E-600/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 2. júní sl. að lokinni vettvangsgöngu og munnlegum málflutningi, var þingfest 11. nóvember 2005. Stefnendur eru Kreditkort hf., K-kvk-nf I-kvk-nf, E-kk-nf S-kk-nf I-kk-nf, S-kvk-nf I-kvk-nf I-kvk-nf og I-kvk-nf K-kvk-nf J-kvk-nf. Stefndu eru V-kk-nf P-kk-nf og M-kvk-nf P-kvk-nf.

Í málinu gera stefnendur þær dómkröfur að viðurkenndur verði með dómi 100% eignarréttur stefnenda á neðangreindum landspildum úr landi Litla-Saurbæjar, Ölfusi, hvers fyrir sig með eftirfarandi hætti:

auk hlutdeildar í spildu undir vegstæði sem stefnendur eigi í óskiptri sameign með H-kvk-þgf I-kvk-þgf. Stefnendur krefjast þess og að stefndu verði dæmd til að greiða þeim in solidum málskostnað að skaðlausu að mati dómsins en með hliðsjón af tímaskráningarskýrslu lögmanns stefnenda og að tekið verði þá tillit til skyldu stefnenda til að greiða 24,5% virðisaukaskatt af lögmannsþóknun.

Við aðalmeðferð málsins settu stefnendur fram þá varakröfu að stefnendur verði dæmdir eigendur hver fyrir sig að 75% hinna tilgreindu lóða í óskiptri sameign með stefndu og að málskostnaður yrði þá felldur niður.

Stefndu krefjast þess að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnenda. Þá krefjast þau málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins. Krafist sé vaxta af málskostnaði skv. 3. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags. Einnig sé krafist virðisauka af málskostnaði þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur.

Málsatvik.

Hinn 29. apríl 1942 afsalaði J-kk-nf H-kk-nf, bóndi að Litla-Saurbæ í Ölfusi, þeim R-kk-þgf L-kk-þgf, P-kk-þgf E-kk-þgf, G-kk-þgf J-kk-þgf og I-kk-þgf H-kk-þgf 10 ha. spildu úr landi sínu. Afsalinu var þinglýst 2. maí sama ár og var kaupverðið 8.500 krónur. Með afsali, dags. 20. október 1943, seldu og afsöluðu þeir G-kk-nf J-kk-nf og I-kk-nf H-kk-nf „eignarrétti okkar yfir okkar hlut af 10 hektörum lands af jörðinni Litli-Saurbær í Ölfusi, ásamt með öllum tilheyrandi réttindum, allt eins og við höfum öðlast það samkv. afsalsbréfi dags. 29/4 1942“. Kaupandi var P-kk-nf E-kk-nf og var umsamið kaupverð 6.000 krónur. Sama dag, eða 20. október 1943, seldi P-kk-nf til I-kk-ef G-kk-ef „eignarrétt minn yfir landi því úr jörðinni Litli-Saurbær í Ölfusi, sem um getur í hins vegar rituðu afsali, og hefur kaupandi greitt mér andvirði þess að fullu í dag, og nýtur kaupandi allra réttinda og tekur á sig skyldur, sem um getur í áður nefndu hinsvegar rituðu afsali“. Ljósrit þessara afsala liggja frammi í málinu sem tvö sjálfstæð málsskjöl en stefndu halda því fram að síðargreinda afsalið sé í raun ritað á bakhlið hins og hefur því ekki verið mótmælt af hálfu stefnenda. Rúmri viku síðar, eða 28. október 1943, seldi R-kk-nf L-kk-nf og afsalaði „eignarétti mínum yfir mínum hluta af 10 hektörum lands af jörðinni Litli-Saurbær“. Kaupandi var P-kk-nf E-kk-nf og var umsamið kaupverð 3.000 krónur. Síðastgreindum þremur skjölum var öllum þinglýst 22. nóvember 1943. Við andlát I-kk-ef G-kk-ef á árinu 1944 ákváðu erfingjar hans á skiptafundi 7. október það ár að selja eignarréttindi búsins að landspildunni sem I-kk-nf hafði keypt af P-kk-þgf E-kk-þgf hinn 20. október 1943. Kaupandi var Ásvör hf. og var kaupverðið 3.000 krónur. Með yfirlýsingu útgefinni 23. júlí 1975 af löggiltum skilanefndarmönnum Ásvarar hf. var staðfest að ákveðið hefði verið á fundi 7. janúar 1961 að úthluta „10,0 ha lands úr jörðinni Litla-Saurbæ, Ölfusi, Árnessýslu, að verðmæti kr. 3.000 til óskiftrar jafnrar eignar“ eigendum félagsins, sem voru 7 börn I-kk-ef, þau B-kk-nf, H-kvk-nf, H-kvk-nf, H-kvk-nf, K-kvk-nf, S-kk-nf og S-kvk-nf, auk Ó-kvk-ef H-kvk-ef. Liggur fyrir að yfirlýsing þessi var innfærð í þinglýsingabók í september sama ár án athugasemda. Með skiptayfirlýsingu, dags. 21. september 1978, var landinu síðan skipt í 8 lóðir merktar A til H á grundvelli uppdráttar sem unninn var af Á-kk-þgf B-kk-þgf í maí 1978. Jafnframt var ákveðið að spilda meðfram landinu, sem lægi frá suðaustri til norðvesturs og ætluð væri undir veg, yrði áfram sameign greindra aðila. Af stefnu og öðrum gögnum má ráða að frá þeim tíma hafi í nokkrum tilvikum orðið eigendaskipti að einstökum lóðum og fullyrða stefnendur að öllum gögnum hafi verið þinglýst þar um án athugasemda. Þannig hafa Kreditkort hf. eignast réttindi B-kk-ef til lóðar C, með afsali dags. 9. ágúst 1993, I-kvk-nf K-kvk-nf J-kvk-nf hefur eignast rétt H-kvk-ef til lóðar G, með afsali 29. júní 1995, K-kvk-nf hefur eignast rétt Ó-kvk-ef H-kvk-ef og er samkvæmt því rétthafi að lóðum D og E og H-kvk-nf hefur eignast rétt til lóðar B til viðbótar við lóð A sem hún átti fyrir eignarrétt að samkvæmt greindri yfirlýsingu.

Stefnendur kveðast í stefnu hafa komist að því vegna breytinga Fasteignamats ríkisins á skráningu umræddra lóða í skrám sínum á árinu 2000 að í þinglýsingabókum Sýslumannsins á Selfossi hafi P-kk-nf E-kk-nf, sem þá var látinn, allt í einu verið tilgreindur sem eigandi að 50% af 10 ha. landspildunni sem upphaflega var seld 29. apríl 1942. Ritaði lögmaður stefnenda bréf hinn 27. desember 2004 til barna P-kk-ef E-kk-ef, sem eru stefndu í máli þessu, og bað þau um að láta í ljós afstöðu sína til þess að stefnendur teldu að P-kk-nf hefði með afsalinu 20. október 1943 selt I-kk-þgf G-kk-þgf 100% eignarrétt að spildunni og að skráning í þinglýsingabókum og hjá Fasteignamati ríkisins er sýndi annað væri í raun byggð á misskilningi. Í svarbréfi lögmanns stefndu, dags. 26. janúar 2005, kemur fram að það sé misskilningur hjá stefnendum að I-kk-nf hafi keypt allan hluta P-kk-ef í umræddri spildu. Með afsalinu til I-kk-ef G-kk-ef 20. október 1943 hafi P-kk-nf einungis verið að framselja það sem hann hefði keypt af þeim G-kk-þgf og I-kk-þgf þann sama dag, eða 50% hluta spildunnar. Hafi P-kk-nf því ekki verið að framselja þann 25% eignarhlut í spildunni sem hann átti fyrir né 25% eignarhlutinn sem hann eignaðist með kaupunum af R-kk-þgf L-kk-þgf nokkrum dögum síðar. Telji stefndu sig því eiga 50% eignarhlut í heildarspildunni. Var því lýst yfir í bréfinu að stefndu teldu skráningu eignarheimilda að þessu leyti samræmast afstöðu þeirra varðandi eignarréttindi að umræddu landi.

