S-15/2013

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð miðvikudaginn 8. maí, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Akureyri, út gefinni 29. janúar 2013, á hendur X,

„fyrir líkamsárás, með því að hafa laugardaginn 7. júlí 2012, í borðsal og eldhúsi Fangelsisins á Akureyri við Þórunnarstræti, ráðist að A, tekið hann hálstaki og ýtt honum fram og til baka um eldhúsið, m.a. ýtt honum á eldavélina, þar til þeir voru skildir að, en við þetta hlaut A verki undir rifjum, hálsverk, marðist á hægri upphandlegg og brjóstkassa.

Telst þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. sbr. 10. gr. laga nr. 20, 1981.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa

Í málinu gerir A, bótakröfu á hendur ákærða að fjárhæð 787.850-, með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38, 2001, um vexti og verðtryggingu, frá 7. júlí 2012 til 13. september 2012, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.“

Ákærði neitar sök og krefst sýknu. Til vara krefst hann þess að verða ekki gerð refsing en ella verði ákvörðun um hana frestað skilorðsbundið. Hann krefst þess að bótakröfu verði vísað frá dómi en ella verði hann sýknaður af henni. Verjandi hans krefst málsvarnarlauna úr ríkissjóði.

Málavextir

A, sem þá afplánaði refsivist í fangelsinu á Akureyri, kom til lögreglu 27. júlí 2012 og kærði annan fanga, X, ákærða í máli þessu, fyrir líkamsárás. Er í lögregluskýrslu haft eftir A að vegna ósættis innanhúss hafi þeir ákærði verið á fundi hjá nafngreindum fangaverði 7. júlí. Að fundi loknum hafi þeir ákærði gengið inn í eldhús, A á undan, og þar hafi ákærði ráðizt á hann og tekið í hann.

Árásin hafi staðið stutt en fangaverðir og lögreglumenn hafi komið mjög fljótt á vettvang.

Samkvæmt vottorði úr bráðamóttökuskrá Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri kom A þangað 11. júlí. Er í vottorðinu lýst þeirri árás sem hann hafi orðið fyrir. Segir svo: „Lenti hann illa á eldavélinni með hægri síðu. Fékk við það strax verk undir rifjum IV og V. Er ennþá svolítið verkjaður yfir þessu svæði, þó að ekki sjáist ummerki þar. Var einnig tekinn hálstaki og er hann með hálsverk vegna þessa. Er þó ekki þrýstiaumur yfir hálsliðum og getur hreyft hálsinn eðlilega án verkja. Einnig er hann með 2-3 marbletti á hægri upphandlegg, á sternum er 3.3 cm stór marblettur og sá stærsti í þessum hóp. Einnig á hægri brjóstkassa eru 2 marblettir. Á vinstri öxl og fyrir ofan s-kvk-þf er 2 marblettir. Er hann aumur í kringum þessa marbletti alla. Eftir átökin er hann einnig aumur í kjálka, þó segist hann hafa jafnað sig að mestu þar, ekki bólginn að sjá og hreyfigeta eðlileg.“ Segir loks að hann hafi enga meðferð fengið enda hafi hennar ekki verið þörf.

Atvikið sést á myndskeiði úr öryggismyndavélakerfi fangelsisins. Verður nánar fjallað um það í niðurstöðukafla dómsins.

Skýrsla ákærða og framburður vitna fyrir dómi

Ákærði sagði að atvikið hefði verið nokkurra sekúndna „hnoð“ milli þeirra tveggja, „sem ég hefði nú svo sem ekki átt að hefja, en ég vil meina það að ég hafi ekki hafið það að öllu leyti, þarna var langur aðdragandi“, bætti hann við. Fyrsta líkamlega snertingin milli þeirra hefði verið ákærða, en ákærði hefði ýtt við A með flötum lófa, sennilega á vinstra herðablað, eftir að A hefði hreytt einhverjum ónotum í ákærða. Hefði ákærði aldrei tekið A hálstaki. Upp úr þessu hefði orðið stutt „hnoð“, sem ákærði lýsti sem hvor hefði tekið í annars peysu. Sennilega hefðu báðir rekið sitjanda sinn í gluggakistu í „hnoðinu“.

Kvaðst ákærði ekki hafa veitt A áverka með þessu. Síðar um daginn hefði verið haldinn fundur í fangelsinu, þar hefði A verið og hefði hann alls ekki verið þjakaður eftir þessar „kýtingar“. Hefði hann ekki kvartað yfir neinum meiðslum eða verkjum.

Ákærði sagðist hafa orðið var við að A væri í því að etja föngum saman og ala á óvild milli manna. Hefði ákærði reynt að setja þær deilur niður, en sjálfur hefði hann áður gert slíkt á Litla-Hrauni sem talsmaður fanga þar.

Ákærði sagðist hafa séð mun alvarlegri atvik en þetta í fangelsi. Hefði hann oft verið beðinn um að „setja niður slíkar deilur“ og hefðu málin oft verið leyst þannig.

Vitnið A sagðist hafa verið með ákærða á fundi með fangaverði. Að því loknu hefðu þeir gengið inn í eldhúsið og hefði ákærði þá skyndilega ráðizt á vitnið aftan frá, ýtt því og „er þarna að þybbast þarna utan í [vitninu]“ sem hefði „lent þarna utan í eldavélinni og viftunni“. Vitnið hefði reynt að ýta ákærða frá sér en mjög fljótt hefði annar fangi gengið á milli og svo hefðu lögreglumenn komið að. Vitnið kvaðst ekki muna hvort ákærði hefði tekið sig hálstaki. Það hefði hins vegar rifbeinsbrotnað við þetta og hefði læknir kannað það. Vitnið kvaðst strax hafa kvartað við fangaverði yfir meiðslum sínum. Hefði vitnið átt í meiðslunum mánuðum saman og væri enn ekki orðinn góður í síðunni. Þegar vitnið var spurt hvernig það hefði hlotið þá áverka sem lýst er í ákæru, kvaðst það ekki geta sagt til um það í smáatriðum en vísaði til þess að það hefði skollið á eldavél og viftu.

Vitnið sagði að allt hefði gengið vel í fangelsinu og góður andi verið þar, þar til ákærði hefði komið þangað. Vitnið hefði tekið vel á móti honum, boðið honum í matarklúbb og fleira, en fljótlega tekið eftir því að ákærði hefði reynt að „grafa undan“ vitninu og skipta mönnum í lið. Fundurinn með fangaverðinum hefði verið hugsaður til þess að málum yrði miðlað.

Vitnið var spurt hvort það kannaðist við að olíu eða slíku hefði verið makað á hurðarhúna að klefum fanga. Sagði vitnið slíkt hafa verið daglegt brauð. Mannskapurinn hefði einfaldlega verið ágætis hópur sem bæði hefði strítt hver öðrum og verið vænir hver við annan.

Vitnið staðfesti sem rétta samantekt lögreglu á yfirheyrslu yfir því. Þá staðfesti það vottorð úr bráðasjúkraskrá um sig. Vitnið kvaðst ekki hafa fengið áverka af neinu öðru en átökum við ákærða.

Vitnið B fangavörður sagði að „einhver krísa“ hefði verið búin að vera milli ákærða og A og hefði vitnið ásamt öðrum fangaverði efnt til sáttafundar með þeim. Fundurinn hefði ekki gengið sérstaklega vel og engin niðurstaða orðið.

Vitnið kvaðst ekki hafa séð átökin sjálf, en þau hefðu orðið strax að fundi loknum.

Vitnið sagði að A hefði, daginn eftir eða síðar, sagt við vitnið að hann væri eitthvað lemstraður eftir átökin. Rifbeinsbrot hefði hann þó ekki nefnt svo vitnið myndi. Hann hefði ekki virzt þjáður eftir átökin og ekki hefði verið talin ástæða til að koma honum undir læknishendur.

Vitnið C fangavörður sagðist ekki hafa verið á vakt en verið kallaður út vegna atviksins. Vitnið hefði komið og talað við ákærða og A hvorn í sínu lagi. Kvaðst vitnið ekki muna til þess að A hefði þá kvartað yfir meiðslum en það hefði hann gert einhverjum dögum síðar.

Vitnið sagði að á fundi með föngum sama kvöld hefði A ekki kvartað yfir verkjum. Á fundinum hefði fanginn D lagt fram lista um atriði sem hann hefði talið til marks um einelti í fangelsinu.

Vitnið sagði að eitthvað hefði verið nefnt um leiðindi milli manna í fangelsinu fyrir þetta atvik, en ekkert sem hefði kallað á neinar aðgerðir fangavarða.

Vitnið D kvaðst ekki hafa séð atvikið. Það hefði hins verið á fundi í fangelsinu þetta kvöld. Hefði A þá setið og glott en ekki kvartað yfir neinum meiðslum sem hann hefði orðið fyrir. Vitnið kvaðst hafa tekið saman lista fyrir fundinn um ýmis atvik sem það hefði orðið vitni að í fangelsinu. Hefði A stýrt þeim málum bak við tjöldin. Ákærði hefði ríka réttlætiskennd og hefði reynt að taka á ástandinu, sem hefði verið verra en vitnið hefði áður orðið vitni að í fangelsi.

Vitnið E sagði að A hefði verið illa við sig og hefði fengið aðra fanga til að atast í sér. Daginn fyrir þetta atvik hefðu þeir sett eitthvað á handfangið á klefahurð vitnisins, sem ekki hefði verið ánægt með það. Einhver átök hefðu orðið vegna þess.

Vitnið sagðist ekki hafa séð atvikið sem ákæra málsins snýst um. Stuttu eftir það hefði A kvartað yfir rifbeinsbroti en að mati vitnisins væru rifbeinsbrotnir menn ekki eins „hressir“ og A hefði verið þá.

Niðurstaða

Á upptöku úr öryggismyndavélakerfi fangelsisins sést umrætt atvik. Var upptakan spiluð við aðalmeðferð málsins. Sýnir hún A ganga inn í matsalinn og ákærða á eftir honum. Er þeir eru enn á gangi ýtir ákærði með annarri hönd á bak A sem kastast áfram svo sem tvö skref og snýr sér svo við. Ákærði gengur rösklega að honum og ýtir honum tvívegis svo hann fer utan í gluggakistu. Því næst virðist ákærði keyra A að og á eldavél og virðist höfuð A fara í skáp og viftu sem þar var yfir. Hélt þá hvor í annan. Eftir skamma rimmu eru þeir svo skildir að, fyrst af samfanga en svo koma lögreglumenn að. Síðar á myndbandinu sést að A gengur um og beygir sig meðal annars eftir einhverju sem liggur á gólfi. Virðist hann gera það nokkuð auðveldlega.

Ljóst er að átök urðu milli ákærða og A. Af orðum beggja fyrir dómi og myndbandsupptökunni er ljóst að ákærði átti fyrstu snertingu átakanna. Er ljóst af upptökunni að ákærði réðist að A með þeim hætti sem lýst var. Ákærði neitar að hafa tekið A hálstaki og sjálfur kvaðst A fyrir dómi ekki muna hvort svo hefði verið. Myndbandsupptakan þykir ekki taka af tvímæli um þetta atriði og er það ekki sannað gegn neitun ákærða og verður hann sýknaður af því. Sannað er hins vegar að ákærði hafi ýtt A fram og til baka um eldhúsið og þar á meðal á eldavélina. Hefur ákærði þannig framið líkamsárás á A og er hún réttilega heimfærð til 1. mgr. 217. gr. laga nr. 19/1940. Þeir áverkar sem A er í ákæru sagður hafa fengið af þessu fá vissa stoð í vottorði bráðasjúkraskrár, þótt það greini að vísu frá niðurstöðum læknisrannsóknar sem fram fór fjórum dögum eftir atvikið. Greinir þar frá marblettum en annað hefur læknir ekki staðreynt, en sagt er frá þeim verkjum sem A kvartaði yfir. Telja verður afleiðingarnar ekki óeðlilegar miðað við þá atburðarás sem sönnuð er í málinu og þykir óhætt að miða við að A hafi hlotið þá áverka og afleiðingar sem þar eru talin upp.

Telja verður sýnt fram á í málinu að einhver ólga hafi verið milli manna í fangelsinu. Voru ákærði og A meðal annars á fundi með fangavörðum vegna þeirrar ólgu, örstuttu fyrir atvikið. Við munnlegan málflutning var af hálfu ákæruvalds sagt að A væri „ekki alveg saklaus“ þar, þó hann hefði ekki átt upptök að átökunum að mati ákæruvaldsins.

Ekki hefur verið sýnt fram á að A hafi með ertingum eða öðru slíku átt upptök að þeim átökum sem þarna urðu. Í greinargerð ákærða segir að A hafi látið þau orð falla að ákærði væri nú „meiri vitleysingurinn“. Jafnvel þó rétt væri myndi það ekki nægja til þess að ákvæði 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga skiptu máli við ákvörðun refsingar.

Við ákvörðun refsingar verður að horfa til sakaferils ákærða, sem er sá að hann var árið 2010 dæmdur í átta ára fangelsi fyrir brot gegn 1. mgr. 194., 1. mgr. 217. og 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þó líkamsárás þess máls, sem nú er til meðferðar, teljist ekki stórvægileg hefur ákærði með henni brotið gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Brotið er framið í fangelsi þar sem hann afplánar framangreindan dóm.

Þegar á allt framanritað er horft verður ákærði nú dæmdur til eins mánaðar fangelsis og skilorðsbinding þeirrar refsingar er útilokuð.

Í málinu er einkaréttarkrafa A. Krefst hann 700.000 króna vegna miska sem hann hafi orðið fyrir, 87.850 króna vegna lögmannskostnaðar vegna kröfugerðar og málskostnaðar vegna dómsmeðferðar málsins. Er miskabótakrafan meðal annars á því byggð að A hafi rifbeinsbrotnað. Fyrir slíkt er ekki ákært og verða ekki dæmdar bætur vegna slíks í þessu máli. Þá segir í bótakröfu að A hafi verið tekinn hálstaki, en ákærði er ekki sakfelldur fyrir slíka háttsemi. Á hinn bóginn hefur ákærði verið sakfelldur fyrir líkamsárás á A sem hlaut af marbletti og verki. Er í þessu fólgin ólögmæt meingerð sem ákærði ber bótaábyrgð á. Verður hann dæmdur til að greiða A miskabætur sem eru, í ljósi þess sem sannað er í málinu, hæfilegar 75.000 krónur auk 75.000 króna vegna kostnaðar A af því að halda fram kröfu sinni, en hann gerði mun hærri kröfu en dæmd er. Bótakrafa var birt 13. ágúst 2012. Ákærði verður dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef héraðsdómslögmanns, 376.500 krónur og 30.000 króna annan sakarkostnað. Virðisaukaskattur er innifalinn í málsvarnarlaunum. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

Af hálfu ákæruvaldsins fór E-kk-nf Þ-kk-nf fulltrúi sýslumanns með málið. Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Ákærði, X, sæti fangelsi í einn mánuð.

Ákærði greiði A 75.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. júlí 2012 til 13. september 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, og 75.000 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði 376.500 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef héraðsdómslögmanns, og 30.000 króna annan sakarkostnað.