E-2763/2013

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 26. mars sl., var höfðað af Skutli hf. á hendur Dróma hf., með stefnu birtri 25. júní 2013. Mál nr. 3378/2013 var höfðað af Dróma hf. á hendur Skutli hf., með stefnu birtri 11. september 2013, en það var sameinað málinu sem hér er til meðferðar á dómþingi 15. nóvember 2013, að ósk lögmanna aðila. Telst hið sameinaða mál því gagnsök í máli þessu.

Aðalstefnandi krefst þess að aðalstefnda verði gert að þola dóm um ógildingu veðréttinda honum til handa samkvæmt tveimur tryggingarbréfum, hvoru að fjárhæð tíu milljónir króna, sem þinglýst er á fasteignina Bakkabraut 6, Kópavogi, eignarhluta 01-0101, fastanúmer 223-6986, annars vegar á 2. veðrétt samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 7. júní 2005, skjali nr. 437-A-003045/2005 og hins vegar á 3. veðrétt samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 1. febrúar 2008, skjali nr. 437-S-000708/2008. Þá er þess krafist að aðalstefnda verði gert að afmá veðréttindi samkvæmt tryggingarbréfunum af umræddri fasteign. Loks krefst hann málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Aðalstefndi krefst sýknu af kröfum aðalstefnanda og greiðslu málskostnaðar að skaðlausu.

Gagnstefnandi krefst þess að gagnstefndi verði dæmdur til að þola staðfestingu á 2. og 3. veðrétti stefnanda í fasteigninni að Bakkabraut 6, Kópavogi, fastanúmer 223-6986, samkvæmt tryggingarbréfum útgefnum 7. júní 2005, upphaflega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 240,7 stig og 1. febrúar 2008, upphaflega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 286,6 stig. Jafnframt krefst gagnstefnandi þess að staðfestur verði með dómi réttur hans til að fá gert fjárnám í veðinu samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum fyrir skuld Þriftar ehf., kt. 630708-0600, að fjárhæð 207.205.599 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. október 2011 til greiðsludags.

Gagnstefndi krefst sýknu af kröfum gagnstefnanda.

Báðir aðilar krefjast og málskostnaðar að skaðlausu í gagnsök.

II.

Mál þetta snýst um gildi tveggja tryggingarbréfa sem hvíla á fasteign stefnanda að Bakkabraut 6, Kópavogi. Annars vegar er um að ræða tryggingarbréf, útgefið af aðalstefnanda 7. júní 2005, til tryggingar öllum skuldum og skuldbindingum félagsins við Íslandsbanka hf. fyrir allt að 10.000.000 króna, verðtryggt miðað við breytingar á vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 240,7. Samkvæmt áritun á tryggingarbréfið var það framselt Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis (hér eftir SPRON) 21. janúar 2008 og síðan SPRON Verðbréfum hf. (hér eftir SPV hf.) 29. sama mánaðar. Sama dag og bréfið var framselt SPV hf. var færð inn á bréfið eftirfarandi áritun: „Tryggingarbréf þetta er til tryggingar skuldbindingum K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef, ktal. 220864-3169, við SPRON Verðbréf kt. 670505-1970.“ Yfirlýsing sama efnis var undirrituð sama dag af K-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf og M-kvk-þgf B-kvk-þgf, fyrir hönd aðalstefnanda. Hins vegar er um að ræða tryggingarbréf, sem stefnandi gaf út 1. febrúar 2008, til tryggingar skuldbindingum félagsins og/eða K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef við SPV hf. samtals að fjárhæð 10.000.000 króna, en sú fjárhæð er bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 282,6. Er bréfið undirritað af K-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf og M-kvk-þgf B-kvk-þgf fyrir hönd aðalstefnanda.

Þrift ehf. var stofnað 15. júlí 2008 og var í eigu K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef. Tilgangur félagsins samkvæmt samþykktum þess var fjárfestingarstarfsemi, rekstur fasteigna og lánastarfsemi. Félagið var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði hinn 19. nóvember 2011.

Hinn 6. ágúst 2008 var gert samkomulag milli SPV hf. og K-kk-ef Þ-kk-ef í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu á skuldum K-kk-ef við SPV hf. Samkomulagið kvað meðal annars á um að verðbréf í eigu K-kk-ef Þ-kk-ef og eiginkonu hans, M-kvk-ef B-kvk-ef, sem var starfsmaður SPRON, skyldu færð inn í Þrift ehf., svo og aðrar þar tilgreindar eignir. Þá skyldi félagið taka lán að fjárhæð 161.391.763 krónur, sem varið skyldi til greiðslu á skuldbindingum K-kk-ef Þ-kk-ef en eftirstöðvar skulda hans yrðu afskrifaðar. Jafnframt skyldi gerður viðauki við öll tryggingarskjöl, sem talin eru upp í 1. gr. samningsins, þess efnis að þau tryggðu einnig skuldir við Þrift ehf.

Í samræmi við samkomulagið var skilmálum ofangreindra tryggingarbréfa breytt á þann veg að framvegis skyldu þau standa til tryggingar skuldbindingum Þriftar ehf. við SPV hf. Undir þá skilmálabreytingu undirrituðu tveir af þremur þáverandi stjórnamönnum aðalstefnanda, þau M-kvk-nf E-kvk-nf B-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf, en þriðji stjórnarmaðurinn var þá K-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, sem einnig var framkvæmdastjóri félagsins. Aðalstefnandi var á þeim tíma í eigu þeirra G-kk-ef H-kk-ef (40%), K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef (40%) og Ó-kk-ef H-kk-ef (20%). Kemur fram í aðalstefnu að fyrrgreindur Ó-kk-nf hafi síðar komist að því að fasteign félagsins að Bakkabraut 6 hefði verið veðsett til tryggingar persónulegum skuldum framkvæmdastjórans, K-kk-ef Þ-kk-ef, og krafist þess að stjórn aðalstefnanda leitaði leiða til að fá eignina leysta úr veðböndum.

Skuldbinding Þriftar ehf. gagnvart SPV hf. samkvæmt fyrrnefndum lánasamningi var framseld SPRON 11. febrúar 2009, ásamt umræddum tveimur tryggingarbréfum. Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. mars 2009 var stofnað sérstakt hlutafélag, Drómi hf., í eigu SPRON, sem tók þá við öllum eignum félagsins og jafnframt öllum tryggingarréttindum, þ.m.t. öllum veðréttindum, ábyrgðum og öðrum sambærilegum réttindum sem tengjast kröfum SPRON. Þar á meðal var ofangreind krafa á Þrift ehf., ásamt tryggingarbréfunum tveimur.

Með yfirlýsingu, dags. 10. febrúar 2014, framseldi Drómi hf. Hildu hf. allar kröfur félagsins á hendur Þrift ehf. og tilheyrandi veðréttindi, þar á meðal þau tryggingarbréf sem um er deilt í máli þessu. Hefur Hilda hf. því tekið við aðild málsins af Dróma hf. og telst því aðalstefndi og gagnstefnandi í málinu.

Við aðalmeðferð málsins gaf M-kvk-nf E. B-kvk-nf vitnaskýrslu.

III.

Málsástæður og lagarök aðalstefnanda og gagnstefnda

Stefnandi í aðalsök og stefndi í gagnsök byggir kröfu sína um ógildingu veðtryggingarinnar á því að skv. 3. mgr., sbr. 1. mgr. 104. gr., laga um hlutafélög nr. 2/1995 sé óheimilt að veðsetja eign hlutafélags í þágu hlutahafa, stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra. Bann þetta taki til veðsetningar á eign hlutafélags í þágu hluthafa, stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra, og sé með öllu óundanþægt. K-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf hafi í senn verið hluthafi, stjórnarmaður og framkvæmdastjóri stefnanda þegar hann undirritaði fyrir félagsins hönd skilmálabreytingu á tryggingarbréfi á 2. veðrétti fasteignar félagsins, til þess að veðið tryggði eftirleiðis skuld hans sjálfs við SPV hf., og gaf út tryggingarbréfið, dags. 1. febrúar 2008, sem með sama hætti skyldi tryggja persónulegar skuldir við sama aðila. Áritun framkvæmdastjórans sjálfs og konu hans, sem stjórnarmanna í félaginu, hafi aldrei getað skuldbundið félagið, þvert á fortakslaust ákvæði 1. mgr. 104. gr. laga um hlutafélög.

Ákvæði 3. mgr. 104. gr. gefi færi á því að félag, sem þola hafi mátt veðsetningu í bága við framangreint bannákvæði 1. mgr., geti þrátt fyrir bannið verið bundið við veðsetninguna hafi viðsemjandinn ekki „vitað eða mátt vitað að tryggingin hafi verið sett andstætt þessu ákvæði“. Hins vegar sé stefnda engin vörn í þessu ákvæði, þegar af þeirri ástæðu að það hafi blasað við að þinglýstur eigandi hinnar veðsettu fasteignar væri hlutafélag. Engum hafi verið það betur ljóst en starfsmönnum SPV hf. að krafan á hendur K-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf væri gagnvart honum sjálfum persónulega en ekki aðalstefnanda. Sem fjármálafyrirtæki og fagaðila hafi SPV hf. borið að þekkja grunnreglur hlutafélagalaga, m.a. hvað varði heimildir til veðsetninga á eignum aðalstefnanda. Félaginu hafi því hlotið að vera ljóst að veðsetning á fasteign aðalstefnanda í ársbyrjun 2008 til tryggingar kröfum þess á hendur framkvæmdastjóra aðalstefnanda færi í bága við ákvæði tilvitnaðrar 1. mgr. 104. gr. og hafi því verið frá öndverðu óskuldbindandi fyrir aðalstefnanda.

Á því sé byggt að engin eðlisbreyting hafi orðið á því hvaða skuld veðið tryggði við undirritun viðaukans hinn 6. ágúst 2008 um að það stæði til tryggingar skuldum nýs lögaðila, einkahlutafélagsins Þriftar ehf. Eftir sem áður hafi verið um að ræða skuld K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef við SPV hf. Það eitt hefði gerst að milli hans og veðhafans hefði verið skotið einkahlutafélagi, sem tekið hefði yfir, samkvæmt yfirlýsingu stefnda sjálfs, 88 milljónir króna í verðmætum, að meðtöldum umþrættum tryggingarbréfum, á móti skuld við SPV hf. að fjárhæð rúmlega 161 milljón króna. Til verðmæta í þessu sambandi hafi talist allar eignir K-kk-ef Þ-kk-ef og konu hans. Að þessu virtu blasi við að einkahlutafélagið, sem til hafi verið stofnað samkvæmt tillögu SPV hf., hafi haft neina sjáanlega þýðingu. Það hafi hvorki létt innheimtanlegri skuld af K-kk-þgf né aðalstefnanda og það hafi ekki heldur skert möguleika SPV hf. á endurheimtu útistandandi láns, umfram það sem félagið ella hefði haft. Stofnun félagsins og skilmálabreytingarinnar, þar sem kveðið hafi verið á um að veðið skyldi tryggja „hvers konar skuldir Þriftar ehf við Spron Verðbréf“, sýnist hins vegar hafa verið skilyrði þess að SPV hf. hafi fellt niður 100 milljónir króna af skuld Karls Þ-kk-ef við SPV hf. Aðalstefnandi hafni því þeim röksemdum aðalstefnda að þeir fjárhagslegu hagsmunir sem falist hafi í 20 milljóna króna tryggingu hafi verið svo óverulegir í samhengi heildarskuldbindinga K-kk-ef Þ-kk-ef gagnvart SPV hf. að það geti ekki skýrt áherslu á formbreytinguna. Hefði allt eins verið hægt að gera samkomulag um skilmálabreytingu á skuldbindingum K-kk-ef Þ-kk-ef án þess umbúnaðar.

Á því sé byggt að framangreind skuldskeyting hafi verið til málamynda. Hún hafi ekki haft neitt annað efnislegt innihald en það að ljá veðtryggingu aðalstefnda í fasteign aðalstefnanda það yfirbragð að ábyrgðin færi ekki í bága við fortakslaust ákvæði 104 gr. hlutafélagalaga. Það sé gildandi lögskýringarsjónarmið í íslenskum rétti að meta beri efni löggernings umfram form hans. Efni umdeildra tryggingarbréfa hafi verið að veita tryggingu í þágu framkvæmdastjórans og breyttur umbúnaður um þá skuldbindingu í formi einkahlutafélags, sem sérstaklega hafi verið stofnað til að halda á skuld og tryggingum SPV hf., fái því ekki breytt. Færi svo að dómur teldi umrædda formbreytingu nægja til að víkja til hliðar umræddu bannákvæði 1. mgr. 104. gr. væri ákvæðið í reynd gert gildislaust.

Aðalstefnandi byggi kröfu sína um ógildingu téðra veðsamninga enn fremur á því að undirritun stjórnarmanna stefnanda á umrædda samninga hafi í senn farið í bága við 1.

og 2. tl. 1. mgr. 77. gr. hlutafélagalaga og skuldbindi því ekki félagið. Veiting trygginga fyrir umræddum kröfum hafi falið í sér brot á 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga, eins og áður hafi verið rakið.

Aðalstefnandi vísi jafnframt til þess að önnur ákvæði hlutafélagalaganna, sem setji skorður við heimildum forsvarsmanna hlutafélaga til að skuldbinda félagið, hefðu átt að leiða fram sérstaka aðgát af hálfu SPV hf. við umrædda veðtöku. Þótt vera kunni að ekkert eitt eftirgreindra atriða valdi ógildi veðsetningarinnar telji aðalstefnandi það til merkis um mjög einbeittan vilja til að ná veðréttindum yfir téðri fasteign að SPV hf. hafi kosið að líta fram hjá öllum eftirgreindum reglum við mat á því hvort viðsemjandi félagsins hefði raunverulega heimild til þeirra ráðstafana sem um sé deilt. Þannig hafi SPV hf., sem sérfróður aðili á fjármálamarkaði, átt að þekkja efni 76. gr. hlutafélagalaga, þar sem fram komi að stjórnendum hlutafélags sé óheimilt að gera nokkrar þær ráðstafanir sem til þess séu fallnar að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Hafi þó hlotið að blasa við honum að veðsetning á eignum stefnanda til tryggingar persónulegum skuldum framkvæmdastjóra félagsins væri a.m.k. líkleg til að fara í bága við þetta ákvæði.

Þá hafi SPV hf. hlotið að þekkja reglu 2. mgr. 68. gr. hlutafélagalaga, um að framkvæmdastjóra hlutafélags sé aðeins heimilt að gera óvenjulegar eða meiri háttar ráðstafanir samkvæmt sérstakri heimild félagsstjórnar. Þannig sé hafið yfir allan skynsamlegan vafa að veðsetning á megineign félags í þágu þriðja manns hljóti að falla undir þann áskilnað, einkum þegar til þess sé litið að samtala veðsetningar hafi farið langt yfir áætlað verðmæti í eigninni. Þetta hljóti SPV hf. að hafa verið ljóst af því einu að skoða opinber gögn, ársreikning stefnanda, fasteignamat og veðbókarvottorð. Hefði því verið rétt að ganga sérstaklega eftir samþykkt stjórnar félagsins þegar til veðsetningarinnar var stofnað í ársbyrjun 2008.

Þá vísi aðalstefnandi til þess að skv. 25. gr. firmalaga nr. 42/1903 sé umboð til að skuldbinda firma samkvæmt prókúru afar víðtækt. Það nái þó skv. 2. ml. greinarinnar ekki til þess að selja eða veðsetja fasteign félagsins nema samkvæmt sérstöku umboði. Hefði það eitt og sér verið tilefni til að kalla eftir sérstakri staðfestingu stjórnar aðalstefnanda.

Loks sé á það bent að SPV hf. hafi hlotið að vera um það kunnugt að stjórnarmaðurinn M-kvk-nf B-kvk-nf, þáverandi starfsmaður SPRON, væri samkvæmt almennum reglum og ákv. 72. gr. hlutafélagalaga vanhæf til að taka fyrir félagsins hönd ákvörðun um að veita tryggingu í þágu eiginmanns hennar. Jafnframt sé því mótmælt að ákv. 72. gr. i.f., sem kveði á um skyldu stjórnarmanns til að upplýsa um tengsl er valdið geta vanhæfi hans við ákvörðun á vettvangi stjórnar, hafi falið það í sér að á M-kk-þgf hafi hvílt skylda til að upplýsa um þau tengsl. Aðalstefnandi byggi enda á því að þeim sem komið hafi að téðri veðtöku, bæði upphaflega og við gerð samkomulags K-kk-ef Þ-kk-ef og SPV hf. hinn 6. ágúst 2008, hafi verið kunnugt um hjúskap K-kk-ef Þ-kk-ef og M-kvk-ef.

Málssókn þessari sé beint að Dróma hf., sem samkvæmt samkomulagi þess félags við bráðabirgðastjórn SPRON hafi tekið við öllum eignum SPRON, í samræmi við áskilnað Fjármálaeftirlitsins, dags. 21. mars 2009. Byggi aðalstefnandi á því að honum sé rétt að koma að öllum sömu mótmælum og málsástæðum gagnvart Dróma hf., varðandi þau tryggingarréttindi sem um sé deilt í málinu, og hann hefði getað sett fram gagnvart SPRON og þar áður SPV hf.

Til stuðnings ógildingu á veðrétti samkvæmt umræddum tryggingarbréfum sé loks vísað til ákv. 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1933, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, enda sé ljóst að framangreindir ágallar á veðtökunni hafi verið svo margþættir, og aðstæður allar með þeim hætti, að beinlínis sé óheiðarlegt af aðalstefnda að bera veðsamningana fyrir sig.

IV.

Málsástæður og lagarök aðalstefnda og gagnstefnanda

Stefndi í aðalsök og stefnandi í gagnsök byggir kröfur sínar í fyrsta lagi á því að veðsetning aðalstefnanda á fasteign félagsins samkvæmt umræddum tveimur tryggingarbréfum sé gild að lögum. Aðalstefnanda hafi verið fullkomlega heimilt að veita veð í fasteign sinni til tryggingar skuld einkahlutafélagsins Þriftar ehf., jafnvel þótt K-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf hafi átt 40% hlut í því félagi. Ljóst sé að hjónin K-kk-nf Þ-kk-nf og M-kvk-nf hafi stofnað Þrift ehf. utan um umtalsverðar fjárfestingar sínar, en samkvæmt samþykktum þess félags hafi tilgangur þess verið m.a. fjárfestingarstarfsemi, rekstur fasteigna o.fl. Hafi verðbréf þeirra hjóna, að fjárhæð rúmlega 66.000.000 króna, verið færð inn í félagið, auk þess sem félagið hafi tekið lán að fjárhæð rúmlega 161.000.000 króna og andvirði þess notað til greiðslu á skuldum K-kk-ef Þ-kk-ef vegna kaupa á umræddum verðbréfum. Hafi aðalstefnandi samþykkt að veita veð í fasteign sinni til tryggingar láninu og í stað þess að gefa út ný tryggingarbréf vegna lánsins hafi verið ákveðið að nýta umrædd tvö tryggingarbréf sem hvílt hafi á fasteigninni og skilmálabreyta þeim í því skyni. Megi jafna þessum skilmálabreytingum við það að gefin hafi verið út ný tryggingarbréf. Við mat á gildi þessara veðsetninga skipti því engu máli þær skuldbindingar sem þessi bréf hafi tryggt fyrir þessar breytingar.

Á það sé bent að í 104. gr. hlutafélagalaga sé lagt bann við því að hlutafélag veiti hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félags eða móðurfélags þess lán og setji tryggingu fyrir þá. Í ákvæðinu sé ekki lagt bann við því að hlutafélag setji tryggingu fyrir annað félag sem sé í eigu hluthafa, stjórnarmanns eða framkvæmdastjóra fyrrnefnda félagsins eða stjórnað af sömu aðilum. Með hliðsjón af því að hér á landi ríki samningsfrelsi, og að ákvæði 104. gr. sé íþyngjandi bannregla, verði ákvæðið ekki túlkað rýmra en leiði af orðanna hljóðan, enda verði slík skerðing að byggjast á skýru lagaboði. Ákvæði 104. gr. standi því ekki í vegi fyrir því að stefnandi setji tryggingu fyrir skuldbindingum Þriftar ehf.

Alfarið sé hafnað þeim röksemdum aðalstefnanda að umrædd tryggingarbréf hafi frá öndverðu verið óskuldbindandi fyrir félagið, enda geti þeir annmarkar sem kunni að hafa verið á veðréttindunum er bréfin tryggðu skuldbindingar K-kk-ef ekki leitt til ógildingar þeirra nú þegar þeir annmarkar séu ekki lengur til staðar.

Því sé og hafnað að leggja megi að jöfnu og samsama Þrift ehf. við eiganda þess, K-kk-þf Þ-kk-þf. Sú málsástæða stefnanda sé torskilin, enda sé það eitt megineinkenni hlutafélagaformsins að hlutafélag sé sjálfstæður lögaðili, sem eigi réttindi og beri skyldur, sbr. einnig 1. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Mótmælt sé þeirri staðhæfingu aðalstefnanda að Þrift ehf. hafi verið stofnað að tillögu aðalstefnda. Félagið hafi verið stofnað á stofnfundi 15. júlí 2008 og hafi hlutafé þá þegar verið greitt. Fyrirtækjaskrá Ríkisskattstjóra hafi borist tilkynning um stofnun félagsins 22. júlí 2008. Þrift ehf. hafi því þegar verið stofnað, að frumkvæði K-kk-ef sjálfs, við undirritun samkomulagsins.

Samkvæmt meginreglu 1. mgr. 77. gr. hlutafélagalaga sé löggerningur aðila, sem komi fram fyrir hönd félags í skjóli umboðs til ritunar firma þess, bindandi fyrir félagið. Ákvæðið eigi sér stoð í 58. gr. laga nr. 32/1978 og 61. gr. laga nr. 137/1994, sem lagt hafi grunninn að núgildandi lögum um hlutafélög. Ákvæðið sé í samræmi við þágildandi 1. félagaréttartilskipun Evrópusambandsins nr. 68/151/EB. Markmið þeirrar tilskipunar sé að tryggja hagsmuni viðsemjenda með ákvæðum er takmarki, eins og mögulegt sé, ástæður fyrir ógildingu skuldbindinga sem gengist hafi verið undir í nafni hlutafélags. Beri að hafa þá lögskýringu í huga við beitingu umræddrar 77. gr.

Undir skilmálabreytingar tryggingarbréfanna hinn 8. ágúst 2008 hafi ritað tveir af þremur stjórnarmönnum aðalstefnanda, þau M-kvk-nf E-kvk-nf B-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf. Fyrir liggi að samkvæmt skráningu félagsins í Hlutafélagaskrá riti meirihluti stjórnar firma félagsins. Þá komi og fram í 16. gr. samþykkta félagsins að stjórn þess stýri öllum málefnum félagsins milli hluthafafunda og að undirskriftir meirihluta stjórnar skuldbindi félagið. Með vísan til þess hafi þessir stjórnarmenn verið innan heimildar sinnar skv. 74. gr. hlutafélagalaga við stofnun umræddrar veðsetningar.

Önnur ákvæði hlutafélagalaga nr. 2/1995 leiði ekki til þess að starfsmenn SPV hf. hafi verið meðvitaðir um að umræddir stjórnarmenn hafi farið út fyrir takmarkanir á heimildum sínum. Þá vísi stefndi því á bug að starfsmenn SPV hf. hafi verið meðvitaðir um að stjórn stefnanda hafi skort heimild til að veðsetja umrædda fasteign vegna ákvæða 72. gr. og 76. gr. hlutafélagalaga. Sú fullyrðing sé röng og ósönnuð. Umrædd ákvæði hafi verið sett í þeim tilgangi að vernda hluthafa og félög fyrir þeim umboðsvanda sem kunni að skjóta upp kollinum í félögum þegar stjórn félags og/eða framkvæmdastjórn taki eigin hagsmuni eða hagsmuni ákveðinna hluthafa fram yfir hagsmuni félagsins og/eða hluthafa í heild. Brot gegn þessum ákvæðum geti leitt til þess að stjórnarmenn, framkvæmdastjórar o.fl. verði bótaskyldir gagnvart félaginu, sbr. 134. gr. og 135. gr. hlutafélagalaga.

Loks sé á það bent að engin efni séu til að ógilda tryggingarbréfin á grundvelli 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936, eins og aðalstefnandi haldi fram. Þannig standist ekki sú staðhæfing hans að starfsmenn SPV hf. „hafi frá öndverðu verið meðvitaðir um alla þá ágalla sem voru á stofnun veðréttinda stefnda til handa í eigum stefnanda“. Þá virðist aðalstefnandi líta fram hjá því að forsvarsmenn hans, sem hafi haft tilskildar heimildir til að skuldbinda félagið, hafi verið vel meðvitaðir um að þau tryggingarbréf, sem nú sé krafist ógildingar á, tryggðu skuldir K-kk-ef Þ-kk-ef fyrir skilmálabreytingar bréfanna í ágúst 2008. Forsvarsmenn aðalstefnanda hafi jafnframt verið meðvitaðir um að bréfin skyldu framvegis tryggja skuldbindingar Þriftar ehf. Það sé því engum vafa undirorpið að þær upplýsingar sem aðalstefnandi telji nú leiða til þess að óheiðarlegt sé af hálfu aðalstefnda að bera samninginn fyrir sig hafi verið aðalstefnanda ljósar við undirritun umræddra samninga.

VI.

Niðurstaða

Eins og að framan er rakið snýst mál þetta um gildi veðsetningar á fasteign aðalstefnanda að Bakkabraut 6 í Kópavogi, samkvæmt tveimur tryggingarbréfum, til tryggingar skuld einkahlutafélagsins Þriftar við aðalstefnda, en það félag var úrskurðað gjaldþrota hinn 19. október 2011. Til veðsetningar þessarar var stofnað með ritun meirihluta stjórnar aðalstefnanda undir viðauka á bréfin hinn 6. ágúst 2008.

Aðalstefnandi krefst í fyrsta lagi ógildingar á umræddri veðsetningu með vísan til 3. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög á þeirri forsendu að með veðsetningunni hafi verið brotið gegn ákvæði 1. mgr. þeirrar lagagreinar, þar sem fram kemur að hlutafélagi sé hvorki heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán né setja tryggingu fyrir þá. Vísar aðalstefnandi til þess að tryggingarbréfin hafi áður tryggt skuldir K-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef, eins eiganda aðalstefnanda, stjórnarmanns og framkvæmdastjóra, og hafi sú veðsetning aldrei getað skuldbundið aðalstefnanda, þvert á fortakslaust ákvæði 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga. Framangreindir viðaukar við tryggingarbréfin hafi í raun eingöngu verið formbreyting til málamynda, gerð í því skyni að komast fram hjá því ákvæði.

Í framangreindu ákvæði 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga eru tæmandi taldir þeir aðilar sem bann ákvæðisins tekur til. Samkvæmt því verður ekki á það fallist með aðalstefnanda að unnt sé að skýra það svo að það nái einnig til tilvika, eins og hér um ræðir, að eign hlutafélags sé veðsett til tryggingar skuld einkahlutafélags í eigu eins stjórnarmanns veðeigandans. Verður ekki talið að neinu breyti eins og hér háttar þótt umrædd tryggingarbréf hafi áður tryggt greiðslu persónulegrar skuldar sama stjórnarmanns og að við þá veðsetningu kunni að hafa verið brotið gegn fyrrnefndu lagaákvæði. Af þessu leiðir að ekki hefur sérstaka þýðingu í þessu tilliti að leysa úr því hvort forsvarsmenn SPV hf. og stjórnarmenn aðalstefnanda, sem undirrituðu tryggingaryfirlýsinguna, hafi verið grandsamir um að sú skuld sem veðið átti að tryggja hafi upphaflega verið persónuleg skuld K-kk-ef Þ-kk-ef.

Samkvæmt 74. gr. hlutafélagalaga kemur félagsstjórn fram út á við fyrir hönd félags og ritar firma þess. Samkvæmt skráningu aðalstefnanda hjá Hlutafélagaskrá rita firma félagsins meirihluti stjórnar. Liggur fyrir að meirihluti stjórnarinnar, þau M-kvk-nf E-kvk-nf B-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf, ritaði undir viðaukana við umrædd tryggingarbréf og að undirritun þeirra við stofnun veðsetningarinnar var því í samræmi við tilvitnað lagaákvæði.

Aðalstefnandi byggir ógildingarkröfu sína jafnframt á því að undirritun stjórnarmanna aðalstefnda á umrædda samninga skuldbindi ekki félagið þar sem hún hafi farið í bága við 1. og 2. tl. 1. mgr. 77. gr. hlutafélagalaga. Í ákvæði þessu kemur fram að löggerningur manns, sem kemur fram fyrir hönd hlutafélags í skjóli umboðs til að rita firma þess, bindi það nema hann hafi farið út fyrir þær takmarkanir á heimild sinni sem ákveðnar eru í hlutafélagalögunum eða hann hefur farið út fyrir takmarkanir á heimild sinni á annan hátt, enda hafi viðsemjandi vitað eða mátt vita um heimildarskortinn og telja verði ósanngjarnt að viðsemjandinn haldi fram rétti sínum. Þegar af þeirri ástæðu að aðalstefnandi hefur ekki sýnt fram á að starfsmenn SPV hf. hafi vitað eða mátt vita um heimildarskort þeirra forsvarsmanna aðalstefnda sem undirrituðu umræddar veðsetningaryfirlýsingar, annaðhvort vegna takmarkana á heimild samkvæmt hlutafélagalögum nr. 2/1995 eða vegna annarra heimildartakmarkana, verður framangreindri málsástæðu aðalstefnanda hafnað.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið verður að telja að starfsmenn SPV hf. hafi mátt líta svo á að þeir stjórnarmenn einkahlutafélagsins Þriftar sem rituðu undir veðsetningaryfirlýsingarnar fyrir hönd þess félags hefðu fullar heimildir í því skyni. Verður ekki fallist á með aðalstefnanda að á SPV hf. hafi hvílt skylda til að kanna frekar hvort stjórnarmennirnir hafi með undirrituninni brotið með einhverjum hætti gegn öðrum ákvæðum hlutafélagalaga, eins og ákv. 72. og 76. gr., sem snúa að innri málefnum aðalstefnanda fremur en út á við gagnvart viðsemjendum félagsins.

Aðalstefnandi ber loks fyrir sig að aðstæður og ágallar við gerð veðsamninganna hafi verið með þeim hætti að óheiðarlegt væri af aðalstefnda sem veðhafa að bera þá fyrir sig. Þegar til þess er litið að ekkert liggur fyrir um annað en að framangreindum stjórnarmönnum aðalstefnanda sem rituðu undir veðsamningana hafi verið fullkunnugt um eðli skuldbindingarinnar við undirritun þeirra, og einnig þess sem áður er fram komið um að ekki hafi verið sýnt fram á grandsemi starfsmanna SPV hf. í þessu tilliti, verður einnig hafnað þessari málsástæðu aðalstefnanda. Ekki verður heldur fallist á með gagnstefnda að krafa hans verði studd við ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936, svo sem hann heldur fram í gagnsök.

Að virtu því sem hér hefur verið rakið fólu umræddir viðaukar og áritanir stjórnarmanna aðalstefnanda á tryggingarbréfin í sér bindandi skuldbindingu félagsins gagnvart SPV hf., sem aðalstefndi leiðir rétt sinn af. Samkvæmt því verður aðalstefndi sýknaður af kröfu aðalstefnanda. Af því leiðir jafnframt að kröfur gagnstefnanda á hendur gagnstefnda verða teknar til greina, þar á meðal krafa gagnstefnanda um staðfestingu á rétti hans til að gera fjárnám í veðinu samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum vegna tilgreindrar skuldar Þriftar ehf.

Með tilliti til málsúrslita verður Skutull hf., sem stefnandi í aðalsök og stefndi í gagnsök, dæmt til að greiða Hildu hf., sem stefnanda í aðalsök og stefnda í gagnsök, 900.000 krónur í málskostnað.

Vegna anna dómara hefur uppkvaðning dóms þessa dregist lítillega fram yfir frest skv. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en lögmenn og dómari töldu ekki þörf á endurflutningi málsins af þeim sökum.

Dóm þennan kveður upp Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi í aðalsök, Hilda hf., er sýknaður af kröfu stefnanda í aðalsök, Skutuls hf.

Stefnda í gagnsök, Skutli hf., er gert að þola staðfestingu á 2. og 3. veðrétti gagnstefnanda, Hildu hf., í fasteigninni að Bakkabraut 6, Kópavogi, fastanúmer 223-6986, samkvæmt tryggingarbréfum útgefnum 7. júní 2005, upphaflega að fjárhæð 10.000.000 króna, með grunnvísitölu 240,7 stig, og 1. febrúar 2008, upphaflega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 286,6 stig.

Staðfestur er réttur gagnstefnanda til að gera fjárnám í veðinu samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum vegna skuldar Þriftar ehf., kt. 630708-0600, að fjárhæð 207.205.599 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. október 2011 til greiðsludags.

Aðalstefnandi greiði aðalstefnda 900.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf