A-219/2012

Aðfararbeiðni gerðarbeiðanda barst héraðsdómi 8. október 2012. Gerðarbeiðandi er Lýsing hf., kt. […], Ármúla 3, Reykjavík, en gerðarþoli er A-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, kt. […], Akurgerði 1, Vogum. Málið var tekið til úrskurðar 18. febrúar 2013.

Gerðarbeiðandi krefst dómsúrskurðar um að bifreiðin Subaru Legacy, fastanr. PB 083, árgerð 2007, verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola.

Gerðarþoli krefst þess aðallega að kröfu gerðarbeiðanda verði vísað frá dómi, en til vara að aðfararbeiðni gerðarbeiðanda verði hafnað. Þá krefst gerðarþoli málskostnaðar úr hendi gerðarbeiðanda.

I.

Í málinu liggur fyrir svonefndur bílasamningur milli málsaðila, númer 70052814-70052818, dagsettur 11. júní 2007, vegna bifreiðarinnar Subaru Legacy, fastanr. PB 083, árgerð 2007. Leigusali samkvæmt samningum er gerðarbeiðandi í máli þessu, en gerðarþoli er tilgreindur leigutaki. Með bílasamningnum var umrædd bifreið tekin á leigu hjá gerðarbeiðanda frá 22. maí 2007 til 5. júlí 2014. Í 4. gr. samningsins er samningsfjárhæð tilgreind 2.469.637 krónur, sem skyldi greiðast með 84 mánaðarlegum greiðslum með seðilgjaldi á tímabilinu frá 5. ágúst 2007 til 5. júlí 2014. Mánaðarleg greiðsla er sögð 38.337 krónur. Í 4. gr. samningsins kemur jafnframt fram að samningurinn sé „gengistryggður og eru allar fjárhæðir bundnar erlendum/innlendum myntum í eftirfarandi hlutföllum og taka mið af þeim á hverjum tíma: USD 15%, EUR 20%, JPY 10%, CHF 5%, ISK 50%. Gengi/vísitala gjaldmiðla miðast við útborgunardag samnings. Leigugjald tekur breytingum á gengi og vöxtum skv. 7. gr. samnings þessa.“

Þá liggur fyrir í málinu endurútreikningur gerðarbeiðanda á framangreindum samningi, dagsettur 25. október 2010, sem gerðarbeiðandi kveðst hafa sent gerðarþola í kjölfar dóms Hæstaréttar Íslands frá 16. september nr. 471/2010 og setningar laga nr. 151/2010 frá 28. desember 2010. Gerðarbeiðandi kveðst eftirleiðis hafa krafið gerðarþola um leigugreiðslur á grundvelli endurútreikningsins, en að gerðarþoli hafi ekki greitt gerðarbeiðanda leigugreiðslur síðan í apríl 2011, auk þess sem gerðarþoli hafi vanrækt að greiða bifreiðagjöld af bifreiðinni og að kostnaður vegna þess hafi fallið á gerðarbeiðanda. Gerðarbeiðandi lýsti yfir riftun samningsins með skeyti 14. júní 2011 og samkvæmt framlagðri útprentun úr ökutækjaskrá sé gerðarbeiðandi skráður eigandi framangreindrar bifreiðar en gerðarþoli skráður umráðamaður.

II.

Gerðarbeiðandi byggir kröfur sínar á því að gerðarþoli hafi ekki greitt honum leigugjald samkvæmt samningnum síðan í apríl 2011. Auk þess hafi gerðarþoli vanrækt að greiða bifreiðagjöld af bifreiðinni og hafi kostnaður vegna þess fallið á gerðarbeiðanda. Samningi aðila hafi verið rift og eignaréttur gerðarbeiðanda að bifreiðinni Subaru Legacy, fastanr. PB 083, árgerð 2007 sé skýr, svo sem samningur aðila og vottorð úr ökutækjaskrá beri með sér.

Gerðarbeiðandi vísar til þess að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 153/2010, frá 16. júní 2010, þar sem fjallað hafi verið um sambærilegan samning og mál þetta sé sprottið af, hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðu að umþrættur kaupleigusamningur hafi í raun verið peningalán og lagt hafi verið til grundvallar að um væri að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá hafi verið talið að samningurinn, sem fjallað hafi verið um í dóminum, bæri með sér að vera lán í íslenskum krónum. Samningurinn hafi því verið talinn brjóta í bága við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 og talið hafi verið að þau gengisviðmið, sem notuð hafi verið, væru óheimil og meðal annars vísað til þess að 13. gr. og 14. gr. laganna væru ófrávíkjanleg ákvæði, sbr. 2. gr. laganna, og gengistryggingin því ekki skuldbindandi fyrir stefnda í málinu. Í forsendum dómsins hafi komið fram að ákvæði í 4. og 7. gr. samningsins væru í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001 og gætu ekki skuldbundið stefnda af þeim sökum. Í niðurstöðukafla dómsins hafi þó ekkert verið komið inn á hvað ætti að koma í stað gengistryggingarinnar sem félli niður og hafi samningsaðilar hálfpartinn verið í lausu lofti með þann þátt málsins.

Þann 16. september 2010 hafi fallið dómur í Hæstarétti Íslands í máli nr. 471/2010, en með dóminum hafi rétturinn skorið úr óvissunni um það hvaða vexti ætti að reikna af bílasamningum sem fælu í sér ólögmæta gengistryggingu. Þar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að reikna yrði samninginn upp á grundvelli 4. gr. laga nr. 38/2001 og miða við óverðtryggða vexti. Í kjölfarið hafi efnahags- og viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp á Alþingi um uppgjör gengistryggðra lána o.fl. Frumvarpið hafi verið samþykkt af Alþingi og 28. desember 2010 hafi það orðið að lögum nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lögum um umboðsmann skuldara. Í kjölfar hins síðargreinda dóms Hæstaréttar Íslands og umræddra lagabreytinga hafi gerðarbeiðandi endurreiknað alla gengistryggða kaupleigusamninga sem hann hafði gert við viðskiptamenn sína, þar með talið áðurgreindan samning milli aðila þessa máls. Niðurstaða endurútreikningsins hafi í kjölfarið verið send gerðarþola og hafi samningur aðila jafnframt fengið nýtt samningsnúmer við endurútreikninginn, nr. 70113661.

Þá vísar gerðarbeiðandi til þess að 2. október 2012 hafi heildarvanskil gerðarþola vegna kaupleigusamningsins numið 1.102.992 krónum að meðtöldum vöxtum og kostnaði, þó án lögfræðikostnaðar. Þann 19. maí 2011 hafi gerðarbeiðanda verið send aðvörun um riftun samningsins og honum veittur frestur til 31. maí 2011 til þess að greiða vanskil sín. Gerðarþoli hafi ekki orðið við því og því hafi gerðarbeiðandi rift samningnum 14. júní 2011 samkvæmt heimild í 21. gr. samningsins. Í kjölfarið hafi gerðarbeiðandi falið fyrirtækinu Vörslusviptingum - LMS ehf. að ná bifreiðinni úr vörslum gerðarþola þar sem gerðarþoli hafi ekki skilað henni tafarlaust, eins og gerðarþola hafi borið að gera samkvæmt ákvæðum samningsins. Með lögum nr. 78/2012 um breytingu á innheimtulögum nr. 95/2008, sem tekið hafi gildi 5. júlí síðastliðinn, hafi verið tekið fyrir samningsbundinn rétt gerðarbeiðanda um að taka til sín eign sína án aðfarargerðar. Í ljósi þessa og þar sem gerðarþoli hafi ekki staðið í skilum samkvæmt kaupleigusamningnum og hafi ávallt neitað að afhenda gerðarbeiðanda eign sína, krefjist gerðarbeiðandi umráða yfir bifreiðinni.

Um lagarök vísar gerðarbeiðandi til 78. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Gerðarbeiðandi kveður gerðina fara fram á ábyrgð gerðarbeiðanda, en á kostnað gerðarþola.

III.

Gerðarþoli byggir frávísunarkröfu sína á því að um réttarfarsatriði við rekstur aðfararbeiðni fari eftir ákvæðum laga nr. 91/1991 eftir því sem við eigi, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Í aðfararbeiðni skuli því greina svo skýrt svo sem verða megi frá málsástæðum sem gerðarbeiðandi byggi kröfu sína á, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Af málatilbúnaði gerðarbeiðanda verði ekki nægjanlega glöggt ráðið á hvaða lagagrundvelli hann reki kröfu sína svo gerðarþoli geti haldið uppi efnislegum vörnum. Gerðarbeiðandi gangist við því að umræddur kaupleigusamningur hafi í raun verið lánasamningur búinn í líki kaupleigusamnings, sbr. dóma Hæstaréttar í sambærilegum málum. Um lánasamninga og um leigusamninga gildi allt aðrar og ólíkar reglur, aðrar skyldur, réttindi og kvaðir. Ekki sé enn ljóst hvort samningi hafi verið rift og allar samningsskyldur verið felldar niður, eða hvort lán hafi verið gjaldfellt. Gerðarbeiðandi verði að marka kröfu sinni svo skýran farveg að gerðarþola sé stætt að halda uppi vörnum, en það hafi hann ekki gert.

Gerðarþoli byggir kröfu sína um að aðfararbeiðni gerðarbeiðanda verði hafnað á því að gerðarbeiðandi hafi ekki sýnt fram á, með óyggjandi hætti, að hann eigi skýlausan rétt til umráða yfir bifreið nr. PB-083. Málsaðilar hafi gert með sér lánasamning sem búinn hafi verið í líki kaupleigusamnings. Lán hafi verið veitt til kaupa á bifreið PB-083, seljandi hafi verið Ingvar Helgason ehf. og gerðarþoli hafi verið kaupandi. Gerðarbeiðandi hafi verið skráður eigandi bifreiðarinnar til að styðja við hinn ólögmæta löggerning sem lánið hafi verið. Alls óljóst sé af aðfararbeiðninni að ráða á hverju gerðarbeiðandi byggi rétt sinn til að fá bifreiðina sér afhenta. Gerðarþoli sé skráður umráðamaður bifreiðarinnar samkvæmt samningi við gerðarbeiðanda. Hæstiréttur hafi talið að sambærilegir samningar og sá sem fyrir liggi í málinu séu í raun lánasamningar. Opinber skráning gerðarbeiðanda sem eiganda taki ekki mið af raunverulegum lögskiptum þeirra í millum og geti gerðarbeiðandi ekki talist í góðri trú þegar hann byggi á henni. Um skráninguna gildi sjónarmið málamyndagerninga og sé hún aðeins bindandi gagnvart þriðja aðila.

Jafnframt byggir gerðarþoli á því að alls sé óljóst af aðfararbeiðninni hvaða kröfur gerðarbeiðandi telji sig eiga á gerðarþola. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 hafi dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að með almennum lögum væri ekki unnt, með svo íþyngjandi hætti sem á reyndi í málinu, að hrófla við með afturvirkum hætti réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslur skulda frá því sem gilt hafi þegar til skuldar hafi verið stofnað og af þeim greitt, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Gerðarbeiðandi hafi ekki gert reka að því að sýna fram á útreikninga sína, meðal annars hvað greitt hafi verið inn á skuldina, þrátt fyrir að allt lánið hafi verið ólöglegt og að gerðarþoli hafi verið í skilum með það.

Þá vísar gerðarþoli til þess að gerðarbeiðandi beri fyrir sig að samningi hafi verið rift 14. júní 2011 á grundvelli vanefndar gerðarþola. Sá sem rifti samningi ábyrgist að hann hafi til þess heimild. Við riftun skuli gengið til uppgjörs sem miði að því að báðir aðilar samnings gangi sem heilastir frá samningi. Riftun sé ákvöð og felli sá er hana sendi niður allar samningsskyldur viðsemjanda og sjálfs síns einhliða. Slíku sé ekki fyrir að fara í þessu máli. Gerðarbeiðandi haldi lánasamningi upp á gerðarþola og krefji hann jafnframt afhendingar bifreiðarinnar. Riftun sé úrræði til að bregðast við verulegum vanefndum viðsemjanda, á þeim tíma sem riftun hafi verið send en ekki síðar til kominna. Fyrirliggjandi riftun beri ekki með sér að samningi hafi verið rift á grundvelli vangoldinna bifreiðagjalda. Þá hafi gerðarbeiðandi ennfremur ekki sýnt fram á staðhæfingar sínar með skjallegum gögnum um að slík gjöld hafi verið í vanskilum, önnur en útprentun úr sínu eigin reikningakerfi. Þeim sé mótmælt sem ósönnuðum. Þá sé ljóst að gerðarþoli hafi ekki greitt eftir greiðsluseðlum sem Hæstiréttur hafi dæmt ólöglega. Þá sé ennfremur ekki að sjá að rétt hafi verið staðið að riftun, en riftun vísi til samningsnúmers sem gerðarþoli sé ekki aðili að og hafi ekki staðfest með undirritun sinni. Sá samningur kveði á um ítrasta rétt gerðarbeiðanda, hann sé saminn einhliða af honum og taki ekki tillit til fullnaðargreiðslna, líkt og dómur Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 kveði á um.

Einnig segir gerðarþoli að bílasamningurinn sé að hluta til í íslenskum krónum og að hluta til í erlendum myntum. Álitaefni séu um báða hluta lánsins og sé gerðarbeiðandi sjálfur með áfrýjun í gangi fyrir Hæstarétti vegna íslenska hlutans þar sem bæði úrskurðarnefnd Neytendastofu og héraðsdómur hafi komist að þeirri niðurstöðu að óheimilt sé að reikna verðbætur á íslenska hluta lánsins. Gerðarbeiðandi hafi ekki endurreiknað lánið með tilliti til þessa og bíði niðurstöðu Hæstaréttar þó gerðarbeiðandi viðurkenni að um gallaðan samning hafi verið að ræða. Um umtalsverða fjármuni sé að ræða í þessu tilviki þar sem vísitöluhækkunin á samningstímanum nemi að minnsta kosti 45%. Varðandi erlenda hluta lánsins sé enn mikil óvissa um endanlega stöðu og útreikninga, en líklegt verði að teljast miðað við þá dóma sem gengið hafi að um ólögmæta gengisbindingu sé að ræða og að það beri að upphæð lánsins lækki til mikilla muna. Þá megi geta þess að búið sé að reikna lánið samkvæmt svokölluðum Árna Páls lögum, en þeim útreikningum hafi síðan verið hnekkt í Hæstarétti. Sá útreikningur sé því klárlega ekki réttur og þar fyrir utan hafi samningurinn fengið „nýtt samningsnúmer“, en gerðarþoli hafi ekki skrifað undir neinar breytingar á samningnum, heldur þvert á móti mótmælt útreikningum gerðarbeiðanda harðlega án nokkurra viðbragða eða svara frá fyrirtækinu. Þess í stað fari gerðarbeiðandi í aðför þó að yfirgnæfandi líkur séu á ólögmæti samningsins.

Gerðarþoli segir að samkvæmt upplýsingum frá Lýsingu ætti greiðsla samkvæmt upphaflegum samningi nú að hafa numið um 2.500.000 krónum, en gerðarbeiðandi hafi greitt 2.250.000 krónur af láni sem upphaflega hafi verið 2.269.637 krónur. Af því megi sjá að miðað við að eftir sé að reikna báða hluta lánsins niður sé nánast víst að búið sé að ofgreiða allverulega af láninu.

Þá álítur gerðarþoli að fjárhagsleg staða gerðarbeiðanda sé með þeim hætti að ef dómar falli sem horfi þá geti það reynst kröfuhöfum sem komi til með að eiga kröfur á hendur gerðarbeiðanda erfitt að innheimta þær og líti gerðarþoli því svo á að óábyrgt sé að heimila gerðarbeiðanda að taka bifreiðina úr vörslum gerðarþola og gera gerðarþola varnarlausan fyrir þeirri stöðu sem þá yrði uppi.

IV.

Í máli þessu byggir gerðarbeiðandi kröfu sína um innsetningu á ákvæðum 78. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Þar segir að heimilt sé að beina til héraðsdómara beiðni um að fullnægt verði með aðfarargerð skyldu gerðarþola til að veita gerðarbeiðanda umráð hlutar, ef gerðarbeiðanda er með ólögmætum hætti aftrað að neyta réttinda, sem hann telur sig eiga og vera svo ljós, að sönnur verðir færðar fyrir þeim með gögnum, sem aflað verður samkvæmt 83. gr. sömu laga. Samkvæmt ákvæðum 3. mgr. 83. gr. laganna skal héraðsdómari að jafnaði hafna aðfararbeiðni, ef varhugavert verður talið að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem heimilt er að afla.

Dómurinn fellst ekki á það með gerðarþola að óljóst sé á hvaða málsástæðum eða lagagrundvelli gerðarbeiðandi byggir kröfu sína. Er því hafnað kröfu gerðarþola um að málinu verði vísað frá dómi.

Samkvæmt vottorði úr ökutækjaskrá er gerðarbeiðandi skráður eigandi bifreiðarinnar, en gerðarþoli er skráður umráðamaður hennar. Umráð gerðarþola eru byggð á samningi aðila frá 11. júní 2007 og eins og ráða má af samningnum var bifreiðin tekin „á leigu“ hjá gerðarbeiðanda yfir tiltekið tímabil og gegn tiltekinni greiðslu. Óumdeilt er að gerðarbeiðandi hefur ekkert greitt gerðarbeiðanda síðan í apríl 2011 og að gerðarbeiðandi hafi greitt bifreiðagjöld sem gerðarþoli hefur vanrækt að greiða, vegna gjalddaga í mars og september 2011 og mars og september 2012. Þá liggur fyrir að gerðarbeiðandi rifti téðum samningi aðila 14. júní 2011.

Gerðarþoli hefur í málatilbúnaði sínum ekki mótmælt því að hafa vanrækt greiðslu bifreiðagjalda eða borið brigður á réttmæti riftunarinnar hvað það varðar. Eins og málatilbúnaði aðila er háttað og að teknu tilliti til samningsbundinna riftunarheimilda gerðarbeiðanda, sbr. 21. gr. samnings aðila, verður því lagt til grundvallar að gerðarbeiðanda hafi verið rétt að rifta samningi aðila. Þegar af þeirri ástæðu ber að fallast á hina umbeðnu gerð.

Einnig er til þess að líta að ekki verður séð að gerðarþoli hafi gert gerðarbeiðanda grein fyrir afstöðu sinni um hverjar umsamdar greiðslur á grundvelli samnings aðila ættu að vera og þá bjóða fram greiðslu samkvæmt því, sbr. dómar Hæstaréttar Íslands frá 11. febrúar 2013 í máli nr. 37/2013 og frá 16. júní 2010 í máli nr. 315/2010. Ágreiningur aðila um endurútreikning samkvæmt samningi aðila og skuldastöðu gerðarþola haggar ekki, eins og hér á stendur, rétti gerðarbeiðanda til að krefjast þess að hin umbeðna gerð fari fram, enda verður ekki talið varhugavert að hún nái fram að ganga á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja í málinu, s.s. nýs útreiknings sem sóknaraðili hefur lagt fram undir rekstri málsins.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála á gerðarbeiðandi rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Hin umbeðna gerð má fara fram.

Gerðarþoli, A-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, greiði gerðarbeiðanda, Lýsingu hf., 200.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf