu uppsagnar.

Þá er á því byggt að stefnda hafi borið að bjóða starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar störf, sbr. 2. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008. Við þau tímamót hafi hvílt sú skylda á stefnda, sem nýjum vinnuveitanda, að upplýsa starfsmenn sína um kaup og kjör og réttindi og skyldur þeirra, sbr. tilskipun Evrópuráðsins nr. 91/533/EBE og samkomulag aðila vinnumarkaðarins sem íslenska ríkið eigi aðild að. Þannig hafi stefnda, sem nýjum vinnuveitanda, borið að ganga frá nýjum ráðningarsamningum, ef það var skilningur hans að fyrri ráðningarsamningar væru ekki lengur í gildi. Það aðgerðarleysi stefnda verði að skoðast honum í óhag út frá reglum vinnuréttar um tómlæti. Allur vafi um réttarstöðu starfsmanna eigi þannig að túlkast stefnanda í hag, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið.

Þá er einnig á því byggt að ákvæði laga nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar tryggi starfsmönnum öll þau sömu réttindi og þeir höfðu sem starfsmenn Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar. Þannig komi fram eftirfarandi texti í athugasemdum við frumvarp að lögunum um ákvæði II til bráðabirgða: „Einnig færast réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað yfir til hins nýja félags. Virða skal áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Í 2. mgr. ákvæðisins er gert ráð fyrir að öllum starfsmönnunum, sbr. þó ákvæði til bráðabirgða III, verði boðið starf hjá hinu nýja félagi.“

Réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda og hans fyrri vinnuveitanda hafi verið skýr. Hann hafi notið réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna og samkvæmt athugasemdum við framangreint ákvæði færðust þau réttindi yfir til hins nýja vinnuveitanda. Þannig sé ljóst að það var vilji Alþingis að starfsmenn Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar héldu öllum þeim sömu réttindum og þeir höfðu hjá sínum fyrri vinnuveitanda.

Þá er einnig á því byggt að ákvæði laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum tryggi stefnanda þá sömu stöðu og hann hafði áður en stefndi tók við rekstri slökkviliðs á Keflavíkurflugvelli. Bendir stefnandi sérstaklega á 1. mgr. 3. gr. laganna þar sem fram komi að réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi flytjist yfir til hins nýja vinnuveitanda, sbr. og 4. gr. tilskipunar ráðsins nr. 2001/23/EB. Óumdeilt sé að stefnandi hafði öll réttindi og skyldur samkvæmt lögum nr. 70/1996 við flutninginn, þar með talinn réttinn til áminningar og andmælaréttar, áður en til uppsagnar kom. Ef stefndi kaus ekki að halda þessum réttindum áfram í ráðningarsamningum starfsmanna sinna, hafi það verið á hans valdi að óska eftir viðræðum um breytingar á ráðningarsamningum þar sem ákvæði þessi yrðu felld niður. Það hafi hann ekki gert, heldur tekið þegjandi og hljóðalaust við þessum réttindum og haldið þeim áfram óbreyttum næstu mánuði. Þetta tómlæti bindi nú hendur hans.

Þess er krafist í máli þessu að stefndi bæti stefnanda allt það tjón sem hann varð fyrir við það að honum var á ólögmætan hátt sagt upp störfum. Uppsögnin hafi verið ólögmæt í þeim skilningi að hún hafi bæði verið andstæð samningi aðila og eins farið í bága við þau lagaákvæði sem reifuð hafa verið hér að framan. Stefndi hafi sýnt af sér ásetning eða gáleysi þegar hann án fyrirvara og áminningar og án andmælaréttar sagði stefnanda upp starfi. Tjón stefnanda megi beinlínis rekja til uppsagnarinnar og sé eðlileg afleiðing hennar. Þá séu bein orsakatengsl milli uppsagnarinnar og tjóns stefnanda.

Stefnandi kveðst vera fæddur árið 1955 og hafi s.l. 28 ár, áður en til uppsagnar kom, starfað sem slökkviliðsmaður. Hann eigi nú ekki gott með að fá starf við sitt hæfi og fyrirsjáanlegt sé að hann muni ekki fá sambærilegt starf í framtíðinni. Hann sé nú atvinnulaus og geti átt það á hættu, miðað við ástand á íslenskum vinnumarkaði í dag, að vera launalaus næstu tvö árin.

Laun stefnanda árið 2009 hafi numið samtals 5.966.650 krónum með orlofi og yfirvinnu. Í aðalkröfu sé gerð krafa um bætur er jafngildi tveggja ára launum en í varakröfu sé gerð krafa um bætur er jafngilda eins árs launum. Í þrautavarakröfu sé gerð krafa um að stefnanda verði dæmdar bætur að áliti réttarins og sé um það vitnað til dómvenju Hæstaréttar Íslands í sambærilegum málum. Miðað við að árslaun hans hafi verið 5.966.650 krónur nemi tap hans á mánuði 497.220 krónum.

Krafa um miskabætur sé sett fram með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Uppsögnin hafi verið ólögmæt meingerð gegn friði, æru og persónu stefnanda. Þannig hafi honum ekki gefist kostur á að andmæla þeim ávirðingum sem á hann voru bornar. Þá hafi hann sætt einelti hjá stefnda sem síðan hafi endað í uppsögn þegar hann hafi látið yfirmenn sína vita um hug sinn. Uppsögnin hafi verið gróf skerðing á starfsheiðri hans en hann hafi gegnt starfi sínu sem slökkviliðsmaður í 28 ár án athugasemda, fyrir utan athugasemdir núverandi aðstoðarslökkviliðsstjóra. Þannig hafi hann fengið sérstakar þakkir frá slökkviliði varnarliðsins og hann verið metinn sem frábær starfsmaður. Stefnandi hafi þurft að sækja sér sálfræðiaðstoð vegna þess áfalls sem hann varð fyrir við uppsögnina og vegna þeirra skýringa sem á henni voru gefnar.

Málskostnaðarkrafan styðjist við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þess er krafist að tekið verði tillit til þess að stefnandi rekur ekki virðisaukaskattsskylda starfsemi.

II.

Málavaxtalýsing stefnda.

Stefndi kveður stefnda Keflavíkurflugvöll ohf. (nú Isavia) vera hlutafélag í eigu ríkisins. Félagið hafi verið stofnað af samgönguráðuneytinu 26. júní 2008 með heimild í lögum nr. 76/2008. Rekstur Keflavíkurflugvallar ohf. hafi hafist 1. janúar 2009 þegar verkefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hf. og Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli færðust yfir til félagsins. Við þá yfirfærslu hafi öllum starfsmönnum Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli verið boðið að hefja störf hjá stefnda. Stefnandi hafi verið í þeim hópi. Þótt ekki væri tekin afstaða til þess í lögum nr. 76/2008 hvort í því fælist aðilaskipti í skilningi laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum hafi verið gengið út frá því að þeim reglum yrði beitt við yfirfærslu starfa yfir til Keflavíkurflugvallar ohf.

Við undirbúning stofnunar Keflavíkurflugvallar ohf. hafi samgönguráðuneytið komið á fót vinnuhópi með hlutaðeigandi stéttarfélögum og hafi stéttarfélag stefnanda, Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, átt aðild að hópnum. A-kk-nf Á-kk-nf, hæstaréttarlögmaður, hafi starfað að undirbúningi stofnunar félagsins og gert drög að bréfum til starfsmanna og setið fundi vinnuhópsins. Vinnuhópurinn hafi haldið þrjá fundi og starfsmaður ráðuneytisins haldið fundargerðir. Mikil áhersla hafi verið lögð á að upplýsa starfsmenn um breytingar og hvaða ákvæði laga ættu við. Í allri vinnu ráðuneyta og vinnuhópsins hafi verið gert ráð fyrir að breyting yrði á réttindum og skyldum opinberu starfsmannanna við yfirtöku hlutafélags á verkefnum. Uppsögn stefnanda megi rekja til langvarandi samstarfsvanda, sérstaklega milli stefnanda og hans næsta yfirmanns, S-kk-ef B-kk-ef aðstoðarslökkviliðsstjóra. Ítrekað hafi komið upp tilvik þar sem yfirmaður hafi þurfti að ræða við stefnanda um störf hans og stefnandi tekið því illa. Hafi stefnanda m.a. verið veitt munnleg áminning fyrir að hverfa af vettvangi án viðhlítandi skýringa. Einnig hefðu kvartanir borist vegna viðmóts stefnanda við öryggisverði í aðgangshliðum vallarins. Á vakt þann 23. október 2009 hafi stefnandi svaraði yfirmanni sínum með skömmum og þjósti þegar hann var beðinn um að aðstoða við verk. Þá hafi verið talið fullreynt að bæta samskiptin og ekki annað hægt en að segja stefnanda upp störfum. Hafi það verið gert með bréfi, dags. 30. október s.á. og stefnandi haldið launum til loka janúar 2010.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi að fullu gert upp laun við stefnanda á grundvelli ráðningarsamningsbundins uppsagnarfrests og því eigi stefnandi engar frekari kröfur á stefnda. Uppsögnin hafi verið lögleg og á engan hátt meiðandi. Því sé hvorki grundvöllur fyrir skaðabóta- né miskabótakröfu stefnanda.

Stefndi sé hlutafélag einkaréttarlegs eðlis sem lúti almennri löggjöf á sviði vinnuréttar. Ákvæði laga, sem takmarki uppsagnarrétt vinnuveitanda, eiga ekki við um uppsögn stefnanda. Stefndi byggir á því að samkvæmt íslenskum rétti sé áminning ekki forsenda uppsagnar. Það sé því stefnanda að sýna fram á að stefndi hafi sérstaklega undirgengist frekari takmarkanir á uppsagnarrétti.

Stefndi telur sig ekki hafa tekið yfir ráðningarkjör stefnanda sem sérstaklega eru afmörkuð í lögum fyrir ríkisstarfsmenn eða veitt stefnanda slíkan rétt, hvorki með athöfn né athafnaleysi.

Stefndi byggir á því að með lögum nr. 76/2008 hafi starf stefnanda hjá ríkinu verið lagt niður og því hafi stefnandi við yfirtöku Keflavíkurflugvallar ohf. á starfseminni misst stöðu sína sem ríkisstarfsmaður. Semja hefði átt sérstaklega við stefnanda um slík réttindi ef þau hefðu átt að gilda áfram hjá nýjum vinnuveitanda. Það hafi ekki verið gert og því lúti stefnandi almennri löggjöf á sviði vinnuréttar. Uppsögn stefnanda hafi verið í fullu samræmi við þær reglur.

Ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008 tryggi að um niðurlagningu starfa hjá ríkisstofnuninni fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Að öðru leyti vísi ákvæðið einungis til ákvæða laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum eftir því sem við á. Stefndi hafnar þeim skilningi stefnanda að ákvæðum þessum hafi verið ætlað að tryggja stefnanda meiri rétt en leiði af lögum nr. 72/2002. Ummæli í athugasemdum með frumvarpi, sem síðar varð að lögum nr. 76/2008, vísi einungis til efnisákvæða laga nr. 72/2002 og tryggi því stefnanda ekki meiri rétt en leiða má af þeim lögum. Í bréfum, sem send voru starfsmönnum vegna breytinganna, hafi verið vísað til efnisákvæða laga nr. 72/2002 og hvergi gefið til kynna að sérákvæði ríkisstarfsmanna myndu halda gildi sínu hjá nýjum vinnuveitanda.

Samkvæmt lögum nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum færist réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi yfir til nýs vinnuveitanda. Stefndi byggir á því að með réttindum og skyldum í skilningi laganna sé átt við umsamin persónubundin réttindi en ekki lögbundin sérréttindi opinberra starfsmanna. Lögin verndi ekki réttindi sem opinberir starfsmenn hafi umfram almenna löggjöf á sviði vinnuréttar. Eigi sá skilningur sér stoð í dómi EFTA- dómstólsins í máli E-3/01.

Stefndi byggir á því að hann hafi þann 7. janúar 2009 undirritað kjarasamning við stéttarfélag stefnanda, Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna. Hafi stefndi og stefnandi verið bundnir af honum þegar stefnanda var sagt upp störfum í október 2009. Í 16. kafla kjarasamningsins séu almenn ákvæði um uppsagnir og segi þar að gagnkvæmur uppsagnarfrestur að loknum reynslutíma sé þrír mánuðir. Enginn fyrirvari sé í samningnum um að félagsmenn stéttarfélagsins sem starfi hjá stefnda njóti uppsagnarverndar með svipuðum hætti og ríkisstarfsmenn.

Stefndi hafnar þeim skilningi stefnanda að ráðningarsamningur hans við ríkið, sem í gildi var fyrir flutning starfseminnar til hlutafélagsins, hafi veitt honum réttindi ríkisstarfsmanns í störfum hjá hlutafélaginu. Ráðningarsamningurinn tryggi ekki stefnanda málsmeðferð og uppsagnarvernd samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, enda verði að túlka ráðningarsamning aðila að breyttu breytanda. Ráðningarsamningurinn hafi verið gerður 19. 9. 2006 er stefnandi var ríkisstarfsmaður, þ.e. starfsmaður Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvelli. Yfirskrift ráðningarsamnings stefnanda sé „Ráðningarsamningur samkvæmt 42. grein laga nr. 70/1996.“ Í meginmáli samningsins komi fram að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins liggi til grundvallar við gerð þessa ráðningarsamnings auk kjarasamnings stéttarfélags sem tilgreint sé í samningnum. Um sé að ræða samningseyðublað samhljóða því sem stofnanir ríkisins noti á grundvelli laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, enda hafi stefnandi fallið undir þau lög samkvæmt 1. grein þeirra. Ákvæði ráðningarsamnings um að réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir þeim lögum hafi því enga efnislega eða sjálfstæða þýðingu, enda ekki verið að veita stefnanda réttindi umfram það sem leiddi af lögum.

Ljóst sé að stefndi tók ekki yfir ráðningarsamning sem byggðist á 42. gr. laga nr. 70/1996. Einungis ríkið og stofnanir þess geri ráðningarsamninga á grundvelli laganna. Því verði að túlka ráðningarsamninginn í því ljósi að vinnuveitandi stefnanda frá 1. janúar 2009 var hlutafélag á almennum vinnumarkaði sem sé óheimilt að gera ráðningarsamninga á grundvelli laga nr. 70/1996.

Stefnanda hafi verið ljóst að starf hans hjá Flugmálastjórn Keflavíkurflugvelli hafi verið lagt niður 31. desember 2008 og hann hafið störf hjá hlutafélagi 1. janúar 2009. Hann geti því ekki vænst þess að njóta réttarstöðu ríkisstarfsmanns hjá nýjum vinnuveitanda og hafi ekki verið gefinn neinn ádráttur um að hann nyti áfram réttarstöðu ríkisstarfsmanns.

Stefndi andmælir þeim skilningi stefnanda að stefnda og öðrum vinnuveitendum á almennum vinnumarkaði sé heimilt að byggja ráðningarsamninga við starfsmenn á sérákvæðum um skyldur ríkisstarfsmanna í lögum nr. 70/1996, sbr. IV. kafla laganna. Mat á samningsfrelsi launamanns og vinnuveitanda á almennum vinnumarkaði verði einungis metið út frá almennum reglum vinnuréttar en ekki á grundvelli laga nr. 70/1996. Ákvæði í ráðningarsamningi stefnanda um að hann beri skyldur ríkisstarfsmanns skorti því lagastoð. Veiki það enn þann málflutning stefnanda að ákvæðið hafi gilt fullum fetum.

Stefndi mótmælir þeim málsástæðum stefnanda sem lúta að meintu aðgerðarleysi hans, þ.e. að stefndi hafi hvorki gert nýjan ráðningarsamning við stefnanda, sagt samningnum upp, né gert fyrirvara við þau ákvæði hans sem vísa til réttinda ríkisstarfsmanna. Stefndi vísar til þess að starf stefnanda sem ríkisstarfsmanns var lagt niður með lögum nr. 76/2008 og því eðlilegur skilningur að sérréttindi hans sem ríkisstarfsmanns hafi á sama tíma fallið brott. Því hafi engin ástæða verið fyrir stefnda að bregðast sérstaklega við þegar stefnandi hóf störf hjá hlutafélaginu. Stefndi byggir einnig á því að samkvæmt 4. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum sé framseljanda eða framsalshafa óheimilt að segja starfsmanni upp störfum vegna aðilaskipta nema tilgreind skilyrði laganna séu uppfyllt. Því hefði það verið mjög hæpin aðgerð af hálfu stefnda að segja upp ráðningarsamningum yfir 200 starfsmanna stefnda til þess eins að breyta ákvæði sem stefndi taldi sig ekki bundinn af.

Verði fallist á að stefndi hafi verið bundinn af tilvísun til laga nr. 70/1996 í ráðningarsamningi byggir stefndi á því að einungis skilyrði 1. mgr. 44. gr. laganna, sbr. 21. gr. þeirra, komi til skoðunar í málinu. Stefndi áréttar að hann falli ekki undir gildissvið stjórnsýslulaga né sé hann að öðru leyti bundinn af reglum stjórnsýsluréttar þegar komi að ráðningum starfsmanna og uppsögnum. Ákvæði stjórnsýslulaga komi því ekki til fyllingar ákvæðum 21. og 44. gr. laga nr. 70/1996. Stefndi andmælir því að skrifleg áminning sé forsenda fyrir uppsögn, enda hafa slíkar formkröfur laga ekki útilokað gildi uppsagna á almennum vinnumarkaði.

Að mati stefnda hafi verið fullt tilefni til að segja stefnanda upp störfum. Stefnandi hafi fengið munnlega áminningu 31. desember 2007 fyrir að hverfa af vettvangi aðgerðar án viðhlítandi skýringa. Kvartanir hafi borist vegna framkomu stefnanda við samstarfsmenn án þess að það hafi leitt til formlegrar áminningar. Atvik, sem átti sér stað 23. október 2009, hafi leitt til þess að ákveðið hafi verið að segja stefnanda upp störfum. Stefnandi hafi þá svarað yfirmanni sínum með skömmum og þjósti þegar hann hafi verið beðinn um að sinna verki og skorist í brýnu. Eftir samráð slökkviliðsstjóra og aðstoðarslökkviliðsstjóra hafi verið ákveðið að ekki væri hjá því komist að binda enda á ráðningarsamband stefnanda.

Stefndi mótmælir skaðabótakröfu stefnanda sem allt of hárri og órökstuddri. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi verði fyrir tjóni sem nemi árslaunum, hvað þá tveimur árslaunum eins og stefnandi krefjist aðallega. Stefnandi hafi verið á launaskrá hjá stefnda til 31. janúar 2010 og beri hann sönnunarbyrði fyrir því að hann muni eftir þann tíma verða fyrir fjártjóni sem nemi einum eða tveimur árslaunum. Stefnandi sé búsettur á stóru atvinnusvæði sem nái yfir höfuðborgarsvæðið og Reykjanes og miklar líkur séu á að atvinnuhorfur glæðist á svæðinu innan fárra mánaða. Ekki sé hægt að jafna stöðu stefnanda við réttarstöðu ríkisstarfsmanna sem almennt mega gera ráð fyrir að gegna starfi sínu um aldur og ævi. Dómafordæmi um bætur til ríkisstarfsmanna vegna ólögmætra uppsagnar hafi því ekki þýðingu. Skilja verði málflutning stefnanda svo að ákvæði ráðningarsamnings stefnanda, með tilvísun til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sé sjálfstætt samningsákvæði en byggist ekki á lágmarksákvæðum laga eða kjarasamninga sem stefndi sé bundinn af. Stefnda hafi því verið í lófa lagið að segja upp slíkum ráðningarsamningi og bjóða hlutaðeigandi starfsmönnum nýjan ráðningarsamning án slíks ákvæðis. Verði að meta bótaskyldu stefnda í því ljósi.

Ef fallist verði á að stefnandi eigi bótakröfu á stefnda vegna starfslokanna telur stefndi að miða eigi við bótafjárhæðir sem dæmdar séu vegna ólöglegra uppsagna á almennum vinnumarkaði, t.d. þegar starfsmönnum, sem njóta sérstakrar uppsagnarverndar, sé sagt upp störfum. Komi þar helst til skoðunar bætur sem dæmdar séu vegna ólögmætra uppsagna trúnaðarmanna.

Vegna bótakröfunnar er skorað á stefnanda að upplýsa um greiðslur frá öðrum aðilum eftir að hann féll af launaskrá hjá stefnda, m.a. frá Atvinnuleysistryggingasjóði og öðrum vinnuveitendum.

Stefndi andmælir miskabótakröfu stefnanda, enda eigi hún sér ekki lagastoð. Komið hafi verið fram við stefnanda af virðingu og hafi uppsögnin á engan hátt verið meiðandi. Stefnanda hafi verið sagt upp störfum af Ó-kk-þgf Á-kk-þgf, slökkviliðsstjóra Keflavíkurflugvallar, með bréfi, dags. 30. október 2009. Ástæður uppsagnar hafi ekki verið tilgreindar í uppsagnarbréfi en slökkviliðsstjórinn hafi gert stefnanda grein fyrir tildrögum uppsagnarinnar. Á fundi starfsmannastjóra stefnda með stefnanda 6. nóvember s.á., þar sem trúnaðarmaður stéttarfélags stefnanda hafi verið viðstaddur, hafi aftur verið farið yfir ástæður uppsagnar. Stefnandi og lögmaður hans hafi óskað eftir því að fá þessar ástæður staðfestar skriflega. Það hafi verið gert með bréfi lögmanns stefnda, dags. 20. febrúar 2010. Ekki verði séð að tilgreining ástæðna uppsagnar, sem stefnandi kallaði sjálfur eftir, geti verið grundvöllur bótaskyldu, enda ekki hægt að halda því fram að þær staðhæfingar séu ósannar. Stefnandi kunni að vera ósammála mati stefnda á hegðun hans en það varði ekki bótaskyldu þótt vinnuveitandi og starfsmaður deili ekki mati á því hvað telst vera forsvaranleg hegðun á vinnustað. Þar sem stefnandi upplýsi sjálfur í stefnu að hann hafi leitað sálfræðiaðstoðar þá telur stefndi sér heimilt að upplýsa að starfsmannastjóri stefnda bauð stefnanda aðstoð ráðningarþjónustu og sálfræðings ef hann vildi þiggja slíkt á kostnað stefnda. Stefnandi hafi haft samband við stefnda í desember og þegið boð um aðstoð sálfræðings. Trúnaðarlæknir stefnda hafi útvegað honum tíma hjá sálfræðingi síðar í sama mánuði. Þessi ráðstöfun hafi verið hluti af mannauðsstjórnun stefnda og því ekki merki um bótaskylda meingerð af hálfu stefnda.

III.

Niðurstaða.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi og af hálfu stefnda gáfu skýrslu S-kk-nf Ó-kk-nf, starfsmannastjóri, Ó-kk-nf Á-kk-nf, slökkviliðsstjóri, og S-kk-nf B-kk-nf, aðstoðarslökkviliðsstjóri.

Stefnandi starfaði í 28 ár sem slökkviliðsmaður á Keflavíkurflugvelli, fyrst sem starfsmaður slökkviliðs varnarliðsins, þar til það hvarf úr landi, en eftir það hjá Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar sem tók yfir starfsemi varnarliðsins. Ráðningarsamningur stefnanda og Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar er dagsettur 19. september 2006 og var hann gerður á grundvelli 42. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Keflavíkurflugvöllur ohf. (nú Isavia ohf.) var stofnað 26. júní 2008 með heimild í lögum nr. 76/2008. Rekstur Keflavíkurflugvallar ohf. hófst 1. janúar 2009 en þá fluttust verkefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar yfir til hins nýja félags. Við þennan samruna var öllum starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar, þ. á m. stefnanda, boðið að hefja störf hjá stefnda sem stefnandi þáði. Með lögum nr. 153/2009 var samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra f.h. íslenska ríkisins heimilað að ákveða samruna Keflavíkurflugvallar ohf. og Flugstoða ohf. Stofnfundur hins sameinaða félags var haldinn 29. janúar 2010 og kom sameining til framkvæmda 1. maí 2010. Hið nýja félag starfar undir nafninu Isavia ohf.

Aðilar deila um hvort lögbundin sérkjör opinberra starfsmanna samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, þar sem kveðið er á um áminningarskyldu vinnuveitanda áður en til uppsagnar kemur, hafi færst yfir til hins nýja vinnuveitanda, stefnda í málinu. Aðilar deila ekki um að áunnin persónuleg réttindi stefnanda samkvæmt kjarasamningi hafi haldist, eins og t.d. lífeyris-, orlofs- og veikindaréttur svo og réttindi samkvæmt framlögum í sjúkrasjóð.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndi hafi tekið við öllum réttindum og skyldum stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi hans við fyrri vinnuveitanda en í þeim ráðningarsamningi segir m.a. að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Heldur stefnandi því fram að þar sem nýr samningur hafi ekki verið gerður við hann haldi hann fyrri réttindum samkvæmt ráðningarsamningi. Ráðningarsamningi hafi á engan hátt verið breytt heldur stefndi gengið inn í réttindi og skyldur samkvæmt honum. Stefnandi byggir á því að heimilt sé að semja um réttindi eins og deilt er um í þessu máli, jafnvel þó að starfsmaður sé ekki lengur ríkisstarfsmaður. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi jafnframt til ákvæða II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl. og til ákvæða 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Komi fram í tilvitnuðum ákvæðum að réttindi og skyldur stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi hafi flust yfir til hins nýja vinnuveitanda.

Samkvæmt 1. tl. 2. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gilda ákvæði laganna ekki um opinber hlutafélög en þar segir að lögin taki ekki til starfsmanna hlutafélaga og annars konar félaga, einkaréttareðlis, jafnvel þótt þau séu að öllu leyti í eigu ríkisins. Reglur hins almenna vinnumarkaðs gilda því um opinber hlutafélög.

Stefnandi gerði ráðningarsamning við Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar 19. september 2006 og byggðist hann á 42. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þessi samningur var gerður við opinberan starfsmann og var hann byggður á opinberum rétti. Stefnandi var ríkisstarfsmaður og um hann giltu því lög nr. 70/1996. Stefndi gat ekki tekið yfir ráðningarsamning sem byggðist á 42. gr. laga nr. 70/1996. Einungis ríkið og stofnanir þess geta gert ráðningarsamning á grundvelli laganna. Verður að túlka samninginn í því ljósi og telja að hann hafi ekki veitt stefnanda meiri rétt umfram það er leiddi að lögum. Þá verður jafnframt að túlka samninginn í því ljósi að vinnuveitandi stefnanda eftir 1. janúar 2009 var hlutafélag á almennum vinnumarkaði sem er óheimilt að gera ráðningarsamning á grundvelli laga nr. 70/1996.

Með lögum nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl. var starf stefnanda hjá ríkinu lagt niður og þá missti stefnandi stöðu sína sem ríkisstarfsmaður. Semja hefði þurft sérstaklega um uppsagnarvernd hefði sá réttur átt að gilda áfram hjá stefnda sem starfar á almennum vinnumarkaði. Það var ekki gert og því gilti um uppsögn stefnanda almenn löggjöf á sviði vinnuréttar.

Ekki verður fallist á með stefnanda að ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008 tryggi stefnanda frekari rétt en leiðir af lögum nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Í bréfum sem send voru starfsmönnum vegna breytinganna var vísað til efnisákvæða laga nr. 72/2002 en hvergi gefið til kynna að sérákvæði ríkisstarfsmanna myndu halda gildi sínu hjá nýjum vinnuveitanda.

Í lögum nr. 72/2002 segir efnislega í 3. gr. að réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi við fyrri vinnuveitanda færist yfir til nýs vinnuveitanda. Talið verður að með réttindum og skyldum sé átt við umsamin persónubundin réttindi en ekki lögbundin sérréttindi opinberra starfsmanna. Lögin verða ekki talin vernda réttindi sem opinberir starfsmenn hafa umfram almenna löggjöf á sviði vinnuréttar.

Þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu að umdeild réttindi stefnanda hafi fallið niður með lögum nr. 76/2008 er ekki fallist á að stefndi hafi sýnt af sér aðgerðarleysi. Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í málinu. Rétt þykir að málskostnaður falli niður milli aðila.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Isavia ohf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Þ-kk-ef K-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

G-kk-nf A-kk-nf