Með bréfi, dags. 19. janúar 2005, til Sýslumannsins á Selfossi fór lögmaður stefnenda fram á að skráning eignarheimildar vegna lóðar S-kvk-ef I-kvk-ef, eins stefnenda, í fasteignabók embættisins yrði leiðrétt þannig að hún yrði ein skráð eigandi lóðarinnar í stað þess að sýslumaður hefði eftir á skráð P-kk-þf E-kk-þf eiganda að 50% 10 ha. spildunnar og þar með allra lóða innan spildunnar, þar með talda lóð S-kvk-ef I-kvk-ef. Þessari ósk var hafnað með bréfi sýslumannsins, dags. 3. mars 2005, á þeirri forsendu að P-kk-nf E-kk-nf hefði eingöngu afsalað sér þeim eignarhlutum sem hann hefði keypt af G-kk-þgf og I-kk-þgf, eða alls 50% eignarhluta í spildunni.

Stefnendur máls þessa eru þrjú barna I-kk-ef, þau K-kvk-nf, E-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, ásamt Kreditkortum hf. og I-kvk-þgf K-kvk-þgf J-kvk-þgf. H-kvk-nf I-kvk-nf, sem stefnt var upphaflega til réttargæslu, lýsti því yfir í yfirlýsingu, dags. í desember 2005, að hún viðurkenndi allar dómkröfur stefnenda. Hún hefur að öðru leyti ekki látið til sín taka í máli þessu.

P-kk-nf E-kk-nf lést 18. nóvember 1965 og er erfingjum hans, V-kk-þgf P-kk-þgf og M-kvk-þgf P-kvk-þgf, stefnt til að þola dóm í máli þessu.

Málsástæður stefnenda.

Stefnendur kveðast byggja eignarréttarkröfu sína á afsalinu frá 29. apríl 1942 og framsölum á rétti samkvæmt því. Snúist ágreiningur málsaðila aðallega um þær þrjár eignatilfærslur sem átt hafi sér stað í lok ársins 1943, en þeim hafi öllum verið þinglýst sama daginn, eða 22. nóvember 1943. Sé hér um að ræða eftirgreind skjöl:

Skjal nr. IX-344 Afsal R-kk-ef til P-kk-ef, dags. 28. október 1943.

Skjal nr. IX-345 Afsal G-kk-ef og I-kk-ef til P-kk-ef, dags. 20. október 1943.

Skjal nr. IX-346 Afsal P-kk-ef til I-kk-ef, dags. 20. október 1943.

Samkvæmt upplýsingum Sýslumannsins á Selfossi byggist skráning í fasteignabók sýslumannsins og hjá Fasteignamati ríkisins á því að P-kk-nf E-kk-nf hafi á sínum tíma einungis selt I-kk-þgf 50% landsins en hafi sjálfur haldið eftir 50% af landinu. Stefnendur haldi því hins vegar fram að P-kk-nf hafi afsalað I-kk-þgf öllu landinu með afsali dags. 20. október 1943.

Stefndu hafi bent á að svo virðist sem skjal nr. IX-346, afsal P-kk-ef til I-kk-ef, sé dagsett 20. október 1943, en afsal R-kk-ef til P-kk-ef sé dagsett 28. október 1943, eða nokkrum dögum síðar. Samkvæmt þessu hafi P-kk-nf ekki getað afsalað sér eignarrétti yfir eignarhlut R-kk-ef, þar sem hann hafi ekki átt þann rétt þegar viðkomandi afsal hafi verið gefið út. Stefnendur telji hins vegar að eins og hér hátti til séu það ekki útgáfudagsetningar afsalanna sem skipti höfuðmáli heldur hvenær skjölunum hafi verið þinglýst. Öllum þremur skjölunum hafi verið þinglýst sama daginn, 22. nóvember 1943, og í eftirfarandi röð eins og þinglýsingarnúmer þeirra gefi til kynna:

1. Skjal nr. IX-344 Afsal R-kk-ef til P-kk-ef.

2. Skjal nr. IX-345 Afsal G-kk-ef og I-kk-ef til P-kk-ef.

3. Skjal nr. IX-346 Afsal P-kk-ef til I-kk-ef.

Skv. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 39/1978 byggist eignarheimild fasteigna einungis á þinglýstum skjölum og sé miðað við dagsetningu þinglýsingar. Ef um sé að ræða skjöl sem þinglýst hafi verið sama daginn þá sé það röð þeirra sem ráði. Það sé því ótvírætt að með þinglýsingu skjals nr. IX-346, afsals P-kk-ef til I-kk-ef, hafi eignarhlutur P-kk-ef að landinu orðið 100%.

Því sé einnig haldið fram að P-kk-nf hafi selt I-kk-þgf allan þann eignarrétt yfir landinu, sem hann hafi átt þegar afsölunum var þinglýst, en ekki bara 50% hlut. Í afsali P-kk-ef til I-kk-ef sé talað um „eignarrétt minn yfir landi því úr jörðinni Litli-Saurbær í Ölfusi“. Þegar þessu afsali hafi verið þinglýst þá hafi P-kk-nf átt landið allt. Eignarréttur hans hafi verið 100%. Engrar takmörkunar sé getið í afsalinu og bendi það til þess að hann hafi ætlað að selja I-kk-þgf allt landið. Ekki sé ljóst hvernig á því standi að afsal R-kk-ef til P-kk-ef sé dagsett átta dögum eftir framsal P-kk-ef til I-kk-ef G-kk-ef, en bent sé á að dagsetningin í því sé handskrifuð. Gæti henni því hafa verið bætt inn seinna og þá fyrir mistök verið ritað 20. okt. í stað 28. okt.

Skráningin í fasteignabók Sýslumannsins á Selfossi byggist hins vegar á orðalagi í afsalinu, þar sem segi „eignarrétt minn yfir landi því úr jörðinni Litli-Saurbær í Ölfusi sem um getur í hins vegar rituðu afsali“ og þá að þetta orðalag bendi til þess að P-kk-nf hafi einungis afsalað sér þeim eignarhluta sem hann hafi verið nýbúinn að eignast með afsali G-kk-ef og I-kk-ef. Þessum skilningi sé mótmælt sem röngum. Engin gögn styðji þá staðhæfingu að með „hins vegar ritaða afsal“ sé eingöngu átt við afsal G-kk-ef og I-kk-ef til P-kk-ef. Það hafi meira að segja verið beðið eftir því að fara með skjölin í þinglýsingu þangað til að afsal R-kk-ef til P-kk-ef væri einnig komið. Það sé því augljóst að P-kk-nf hafi viljað selja landið allt til I-kk-ef.

Stefnendur byggja kröfur sínar einnig á hefð, en þau sjálf og þeir sem þau leiða rétt sinn frá, hafi átölulaust farið með landsvæði þetta í 60 ár sem sína eign. Öllum skjölum hafi verið þinglýst án athugasemda og hafi stefnendur talið sig eiga landið, fyrst í sameign en svo frá árinu 1978, þegar landinu var skipt milli aðila, hver sína spildu, en land undir veg hafi áfram verið í óskiptri sameign. Hefð hafi því verið fullnuð í síðasta lagi 1998.

Jafnframt komi fram í yfirlýsingu Sýslumannsins í Reykjavík, dags. 27. janúar 2003, að dánarbú P-kk-ef E-kk-ef hafi verið eignalaust og því hafi ekki farið fram skipti á því.

Stefndu, eða P-kk-nf faðir þeirra sem þau leiddu eignarrétt sinn frá, hafi frá árinu 1943 aldrei haft uppi nein mótmæli við eignarrétti I-kk-ef og þeirra sem leiði eignarrétt sinn frá honum. Þau hafi því sýnt tómlæti, sem einnig leiði til þess að þau geti ekki talist eigendur að ofangreindu landi.

Samkvæmt ofansögðu sé ljóst að stefnendur hafi hver um sig eignast spildu sína úr landinu að 100% og án kvaða. Stefndu hafi því engan eignarrétt að landinu.

Um lagarök til stuðnings kröfum sínum vísa stefnendur til ákvæða 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. stjórnskipunarlög nr. 97/1995, sem mæli fyrir um að eignarrétturinn sé friðhelgur, en þá lagagrein verði að skýra með hliðsjón af 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. Einnig sé vísað til meginreglna samningsréttarins um skuldbindingagildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7/1936. Þá sé vísað til þinglýsingarlaga nr. 39/1978, einkum IV. kafla laganna, laga nr. 46/1905 um hefð, einkum 1. gr., 1. mgr. 2. gr. og 6. gr. laganna og til meginreglna íslensks réttar varðandi tómlæti. Kröfu um málskostnað kveðast stefnendur styðja við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu.

Stefndu telja að ráða megi af þinglýsingarbókum að 15. nóvember 1944 hafi P-kk-nf E-kk-nf verið eigandi að 50% landspildunnar á móti 50% hlut Ásvarar hf. Engin breyting hafi orðið á skráðum eignarhluta P-kk-ef í þinglýsingarbók eftir 1944 og því megi slá því föstu á grundvelli þinglýstra gagna að I-kk-nf G-kk-nf, eða fyrirtæki honum tengd, hafi aldrei eignast meira en 50% hlut í hinni umdeildu landspildu.

Við túlkun á afsali P-kk-ef E-kk-ef til I-kk-ef G-kk-ef, dags. 20. október 1943, verði að hafa afsal G-kk-ef J-kk-ef og I-kk-ef H-kk-ef til P-kk-ef þann sama dag til hliðsjónar en það sé í sama skjalinu eins og áður hafi komið fram. Í fyrrgreinda afsalinu sé vísað til síðargreinda afsalsins er segi „framsel hér með til herra I-kk-ef G-kk-ef útgerðarmanns Siglufirði eignarétt minn yfir landi því úr jörðinni Litli Saurbær í Ölfusi sem um getur í hinsvegar rituðu afsali“. Þessi tilvísun í annað afsal verði ekki skilin með öðrum hætti en að vísað sé til afsalsins á fremri síðu skjalsins. Hér sé um gamla lagamálvenju að ræða og sé hér átt við „hinum megin“ eins og fram komi í Orðabók Menningarsjóðs. Augljóst sé því að hér hafi verið átt við þann rétt sem P-kk-nf hafi verið nýbúinn að eignast með afsali frá þeim G-kk-þgf og I-kk-þgf.

Allar vangaveltur stefnanda um að P-kk-nf hafi afsalað öllum eignarrétti að 10 ha. spildunni eigi því ekki við nein rök að styðjast, enda hafi hann ekki eignast 25% hlut R-kk-ef L-kk-ef fyrr en rúmri viku eftir að hann afsalaði 50% hlut til I-kk-ef. P-kk-nf hafi ekki getað afsalað sér öllu landinu af þeirri augljósu ástæðu að hann hafi ekki átt það allt. Það sjónarmið að dagsetningin á afsali R-kk-ef til P-kk-ef sé ekki rétt eigi ekki við nein rök að styðjast, enda sé ekkert í gögnum málsins sem styðji það.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr laga nr. 39/1978 sé ljóst að eignarréttur P-kk-ef hafi verið óumdeildur samkvæmt þinglýsingargögnum og hafi sá þinglýsta eignarheimild er þinglýsingabók nefni eiganda á hverjum tíma. Ekki verði séð að skiptayfirlýsing stefnenda geti einhliða breytt eignarrétti P-kk-ef né afkomenda hans. Skiptayfirlýsingu, sem gerð hafi verið 21. september 1978, hafi ekki verið réttilega þinglýst en henni hafi átt að þinglýsa með athugasemd um þá staðreynd að hér hafi verið um 5 ha. að ræða en ekki 10 ha. eins og viðurkennt sé af hálfu Sýslumannsins á Selfossi. Þá sé ljóst að stefnendur hafi ekki haft rétt til að skipta meira landi en félagið hafi átti þinglýst réttindi yfir eða 5 hekturum. Auk þess sé skiptayfirlýsingin marklaus að því leyti að stefndu hafi ekki samþykkt hana né hugsanlega legu vegar sem sé háð samþykki allra landeigenda.

Ekki sé hægt að miða við í hvaða röð skjölum hafi verið þinglýst þar sem öllum afsölunum hafi verið þinglýst á sama tíma. Við innritun í þinglýsingabók beri að miða við dagsetningu afsals sé gögnum þinglýst á sama tíma. Afsal R-kk-ef til P-kk-ef hafi því átt að innritast á eftir afsali P-kk-ef til I-kk-ef. Við túlkun skjalanna beri að miða við dagsetningu afsala og því hafi röð innritunar í þinglýsingabók enga þýðingu í málinu.

Við túlkun afsalsins verði einnig að líta til afstöðu P-kk-ef sjálfs til gerningsins en á skattframtölum eftir afsalsgerðina hafi hann talið fram 50% hlut í jörðinni sem sína eign. Í skattframtali P-kk-ef frá árinu 1948 sé talin fram sem eign „5 ha. lands úr Litla Saurbæjarlandi í Ölfusi“ að verðmæti 3.000 krónur. Í skattframtali P-kk-ef frá árinu 1962 sé talið fram til eignar land í Ölfusi að verðmæti 3.000 krónur.

Skattframtölin sýni með óyggjandi hætti að P-kk-nf hafi aldrei afsalað sér nema 5 ha. lands enda hafi hann litið svo á að 5 ha. væru enn í hans eigu eftir viðskiptin.

Einnig verði að benda á að þó að spildunnar hafi ekki verið getið við skipti á dánarbúi ekkju P-kk-ef breyti það í engu þinglýstum eignarrétti á spildunni eins og hann hafi verið 15. nóvember 1944, enda ekki neinum gögnum til að dreifa sem sýni fram á að P-kk-nf hafi nokkru sinni afsalað sér spildunni.

Einnig sé athyglisvert að í upphafi hafi landareignin verið seld á 8.500 krónur er fjórmenningarnir keyptu landið. Eignin sé síðan verðmetin í skattframtölum P-kk-ef á 3.000 krónur fyrir helming jarðarinnar. Stefnendur verðmeti jörðina líklega á því verði sem hún hafi verið skráð í bókum Ásvarar hf. eða á 3.000 krónur þó svo að þeir telji nú að um 100% eignarhluta sé að ræða. Mjög ólíklegt sé að P-kk-nf hafi selt 100% eignarhluta á 3.000 krónur sem hann hefði keypt á 8.500 krónur ásamt félögum sínum rétt um ári áður. Verðmat stefnenda á eign sinni að fjárhæð 3.000 krónur sé í fullu samræmi við þann skilning stefndu að einungis sé um 50% eignarhlut að ræða.

Eins og fram komi í bréfí sýslumanns þá séu einu mistökin sem gerð hafi verið í þessu máli þau að skiptayfirlýsingunni hafi ekki verið þinglýst með athugasemd en það geti ekki skapað stefnendum betri rétt. Það sé alkunna að ekki fari alltaf saman þinglýsingar á eignum hjá sýslumanni og sá grunnur sem sveitarfélög noti til þess að leggja á fasteignagjöld, en þinglýsingargögn gangi þar framar gagnvart þriðja manni.

Þá sé alfarið hafnað þeim rökum stefnenda að þeir geti byggt kröfu sína um eignarrétt yfir eignarhlut stefndu á hefð. Hefð gangi ekki framar þinglýstum eignarheimildum auk þess sem land þetta hafi ekki verið í notkun eða nýtt á nokkurn hátt af stefnendum málsins. Einnig skuli á það bent að landið sé ekki girt né afmarkað á nokkurn hátt. Sjónarmið um hefð eigi því ekki við og sé þeim mótmælt.

Um lagarök vísa stefndu til ákvæða 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. stjórnskipunarlög nr. 97/1995, sem mæli fyrir um að eignarrétturinn sé friðhelgur. Einnig vísa þau til þinglýsingalaga nr. 39/1978, einkum IV. kafla laganna og laga nr. 7/1936.

Niðurstaða.

Fyrir liggur í máli þessu að þeir P-kk-nf E-kk-nf, R-kk-nf L-kk-nf, G-kk-nf J-kk-nf og I-kk-nf H-kk-nf keyptu saman 10 ha. af landi jarðarinnar Litla-Saurbæjar í Ölfusi af J-kk-þgf H-kk-þgf 29. apríl 1943. Með afsali, dags. 20. október 1943, seldu þeir G-kk-nf og I-kk-nf sína hluti til P-kk-ef E-kk-ef. Óumdeilt er að á bakhlið þess afsals er að finna yfirlýsingu P-kk-ef um framsal eignarréttar til I-kk-ef G-kk-ef vegna umræddrar spildu. Málsaðila greinir hins vegar á um hvað í framsali þessu hafi falist. Byggja stefnendur aðalkröfu sína fyrst og fremst á því að í yfirlýsingunni felist afsal P-kk-ef á þeim eignarrétti að 10 ha. spildunni sem hann hafði öðlast með framangreindum tveimur afsölum en jafnframt hafi hann verið að afsala sér þeim eignarrétti sem hann hafi öðlast með afsalinu frá R-kk-þgf L-kk-þgf, en það afsal er dagsett rúmlega viku seinna, eða 28. október 1943. I-kk-nf hafi því með afsalinu eignast 100% hlut í spildunni.

Í hinu umdeilda afsali, sem ritað er á bakhlið afsalsins frá G-kk-þgf og I-kk-þgf til P-kk-ef, kemur fram að P-kk-nf framselji til „I-kk-ef G-kk-ef útgerðarmanns, Siglufirði, eignarrétt minn yfir landi því úr jörðinni Litli-Saurbær í Ölfusi, sem um getur í hinsvegar rituðu afsali, og hefur kaupandi greitt mér andvirði þess að fullu í dag, og nýtur kaupandi allra réttinda og tekur á sig skyldur, sem um getur í áður nefndu hinsvegar rituðu afsali.“ Telur dómurinn að eignarréttur sá sem seljandinn P-kk-nf hafi með þessu verið að afsala til I-kk-ef sé skýrlega tilgreindur með endurtekinni skírskotun í textanum til „hinsvegar ritaðs afsals“. Um hafi verið að ræða þann eignarrétt að jörðinni Litla-Saurbæ, sem tilgreindur sé í afsali því sem ritað sé á hina blaðsíðu skjalsins, það er eignarrétt þann sem P-kk-nf hafði þann sama dag öðlast samkvæmt afsalinu frá G-kk-þgf og I-kk-þgf. Af skattframtölum P-kk-ef E-kk-ef frá árunum 1948 til 1962 verður og ráðið að P-kk-nf hefur sjálfur litið svo á að eftir umrætt framsal eignarréttarins til I-kk-ef ætti hann enn eignarrétt að 5 ha. lands úr landi Litla-Saurbæjar í Ölfusi.

Samkvæmt þessu verður að hafna þeim staðhæfingum stefnenda að með afsali þessu hafi P-kk-nf einnig verið að afsala sér þeim rétti til umræddrar spildu sem hann eignaðist samkvæmt afsölunum frá J-kk-þgf H-kk-þgf og R-kk-þgf L-kk-þgf. Skal í því sambandi og vísað til þess að stefnandi hefur á engan hátt sýnt fram á að P-kk-nf hafi verið búinn að eignast þann eignarrétt sinn yfir spildunni sem hann fékk með afsalinu frá R-kk-þgf þegar frá umdeildu afsali P-kk-ef til I-kk-ef var gengið. Verður ekki á það fallist að einhverju breyti að þessu leyti þótt afsali R-kk-ef til P-kk-ef hafi verið þinglýst sama dag og afsölunum frá G-kk-þgf og I-kk-þgf til P-kk-ef annars vegar og frá P-kk-þgf til I-kk-ef hins vegar, en þau voru rituð á sína blaðsíðuna hvort eins og að framan er getið. I-kk-nf G-kk-nf gat aldrei eignast meiri rétt en um var samið samkvæmt skýru orðalagi samningsins eða P-kk-nf átti á þeim tíma sem frá samningi þeirra var gengið. Sömuleiðis verður að hafna þeirri málsástæðu stefnenda að yfirlýsing erfingja P-kk-ef við skipti á dánarbúi hans um að búið væri eignalaust hafi hér einhverja þýðingu. Haggar hún í engu þinglýstum eignarrétti erfingjanna til hins umdeilda lands.

Stefnendur hafa og byggt kröfur sínar á því að þeir hafi öðlast eignarrétt sinn fyrir hefð, en þau sjálf, og þau sem sem réttur þeirra sé leiddur frá, hafi farið átölulaust með landsvæði þetta í 60 ár sem sína eign.

Fram er komið að þau mistök virðast hafa verið gerð við innfærslu skiptayfirlýsingarinnar frá 21. júlí 1975 að engin athugasemd hafi þá verið gerð um að P-kk-nf E-kk-nf væri jafnframt eigandi umræddrar spildu. Liggur og fyrir í málinu ljósrit veðbókarvottorðs eignarinnar þar sem sjö börn I-kk-ef eru ein tilgreind sem eigendur hennar. Einnig er fram komið að 21. september 1978 gengu þeir eigendur spildunnar sem leiddu eignarrétt sinn frá I-kk-þgf frá yfirlýsingu um að spildunni yrði skipt upp í 8 lóðir og tilgreint sameignarland. Í framhaldi af því virðist sem alla vega sumir stefnenda hafi þurft að greiða fasteignagjöld af lóðunum sem einu eigendur þeirra. Þá liggja fyrir ljósrit er sýna að tvær lóðanna, sem eru í eigu H-kvk-ef I-kvk-ef, hafa verið skráðar á sér blöð í þinglýsingabók án þess að þar sé getið annarra eigenda. Þrátt fyrir þær væntingar sem stefnendur kunna að hafa öðlast til fullra eignarráða lóðanna vegna alls þess sem hér hefur verið rakið þá hafa þeir á engan hátt sýnt fram á að þeir hafi, á því tímabili sem hér um ræðir, nýtt umrædda 10 ha. spildu, eða einstaka hluta hennar, þannig að sameigendur þeirra hafi með öllu verið útilokaðir frá notum á sama tíma. Verður því ekki fallist á að stefnendur hafi eignast réttindi stefndu sem sameigenda yfir eigninni fyrir hefð.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið eru stefndu því sýknuð af dómkröfum stefnenda.

Eftir úrslitum málsins ber að dæma stefnendur til að greiða stefndu óskipt 380.000 krónur í málskostnað.

Dómsorð:

Stefndu, V-kk-nf P-kk-nf og M-kvk-nf P-kvk-nf, skulu sýkn af kröfum stefnenda, Kreditkorta hf., K-kvk-ef I-kvk-ef, E-kk-ef S-kk-ef I-kk-ef, S-kvk-ef I-kvk-ef I-kvk-ef og I-kvk-ef K-kvk-ef J-kvk-ef.

Stefnendur greiði stefndu óskipt 380.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf.