E-8581/2009

Mál þetta, sem tekið var til dóms 4. maí sl., er höfðað með birtingu stefnu 30. júní 2009.

Stefnandi er K-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Danmörku.

Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., kt. 000000-0000, Síðumúla 24, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 3.485.292 krónur ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 17. janúar 2008 til 11. september 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 1.048.027 krónur ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 17. janúar 2008 til 11. september 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess í báðum tilvikum að stefndi greiði honum málskostnað að skaðlausu auk virðisaukaskatts eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu stefndu til handa að mati dómsins, en í varakröfu er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Stefnandi hefur verið búsettur í Danmörku frá árinu 2000. Hann starfaði á Íslandi árið 2006 um stutt skeið hjá Bjössa ehf. við akstur flutningabíla. Hann var starfsmaður hjá sama fyrirtæki árið 2007, þegar hann lenti í tveimur bílslysum, annars vegar 12. júlí 2007 og hins vegar 17. júlí 2007. Í fyrra slysinu valt vörubifreið sú sem hann var að vinna á, við Reynisvatnsveg í Grafarholti, með þeim afleiðingum að hún eyðilagðist og í því seinna seig vörubifreið sú sem hann var að vinna á, niður í sjó eftir að stórt stykki uppfyllingar gaf sig við Kópavogshöfn. Eftir fyrra slysið hlaut stefnandi tognunaráverka á brjósthrygg og lendarhrygg og vægan tognunaráverka á hálshrygg. Eftir seinna slysið hlaut hann geðræn/andleg einkenni sem samrýmast áfallastreituröskun.

Aðilar stóðu saman að matsbeiðni vegna beggja slysanna og í matsgerð læknanna L-kk-ef N. D-hk-nf og G-kk-ef B-kk-ef, sem dagsett er 29. júlí 2008, var varanleg örorka stefnanda metin 15%, varanlegur miski 12% og stöðugleikapunktur var talinn vera 17. janúar 2008.

Ágreiningur málsins lýtur aðeins að uppgjöri stefnda á bótum vegna varanlegrar örorku, en aðilar náðu sátt um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns. Kröfubréf byggt á framangreindu mati sendi stefnandi 11. ágúst 2008, og þar sem stefnandi hafði starfað í Danmörku árin fyrir slysið var tekjuöflun hans þar lögð til grundvallar við ákvörðun viðmiðunarlauna við útreikning kröfu hans.

Stendur ágreiningur aðila um það hvort miða eigi bótakröfu við gengi dönsku krónunnar, eins og það var þegar kröfubréf stefnanda var sent, en stefndi hefur þegar greitt bætur til stefnanda sem miðaðar voru við meðalgengi dönsku krónunnar á því ári sem tekna var aflað.

Varakrafa stefnanda tekur mið af því að aldrei sé unnt að miða við lægri miðgengi Seðlabanka Íslands en það hafi verið þann dag sem stöðugleikapunkti var náð, þar sem stöðugleikapunktur sé það tímamark sem umfang varanlegra afleiðinga sé miðað við.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi hefur með breyttri kröfugerð sem lögð var fram fyrir aðalmeðferð 4. maí 2010, gert þá grein fyrir breyttri kröfugerð að hún helgaðist annars vegar af því að málsaðilar hafi leyst ágreiningsefni vegna tímabundins atvinnutjóns með uppgjöri sín á milli, og hins vegar af því að í varakröfu sé miðað við miðgengi Seðlabanka Íslands á þeim degi er stöðugleikapunkti var náð, þ.e. 17. janúar 2008.

Ágreiningur málsaðila snúist um ákvörðun gengisviðmiðs við umreikning tekna samkvæmt dönskum skattframtölum stefnanda yfir í íslenskar krónur.

Stefndi telji sér einungis skylt að yfirfæra tekjur viðmiðunaráranna á meðaltals miðgengi Seðlabanka Íslands á íslensku krónunni gagnvart dönsku krónunni það ár sem teknanna var aflað, en stefnandi telji rétt að miða við miðgengi þess dags er hann fyrst gat sett fram kröfu sína, þ.e. 11. ágúst 2008, sbr. kröfubréf hans, dagsett þann dag. Við útreiknings stefnda verði viðmiðunartekjur 3.233.593 krónur, en við útreikning stefnanda verði viðmiðunartekjur 4.793.516 krónur.

Stefnandi kveður kröfu vegna varanlegrar örorku taka mið af 5.-7. gr. skaðabótalaga.

Tekjuviðmið stefnanda byggist á 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og sé það reiknað út frá tekjuupplýsingum danskra skattframtala hans vegna viðmiðunaráranna 2004-2006. Árið 2004 hafi tekjur stefnanda verið danskar krónur 245.736, árið 2005 danskar krónur 221.928 og árið 2006 danskar krónur 201.618. Með því að yfirfæra fjárhæðirnar í íslenskar krónur 11. ágúst 2008 samkvæmt miðgengi Seðlabanka Íslands þess dags, sem þá hafi verið 16.392 verði viðmiðunartekjur fyrir árið 2004, 4.028.105 krónur fyrir árið 2005, 3.637.844 krónur fyrir árið 2005 og 3.304.923 krónur fyrir árið 2006. Með því að uppreikna þær síðan með launavísitölu til stöðugleikadags 17. janúar 2008, bæta við þær 6% lífeyrissjóðsframlagi vinnuveitanda og leggja fjárhæðirnar þrjár saman og deila síðan í þrennt, fáist viðmiðunarfjárhæðin 4.793.516 krónur.

Stefnandi kveður að kröfugerð hans feli í sér að verið sé að yfirfæra danskar viðmiðunartekjur stefnanda miðað við gengi dönsku krónunnar gagnvart íslensku krónunni þegar hann hafi fyrst átt þess kost að gera skaðabótakröfu sína vegna slysanna, þ.e þegar bótakrafan var sett fram. Það sé eðlilegt og sanngjarnt þegar litið sé til þess að fyrir liggi að stefnandi hafi verið með lögheimili sitt í Danmörku er hann slasaðist og hann búi þar enn og þurfi því að nota skaðabætur sínar vegna slysanna hér á landi til framfærslu sinnar í Danmörku. Sú leið stefnda að reikna gengi tekjuviðmiðanna aftur í tímann, miðað við meðaltals miðgengi Seðlabanka Íslands hvers viðmiðunarárs fyrir sig, leiði til mismununar gagnvart tjónþolum eftir því hvar þeir búi í heiminum, sem aftur leiði til þess að meginmarkmið skaðabótalaganna nái ekki fram að ganga.

Stefnandi kveður tölulegan stuðul samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga vera 9,931 þar sem stefnandi hafi verið 44 ára og 28 daga gamall þann 17. janúar 2008.

Stefnandi kveður stefnda þegar hafa greitt sér 7.768.685 krónur upp í kröfu vegna varanlegrar örorku og krefjist stefnandi því nú 3.485.292 króna, en heildarkrafa hafi verið 11.253.977 krónur vegna varanlegrar örorku.

Til útskýringar á breyttri kröfugerð kveður stefnandi að nú sé sett fram varakrafa sem lúti að útreikningi hinnar varanlegu örorku er gangi skemur en aðalkrafa.

Til stuðnings varakröfu sinni um greiðslu á 1.048.027 krónum, bendir stefnandi á að vegna þess að stöðugleikatímapunktur sé það tímamark sem umfang varanlegra afleiðinga sé miðað við, geti útreikningur bóta aldrei miðast við lægra miðgengi Seðlabanka Íslands, en það var þann dag, þ.e. 17. janúar 2008.

Með því að yfirfæra laun í dönskum krónum sem stefnandi vann fyrir á árunum 2004, 2005 og 2006, kveður stefnandi að samkvæmt miðgengi Seðlabanka Íslands 17. janúar 2008 sem þá hafi verið 12,842, verði viðmiðunartekjur ársins 2004, 3.155.742 krónur, þær verði 2.849.999 krónur vegna ársins 2005 og 2.589.178 krónur vegna ársins 2006. Með því að uppreikna þessar fjárhæðir síðan með launavísitölu til sama dags, bæta við 6% lífeyrissjóðsframlagi vinnuveitanda og leggja fjárhæðirnar þrjár saman og deila þeim síðan í þrennt, komi út viðmiðunarfjárhæðin 3.755.388 krónur. Tölulegur stuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé 9,391, þar sem stefnandi hafi verið 44 ára og 28 daga gamall þann 17. janúar 2008. Bætur vegna 25% varanlegrar örorku á grundvelli 6. gr. skaðabótalaga verði samkvæmt framansögðu 8.816.712 krónur.

Stefndi hafi þegar greitt stefnanda 7.768.685 krónur upp í kröfu fyrir varanlega örorku, sem komi til frádráttar.

Stefnandi eigi rétt á vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá stöðugleikatímapunkti af kröfu sinni. Hann eigi síðan rétt til dráttarvaxta að mánuði liðnum frá þeim degi sem hann sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á, til að meta tjónsatvik og fjárhæð bótakröfu hans var komið á framfæri, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Öll gögn er máli skipti vegna þessarar kröfu hafi þegar verið komin fram 11. ágúst 2008 er aðalkrafan hafi verið sett fram í formlegu bréfi til stefnda, þannig að frá og með 11. september 2008, beri krafan dráttarvexti.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður ágreining aðeins snúast um uppgjör vegna varanlegrar örorku, en vandinn sé sá að stefnandi hafi undanfarin ár búið og starfað í Danmörku, og hafi því ekki haft launareynslu hér á landi seinustu þrjú árin fyrir slysin.

Stefnandi telji sér heimilt að miða kröfugerð sína við gengi dönsku krónunnar þann dag sem hann hafi sett fram kröfu sína 11. ágúst 2008. Á það fallist stefndi ekki og telji ekki lagaheimild til slíkrar nálgunar og hafni alfarið sjónarmiðum stefnanda varðandi þennan kröfulið.

Með skaðabótalögum nr. 50/1993 hafi löggjafinn ákveðið hvaða reglur skyldu gilda á Íslandi við uppgjör skaðabóta vegna líkamstjóna. Með 6. gr. laga nr. 37/1999 um breytingu á 7. gr. laga nr. 50/1993 sé ákveðið að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. laganna skuli teljast vera meðaltekjur tjónþola að meðtöldu framlagi atvinnurekanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma er upphaf varanlegrar örorku miðist við.

Í máli því sem hér sé til umfjöllunar hafi slysdagar verið í júlí 2007. Árin þrjú sem skuli lögð til grundvallar, séu því 2004, 2005 og 2006. Þessi ár hafi stefnandi starfað í Danmörku og hafi framtaldar tekjur hans verið árið 2004 danskar krónur 245.736, árið 2005 danskar krónur 221.928, og árið 2006 danskar krónur 201.618.

Samkvæmt skaðabótalögum séu bætur ákveðnar í íslenskum krónum og þegar um sé að ræða tekjur sem aflað sé í öðrum gjaldmiðli en krónum, verði að breyta þeim yfir í íslenskar krónur til að þær falli að reglum laganna um ákvörðun bóta.

Stefndi telji hér ekki aðra leið færa en að miða tekjur sem aflað var í dönskum krónum á árunum 2004-2006 við meðalgengi dönsku krónunnar á því ári sem tekna var aflað, enda sé það í samræmi við þá meginstefnu skaðabótalaganna að horfa til fortíðar varðandi viðmiðunarlaunin. Síðan séu þessar tölur leiðréttar samkvæmt launavísitölu til stöðugleikapunkts, eins og skaðabótalög geri ráð fyrir, og viðmiðunarfjárhæðin þannig verðtryggð. Engin heimild sé hins vegar í skaðabótalögum til þess að gengistryggja kröfuna að auki á þann hátt sem stefnandi geri í kröfugerð sinni og hljóti að verða hafnað þeirri aðferðafræði.

Hér sé og rétt að hafa í huga að tjónvaldur geti engu ráðið um það hvenær tjónþoli setji fram kröfu sína og þá geti gengi krónunnar sveiflast í báðar áttir, þ.e. bæði hækkað og lækkað og því hljóti að vera eðlilegra að miða við fastan punkt eða meðalgengi árin sem teknanna var aflað, en ekki þann dag sem krafa kann að vera sett fram.

Í ljósi þess sem að framan greini, telji stefndi að stefnandi hafi þegar fengið fullnaðarbætur vegna varanlegrar örorku með greiðslum 26. september 2008 og eigi því ekki rétt á frekari bótum úr hendi stefnda vegna þess og því beri að sýkna hann af kröfum stefnanda í máli þessu.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu, telji stefndi ljóst að þau rök er hann hafi sett fram vegna sýknu, hljóti að leiða til verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda.

Niðurstaða

Ágreiningur aðila lýtur að útreikningi skaðabóta vegna tveggja slysa er stefnandi varð fyrir í júlí 2007, nánar tilgreint við hvaða tímamark beri að miða, þegar tekjur stefnanda árin 2004, 2005 og 2006 eru umreiknaðar úr dönskum krónum yfir í íslenskar krónur.

Stefnandi telur að umreikna beri tekjur þær sem hann aflaði í Danmörku, á þeim degi er kröfubréf var sent stefnda, þ.e. 11. ágúst 2008, samkvæmt miðgengi Seðlabanka Íslands þess dags. Varakröfu sína miðar hann við að umreikna beri kröfuna miðað við miðgengi Seðlabankans á þeim degi er stöðugleikapunkti var náð, þ.e. 17. janúar 2008.

Markmið skaðabótareglna er óumdeilanlega að veita þeim sem verður fyrir tjóni fjárhagslega uppreisn, þannig að hann verði eins settur fjárhagslega og ef tjón hefði ekki orðið, þ.e. eins og fyrir tjónsatburðinn.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skulu árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga, teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við.

Í ljósi þess markmiðs skaðabótalaga að gera tjónþola eins settan fjárhagslega og hann var fyrir tjónsatburð og þeirrar meginreglu laganna sem í því felst að horfa beri til fortíðar við ákvörðun viðmiðunarlauna, er það mat dómsins að engin rök séu fyrir því að umreikna viðmiðunartekjur stefnanda í íslenskar krónur á þeim degi er hann sendi kröfubréf sitt, heldur beri að miða við hvernig miðgengi dönsku krónunnar var á þeim tíma sem unnið var til teknanna. Sú aðferð sem stefnandi beitir við útreikning kröfu sinnar gæti leitt til mikillar réttaróvissu fyrir tjónþola og tjónvald í sambærilegri stöðu og stefnandi hefur í máli þessu, þar sem tjónþoli gæti tekið mið af því hvernig gengi hins erlenda gjaldmiðils er á hverjum tíma og miðað tímasetningu kröfugerðar sinnar við það.

Við aðalmeðferð málsins lagði stefnandi fram breytta kröfugerð, þar sem hann setti m.a. fram varakröfu sem tók mið af miðgengi Seðlabanka Íslands á dönsku krónunni, á þeim degi er upphaf varanlegrar örorku er miðað við, þ.e. á svokölluðum stöðugleikapunkti, sem var 17. janúar 2008.

Jafnvel þótt fallast megi á með stefnanda að breyting þessi feli í sér lækkun á aðalkröfu, verður ekki fram hjá því litið að forsendur kröfunnar og málsástæður stefnanda fyrir henni voru ekki kunnar stefnda fyrir aðalmeðferð málsins og hefur hann mótmælt því að þær komist að. Sú varakrafa sem stefnandi setti upphaflega fram í stefnu, byggðist á öðrum málsástæðum en þeim sem fram koma varðandi endanlega varakröfu stefnanda. Verður því, gegn mótmælum stefnda, ekki fjallað um þær málsástæður af hálfu dómsins, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Það er samkvæmt framangreindu niðurstaða dómsins að við útreikning bóta til handa stefnanda skuli miða tekjur sem aflað var í dönskum krónum á árunum 2004-2006, við meðalgengi dönsku krónunnar á því ári sem tekna var aflað, en stefndi hefur þegar greitt bætur til stefnanda á þeim grundvelli.

Með vísan til framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda, en rétt þykir með hliðsjón af málsatvikum að hvor aðili greiði sinn kostnað af málinu.

Stefnandi hefur með leyfi Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 15. desember 2008 fengið gjafsókn í málinu og greiðist úr ríkissjóði gjafsóknarkostnaður hans, sem er ákveðinn 580.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf. er sýkn af kröfum stefnanda, K-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 580.000, krónur greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf E-kvk-nf