E-680/2009

Mál þetta var höfðað 25. nóvember 2009 og dómtekið 3. maí sl. en endurupptekið og dómtekið á ný 28. október sl.

Stefnandi er B.M. Vallá hf., kt. 000000-0000, Bíldshöfða 7, Reykjavík.

Stefndi er Ferro Zink hf., kt. 000000-0000, Árstíg 6, Akureyri.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 8.572.439 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 7.572.439 krónum frá 30.07.2009, en af allri stefnufjárhæðinni er liðnir eru 30 dagar frá úttekt sem staðfestir að lokið sé við ókláraða verkliði samkvæmt lokaúttekt. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

I.

Þann 20. janúar 2008 gerði stefnandi stefnda tilboð í innflutning og uppsetningu stálgrindarhúss. Í því tilboði var tekið fram að hluti þess væri háður breytingum á sölugengi sænsku krónunnar, 10,158, miðað við 18. janúar 2008 og hluti háður breytingum á byggingarvísitölu miðað við janúar 2008. Gert væri ráð fyrir að 1/3 yrði greiddur við undirritun samnings, en eftirstöðvar eftir framvindu afhendingar á efni og vinnu í húsið.

Eftir nokkrar breytingar og viðbætur af hálfu aðila málsins tókst samningur með þeim um hönnun, efnissölu og uppsetningu stálgrindarhúss að Álfhellu 12-14 í Hafnarfirði. Í 7. gr. samningsins, sem undirritaður var þann 30. júlí 2008, er greiðsluskilmálum og verði lýst. Samkvæmt þessu ákvæði var heildarverð verksins 120.505.000 krónur, verðtryggt að 52 hundraðshlutum með breytingum á sölugengi sænsku krónunnar, 10,158 miðað við skráningu Seðlabanka Íslands, frá 18. janúar 2008. Þeir 48 hundraðshlutar upphæðarinnar sem eftir stóðu skyldu verðtryggðir með byggingarvísitölu, miðað við janúar 2008, þ.e. 377,9 stig.

Í samningsákvæðinu er gert ráð fyrir greiðslum eftir framvindu verks í 19 liðum. Bar samkvæmt því að greiða 10.000.000 króna í staðfestingargjald þann 29. febrúar 2008 og 36.457.212 krónur við undirritun samnings, 5.000.000 fyrir afhendingu á hverjum gámi fyrir sig, sem áttu að vera 8 samtals og 40.000.000 króna fyrir framvindu vinnu, sem deilt var í 8 samningsliði. Eftirstöðvar skyldi svo greiða þegar sameiginleg lokaúttekt á húsinu hefði farið fram. Tekið er fram að við útskrift á reikningum verði upphæðin leiðrétt miðað við gengi sænskrar krónu og stöðu byggingarvísitölu á þeim degi sem reikningurinn sé skrifaður út. Endanleg leiðrétting miðist síðan við gengið og stöðu vísitölunnar á þeim degi sem greiðsla berist frá verktaka.

Ágreiningur er með aðilum um hvernig beri að túlka verðbótaákvæði samningsins. Telur stefnandi að reikna eigi verðbætur, annars vegar gengistryggingu og hins vegar vísitölubætur á hverja einstaka greiðslu, en stefndi telur að reikna eigi gengistrygginguna á fyrstu greiðslurnar, uns 52% heildarverðs er komið, en síðan lánskjaravísitölu eftir það. Telur stefndi sig þegar hafa greitt að fullu, sé þannig reiknað. Samkvæmt útreikningi stefnanda á stefndi eftir að greiða stefnufjárhæðina.

II.

Stefnandi kveðst byggja á því að sjónarmið stefnda eigi enga stoð í samningi aðila. Hafi stefndi greitt athugasemdalaust og án fyrirvara, þ.m.t. greiðslur byggðar á sölugengi sænsku krónunnar, uns greiðslufall hafi orðið. Verði að líta svo á að hann hafi samþykkt gengistryggingu annars vegar með undirritun sinni á verksamning aðila og hins vegar með fyrirvaralausum greiðslum á gengistryggðum hluta samnings fjárhæðarinnar.

Stefndi telur að forsendur verðbótaákvæðis samningsins hafi verið þær að samið hafi verið um kaup á tilteknu efni frá Svíþjóð, miðað við tiltekið gengi. Skyldi efnið afhendast smám saman. Hins vegar hafi verið samið um kaup á vinnu, sem skyldi greiða fyrir eftir framvindu hennar. Hafi kaupandinn átt að bera áhættu af gengisþróun uns efnið væri greitt. Þegar allt innflutt efni væri greitt væri gjaldeyrisáhætta að baki. Eftir stæði þá vinna við að reisa húsið. Skyldi hún tryggð með vísitölu byggingarkostnaðar, enda ekki lengur gjaldeyrisáhætta fyrir hendi. Stefnandi, sem hafi átt að sjá um innflutning og reisingu, hafi sjálfur ákveðið hlutfall efnisþáttar og vinnuþáttar í samningnum. Við samningsgerðina hafi komið skýrt fram tilgangur þessa fyrirkomulags, þ.e. að tryggja stefnanda sérstaklega fyrir sveiflum á gengi sænsku krónunnar vegna kaupa stefnanda á efni frá Svíþjóð í þágu stefnda.

Stefndi kveður ,,verðbótareikninga“ ekki hafa borist í upphafi og ekki samhliða ,,nafnverðsreikningum.“ Þá hafi greiðslur að nokkru leyti farið fram með skuldajöfnun vegna viðskipta aðilanna. Það hafi því ekki verið hægt um vik að hafa nákvæma yfirsýn yfir forsendur reikninga, enda hafi verðbótareikningar ekki borist fyrr en nokkuð hafi verið liðið á samningstímann. Sé því mótmælt að stefndi hafi meðvitað greitt í ljósi túlkunar stefnanda og samþykkt hana með því. Hafi stefndi gert athugasemdir á verkfundi og við stefnanda, eigi síðar en í desember 2008. Því miður séu þessar athugasemdir ekki skráðar.

Stefndi tekur fram að áður en reising hófst hafi innflutt efni að öllu verulegu leyti verið komið til landsins og einnig greitt að öllu verulegu. Þar með hafi gjaldeyrisáhætta verið þekkt og úr sögunni.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi þegar greitt stefnanda að fullu. Í raun felist tveir samningar í samningi aðila, samningur um kaup á efni annars vegar og verksamningur um uppsetningu stálgrindarhúss hins vegar. Kveðst stefndi byggja á því að samningurinn sé skýr um það að túlkun stefnda sé rétt. Þá kveðst stefndi byggja á því að stefnandi sé með óréttmætum og ósanngjörnum hætti að reyna að áskilja sér hagsmuni á kostnað stefnda, sem standi ekki í nokkru samhengi við samninga aðila, annars vegar samning um kaup á efni og hins vegar vinnu, með því að krefjast greiðslu og beita til þess óljósu, einhliða sömdu gjaldeyristryggingarákvæði, sem standi ekki í nokkru samhengi við andlag samnings aðila. Styðji aðdragandi við samningsgerð, aðstæður og atvik máls túlkun stefnda. Við samningsgerð hafi stefnandi kynnt þessi ákvæði fyrir stefnda með þeim hætti sem stefndi byggi mál sitt á. Geti hann ekki breytt inntaki samningsins með því að setja í hann orðalag sem villi um fyrir gagnaðila og gangi þvert á hann og tilgang uppbyggingar samningsins og unnið þannig betri rétt á hendur gagnaðila en efni hafi staðið til er samningur komst á. Beri að líta til þess að tilboð og síðan samningur hafi verið samin einhliða af stefnanda, sem hafi atvinnu af innflutningi og reisingu húsa eins og þeirra sem samningurinn hljóðar um. Engin rök mæli heldur með því að nota á sama tíma vegna sama reiknings verðtryggingu vegna byggingarvísitölu og gengis sænsku krónunnar. Taki hin fyrrnefnda einkum mið af kostnaði við aðföng, þ.e. efni og vinnu. Áhrif gengisbreytinga á efnisverð hafi þannig bein áhrif á vísitöluþróun. Verði áhrif gengisbreytinga á samningsverðið þannig tvöföld. Verði að líta til þess að samningurinn sé í raun tveir samningar í einum, annars vegar um kaup á efni og hins vegar um kaup á vinnu. Hafi stefnandi haft allar forsendur til að kynna fyrir stefnda hlutfallaskiptingu milli efnis og vinnu. Sé byggt á því að samningurinn hafi ekki verið einhvers konar fjármálagerningur, byggður á spákaupmennsku um þróun gjaldmiðla og vísitölu, óháð raunverulegum hagsmunum sem verðbótaákvæðum hafi verið ætlað að mæta. Fari túlkun stefnanda á samningi aðila í bága við meginreglur um tillits- og samstarfsskyldur aðila, enda leiði hún til ósanngjarns ávinnings fyrir stefnanda á kostnað stefnda sem standi ekki í neinum tengslum við samning aðila eða andlag hans. Byggi stefndi m.a. á því að allt innflutt efni hafi verið komið til landsins og að fullu greitt áður en vinna hófst við að reisa húsið. Hafi gjaldeyrisáhættu þar með verið eytt. Kveðst stefndi mótmæla því að hann hafi samþykkt fyrirvaralaust túlkun stefnanda með því að greiða reikninga. Hafi hann ekki getað synjað greiðslu innan óumdeildra marka, auk þess sem túlkun stefnanda hafi verið mótmælt fyrir verklok.

Þá kveðst stefndi byggja á því, verði fallist á að orðalag samnings sé skýrt og túlkun stefnanda rétt, að breyta beri samningnum til samræmis við tilgang með ákvæðum hans, sem megi telja augljósan, þ.e. að verja stefnanda fyrir gjaldeyris áhættu vegna innflutts efnis annars vegar og hins vegar fyrir verðlagsbreytingum. Sé það ósanngjörn niðurstaða sem túlkun stefnanda leiði til og seilist hann of langt í að áskilja sér ósanngjarna hagsmuni. Til þess megi líta að stefnandi hafi haft verulegan ávinning af verðbótaákvæði með byggingarvísitölu í samningnum, hún hafi hækkað verulega á byggingartíma, nánast að öllu leyti vegna hækkunar verðlags á efni vegna óhagstæðrar gengisþróunar. Vinnuliður í vísitölunni hafi ekki breyst neitt. Vísar stefndi hér til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936.

III.

Fyrirsvarsmenn aðila, S-kk-nf G-kk-nf af hálfu stefnanda og H-kk-nf G-kk-nf af hálfu stefnda, gáfu skýrslur fyrir dómi. Að auki gaf vitnaskýrslu G-kk-nf G-kk-nf, verkstjóri stefnanda við uppsetningu umrædds stálgrindarhúss.

Fyrirsvarsmaður stefnanda, S-kk-nf G-kk-nf, lýsti því meðal annars að sú grein samningsins sem deilt er um, hafi legið til grundvallar þegar í fyrsta tilboði stefnanda þann 20. janúar 2008. Kvaðst hann hafa lesið samninginn ítarlega yfir með fyrirsvarsmanni stefnda áður en skrifað hefði verið undir. Hann kvað engar athugasemdir hafa verið gerðar við útreikninga stefnanda af hálfu stefnda fyrr en undir lok samningstímans. Þá kvað hann það liggja til grundvallar verðtryggingarákvæði samningsins að verkið væri verðtryggt sem heild og þannig hafi skiptingin 52%-48% fengist með því að reikna út þann hluta sem háður var gengisáhættu annars vegar og innlendri vísitölu hins vegar.

Fyrirsvarsmaður stefnda, H-kk-nf G-kk-nf, kvaðst minnast þess að hafa gert afstöðu stefnda ljósa á verkfundi. Hann kvaðst þó vita það að slíkt myndi ekki hafa mikla þýðingu, enda hafi verkfundir ekki fjallað um uppgjörsmál. Vitnið G-kk-nf G-kk-nf staðfesti þessa frásögn og sagðist halda að þetta hafi gerst í desember 2008 eða janúar 2009. H-kk-nf kvaðst þekkja þá samningsgerð sem viðhöfð var á milli aðila málsins, enda hafi stefndi oft gert samninga með svipuðum ákvæðum. Sagði hann tilgang þeirra að takmarka gengisáhættu. Hann sagðist ekki hafa gert frekari athugasemdir, enda búist við því að greiðslur yrðu gerðar upp að fullu í lok samningstíma líkt og gert var ráð fyrir í samningnum.

IV.

Í samningi aðila er kveðið skýrt á um að samningsupphæðin sé háð breytingum á sölugengi sænsku krónunnar að 52 hundraðshlutum, en byggingarvísitölu að 48 hundraðshlutum. Verður þetta ekki skilið öðruvísi en svo að hér sé vísað til samningsfjárhæðarinnar í heild. Þá er nákvæmlega tiltekið hvenær greiðslur skuli inntar af hendi. Kemur fram í 8. gr. samningsins hvenær afhending efnis skuli fara fram og síðan hvenær miðað sé við að verkáföngum við uppsetningu ljúki. Þá er tekið fram í 7. gr. að fjárhæð hverrar greiðslu skuli leiðrétta miðað við gengi sænskrar krónu og stöðu byggingarvísitölu á þeim degi sem reikningur sé gerður og endanlega leiðrétta reikningsfjárhæðina miðað við stöðuna þann dag sem reikningur verði greiddur. Gegn þessum skýru samningsákvæðum verður ekki fallist á það með stefnda að túlka beri samninginn svo að verð efnis hafi átt að vera gengistryggt eingöngu, en verð fyrir verkliði hafi átt að miðast við byggingarvísitölu eingöngu. Hefur stefnda heldur ekki tekist að sýna fram á að þetta hafi verið tilgangur aðila við samningsgerðina. Verður því ekki fallist á málsástæður stefnda að því leyti sem þær eru byggðar á því að túlka beri samninginn á þennan veg.

Gengi íslensku krónunnar þróaðist á þann veg að stefnda varð það óhagstætt á samningstímanum. Tók hann áhættu með því að semja um að miða greiðslur við gengi erlends gjaldmiðils. Þótt sú áhætta hafi orðið honum dýrari en hann hugsanlega reiknaði með verður ekki á það fallist að skilyrði séu til að víkja samningi aðila til hliðar eða breyta honum, með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 með áorðnum breytingum.

Samkvæmt þessu verður að dæma stefnda til að efna samning aðila eftir hljóðan hans. Stefnandi hefur lagt fram yfirlit yfir reikninga sem hann kveðst hafa gert stefnda, eftir fjárhæðum og dagsetningum, með tilgreindum gengis- og vísitölubreytingum svo og innborgunum frá stefnda. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að framangreindar fjárhæðir séu ekki rétt reiknaðar samkvæmt samningi aðila, eftir orða hans hljóðan, eða að hann hafi greitt frekar til stefnda en tilgreint er á yfirlitinu.

Á útreikningi stefnda er tilgreint ,,frádráttarfé“, að fjárhæð 1.000.000 króna. Var upplýst við munnlegan málflutning að þessa fjárhæð teldi hann sig ekki þurfa að greiða fyrr en staðfest væri að verki væri endanlega lokið. Þá kom fram að úttekt muni hafa verið gerð, en þar hafi komið í ljós að eftir væri að ganga frá einhverjum atriðum. Breytti stefnandi kröfugerð sinni í þá veru að krafist væri dráttarvaxta af 1.000.000 króna af stefnufjárhæðinni er liðnir væru 30 dagar frá úttekt sem staðfesti að lokið væri við ókláraða verkliði samkvæmt lokaúttekt. Verður að líta svo á samkvæmt þessu að stefndi verði ekki krafinn um greiðslu þessarar fjárhæðar að svo stöddu og ber því að sýkna hann að svo stöddu af kröfu stefnanda um greiðslu hennar, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991.

Við munnlegan málflutning var gerð athugasemd af hálfu stefnda við dráttarvaxtakröfu stefnanda, en hann krafðist í stefnu dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Við munnlegan málflutning tók stefnandi fram að dráttarvaxta væri krafist samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar Íslands frá 7. apríl 2009 í máli nr. 522/2008 verður að telja að stefnanda sé þessi leiðrétting heimil. Verða dráttarvextir því dæmdir eins og krafist er.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til að dæma stefnanda málskostnað, sem ákveðst 600.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Ferro Zink hf., greiði stefnanda, B.M. Vallá hf., 7.572.439 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30.07.2009 til greiðsludags og 600.000 krónur í málskostnað.

Stefndi er að svo stöddu sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu 1.000.000 króna til viðbótar framangreindri fjárhæð.

E-kk-nf S-kk-nf.