E-2959/2006

Mál þetta var höfðað 18. maí 2006 og dómtekið 9. þ.m.

Stefnandi er K-kk-nf E-kk-nf, Dynsölum 8, Kópavogi.

Stefndi er íslenska ríkið.

Kröfugerð stefnanda var tvíþætt í stefnu. Að ósk beggja aðila var sakarefni skipt, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, og var um annan þátt málsins kveðinn upp dómur 23. nóvember 2006.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 2.385.102 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2006 til 19. júní s.á. en með dráttarvöxtum, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim tíma til greiðsludags. Einnig krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans en til vara stórfelldrar lækkunar og að málskostnaður verði látinn falla niður.

Stefnandi gegndi starfi sýningastjóra og framkvæmdastjóra kvikmyndahússins á Keflavíkurflugvelli í tæp ellefu ár. Þann 1. febrúar 2006 barst stefnanda svohljóðandi uppsagnarbréf frá starfsmannahaldi varnarliðsins, dags. 31. janúar 2006:

„Þér er hér með sagt upp störfum vegna trúnaðarbrests. Sem starfsmaður herstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli bar þér skylda til að stjórna á ábyrgan hátt öllum eignum sem bandarísk stjórnvöld kaupa til nota í kvikmyndahúsi herstöðvarinnar. Þér bar jafnframt að tryggja að einungis heimilaðir einstaklingar fengu (svo) að taka við eða kaupa eignir hins opinbera. Rannsókn okkar hefur leitt í ljós, ásamt því sem þú hefur sagt, að þú hafir í mörgum tilvikum selt starfsmönnum móttökulandsins gosdrykki sem bandarísk stjórnvöld hafa keypt. Eignir þessar átti einungis að selja heimiluðum viðskiptavinum Tómstundasviðs (MWR). Í trúnaðarstarfi þínu sem stjórnandi hefur þú gerst sekur um trúnaðarbrest með því að ráðstafa þessum eignum í heimildarleysi. Samkvæmt þessu er þér því sagt upp störfum. Uppsögnin tekur gildi þegar í stað án réttar til greiðslu launa á uppsagnartíma eða að nokkru öðru leyti.“

Stefnandi beinir kröfum sínum að utanríkisráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins vegna varnarliðsins í Keflavík á grundvelli laga nr. 110/1951 um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess.

Stefnandi kveðst ekki hafa gerst brotlegur í starfi svo varði fyrirvaralausri brottvísun án réttar til greiðslna launa á uppsagnarfresti.

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að í vinnurétti gildi sú meginregla að til þess að hægt sé að víkja starfsmanni fyrirvaralaust úr starfi þurfi brot hans að vera mjög alvarlegt og sannað eða að honum hafi sannanlega verið veitt áminning og þá sé eingöngu hægt að víkja starfsmanni fyrirvaralaust úr starfi vegna sama brots og áminnt var fyrir. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við störf stefnanda meðan hann gegndi þeim. Þær ástæður, sem gefnar hafi verið fyrir brottrekstri í uppsagnarbréfi, réttlæti ekki fyrirvaralausa brottvísun hans úr starfi. Í þessu sambandi er vísað til framlagðra starfsreglna fyrir kvikmyndahúsið. Þar komi fram í kafla 4 að íslenskum starfsmönnum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli sé heimilt að sækja kvikmyndahúsið og væntanlega sé þeim þar með heimilt að kaupa gosdrykki og sælgæti. Sala á gosdrykkjum hafi ávallt verið færð til bókar og stefnandi hafi ekki hagnast persónulega á viðskiptum kvikmyndahússins við íslenska starfsmenn heldur varnarliðið sjálft. Þá hafi stefnandi aldrei fengið áminningu vegna brota í starfi.

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að í viðmiðunarkjarasamningi komi fram að 55 ára gömlum starfsmanni beri fjögurra mánaða uppsagnarfrestur eftir a.m.k. tíu ára samfellt starf og uppfylli hann bæði skilyrðin. Stefnandi hafi fengið uppsagnarbréf í hendur 1. febrúar 2005 (svo) og því geri hann kröfu til bóta sem samsvari launum út febrúar og launum á fjögurra mánaða uppsagnarfresti frá og með 1. mars. Sú krafa sé í samræmi við meginreglu vinnuréttarins um að uppsagnarfrestur byrji að líða frá og með næstu mánaðamótum eftir að uppsögn fari fram.

Bótakrafa stefnanda er þannig sundurliðuð að mánaðarlaun, að meðtöldu 13,04% orlofi, hafi numið 534.786 krónum. Sú fjárhæð sé margfölduð með 5 og við samtöluna, 2.673.930 krónur, bætt orlofs- og desemberuppbótum, en hlutfall þeirra miðist við sömu fjárhæðir og árið áður, þ.e. tvisvar sinnum 63.322/12 x 5. Við aðalmeðferð málsins var höfuðstóll dómkröfu stefnanda lækkaður um 341.596 krónur, sem svarar til atvinnuleysisbóta á uppsagnarfrestinum, og nemur hann því 2.385.102 krónum.

Til þess er vísað af hálfu stefnda að aðdragandi þess að stefnanda var sagt upp störfum hafi verið sá að 16. desember 2005 hafi tollverðir stöðvað hann í tollhliði varnarsvæðisins á Keflavíkurflugvelli. Við athugun á bifreið hans hafi tollverðirnir fundið 168 hálfs lítra dósir af maltöli, 42 tveggja lítra flöskur af appelsíni og 42 tveggja lítra flöskur af Pepsi Cola. Þar sem um hafi verið að ræða óheimilan flutning á ótollafgreiddum varningi út af varnarsvæðinu hafi gosdrykkirnir verið haldlagðir. Yfirmenn hjá varnarliðinu hafi haldið fund með stefnanda 23. janúar 2006 þar sem hann hafi fengið að tala máli sínu. Þar hafi hann viðurkennt að hafa í einhver skipti undanfarin ár selt íslenskum starfsmönnum varnarliðsins gosdrykki sem keyptir hefðu verið á vegum kvikmyndahússins þótt slíkt væri óheimilt. Einnig hafi hann viðurkennt að hafa afhent bílstjóra Ölgerðarinnar lykla að kvikmyndahúsinu. Framangreind háttsemi hafi verið metin sem alvarlegt trúnaðarbrot í starfi. Stefnanda hafi því verið fyrirvaralaust sagt upp störfum og í kjölfarið hafi varnarliðið kært málið til lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli þar sem það hafi sætt lögreglurannsókn. Fyrir hafi legið bókhaldsbrot og viðurkenning stefnanda á sölu til íslenskra starfsmanna og ljóst hafi verið að hann hafi ráðstafað varningnum í eigin þágu innan eða utan vallar. Þá hafi ekki síður verið alvarleg sú háttsemi stefnanda að afhenda í heimildarleysi lykil að kvikmyndahúsi, staðsettu á varnarsvæði Bandaríkjahers, til ókunnugs aðila sem hafi þannig fengið óheftan aðgang að byggingunni með þeim hættum sem slíkur öryggisbrestur hafi getað haft í för með sér. Stefnandi hafi með háttsemi sinni gerst sekur um gróf trúnaðarbrot í starfi og auki það mjög á alvarleika brota hans að um ítrekuð tilvik hafi verið að ræða sem virðist hafa staðið lengi yfir. Fyrirvaralaus uppsögn stefnanda hafi því verið réttmæt og beri að sýkna stefnda af skaðabótakröfu stefnanda. Varakrafa stefnda er reist á því að háttsemi stefnanda hafi verið slík að honum verði gert að bera að mestu leyti tjón sitt sjálfur vegna eigin sakar.

Lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli gaf hinn 18. desember 2006 út ákæru á hendur stefnanda máls þessa „fyrir þjófnað, með því að hafa föstudaginn 16. desember 2005 stolið 7 kössum af maltöli, 24 dósir í kassa hver dós af stærðinni 0,5 lítrar, 3 kippum af appelsíni, 6 flöskur í kippu, hver flaska af stærðinni 2 lítrar, og 3 kippum af pepsi, 6 flöskur í kippu, hver af stærðinni 2 lítrar, að verðmæti kr. 27.525, af vinnustað sínum í kvikmyndahúsi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli “Andrew's Theater“, en tollgæslan stöðvaði för hans á bifreiðinni SJ 060 í Aðalhliði Keflavíkurflugvallar að kvöldi þessa sama dags og lagði hald á umræddan varning.“ Þetta var talið varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940 og þess krafist að ákærði yrði dæmdur til refsingar og til að sæta upptöku á framangreindum varningi samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga. Mál ákæruvaldsins gegn K-kk-þgf E-kk-þgf samkvæmt framangreindri ákæru, nr. S-1732/2006, var þingfest í Héraðsdómi Reykjaness 27. febrúar 2007 og skýrsla tekin af ákærða en að því búnu lýsti ákærandi yfir að hann afturkallaði ákæruna og var málið því fellt niður.

Ljóst er af uppsagnarbréfi 31. janúar 2006 að uppsögnin var byggð á því að stefnandi hefði í mörgum tilvikum selt starfsmönnum móttökulandsins gosdrykki sem bandarísk stjórnvöld hefðu keypt og með því gerst sekur um trúnaðarbrest. Brottvikning stefnanda verður því ekki réttlætt með öðrum ætluðum ávirðingum, sem vikið er að í greinargerð stefnda, og er ekki fallist á málsástæður hans að því leyti.

Frammi liggja, á frummáli og í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda, staðlaðar verklagsreglur „Starfsanda-velferðar- og tómstundadeildar“ varðandi Andrew's Theater. Þar segir í grein 4 a, undir fyrirsögninni “Einstaklingar með heimild“: „Bandarískir hermenn (við störf og hættir störfum) og framfærendur þeirra (á ensku: „their dependents“). Borgaralegir starfsmenn varnarmáladeildar og framfærendur þeirra (á ensku: „their dependents“). Erlendir starfsmenn. Starfsmenn varnarmáladeildar gestgjafaþjóðar og samþykktir verktakar sem starfa fyrir ríkisstjórn Bandaríkjanna mega fá ábyrgð frá handhafa skilríkja frá varnarmáladeild.“

Fyrir dóminum bar stefnandi að skilningur sinn hefði verið sá, og framkvæmd í samræmi við það, að bíóið væri opið fyrir íslenskum starfsmönnum varnarliðsins og fjölskyldum þeirra og í raun öllum sem fengu inngöngu á varnarsvæðið. Allir í bíóinu hafi síðan fengið að kaupa gosdrykki.

Vitnið Ó-kk-nf G-kk-nf, fyrrum deildarstjóri tómstundadeildar varnarliðsins og yfirmaður stefnanda um nokkurra ára skeið fram á árið 2000, kvað alla starfsmenn varnarliðsins hafa mátt sækja bíóið og aldrei hafi verið amast við Íslendingum.

Ljóst má vera að eftir að komið var í kvikmyndahúsið varð ekki greint milli þeirra sem fengju að kaupa þar gosdrykki og annarra. Hafi yfirmenn stefnanda talið að hann bryti gegn reglum með því að veita Íslendingum aðgang án þess að þeir væru þar á ábyrgð Bandaríkjamanna eða „handhafa skilríkja frá varnarmáladeild“ verður ekki talið að þar hafi verið um gróft brot á starfsskyldum að ræða þannig að heimilt hafi verið að víkja honum án undanfarandi áminningar fyrirvaralaust úr starfi án réttar til greiðslna launa á uppsagnarfresti. Ekki er fallist á varakröfu stefnda um lækkun vegna eigin sakar stefnanda heldur er niðurstaða málsins sú að ætluð sök hans réttlæti ekki hvað sem öðru líður fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi. Ekki verður fundin réttarheimild, sem varakrafan fái stuðst við, og er ekki á hana fallist.

Kröfugerð stefnanda sætir ekki tölulegum andmælum og er m.a. ekki andmælt þeirri tímalengd sem hún byggist á.

Samkvæmt framangreindu er niðurstaða dómsins sú að fallast beri á kröfur stefnanda. Verður stefnda þannig gert að greiða honum 2.385.102 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði og málskostnað sem er, að meðtöldum þýðingarkostnaði að upphæð 51.991 króna, ákveðinn 500.000 krónur.

S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, K-kk-þgf E-kk-þgf 2.385.102 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2006 til 19. júní s.á. en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. s. l. frá þeim tíma til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf