E-3009/2016

I. Dómkröfur

Mál þetta, sem var dómtekið 27. nóvember sl., var þingfest 6. október 2016, en tekið til dóms 5. mars 2018 að loknum endurflutningi málsins.

Stefnandi er [A]. Stefndi er Icelandair ehf., Reykjavíkurflugvelli í Reykjavík. Stefnandi krefst þess í málinu að stefndi verði dæmdur til að greiða henni samtals kr. 2.215.840 sem sundurliðast þannig: kröfu að fjárhæð kr. 715.840,- ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga, um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 7. júní 2016 til greiðsludags, og kr. 1.500.000 skaðabótakröfu ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. febrúar 2016, til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að upphæð kr. 52.487,- þann 24. ágúst 2016 sem dragast skuli frá kröfu stefnanda miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001. Að auki er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi gerir þær kröfur að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða félaginu kostnað að mati dómsins.

II. Málsatvik

Upphaf þessa máls má rekja til þess að stefnandi svaraði auglýsingu stefnda síðsumars 2015 um ráðningu flugfreyja og flugþjóna til sumarstarfa 2016. Í auglýsingunni kemur m.a. fram að umsækjendur þurfi að vera líkamlega hraustir og vel á sig komnir, auk þess að vera reiðubúnir til að sækja „krefjandi átta vikna námskeið og taka próf að því loknu“. Í umsókn stefnanda kom fram að hún gæti hafið störf í júní 2016.

Stefnandi mun í kjölfarið hafa þreytt próf hjá stefnda. Í framhaldi af því var stefnandi boðuð til viðtals hjá stefnda og boðið að taka þátt í undirbúningsnámskeiði hjá Flugskóla Íslands. Sat hún námskeiðið 11.- 29. nóvember 2015 og lauk því með fullnægjandi hætti, eins og fram kemur í útskriftarskírteini, dags. 2. desember 2015.

Samkvæmt gögnum málsins var ráðgert að alls hæfu 230 nýliðar störf sem flugliðar hjá stefnda vorið 2016. Af gögnum málsins verður ráðið að samskipti félagsins við umsækjendur og væntanlega nýliða fóru að einhverju leyti fram í gegnum Facebook-hóp. Þannig kom fram í tilkynningu sem I-kvk-nf L-kvk-nf, forstöðumaður flugfreyja og þjóna, sendi á hópinn 17. desember 2015, að síðasta nýliðanámskeiðinu lyki næsta sunnudag og hefðu þá allir nýliðar lokið fyrsta hluta þjálfunar. Síðan sagði í tilkynningunni:

„Eftir áramót fer fram conversion hluti þjálfunar á vegum Icelandair. Alls verða námskeið og mega þeir sem sitja fyrstu fjögur námskeiðin mögulega eiga von á því að hefja störf 1. maí. Vakin er athygli á því að það eitt að sitja eitt af þessum fjórum námskeiðum tryggir það þó ekki. Aðrir nemendur mega eiga von á því að hefja störf 1. júní 2016.“

Fyrir liggur að umsækjendur sem skráðir voru í þennan hóp fengu einnig tilkynningu frá S-kvk-þgf K-kvk-þgf, yfirumsjónarmanni nýliðaráðninga hjá stefnda, 28. desember 2015. Þar sagði við svona stóra ráðningu flugfreyja og flugþjóna væri margt að hafa í huga, m.a. mátun einkennisfatnaðar. Í tilkynningunni sagði enn fremur að jafnvel þótt nýliðarnir hefðu ekki enn hlotið ráðningu hjá fyrirtækinu þyrfti að undirbúa komu þeirra því vonandi kæmu þau „sem flest til með að undirrita ráðningarsamning og starfa um borð“ í flugvélum Icelandair „í lok þjálfunar og ráðningartímabils“.

Stefnandi sagði upp starfi sínu sem [...] við [...] í upphafi árs 2016 og upplýsti um leið að hún gerði ráð fyrir að hætta í fullu starfi að vorönninni lokinni. Mun stefnandi jafnframt hafa upplýst [...] að hún gæti þurft að taka sér frí einhverja daga frá mánaðamótunum maí-apríl til þess að sinna vöktum hjá Icelandair

Af gögnum málsins verður ráðið að vegna mikils fjölda væntanlegra nýliða hjá Icelandair hafi stefndi talið nauðsynlegt að væntanlegir nýliðar sæktu með góðum fyrirvara um vegabréfsáritun til bandaríska sendiráðsins fyrir áhafnir („crew visa“) vegna flugs til Bandaríkjanna. Í minnisblaði fyrir starfsfólk stefnda frá 20. janúar 2016 sem lagt hefur verið fram í málinu og fjallar um slíkar umsóknir kemur fram að meðal þess sem umsækjandi um áritun þyrfti að gera í þessu ferli væri að fara í viðtal en í því átti umsækjandi meðal annars að hafa meðferðis „staðfestingu á vinnu frá Icelandair“. Í þessu skyni mun stefnandi hafa fengið afhenta yfirlýsingu, dags. 21. janúar 2016, sem B-kk-nf G-kk-nf, aðstoðarframkvæmdastjóri „Cabin Operations“ hjá stefnda undirritaði um að hún væri í þjónustu stefnda sem flugliði.

Stefnandi gekkst undir læknisskoðun 2. febrúar 2016 hjá A-kk-þgf S-kk-þgf, trúnaðarlæki stefnda þar sem hún svaraði nokkrum spurningum um heilsufar sitt á þar til gerðu eyðublaði. Var það mat læknisins að stefnanda uppfyllti ekki þau skilyrði sem sett væru um heilsufar flugliða sökum þess að hún væri með flogaveiki og að hún gæti því ekki starfað sem flugliði hjá stefnda. Við aðalmeðferð málsins kom fram að stefnandi hefði kært ákvörðun læknisins til Samgöngustofu, sem hefði ekki talið tilefni til að endurskoða ákvörðunina.

Eiginmaður stefnanda hafði í framhaldinu samband við I-kvk-þf L-kvk-þf, forstöðumann flugfreyja hjá stefnda, 12. apríl 2016 þar sem hann óskaði eftir að hitta hana ásamt starfsmannastjóra stefnda með tilliti til þess hvort stefndi gæti hugsað sér að bjóða henni annað starf, þar sem hún hefði sagt upp fyrra starfi í því skyni að geta starfað sem flugfreyja hjá stefnda.

Í kjölfar samskipta eiginmanns stefnanda og I-kvk-ef L-kvk-ef í apríl 2016 mun stefnandi síðan hafa átt fund með I-kvk-þgf og S-kk-þgf B-kk-þgf starfsmannastjóra stefnda. Þann 13. maí 2016 sendi starfsmannastjórinn henni tölvupóst í kjölfar fundarins um að fyrirtækið væri að hugsa um að bjóða henni vinnu, a.m.k. tímabundið fram á haustmánuði. Mun stefnandi í kjölfarið hafa átt fund með I-kvk-þgf 18. maí 2016 en í kjölfarið mun stefndi hafa boðið henni sumarstarf.

Stefnandi svaraði tilboði stefnda um sumarstarf með tölvupósti 19. maí 2016. Kemur þar fram að hún hafi rætt við vinnuveitanda sinn í [....] sama dag og að hann hefði stungið upp á því að hún væri við störf fyrir hádegi í [...] en kæmi síðan til starfa hjá stefnda kl. 10:00 1. júní 2016 en eftir klukkan 12:00 á hádegi 2.-3. júní og 7.-8. júní. Í tölvupóstinum kom fram að hún kæmist ekki til vinnu þann 6. júní 2016 vegna vinnu sinnar við [...], auk þess sem hún yrði í Orlando 16. júní – 9. júlí 2016.

Í tölvupósti I-kvk-ef L-kvk-nf 23. maí 2016 var þessari tillögu stefnanda svarað á þann veg að þar sem félagið vantaði starfsmann strax gengi tillagan ekki upp.

Af gögnum málsins verður ráðið, sbr. yfirlýsingu [...], dags. 30. janúar 2017, sem fyrir liggur í málinu að stefnandi hafi um miðjan maí 2016 leitað aftur til [...] og óskað eftir því að draga uppsögn sína til baka þar sem ekki hefði orðið af störfum hennar hjá Icelandair. Féllst [...] á þá beiðni og mun stefnandi hafa starfað þar síðan.

Með bréfi, dags. 7. júní 2016, sendi þáverandi lögmaður stefnanda bréf til stefnda þar sem krafist var greiðslu vangoldinna launa, greiðslu launa í uppsagnarfresti og skaðabóta. Var í bréfinu vísað til þess að stefnandi hefði á fyrri hluta námskeiðs síns rætt við „fulltrúa Icelandair“ S-kvk-þf S-kvk-þf, hjúkrunarfræðing, um að hún væri greind með flogaveiki og tæki lyf við sjúkdómnum og að S-kvk-nf hefði tjáð henni að sjúkdómurinn hefði engin áhrif á störf hennar hjá Icelandair, ef hún hefði ekki fengið kast í meira en fimm ár og einkennum flogaveikinnar væri algerlega haldið niðri með lyfjum. Í vitnisburði S-kvk-ef við aðalmeðferð málsins fyrir dómi bar vitnið hins vegar að það hefði aldrei sagt neitt slíkt við stefnanda.

Í sama bréfi lögmanns stefnanda var einnig vísað til bréfs B-kk-ef G-kk-ef aðstoðarframkvæmdastjóra, og lýst þeim skilningi að með því hefði verið staðfest að stefnandi hefði verið ráðinn til starfa hjá félaginu sem áhafnarmeðlimur.

III. Málsástæður aðila

Málsástæður stefnanda

Stefnandi gerir í fyrsta lagi kröfu um að henni verði greidd laun vegna starfsnáms. Er krafa stefnanda að þessu leyti byggð á útreiknuðu tímakaupi flugliða samkvæmt kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands við stefnda. Vísar stefnandi til þess að grunnlaun nýráðinna flugliða séu 248.480.- krónur, samkvæmt launatöflu sem kveðið er á um í grein 04.1 samningsins -- s.k. „föst laun með handbókargjaldi“ sem kalla mætti að væru strípuð grunnlaun, fram til 1. júní 2016, en þá hafi launin hækkað og séu nú 269.428.- krónur. Full laun flugliða séu greidd miðað við samtals 65 flugtíma samkvæmt grein 04-4 kjarasamningsins, en einn flugtími sé alls 2.58 klukkustundir, sbr. b-lið sömu greinar. Tímakaup nemi því alls 1.287,1 krónu á klukkustund og er byggt á því að 65 flugtímar samsvari fullu starfi eða 173.3 vinnustundum á hefðbundnum vinnumarkaði. Námskeiðið sem stefnanda var gert að sitja hafi tekið alls 113 klukkustundir og stefnandi hafi lokið því í nóvember 2015. Nemi krafa um laun á meðan námskeiðinu stóð því alls 145.445.- krónum.

Í öðru lagi krefst stefnandi vangoldinna launa frá 1. til og með 3. maí 2016. Af hálfu stefnanda er sú krafa byggð á ráðningarsambandi sem stefnandi telur hafa komist á milli hennar og stefnda, en með bréfi frá stefnda dagsett 21. janúar 2016 hafi verið staðfest að stefnandi hafði verið ráðin í fullt starf hjá flugfélaginu en gert hafi verið ráð fyrir því að starf hennar hæfist 1. maí 2016.

Stefnandi kveður útreikning vangoldinna launa byggja á fyrrnefndum kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands við stefnda og nær krafan fram til þess dags að stefnandi var boðuð á fund með stefnda þann 4. maí 2016, þar sem hún hafi verið upplýst um það að félagið hygðist ekki bjóða henni starf hjá félaginu. Krafan um vangoldin laun sundurliðast svo:

Laun frá 1. til og með 3. maí 2016: 22.587.- krónur

Alls: 22.587.- krónur

Stefnandi krefst í þriðja lagi launa í uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands við Icelandair. Vísar stefnandi til þess að samkvæmt grein 03-1 í samningnum skuli fyrstu 6 mánuðir starfsins vera reynslu- og námstími. Fyrstu 4 mánuði reynslutímans sé uppsagnarfrestur af beggja hálfu 14 dagar miðað við 1. og 15. hvers mánaðar. Næstu tvo mánuði sé uppsagnarfrestur 1 mánuður og miðað við mánaðamót.

Stefnandi kveður sig hafa verið ráðna til starfa með bréfi aðstoðarframkvæmdastjóra, dags. 21. janúar 2016. Hún hafi síðan verið upplýst um að félagið hygðist falla frá ráðningu hennar í starf 4. maí 2016, á fundi stefnanda og lögmanni hennar með stjórnendum starfsmannasviðs Icelandair. Uppsögn hennar hafi tekið gildi næstu mánaðamót þar á eftir og uppsagnarfrestur hafi verið 1 mánuður, samkvæmt framangreindu ákvæði kjarasamnings Icelandair við Flugfreyjufélag Íslands. Stefnandi eigi því kröfu um laun frá 4. maí 2016 til og með 1. júlí 2016. Þar sem ný launatafla hafi tekið gildi þann 1. júní 2016 samkvæmt kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands við Icelandair, hafi mánaðarlaun stefnanda hækkað 1. júní 2016. Krafan um laun í uppsagnarfresti sundurliðast því svo:

Laun frá 4. maí 2016 út mánuðinn 225.893.- krónur

Laun fyrir júní 2016 269.428.- krónur

Alls: 495.321.- krónur

Eins og getið er að ofan gerði stefnandi kröfu um að stefndi endurgreiddi henni útlagðan kostnað, vegna skófatnaðar sem henni var gert að kaupa vegna starfsins, alls upp á 28.327.- krónur. Þá krafðist stefnandi endurgreiðslu á útlögðum kostnaði vegna vegabréfsáritunar til Bandaríkjanna, sem flugliðar þurfa að útvega, upp á alls 24.160.- krónur vegna greiðslna til bandaríska sendiráðsins, annars vegar, og vegna kostnaðar við myndatöku því tengdri, hins vegar. Þann 26. ágúst 2016 endurgreiddi Icelandair stefnanda 52.487.- krónur vegna útlagðs kostnaðar og kemur sú greiðsla til frádráttar kröfum stefnanda í dómkröfum þessarar stefnu.

Stefnandi gerir einnig kröfu um að stefndi greiði henni 1.500.000 krónur í skaðabætur vegna þess miska sem stefndi olli henni með framkomu félagsins í hennar garð og samskiptaleysi. Telur stefnandi að framkoma stefnda gagnvart henni hafi orðið þess valdandi að hún sagði upp störfum hjá vinnuveitanda sínum og upplýst marga af sínum nánustu vinum og vandamönnum að hún hygðist skipta um starfsvettvang.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að þegar á daginn kom að ekki yrði fært að ráða hana til starfa sem flugliða, hafi stefnandi gert ráð fyrir því að félagið myndi finna leið til þess að nýta starfskrafta hennar með öðrum hætti. Allt að einu hafi stefndi engar tilraunir gert til þess að ræða við stefnanda um hvað biði hennar eða að verið væri að skoða aðra möguleika þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir þar um frá eiginmanni hennar, sem hafi átt í óformlegum samskiptum við I-kvk-þf L-kvk-þf, yfirmann flugliða félagsins. Ljóst sé að samskiptaleysi félagsins gagnvart stefnanda hafi valdið því að stefnandi taldi að henni yrði að endingu boðið annað starf á vegum stefnda. Þegar ljóst varð að ekkert slíkt var uppi á teningnum, hafi virðing stefnanda beðið hnekki, sem og æra hennar og persóna.

Réttur stefnanda til æruverndar njóti verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Byggt er á því að framkoma stefnda hafi fengið andlega á stefnanda og falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu hennar, sem valdið var í senn með saknæmum og bótaskyldum hætti.

Krafa stefnanda um miskabætur er byggð á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en ljóst sé að stefndi hafi gerst sekur um ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda enda um að ræða skýr og ótvíræð brot gegn réttarreglum, sem ætlað sé að vernda æru stefnanda, sbr. 234. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Krafa stefnanda um laun í starfsnámi, vangoldin laun og laun í uppsagnarfresti styðst við um lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980, sem og kjarasamning Flugfreyjufélags Íslands og Icelandair. Þá er vísað til meginreglna kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi loforða og laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Um skaðabótakröfu stefnanda vísar stefnandi til 234. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá vísar stefnandi jafnframt til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, sem og almennra ólögfestra reglna íslensks réttar um skaðabætur, þ.á m. sakarregluna og almennar reglur vinnuréttar.

Einnig er byggt á lögum 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. og V. kafla laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við 129. og 130. gr. laga 91/1991.

Málsástæður stefnda Icelandair ehf.

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að stefnandi hafi ekki uppfyllt lögbundin heilsufarsskilyrði til að geta starfað sem flugliði hjá stefnda, sbr. reglur Evrópsku Flugöryggisstofnunarinnar frá 15. desember 2011, sbr. einnig reglugerð (ESB) nr. 1178/2011, um tæknilegar kröfur og stjórnsýslumeðferðir er varða áhöfn í almenningsflugi. Því sé um að ræða forsendubrest af hálfu stefnanda sem stefndi beri ekki ábyrgð á.

Stefndi telur að stefnandi hafi enn fremur mátt vita að heilsufar hennar kynni að valda fyrirstöðu, enda komi fram í stefnu að hún hafi nefnt að hún væri greind flogaveik og tæki lyf við sjúkdómnum við hjúkrunarfræðing sem kenndi á námskeiði Flugskólans.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda. Skýrt hafi legið fyrir frá byrjun að stefnanda gæti einungis staðið til boða sumarstarf, eins og fram hafi komið í starfsauglýsingu, auk þess sem stefnandi tilgreini 1. júní 2016 sem byrjunardag í starfsumsókn sinni.

Stefndi kveður stefnanda enn fremur hafa verið fulljóst að yfirlýsingin frá aðstoðarframkvæmdastjóra stefnda, dags. 21. janúar 2016, var ætluð til þess að greiða fyrir útgáfu vegabréfsáritunar til Bandaríkjanna, enda hafi legið fyrir að ekki yrði gengið frá ráðningum fyrr en læknisskoðunum og þjálfunum væri lokið. Stefnandi hreyfði heldur ekki þeim rökum að hún hefði fengið fastráðningu fyrr en með bréfi lögmanns síns til stefnda, dags. 7. júní 2016.

Stefndi bendir enn fremur á að yfirlýsingin frá 21. janúar 2016 hafi ekki haft að geyma þær upplýsingar sem koma skuli fram í ráðningarsamningi samkvæmt samkomulagi Alþýðusambands Íslands og SA, áður VSÍ svo sem um fyrsta starfsdag og gildistíma ráðningar. Né heldur sé yfirlýsingin undirrituð af starfsmanni sem hafði umboð til mannaráðninga.

Að mati stefnanda er fráleitt að yfirlýsingin feli í sér að komist hafi á ráðningarsamband milli aðila eða loforð um ráðningu. Stefnanda hafi auk þess verið fyllilega ljóst að ráðningartími gat aldrei orðið lengri en sem nam sumar mánuðunum. Þá hafi stefnanda mátt vera ljóst að ekki yrði gengið frá ráðningu hennar né annarra fyrr en að lokið væri læknisskoðunum og námskeiðum auk annarrar þjálfunar.

Launakröfur stefnanda

Stefndi telur að krafa stefnanda um vangoldin laun meðan hún sat umrætt námskeið í nóvember eigi sér enga stoð. Námskeiðið veiti ákveðin réttindi, það sé ólaunað og falli ekki undir gildissvið kjarasamnings FFÍ og stefnda. Þar sem stefnandi hafi ekki verið í ráðningarsambandi við stefnda hafi hún ekki átt rétt á launum vegna námskeiðssetunnar frekar en aðrir þátttakendur. Þá sé meint ráðningarbréf, dags. 21. janúar 2016, tæpum tveimur mánuðum eftir lok námskeiðsins. Þá ítrekar stefndi að stefnandi hafi ekki sett fram neinar greiðslukröfur fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 7. júní 2016. Stefndi hafi hins vegar allan kostnað við námskeiðið sem ekki er raunin hjá öllum flugrekendum.

Kröfum stefnanda um laun í maí auk uppsagnarfrests til loka júní er einnig mótmælt sem tilhæfulausum, enda hafi stefnandi ekki verið í ráðningarsambandi við stefnda.

Stefndi vísar einnig til þess að í gögnum málsins komi hvergi fram að upphaf ráðningar hafi átt að miðast við 1. maí. Í umsókn miði stefnandi sjálf við 1. júní 2016. Stefndi bendir jafnframt á að samkvæmt kjarasamningi sem við á um ráðningarkjör flugliða uppsagnarfrestur á fyrstu 4 mánuðum starfsins sem teljast til reynslu og námstíma 14 dagar miðað við 1. og 15. hvers mánaðar. Miðað við meinta uppsögn þann 4. maí 2016 geti uppsagnarfrestur því ekki verið lengri en til loka maímánaðar.

Stefndi bendir á að þegar hafi komið fram að stefndi bauð stefnanda sumarstarf á skrifstofu af velvilja án þess að félaginu bæri til þess skylda. Þar að auki eigi stefnandi ekki rétt á launum þar sem henni stóð til boða ofangreint starf hjá stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 318/2008. Þar sem laun annars staðar koma til frádráttar launakröfum stefnanda er þess krafist að stefnandi upplýsi um laun sín á meintum uppsagnarfresti, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 159/2002. Að auki er vaxtakröfu stefnanda mótmælt.

Um miskabótakröfu stefnanda

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að félagið hafi meitt æru eða skert friðhelgi einkalífs stefnanda svo varði við almenn hegningarlög, nr. 19/1940, lög um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, eða 71. gr. stjórnarskrár Íslands, nr. 33/1940. Stefndi byggir jafnframt á því að ekki séu lagaskilyrði fyrir miskabótakröfu stefnanda auk þess sem hún sé of há. Þá hafi stefnandi hvorki leitt líkur að því né sýnt fram á að stefnandi hafi sætt harkalegri eða særandi meðferð sem hafi verið til þess fallin að skaða starfsheiður hennar né í hverju meint brot stefnda felist.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að hjúkrunarfræðingur sem kenndi á námskeiði Flugskólans hafi fullyrt að sjúkdómur stefnanda hefði ekki áhrif á starfshæfi hennar. Umræddur hjúkrunarfræðingur hafi auk þess ekki verið á vegum Icelandair né haft heimild til slíkrar ákvarðanatöku, enda sé hún í verkahring læknis.

Stefndi bendir á að stefnanda bauðst að taka þátt í umræddu undirbúnings námskeiði í eigin tíma. Hvorki hún né aðrir þátttakendur gátu vænst þess að verða ráðin til félagsins fyrr en ljóst var að þau höfðu staðist inntökuskilyrði félagsins.

Stefndi byggir kröfur sínar aðallega á kjarasamningi aðila, samningi ASÍ og SA um skyldu vinnuveitanda að ganga frá skriflegum ráðningarsamningum við starfsmenn, frá 10. apríl 1996, til að hrinda í framkvæmd efni tilskipunar 91/533/EB og almennum reglum vinnuréttar. Auk 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 234. gr almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, eða 71. gr. stjórnarskrár Íslands, nr. 33/1940. Málskostnaðarkrafa stefnda byggir á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV. Niðurstaða

Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda í málinu er krafa hennar á hendur stefnda þríþætt. Fyrsti hluti kröfunnar lýtur að því að stefndi greiði henni laun vegna starfsnámsins sem hún lauk í nóvember 2015, alls að fjárhæð 145.455 krónur. Annar hluti kröfunnar byggist á þeirri forsendu að stefnda hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda frá og með 1. maí 2018 en stefndi hafi síðan sagt henni upp á fundi 4. maí 2016. Af því leiði síðan að stefndi skuldi henni þriggja daga laun frá 1. – 3. maí 2016 og þá einnig laun í uppsagnarfresti frá 4. maí 2016 til 1. júlí sama árs. Nemur fjárkrafa hennar vegna vangoldinna launa í starfsnámi og því sem hún telur vera ráðningu sína og uppsögn því alls 715.840 krónum en frá því dregur stefnandi síðan útlagðan kostnað sinn að fjárhæð 52.487 krónur sem stefndi endurgreiddi henni. Alls nemur dómkrafa stefnanda vegna þessa þáttar málsins því 663.353 krónum.

Í ofanálag gerir stefndi síðan kröfu um greiðslu 1.500.000 króna í skaðabætur vegna þess miska sem hún telur stefnda hafa valdið sér með framkomu félagsins í hennar garð.

Að því er varðar kröfu stefnanda um að stefndi greiði henni laun vegna starfsnáms þá hefur stefnandi vísað til útreiknaðs tímakaups flugliða samkvæmt kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands við stefnda. Dómurinn fær hins vegar ekki með nokkru móti séð hvaða samhengi geti verið á milli kjarasamningsins og þess að stefnandi geti átt tilkall til launa í starfsnámi. Málatilbúnaður stefnanda varpar heldur engu ljósi á hvernig hún geti átt rétt á umræddri greiðslu, enda er þar ekkert vikið að því með hvaða hætti aðrar reglur eða samningar leiði til þess að greiða eigi henni laun í starfsnámi. Hafi stefndi á einhverju stigi lofað stefndu greiðslu fyrir því að leggja stund á starfsnámið er slíkt algerlega ósagt í stefnu, framlögðum gögnum og síðari málflutningi. Þar sem stefnandi hefur ekki upplýst dóminn neitt frekar um hvaða röksemdir og atvik standi til þess að skilgreina starfsnám stefnanda sem launað starfsnám eru engar forsendur til að fallast á kröfu hennar í þessum þætti málsins.

Víkur þá næst að þeim málsástæðum stefnanda að hún hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda frá og með 1. maí og beri því réttur til launa fyrir alls þriggja daga starfsferil sinn hjá stefnda sem og í uppsagnarfresti út maímánuð og allan júnímánuð í framhaldi af því.

Ljóst er að málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti hvílir að verulegu leyti á þeirri málsástæðu að yfirlýsing B-kk-ef G-kk-ef, aðstoðarframkvæmdastjóra hjá stefnda frá 21. janúar 2016 um að hún væri í þjónustu stefnda sem flugliði, hafi í reynd falið í sér að hún hafi verið ráðin til starfa hjá Icelandair, og það frá og með 1. maí 2016. Stefndi hefur borið brigður á þessa málsástæðu stefnanda og bent á í því samhengi að stefnandi hafi sjálf greint frá því að hún gæti ekki hafið störf fyrr en í júní 2016. Þá hafi stefnanda átt að vera fullljóst að yfirlýsingin fæli ekki í sér gerð ráðningarsamnings og að ekki yrði gengið frá ráðningu fyrr en læknisskoðun og annarri þjálfun væri lokið. Stefndi bendir enn fremur á að samkvæmt þeim kjarasamningi sem í gildi var um starf flugliða hafi uppsagnarfrestur á fyrstu fjórum mánuðum starfstíma sem teldust til reynslu- og námstíma verið 14 dagar miðað við 1. og 15. hvers mánaðar.

Að virtum öllum atvikum málsins verður að telja hæpið að stefndi hafi með réttu getað lagt þann skilning í yfirlýsingu B-kk-ef G-kk-ef aðstoðarframkvæmdastjóra hjá stefnda frá 21. janúar 2016 að henni hafi þar með verið ráðin til starfa hjá stefnda. Ekki verður dregin fjöður yfir það að stefnandi hafði á þeim tíma aðeins lokið hluta starfsnáms sem áskilið var til að hún uppfyllti kröfur stefnda til að starfa þar sem flugliði og ekki farið í tilskilda læknisskoðun. Í því sambandi var sérstaklega áréttað í tilkynningu forstöðumanns flugfreyja og þjóna á þátttakendur í starfsnámi hjá stefnda 17. desember 2015 að þeir sem sætu fyrstu fjögur námskeiðin eftir áramót mættu eiga von á því að hefja störf 1. maí 2016 en það að sitja eitt af þessum námskeiðum tryggði það ekki. Í tilkynningu S-kvk-ef K-kvk-ef, yfirumsjónarmanns nýliðaráðninga stefnda, til þátttakenda í starfsnámi 28. desember 2015 kom einnig fram að þótt þau hefðu ekki enn hlotið ráðningu hjá fyrirtækinu yrði undirbúa komu þeirra og því vonandi kæmu þau „sem flest til með að undirrita ráðningarsamning og starfa um borð“ í flugvélum Icelandair „í lok þjálfunar og ráðningartímabils“.

Að mati dómsins verður enn fremur að telja ljóst að hvað sem líður gildi fyrrnefndrar yfirlýsingar og hvort stefnandi hafi út frá henni mátt vera í góðri trú um að hún væri ráðin flugliði hjá stefnda frá og með 1. maí 2016 þá verði ekki horft framhjá því að stefnanda var gert það ljóst í kjölfar læknisskoðunar 2. febrúar 2016 að hún uppfyllti ekki hæfisskilyrði á grundvelli gildandi laga til að starfa sem flugliði. Um þetta atriði er enginn ágreiningur í málinu.

Stefnandi hefur engu að síður borið því við að þótt henni hafi þá orðið ljóst að hún yrði ekki ráðin sem flugliði hjá stefnda hafi hún engu að síður gert ráð fyrir því að stefndi myndi finna leið til nýta starfskrafta hennar með öðrum hætti. Vísar stefnandi þá til þess að „samskiptaleysi“ stefnda gagnvart henni hafi valdið því að hún taldi að henni yrði boðið annað starf á vegum stefnda.

Þegar litið er til atvika málsins er erfitt sjá með hvaða hætti stefndi hafi gefið stefnanda réttmætt tilefni til að vænta þess að hún fengi annað starf eftir að ljóst var að hún uppfyllti ekki hæfisskilyrði flugliða. Fyrir liggur að stefnandi sótti um starf flugliða og ekki verður séð að ráðningarferlið og sú starfsþjálfun sem hún gekkst undir hafi nokkru sinni miðað að því að undirbúa hana undir annað starf. Raunar verður ekki annað séð en að hugmyndir um að henni yrði fundið annað starf hjá stefnda hafi komið að alfarið frumkvæði eiginmanns hennar, sem setti sig í því skyni í samband við I-kvk-þf L-kvk-þf, forstöðumann flugfreyja og – þjóna hjá stefnda, eins og rakið er í kafla II hér að framan.

Enn vandséðara er hvar fundin verði lagalegur grundvöllur fyrir því að stefnandi eigi tilkall til launa vegna þeirra þriggja starfsdaga sem hún telur sig hafa starfað hjá stefnda, auk fullra launa í uppsagnarfresti út maí og júní. Fyrir liggur að stefnandi starfaði með samfelldum hætti hjá [...] þann tíma sem atvik málsins áttu sér stað, þar á meðal út maí og júnímánuð. Eins og stefndi bendir enn fremur á hefði stefnandi heldur aldrei átt rétt til lengri uppsagnarfrests en 14 daga, þar sem gildandi kjarasamningur gerir ekki ráð fyrir lengri uppsagnarfresti á fyrstu 4 mánuðum starfs.

Samkvæmt framangreindu verður því vart önnur ályktun dregin af málatilbúnaði stefnanda en að hún sé með dómsmáli þessu að krefja stefnda um greiðslu launa vegna ráðningar á óljósum forsendum, auk launa umfram gildandi uppsagnarfrest fyrir tímabil þar sem hún gegndi samtímis störfum hjá öðrum vinnuveitanda og þáði þá væntanlega laun fyrir. Í þessu sambandi er rétt að taka fram að stefnandi hefur ekki orðið við áskorun stefnda í málinu um að upplýsa um laun sín annars staðar frá á þessum tíma. Þegar atvik málsins eru virt heildstætt stendur að mati dómsins ekki steinn fyrir steini í málatilbúnaði stefnanda að þessu leyti, enda er ljóst að hún hafði hvorki tilefni til að ætla að hún fengi starf hjá stefnda frá og með 1.maí 2016, né réttmætt tilkall til launa á sama tíma og hún starfaði hjá öðrum aðila.

Síðast og jafnframt síst í annars veikburða málatilbúnaði er af hálfu stefnanda klykkt út með því að krefja stefnda um greiðslu miskabóta upp á hálfa aðra milljón króna vegna þess að stefndi hafi mætt æru hennar og skert friðhelgi einkalífs hennar með þeim hætti að það varði hreinlega við almenn hegningarlög.

Að mati dómsins er ekkert tilefni til að fallast á bótakröfu stefnanda að þessu leyti. Veldur þá mestu um að atvik málsins gefa ekki annað til kynna að stefndi hafi sýnt stefnda ríkulega tillitssemi og komið til móts við hugsanlegar aðstæður hennar með því að bjóða henni annað sumarstarf hjá sér á öðrum vettvangi. Stefnandi setti hins vegar sjálf ákveðna fyrirvara við þá ráðningu, m.a. um að hún væri einungis hluta dags í vinnu fyrstu daganna vegna starfsskyldna sinna hjá þáverandi vinnuveitanda og færi auk þess í þriggja vikna orlof til Flórída sem hún hafði þegar skipulagt þann tíma sem sumarstarf hennar átti að vara. Stefndi taldi sér hins vegar ekki fært að ráða hana á þessum forsendum. Sú afstaða stefnda verður ekki talin þess eðlis að hún baki honum bótaskyldu.

Samkvæmt framangreindu er kröfum stefnanda í máli þessu hafnað og stefndi því sýknaður af öllum kröfum hennar. Í ljósi þessa verður stefnanda gert að greiða stefnda alls 700.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndi, Icelandair ehf., er sýknaður af kröfu stefnanda, [..]. Stefnandi skal greiða stefnda alls 700.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf