E-3679/2020

Dómur

Mál þetta, sem var dómtekið 11. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af X, [...], Reykjavík á hendur Y, með stefnu birtri 10. júní 2020.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 9.816.758 kr. með 4,5% ársvöxtum frá [...] 2018 til [...]. apríl 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 7.595.568 kr. sem stefndi greiddi [...]. maí 2019. Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Hinn [...] 2017 lenti stefnandi í umferðaróhappi. Í málinu er ekki ágreiningur um atvik að slysinu, bótaskyldu eða metnar afleiðingar þess fyrir stefnanda, en samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð hlaut stefnandi 15 stiga miska og 15% varanlega örorku. Þá var tímabil þjáningabóta og atvinnutjóns í báðum tilvikum metið sex mánuðir.

Hinn [...]. mars 2019 sendi stefnandi kröfu byggða á matsgerðinni. Á því var byggt að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væru fyrir hendi við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku. Gerð var krafa miðað við meðaltekjur stefnanda árin 2015 og 2016, að frádregnum [...] mánuðum 2016, er hún var í veikindaleyfi, reiknað upp til 100% starfshlutfalls og 12 mánaða, að teknu tilliti til launavísitölu. Þá var bætt við 11,5% framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs. Í kröfubréfi var útreikningur bóta fyrir varanlega örorku miðaður við árslaunin að fjárhæð 4.405.591 kr. Var heildarkrafa stefnanda vegna bóta fyrir varanlega örorku 9.816.758 kr.

Hinn [...]. maí 2019 greiddi stefndi skaðabætur til stefnanda vegna slyssins. Við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku taldi stefndi rétt að miða við lágmarkslaun skaðabótalaga skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Heildarbætur sem voru greiddar ásamt vöxtum og þóknun lögmanns stefnanda voru samtals 10.158.114 kr. Þar af bætur fyrir varanlega örorku 7.173.850 kr. auk vaxta 421.718 kr. eða alls 7.595.568 kr.

Stefnandi tók við bótunum með fyrirvara við árstekjuviðmið sem stefndi lagði til grundvallar við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku.

II

Krafa stefnanda byggist á því að við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku skuli meta árslaun hennar sérstaklega í samræmi við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en ekki byggja á 1. mgr. ákvæðisins. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skal víkja frá meginreglu 1. mgr., og meta árslaun sérstaklega, ef tvö skilyrði eru uppfyllt, þ.e. ef fyrir hendi eru óvenjulegar aðstæður og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Stefnandi byggir á því að bæði skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt.

Stefnandi telur ljóst að uppi hafi verið óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga á viðmiðunartímabilinu. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. ætti að miða útreikning í tilviki stefnanda við tekjuárin 2014, 2015 og 2016. Eins og fyrirliggjandi skattframtöl bera með sér hafi stefnandi ekki verið í vinnu nema lítinn hluta ársins 2014. Hún hafi fengið greidda dagpeninga úr sjúkrasjóði C og frá D fyrri part ársins og síðan fengið greiddan lífeyri frá TR. Hún hafi hins vegar hafið störf á leikskóla hjá B í [...] 2014 og byrjað þar í 62,5% starfshlutfalli. Í [...] 2015 hafi starfshlutfall hennar farið niður í 60% en í [...] hafi það aukist í 75%. Í [...] 2015 hafi starfshlutfallið svo aukist í 80%. Stefnandi hafi verið í 80% starfi á leikskólanum þegar hún slasaðist í [...] 2017. Þá hafi hún einnig verið komin í hlutastarf í [...], eða frá [...] 2017. Stefnandi hafi hins vegar verið í veikindaleyfi frá [...] til [...] 2016 og þá dottið út af launaskrá hjá B.

Byggt sé á því að tekjuár sem miða ætti útreikning á bótum fyrir varanlega örorku við, samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, gefi ekki raunhæfa mynd af tekjuöflunarhæfni stefnanda. Stefnandi hafi ekki verið í starfi allt tímabilið auk þess sem hún hafi verið í hlutastarfi mjög stóran hluta þess. Tekjur hafi eðli málsins samkvæmt verið lágar á meðan hún hafi verið án atvinnu en hækkuðu um leið og hún fékk greidd laun. Stefnandi hafi hins vegar verið svo gott sem í fullu starfi þegar hún slasaðist í [...] 2017, þ.e. annars vegar í 80% starfi á leikskóla hjá B og hins vegar í hlutastarfi í [...]. Stefnandi telur að aðstæður hennar á árunum 2014 til 2016 teljist óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. enda var hún án atvinnu hluta tímabilsins, í hlutastarfi og í tímabundnu veikindaleyfi um skeið. Þá telur stefnandi að aðstæður hennar hafi verið breyttar áður en hún slasaðist, þ.e. hún var þá í fullu starfi. Stefnandi byggir á því að taka verði mið af aðstæðum hennar á slysdegi þegar viðmiðunartekjur séu ákveðnar.

Með tilliti til atvika byggir stefnandi á því að eðlilegast sé að miða við þær meðaltekjur sem hún hafði hjá B á árunum 2015 og 2016, þ.e. að frádregnum [...] mánuðum ársins 2016 þegar hún var í veikindaleyfi, reiknaðar upp til 12 mánaða vegna ársins 2016 og upp í 100% starfshlutfall bæði ár. Þær tekjur endurspegli raunverulega tekjuöflunargetu hennar enda sé um að ræða tekjur miðað við fullt starf. Þá eigi að bæta við framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð (11,5%) og reikna upp launafjárhæðina með launavísitölu til stöðugleikapunkts.

III

Sýknukrafa stefnda byggist á því að stefnandi hafi með þegar greiddum bótum fengið tjón sitt að fullu bætt samkvæmt skaðabótalögum og eigi þar af leiðandi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta úr hendi stefnda. Sönnunarbyrðin um það að miða beri við annað og hærra launaviðmið en lagt var til grundvallar við bótauppgjörið hvíli á stefnanda. Þá sé sérreglan í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga undantekningarregla sem skýra beri þröngt samkvæmt hefðbundnum lögskýringarreglum.

Stefndi byggir á því að ekki sé rétt við útreikning örorkubóta til stefnanda að miða við þau árslaun sem gerð sé krafa um í stefnu. Réttara sé að miða við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eins og lagt hafi verið til grundvallar við bótauppgjör stefnda. Við útreikning örorkubóta til þeirra tjónþola sem séu tekjulausir eða hafi árstekjur undir lágmarkslaunum síðustu 3 ár fyrir slys beri að nota lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Ákvæðinu sé ætlað að tryggja öllum þeim sem eiga bótarétt og hljóta varanlega örorku samkvæmt skaðabótalögum ákveðnar lágmarksbætur, séu launatekjur undanfarin ár fyrir slys af einhverjum ástæðum lágar eða engar.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi að meta árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrr hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari en meðalatvinnutekjur tjónþola. Stefndi byggir á því að hvorugt skilyrðið sé fyrir hendi í tilviki stefnanda.

Í málinu liggur fyrir að þegar stefnandi lenti í umferðaróhappinu hafði hún lokið grunnskóla og átti lítið eftir til að ljúka stúdentsprófi, en hún hafði gert hlé á námi. Þá sé óumdeilt að stefnandi hafði verið starfsmaður í hlutastarfi á leikskóla á viðmiðunarárum 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefnandi virðist einnig hafa starfað að einhverju leyti í [...] á slysárinu, sem fellur utan viðmiðunartímabils 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefnandi hafi ekki hafið störf að nýju á leikskólanum eftir slysið og hafi í raun ekki unnið launavinnu frá slysi samkvæmt fyrirliggjandi tekjuupplýsingum í málinu.

Stefndi leggur áherslu á að mat og ákvörðun um það hvort óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga verði að byggja á heildarmati á atvikum og staðreyndum máls. Þannig byggir stefndi á því að jafnvel þótt stefnandi hafi verið í hlutastarfi og veikindaleyfi á viðmiðunartímabilinu leiði það ekki sjálfkrafa til þess að aðstæður séu óvenjulegar í skilningi ákvæðisins. Eitthvað meira þurfi að koma til og telur stefndi mikilvægt að litið sé heildstætt á málið við matið að þessu leyti.

Stefndi telur að ráða megi af öllum gögnum málsins að á slysdegi hafi stefnandi ekki verið búin að velja sér starfsvettvang sem leikskólakennari, leiðbeinandi á leikskóla eða í raun nokkurn annan starfsvettvang. Þá verði ekki á því byggt að stefnandi hafi staðnæmst við störf á almennum vinnumarkaði þegar slysið varð. Að mati stefnda hefur þetta grundvallarþýðingu við mat og ákvörðun um það hvort skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt í þessu máli.

Þá komi það ítrekað fram í gögnum málsins, bæði fyrir og eftir slysdag, að stefnandi ætli sér að halda áfram í skóla, ljúka stúdentsprófi og hefja nám í [...]fræði. Hvergi komi fram að stefnandi hafi ætlað að starfa á leikskóla í framtíðinni og gera leikskólastarf að sínu aðalstarfi til frambúðar hefði hún ekki lent í slysinu. Þvert á móti bendi allt til þess að það hafi ekki verið sá starfsvettvangur sem stefnandi hefði valið sér.

Stefndi byggir á því að hvorki sé hægt að byggja á því að stefnandi hafi á slysdegi verið búin að marka sér ákveðinn starfsvettvang til frambúðar né að lagt verði til grundvallar að hún hafi verið komin varanlega út á vinnumarkaðinn. Stefndi byggir jafnframt á því að nú til dags geti það ekki talist fáheyrt eða óvenjulegt að ungt fólk bregði námi í einhvern tíma en taki þráðinn upp að nýju og haldi áfram með nám sitt. Í öllu falli geti það ekki talist vera óvenjulegar aðstæður í skilningi 7. gr. skaðabótalaga.

Hvort sem fallist verði á það að um óvenjulegar aðstæður hafi verið að ræða í tilviki stefnanda eða ekki, sé því alfarið mótmælt að rétt sé að miða við þau árslaun sem stefnandi byggir á. Það geti ekki staðist að við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku sé rétt að miða við uppreiknuð laun í starfi sem stefnandi hafði engin áform um að starfa við í framtíðinni og hafi ekki starfað við frá slysdegi. Stefnandi hafði hvorki aflað sér menntunar né starfsréttinda og hún var ekki komin varanlega út á vinnumarkaðinn þegar hún lenti í slysinu. Það geti því hvorki talist vera sanngjarnt né réttur mælikvarði á viðmiðunarlaun stefnanda að taka þau laun sem hún hafði í hlutastarfi í tvö ár af þremur á viðmiðunartímabilinu og uppreikna þau bæði til 100% starfs og 12 mánaða.

Með vísan til framangreinds byggir stefndi á því að það sé ósannað að annar mælikvarði sé réttari við tekjuviðmiðun við bótauppgjörið en lágmarksárslaun skaðabótalaga. Skortir sönnun á því að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að ákveða árslaun sérstaklega. Því sé enginn grundvöllur fyrir aðra tekjuviðmiðun við útreikning á bótum fyrir varanlega fjárhagslega örorku stefnanda en lágmarksárslaun skaðabótalaganna.

IV

Samkvæmt

1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skal við ákvörðun skaðabóta vegna varanlegrar örorku að meginreglu leggja til grundvallar meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag og skulu þær fjárhæðir framreiknaðar til samræmis við breytingar á launavísitölu til þess tíma sem heilsufar tjónþola verður stöðugt. Hvorki skal þó reikna bæturnar út með tilliti til lægri atvinnutekna en greindar eru í 3. mgr. þessarar lagagreinar né hærri tekna en segir í 4. mgr. hennar. Frá framangreindri reglu 1. mgr. 7. gr. er gerð undantekning í 2. mgr. 7. gr., þar sem mælt er svo fyrir að árslaun skuli meta sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar f ramtíðartekjur tjónþola. Samkvæmt dómaframkvæmd ber tjónþoli, sem reisir kröfu um bætur á síðastnefndu lagaákvæði, sönnunarbyrði fyrir því að skilyrðum þess sé fullnægt.

Dómkrafan byggir á því að miða við meðaltekjur stefnanda hjá B á árunum 2015 og 2016, þ.e. að frádregnum [...] mánuðum ársins 2016 þegar stefnandi var í veikindaleyfi, reiknaðar upp til 12 mánaða vegna ársins 2016 og upp í 100% starfshlutfall bæði ár, að viðbættu framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Stefnandi byggir á því að þessi útreikningur tekna sýni tekjuöflunargetu stefnanda miðað við fullt starf og því beri að leggja hann til grundvallar. Einnig byggir hún á því að uppfyllt séu skilyrði til að ákveða henni skaðabætur vegna varanlegrar örorku eftir framangreindri reglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Séu raunverulegar tekjur stefnanda reiknaðar samkvæmt aðferðafræði 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þá eru þær lægri en lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. ákvæðisins, en stefndi hefur þegar greitt henni bætur í samræmi við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Tilgangur með setningu 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga var að ná til aðila sem höfðu lágar tekjur þannig að þeim væru tryggðar lágmarksbætur sem væru ákveðnar á hlutlægan hátt.

Þegar metið er hvort aðstæður stefnanda hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga verður að líta til þess að stefnandi var [...] ára á slysdegi. Hún var komin langleiðina með að ljúka stúdentsprófi, en hafði gert hlé á námi sínu árið 2010 þar eð hún átti við veikindi að stríða. Þó mun hún á þessum tíma hafa starfað eitthvað á [...]. Frá [...] 2014 til [...] 2017 starfaði hún í hlutastarfi og var starfshlutfall hennar frá 62,5% til 80%, en það var starfshlutfall hennar þegar slysið átti sér stað [...] 2017. Á slysdegi starfaði hún einnig í [...]. Dómaframkvæmd sýnir að tímabundin fjarvera frá vinnumarkaði sem og hlutastarf geti fallið undir það skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að teljast óvenjulegar aðstæður. Hins vegar verður að meta hvert mál sérstaklega. Gögn málsins sýna að stefnandi hafði hvorki aflað sér sérstakrar menntunar fyrir slysið, en hún gerði hlé á námi sínu til stúdentsprófs. Þá hafi stefnandi á slysdegi hvorki aflað sér starfsréttinda né verið komin varanlega út á vinnumarkaðinn, þótt hún hafi starfað á leikskóla. Í gögnum málsins kemur hvergi fram að stefnandi hafi ætlað að starfa á leikskóla í framtíðinni og gera leikskólastarf að sínu aðalstarfi til frambúðar. Gögnin sýna enn fremur að framtíðarsýn stefnanda var að afla sér háskólamenntunar svo sem raunin var. Þá liggur fyrir að stefnandi hefur ekki unnið launavinnu frá því að slysið átti sér stað árið 2017, en samkvæmt örorkumati var óvinnufærni hennar metin í sex mánuði frá slysdegi.

Hitt skilyrðið samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er að stefnandi sýni fram á að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en laun samkvæmt 3. mgr. 7 gr. skaðabótalaga. Eins og mál þetta liggur fyrir getur dómurinn ekki fallist á að miða líklegar framtíðartekjur við tekjur af starfi sem stefnandi hefur ekki innt af hendi frá slysdegi og hefur engin áform um að inna af hendi í framtíðinni.

Með vísan til þess sem að framan greinir hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. sé fullnægt, það er að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá stefnanda og að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en laun samkvæmt 3. mgr. 7 gr. skaðabótalaga. Því ber að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi [...]. nóvember 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, svo sem greinir í dómsorði og er þá ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Y, er sýknað af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar T-kvk-ef B-kvk-ef G-x-x, 550.000 krónur, að viðbættum virðisaukaskatti.

S-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)

Hitt skilyrðið samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er að stefnandi sýni fram á að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en laun samkvæmt 3. mgr. 7 gr. skaðabótalaga. Eins og mál þetta liggur fyrir getur dómurinn ekki fallist á að miða líklegar framtíðartekjur við tekjur af starfi sem stefnandi hefur ekki innt af hendi frá slysdegi og hefur engin áform um að inna af hendi í framtíðinni.

Með vísan til þess sem að framan greinir hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. sé fullnægt, það er að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá stefnanda og að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en laun samkvæmt 3. mgr. 7 gr. skaðabótalaga. Því ber að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi [...]. nóvember 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, svo sem greinir í dómsorði og er þá ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndi, Y, er sýknað af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar T-kvk-ef B-kvk-ef G-x-x, 550.000 krónur, að viðbættum virðisaukaskatti.

S-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)