E-94/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 12. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 18. janúar sl.

Stefnandi er R-kk-nf A-kk-nf, kt. 000000-0000, Tröllakór 14, Kópavogi.

Stefndi er Steini og Olli – byggingaverktaki ehf., kt. 000000-0000, Tangagötu 10, Vestmannaeyjum.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3.108.976 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 7. apríl 2005 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að stefnandi hóf störf hjá Steypustöð Vestmannaeyja fyrir um 30 árum og heldur hann því fram að laun hans og launahækkanir hafi ávallt miðast við laun véla- og tækjamanna hjá áhaldahúsi Vestmannaeyja. Segir stefnandi að gerður hafi verið ráðningarsamningur við sig í september 1997 þar sem þessi tilhögun launa hafi komið fram. Í samningi þessum kemur fram að um dagvinnulaun og launahækkanir skuli fara sem hjá verkamönnum hjá Vestmannaeyjabæ. Þá kemur fram að á dagvinnu- og yfirvinnulaun skyldi greiðast 25% álag eins og verið hefði. Ofan á þetta álag skyldu greiðast sérstök 15% aukalaun og skyldu orlofslaun ekki bætast við þau. Þá kemur fram að samningur þessi skyldi gilda afturvirkt frá 1. mars 1997 og fram í maí 2000 en samningurinn var með þriggja mánaða gagnkvæmum uppsagnarfresti. Í ársbyrjun 2005 tók stefndi yfir rekstur steypustöðvarinnar og í lok febrúarmánaðar það ár samdist stefnanda og framkvæmdastjóra stefnda svo um að stefnandi héldi áfram störfum fyrir hinn nýja rekstraraðila. Aðilar eru sammála um að svo hafi um samist að stefnandi héldi fyrri launakjörum, en stefndi heldur því fram að stefnandi hafi ekki minnst á framangreindan samning frá því í september 1997. Stefnandi hafði verið félagi í Verkamannafélaginu Drífanda en fljótlega eftir að stefndi tók við rekstrinum gerðist hann félagi í Verkstjórasambandi Íslands.

Stefndi mun hafa greitt stefnanda launahækkanir í samræmi við kjarasamninga Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands, en um sömu hækkanir sé að ræða og í kjarasamningi SA og Verkstjórasambands Íslands. Stefnandi segir engar launatöflur í þeim samningi. Sé miðað við að félagar semji sjálfir um laun sín, þ.e. svokölluð markaðslaun en félögum sé einnig heimilt að nota aðrar viðmiðanir. Stefnandi telur launahækkanir sínar hafa átt að miðast við kjör véla- og tækjamanna hjá áhaldahúsi Vestmannaeyjabæjar og í kjarasamningi þeirra sem tekið hafi gildi 1. apríl 2005 hafi falist töluverðar hækkanir á launum. Stefnandi kveðst hafa komist að taxtabreytingunum á árinu 2006 og í framhaldi af því óskað eftir því við stefnda að kjör hans myndu breytast í samræmi við nýjan kjarasamning. Þá var vakin athygli á því að stefnandi ætti rétt á 13.04% orlofi en stefndi mun hafa greitt stefnanda 12.07% orlof. Stefndi hafnaði tilmælum stefnanda um leiðréttingu á launakjörum hans og leiddi það til þess að stefnandi sagði upp störfum hjá stefnanda og lauk samningssambandi aðila í júlí á síðasta ári.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi vanefnt þá skyldu sína að greiða stefnanda laun samkvæmt kjarasamningi og ráðningarsamningi á ráðningartímabili, uppsagnarfresti og orlof á launamismun á ráðningartímabili og uppsagnarfresti. Er gerð krafa um greiðslu launa sem nemi mismun á greiddum launum og launum með kjarasamningsbundnum hækkunum samkvæmt kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna á tímabilinu 1. apríl 2005 til 12. júlí 2007. Þessu til stuðnings er vísað til ráðningarsamnings milli Steypustöðvar Vestmannaeyja og stefnanda frá því í september 1997, en samningi þessum hafi aldrei verið sagt upp. Þá er vísað til þess að samningi um kjör á grundvelli þessa samnings hafi verið handsalað milli stefnda og stefnanda í febrúar 2005. Stefnandi vísar einnig til 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda þar sem fram komi að aðildarsamtök vinnumarkaðarins semji um lágmarkskjör á vinnumarkaði. Hafi stefnandi fengið hækkanir samkvæmt kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna.

Stefnandi byggir á því að þar sem stefndi hafi keypt rekstur fyrirtækis steypustöðvar Vestmannaeyja hafi hann yfirtekið allar skyldur gagnvart starfsmönnum fyrirtækisins samkvæmt lögum nr. 72/2002. Samkvæmt 3. gr. laganna skuli framsalshafi virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi og sé óheimilt samkvæmt 3. gr. laganna að breyta um kjarasamning við aðilaskipti á fyrirtækjum. Þá bendir stefnandi á að engu máli skipti að stefnandi hafi gengið í Verkstjórasamband Íslands við aðilaskiptin, þvert á móti bendir hann á að í kjarasamningi Verkstjórasambandsins séu engar launatöflur, heldur beri félagsmönnum að semja um kjör sín eða notast við önnur viðmið eins og hér sé gert, þ.e. kjarasamning launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna. Þá vísar stefnandi til munnlegs samkomulags milli fyrirsvarsmanns stefnda og stefnanda og ráðningarsamningsins frá 1997, en kjörum samkvæmt þeim samningi hafi aldrei verið sagt upp með formlegum hætti.

Krafa um greiðslu launa á ráðningartímabili er studd við ráðningarsamning aðila og vísað er til 3. og 4. gr. laga nr. 28/19330 um greiðslu verkkaups. Þá vísar stefnandi til laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti á fyrirtækjum nr. 78/2002.

Krafa um orlof á heildarlaun byggir stefnandi á orlofslögum nr. 30/1987, einkum 1. og 7. gr. um fjárhæðir en einnig á 8. gr. þar sem kveðið sé á um uppgjör orlofs við starfslok. Að því er fjárhæð orlofs varðar er vísað til þess að samkvæmt kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna hafi verið samið um 13.04% orlof fyrir þá sem náð hafi 38 ára aldri. Krafa um 13.04% orlof á heildarlaun er byggð á kafla 2.1 í kjarasamningi Verkstjórasambands Íslands og SA.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína þannig að mismunur á greiddum launum og umsömdum launum á árunum 2005-2007 sé 2.696.050 krónur og orlof 13.07% (svo) af heildarmismun á árunum 2005-2007 sé 412.926 krónur.

Að öðru leyti er vísað í reglur samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og vinnuréttar um að virða beri kjarasamninga.

Dráttarvaxtakrafa er reist á 5. gr. og 1. mgr. laga nr. 38/2001 og stefnandi styður málskostnaðarkröfu við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að hann hafi fyrst vitað um samninginn frá því í september 1997 í júlí 2007 og hafi því samningur aðila um launakjör því á engan hátt verið byggður á þessum samningi. Hafi stefnandi viljað byggja á honum hafi honum verið í lófa lagið að framvísa honum við samningsgerð en það hafi hann aldrei gert og aldrei minnst einu orði á tilvist hans. Nýr samningur hafi einfaldlega verið gerður við stefnanda í tilefni af því að hann hafi hafið störf hjá stefnda. Ekkert liggi fyrir um launakjör stefnanda hjá Steypustöð Vestmannaeyja ehf. og hafi stefnandi ekki orðið við áskorun um að leggja fram skattframtöl sín frá árinu 1997 til og með ársins 2006.

Stefndi byggir á því að umræddur samningur fjalli um að stefnandi taki laun samkvæmt kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna. Þvert á móti sé vísað til þess í samningnum að hann fjalli um laun og yfirborganir umfram það sem greini í almennum samningum Verkalýðsfélags Vestmannaeyja og vinnuveitenda þar. Stefndi bendir jafnframt á að samningurinn hafi verið tímabundinn og hafi gilt frá 1. mars 1997 til maí 2000 en heimilt hafi verið að segja honum upp með þriggja mánaða fyrirvara. Þá komi fram í samningnum að stefnandi fái 40% álag ofan á dag- og yfirvinnulaun en samkvæmt samningi þeim sem stefnandi hafi gert við stefnda fái hann samtals 55% álag. Þá hafi stefnandi fengið orlofslaun samkvæmt samningnum þannig að þau hafi ekki bæst við aukalaunin, en í samningi stefnanda við stefnda sé gert ráð fyrir orlofslaunum ofan á heildarlaunin, þ.m.t. álag og aukaálag. Þá bendir stefndi á að samkvæmt samningnum séu dagvinnulaun þau sömu og hjá verkamönnum hjá Vestmannaeyjabæ, eða 6. flokkur eftir 18 ára starf. Stefnandi telji hins vegar að miða beri laun hans við véla- og tækjamenn hjá áhaldahúsi Vestmannaeyjabæjar, en engin tilraun sé gerð til að útskýra þennan mismun.

Stefnda virðist stefnandi vísa til samningsins frá 1997 þegar það sé honum hagstætt en fari ekki eftir honum í veigamiklum atriðum. Geti stefnandi vart hafa litið svo á að um kjör hans færi eftir samningi frá 1997 sem fallið hafi úr gildi árið 2000 og sem hann hvorki hafi framvísað né vísað til við samningsgerð sína við stefnda. Stefnandi byggi ekki á því að til annars sambærilegs samnings hafi verið stofnað milli stefnanda og Steypustöðvar Vestmannaeyja, en samningurinn hafi fallið úr gildi árið 1997.

Stefndi segir stefnanda byggja kröfu sína um greiðslu orlofs bæði á kjarasamningi launanefndar sveitarfélaga og samflots bæjarstarfsmanna, svo og kjarasamningi Verkstjórasambands Íslands og SA. Ekki sé gerð frekari grein fyrir forsendum þessarar kröfugerðar og sé því um vanreifun að ræða. Þá sé í stefnu ýmist krafist 13.04%, 13.07% eða 13.14% orlofs og sé kröfugerð því verulega áfátt vegna þessarar ónákvæmni. Stefndi byggir á því að stefnanda hafi borið 12.07% orlof og hafi hann fengið það greitt án athugasemda þar til bréf lögmanns stefnanda hafi borist 24. júlí 2007. Ef miða eigi við kjarasamning Verkstjórasambandsins og SA sé það ekki þannig að stefnanda beri að fá 13.04% orlof. Í samningnum komi fram að óski verkstjóri með 15 ára starfsreynslu að taka vetrarorlof, þá verði sumarorlof 20 dagar og vetrarorlof 10 dagar. Vetrarorlof skal tekið á tímabilinu 30. september til 1. maí, orlofsprósenta er þá 13.04%. Sé þarna um skilyrtan rétt að ræða og þurfi verkstjóri að óska sérstaklega eftir þessari tilhögun. Þetta hefði fyrst getað komið til greina gagnvart stefnanda vegna tímabilsins 1. maí 2005 til 30. apríl 2006 vegna orlofstöku á árinu 2006. Stefnandi hafi aldrei óskað eftir þessu fyrirkomulagi burtséð frá því að stefnandi teljist gagnvart stefnda vera verkstjóri með 15 ára starfsreynslu.

Stefndi kveður ofangreindar málsástæður á því byggðar að aðstæður hafi verið með þeim hætti að lög nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum eigi við. Stefndi telur það þó á gráu svæði og fellst ekki á að svo hafi verið. Steypustöð Vestmannaeyja hafi verið rekin sem sjálfstæð eining með tveimur starfsmönnum, þar af hafi annar þeirra verið í hópi eigenda stöðvarinnar. Seld hafi verið áþreifanleg verðmæti og eigandi sá sem vann með stefnanda hætti störfum. Hafi steypustöðin orðið hluti af starfsemi stefnda sem byggingafyrirtæki og hafi starfsskyldur stefnanda breyst nokkuð við það, t.d. vegna aksturs vörubifreiðar í þágu stefnda án þess að það tengdist rekstri steypustöðvarinnar. Þá telur stefndi að búið hafi verið að segja stefnanda upp störfum hjá steypustöðinni þegar samningur stefnda og steypustöðvarinnar var gerður.

Stefndi kveður kröfufjárhæðir í stefnu alfarið byggðar á útreikningi stefnanda sjálfs og að engu leyti skýrðar í stefnu. Aðeins sé tekið fram að um sé að ræða mismun á greiddum launum og umsömdum launum á árunum 2005-2007. Forsendur útreikninga séu að engu leyti skýrðar og kröfugerð mjög áfátt af þeim sökum. Stefndi telur forsendur útreikningsins óskiljanlegar og hafnar kröfum stefnanda sem röngum og órökstuddum með öllu. Þá mótmælir stefndi kröfu um dráttarvexti.

Stefndi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og 129., 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991 að því er málskostnað varðar.

Niðurstaða.

Stefnandi skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði rætt við fyrirsvarsmann stefnda og hefði þeim komið saman um að hann myndi njóta sömu launakjara og hann hefði haft hjá steypustöðinni og taldi hann að sameiginlegur skilningur þeirra hefði verið að um sambærileg kjör væri að ræða og véla- og tækjamenn hjá Vestmanneyjabæ hefðu. Hann kvaðst hafa notið almennra launahækkana hjá stefnda en þær hefðu ekki verið í samræmi við þær hækkanir sem véla- og tækjamenn hefðu fengið. Hann staðfesti að hann hefði ekki framvísað samningnum frá 1997 við samningaviðræðurnar við stefnda.

Framkvæmdastjóri stefnda, M-kk-nf S-kk-nf, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði sest niður með stefnanda og hefði verið farið yfir kröfur hans og hefði honum fundist þær nokkuð háar. Hann kvaðst engar upplýsingar hafa um fyrri laun stefnanda en þær sem stefnandi lét honum í té. Hann kvað hafa orðið að samkomulagi að stefnandi fengi þær launahækkanir sem fengust í almennum kjarasamningum. Þá kvað hann kjarasamning starfsmanna Vestmannaeyjabæjar aldrei hafa komið til tals í viðræðum þeirra. Þá kvað hann hafa orðið að samkomulagi með þeim að stefnandi fengi 12% orlof. Hann kvaðst ekki hafa séð samninginn frá 1997 fyrr en í fyrrasumar.

Stefnandi reisir kröfur sínar annars vegar á umræddum samningi frá 1997 og byggir á því að samningi þessum hafi aldrei verið sagt upp. Stefnandi byggir einnig á því að hann hafi handsalað samning við fyrirsvarsmann stefnda á grundvelli þessa samnings í febrúar 2005. Stefnandi hefur á hinn bóginn staðfest að hann hefði ekki framvísað þessum samningi í samningaviðræðunum og fyrirsvarsmaður stefnda kveðst ekki hafa vitað af tilvist hans fyrr en í fyrrasumar. Samkvæmt efni samningsins rann hann út í maí 2000 og hefur ekki verið sýnt fram á að hann hafi verið endurnýjaður. Ósannað er að stefnandi hafi notið sömu kjara og véla- og tækjamenn hjá áhaldahúsi Vestmannaeyjabæjar en samkvæmt efni samningsins skyldi hann njóta sömu kjara og verkamenn hjá Vestmannaeyjabæ. Þegar stefndi yfirtók rekstur steypustöðvarinnar varð að samkomulagi við stefnanda að hann héldi sömu launakjörum og hann naut þar. Tók stefnandi athugasemdalaust við launum sínum frá aprílmánuði 2005 þar til hann gerði formlega athugasemdir við útreikning launa í maímánuði 2007. Er ekki annað fram komið en stefnandi hafi notið þeirra hækkana sem samið var um í almennum kjarasamningum og hefur hann ekki sýnt fram á að honum hafi borið að fá hækkanir umfram það. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda um leiðréttingu launa að þessu leyti.

Stefnandi gerir einnig kröfu um leiðréttingu á orlofsgreiðslum, en óumdeilt er að stefndi greiddi stefnanda 12.07% orlof. Mjög er á reiki í stefnu hvaða krafa er gerð að þessu leyti og er í þessu sambandi talað um 13.04%, 13.07% og 13.14%. Í sundurliðun kröfugerðar er miðað við að stefnandi eigi rétt á 13.07% orlofi af heildarmismun á árunum 2005-2007 eða 412.926 krónur. Í samningi milli Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands segir í 2. kafla um orlof að verkstjóri sem njóti 28 daga orlofsréttar skuli fá greitt 12.07% orlof. Óski verkstjóri með 15 ára starfsreynslu að taka vetrarorlof, þá verði sumarorlof 20 dagar og vetrarorlof 10 dagar. Vetrarorlof skal tekið á tímabilinu 30. september til 1. maí og er orlofsprósenta þá 13.04%. Þá segir í samningnum að verkstjórar skuli aldrei hafa lakari orlofsrétt en undirmenn þeirra skv. kjarasamningum við SA. Sýnt hefur verið fram á að slíkir starfsmenn fái 13.04% orlof við 38 ára aldur, en stefnandi er nú 59 ára gamall. Er því ljóst að stefndi hefur vangreitt stefnanda orlof að þessu leyti og ber honum að standa stefnanda skil á þessum mismuni. Eins og kröfugerð stefnanda er háttað er þó ekki unnt að dæma honum tiltekna fjárhæð og verður fjárkröfu hans að þessu leyti því vísað frá dómi sökum vanreifunar.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 250.000 krónur upp í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf, dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist vegna embættisanna dómarans en lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Steini og Olli – byggingaverktakar ehf., skal vera sýkn af kröfu stefnanda, R-kk-ef A-kk-ef, um greiðslu launamismunar á árunum 2005-2007. Fallist er á kröfu stefnanda um að stefnda beri að standa honum skil á vangreiddu orlofi en fjárkröfu hans að þessu leyti er vísað frá dómi.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur upp í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf.