S-3488/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 25. janúar sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 23. júní 2021, á hendur X, kt. [...], [...], [...], fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa þriðjudaginn 10. nóvember 2020, á [...]deild Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík tekið A, kt. [...], deildarstjóra deildarinnar, hálstaki með báðum höndum og hótað henni ítrekað lífláti með orðunum,, ég drep þig“.

Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærðu krefst aðallega sýknu, til vara þess að henni verði ekki gerð refsing, en til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa, auk hæfilegra málsvarnarlauna sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með bréfi 18. nóvember 2020 kærði Landspítalinn ákærðu fyrir árás og hótanir í garð deildarstjóra [...]deildar spítalans 10. sama mánaðar. Samkvæmt kærunni var ákærða inniliggjandi á deildinni þegar atvikið átti sér stað. Ákærða hafi átt fund með deildarstjóranum, geðlækni, félagsráðgjafa, félagsráðgjafa frá félagsþjónustunni og hjúkrunarnema vegna fyrirhugaðrar útskriftar. Þar hafi komið fram að ákærða gæti ekki snúið aftur í fyrra húsnæði vegna [...], en tveggja til þriggja vikna bið væri eftir öðru búsetuúrræði á vegum félagsþjónustunnar. Deildarstjórinn hafi boðið ákærðu að vera á deildinni þar til félagslegar aðstæður hennar myndu greiðast. Forsenda þess væri að hún hefði stjórn á hegðun sinni og fylgdi reglum deildarinnar. Þá hafi ákærða staðið upp, tekið um háls deildarstjórans, hert að og sagt í sífellu „ég drep þig“. Neyðarkall hafi verið virkjað og aðrir starfsmenn komið deildarstjóra til aðstoðar. Þeim hafi tekist að losa hálstakið eftir um mínútu og koma ákærðu út en hún hafi streist á móti. Lögregla hafi svo verið kölluð til. Skömmu síðar hafi ákærða aftur verið komin fyrir utan bygginguna.

Tekin var skýrsla af ákærðu 7. janúar 2021. Hún greindi þá frá því að hún myndi óljóst eftir atvikinu vegna veikinda. Hún kvaðst þó muna eftir að hafa tekið um háls deildarstjórans en ekki muna eftir að hafa sagt eitthvað. Hún hefði verið mjög veik og í miklu ójafnvægi á þessum tíma.

Þann 7. september 2021 var B, geð- og embættislæknir, dómkvaddur til þess að framkvæma geðrannsókn á ákærðu til að kanna hvort hún hafi verið sakhæf í skilningi 15. gr. laga nr. 19/1940 á þeim tíma er atvikið átti sér stað, eða eftir atvikum hvort ætla megi að refsing geti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. Það er niðurstaða matsmannsins að ákærða hafi verið veik með mjög alvarlegum hætti sl. áratug. Veikindin hafi frekar ágerst og mikinn stuðning og eftirlit þurfi til að tryggja líðan hennar. Veikindin lýsi sér með snöggum geðbrigðum, þar sem líðanin sveiflist með snöggum hætti og ítrekuðum sjálfsskaða og sjálfsmeiðandi hegðun og atferli eða öðrum óvæntum atvikum. Einnig séu nokkur atvik þar sem hún hafi verið ógnandi og hótandi gagnvart öðru fólki eða slegið til þeirra. Hún hafi ítrekað verið lögð inn á geðdeildir til rannsóknar og skoðunar. Grunur hafi verið uppi um geðrofssjúkdóm en það hafi ekki fengist staðfest. Ekki sé annað að sjá en ákærða hafi verið fulláttuð og rauntengd þegar atburðir þessa máls hafi átt sér stað. Ekki hafi verið nein merki um geðrof á þeirri stundu, eða á undan eða eftir. Ákærða skilji afleiðingar gjörða sinna. Hún viti að líkamsárásir og hótanir séu eitthvað sem ekki eigi að gera og viti að slíkt hafi afleiðingar.

Miðað við gögn málsins, sjúkraskrá ákærðu og frásögn hennar megi ætla að hún hafi haft innsæi og getu til að hafa stjórn á eigin gerðum á verknaðarstundu. Verði því að telja að hún hafi ekki verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum á þeim tíma. Ákærða glími við alvarlega persónuleikaröskun með óstöðugum geðbrigðum og sé viðkvæm og hömlulítil gagnvart áreiti. Þessir þættir hafi verið henni afar truflandi í gegnum veikindi hennar ásamt áfallastreituröskun og fíknisjúkdómi. Þeir séu þó ekki með þeim hætti að refsing geti ekki borið árangur þar sem slíkt muni færa ákveðna röð og reglu og áminningu um að gjörðir hafi afleiðingar. Verði því að telja að refsing geti borið árangur.

Framburður ákærðu og vitna fyrir dómi Ákærða kaus að gefa ekki skýrslu fyrir dómi.

Vitnið A, deildarstjóri [...]deildar Landspítala, lýsti því að hún hefði verið að funda með ákærðu þennan dag ásamt fleirum. Þetta hefði ekki verið óvenjulegur eða óvenju mannmargur fundur. Meðferð ákærðu á deildinni hefði verið lokið og rætt hefði verið um framhaldið við hana. Ákærðu hefði jafnframt verið kynnt að búsetuúrræði fyrir hana væri ekki tilbúið og hvaða kostir væru í stöðunni. Henni hefði verið boðið að vera á deildinni meðan hún biði. Ákærðu hefði brugðið við þessar fréttir en hún hefði haft væntingar um að útskrifast. Hún hefði brugðist við með því að standa upp og taka um háls hennar með báðum höndum. Takið hefði varað í um 15 til 20 sekúndur en ekki verið mjög óþægilegt þar sem þrýstingurinn hefði ekki verið á miðjum hálsinum. Á meðan hefði ákærða ítrekað sagt „ég drep þig“. Geðlæknirinn sem hefði verið á fundinum hefði staðið upp, ýtt á neyðarhnapp og síðan tekið ákærðu og ýtt út úr herberginu. Henni hefði verið brugðið við atvikið og þurft tíma til að jafna sig, en hún hefði þó ekki óttast um líf sitt þar sem þær hefðu verið umkringdar fólki.

Vitnið C félagsráðgjafi kvaðst hafa verið viðstödd fundinn þar sem ákærðu hefðu verið færðar fréttir sem hún hefði brugðist illa við. Hún hefði staðið upp, tekið deildarstjórann hálstaki með báðum höndum og sagst ætla að drepa hana. Ýtt hefði verið á neyðarhnapp, en varnarteymið hefði ekki komið strax heldur hefði þurft að ýta aftur á hnappinn. Geðlæknirinn hefði staðið upp og fjarlægt ákærðu. Þetta hefði allt gerst mjög hratt og hún vissi ekki hve lengi tak ákærðu hefði varað.

Vitnið D geðlæknir kvað fundinn með ákærðu hafa farið fram í viðtalsherbergi á [...]deild. Fundurinn hefði ekki gengið vel. Ákærða hefði verið í ójafnvægi, en þó fulláttuð og ekki í geðrofsástandi. Rætt hefði verið um búsetumál ákærðu og breytingar sem þurfti að gera á þeim. Deildarstjórinn hefði útskýrt fyrir ákærðu að ástæðan væri ofbeldisatvik í þáverandi búsetuúrræði. Ákærða hefði þá stokkið hratt upp úr sæti sínu og snúið sér að deildarstjóranum. Hún hefði tekið um háls hennar með báðum höndum og sagt endurtekið „ég ætla að drepa þig“. Vitnið kvaðst þá hafa staðið upp, gripið í ákærðu og losað hana frá deildarstjóranum. Hún hefði svo ýtt henni út úr herberginu og lokað. Viðbrögðin hefðu verið frekar hröð og hálstakið hefði því ekki varað lengi og ekki verið mjög fast. Hún taldi að deildarstjóranum hefði verið brugðið en ekki upplifað sig í lífshættu.

Vitnið E, félagsráðgjafi hjá Reykjavíkurborg, kvaðst hafa verið boðuð á fundinn vegna búsetuúrræða fyrir ákærðu. Fundurinn hefði komið henni á óvart þar sem margir hefðu verið viðstaddir og rætt hefði verið um fleira en það sem henni hefði komið við. Aðstæðurnar hefðu verið íþyngjandi fyrir ákærðu. Hún hefði ekki verið í jafnvægi og brugðist illa við. Hún hefði veist að starfsmanni [...]deildar og sagt ítrekað „ég hata þig“. Frá hennar sjónarhorni hefði hún virst taka í hár starfsmannsins en það gæti hafa verið hálstak. Þetta hefði gerst hratt og aðrir starfsmenn hefðu gengið á milli og stöðvað árásina.

Vitnið F hjúkrunarnemi kvað ákærðu hafa staðið upp á fundinum og sagt við deildarstjórann „einn daginn skal ég drepa þig“. Hún hefði svo tekið um háls hennar og sagt ítrekað „ég drep þig“. Geðlæknirinn hefði staðið upp og togað ákærðu í burtu og svo hefði öryggisteymi komið. Ákærða hefði verið stressuð í upphafi fundarins en þó róleg. Hún hefði svo tryllst. Skömmu eftir fundinn hefði vitnið svo séð hana fyrir utan [...]deildina að reykja sígarettu.

Vitnið B geðlæknir greindi frá geðrannsókn sinni á ákærðu. Hann kvað ákærðu eiga gríðarlega langa sögu og vera greind með persónuleikaröskun með óstöðugum geðbrigðum. Hún áttaði sig á því sem hún gerði og væri ekki ófær um að stjórna gerðum sínum. Ekki væru merki um að hún hefði verið í geðrofi á verknaðarstundu, en ástand hennar bæði fyrir og eftir atvikið væru vel skrásett og hefði verið skoðað vandlega. Hann kvað aðstæður á framangreindum fundi hafa verið erfiðar fyrir ákærðu. Rædd hefðu verið erfið mál í stórum hópi. Betra hefði verið að nálgast hlutina með öðrum hætti og þá hefði atvikið hugsanlega ekki orðið. Ákærða hafi hins vegar vitað að hegðun hennar væri röng. Hún þurfi mikla þjónustu og skýran ramma utan um sig.

Niðurstaða

Ákærðu er gefið að sök brot gegn valdstjórninni, með því að hafa tekið deildarstjóra [...]deildar Landspítala hálstaki með báðum höndum og hótað henni ítrekað lífláti með orðunum,, ég drep þig“. Ákærða neitar sök. Hún gaf ekki skýrslu fyrir dómi en hjá lögreglu greindi hún frá því að muna óljóst eftir atvikinu, kannast við að hafa tekið stuttlega um háls brotaþola en kannaðist ekki við að hafa látið einhver orð falla.

Framburður brotaþola og annarra vitna sem voru viðstaddir fundinn þar sem atvikið átti sér stað er samhljóma um að ákærða hafi komist í uppnám á fundinum, staðið upp og gengið að brotaþola. Allir fundarmenn lýstu því að ákærða hefði tekið með báðum höndum um háls brotaþola, en eitt vitnið gat þó ekki fullyrt um hvernig takið var frá því sjónarhorni sem hún hefði séð það. Þá lýstu flestöll vitnin því að ákærða hefði ítrekað sagt,, ég drep þig“eða notað sambærilegt orðalag.

Með framangreindum samhljóma og trúverðugum framburði vitna er sannað að ákærða hafi sýnt af sér þá háttsemi sem henni er gefin að sök í ákæru. Atlaga ákærðu beinist að opinberum starfsmanni við skyldustörf og er háttsemin því rétt heimfærð til 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða er fædd í [...] [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 22. júní 2021, hefur hún ekki áður gerst sek um refsivert brot. Hér að framan var greint frá geðrannsókn B, geð- og embættislæknis og dómkvadds matsmanns. Eins og þar greinir hefur ákærða glímt við erfið andleg veikindi til langs tíma. Veikindi hennar valda því að líðan hennar sveiflast með snöggum hætti og ítrekað hafa komið upp alvarleg atvik. Ekki hafi verið staðfest að ákærða sé með geðrofssjúkdóm og ekki sé annað að sjá en hún hafi verið fulláttuð og rauntengd á þessum tíma. Telur matsmaðurinn ákærðu sakhæfa og að ástand hennar sé ekki með þeim hætti að refsing geti ekki borið árangur. Þessi niðurstaða matsmannsins er í samræmi við álit geðlæknisins sem var vitni að atburðinum en hún lýsti því að ákærða hefði verið fulláttuð og ekki í geðrofsástandi.

Í samræmi við framangreint er það niðurstaða dómsins að hvorki 15. né 16. gr. almennra hegningarlaga eigi við um hana. Með hliðsjón af framangreindu þykir verða að gera ákærðu refsingu, en við ákvörðun refsingar þykir unnt að taka nokkurt mið af því að ákærða á við andleg veikindi að stríða og kringumstæður umrætt sinn voru henni þungbærar, sbr. til hliðsjónar 75. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 592.875 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og 480.000 krónur í annan sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið S-kvk-nf R-kvk-nf A-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærða, X, sæti fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipað verjanda síns, I-kvk-þgf L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 592.875 krónur, og 480.000 krónur í annan sakarkostnað.