E-31/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 10. júní sl., höfðaði stefnandi, Sparisjóðurinn í Keflavík, nú Spkef Sparisjóður, Tjarnargötu 12, Keflavík, hinn 20. janúar 2010 gegn stefndu, R-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf, Unnarbraut 13a, Seltjarnarnesi, og R-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf, Nesbala 92a, Seltjarnarnesi.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndu verði hver (sic) um sig dæmdir til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 11.098.314 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf gerir þær dómkröfur að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf hefur ekki látið mál þetta til sín taka.

I.

Kröfur stefnanda byggja á skuldabréfi, útgefnu af Bugt ehf. 12. september 2008, að fjárhæð 26.000.000 krónur. Eftirstöðvar bréfsins námu, þegar það var gjaldfellt vegna vanskila Bugtar ehf. 1. apríl 2009, 28.222.581 krónu. Þá námu áfallnir samningsvextir 258.707 krónum og bankakostnaður 34.420 krónum.

Bugt ehf. hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta. Kröfu samkvæmt framangreindu skuldabréfi hefur verið lýst í þrotabú félagsins.

Með áritun sinni á skuldabréfið ábyrgðust stefndu R-kk-nf S-kk-nf og R-kk-nf S-kk-nf greiðslu skuldar samkvæmt bréfinu að hluta. Gekkst hvor þeirra fyrir sig í ábyrgð fyrir greiðslu 38,92% skuldarinnar eins og hún væri á hverjum tíma, að vöxtum og kostnaði meðtöldum.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010 tók stefnandi við réttindum Sparisjóðsins í Keflavík samkvæmt umræddu skuldabréfi.

II.

A.

Stefnandi segir kröfur sínar byggðar á áðurlýstu skuldabréfi, en umrædda skuld kveður sparisjóðurinn enn ógreidda þrátt fyrir innheimtutilraunir. Vísar sjóðurinn til þess að stefndu R-kk-nf S-kk-nf og R-kk-nf S-kk-nf hafi ábyrgst greiðslu skuldarinnar að hluta. Hvor þeirra fyrir sig hafi ábyrgst 38,92% skuldarinnar eins og hún væri á hverjum tíma að vöxtum og kostnaði meðtöldum. Við gjaldfellingu skuldabréfsins 1. apríl 2009 hafi eftirstöðvar bréfsins, að samningsvöxtum og bankakostnaði meðtöldum, numið 28.515.708 krónum. Stefnandi krefji hvorn stefndu um sig um greiðslu 38,92% þeirrar fjárhæðar, eða 11.098.314 krónur.

Í stefnu kemur fram að mál þetta sé rekið samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í munnlegum málflutningi áréttaði lögmaður stefnanda þetta atriði sérstaklega og kvað umbjóðanda sinn hafna því og mótmæla að aðrar varnir en tilgreindar séu í tilvitnuðum kafla laga nr. 91/1991 komist að í málinu.

B.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að þær varnir sem fram komi í greinargerð stefnda R-kk-ef S-kk-ef komist að í málinu, þrátt fyrir ákvæði XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, vísar stefnandi til þess að stefndu hafi stýrt Bugt ehf. og bendir á að samkvæmt framlögðum gögnum hafi stefndi R-kk-nf S-kk-nf reynslu af viðskiptum. Stefndi hafi ætlað að hagnast á fjárfestingu sinni og með henni tekið vísvitandi áhættu. Vegna þess fyrrnefnda sé ljóst að lög um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 eigi ekki við í málinu, sbr. ákvæði 2. mgr. 2. gr. þeirra laga, en ábyrgð stefndu hafi verið veitt í þágu fjárhagslegs ávinnings þeirra sjálfra.

Stefnandi mótmælir sem ósönnuðum fullyrðingum stefnda R-kk-ef S-kk-ef um óstjórn í rekstri stefnanda. Einnig segir stefnandi ósannað með öllu að hann hafi átt þátt í gengislækkun krónunnar og einnig að sjóðurinn hafi ekki viljað fá stofnbréf upp í skuldina á fyrri hluta árs 2008. Þá hafi stefndi ekki með nokkru móti sýnt fram á að innheimta hins umdeilda skuldabréfs sé andstæð góðri viðskiptavenju.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en þær reglur segir hann meðal annars fá stoð í lögum nr. 7/1936. Ennfremur vísar stefnandi til vanefndaákvæða skuldabréfsins sjálfs. Umkrafinn bankakostnað kveður stefnandi vera í samræmi við gjaldskrá sparisjóða sem sett hafi verið með stoð í lögum nr. 161/2002 og stefndu hafi samþykkt að hlíta.

III.

A.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf vísar til þess að Bugt ehf., sem sé eigandi stofnfjár í Sparisjóði Vestfirðinga (sic) að nafnvirði 8.761.701 króna, hafi haustið 2007 tekið þátt í aukningu stofnfjár í sparisjóðnum. Stofnfjáraukninguna hafi stjórn sjóðsins talið nauðsynlega til að bæta eigið fé sjóðsins vegna væntanlegrar sameiningar hans við Sparisjóðinn í Keflavík og annan sparisjóð. Fé til greiðslu stofnfjáraukningarinnar, um 19.000.000 króna, hafi að hluta til komið úr rekstri Bugtar ehf., af reikningi félagsins hjá Sparisjóði Vestfirðinga, og að hluta til hafi það verið tekið að láni hjá sparisjóðnum með víxli.

Á árinu 2008 hafi stefndi R-kk-nf S-kk-nf, sem verið hafi annar eigandi Bugtar ehf., viljað losna við stofnfé félagsins í stefnanda og boðið stefnanda það, meðal annars sem greiðslu á skuld Bugtar ehf. Stefnandi hafi hins vegar ekki viljað taka við eigin stofnbréfum sem greiðslu á skuldinni og enginn kaupandi verið að þeim.

Árið 2008 segir stefndi R-kk-nf S-kk-nf hafa sigið á ógæfuhliðina í rekstri Bugtar ehf., en félagið hafi verið innflutningsfyrirtæki, vegna stöðugs falls íslensku krónunnar, falls sem að mestu virðist mega rekja til aðgerða viðskiptabankanna íslensku, en stefnandi hafi verið hluthafi í einum þeirra, Kaupþingi banka hf.

Síðsumars 2008 hafi stefnandi krafist uppgjörs á skuldum Bugtar ehf. Hafi stefnandi fallist á að félagið gerði skuldina upp með útgáfu skuldabréfs til 25 ára, enda ábyrgðust stefndu það að hluta. Frá skuldabréfinu hafi verið gengið 12. september 2008, eða tæpum einum mánuði fyrir hrun íslenska banka- og fjármálakerfisins og setningu laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Rekstri Bugtar ehf. hafi verið hætt upp úr áramótum 2009 og hafi stefnandi krafist gjaldþrotaskipta á félaginu.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf segir stofnfé Bugtar ehf. í stefnanda að nafnverði 8.762.701 króna nú vera verðlaust með öllu og hafi í reynd verið það frá sameiningu Sparisjóðs Vestfirðinga við stefnanda (Sparisjóðinn í Keflavík), sem gengið hafi verið frá snemma árs 2008. Það sjáist best á því að stefnandi hafi ekki einu sinni sjálfur viljað taka við stofnfé Bugtar ehf. til uppgjörs á skuldum félagsins fyrri hluta árs 2008 samkvæmt áðursögðu. Félaginu hafi því, líkt og öðrum sem tekið hafi þátt í stofnfjáraukningu í Sparisjóði Vestfirðinga haustið 2007, í raun verið selt stofnfé í verðlausu fjármálafyrirtæki.

B.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf byggir sýknukröfu sína á því að það sé ósanngjarnt og andstætt góðum viðskiptaháttum að krefja hann um greiðslu ábyrgðar á láni stefnanda til gjaldþrota fyrirtækis þegar horft sé til þess að lánsféð hafi í raun verið notað til að auka stofnfé í Sparisjóði Vestfirðinga fyrir sameiningu við stefnanda (Sparisjóðinn í Keflavík) á árinu 2008, en stofnféð sé nú einskis virði.

Fjárfestingu Bugtar ehf. í stofnfjárhlutum í Sparisjóði Vestfirðinga kveður stefnandi hafa verið nauðsynlega til að viðhalda stofnfjáreign félagsins í sparisjóðnum vegna sameiningar hans við aðra sparisjóði. Hafi stjórn sparisjóðsins talið sameininguna nauðsynlega til að viðhalda rekstri og verðmæti sjóðsins. Við hrun íslenska bankakerfisins, tæpum mánuði eftir að frá láninu til Bugtar ehf. var gengið og tæpu ári frá stofnfjáraukningunni, hafi komið í ljós að rekstur og efnahagur stefnanda var í raun einskis virði. Efnahagsreikningur stefnanda hafi aðeins verið blaðra uppblásin af meintu verðmæti hluta stefnanda í Kaupþingi banka hf. og tekjurnar að verulegum hluta arður af sömu hlutum. Allt sé þetta nú horfið.

Til stuðnings sýknukröfunni vísar stefndi R-kk-nf S-kk-nf einnig til ákvæðis til bráðabirgða í lögum um ábyrgðarmenn nr. 32/2009, er hann segir á vissan hátt verða að skoða sem viðauka við 36. gr. samningalaganna, þar sem ákvæðið veiti heimild til að víkja ábyrgðum til hliðar vegna þeirra atvika sem leitt hafi til setningar laga nr. 125/2008.

Verði ekki fallist á að víkja megi ábyrgð til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaganna og bráðabirgðaákvæðis laga um ábyrgðarmenn hljóti forsendur fyrir fjárfestingu Bugtar ehf. í Sparisjóði Vestfirðinga að hafa brostið þegar á árinu 2008 þegar jafnvel stefnandi sjálfur hafi komist að þeirri niðurstöðu að stofnfjárhlutir í honum sjálfum yrðu ekki teknir sem greiðsla upp í skuld.

Að endingu mótmælir stefndi R-kk-nf S-kk-nf upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda. Krefst hann þess að dráttarvextir verði ekki dæmdir fyrr en frá og með dómsuppsögu í málinu, fari svo ólíklega að krafa stefnanda verði tekin til greina.

IV.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf hefur ekki sótt þing í málinu og er þó löglega stefnt og ber að dæma málið skv. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að því er hann varðar.

Svo sem áður var rakið kemur fram í stefnu að mál þetta sé rekið samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991, sbr. ákvæði í texta hins framlagða skuldabréfs um að mál samkvæmt því verði rekið eftir ákvæðum nefnds kafla. Var þetta atriði sérstaklega áréttað af lögmanni stefnanda í munnlegum málflutningi og því hafnað og mótmælt af hálfu stefnanda að aðrar varnir en þar eru tilgreindar komist að í málinu.

Í 118. gr. laga nr. 91/1991 eru tæmandi taldar þær varnir sem hafa má uppi í skuldabréfamáli sem rekið er samkvæmt ákvæðum XVII. kafla laganna, samþykki stefnandi ekki að stefndi komi að frekari vörnum en þar er getið, sbr. ákvæði 1. mgr. 119. gr. laganna. Augljóst er að þau atriði sem getið er í 1. mgr. 118. gr. eiga ekki við í þessu máli. Kemur þá til skoðunar hvort ákvæði 3. mgr. heimili að hafa megi uppi í málinu varnir þær sem stefndi R-kk-nf S-kk-nf byggir sýknukröfu sína á og reifaðar eru í III. kafla dómsins.

Skv. 3. mgr. 118. gr. má stefndi í skuldabréfamáli einnig koma að vörnum ef hann á ekki að sanna þær staðhæfingar sem varnirnar byggjast á eða unnt er að sanna staðhæfingarnar með skjölum sem hann leggur þegar fram. Varnir stefnda R-kk-ef S-kk-ef eru þríþættar. Þær byggja í fyrsta lagi á því að það sé ósanngjarnt og andstætt góðum viðskiptaháttum að krefja hann um greiðslu ábyrgðarinnar, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Í öðru lagi byggja varnir stefnda á ákvæði til bráðabirgða í lögum um ábyrgðarmenn nr. 32/2009, sbr. fyrrnefnda 36. gr. laga nr. 7/1936. Í þriðja og síðasta lagi byggir hann á því að forsendur fyrir umræddri fjárfestingu Bugtar ehf. í Sparisjóði Vestfirðinga hafi brostið. Ljóst er að stefnda ber að sanna staðhæfingar þær sem varnir þessar byggja á. Með þeim skjölum sem stefndi hefur lagt fram í málinu hefur honum ekki tekist slík sönnun. Varnir stefnda komast því ekki að í málinu.

Þar sem af hálfu stefnda R-kk-ef S-kk-ef hafa ekki komið fram neinar þær varnir er að komast í máli sem rekið er samkvæmt ákvæðum XVII. kafla laga nr. 91/1991 verða fjárkröfur stefnanda teknar til greina og stefndu, hvor um sig, dæmdir til greiðslu 11.098.314 króna.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf hefur mótmælt upphafstíma dráttarvaxta án þess að færa fram sérstök rök fyrir þeim mótmælum sínum. Verður ekki annað séð en krafa stefnanda um dráttarvexti eigi sér stoð í texta hins umdeilda skuldabréfs, sem og ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna, en stefndi hefur ekki andmælt þeirri fullyrðingu stefnanda að hin umdeilda skuld hafi farið í vanskil 1. apríl 2009. Dráttarvaxtakrafa stefnanda verður því tekin til greina.

Samkvæmt úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, dæmist stefndi R-kk-nf S-kk-nf til að greiða stefnanda 450.000 krónur í málskostnað. Stefndi R-kk-nf S-kk-nf, sem ekki hélt uppi vörnum, dæmist á grundvelli sama lagaákvæðis til að greiða stefnanda 67.000 krónur í málskostnað.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf greiði stefnanda, Spkef Sparisjóði, 11.098.314 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2009 til greiðsludags. Stefndi R-kk-nf S-kk-nf greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

Stefndi R-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf greiði stefnanda 11.098.314 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2009 til greiðsludags. Stefndi R-kk-nf S-kk-nf greiði stefnanda 67.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf