E-257/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 7. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 10. og 26. febrúar sl.

Stefnandi er Nýi Kaupþing banki hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 19, Reykjavík.

Stefndu eru J-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Eyrarvegi 46, Selfossi, og S-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, Heiðarbraut 8, Blönduósi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að stefndi J-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 256.726 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 256.726 krónum frá 12. febrúar 2008 til greiðsludags. Þess er einnig krafist að stefndi S-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf verði dæmdur til að greiða þar af in solidum með stefnda J-kk-þgf D-kk-þgf S-kk-þgf skuld að fjárhæð 250.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 250.000 krónum frá 10. mars 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda S-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá gerir stefndi S-kk-nf þá kröfu að stefnandi verið dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt reikningi.

Stefndi J-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf mætti við þingfestingu málsins og var honum þá leiðbeint sem ólöglærðum. Lét hann málið ekki til sín taka á síðari stigum málsins. Var málið því dómtekið á hendur honum. Stefndi S-kk-nf, sem er löglærður, flutti mál sitt sjálfur. Var málið dómtekið að loknum málflutningi þann 7. maí sl.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína á tékkareikningi og ábyrgðaryfirlýsingu vegna tékkareiknings en þann 31. janúar 2005 hafi stefnandi samþykkt umsókn stefnda J-kk-ef D-kk-ef S-kk-ef um stofnun tékkareiknings í útibúi stefnanda nr. 0325, sbr. dskj. 4. Tékkareikningurinn hafi borið númerið 2021. Stefndi J-kk-nf hafi gerst brotlegur við reglur um reikningsviðskipti og hafi reikningnum verið lokað þann 12. febrúar 2008. Hafi þá uppsafnaður yfirdráttur stefnda J-kk-ef verið 256.726 krónur sem sé stefnufjárhæð þessa máls. Þann 12. júlí 2006 hefði stefndi S-kk-nf undirritað yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á framangreindum reikningi að fjárhæð 250.000 krónur, sbr. dskj. 3. Þrátt fyrir innheimtutilraunir hafi skuldin ekki fengist greidd af stefndu.

Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefnandi þeirri málsástæðu í greinargerð stefnda S-kk-ef að sýkna bæri stefnda vegna aðildarskorts, heldur bæri að vísa málinu frá dómi væri um aðildarskort stefnanda að ræða. Stefnandi kveðst vera réttur aðili að lögum samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Stefnandi hafi tekið við réttindum og skyldum eldri Kaupþings banka samkvæmt 100. gr. laga nr. 125/2008. Þá mótmælir stefnandi þeirri málsástæðu stefnda að skýringar stefnanda á tilurð eignarhalds hans á kröfunni sé málsástæða sem sé of seint fram komin.

Stefnandi byggir á almennum reglum kröfuréttarins og meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldur til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7/1936. Þá vísar stefnandi til 4. gr. laga nr. 94/1993 en samkvæmt þeirri grein sé útgefandi tékka skuldbundinn til að hafa til umráða fé hjá greiðslubanka sem honum sé heimilt samkvæmt samningi við greiðslubankann að ráðstafa með tékka. Kröfuna um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um dráttarvexti vísar stefnandi til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Þá segir að stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur, sbr. 10. tl. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50 frá 1988, og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda við ákvörðun málskostnaðar. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91 frá 1991.

Málsatvik, málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi S-kk-nf kveður málsatvik vera þau að hann hafi gengist í ábyrgð fyrir meðstefnda J-kk-þf D-kk-þf þann 12. júlí 2006, sbr. dskj. 3. Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðar hans hafi verið 250.000 krónur og hafi stefndi S-kk-nf strikað yfir ákvæði 1. tl. yfirlýsingarinnar um að sú fjárhæð væri auk vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar og auk þess hafi verið strikað yfir samsvarandi ákvæði í 2. tl. yfirlýsingarinnar. Þessi yfirlýsing um sjálfskuldarábyrgð hafi verið móttekin þann 28. júlí 2006 og samþykkt af yfirmanni án nokkurra athugasemda. Yfirlýsing þessi hafi verið gefin til að tryggja Kaupþingi banka hf., kt. 000000-0000, efndir á skuldbindingum reikningseiganda. Stefnandi máls þessa sé hins vegar Nýi Kaupþing banki hf., kt. 000000-0000. Ekki sé gerð tilraun til þess í stefnu að gera grein fyrir því hvers vegna stefnandi sé ekki sami aðili og sá sem sjálfskuldarábyrgðin var gefin til.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi sé ekki réttur aðili málsins þar sem hann hafi ekki sannað eða gert tilraun til að sýna með hvaða hætti hann hafi eignast kröfu gegn stefnda. Undir liðnum málsástæður og lagarök í stefnu sé þess hvergi getið að stefnandi hafi fengið þessa kröfu framselda. Komi fram slík málsástæða á síðari stigum málsins sé hún of seint fram komin og að engu hafandi þar sem engin forsvaranleg ástæða sé til að halda ekki málsástæðunni fram frá byrjun. Vísar stefndi þar til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 hvað þetta varðar og 5. mgr. 101. gr. sömu laga.

Þá byggir stefndi á því að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um að stefnandi yfirtaki kröfur Kaupþings banka hf. hafi aldrei verið birtar með lögmætum hætti. Hafi því dskj. 11 ekkert lagagildi en ekki sé hægt að gefa afslátt á birtingu stjórnvaldsfyrirmæla. Þá liggi ekkert fyrir um það hvaða kröfur flytjist yfir frá eldri bankanum yfir í nýja bankann. Þá verði sá réttur stefnda að skuldajafna kröfum sem hann gæti átt á hendur gamla Kaupþingi banka, ekki tekinn frá honum, en sá réttur sé frá honum tekinn með því að stefna málinu með þessum hætti. Þessu til stuðnings vísar stefndi til 3. gr. og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 15/ 2005.

Stefndi S-kk-nf byggir einnig á því að í framlagðri útprentun úr heimabanka stefnda komi fram að sjálfskuldarábyrgðin sem útgefin var þann 28. júlí 2006 hafi gilt til 28. janúar 2009 en stefna í málinu hafi ekki verið birt fyrr en eftir þann tíma. Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að stefnandi sé bundinn af þeim upplýsingum sem hann sjálfur gefi um gildistíma ábyrgðar og því hafi þurft að birta stefnu fyrir stefnda fyrir lok þess gildistíma.

Varakröfu sína um lækkun á dómkröfum stefnanda byggir stefndi á því að hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi verið 250.000 krónur og stefndi S-kk-nf hafi strikað yfir ákvæði 1. tl. yfirlýsingarinnar um að fjárhæðin væri auk vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar og auk þess hafi verið strikað yfir samsvarandi ákvæði í 2. tl. yfirlýsingarinnar. Þessi yfirlýsing hafi verið móttekin þann 28. júlí 2006 og samþykkt af yfirmanni án nokkurra athugasemda. Því geti kröfufjárhæð stefnanda á hendur stefnda S-kk-þgf ekki orðið hærri en 250.000 krónur.

Kröfuna um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og kröfuna um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir hann á lögum nr. 50/1988 þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar. Þá byggir stefndi á almennum reglum kröfuréttarins og meginreglum samningaréttarins, m.a. um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7/1936. Þá er byggt á meginreglum laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, m.a. á 80. gr. laganna.

Niðurstaða.

Stefnandi, sem er Nýi Kaupþing banki, byggir dómkröfu sína á umsókn um veltureikning frá 31. janúar 2005 á hendur stefnda J-kk-þgf D-kk-þgf S-kk-þgf og yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á reikningi nr. 2021 við KB-banka, útgefinni 12. júlí 2006, á hendur stefnda S-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf.

Stefndi J-kk-nf D-kk-nf hefur ekki látið málið til sín taka fyrir dóminum á síðari stigum þess, þrátt fyrir að hafa mætt við þingfestingu málsins, og verður krafan á hendur honum því tekin til dóms samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr., 96. gr. laga nr. 91/1991 að því leyti sem hún er samrýmanleg framkomnum gögnum, nema gallar séu á málinu sem varði frávísun þess án kröfu.

Stefndi S-kk-nf krefst í fyrsta lagi sýknu á grundvelli aðildarskorts og vísar til 2. mgr. 16. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/ 1991. Stefnandi heldur því hins vegar fram að vísa beri máli frá dómi sé um aðildarskort að ræða og hafi stefndi S-kk-nf ekki gert þá kröfu. Því verði að dæma málið efnislega. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 leiða varnir byggðar á aðildarskorti til sýknu ef fallist er á þær.

Stefndi S-kk-nf byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti en stefnandi Nýi Kaupþing banki hf., kt. 000000-0000, sé ekki sá lögaðili sem stefndi gerði samning við á sínum tíma sem hafi verið Kaupþing banki hf., kt. 000000-0000. Þá hafi stefnandi ekki yfirtekið réttindi og skyldur gamla Kaupþings banka svo að bindandi sé fyrir stefnda. Byggir stefndi m.a. á því að stefnandi hafi ekki lýst því í stefnu hvernig hann hafi fengið aðild að málinu. Þá kvað stefndi stefnanda ekki hafa haft heimild til að leggja fram ný gögn, dskj. 11 og 12, sem er ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda frá gamla Kaupþingi banka til Nýja Kaupþings banka, en þar væri stefnandi að koma fram með nýja málsástæðu sem væri of seint fram komin. Stefnandi gæti ekki eftir útgáfu stefnu bætt úr málatilbúnaði sínum með þessum hætti og byggt á þeim gögnum nema gagnaðili samþykki, en svo sé ekki í þessu tilviki.

Í e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 segir að í stefnu skuli koma fram málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þurfi að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, en þessi lýsing skuli vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefni er. Í kaflanum málavextir og málsástæður og lagarök í stefnu er sakarefninu fullnægjandi lýst og engin tvímæli um það hver sú krafa er sem stefnandi krefur stefnda um. Fullnægir stefnan að þessu leyti skilyrðum e-liðar 1. mgr. 80. gr. einkamálalaga. Líta verður svo á að skýringar á aðild stefnanda falli undir hugtakið „önnur atvik“. Leiðir vanreifun á aðild til þess að vísa ber máli frá dómi.

Stefnandi kveðst byggja aðild sína á ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, sbr. og 100. gr. a laga nr. 161/2002. Stefnanda varð fyrst ljóst að stefndi S-kk-nf myndi halda uppi þeirri málsástæðu að um aðildarskort væri að ræða við framlagningu greinargerðar stefnda þann 1. apríl sl. Líta verður svo á að stefnandi hafi ekki haft tilefni til að reifa aðildina sérstaklega í stefnu, þó svo að það hefði verið betri og skilvirkari málatilbúnaður. Verður því krafa hans um að koma skýringum að í málinu um tilurð aðildar stefnanda tekin til greina og hleypt að í máli þessu. Í 1. mgr. 100. gr. a ofangreindra laga segir m.a. að eigi fjármálafyrirtæki í þeim fjárhags- eða rekstrarerfiðleikum að líkur séu til að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar eða uppfyllt kröfur um lágmark eigin fjár, geti stjórn þess upp á sitt eindæmi leitað eftir því við Fjármálaeftirlitið að það taki við ráðum yfir fyrirtækinu. Fjármálaeftirlitið skuli án tafar taka afstöðu til slíkrar beiðni. Aðild stefnanda hefur því stoð í 1. mgr. 100. gr. a laga nr. 161/2002 og byggir á því að Fjármálaeftirlitið hafi yfirtekið gamla Kaupþing banka hf., að hans ósk. Er þeirri málsástæðu stefnda að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf. sé stjórnvaldsákvörðun, sem hafi ekki verið birt á lögformlegan hátt og hafi því ekki lagagildi gagnvart almenningi, hafnað. Er kröfu stefnda um sýknu á grundvelli aðildarskorts því hafnað. Þá verður ágalli þessi á málatilbúnaði stefnanda ekki talinn svo mikill að vísa beri málinu frá dómi ex officio.

Stefndi S-kk-nf byggir sýknukröfu sína einnig á því að ábyrgð hans hafi verið niður fallin þegar stefna var birt honum, en samkvæmt yfirliti heimabanka stefnda hafi komið fram að sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingin hafi gilt til 28. janúar 2009 en stefna ekki verið birt fyrr en eftir þann dag. Stefndi byggir sýknukröfuna á því að stefnandi sé bundinn af þeim upplýsingum sem hann sjálfur gefi um gildistíma ábyrgðar og því hafi þurft að birta stefnu fyrir stefnda fyrir lok þess gildistíma. Stefnandi mótmælti þessari málsástæðu og taldi upplýsingar í heimabanka ekki hafa nokkurt gildi nema til upplýsingar. Í 5. tl. yfirlýsingarinnar segir að gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar sé fjögur ár frá útgáfudegi hennar. Yfirlýsingin var undirrituð af stefnda S-kk-þgf á Blönduósi þann 12. júlí 2006. Stefna var birt fyrir stefnda sjálfum 10. febrúar 2009. Þrátt fyrir að þær upplýsingar hafi komið fram í heimabanka stefnda að yfirlýsingin hafi gilt til 28. janúar 2009, verður hún ekki talin hafa vikið til hliðar ákvæðum yfirlýsingarinnar sjálfrar, enda gæti slíkur innsláttur af hálfu starfsmanns bankans verið byggður á misskilningi eða af öðrum ástæðum sem hafi ekki skuldbindingargildi fyrir stefnanda. Verður sýknukrafa stefnda S-kk-ef byggð á þessari málsástæðu því hafnað.

Varakröfu sína um að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar byggir stefndi S-kk-nf á því að hann hafi ábyrgst að hámarki 250.000 krónur. Hefði hann strikað yfir klásúlu í 1. tl. yfirlýsingarinnar þar sem tekið var fram að yfirlýsingin takmarkaðist við ofangreinda fjárhæð, auk vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar skv. 2. tl. Þá hafi hann einnig strikað yfir þá klásúlu að hann ábyrgðist viðbættan bankakostnað samkvæmt gjaldskrá Kaupþings banka hf., kostnað af innheimtuaðgerðum, þ.m.t. lögfræðikostnað, og vexti og dráttarvexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands. Í máli þessu er aðalkrafan á hendur stefnda J-kk-þgf D-kk-þgf 256.726 krónur auk dráttarvaxta frá 12. febrúar 2008. Stefndi telur að ekki sé unnt að krefja hann um dráttarvexti af þeirri fjárhæð sem hann ábyrgðist þar sem hann hafi undanskilið sig þeim kostnaði ásamt öðrum kostnaði við innheimtu kröfunnar. Með bréfi dagsettu 7. janúar 2009 var stefndi S-kk-nf krafinn um greiðslu að höfuðstól 250.000 krónur auk vaxta og innheimtukostnaðar, samtals að fjárhæð 361.000 krónur. Líta verður svo á að þeir fyrirvarar sem stefndi gerði við undirritun yfirlýsingar dskj. 3, hafi náð yfir dráttarvexti og lögfræðikostnað sem aðalskuldari stofnaði til vegna vanefnda sinna og verður stefnda S-kk-þgf ekki gert að greiða þann kostnað. Í máli þessu hefur ábyrgðarmaður sjálfur vanefnt skuldbindingar sínar gagnvart kröfuhafa. Verður að líta svo á að sá kostnaður sem verður til vegna vanefnda hans sjálfs, falli ekki undir þær takmarkanir sem hann var undanþeginn þegar hann undirritaði yfirlýsinguna en með henni ábyrgðist hann vanskil aðalskuldara reikningsins að heildarfjárhæð 250.000 krónur. Verður krafa stefnda um lækkun á dómkröfum stefnanda því ekki tekin til greina.

Stefnandi breytti dómkröfum sínum við upphaf aðalmeðferðar þannig að hann krafðist þess að stefndi S-kk-nf yrði dæmdur til greiðslu dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. mars 2009, eða frá því að mánuður var liðinn frá því að stefnda var birt stefnan. Fær krafa þessi stoð í 9. gr. sömu laga og verður hún því tekin til greina.

Að þessum niðurstöðum fengnum ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda stefnufjárhæð eins og greinir í dómsorði. Með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda in solidum 250.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi J-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, greiði stefnanda, Nýja Kaupþingi banka hf., 256.726 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af stefnufjárhæð frá 12. febrúar 2008 til greiðsludags.

Stefndi S-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, greiði stefnanda Nýja Kaupþingi banka hf., 250.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. mars 2009 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda in solidum 250.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.