S-6353/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 12. maí sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 1. október 2020, á hendur X, kennitala [...], [...], fyrir hættubrot og brot gegn lögum um brunavarnir, með því að hafa í lok árs 2017 og í byrjun árs 2018, í iðnaðarhúsnæði að M, Reykjavík, látið útbúa búseturými fyrir starfsmenn starfsmannaleigunnar A ehf., kennitala [...], sem var í eigu ákærða, en leigutaki að húsnæðinu var félagið B ehf., kennitala [...], sem einnig var í eigu ákærða, án tilskilinna leyfa og án þess að gera nauðsynlegar ráðstafanir varðandi brunavarnir sem voru alls ófullnægjandi, auk þess sem í húsinu var bráð íkveikjuhætta, en þegar slökkviliðsstjórinn í Reykjavík skoðaði eldvarnir hússins að beiðni lögreglu 23. febrúar 2018, komu meðal annars í ljós eftirtaldir gallar á brunavörnum; engin brunahólfun var í húsnæðinu til að takmarka útbreiðslu elds og reykjar, flóttaleiðir voru ófullnægjandi, innveggir og gistirými voru úr auðbrennanlegu efni, ástand raflagna var óásættanlegt og skapaði eldhættu, auk þess sem starfsemi fór fram í húsnæðinu sem fól í sér íkveikjuhættu. Með þessu stofnaði ákærði í ábataskyni og á ófyrirleitinn hátt heilsu og lífi um 24 starfsmanna starfsmannaleigunnar A ehf., sem búsettir voru í húsnæðinu í um 3 mánuði, í augljósan háska.

Telst þetta varða við 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 23. gr., sbr. 34. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir, 4. gr. og 5. gr., sbr. 30. gr. reglugerðar nr. 723/2017 um eldvarnir og eldvarnareftirlit og 9.2.5. gr., 9.3.7. gr., 9.5.2. gr., 9.5.3. gr., 9.5.5. gr., 9.5.6. gr., 9.5.8. gr., 9.5.9. gr., 9.5.10. gr., 9.6.8. gr., 9.6.9. gr., 9.6.12. gr., 9.6.22. gr., 9.6.25. gr. og 9.8.4. gr., sbr. 17.1.1. gr. byggingarreglugerðar nr. 112/2014.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður en til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst verjandinn hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins.

Málsatvik

Samkvæmt skýrslu lögreglu voru lögreglumenn staddir að M í Reykjavík 23. febrúar 2018 vegna rannsóknar á þjófnaði. Þegar þeir hugðust ræða við erlenda aðila sem héldu til í húsinu urðu þeir þess áskynja að búið var að breyta húsnæðinu verulega og ljóst að aðilarnir voru búsettir þarna. Þar sem húsnæðið var ætlað til iðnaðar og breytingarnar voru í andstöðu við hönnun hússins var ákveðið að kalla til eftirlitsmann frá brunaeftirliti slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins. Kom í ljós að búið var að útbúa 16 „svefnkassa“ í húsnæðinu og virtust engar reglur um brunavarnir eða byggingarreglugerðir hafa verið virtar. Þegar starfsmaður brunaeftirlitsins mætti á staðinn ákvað hann einnig að óska eftir eftirlitsmanni frá byggingarfulltrúa Reykjavíkur og fulltrúa frá rafmagnsöryggissviði Mannvirkjastofnunar. Forsvarsmönnum húsnæðisins var gert að rýma það samdægurs og koma þeim aðilum sem þar höfðu dvalið í annað og öruggara húsnæði.

Þann 16. apríl 2018 kærði slökkvilið höfuðborgarsvæðisins óleyfilega notkun húsnæðisins að M til búsetu. Taldi það um að ræða ætluð brot á 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, c- og e-lið 12. gr. og 23. gr. laga um brunavarnir nr. 75/2000 og byggingarreglugerð nr. 112/2012. Í kærunni greinir að húsið hafi verið í rekstri fyrirtækisins A ehf., sem sé starfsmannaleiga, og þar hafi búið um 25 erlendir verkamenn. Forsvarsmaður fyrirtækisins, ákærði, hafi verið á staðnum. Honum hafi verið gert að rýma húsnæðið af íbúum samdægurs, ella yrði því lokað með aðstoð lögreglu. Húsnæðið hafi verið rýmt sama kvöld.

Um sé að ræða aðra hæð og millipall ofan hennar. Önnur hæðin skiptist í austur-og vesturhluta sem séu skildir að með steinsteyptum vegg sem eigi að vera brunahólfaður. Frá húsinu sé útbygging í átt að M, en þar hafi ekki verið búseta. Gengið sé inn í vesturhluta í anddyri þar sem stigi liggi upp á millipall. Í honum séu fimm gistiherbergi. Undir pallinum sé setustofa og að því er virðist ónotuð rými. Þaðan séu dyr sem opnaðar hafi verið á eldvarnarvegg yfir austurhlutanum. Úr anddyri séu einnig dyr yfir í miðrými þar sem komið hafi verið fyrir 16 „svefn kössum“ sem séu um tveir metrar á kant og þeim staflað í tvær hæðir. Við austurvegg rýmisins sé annar millipallur sem hafi verið stækkaður til norðurs og á honum öllum séu gistiherbergi. Undir pallinum sé eldhús og aðstaða þar sem unnið sé við merkingar og merkjagerð. Austurhlutinn sé svipaður. Úr anddyri liggi stigi upp á millipall þar sem séu skrifstofa og gistirými. Við austur- og norðurhlið rýmisins séu einnig millipallar og gistirými á þeim. Aðstaða hafi verið til gistingar á hluta millipalla og unnið hafi verið að því að auka hana. Ekki virðist þó hafa verið komnir íbúar í þann hluta. Aðeins eitt gistirými hafi verið á gólfi hæðarinnar sjálfrar. Þar hafi verið unnið við smíðar á fleiri „gisti kössum“, en í vesturhluta hæðarinnar hafi verið pláss fyrir tíu slíka í viðbót og hafi augljóslega verið gert ráð fyrir því að það pláss yrði nýtt.

Búseta í atvinnuhúsnæði sé andstæð lögum og reglugerðum nema veitt hafi verið byggingarleyfi fyrir breyttri notkun þess. Mælt sé fyrir um eldvarnir í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Í húsnæðinu að M hafi búið um 25 manns. Ekkert gistirými hafi verið brunahólfað né heldur dyr að þeim. Allar flóttaleiðir hafi legið um opin rými eða óbrunahólfaða ganga. Steyptur veggur sem skilji að austur- og vesturhólf hefði getað deilt heildaráhættu á staðnum í tvo hluta, en hann hafi verið rofinn með óbrunahólfandi göngudyrum. Engin neyðarlýsing hafi verið í húsnæðinu. Þrjú neyðarljós hafi fundist en ekkert þeirra hafi logað. Engin brunaviðvörun hafi verið í húsnæðinu. Veggfletir útveggja séu steyptir og einhverjir þeirra klæddir með gifsi. Nokkur hluti innveggja sé klæddur spónaplötum sem og „gisti kassarnir“ sem best sé lýst sem „auðbrennanlegu drasli“.

Aðeins ein lögleg flóttaleið sé úr vesturhluta hússins annars vegar og austurhlutanum hins vegar. Góðir opnanlegir gluggar séu á nokkrum stöðum en björgunarop frá efri hæðum hússins sé alls ófullnægjandi sem flóttaleið þar sem fólk sofi. Þá sé ofanrennd innaksturshurð úr austurhluta sem gangi ekki sem flóttaleið og úr vesturhluta sé hliðaropnuð innaksturshurð. Hún sé rétt við aðalinnganginn og því teljist þær leiðir sem ein. Þá sé aðeins ein flóttaleið frá hverjum millipalli og „svefn kössum“. Flóttaleiðir séu um 48 metrar að löglegum útgangi þar sem þær séu lengstar. Byggingarreglugerðin heimili að hámarki sjö metra leið í eina átt áður en völ sé tveggja óháðra leiða út undir bert loft.

Óvíst sé hvort burðarvirki millipalla og gólfflata standist eld í 60 mínútur svo sem það eigi að gera. Húsið sé gamalt og lokaúttekt byggingarfulltrúa hafi ekki farið fram. Burðarvirki upp staflaðra „gistikassa“ standist engar kröfur um brunaþol.

Í húsnæðinu hafi verið starfsemi, en unnið hafi verið með merkingar og merkjagerð í vesturhluta hússins og unnið við smíði gistikassa í austurhlutanum. Þetta feli í sér íkveikihættu sem eigi ekki að vera til staðar í sama brunahólfi og gist sé í. Þá hafi verið eldað á gasi í eldhúsi í vesturhlutanum og lyftari hafi verið í hleðslu í austurhluta. Ástand raflagna á staðnum hafi verið mjög slæmt eða „í henglum“. Þar hafi verið að finna opnar rafmagnstöflur, hangandi lagnir og framlengingar og straumur á illa vörðum vírum á gólfi allt að 32 amperum. Þá hafi endabúnaður einnig verið í ólagi.

Það sé mat slökkviliðsstjóra að bráð íkveikihætta hafi verið í húsnæðinu og eldvarnir þess nánast engar til að mæta eldsvoða. Engin brunahólfun hafi verið til að takmarka útbreiðslu elds og reyks, íbúar fái enga viðvörun ef kvikni í, ekkert sé til að lýsa þeim leið ef rafmagn fer af húsinu og flóttaleiðir séu með öllu óásættanlegar. Með þessu hafi forráðamaður og eigandi stefnt lífi íbúa í bráða hættu með því að leigja þeim búsetu við stórhættulegar aðstæður og brotið þar með gróflega gegn almennum hegningarlögum, lögum um brunavarnir og byggingarreglugerð.

Með kærunni fylgdu skoðunarskýrslur, teikningar og ljósmyndir.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi Ákærði kvaðst hafa haft húsnæðið að M á leigu í um tvö ár. Hann hefði rekið fyrirtækið B ehf. sem hefði verið húsasmíðafyrirtæki og starfsmannaleiguna A ehf., sem hefði séð um að ráða fólk til starfa hjá B ehf. Þessi félög væru nú bæði orðin gjaldþrota. Hann hefði notað húsnæðið að M sem geymslu á byggingarvörum fyrir verktakastarfsemina og fyrir skrifstofu. Húsnæðið hefði verið á hans vegum og hann borið ábyrgð á því. Ekki hefði verið unnið í húsnæðinu utan þess að merkja eigin bíla, en einungis hefði verið um að ræða einn og einn bíl á um tveggja vikna fresti. Ekki hefði því verið nein starfsemi með íkveikihættu í húsnæðinu.

Þarna hefðu einnig verið einingar sem starfsmenn á hans vegum hefðu búið í og hann hefði látið útbúa. Þessar einingar hefðu verið byggðar úr timbri; sperruefni og spónaplötum, sem hann héldi að hefði verið eldvarið að hluta til, sérstaklega í gólfinu, en hann gæti þó ekki verið viss. Þetta hefði verið hugsað sem sjálfstæð herbergi en ekki hefði verið hugsað fyrir brunahólfun. Stórar opnanlegar dyr hefðu verið á göflum hússins en annars gat hann ekki sagt til um flóttaleiðir. Á þessum tíma hefði verið erfitt að fá íbúðir en mikil þörf fyrir mannskap og því hefði verið gripið til þess ráðs til bráðabirgða að notast við þetta húsnæði. Hann hefði svo fengið stórt húsnæði og starfsmennirnir flutt þangað. Þegar slökkviliðið hefði mætt á staðinn hefði verið hafinn undirbúningur að því. Ákærði undirstrikaði að þetta hefði verið gert í algjörri neyð og hefði einungis varað í um tvo til þrjá mánuði. Hann kvaðst telja að um 10 til 11 manns hefðu búið þarna, en ekki hefði verið búið í öllum rýmunum. Hann vissi þó ekki nákvæmlega um hve marga hefði verið að ræða og gat ekki tjáð sig um ætlan lögreglu að 24 menn hefðu búið þarna. Allir þeir sem hefðu dvalið þarna hefðu verið erlendir verkamenn.

Starfsmenn fyrirtækis hans hefðu unnið við rafmagn í húsinu. Mögulegt væri að þeir hefðu enn verið að vinna við það á þessum tíma, en ákærði kvaðst ekki hafa vitað annað en það væri gert með fullnægjandi hætti. Hann kvað eldhúsið hafa verið sett upp af starfsmönnum sínum, en hann gæti ekki svarað til um það hvað væri eðlilegur frágangur í því sambandi. Hann kvað lyftarahleðslu hafa verið á hans vegum en hann þekkti ekki reglur um hvernig bunavarnir vegna þess ættu að vera. Hann hefði hins vegar ekki sett dyr á eldvarnarvegg á milli austur- og vesturhluta hússins.

Ákærði kvaðst ekki muna hvort hann hefði fengið leyfi fyrir þessum búseturýmum. Eigendur hússins hefðu boðið honum að kaupa húsnæðið og þá hefði hann kynnt sér notkun þess en hann var ekki viss um hvenær það hefði gerst. Líklega hefði hann ekki fengið leyfi en hann hefði þó talið þetta í lagi svo lengi sem það væri ekki stórkostleg hætta fylgjandi því. Hann taldi sig ekki hafa haft neinn ávinning af notkun húsnæðisins, enda hefði það ekki verið leigt út heldur notað fyrir starfsmenn B ehf. Þá kvaðst hann ekki hafa fengið tækifæri til að mótmæla skýrslu slökkviliðsins.

Vitnið C lögreglumaður kvaðst hafa mætt á vettvang vegna tilkynningar um þjófnað. Þegar hann hefði séð aðstæður hefði hann ákveðið að kalla til brunaeftirlit þar sem honum hefðu sýnst reglur vera þverbrotnar. Þarna hefðu blasað við „svefn skápar“ eða „svefn kassar“ úr timbri og þetta hefði virst íverustaður. Þó hefðu verið þarna einhver tæki til smíðavinnu. Hann hefði svo verið með brunaeftirlitinu og mannvirkjastofnun að skoða húsið. Umráðamanni hússins hefði verið gert að rýma húsnæðið samdægurs fyrst og fremst vegna brunavarna, en ekki hefði verið unnt að tryggja að íbúar kæmust út ef eldur kviknaði.

Vitnið D slökkviliðsstjóri greindi frá kæru slökkviliðsins í málinu. Það væri hlutverk slökkviliðsins að meta málið og kæra til lögreglu í verstu tilvikunum. Í flestum tilvikum væri hins vegar veittur frestur til lagfæringa. Þarna væri um að ræða ólöglega búsetu í atvinnuhúsnæði. Ef talin væri talsverð hætta bæri að kæra en það væri þeirra hlutverk að vernda líf og eignir fólks. Þetta tilvik væri gríðarlega alvarlegt og með því versta sem slökkviliðið hefði séð. Sækja beri um leyfi til breyttrar notkunar á iðnaðarhúsnæði, en jafnvel þótt sótt hefði verið um leyfi til búsetu í þessu húsnæði hefði það ekki fengist vegna skorts á brunavörnum. Þarna hefði verið byggt úr mjög brennanlegu efni og frágangur á rafmagni hefði verið mjög hættulegur. Mikil íkveikihætta hefði verið til staðar og ljóst að illa hefði getað farið. Ástandið hefði orðið grafalvarlegt enda hefði brunahraði orðið mikill og flóttaleiðir verið skertar.

Vitnið E, skoðunarmaður og fagstjóri forvarnarsviðs slökkviliðsins, kvað lögreglu reglulega hafa samband við slökkviliðið og fá þá til að meta aðstæður. Í þessu tilviki hefði verið um að ræða ranga notkun á húsnæði, brunavörnum hefði verið áfátt og mikil íkveikihætta. Hann hefði farið til að skoða húsnæðið. Komið hefði í ljós að notkun þess hefði ekki verið rétt. Þetta hefði verið skráð iðnaðarhúsnæði en búið hefði verið að gera þar íverustað. Margir menn hefðu búið þarna í mörgum rýmum, bæði skrifstofum og „svefn kössum“ og verið að útbúa fleiri. Hann útskýrði hvar í húsnæðinu hefðu verið svefnrými, en samanlagt væru þetta svefnrými fyrir 25. Þeir hefðu haft áhyggjur af fjölmörgum atriðum í húsinu. Þar hefði verið mikið af brennanlegum efnum og litlar sem engar brunavarnir. Rafmagn hefði sýnilega verið í ólagi. Þeir hefðu strax haft áhyggjur af flóttaleiðum enda mikil íkveikihætta, m. a. vegna smíðavéla og prentvéla. Útbreiðsla elds yrði sennilega mjög hröð. Forráðamaður húsnæðisins hefði verið samvinnuþýður og verið reiðubúinn að rýma húsið samdægurs en það væri lagt fyrir í tilvikum þar sem fólki væri talið ógnað. Kannað hefði verið hvort leyfi hefðu verið veitt fyrir þessari notkun en svo hefði ekki verið. Þetta hefði verið skráð sem atvinnu- og iðnaðarhúsnæði. Strangari reglur væru um brunavarnir á gististöðum. Einu brunavarnirnar sem hefðu verið sjáanlegar hefðu verið ein brunaslanga sem hefði þó ekki verið skoðuð og þjónustuð. Húsnæði gæti uppfyllt skilyrði þótt það væri ekki með tilskilin leyfi ef fólk væri ekki í hættu þar. Í þessu tilviki hefði ekkert þeirra skilyrða sem þurfi að vera uppfyllt verið tilstaðar. Hvert herbergi eigi að vera sjálfstæð brunaeining sem haldi eldi í 60 mínútur og hurðir í 30 mínútur. Þessi gistirými uppfylli ekki þær kröfur. Þau hefðu þurft að vera úr eldtefjandi efnum en hér hefði verið um þunnar óeldvarðar spónaplötur að ræða sem taki þátt í bruna. Flóttaleiðir hefðu verið ófullnægjandi. Allir þurfi tvær leiðir til að komast út en þarna hefði einungis verið ein. Þá megi hún mest vera sjö metrar en hefði verið allt að 47 metrar. Engar leiðbeiningar hefði verið að finna um flóttaleiðir, en þar eigi að vera unnt að finna myndir af þeim. Þá hefði ekki logað ljós á leiðarljósum. Mikil hætta hefði verið á íkveikju vegna rafmagns, en líka vegna starfseminnar í húsinu þar sem hefðu verið vélar. Þá hefði verið eldað á gasi og pappaspjald fyrir ofan eldavélina þar sem hefði átt að vera vifta. Ekki hefði verið rétt gengið frá gaskútnum. Íbúar hefðu reykt í svefnrýmum sínum en tvö þeirra hefðu verið beint fyrir ofan eldhúsið. Greinilegt hefði verið að enginn hefði hugsað út í brunavarnir. Sex „svefn kassar“ hefðu verið í smíðum og tæki til þess á staðnum. Menn hefðu verið að smíða meðan eftirlitsaðilar hefðu verið þarna og hefðu ætlað að halda áfram. Þeir hefðu sagt að von væri á fleirum. Töluvert mikil íkveikihætta hefði fylgt opnum kapli sem hefði verið ófrágenginn á gólfi og menn verið í stórhættu af að stíga á hann. Lyftarahleðslu fylgdi íkveikihætta og því hefði hún átt að vera í sérstöku brunahólfi. Þetta myndi einnig gas og valdi sprengihættu. Aðstæðurnar hefðu verið skelfilegar og með því versta sem hann hefði séð. Erfitt væri fyrir íbúa að finna leiðina út þegar allt væri í reyk og fólk hugsaði ekki rökrétt vegna hræðslu. Það væri heppni að ekkert skyldi hafa gerst þarna.

Vitnið F, sérfræðingur hjá Mannvirkjastofnun, kvað slökkvilið hafa kallað hann til að skoða rafmagn að M. Það væri hans sérsvið að fylgjast með að lögum og reglum um raflagnir væri framfylgt. Jafnframt hefði rafmagnseftirlitsmaður komið á staðinn. Honum hefðu nánast fallist hendur þegar hann hefði séð ástand húsnæðisins. Svo mikið hefði verið að. Meirihluti af rafmagnstöflum væri ómerktur þannig að ekki væri vitað hvað væri hvað. Mikið hefði verið af lausum lögnum út um allt. Rafmagnskefli hefðu verið notuð sem fjöltengi án þess að snúran væri undin af þeim, en þau hitni og geti valdið íkveikju. Ófrágengnar raflagnir og opnar töflur hefðu verið um allt. Öryggi á lögnum hefði verið langt yfir burðarþoli rafmagnsstrengjanna. Strengur hefði verið óvarinn af lekaliða þannig að skaði hefði getað hlotist af að snerta hann. Það sem hefði verið hættulegast væru of stór öryggi á strengjum sem beri það ekki þannig að mikill hiti myndist. Þá hefðu verið lausar tengingar sem verði líka til þess að hiti myndist og á endanum kvikni í. Mikið hefði verið af timbri þarna og kæruleysi í frágangi. Berar raflagnir hefðu sett fólk í lífshættu. Ekki hefði verið spurning um hvort myndi kvikna í heldur hvenær. Hann teldi um að ræða skýr brot á lögum og reglugerð. Enn hefði verið að bæta við svefneiningum og töflurnar ekki að bera það álag sem væri sett á þær. Hættan hefði þó ekki einungis verði í svefnrýmunum heldur líka í eldunar- og þrifarými og sal þar sem merkivél hefði verið.

Vitnið G rafmagnseftirlitsmaður kvaðst hafa verið kallaður út af fulltrúa húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Hann sæi um öryggisskoðanir raflagna. Hann kvað slæmt ástand hafa verið í húsinu. Hann hefði gert tíu athugasemdir í 2. flokki og tíu í 3. flokki en þar væri um að ræða atriði sem væru hættuleg. Það sem vakið hefði mestar áhyggjur hans hefðu verið herbergi úr spónaplötum sem útbúin hefðu verið til gistingar fyrir fólk. Raflagnir í kringum þau hefðu ekki verið samkvæmt reglum. Þar hefði m. a. vantað endabúnað á lausataug og lega þeirra væri hættuleg. Of mikil spenna væri sem myndaði íkveikihættu. Tengt væri fram hjá varnarbúnaði og þá gæti slegið út við skammhlaup. Hlífar vantaði við rafmagnstöflur og merkingar. Þetta væri nýtilkomið en hluti af rafmagnsvandamálum hússins hefðu þó verið lengi til staðar. Rafmagnskapall sem legið hefði á gólfi án endabúnaðar hefði verið hættulegur en það gæti verið lífshættulegt að fá í sig rafmagn úr honum. Vitnið kvaðst ekki oft hafa séð svona slæman aðbúnað rafmagns en þess væru þó dæmi.

Vitnið I, eigandi H ehf. sem átti húsnæðið að M, kvað félagið hafa eignast húsið í kringum árið 2015. Félagið hefði aldrei haft starfsemi þarna heldur leigt húsið út. Hann hefði ekki séð um útleigu hússins en komið þarna við annað slagið. Hann hefði ekki vitað um stöðuna á eldvörnum í húsinu. Hann kvaðst ekki þekkja hvenær eldvarnarveggurinn milli austur- og vesturhluta hússins hefði verið rofinn, en það hefði ekki verið gert á hans vegum. Hann gæti ekkert fullyrt um hvenær þetta hefði verið gert.

Vitnið J, meðeigandi að H ehf., kvaðst hafa séð um útleigu hússins að M með aðstoð fasteignasala. Húsnæðið hefði alltaf verið leigt út og annar leigjandi hefði verið þarna á undan B ehf. Það félag hefði ætlað að nota húsnæðið fyrir smíðaverkstæði. Hann hefði sjálfur gengið um húsnæðið á milli leigjenda og fasteignasalinn hefði tekið myndir. Brunavarnir hefðu ekki verið teknar út. Þarna hefðu verið skrifstofur á 2. hæð og stórar geymslur. Hann taldi að ekki hefði verið opið á milli austur- og vesturhluta hússins. Hann hefði ekki fylgst sérstaklega með húsnæðinu en þegar hann hefði fengið veður af því að verið væri að útbúa gistirými í húsnæðinu hefði hann sent fasteignasalanum tölvupóst og falið honum að kanna málið. Þeir hefðu ekki veitt leyfi fyrir þessari notkun hússins. Hann hefði svo fylgt þessu eftir með símtali til fasteignasalans og fengið þær upplýsingar að leigjandinn hefði fengið þau skilaboð að þetta væri ekki í lagi. Þegar athugasemdir hefðu borist vegna hússins hefði það komið honum á óvart þar sem hann hefði talið málið vera í réttum farvegi. Honum hefði ekki verið tilkynnt um það þegar leigjanda hefði verið gert að rýma eignina.

Vitnið K, meðeigandi að H ehf., kvað félagið hafa keypt húsnæðið að M 2015 eða 2016. Húsnæðið hefði verið gert upp að nokkru leyti til að komast í leiguhæft ástand. Eitthvað hefði verið farið yfir rafmagn. Hann hefði síðast komið í húsnæðið þegar rútufyrirtæki hefði verið að leigja það. Þetta hefði verið stórt rými með millilofti. Hann mundi ekki til þess að opið hefði verið á milli austur- og vesturhluta hússins. Það hefðu alltaf verið aðskilin rými. Hann mundi ekki eftir hurð þar á milli en hún hefði ekki verið sett á þeirra vegum. Engin gistirými hefðu verið í húsinu og hann hefði fyrst heyrt af því í gegnum bróður sinn.

Vitnið L, löggiltur fasteignasali, kvað eigendur fasteignarinnar hafa leitað til sín um að finna leigjanda. Hann hefði sjálfur farið og skoðað húsnæðið. Það hefði verið skráð iðnaðarhúsnæði og í því hefðu verið skrifstofur. Á því hefðu verið innkeyrsluhurðir og augljóslega hefði þetta átt að vera iðnaðarhúsnæði. Hann mundi ekki eftir því hvort eldvarnarveggurinn milli austur- og vesturhluta hefði verið rofinn. Félag ákærða hefði gert leigusamning árið 2017. Síðar á sama ári hefði leigusalinn haft samband með tölvupósti og símtali þar sem hann hefði heyrt af því að leigutaki væri að útbúa gistiaðstöðu í húsinu. Hann hefði haft samband við leigjandann, og rætt við ákærða, sem hefði greint honum frá því að hann væri í framkvæmdum. Hann hefði gert honum grein fyrir því að hann þyrfti leyfi frá húseigandanum fyrir framkvæmdum. Í framhaldinu hefði hann komið þessum upplýsingum til leigusala. Það væri þó ekki hans hlutverk að vera milliliður milli leigusala og leigutaka eftir að leigusamningur væri kominn á, nema í undantekningartilvikum.

Niðurstaða

Ákærða eru gefin að sök hættubrot og brot gegn lögum um brunavarnir, með því að hafa í lok árs 2017 og í byrjun árs 2018, í iðnaðarhúsnæði að M í Reykjavík, látið útbúa búseturými fyrir starfsmenn starfsmannaleigunnar A ehf., sem var í eigu ákærða, en leigutaki að húsnæðinu var félagið B ehf., sem einnig var í eigu ákærða, án tilskilinna leyfa og án þess að gera nauðsynlegar ráðstafanir varðandi brunavarnir sem voru alls ófullnægjandi, auk þess sem í húsinu var bráð íkveikjuhætta, m. a. engin brunahólfun til að takmarka útbreiðslu elds og reykjar, flóttaleiðir voru ófullnægjandi, innveggir og gistirými voru úr auðbrennanlegu efni, ástand raflagna var óásættanlegt og skapaði eldhættu, auk þess sem starfsemi fór fram í húsnæðinu sem fól í sér íkveikjuhættu. Er ákærða gefið að sök að hafa með þessu stofnað í ábataskyni og á ófyrirleitinn hátt heilsu og lífi um 24 starfsmanna starfsmannaleigunnar A., sem búsettir voru í húsnæðinu í um 3 mánuði, í augljósan háska.

Upphaf máls þessa var þegar lögregla fór að húsnæðinu að M og varð þar vör við búsetu manna í iðnaðarhúsnæði. Í samræmi við lög nr. 75/2000 um brunavarnir var slökkvilið höfuðborgarsvæðisins kallað til. Samkvæmt c- og e-lið 12. gr. laganna er slökkviliðinu skylt að kæra til lögreglu ef hætta skapast af búsetu í atvinnuhúsnæði sem ekki hefur verið veitt leyfi fyrir og ef ljóst þykir að hætta skapist af ástandi brunavarna og eigandi eða forráðamaður mannvirkis sinnir ekki tilmælum slökkviliðsstjóra um úrbætur án ástæðulauss dráttar, eða ef um ítrekuð brot er að ræða.

Ákærði hefur borið því við að honum hafi ekki verið gefið færi á að koma að athugasemdum við skýrslu slökkviliðs og því hefði verið brotið á andmælarétti hans. Ákærði var viðstaddur vettvangsskoðun eftirlitsaðila og gafst þar færi á að koma að athugasemdum. Þá var tvisvar sinnum tekin af honum skýrsla hjá lögreglu, í annað skiptið að viðstöddum verjanda en í síðara skiptið afþakkaði hann verjanda. Þá naut hann aðstoðar verjanda við meðferð málsins fyrir dóminum. Hafði hann því öll réttindi við að koma að vörn í málinu sem honum bar, sbr. lög nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Húsnæðið að M var í eigu fyrirtækisins H ehf. en ákærði tók það á leigu í mars 2017 fyrir hönd fyrirtækisins B ehf. Bar hann því ábyrgð sem forráðamaður húsnæðisins og hefur hann gengist við því að bera ábyrgð á því sem þar fór fram. Samkvæmt leigusamningi var um að ræða iðnaðarhúsnæði sem leigutaki hugðist nýta undir rekstur smíðaverkstæðis og tengda starfsemi. Kom fram að leigutaka bæri að afla þeirra leyfa sem nauðsynleg væru fyrir starfsemina í húsnæðinu. Jafnframt kom fram að leigutaka væri heimilt að gera breytingar á húsnæðinu í samráði við leigusala. Enn fremur sagði að leigutaka bæri að fara vel með hið leigða húsnæði og í samræmi við umsamin afnot þess. Þá skuldbindi hann sig til að hlíta og fullnægja fyrirmælum brunamálayfirvalda, heilbrigðisyfirvalda og annarra opinberra eftirlitsaðila á hverjum tíma.

Þegar lögregla kom að húsnæðinu bjó þar talsverður fjöldi manna sem allir voru starfsmenn starfsmannaleigunnar A ehf. Töldu eftirlitsaðilar svefnaðstöðu fyrir 24 í húsinu og liggja fyrir myndir og teikningar af þeim. Við skýrslugjöf hjá lögreglu staðfesti ákærði að 24 einstaklingar hefðu gist í húsnæðinu á þessum tíma og það hefðu aldrei verið fleiri. Fyrir dómi kvaðst hann hins vegar ekki muna nákvæmlega hversu margir þeir hefðu verið. Þykir sú breyting á framburði hans ekki trúverðug og verður byggt á því að allt að 24 hafi gist í húsnæðinu. Þótt um hafi verið að ræða tímabundið ástand, eins og ákærði hefur haldið fram, breytir það því ekki að fólk bjó í húsnæðinu um nokkurra mánaða skeið, eins og ákærði hefur sjálfur greint frá. Ákærði sótti ekki um leyfi til þessarar breyttu notkunar, eins og hann viðurkenndi hjá lögreglu en var ekki alveg viss um fyrir dóminum. Þá liggur fyrir að honum var sérstaklega bent á í júlí 2017 að hann þyrfti að afla samþykkis leigusala ef um breytingar væri að ræða, auk þess sem skylt er að afla tilskilinna leyfa áður en fólk tekur sér búsetu í atvinnuhúsnæði. Samkvæmt 23. gr. laga nr. 75/2000 er eiganda eða forráðamanni skylt að fá til þess samþykki byggingarfulltrúa og jafnframt að gera viðeigandi ráðstafanir til að kröfum um brunavarnir sé fullnægt ef breytingar eru gerðar á mannvirki, eða starfsemi þess breytt þannig að gerðar eru nýjar eða auknar kröfur um brunavarnir í því.

Í 4. gr. reglugerðar nr. 723/2017 um eldvarnir og eldvarnareftirlit er fjallað um kröfur til forráðamanna mannvirkja. Kemur þar m. a. fram að þeir beri ábyrgð á eigin brunavörnum, að þær séu virkar og að haft sé reglubundið eftirlit með þeim. Hann skuli haga starfsemi sinni þannig að eldur geti ekki auðveldlega kviknað og að öryggisaðgerðir og búnaður til brunavarna virki eins og til sé ætlast. Hann skuli kynna sér kröfur um eldvarnir sem gildi um mannvirkið, lóð þess og þá starfsemi sem þar fari fram. Jafnframt er honum skylt að tilkynna eiganda mannvirkisins um allt sem máli skipti varðandi brunaöryggi. Með hliðsjón af framburði ákærða sjálfs og þeirra vitna sem greint er frá hér að framan liggur fyrir að ákærði vanrækti algjörlega skyldur sínar samkvæmt framangreindu. Hann tilkynnti ekki hvernig notkun á húsnæðinu væri háttað og kynnti sér ekki hvernig að brunavörnum skyldi staðið.

Í málinu liggja fyrir ítarlegar skýrslur um ástand húsnæðisins og ljósmyndir af því. Það er niðurstaða þeirra sem komu að skoðun húsnæðisins að aðstæður hafi verið með ófullnægjandi hætti. Samkvæmt skýrslunum voru eldvarnir í húsnæðinu nánast engar og bráð íkveikihætta.

Samkvæmt byggingarreglugerð skulu öll gistirými vera sjálfstæð brunahólf með minnst 60 mínútna brunaþoli veggja og 30 mínútna brunaþoli hurða. Flóttaleiðir eiga að vera um brunahólfaða ganga og stigahús. Við skoðun fasteignarinnar að M kom hins vegar í ljós að engin gistirými eða flóttaleiðir voru brunahólfuð. Veggurinn sem skiptir húsnæðinu í austur- og vesturhluta hafði verið rofinn með óbrunahólfandi hurð. Var því í raun engin brunahólfun í húsnæðinu. Fyrir dóminum kom fram að óljóst er hvenær dyr voru settar milli þessara tveggja hluta húsnæðisins en hvorki ákærði né þáverandi eigendur hússins, eða fasteignasali sem hafði milligöngu um leiguna, gátu staðfest hvenær það hefði gerst. Verður ákærði því ekki gerður ábyrgur fyrir þeim þætti.

Skylt er að hafa leiðar- og neyðarlýsingu á öllum flóttaleiðum. Fyrir liggur að ekki var um það að ræða, en einungis fundust þrjú leiðarljós sem voru öll óvirk. Tvær fullgildar og óháðar flóttaleiðir skulu vera á öllum hlutum húsnæðis. Botnlangar þar sem flóttaleiðir liggja aðeins í eina átt mega að hámarki vera sjö metra langir og liggja að stað þar sem völ er á tveimur óháðum leiðum. Við skoðun kom hins vegar í ljós að aðeins ein lögleg flóttaleið var úr hvorum hluta hússins. Björgunarop frá efri hæðum hússins reyndust alls ófullnægjandi sem flóttaleið þar sem fólk sefur. Þá var aðeins ein flóttaleið frá hverjum millipalli og „svefn kössum“, auk þess sem flóttaleiðir voru allt að 48 metra langar. Skylt er að hafa sjálfvirkt brunaviðvörunarkerfi tengt viðurkenndri vaktstöð en raunin var sú að engin brunaviðvörun var í húsinu.

Klæðningar innanhúss eiga að vera óbrennanlegar. Við skoðun kom hins vegar í ljós að hluti innveggja var klæddur spónaplötum auk þess sem svokallaðir „svefn kassar“, þar sem útbúin hafði verið svefnaðstaða fyrir starfsmenn, voru klæddir óbrunavörðum spónaplötum.

Samkvæmt reglugerðinni skulu burðarvirki millipalla og gólfflata standast eld í 60 mínútur en ekki var hægt að staðfesta að svo væri. Þá stóðst burðarvirki „svefn kassanna“ svokölluðu ekki kröfur um brunaþol.

Í gistihúsnæði má ekki vera nein sérstök íkveikihætta. Í húsnæðinu var hins vegar unnið við merkjagerð, auk þess sem verið var að smíða fleiri einingar fyrir gistiaðstöðu. Þá var ekki hugað sérstaklega að eldvörnum í kringum gaseldavél og lyftara í hleðslu í húsnæðinu, auk þess sem raflagnir sköpuðu talsverða hættu. Ákærði kannaðist við sum þessara atriða við skýrslugjöf fyrir dóminum en hafði ekki hugað að brunavörnum vegna þeirra.

Með hliðsjón af framangreindu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Brot ákærða varða við 23. gr., sbr. 34. gr., laga nr. 75/2000 um brunavarnir, 4. gr. og 5. gr., sbr. 30. gr., reglugerðar nr. 723/2017 um eldvarnir og eldvarnareftirlit og greinar 9.2.5, 9.3.7, 9.5.2, 9.5.3, 9.5.5, 9.5.6, 9.5.8, 9.5.9, 9.5.10, 9.6.8, 9.6.9, 9.6.12, 9.6.22, 9.6.25 og 9.8.4, sbr. grein 17.1.1, í byggingarreglugerð nr. 112/2012.

Brot ákærða eru einnig talin varða við 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt því ákvæði varðar það fangelsi allt að fjórum árum ef maður í ábataskyni, af gáska eða á annan ófyrirleitinn hátt stofnar lífi eða heilsu annarra í augljósan háska. Háttsemi ákærða sem greint er frá hér að framan fól í sér alvarleg brot á lögum um brunavarnir, reglugerð um eldvarnir og eldvarnareftirlit og byggingarreglugerð. Afleiðingar þessarar háttsemi hefðu getað orðið grafalvarlegar en fram kom það álit sérfræðinga sem skoðuðu húsnæðið að ekki hefði verið spurning hvort heldur hvenær kviknað hefði í. Hefði farið svo hefðu mörg mannslíf verið í hættu. Ákærði hefur staðfest að ekki hafi neitt verið hugað að brunavörnum. Ljóst er að hann hafði hag af því að geta boðið starfsfólki sínu upp á gistingu í húsnæðinu. Hann þurfti þá ekki að greiða fyrir gistingu annars staðar og gat með því haldið starfsemi sinni gangandi. Með þessu var öryggi starfsmannanna virt að vettugi og líf þeirra og heilsa sett í augljósan háska. Verður háttsemi ákærða því jafnframt heimfærð undir framangreint ákvæði.

Ákærði er fæddur í [...] [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 30. september 2020, hefur ákærði einu sinni gengist undir lögreglustjórasátt vegna fíkniefnalagabrots. Brot ákærða eru alvarleg og hann stefndi lífi margra í bráða hættu með grófri vanrækslu sinni. Með hliðsjón af framangreindu og töfum sem urðu á meðferð málsins þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í fimm mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef L-kk-ef lögmanns, 989.520 krónur, og verjanda á rannsóknarstigi, F-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 68.700 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, en ekki leiddi annan kostnað af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið K-kvk-nf B-kvk-nf varahéraðssaksóknari.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í fimm mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef L-kk-ef lögmanns, 989.520 krónur, og verjanda á rannsóknarstigi, F-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 68.700 krónur.