E-355/2021

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 1. júní 2021, var höfðað 14. janúar s. á. af Adlon ehf., Lautarsmára 33, Kópavogi, S-kk-þgf E-kk-þgf K-kk-þgf [...] og S-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf [...] á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli við Lindargötu, Reykjavík, til greiðslu vangildisbóta.

Dómkröfur í stefnu málsins voru þær að stefnendur kröfðust þess að stefndi greiddi þeim óskipt 6.444.200 krónur, ásamt skaðabótavöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. maí 2020 til 2. ágúst s. á., en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar. Eftir þingfestingu málsins, áður en stefndi lagði fram greinargerð sína, gerðu stefnendur breytingar á kröfugerð sinni. Nú krefst stefnandinn Adlon ehf. þessí aðalkröfu að stefnda verði gert að greiða honum einum framangreinda kröfu. Í varakröfu er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnendunum S-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf A-kk-þgf, hvorum fyrir sig, 3.222.100 krónur, ásamt vöxtum og dráttarvöxtum, reiknuðum með sama hætti og greinir í aðalkröfu. Þá er í öllum tilvikum krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að öllum kröfum stefnenda á hendur sér verði vísað frá dómi, en til vara krefst hann sýknu af öllum kröfum stefnenda. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að stefnendur verði dæmdir til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins. Til þrautavara krefst stefndi verulegrar lækkunar dómkrafna stefnenda og að í því tilviki verði málskostnaður felldur niður.

Það er aðalkrafa stefnda um að málinu verði vísað frá dómi sem hér er til úrlausna rog er stefndi hér sóknaraðili og krefst, auk frávísunar, málskostnaðar að mati dómsins úr hendi stefnenda. Stefnendur eru varnaraðilar í þessum þætti málsins og gera þær kröfur að kröfu sóknaraðila um frávísun málsins verði hafnað og að honum verði gert að greiða varnaraðilum málskostnað að mati dómsins, annaðhvort í úrskurði þessum eða með efnis dómi í málinu.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Tildrög þessa máls er að rekja til ákvörðunar stjórnvalda, sem kynnt var í mars 2020, um svonefnda ferðagjöf til að bregðast við áhrifum heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Tilgangur verkefnisins var að styðja við bakið á íslenskri ferðaþjónustu, einkum sumarið 2020, með því að gefa öllum einstaklingum, 18 ára og eldri með íslenska kennitölu og með skráð lögheimili á Íslandi, ferðagjöf að andvirði 5.000 krónur.

Settur var á laggirnar framkvæmdahópur sem samanstóð af fulltrúum Stafræns Íslands á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytis, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytis, Ferðamálastofu og Samtaka ferðaþjónustunnar. Stafrænu Íslandi var falið að leiða umrædda vinnu og naut liðsinnis Parallel ráðgjafar, sem vinnur fyrir Stafrænt Ísland á grundvelli útboðs „21018– þverfaglegt teymi fyrir Stafrænt Ísland“ á vegum Ríkiskaupa.

Stefndi kveður verkefnið hafa þurft að vinnast mjög hratt og endanleg útfærsla þess verið í mótun þar til lög hafi verið sett um ferðagjöf þann 16. júní 2020. Könnun var gerð á mörgum möguleikum, með fyrirspurnum og skoðun á ýmsum fýsilegum lausnum. Þá settu ýmsir aðilar sig í samband við Stafrænt Ísland til að spyrjast fyrir og til að kynna sig og sínar hugmyndir og/eða lausnir og þar á meðal voru tveir stefnenda, þeir S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf. Í kjölfar athugana framkvæmda hópsins var gerður samanburður með verðfyrirspurn til fjögurra aðila, þar á meðal þeirra.

Á fundi 15. apríl 2020 kynntu þessir stefnendur sína tillögu að útfærslu ferðagjafar fyrir ráðgjöfum Parallel og spurðust fyrir um kröfulýsingu/tæknilýsingu fyrir verkefnið. Þeir kveða nokkur tækniskilyrði sem varan þyrfti að uppfylla hafa verið nefnd og að lausn þeirra, sem kynnt hafði verið undir merkjum Renova, hafi uppfyllt þau öll. Í kjölfarið hafi þeir hafið vinnu við frekari útfærslu lausnarinnar og hafi samhliða þróunarvinnu verið í samskiptum við ráðgjafa Parallel varðandi útfærslu og stöðu verkefnisins. Þeir hafi sent lokaútfærslu tillögu sinnar til ráðgjafa Parallel, starfsma nnaatvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og starfsmanns Stafræns Íslands 29. apríl 2020. Sama dag kom framkvæmdahópurinn saman til að yfirfara fram komnar hugmyndir og verðtilboð frá fjórum aðilum og ákvað hann að ganga til samninga við Yay ehf., sem þróað hafði smáforrit vegna ferðagjafarinnar, og var samningur undirritaður við það félag 15. maí 2020.

Þegar ákvörðun framkvæmdahópsins lá fyrir óskuðu þeir S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf eftir því að fá að kynna sína lausn frekar og féllst framkvæmdastjóri Stafræns Íslands þann 6. maí 2020 á að skoða mál ið ofan í kjölinn. Eftir nokkur samskipti, þar sem S-kk-nf A-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf veittu svör við frekari spurningum framkvæmdastjórans um tillögu sína, og um Renova, tilkynnti hann þeim um óbreytta niðurstöðu um val á lausn þann 18. maí 2020. Stefnendur fella sig ekki við þá niðurstöðu og telja að í ljós hafi komið að útfærsla Yay ehf. á stafrænu gjafakorti uppfylli ekki grunnkröfur sem gerðar hafi veriðtil verkefnisins. Með tölvupósti 27. maí 2020 til fjármála- og efnahagsráðuneytisins, og ítrekunum 4. og 11. júní s. á., óskaði S-kk-nf E-kk-nf, fyrir hönd Renova, eftir upplýsingum um kynningu á tilboði þeirra fyrir verkkaupum og afriti afþeim þætti sem snúi að tillögu Renova.

Með bréfi stefnandans Adlons ehf., dags. 2. júlí 2020, til fjármála- og efnahagsráðuneytisins var stefndi, íslenska ríkið, krafinn um vangildisbætur að fjárhæð 6.444.200 krónur, fyrir tjón sem félagið hefði orðið fyrirvegna brots á lögumum opinber innkaupnr. 120/2016. Krafan var ítrekuð með bréfi dags. 26. ágúst 2020 og var bréfinu svarað með bréfi ríkislögmanns 5. október 2020 þar sem kröfu félagsins og bótaskyldu stefnda var hafnað.

Helstu málsástæður og lagarök varnaraðila fyrir dómkröfum sínum Kröfur stefnenda byggjast á því að þeir hafi orðið fyrir tjóni vegna brota stefnda á lagareglum um útboð og beri stefndi ábyrgð á því tjóni samkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga um opinber innkaup nr. 120/2016 og almennum skaðabótareglum.

Verkefnahópurinn, sem farið hafi með val og útfærslu á tillögum stafræns gjafabréfs í nafni stefnda, hafi farið með hlutverk opinbers aðila í skilningi 3. gr. laga um opinber innkaup, en í 23. gr. sömu laga séu viðmiðunarfjárhæðir ákveðnar og útboðsskylda. Dregið sé í efa að raunverðmæti innkaupanna hafi verið undir neðri mörkum laganna og því hafi stefnda með réttu borið að bjóða verkefnið út. Jafnvel þótt viðmiðunarfjárhæð hafi verið undir þeim mörkum skuli kaupandi samkvæmt 24. gr. laganna ávallt gæta hagkvæmni og gera samanburð meðal sem flestra fyrirtækja og skuli við slík innkaup jafnframt gæta að samkeppni og virða jafnræðisreglu 15. gr. laganna, svo og ákvæði s 49. gr. laganna um tæknilýsingar. Stefnda hafi tvímælalaust borið að fylgja tilteknum ákvæðum laga um opinber innkaup við val á stafrænni lausn, en það hafi hann ekki gert. Þegar formleg verðfyrirspurn sé gerð vegna kaupa á vöru og/eða þjónustu undir viðmiðunarmörkun útboða þurfiað lýsa nákvæmlega hverju leitað séeftir og hvernig val tilboðs fari fram. Þessar skyldur hafi stefndi, sem kaupandi, ekki uppfyllt.

Samkvæmt 15. gr. laga um opinber innkaup skuli gæta jafnræðis, meðalhófs og gagnsæis við opinber innkaup. Óheimilt sé að mismuna fyrirtækjum á grundvelli þjóðernis eða takmarka samkeppni með óeðlilegum hætti og gera skuli viðeigandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra í innkaupaferli til að tryggja jafnræði. Valferli stefnda hafi verið ógagnsætt og hafi stefnendum hvorki verið veittur haldbær rökstuðningur fyrir þeirri ákvörðun sem tekin hafi verið um val á lausn né upplýsingar um hvernig lausn stefnenda hafi verið kynnt fyrir verkefnahópi, þrátt fyrir að hafa ítrekað óskað þeirra upplýsinga.

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um opinber innkaup skuli í tæknilýsingu koma fram hvaða eiginleika verk, vara eða þjónusta þurfi að uppfylla. Stefnendur hafi í upphafi fengið takmarkaðar upplýsingar um tæknilýsingu og kröfur sem gerðar væru. Þeir hafi ítrekað kallað eftir nákvæmari tæknilýsingu og fengið óformlega tæknilýsingu frá ráðgjöfum Parallel ráðgjafar, sem jafnframt hafi staðfest á fundi að tillaga þeirra uppfyllti öll þau skilyrði sem sett hefðu verið varðandi lausnina á stafrænu gjafabréfi.

Í ljós hafikomið að lausn Y-x-x., sem orðið hafi fyrir valinu, hafi ekki uppfyllt öll þau tæknilegu skilyrði sem sett hafi verið af hálfu stefnda. Lausnin hafi falið í sér nýja uppgjörsleið fyrir söluaðila og aðeins virkað fyrir þann hóp sem notaði snjallsíma. Stefnendur hafi ekki fengið haldbæran rökstuðning fyrir því hvers vegna lausn, sem ekki uppfyllti fyrirframgefna tæknilýsingu, hafi verið tekin fram yfir lausn þeirra, sem uppfyllti þau skilyrði. Val verkefnahóps stefnda virðist hafa verið handahófskennt, ómálefnalegt og ekki gætt að jafnræði, meðalhófi eða gagnsæi. Mikilvægar tæknilegar upplýsingar um lausn stefnenda hafi misfarist í meðförum ráðgjafa Parallel ráðgjafar. Með þessu vali á lausn hafi stefndi brotið gegn meginreglum opinbers innkauparéttar og stjórnsýsluréttar og bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnendum.

Kaupandi sé skaðabótaskyldur samkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga um opinber innkaup vegna þess tjóns sem brot á lögunum og reglum settum samkvæmt þeim hafi í för með sér fyrir fyrirtæki. Fyrirtæki þurfi einungis að sanna að það hafi átt raunhæfa möguleika á að verða valið af kaupanda og að möguleikar þess hafi skerst við brotið. Bótafjárhæð skuli miðast við kostnað við að undirbúa tilboð og taka þátt í útboði.

Stefnendur hafi talið sig eiga raunhæfa möguleika á að sú lausn sem kynnt hafði verið undir merkjum Renova yrði valin. Þ eir hafi lag tí mikla vinnu við útfærslu lausnar sinnar, bæði að eigin frumkvæði en einnig að beiðni verkefnahópsins sem starf aðhafi í umboði stefnda. Sú vinna hafi haft í för með sér kostnað sem nemi mun hærri fjárhæð en þeirri sem felist í að taka þátt í hefðbundinni verðfyrirspurn á grundvelli laga um opinber innkaup. Það að lausn stefnenda hafi ekki verið rétt kynnt fyrir verkefnahópi af hálfu ráðgjafa Parallel ráðgjafar hafi haft áhrif á afstöðu verkefnahópsins til lausnarinnar og hafi skert möguleika stefnenda á að verða fyrir valinu.

Dómkröfurstefne nda sundurliði st á eftirfarandi hátt:

Vangildisbætur: 248 vinnustundir v/undirbúnings og þátttöku x 24.900 kr. tímagjald án vsk = 6.175.200 krónur.

Innheimtukostnaður: 10 vinnustundir MAGNA lögmanna ehf. x 26.900 kr. tímagjald án vsk = 269.000 krónur.

Kröfugerð um vangildisbætur byggist á því að stefnendur verði eins settir og ef þeir hefðu aldrei lagt í þá vinnu og þann útlagða kostnað sem falist hafi í þátttöku í verðfyrirspurn og þá vinnu sem þeir hafi innt af hendi í kjölfar beiðni stefnda viðað lögun lausnar að hugmyndum stefnda. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að val á lausn hafi verið í samræmi við meginreglur opinbers innkauparéttar og stjórnsýsluréttar, sem stefndi hafi verið bundinn af við valferlið. Stefndi hafi ekki fært rök fyrir því að jafnræðis hafi verið gætt við val á lausn, eða að valið hafi grundvallast á málefnalegum sjónarmiðum, og en ginn rökstuðningur borist fyrir valinu, semhafi falið í sér ólögmæta mismunun í garð stefnenda. Mismunun felist í vali á lausn sem ekki uppfyllti öll skilyrði í óformlegri tæknilýsingu, en ámælisvert sé að stefndi hafi ekki sett fram tæknilýsingu með formlegum og skýrum hætti, svo sem skylt hafi verið. Stefnendur hafi leitt nægar líkur að því að hafa orðið fyrir tjóni þannig að fullnægt sé skilyrðum skaðabótaskyldu s amkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga um opinber innkaup.

Stefndi hafi hafnað bótaskyldu á grundvelli aðildarskorts Adlons ehf. og kveði félagið ekki hafa verið þátttakanda í verðfyrirspurn, heldur hafi skráður forráðamaður þess samkvæmt fyrirtækjaskrá verið á meðal þátttakenda í valferlinu í nafni Renova sem þá hafi verið óstofnað. Þessi afstaða stefnda standi stekki og sé henni hafnað, enda hafi stefndi verið upplýstur um hverjir væru með réttu þátttakendur í verðfyrirspurn. Skýrt komi fram í tölvupósti stefnenda til stefnda frá 11. maí 2020 að stefnendurnir S-kk-nf A-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf h afi unnið persónulega undir heitinu Renova, en sent reikninga í nafni Adlons ehf. Stefnda hafi því mátt vera að fullu kunnugt um aðild Adlons ehf. að málinu. Ætlun stefnendanna S-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef E-kk-ef hafi upphaflega verið súað stofna félag undir nafninu Renova ehf., sem yrði dótturfélag stefnanda Adlons ehf., en stofnun þess hafi reynst ómöguleg þar sem til hafi verið samlagsfélag með sama nafni.

Vísað sé til laga um opinber innkaup, nr. 120/2016, meginreglna útboðsréttar, almennra skaðabótareglna og laga um meðferð einkamála. Þá sé vísað tillaga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og reikni st skaðabótavextir samkvæmt 8. gr. laganna frá 15. maí 2020, er samningur var undirritaður við Yayehf., en dráttarvextir frá 2. ágúst 2020, að liðnum mánuði frá sendingu kröfubréfs stefnanda, Adlons ehf.

Helstu málsástæður og lagarök sóknaraðila fyrir vara- og þrautavarakröfum Verði ekki fallist á að máli þessu verði vísað frá dómi krefjist stefndi, til vara, sýknu af öllum kröfum í máli þessu vegna aðildarskorts stefnandans Adlons ehf. Félagið hafiekki verið þátttakandi í verðfyrirspurn vegna stafrænnar lausnar fyrir svonefnda „ ferðagjöf“ heldur hafi það verið skráður forráðamaður Adlons ehf., S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, í nafni óstofnaðs félags, Renova. Þó að Renova geti ekki notið aðildarhæfis, þar sem félagið hafiekki verið stofnað, geti það ekki leitt til þess að Adlon ehf. verði aðili þessa dómsmáls, enda hafi Adlon ehf. ekki átt aðild að verðfyrirspurninni, sem sé grundvöllur málsins. Það eina sem fram komi um aðkomu Adlons ehf. að málinu á fyrri stigum í gögnum máls sé svar S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, þann 11. maí 2020, við spurningu um Renova. Í svarinu komi fram að S-kk-nf A-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf hafi unnið undir heitinu Renova í þó nokkurn tíma, en sendi reikninga frá félögum sem beri önnur nöfn og nefna í því samhengi Adlon ehf. Ekki séu lögð fram frekari gögn, svo sem reikningar, til stuðnings þessari fullyrðingu. Með vísan til þessa og 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 beri að sýkna stefnda af öllum kröfum í máli þessu. Þá beri og að sýkna stefnda af bótakröfu stefnenda þar semekki hafi verið brotið gegn lögum um opinber innkaup við val á tæknilausn vegna stafrænna gjafabréfa. Fullyrðingar stefnenda í aðra veru séu órökstuddar og ósannaðar og sé þeim mótmælt. Kaup stefnda á lausn vegna stafrænna gjafabréfa hafi verið undir viðmiðunarfjárhæð 23. gr. laga um opinber innkaup og því hafi ekki verið skylt að bjóða út vöru eða þjónustu með formlegu innkaupaferli. Samkvæmt 24. gr. laganna sé kaupanda ávallt skylt að gæta að hagkvæmni og gera samanburð meðal sem flestra fyrirtækja í samræmi við meginreglur laganna um innkaup. Algengt sé að slíkur samanburður sé gerður með verðfyrirspurn til fyrirtækja svo sem gert hafi verið í þessu verkefni, sem ekki hafi verið talið að yrði yfir útboðsmörkum. T il að gæta að meginreglum um jafnræði, gagnsæi og samkeppni hafi verið ráðist í verðfyrirspurn meðal þeirra fyrirtækja sem talið hafi veriðað gætu útvegað tæknilega lausn sem þegar væri fyrir hendi til að leysa viðkomandi þarfir án mikils þróunarkostnaðar.

Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn 15. gr. laga um opinber innkaup um jafnræði, meðalhóf og gagnsæi við opinber innkaup og ákvæði 49. gr. um tæknilega lýsingu. Allir aðilar hafi fengið sömu upplýsingar um tæknilýsingu og hvaða kröfur væru gerðar til stafrænu lausnarinnar, sem hafi verið þessar:

- Íslensk kennitala( 18 ára og eldri).

- Handhafi ferðagjafar þyrfti ekki að leggja út kostnað.

- Hægt væri að færa gjafir auðveldlega á milli einstaklinga.

- Lágmarka ætti handvirkar færslur og sjálfvirkni því mikilvæg.

- Upphæð skyldi renna óskipt til ferðaþjónustuaðila.

- Uppgjör yrði einfalt.

- Hægt yrði einnig að greiða með gjafakorti á vef.

- Virkaði sem greiðsla bæði á staðnum og á vef.

- Ferðagjöf væri stafræn, einföld í notkun, með góða notendaupplifun.

Þ eir fjórir aðilar sem samanburður hafi tekið til hafi fengið sama tækifæri til að kynna sig og þá lausn sem hver og einn vildi bjóða og hafi lausnir þeirra allra og verðtilboð verið kynnt með sambærilegum hætti fyrir framkvæmdahópi verkefnisins. Heildarkostnaður samkvæmt tilboði Yay ehf. hafi verið 15.250.000 krónur, en heildarkostnaður samkvæmt tilboði Renova 41.500.000 krónur. Niðurstaðan hafi verið sú að ganga til samninga við Yay ehf. Stefnendur rökstyðji ekki á hvaða forsendum stefndi hefði átt að ganga að tilboði þeirra, sem hafi verið umtalsvert hærra.

Stefnendur hafi ekki mátt vænta þess að greiddur yrði kostnaður vegna verðfyrirspurnar og í ferlinu hafialdrei verið gefið í skyn að stefnendur ættu rétt á að fá verkefnið eða að fá greitt fyrir þátttöku. Stefnendur eigi ekki rétttil bóta á grundvelli 1. mgr. 119. gr. laga um opinber innkaup. Ekki hafi verið brotið gegn lögunum við val á tæknilausn vegna stafrænna gjafabréfa og ekki sé sýnt fram á að það skilyrði 1. mgr. 119. gr. laganna sé uppfyll tað fyrirtæki hafi sannað að þaðhafi átt raunhæfa möguleika á að verða valið af kaupanda og möguleikar þess hafi skerst við brot gegn því.

Til þrautavara krefst stefndi verulegrar lækkunar stefnufjárhæðar. Stefnendur hafi ekki lagt fram nein gögn um kostnað sem þeir hafi haft af undirbúningi og þátttöku í verðfyrirspurn. Ætlað tjón þeirra sé því órökstutt og ósannað. Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísi st til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila fyrir aðalkröfu um frávísun Aðalkrafa stefnda um frávísun málsins sé byggð á skýrum lagaákvæðum. Í stefnu komi fram að aðild og kröfugerð byggist á 1. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, um svonefnt aðilasamlag stefnenda. Slíkt sé heimilt jafnt til sóknar og varnar séu önnur skilyrði ákvæðisins uppfyllt. Í þessu tilviki sé um að ræða kröfugerð vegna meints brots stefnda á lögum um opinber innkaup. Það sem máli skipti varðandi aðilasamlagið sé að hver aðili um sig verði að gera sjálfstæða kröfu enda verði þeir að eiga, hver um sig, sjálfstæða kröfu sem þeir vilji fá sér tildæmda. Í upphaflegri stefnu hafi stefnendur gert kröfu óskipt ( insolidum) sem ekki standist á kvæði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Stefnendur hafi þann 18. mars 2021 lagt fram skjal sem beri heitið „Sókn“ og þar komifram að stefnendur hafi ákveðið að breyta sókn málsins. Óljóst sé á hvaða lagagrundvelli skjalið sé lagt fram. Breyting á kröfugerð stefnenda sé fólgin í því að stefnandinn Adlon ehf. geri einn aðalkröfu málsins. Stefnendurnir S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf geri, hvor fyrir sig, varakröfu í málinu.

Samkvæmt orðalagi 2. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála geti varaaðild aðeins orðið varnarmegin í máli. Ekki sé hægt að beita ákvæðinu þannig að heimild sé til varaaðildar til sóknar. Því beri að vísa varakröfu málsins frá dómi.

Auk þess sé breytt aðild að málinu, og þá einkum aðild Adlons ehf., vanreifuð. Afar óljóst séhver aðkoma Adlons ehf. séað málinu enda hafi félagið ekki tekið þátt í verðfyrirspurn um stafræna lausn vegna ferðagjafar. Ekki sé hægt að byggja aðild Adlons ehf. að málinu á svo óljósri aðkomu að umdeildri verð fyrirspurn, enda verði ekki séð að félagið hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn þessa máls. Því telji stefndi að ekki verði hjá því komist að vísa þessu máli frá héraðsdómi, jafnvel af sjálfsdáðum.

Málsástæður og lagarök varnaraðila gegn kröfu sóknaraðila um frávísun Við munnlegan málflutning þann 1. júní 2021 krafðist lögmaður stefnenda þess að frávísunarkröfu stefnda yrði hafnað. Kvað lögmaðurinn breytingu á kröfugerð ekki vera stefnda í óhag og væri hún því heimil á grundvelli málsforræðisreglu einkamálaréttarfars. Breytingin hafi komið til í kjölfar ábendingar lögmanns stefnda um að kröfugerð í stefnu samræmdist ekki reglum um aðilasamlag og teldi lögmaðurinn þá leið sem farin var hagkvæmari og fljótlegri fyrir alla aðila en sú að fella málið niður og höfða nýtt mál með breyttri kröfugerð. Þá hafi stefnandi Adlon ehf. lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Félagið hafiorðið fyrir tjóni af völdum stefnda með því að sú vinna meðstefnenda sem krafan byggist á og kostnaður við innheimtutilraun hjá stefnda hafi verið á kostnað félagsins. Þá andmælti lögmaðurinn því að aðild félagsins að málinu væri vanreifuð og vísaði til þess að minnst hefði verið á félagið í samskiptum í verðkönnunarferlinu, engin þörf hefði verið á að leggja fram gögn eða skýra frekar aðkomu þess að málinu. Kröfubréf til ríkislögmanns hefði aðeins verið frá félaginu, en viðbára hans varðandi aðild þess hafi orðið til þess að rétt hafi þótt að þeir S-kk-nf E-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf tækju þátt í málsókninni með félaginu. Þótt fallist yrði á að varaaðild þeirra sé ekki heimil varði það ekki frávísun málsins, enda standi þá eftir krafa Adlonsehf. sembæði sé skýr og dómtæk.

Niðurstaða

Um málsatvik og ágreiningsefni er vísað til lýsingar í sérstökum kafla hér að framan. Svo sem þar greinir krafðist stefnandinn Adlon ehf., með bréfi lögmanns félagsins, dags. 2. júlí 2020 til fjármála- og efnahagsráðuneytisins, vangildisbóta frá stefnda fyrir tjón sem félagið hefði orðið fyrir vegna brots á lögum um opinber innkaup nr. 120/2016. Eftir ítrekun kröfunnar var bréfinu svarað með bréfi ríkislögmanns 5. október 2020 þar sem kröfu félagsins og bótaskyldu stefnda var hafnað. Í bréfi ríkislögmanns var á það bent að Adlon ehf. hefði ekki tekið þátt í umræddri verðfyrirspurn og ekki komi fram í erindi lögmannsins hver sé formleg aðkoma félagsins að þessu máli.

Þessi ábending gaf stefnandanum Adlon ehf. sérstakt tilefni til að gera skýra grein fyrir aðild sinni og meintu tjóni í stefnu og leggja fram gögn er sýndu fram á tengsl félagsins við sakarefni málsins. Í lýsingu málsatvika í stefnu kemur fram að þeir S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf hafi unnið að útfærslu ferðagjafar í nafni Renova og að þeir hefðu ætlað sér að stofna einkahlutafélag með því nafni, en af því hafi ekki orðið. Útfærsla ferðagjafar hafi því verið unnin í nafni þeirra tveggja og Adlons ehf., sem S-kk-nf A-kk-nf sé fyrirsvarsmaður fyrir.

Ekki verður séð að nein gögn í málinu styðji þá fullyrðingu í stefnu að útfærsla ferðagjafar hafi verið unnin í nafni Adlons ehf. Á félagið er þó einu sinni minnst ígögnum málsins, í samskiptum S-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef E-kk-ef við framkvæmdastjóra Stafræns Íslands, eftir að niðurstaða um val á lausn hafði verið kynnt þeim. Það er í svarifrá 11. maí 2020 viðfyrirspurn framkvæmdastjórans um frekari upplýsingar um R-x-x, sem hann kvaðst ekki finna upplýsingar um í fyrirtækjaskrá eða á vefnum, svo sem um kennitölu. Í svarinu sem ritað er af S-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf, fyrirsvarsmanni Adlons ehf., segir: „ S-kk-nf og S-kk-nf hafa unnið undir heitinu Renova í þó nokkurn tíma en sent reikninga frá félögum sem bera önnur nöfn, helst má nefna þar Adlon ehf.“og í svarinu er upplýst um kennitölu Adlons ehf. Í máli þessu liggja ekki fyrir reikningar, hvorki gefnir út í nafni Adlons ehf. né annarra félaga, og ekki er byggt á því að neinir reikningar hafi verið gefnir út vegna verkefnisins. Þessi samskipti frá 11. maí 2020, sem vísað er til í stefnu, skýra ekki aðild Adlons ehf. að sakarefni málsins. Engar skýringa reru í stefnu gefnar á tengslum félagsins við S-kk-þf E-kk-þf eða vinnuframlag hans, en fyrir liggur að hann óskaði í nafni Renova eftir upplýsingum varðandi verkefnið með tölvupósti 27. maí 2020 til fjármála- og efnahagsráðuneytisins, og ítrekunum 4. og 11. júní s. á.

Þá verður ekki séð hvernig varakrafa um að stefnda verði gert að greiða S-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf A-kk-þgf bætur vegna vinnuframlags þeirra geti samrýmst því sem byggt erá í aðalkröfu, að Adlon ehf. hafi borið kostnað af vinnuframlagi þeirra, en um það að félagið hafi borið slík útgjöld nýtur engra gagna í málinu. Stenst slík þversögn í málatilbúnaði ekki þær kröfur sem gerðar eru í 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, um skýran og glöggan málatilbúnað. Að virtu öllu framangreindu verður aðild félagsins að sakarefni málsins talin svo vanreifuð að vísa ber kröfu þess frá dómi.

Varakrafan er ekki dómtæk þegar af þeirri ástæðu að varaaðildkemuraðeins til álita varnarmegin í máli eftir hljóðan 2. mgr. 19. gr. l aga um meðferð einkamála. Að mati fræðimanna er hvorki með lögjöfnun frá ákvæðinu né samkvæmt dómvenju unntað beita varaaðild til sóknar. Sú fyrirætlan stefnenda sem gerð er grein fyrir í skjali um breytta kröfugerð, að fá dómum kröfur þeirra S-kk-ef E-kk-ef og S-kk-ef A-kk-ef á hendur stefnda ef ekki yrði fallist á aðild Adlon ehf. að málinu, er ekki tækur málatilbúnaður.

Ó fært er að þegja um atvik í stefnu og leggja ekki fram viðeigandi gögn og ætla með slíkri vanreifun að láta frásögn um það hvort þeir hafi þegar fengið greitt fyrir það vinnuframlag sem þeir krefja stefnda umí varakröfu ráðast af því hver yrðu afdrif kröfu félagsinsá hendur stefnda.

Samkvæmt framansögðu skortir mjög á skýrleika í málatilbúnaði stefnenda um samhengi atvika, dómkrafna og málsástæðna fyrir þeim, þannig að í bága fer við d - og e-liði 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála. Því verður falli st á aðalkröfu stefnda og verður málinu vísað frá dómií heild sinni.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnendum eftirþeim úrslitum málsins að greiða stefnda málskostnað, sem hæfilegur er ákveðinn 2 00.000 krónur.

K-kvk-nf K-x-x úrskurð þennan.

Úrskurðar or ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Varnaraðilar, Adlon ehf., S-kk-nf E-kk-nf K-kk-nf og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, greiði sóknaraðila, íslenska ríkinu, 2 00.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf