E-939/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 11. janúar 2017, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjaness með stefnu birtri fyrir stefnda þann 29. september 2016.

Stefnandi er U-kvk-nf S-kvk-nf, kt. 000000-0000, Heiðarholti 34c, 230 Reykjanesbæ. Stefndi er Samkaup hf., kt. 000000-0000, Krossmóum 4, 260 Reykjanesbæ, og réttargæslustefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3, 108 Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að viðurkennt verði að stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem stefnandi varð fyrir er hún féll í verslun stefnda í Reykjanesbæ, þann 2. desember 2015. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu, skv. framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts. Stefnanda var veitt gjafsóknarleyfi innanríkisráðuneytis þann 7. júlí 2016, sem takmarkað er við rekstur málsins fyrir héraðsdómi.

Stefndi gerir aðallega þær dómkröfur að verða sýknaður af kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts, að mati dómsins. Til vara er þess krafist að sök verði skipt og málskostnaður látinn niður falla.

Af hálfu réttargæslustefnda, Vátryggingafélags Íslands hf. eru ekki gerðar sjálfstæðar dómkröfur, aðrar en um málskostnað.

I

Málsatvik

Stefnandi fór að kvöldi til þann 2. desember 2015 inn í verslun Samkaupa í Reykjanesbæ. Í þriðja skrefi inni í versluninni skrikað henni fótur á gólfdúk verslunarinnar, með þeim afleiðingum að hún datt. Reyndist fall stefnanda það slæmt að hún ökklabrotnaði og var flutt á bráðamóttöku til aðhlynningar.

Í málinu liggur fyrir myndband af umræddu atviki sem sýnir umgang við inngang verslunarinnar áður en stefnandi kom inn, atvik máls þegar stefnandi fellur og eftir það, allt þar til sjúkraflutningamenn koma stefnanda til aðstoðar. Einnig liggur fyrir lögregluskýrsla, bráðamóttökuskrá og samskiptaseðill frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Þá liggja fyrir bréfaskriftir á milli lögmanns stefnanda og réttargæslustefnda, þar sem bótakröfu var hafnað auk tölvupósts um sama efni.

Fyrir dóminn komu og gáfu skýrslu stefnandi málsins og vitnið P-kvk-nf S-kvk-nf Á-kvk-nf, fyrrverandi verslunarstjóri Samkaupa hf.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys stefnanda verði rakið til aðgæsluleysis stefnda, Samkaupa. Sé grundvöllur skaðabótakröfunnar almenna sakarreglan, en stefndi hafi valdið tjóni stefnanda með vanhirðu á öryggi verslunarinnar og því verið valdur að áverkum stefnanda með saknæmum og ólögmætum hætti.

Stefndi hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá VÍS og slysið verið tilkynnt til félagsins. Félagið hafi hins vegar hafnað bótaskyldu í málinu á þeim grundvelli að um óhappatilvik hafi verið að ræða og stefnandi hefði átt að gæta betur að ferðum sínum. Stefnandi telur að bleyta hafi verið á gólfi verslunarinnar sem hafi valdið því að hún féll. Hefði hæglega mátt afla frekari upplýsinga um bleytu í gólfdúki verslunarinnar en stefnda hafi láðst að gera það. Hins vegar staðfesti myndbandsupptaka að snjór hafi verið úti og að gólf verslunarinnar hafi verið blautt vegna þess, enda sjáist skó- og snjóför við innganginn á mottu og stefnandi detti á því svæði sem hafi verið blautt. Hafi sú bleyta borist inn með viðskiptavinum verslunarinnar að utan og stefnandi hefði ekki runnið ef gólfið hefði ekki verið blautt.

Stefnandi byggir á því að starfsmönnum stefnda hafi borið að gæta þess að inngangur verslunarinnar væri þurr og hættulaus. Hafi þeim borið að fjarlægja aðskotahluti og þurrka upp bleytu jafnóðum, eins og upplýst hafi verið af fyrrverandi verslunarstjóra fyrir dómi, eða að velja stamara gólfefni. Það geti vart talist eðlileg og ásættanleg niðurstaða að viðskiptavinur beri einn afleiðingar af líkamstjóni sem hefur af hlotist vegna vanrækslu starfsmanna. Eðlilega beri rekstraraðili verslunar sem laði til sín viðskiptavini með auglýsingum að tryggja öryggi viðskiptavina sinna og beri þannig skaðabótaábyrgð á því tjóni sem af kann að hljótast.

Fram kom hjá stefnanda að stefndi væri stórt fyrirtæki, með margar verslanir og almennt yrði að gera strangar kröfur um aðbúnað hjá slíku fyrirtæki, bæði innanhúss sem utan. Þá hefði stefndi getað varað viðskiptavini sína við með varúðarmerkingum þess efnis að gólfið kynni að vera blautt og sleipt, enda megi færa líkur að því að mikill umgangur viðskiptavina hafi verið yfir daginn. Hafi það komið fram í lögregluskýrslu að gólfið hafi verið blautt. Ljóst sé hins vegar að stefndi hafi ekki gætt að framangreindu með fullnægjandi hætti og ekkert sem sanni í málinu að starfsmenn hafi þurrkað gólfið. Hafi eftirliti þannig verið ábótavant sem hafi haft í för með sér slysahættu fyrir þá sem þar áttu leið um. Einnig hefði komið fram í skýrslu af fyrrverandi verslunarstjóra fyrir dómi, að búið væri að skipta um gólfdúk verslunarinnar án þess að fyrir lægi að gólfdúkurinn sem slíkur hafi verið illa farinn, sem bendi til þess að eitthvað hafi verið að gólfdúknum.

Stefnandi telur að slys stefnanda verði gagngert rakið til framangreinds aðgæsluleysis stefnda og ekki sé um að ræða eigin sök stefnanda, og beri því að viðurkenna bótaskyldu stefnda í málinu.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna einkamálalaga nr. 91/1991, ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og ákvæða um vátryggingasamninga nr. 30/2004. Krafan um málskostnað byggist á ákvæðum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst aðallega sýknu á þeim grundvelli að um óhappatilvik hafi verið að ræða, og/eða eigin óaðgæslu þegar stefnanda hafi skrikað fótur. Með öllu sé ósannað að umrætt atvik megi rekja til atriða sem stefndi beri ábyrgð á. Fari um ábyrgð í málinu eftir sakarreglunni og af þeirri reglu leiði að aðili verður ekki látinn bera skaðabótaábyrgð á tjóni annars aðila, nema að það megi rekja til saknæmrar háttsemi hans eða einhverra sem hann beri ábyrgð á. Sönnunarbyrði um meinta sök stefnda hvíli óskipt á stefnanda, og ekkert sé fram komið í málinu sem réttlæti að víkja eigi frá meginreglunni og leggja beri sönnunarbyrðina á stefnda. Tjón sem verði vegna óhappatilviljunar sé ekki bótaskylt á grundvelli sakarreglunnar, sbr. áralanga dómvenju Hæstaréttar þar um.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að atvikið megi rekja til aðgæsluleysis stefnda og vanhirðu á öryggi verslunarinnar eða annarra atvika eða aðstæðna sem hann beri skaðabótaábyrgð á. Einnig er því hafnað sem röngu og ósönnuðu að bleyta á gólfi verslunarinnar hafi orsakað fall stefnanda. Þótt ekki sé hægt að útiloka að einhver bleyta hafi verið á gólfinu í umrætt sinn, sé enga bleytu að sjá þar sem stefnandi hafi fallið, eða annað sem hættulegt geti talist þeim sem hafi átt leið inn í verslunina. Sjá megi að mikill umgangur hafi orðið í kjölfar óhappsins á þeim stað sem stefnandi renni. Það sé því eðlilegt að einhver bleyta hafi verið á gólfinu þegar lögreglu hafi borið að, en fram komi í lögregluskýrslu að einhver bleyta hafi verið. Þá hafi inngönguleiðin inn í verslunina á engan hátt verið varhugaverð og alls ekki hættuleg. Þvert á móti hafi stefndi hugað að öryggismálum fyrir viðskiptavini sína, því á myndbandi megi sjá að snjóbræðslukerfi komi í veg fyrir að snjór og bleyta sé fyrir framan innganginn. Þá sé motta á gólfinu sem þeki allan gólfflötinn þegar gengið sé inn í verslunina og í tilviki stefnanda taki gólfmottan við fyrstu tveimur skrefum hennar. Það sé því ekkert sem hefði átt að koma í veg fyrir að stefnandi þurrkaði snjó og bleytu undan skóm sínum áður en hún hafi gengið inn á gólfdúkinn.

Stefndi bendir á að það sjáist á myndbandinu þegar stefnandi hafi gengið framhjá innganginum og stuttu síðar gangi hún inn í verslunina. Snjór hafi verið yfir öllu utandyra og hafi mátt sjá hvar stefnandi hafi gengið í snjónum á gangstéttinni fyrir utan verslunina en ekki þar sem snjóbræðslukerfi sé. Stefnandi hafi því mátt búast við því að bera með sér snjó og bleytu inn í verslunina. Það sé ekkert óvenjulegt á þessum árstíma að snjór sé úti. Nánast útilokað sé fyrir starfsmenn verslana að koma í veg fyrir að einhver bleyta sé á gólfi verslana þegar úti sé snjór og bleyta. Hafi starfsmenn verslunarinnar þurrkað upp bleytu í versluninni eftir þörfum eins og fram hafi komið hjá P-kvk-þgf, fyrrverandi verslunarstjóra, fyrir dómi, og hafi stefnandi ekki sýnt fram á að bleyta á gólfinu hafi yfirleitt valdið því að hún hafi fallið í versluninni eða að bleyta hafi verið meiri en búast mátti við. Hafi stefnandi runnið í bleytu á gólfinu megi það einfaldlega rekja til þess að hún hafi ekki gætt nægilegrar varúðar.

Þá megi einnig sjá á myndbandi málsins hvernig stefnandi gangi rösklega inn í verslunina án þess að þurrka nokkuð undan skóm sínum og sjáist glögglega að skórnir skilji snjó eftir á mottunni. Langlíklegast sé að sá snjór og bleyta sem hafi komið með stefnanda hafi valdið því að stefnanda skrikaði fótur með tilgreindum afleiðingum. Stefnandi hafi verið í íþróttaskóm í umrætt sinn sem henti alls ekki við þær aðstæður sem hafi verið umræddan dag og því enn frekari ástæða fyrir hana að fara rólega yfir og þurrka undan skóm sínum.

Stefndi hafnar því að varúðarskilti um bleytu á gólfinu hefðu í þessu tilviki haft einhverja þýðingu. Einfaldlega hafi ekki verið sýnt fram á að bleyta hafi verið á gólfinu og skilti hefði haft afar takmarkaða þýðingu nema í þeim tilfellum að aðilar hafi ekki mátt búast við því að gólf væri hált, svo sem ef verið var að skúra gólfið.

Þá hafnar stefndi því að nokkuð hafi verið að gólfefninu sem slíku. Af myndbandi megi sjá að hefðbundinn gólfdúkur hafi verið á gólfinu eins og algengt er á gólfum verslana, stofnana og annarra bygginga sem almenningur umgangist. Einnig hafi stefnanda verið í lófa lagið að afla gagna um gæði gólfdúksins, svo sem með matsgerð, ef hún hefði talið að tjón hennar mætti rekja til gólfdúksins, en það hafi hún ekki gert og ekkert sem sýnir fram á að gólfdúkurinn standist ekki gildandi lög og reglur. Þær upplýsingar sem hefðu komið fram fyrir dómi, um að nú væri búið að skipta um gólfdúk í versluninni, mætti rekja til þess að ný verslun hafi tekið til starfa í húsnæðinu.

Stefndi telur að það hafi enga þýðingu fyrir sakarmatið og sönnunarbyrði í málinu að stefndi hafi ekki hlutast til um að rannsókn færi fram um bleytu á gólfinu strax í kjölfar slyssins. Fyrstu viðbrögð starfsmanna hafi verið að huga að stefnanda eins og eðlilegt verði að teljast. Í framhaldi af atvikinu hafi fleiri viðskiptavinir komið inn í verslunina og gengið um svæðið þar sem stefnandi féll. Myndataka eða önnur rannsókn á vettvangi í framhaldi af því hefði því í raun enga þýðingu haft fyrir málið, og fyrirliggjandi sé bæði myndband og lögregluskýrsla í málinu.

Til vara krefst stefndi þess, komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda, að stefnandi beri hluta tjóns síns sjálf vegna eigin sakar sem byggist á sömu sjónarmiðum og um aðalkröfu. Hefði stefnandi hæglega getað afstýrt tjóni með því að velja hentugri skóbúnað, þurrka undan skóm sínum á þar til gerðri gólfmottu og að gæta eðlilegrar varúðar með því að ganga hægar þegar hún gekk inn í verslun stefnda og einnig mætti sjá af myndbandi að hún hafi stigið rangt niður á vinstri fót, hugsanlega vegna stefnubreytingar.

Um lagarök vísar stefndi aðallega til meginreglna skaðabótaréttar í íslenskum rétti, einkum meginreglna um sönnun og sönnunarbyrði og skaðabótalaga nr. 50/1993, og um málskostnað til handa stefnda og réttargæslustefnda til 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í málinu er óumdeilt að stefnanda skrikaði fótur og féll hún í verslun stefnda og ekki er ágreiningur um það tjón sem stefnandi hlaut.

Í málinu liggur fyrir myndupptaka sem er rúmlega tuttugu og fjórar mínútur að lengd og er helsta sönnunargagn málsins. Er upptakan tekin ofanfrá og beinist sjónarhorn hennar að tveimur afgreiðslukössum og inngangi verslunarinnar en aðstæður fyrir utan verslunina sjást einnig.

Þegar rúmlega fjórar mínútur eru liðnar af upptökunni sést þegar viðskiptavinur kemur inn og eftir hann situr snjór undan öðrum skóm hans á mottu sem er fyrir innan anddyri verslunarinnar. Gengur sá viðskiptavinur ekki sömu leið inn í verslunina og stefnandi fer síðar. Þegar rúmlega fimm mínútur eru liðnar af upptökunni gengur viðskiptavinur út úr versluninni og gengur þá yfir sama stað á gólfinu og stefnandi rennur á síðar. Þegar fimm og hálf mínúta eru liðnar af upptökunni sést hvar stefnandi gengur framhjá dyrum verslunarinnar, án þess að ganga inn. Hálfri mínútu síðar sést hvar stefnandi kemur að dyrum verslunarinnar og stígur inn á mottuna fyrir innan anddyri verslunarinnar, fyrst með vinstri fæti og situr eftir snjór á mottunni við hlið þess snjós sem kom inn með fyrri viðskiptavini. Í næsta skrefi stígur stefnandi með hægri fæti á mottuna án þess að sjá megi að snjór verði þá eftir. Í þriðja skrefi stígur stefnandi af mottunni og setur vinstri fót niður á gólfdúk verslunarinnar. Við það að hún stígur þá niður rennur hún augljóslega og fellur. Eftir fallið heldur hún um vinstri fót sér og virðist þjáð. Í framhaldi af því kemur afgreiðslukona stefnanda til aðstoðar, auk þess sem tveir menn koma að utan og samkvæmt lögregluskýrslu voru þeir í samfloti með stefnanda og kváðust hafa séð þegar stefnandi féll. Myndupptakan heldur áfram í hátt í tuttugu mínútur þar sem stefnandi liggur á gólfi verslunarinnar. Á því tímabili ganga nokkrir viðskiptavinir yfir þar sem stefnanda skrikaði fótur og einhverjir staðnæmast á sama stað, þar á meðal sjúkraflutningamenn.

Í lögregluskýrslu kemur fram að lögreglan hafi komið á staðinn þegar sjúkraflutningamenn hafi verið að huga að stefnanda og hafa þeir því komið mjög fljótlega eftir að myndupptöku lauk. Fram kemur í skýrslu þeirra að snjór og hálka hafi verið utandyra og því hafi borist bleyta inn á gólfið. „Sjá mátti smá bleytu á gólfinu en ekki mikla“. Var að öðru leyti vísað til myndupptöku málsins, um að þar megi sjá vel aðstæður á vettvangi.

Af myndupptökunni sést að það er snjór á gangstétt fyrir utan verslunina en þó ekki við inngang hennar þar sem gangstéttin er auð. Þegar stefnandi gekk fram hjá anddyri verslunarinnar, áður en hún gekk inn, sást að stefnandi gekk á þeim hluta gangstéttarinnar þar sem snjór var. Þótt greina megi að stefnandi hafi verið í strigaskóm, verður ekki fullyrt frekar um þá skó eða hversu hentugir þeir hafi verið við þessar aðstæður, enda ekkert um þá í gögnum málsins. Á sama hátt verður ekkert fullyrt um ástand gólfdúks verslunarinnar, og af myndupptöku er ekki að sjá neitt athugavert við ástand hans. Samkvæmt upplýsingum sem fram komu fyrir dómi um að nú sé búið að skipta um gólfdúk verður það rakið til annarra forsendna en ástands gólfdúksins.

Af myndupptökunni má greina bleytu í gólfmottu við inngang. Stefnandi stígur ekki á þann hluta gólfmottunnar sem var blautur og ekki í þann snjó sem kom á mottuna undan fæti fyrri viðskiptavinar. Greina má smábleytu á gólfdúk vinstra megin við mottuna við inngang, þar sem fram kom að helst væri gengið inn í verslunina. Stefnandi fór ekki þá leið, heldur stefndi hún á milli afgreiðslukassa þar sem alla jafna verður að ætla að fólk gangi út úr versluninni.

Ljóst þykir af myndupptökunni að stefnandi gengur nokkuð rösklega inn í verslunina, jafnvel þótt hurð verslunarinnar hafi hægt aðeins á henni. Eftir að inn er komið stansar stefnandi ekki til að stappa niður fótum eða þurrka undan fótum sínum á mottunni fyrir innan anddyri verslunarinnar. Undan vinstri fæti hennar situr eftir snjór á mottunni, jafnvel þótt stefnandi hafi áður en hún kom inn í verslunina þurft að ganga eitthvað á snjólausa hluta gangstéttarinnar. Þegar stefnandi stígur öðru sinni niður á vinstri fót, og nú á dúk verslunarinnar, er eins og hún skauti áfram á vinstra fæti, líklega um hálfan metra, um leið og hún fellur afturábak, og stöðvast ekki fyrr en vinstri fótur hennar rennur á og upp á mottu sem er á milli afgreiðsluborðanna. Sést að við þá viðkomu vinstri fótar stefnanda, verður eftir snjór á þeirri mottu.

Í lögregluskýrslu og gögnum sem stafa frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja er ekki að sjá að stefnandi hafi nefnt að orsök falls hennar hafi verið bleyta á gólfdúk og ekki kom fram að stefnandi hafi blotnað við að falla á þeim stað sem hún rann. Við aðstæður eins og sjást á myndbandi, að snjór var úti, verður alltaf smábleyta við inngang verslana. Hins vegar verður af myndupptökunni ekki greind nein bleyta á dúknum þar sem stefnandi rann, hvorki áður en stefnandi fellur, þegar hún fellur eða eftir fall hennar, nema fyrrgreindur snjór á mottum sem barst inn undan skóm stefnanda.

Samkvæmt öllu ofangreindu er að mati dómsins ósannað að bleyta hafi verið á gólfinu þar sem stefnanda skrikaði fótur. Er því ekki hægt að fallast á það að orsök slyss stefnanda verði rakið til aðgæsluleysis eða vanrækslu stefnda og verður ekki séð með vísan til þess að aðvörunarskilti hefði breytt þar neinu um.

Ber samkvæmt framangreindu að hafna kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda vegna þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir að kvöldi 2. desember 2015 í verslun stefnda og verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Allur gjafsóknarkostnaður, sem er þóknun lögmanns stefnanda, P-kk-ef K-kk-ef hdl., ákveðst hæfilegur 800.000 krónur að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, Samkaup hf., er sýkn af kröfum stefnanda, U-kvk-ef S-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði, sem eru málssóknarlaun lögmanns hans, P-kk-ef K-kk-ef héraðsdómslögmanns.

B-kk-nf H-kk-nf