E-3165/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 24. maí 2022, var höfðað 12. nóvember 2020 af Endor ehf., [...], gegn Grindavíkurbæ, Víkurbæ 62 í Grindavík, og G-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf, [...].

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi Grindavíkurbær verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.697.333 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 8.798.783 krónum frá 14. nóvember 2018 til 3. september 2019, af 4.583.217 krónum frá þeim degi til 22. september 2019, af 4.882.254 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2020, af 4.059.554 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2020, en af 3.697.333 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.697.333 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 8.798.783 krónum frá 14. nóvember 2018 til 3. september 2019, af 4.583.217 krónum frá þeim degi til 22. september 2019, af 4.882.254 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2020, af 4.059.554 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2020, en af 3.697.333 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varastefnda.

Aðalstefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst aðalstefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Varastefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst varastefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Aðalstefndi krafðist þess í upphafi að dómkröfum stefnanda á hendur honum yrði vísað frá dómi. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði dómsins hinn 15. apríl 2021.

I.

Helstu málsatvik

Tildrög þessa máls eru þau að í september 2018 leitaði varastefndi, sem var kerfisstjóri aðalstefnda, til stefnanda og óskaði eftir tilboði í tölvubúnað fyrir aðalstefnda. Samkvæmt gögnum málsins virðast nokkur samskipti hafa átt sér stað milli varastefnda og stefnanda í framhaldinu en nákvæmt inntak þeirra samskipta liggur ekki fyrir. Hins vegar liggur frammi í málinu tölvubréf frá stefnanda til varastefnda, dags. 14. nóvember 2018, ásamt sundurliðuðu tilboði í tilgreindan tölvubúnað, samtals að fjárhæð 10.910.490 krónur með virðisaukaskatti. Í tölvubréfinu óskar stefnandi eftir staðfestingu varastefnda á pöntun í samræmi við samtal fyrr sama dag svo að unnt sé að setja hana af stað. Þá liggur frammi tölvubréf frá varastefnda til stefnanda sem sent var sama dag þar sem hann staðfestir umrædda pöntun.

Ágreiningslaust er að hinn 21. nóvember 2018 hafi varastefndi svo haft símleiðis samband við stefnanda. Í stefnu kemur fram að með símtalinu hafi ætlun varstefnda verið að kanna möguleika á því að afpanta umræddan tölvubúnað eða eftir atvikum seinka afhendingu hans en í greinargerð aðalstefnda kemur fram að í umræddu símtali hafi varastefndi tjáð stefnanda að ekkert yrði af pöntuninni. Hvað sem því líður sendi stefnandi varastefnda í kjölfarið tölvubréf, dagsett 23. nóvember 2018, sem liggur frammi í málinu ásamt þeim tölvubréfum sem gengu á milli aðila í framhaldinu. Í því kemur í meginatriðum fram að ekki sé unnt að verða við beiðni um að afpanta búnaðinn þar sem vinna við samsetningu hans sé þegar hafin hjá erlendum birgjum stefnanda og stefnandi því hvaðsem öðru líður skuldbundinn gangvart þeim til að taka við búnaðinum og greiða fyrir hann. Því tölvubréfi var svarað með tölvubréfi sviðsstjóra fjármála- og stjórnsýslusviðs aðalstefnda, dagsettu 27. nóvember 2018. Í því kemur efnislega fram að ekki sé heimild í fjárhagsáætlun aðalstefnda 2018 til kaupa á umræddum búnaði og aðalstefndi muni því ekki kaupa hann. Það sé því alfarið á ábyrgð stefnanda ef ákveðið verði að fá umræddan búnað til landsins. Þessu tölvubréfi var svarað með tölvubréfi stefnanda, dagsettu 28. nóvember 2018, þar sem gerð var grein fyrir stöðunni eins og hún horfði við honum auk þess sem gerðar voru tillögur að lausn málsins. Í því tölvubréfi kemur efnislega fram að þar sem um sérútbúinn búnað sem þegar hafi verið framleiddur sé að ræða sé ekki unnt að afpanta hann nema gegn greiðslu afpöntunargjalds (e. restocking fee) sem sé 15% af listaverði umrædds búnaðar eða um 35% af umsömdu verði til aðalstefnda auk flutningskostnaðar. Þá voru gerðar þrjár tillögur að lausn málsins. Í fyrsta lagi að aðalstefndi afpantaði umræddan búnað og greiddi fyrir það framangreint gjald, í öðru lagi að aðalstefndi keypti búnaðinn líkt og um hefði verið samið og stefnandi aðstoðaði hann við að endurselja hann og í þriðja lagi að aðalstefndi keypti búnaðinn og endurseldi hann til þess aðila sem eftirleiðis myndi þjónusta hann. Framangreindu tölvubréfi svaraði fyrrgreindur sviðsstjóri fjármála- og stjórnsýslusviðs aðalstefnda með tölvubréfi, dagsettu 4. desember 2018, þar sem fram kemur að lögmanni aðalstefnda hafi verið falið að skoða málið.

Með bréfi aðalstefnda til stefnanda hinn 20. desember 2018 var öllum kröfum um greiðslu á umræddum búnaði hafnað með þeim rökum að varastefndi hefði ekki haft umboð til að semja um kaup á umræddum búnaði, og því væri aðalstefndi ekki bundinn af pöntuninni. Þessari afstöðu var mótmælt af stefnanda með bréfi hinn 14. janúar 2019 auk annars með vísan til þess að varastefndi hefði áður komið fram fyrir hönd aðalstefnda við kaup á tölvubúnaði af stefnanda og hann því með réttu mátt ætla að varastefndi hefði til þess umboð. Þá var krafist greiðslu á 10.910.499 krónum auk dráttarvaxta. Með bréfi hinn 11. febrúar 2019 hafnaði aðalstefndi því á ný að sveitarfélagið væri bundið af umþrættri pöntun og hafnaði jafnframt öllum kröfum um greiðslu vegna hennar.

Með bréfi hinn 20. febrúar 2019 upplýsti stefnandi varastefnda um framangreindan ágreining hans við aðalstefnda. Í bréfinu kom jafnframt fram að varastefndi mætti vænta þess að hann yrði krafinn um greiðslu bóta vegna þess tjóns sem stefnandi yrði fyrir fengist búnaðurinn ekki greiddur af aðalstefnda. Því bréfi var svarað af varastefnda með bréfi hinn 27. febrúar 2019 þar sem fram kom að hann hefði haft fulla heimild til að ganga til umræddra kaupa fyrir hönd aðalstefnda. Þá var bótaábyrgð alfarið hafnað.

Með bréfi stefnanda til aðalstefnda hinn 19. maí 2020 var aðalstefndi svo krafinn um greiðslu 3.195.517 króna auk dráttarvaxta. Í bréfinu kemur fram að stefnandi hafi selt hluta af þeim búnaði sem um var að tefla í því skyni að takmarka tjón sitt vegna vanefnda aðalstefnda. Umkrafin fjárhæð svari til andvirðis þess búnaðar sem eftir standi. Enn fremur var þess krafist að aðalstefndi tæki við þeim búnaði samfara greiðslu fyrir hann. Í stefnu kemur fram að efni framangreids bréfs sé rangt og byggt á misskilningi lögmanns stefnanda. Það sé því dregið til baka og vísað til stefnu um rétt atvik og kröfu stefnanda. Með bréfi stefnda hinn 25. maí 2020 var kröfum stefnanda hafnað. Höfðaði stefnandi mál þetta í framhaldinu.

II.

Helstu málsástæður stefnanda

Krafa stefnanda er byggð á því að með samþykki varastefnda fyrir hönd aðalstefnda á tilboði hans um sölu á tilgreindum tölvubúnaði til aðalstefnda að fjárhæð 10.910.495 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum hafi komist á bindandi samningur á milli stefnanda og aðalstefnda um kaup hins síðarnefnda á umræddum búnaði af stefnanda.

Vegna vanefnda aðalstefnda á skyldu til greiðslu kaupverðs búnaðarins, þess að fyrir hafi legið að aðalstefndi hafi hafnað greiðsluskyldu, þess að aðalstefndi hafi hafnað viðtöku búnaðarins og í því skyni að draga úr tjóni aðila hafi stefnandi tekið ákvörðun um að freista þess að selja búnaðinn öðrum. Þær sölutilraunir hafi tekið langan tíma enda búnaðurinn sérstaklega smíðaður fyrir aðalstefnda og í því skyni að þjóna sérstökum þörfum hans. Þá hafi fljótt orðið ljóst að ekki yrði unnt að selja búnaðinn fyrir það verð sem aðalstefndi hefði samkvæmt framansögðu skuldbundið sig til að greiða fyrir hann enda viðurkennt að búnaður sem þessi falli fljótt í verði eftir samsetningu. Stefnanda hafi þó loks tekist að selja hluta búnaðarins hinn 3. september 2019 til TRS ehf. og hafi söluverð þess hluta verið 5.227.302 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Hinn 16. janúar 2020 hafi stefnanda svo tekist að selja hluta þess búnaðar sem eftir var til Tölvuþjónustunnar ehf. og hafi söluverð þess hluta verið 1.020.148 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Loks hafi stefnanda svo hinn 5. febrúar 2020 tekist að selja hluta þess búnaðar sem þá hafi verið eftir til DK Hugbúnaðar ehf. og hafi söluverð þess búnaðar verið 499.154 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Stefnanda hafi hins vegar enn ekki tekist að selja það sem eftir standi af búnaði þeim er aðalstefndi hafi fest kaup á með samþykki áðurgreinds tilboðs.

Heildarsöluverð þess búnaðar sem stefnanda hafi um síðir tekist að selja sé 6.696.604 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Sá búnaður hafi verið seldur á markaðsverði á þeim tíma og að teknu tilliti til ástands hans sem og þess að hann hafi verið sérstaklega útbúinn fyrir aðalstefnda líkt og staðfest hafi verið í matsgerð dómkvadds matsmanns. Þeirri matsgerð hafi ekki verið hnekkt og því beri að leggja hana til grundvallar að því leyti. Óseldur sé svo búnaður að söluverði 320.013 krónur samkvæmt fyrrgreindu tilboði stefnanda. Til lækkunar á kröfum stefnanda á hendur stefndu, samkvæmt umræddu tilboði, komi því 6.696.604 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Tjón stefnanda að teknu tilliti til söluverðs búnaðarins og að frádregnum virðisaukaskatti nemi því 3.398.296 krónum. Vegna nauðsynlegra breytinga á búnaðinum, svo að unnt væri að selja hann þriðja aðila, hafi stefnandi verið nauðbeygður til að kaupa viðbætur við búnaðinn og hafi hann greitt fyrir þær viðbætur 16.299 danskar krónur samkvæmt framlögðum reikningi, eða 299.037 krónur miðað við gengi dönsku krónunnar hinn 22. september 2019. Heildartjón stefnanda nemi því 3.697.333 krónum og hafi þá virðisaukaskattur verið dreginn af fjárhæð reikninga. Nánar tiltekið sundurliðist krafa stefnanda svo: Söluverð búnaðar til aðalstefnda samkvæmt tilboði, 8798.783 krónur, að frádregnu söluverði búnaðar til þriðju aðila, 5.400.487 krónur, að viðbættum kostnaði við viðbætur, 299.037 krónur, eða samtals 3.697.333 krónur. Stefndandi krefji því stefndu um greiðslu skaðabóta að síðastgreindri fjárhæð.

Stefnandi byggi á því að varastefndi hafi haft umboð aðalstefnda til að semja um kaup á tölvubúnaði fyrir hönd sveitarfélagsins og því hafi komist á gildur samningur um kaupin. Sé mótmælum aðalstefnda sem byggist á umboðsskorti varastefnda því alfarið vísað á bug sem haldlausum. Vakin sé sérstök athygli á því að varastefndi hafi áður átt viðskipti við stefnanda fyrir hönd aðalstefnda og án nokkurra athugasemda af hálfu aðalstefnda. Þá leggi stefnandi áherslu á að varastefndi hafi gegnt starfi kerfisstjóra hjá aðalstefnda og hafi stefnandi því vitaskuld mátt treysta því að varastefndi kæmi fram fyrir hönd aðalstefnda og hefði til þess umboð líkt og í fyrri viðskiptum aðila, sbr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í þessu samhengi sé á það bent að haldi umboðsmaður sig innan ramma umboðs skipti að jafnaði ekki máli varðandi réttarsamband milli umbjóðanda og þriðja manns hvort umboðsmaður fari út fyrir sérstök fyrirmæli frá umbjóðanda, svo sem um hámarksverð innkaupa. Þá bendi stefnandi á að í tölvupósti A, sviðsstjóra fjármála- og þjónustusviðs aðalstefnda, dagsettum 27. nóvember 2018, sé ekki á því byggt að varastefndi hafi ekki haft umboð eða heimild aðalstefnda til að semja við stefnanda um kaup á umræddum tölvubúnaði og hafi umboð varastefnda því í reynd verið staðfest í fyrrgreindum tölvupósti sviðsstjórans. Því hafi fyrst verið hreyft í bréfi lögmanns aðalstefnda, dagsettu 20. desember 2018, að varastefndi hafi ekki haft umboð frá aðalstefnda til að semja um kaup á búnaðinum. Á því sé byggt af hálfu stefnanda að aðalstefndi hafi því hvað sem öðru líði glatað rétti til slíkrar mótbáru á þeim tíma.

Með samþykki varastefnda á tilboði stefnanda í tölvubúnað hafi því komist á bindandi samningur milli stefnanda og aðalstefnda um kaup á umræddum búnaði, en stefnandi byggi á því að skilyrði 10. gr. laga nr. 7/1936 hafi verið uppfyllt, enda hafi varastefndi gert löggerning í nafni aðalstefnda og innan takmarka umboðs síns. Löggerningurinn skapi því rétt og skyldu aðalstefnda gagnvart stefnanda. Því hafi ekki þurft að koma til frekari löggerningar af hálfu aðalstefnda. Aðalstefnda hafi borið að efna þann samning, sem hann hafi ekki gert og þess í stað lýst því yfir að hann myndi ekki efna hann og ekki taka við búnaðinum. Sú yfirlýsing aðalstefnda jafngildi ólögmætri riftun samnings við stefnanda. Aðalstefndi hafi vanefnt samninginn og brotið með saknæmum og ólögmætum hætti gegn hagsmunum stefnanda. Á þeim vanefndum og tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir af þeim sök umberi aðalstefndi ábyrgð og beri honum samkvæmt reglum kröfuréttar, skaðabótaréttar og lögum nr. 50/200 um lausafjárkaup að bæta stefnanda tjón hans. Stefnandi eigi lögmæta kröfu á hendur stefnda um að vera jafnsettur eins og samningurinn hefði verið að fullu efndur.

Verði ekki fallist á kröfu stefnanda um greiðslu bóta á hendur aðalstefnda á þeim grunni að ekki hafi stofnast samningur milli aðila um kaup á umræddum tölvubúnaði sé þess krafist að varastefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 3.697.333 krónur. Sú krafa stefnanda á hendur varastefnda byggist á 25. gr. laga nr. 7/1936, sem kveði skýrt á um að varastefnda beri að bæta stefnanda það tjón sem hann hafi orðið fyrir ef talið verði að varastefndi hafi farið út fyrir umboð, sem hann hafihaft sem starfsmaður aðalstefnda. Þá byggist sú krafa á reglum kröfuréttar og samningaréttar. Ef sú verði niðurstaðan sé ljóst að varastefndi hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem hafi valdið stefnanda því tjóni sem hann krefjist bóta fyrir. Um bótagrundvöll að öðru leyti og tjón stefnanda vísist til umfjöllunar um kröfu stefnanda á hendur aðalstefnda.

Stefnandi krefjist greiðslu dráttarvaxta af heildarfjárhæð tilboðs hans til aðalstefnda frá samþykki þess hinn 14. nóvember 2018 og að teknu tilliti til greiðslna inn á tjón hans við sölu búnaðar til TRS ehf. hinn 3. september 2019, til Tölvuþjónustunnar ehf. hinn 16. janúar 2020 og til DK Hugbúnaðar ehf. hinn 5. febrúar 2020. Þá reiknist dráttarvextir af kröfu vegna viðbóta er stefnandi hafi þurft að kaupa frá eindaga þess reiknings.

III.

Helstu málsástæður stefndu

Aðalstefndi byggir sýknukröfu sína á því að hvorki bæjarstjórn né bæjarstjóri sveitarfélagsins hafi pantað umræddan tölvubúnað frá stefnanda eða veitt heimild fyrir slíkri pöntun. Pöntunin sé því gerð án umboðs og ekki skuldbindandi fyrir aðalstefnda.

Í 62. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 segi að sveitarstjórn skuli á hverju ári afgreiða fjárhagsáætlun fyrir komandi ár og næstu þrjú ár þar á eftir. Samkvæmt ákvæðinu feli fjárhagsáætlun næsta árs í sér bindandi ákvörðun um allar fjárhagslegar ráðstafanir sveitarfélagsins á því ári sem hún taki til. Í 63. gr. laganna segi að ákvörðun sem sveitarstjórn taki samkvæmt 1. mgr. 62. gr. um fjárhagsáætlun næstkomandi árs sé bindandi regla um allar fjárhagslegar ráðstafanir af hálfu sveitarfélagsins. Segi að óheimilt sé að víkja frá fjárhagsáætlun nema sveitarstjórn hafi áður samþykkt viðauka við áætlunina. Ákvæðið eigi við um hvers kyns ákvarðanir, samninga eða aðrar fjárhagslegar ráðstafanir sem hafi í för með sér breytingar á tekjum, útgjöldum og skuldbindingum eða tilfærslur milli liða í fjárhagsáætlun í þegar samþykktri áætlun.

Samkvæmt fjárhagsáætlun aðalstefnda fyrir árið 2018, sem samþykkt hafi verið í nóvember 2017, hafi áætlaður kostnaður við rekstur tölvudeildar á árinu 2018 verið 24.076.000 krónur. Þar af hafi kostnaður vegna launa og launatengdra gjalda verið 7.802.000 krónur og annar rekstararkostnaður 16.274.000 krónur. Til grundvallar fjárhagsáætluninni hafi legið áætlun um að kaup á tölvubúnaði fyrir stofnanir bæjarins myndu nema 5.085.000 krónum á árinu 2018. Af skjölum málsins megi sjá að rekstur tölvudeildar hafi verið í samræmi við áætlun. Sveitarfélagið hafi keypt tölvubúnað samtals fyrir 6.674.304 krónur á árinu og hafi langhæsta færslan verið vegna kaupa á tölvubúnaði að fjárhæð 1.159.797 krónur. Það sé því alveg ljóst að kaup á tölvubúnaði fyrir 10.900.000 króna hafi ekki verið innan fjárhagsáætlunar sveitarfélagsins og því ekki heimil.

Eins og áður segi taki bæjarstjórn ákvarðanir um öll útgjöld sveitarfélagsins í gegnum fjárhagsáætlun. Á grundvelli 4. mgr. 55. gr. sveitarstjórnarlaga sé bæjarstjóri prókúruhafi sveitarfélagsins. Í samræmi við það séu samningar um öll stærri innkaup sveitarfélagsins undirritaðir af bæjarstjóra. Fullyrðingum stefnanda um að varastefndi hafi haft umboð til kaupa á umræddum tölvubúnaði sé mótmælt. Varastefndi hafi verið almennur starfsmaður á fjármála- og stjórnsýslusviði aðalstefnda og hvorki farið með mannaforráð né fjárheimildir. Þá hafi honum ekki verið veitt prókúruumboð. Á framlagðri starfslýsingu kerfisstjóra megi sjá að honum hafi verið ætlað að veita yfirmönnum stofnana og fagstjóra tölvumála í Grunnskóla Grindavíkur tæknilega ráðgjöf varðandi innkaup á nýjum hugbúnaði. Þá hafi kerfisstjóra verið ætlað að gera fjárhagsáætlun fyrir tölvudeild í samráði við fjármálastjóra. Hins vegar hafi honum samkvæmt starfslýsingu ekki verið ætlað að sjá um kaup á tölvubúnaði eða gera samninga um slík kaup. Liggi því ekkert fyrir í málinu sem styðji það að varastefndi hafi haft umboð á grundvelli 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga til kaupa eða pöntunar á tölvubúnaði. Ef talið verði að hann hafi haft umboð á grundvelli ákvæðisins til einhverra innkaupa byggi aðalstefndi á því að mögulegt umboð hans hafi ekki náð til stórfelldra kaupa á tölvubúnaði og alls ekki til kaupa á búnaði sem ekki hafi verið á fjárhagsáætlun og kostað tvöfalt meira en allur sá búnaður sem sveitarfélagið hafi keypt á árinu.

Verkferlar aðalstefnda geri ráð fyrir því að sviðsstjóri samþykki öll kaup á tölvubúnaði. Þá samþykki sviðsstjóri alla reikninga inni í bókhaldinu. Á framlögðu yfirliti úr bókhaldi aðalstefnda megi sjá að nær allir reikningar séu uppáskrifaðir af [...], en það sé auðkenni sviðsstjórans A í bókhaldinu. Þar sem standi GRINDVIK fyrir framan hafi samþykkt reiknings verið gerð beint í Navision en annars í gegnum uppáskriftarvefsíðu. Varastefndi hafi ekki haft réttindi til að samþykkja reikninga í bókhaldi sveitarfélagsins, enda hafi hann ekki farið með neinar fjárheimildir.

Fyrir liggi að sviðsstjóri fjármála- og stjórnsýslusviðs hafi falið varastefnda að kanna verð á þeim búnaði sem þyrfti ef tekin yrði ákvörðun um að kaupa nýjan búnað til að reka miðlægt tölvukerfi í samræmi við ákvörðun bæjarstjórnar frá 13. október 2018 um að kanna kosti og galla þess að reka miðlægt tölvukerfi á bæjarskrifstofunni í samanburði við úthýsingu. Hafi varastefndi leitað eftir verði frá fjölda seljenda. Samhliða hafi kostnaður við hýsingu verið kannaður. Ætlunin hafi verið að nota upplýsingarnar til að taka ákvörðun um það hvort keyptur yrði nýr búnaður eða þjónustunni úthýst. Alveg ljóst hafi verið að hvorki varastefndi né neinn annar hafi haft umboð til að panta eða kaupa umræddan tölvubúnað, enda hafi ekki verið gert ráð fyrir slíkum kaupum í fjárhagsáætlun fyrir 2018. Þá hafi hvorki verið búið að taka ákvörðun um hvort kaupa ætti búnað til að reka miðlægt tölvukerfi hjá bænum eða kaupa hýsingarþjónustu af utanaðkomandi aðila né heldur samþykkja fjárhagsáætlun 2019. Í samræmi við framangreint hafi varastefnda verið gert ljóst að hann hefði ekki haft heimild til að panta búnaðinn strax og sviðsstjóri hafi fengið upplýsingar um gerðir hans. Í tengslum við afgreiðslu fjárhagsáætlunar fyrir 2019 hafi svo verið ákveðið að semja við utanaðkomandi aðila um hýsingu á tölvuþjónustu sveitarfélagsins.

Stefnanda hafi mátt vera ljóst að varastefndi hefði ekki heimild til að skuldbinda aðalstefnda, enda hafi ekki legið fyrir nein yfirlýsing um slíkt. Af framlögðum tölvupósti starfsmanns stefnanda, dagsettum 3. desember 2018, megi ráða að umræddum starfsmanni hafi verið kunnugt um að ekki hafi verið gert ráð fyrir kaupum á búnaðinum í fjárhagsáætlun og að varastefndi hefði ekki haft heimild til að binda sveitarfélagið. Þá bendi aðalstefndi á að hægt hafi verið að nálgast fjárhagsáætlun, skipurit og upplýsingar um að bæjarstjóri gerði samninga fyrir hönd bæjarins á heimasíðu sveitarfélagsins. Í ljósi vitneskju stefnanda um umboðsleysi varastefnda, fyrirliggjandi fjárhagsáætlunar og ákvæða sveitarstjórnarlaga um skuldbindingargildi fjárhagsáætlana hafi stefnandi haft sérstaka ástæðu til að kalla eftir sérstöku umboði varastefnda til að gera umrædda pöntun eða fylgja pöntuninni eftir með gerð samnings um kaupin áður en hann hafi lagt inn pöntun hjá birgja. Þá verði ekki séð að fyrri viðskipti aðalstefnda við stefnanda breyti nokkru um þetta. Þar hafi verið um að ræða vörukaup fyrir mun lægri fjárhæðir; 123.032 krónur, 148.001 krónu og 551.872 krónur á árunum 2017 og 2018. Allt kaup sem hafi verið innan fjárhagsáætlunar sveitarfélagsins og samþykkt af sviðsstjóra sviðs þess er varastefndi hafi starfað á.

Í ljósi framangreinds telji aðalstefndi ljóst að ekki hafi komist á bindandi samningur um kaup á tölvubúnaði milli aðalstefnda og stefnanda og að aðalstefndi sé ekki bundinn af pöntun þeirri sem varastefndi gerði. Þá sé því alfarið mótmælt að málsástæður um umboðsleysi varastefnda séu of seint fram komnar.

Verði talið að samningur hafi komist á milli aðalstefnda og stefnanda um kaup á umræddum tölvubúnaði byggi aðalstefndi á því að sveitarfélaginu hafi hvað sem því líði verið heimilt að afpanta vöruna með vísan til ákvæða 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Mótmælt sé órökstuddum fullyrðingum stefnanda um að afpöntunin hafi jafngilt ólögmætri riftun samnings við stefnanda.

Óumdeilt sé að tölvubúnaðurinn hafi verið sérstaklega útbúinn á grundvelli umræddrar pöntunar og því um að ræða pöntunarkaup í skilningi 2. gr. framangreindra laga. Í 2. mgr. 52. gr. komi fram sú meginregla að kaupandi hlutar sem sé sérstaklega útbúinn fyrir hann geti afpantað hlutinn. Í slíkum tilvikum geti seljandi ekki haldið fast við kaupin. Í því felist að hann geti ekki haldið áfram gerð hlutarins, hann geti ekki gert ráðstafanir til afhendingar hans, t. d. með því að panta flutning á honum, og hann geti ekki krafist greiðslu fyrir tilbúning hlutarins. Frá meginreglunni um heimild til afpöntunar sé sú undantekning að seljandi geti haldið fast við kaupin ef afpöntun hefur í för með sér verulegt óhagræði fyrir seljandann eða hættu á því að hann fái ekki bætt það tjón sem afpöntunin hafi í för með sér. Hafi það síðarnefnda til dæmis verið talið eiga við ef kaupandi stendur fjárhagslega höllum fæti. Aðalstefndi byggi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að þessi undantekning eigi við í málinu. Þannig liggi ekki fyrir nein gögn um að stefnandi hafi ekki getað afpantað umræddan tölvubúnað þegar varastefndi hafi sett fram ósk um það hinn 21. nóvember 2018 eða að slík afpöntun hefði haft í för með sér verulegt óhagræði fyrir hann. Þá liggi ekki fyrir að hætta hafi verið á því að stefnandi fengi ekki mögulegt tjón sitt bætt. Verði stefnandi að bera áhættuna af þeirri ákvörðun að afpanta ekki umræddan búnað þegar hann hafi fengið upplýsingar um aðaðalstefndi mundi ekki kaupa hann.

Með vísan til framangreinds telji aðalstefndi að sveitarfélaginu hafi verið heimilt að afpanta umræddan tölvubúnað á grundvelli meginreglunnar í 2. mgr. 52. gr. laga um lausafjárkaup.

Stefnandi geri kröfu um að aðalstefndi greiði honum bætur þannig að hann verði jafnsettur eins og að samningurinn hefði verið að fullu efndur. Mjög óljóst sé á hvaða grundvelli skaðabótakrafan sé byggð og aðeins vísað til þess að aðalstefndi hafi vanefnt samninginn og brotið með saknæmum og ólögmætum hætti gegn hagsmunum stefnanda og beri honum samkvæmt „reglum kröfuréttar, skaðabótaréttar og lögum nr. 50/2002 að bæta stefnanda tjón hans.“

Aðalstefndi mótmæli skaðabótakröfu stefnanda. Í fyrsta lagi sé byggt á því að kröfugerð stefnanda sé í heild sinni óskýr og í raun ódómtæk. Byggi aðalstefndi á því að kröfufjárhæðir séu ekki í samræmi við gögn málsins. Þá sé byggt á því að lagagrundvöllur kröfunnar sé óljós. Ekki sé vísað til þess á hvaða reglum kröfuréttar eða skaðabótaréttar krafan byggist eða á hvaða ákvæðum laga um lausafjárkaup. Í öðru lagi byggi aðalstefndi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna meintra vanefnda stefnda. Hafi hann orðið fyrir tjóni hafi hann ekki sýnt fram á fjárhæð þess. Engin gögn hafi verið lögð fram um tjón stefnanda. Þannig liggi ekki fyrir gögn um innkaupsverð stefnanda eða upplýsingar um það hvaða útgjöldum stefnandi hafi komist hjá vegna afpöntunarinnar. Þá liggi heldur ekki fyrir skýr gögn um það hvaða tölvubúnað stefnandi hafi náð að selja öðrum eða hvernig búnaðurinn hafi verið verðlagður við þá sölu. Í þriðja lagi byggi aðalstefndi á að ef talið verði að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda hljóti bæturnar að byggjast á 2. mgr. 52. gr. laga um lausafjárkaup, en þar sé kveðið á um mögulegan bótarétt seljanda vegna afpöntunar kaupanda. Ákvörðun fjárhæðar bóta á grundvelli 2. mgr. 52. gr. miðist við ákvæði X. kafla laga um lausafjárkaup. Þegar um er að ræða pöntunarkaup hafi verið talið að einungis eigi að bæta raunverulegt tjón seljanda. Byggi aðalstefndi á því að leggja beri til grundvallar innkaupsverð stefnanda og draga eigi frá því þau útgjöld sem hann hafi komist hjá og verðmæti þeirra vara sem pantaðar hafa verið. Því sé aukinheldur mótmælt að stefnandi eigi rétt á bótum sem geri hann eins settan og kaupin hafi verið efnd. Hafi stefnandi ekki stutt þá kröfu neinum efnis- eða lagarökum.

Þá byggi aðalstefndi á því að við ákvörðun fjárhæðar skaðabóta verði að hafa hliðsjón af skyldum stefnanda samkvæmt 70. gr. laga um lausafjárkaup, en í ákvæðinu sé kveðið á um að samningsaðila sem beri fyrir sig vanefndir af hálfu gagnaðila beri með sanngjörnum ráðstöfunum að takmarka tjón sitt. Vanræki hann það beri hann sjálfur þann hluta tjónsins sem af því leiði. Byggi aðalstefndi á því að stefnanda hafi borið að takmarka tjón sitt með því að afpanta vörurnar strax og afpöntun varastefnda hafi borist honum þann 21. nóvember 2018. Stefnandi hafi haldið því fram að við afpöntun hefði honum borið að greiða svokallað „restocking fee“. Stefnandi hafi hins vegar ekki sýnt fram á að hann hafi verið krafinn um greiðslu slíks gjalds. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á fjárhæð meints gjalds. Byggi aðalstefndi á því að ef stefnanda hefði verið gert að greiða slíkt gjald við afpöntun séu allar líkur á því að það hefði verið lægra en sú krafa sem hann geri á aðalstefnda í máli þessu. Því hafi hann ekki sinnt skyldu til að takmarka tjón sitt í samræmi við ákvæði áðurgreindrar 70. gr.

Aðalstefndi byggi einnig á því að stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti sýnt fram á að hann hafi takmarkað tjón sitt með því að selja umræddan tölvubúnað á eðlilegu markaðsverði, enda liggi engin gögn fyrir í málinu um tilraunir stefnanda til að selja búnaðinn eða um verðlagningu hans. Stefnandi fullyrði að verð búnaðar hafi tekið mið af ástandi hans. Í því sambandi sé bent á að samkvæmt ákvæðum laga um lausafjárkaup hafi stefnandi borið alla ábyrgð á búnaðinum og hafi það verið skylda hans að sjá til þess að umræddur búnaður væri varðveittur við viðunandi aðstæður.

Þá sé því mótmælt að aðalstefnda verði gert að greiða fyrir búnað sem stefnandi hafi keypt. Haldi stefnandi því fram að nauðsynlegt hafi verið að kaupa búnaðinn til að geta selt hluta hins umdeilda tölvubúnaðar. Stefnandi hafi hins vegar ekki útskýrt um hvaða búnað sé að ræða eða fært nokkur rök fyrir því af hverju umræddur búnaður hafi verið nauðsynlegur til að hægt væri að selja hinn umdeilda búnað. Verði stefnandi að bera hallann af því.

Loks sé framlagðri matsgerð dómkvadds matsmanns mótmælt. Umrædd matsgerð sé haldin verulegum ágöllum og hafi því ekkert sönnunargildi í málinu.

Að endingu byggi aðalstefndi í þessu sambandi á því að ef tilvísun stefnanda til ábyrgðar á grundvelli reglna skaðabótaréttar vísi til sakarreglunnar séu skilyrði reglunnar ekki uppfyllt. Þá verði ekki séð að aðalstefndi geti borið skaðabótaábyrgð samkvæmt öðrum reglum skaðabótaréttar. Aðalstefndi mótmæli því að hann hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að meint tjón hans sé sennileg afleiðing af hegðun aðalstefnda.

Með vísan til alls framangreinds telji aðalstefndi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem aðalstefndi beri skaðabótaábyrgð á.

Að endingu byggi aðalstefndi sýknukröfu sína einnig á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti og þannig firrt sig rétti til greiðslu þeirrar kröfu sem hann geri í málinu. Í því sambandi sé bent á að stefnandi hafi ekkert aðhafst í meira en eitt ár, þ. e. frá því að aðalstefndi hafi hafnað öllum kröfum stefnanda með bréfi, dagsettu 11. febrúar 2019, þar til hann hafi gert kröfu um greiðslu 3.195.517 króna með bréfi, dagsettu 19. maí 2020, en það bréf hafi stefnandi nú dregið til baka. Eftir það hafi liðið sex mánuðir til viðbótar án þess að nokkuð hafi heyrst frá stefnanda, en þann 12. nóvember 2020 hafi lögmanni aðalstefnda verið birt stefna í málinu. Bendi aðalstefndi á að meta verði tómlæti stefnanda í ljósi 3. mgr. 52. gr. laga um lausafjárkaup og þeirrar staðreyndar að stefnandi hafi ekki afhent aðalstefnda neinar vörur. Verði því að telja að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt tómlæti með því að hafa ekki uppi kröfur þær sem hafðar séu uppi í máli þessu miklu fyrr.

Í stefnu sé þess krafist að krafa stefnanda beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 14. nóvember 2018. Sé upphafstíma dráttarvaxta mótmælt og þess krafist, verði fallist á kröfur á hendur aðalstefnda, að ekki verði miðað við fyrra tímamark en dómsuppsögu, sbr. 2. málslið 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Ef talið verði að miða eigi við fyrra tímamark byggi aðalstefndi á því að krafa um greiðslu á kaupverði hafi fyrst komið fram þegar stefnandi hafi sent aðalstefnda reikning með tölvupósti þann 19. janúar 2019. Geti stefnandi ekki krafist dráttarvaxta frá fyrra tímamarki. Því til stuðnings sé vísað til ákvæða 71. gr. laga um lausafjárkaup.

Þrautavarakrafa aðalstefnda um verulega lækkun krafna á hendur honum byggist á öllum sömu málsástæðum og raktar séu að framan um sýknukröfu.

Aðalstefndi vísi að öðru leyti máli sínu til stuðnings til meginreglna kröfuréttar, reglna skaðabótaréttar og ákvæða laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Þá vísi aðalstefndi til laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa aðalstefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Varastefndi byggir á því að hann hafi haft fulla heimild vinnuveitanda síns til kaupa á þeim tölvubúnaði sem pantaður hafi verið frá stefnanda. Þeirri málsástæðu aðalstefnda að hann hafi ekki haft umboð hvað það varðar sé því alfarið hafnað. Taki varastefndi undir málatilbúnað stefnanda hvað þetta varði og byggi á því að hann hafi haft fullt umboð aðalstefnda til að semja um kaup á tölvubúnaði fyrir hans hönd. Gögn málsins sýni og sanni að hann hafi starfað í samræmi við starfssvið sitt og starfsvenjur þær sem hann hafi frá upphafi unnið eftir og innan umboðs síns og þess ramma sem honum hafi verið settur af vinnuveitanda hans, aðalstefnda. Sé á því byggt og krafist sýknu af þeim sökum. Hvað þetta varði sé einnig tekið undir málatilbúnað stefnanda um að varastefndi hafi áður átt viðskipti við stefnanda fyrir hönd aðalstefnda án nokkurra athugasemda af hálfu hins síðastnefnda. Varastefndi hafi því verið í góðri trú um að hann hefði heimildir til að framkvæma pantanir sem þessar fyrir hönd aðalstefnda auk þess sem hann hafi verið í góðri trú um að til stæði að festa kaup á umræddum búnaði. Fráleitt sé að ætla að hann hefði lagt fram pöntunina ella.

Aðalstefndi virðist einnig byggja á því að stefnandi hafi mátt vita að varastefndi hafi ekki haft umboð til að ganga frá pöntuninni. Varastefndi taki ekki afstöðu til þessa í sjálfu sér, enda telji hann sig hafa haft fulla heimild aðalstefnda til að ganga frá umræddri pöntun. En, telji dómurinn það af einhverjum ólíklegum ástæðum sannað að varastefndi hafi þrátt fyrir allt ekki haft umboð til að ganga frá pöntuninni, þá hafi stefnandi vitað, eða mátt vita, að varastefndi hafi ekki haft umboð í því skyni og af þeim ástæðum beri varastefndi ekki ábyrgð, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Krefjist varastefndi því einnig sýknu á þeim grundvelli.

Þá byggir varastefndi einnig á því að meint tjón stefnanda sé með öllu ósannað. Varastefndi telji þannig ósannað að stefnandi hafi ekki getað afpantað búnaðinn og takmarkað með því tjón sitt. Vitanlega myndi seljandinn ætíð reyna að láta stefnanda standa við pöntunina en algjörlega óljóst sé hvort stefnandi hafi gert nægilega mikið til að freista þess að afturkalla hana og hvort raunverulegur ómöguleiki hafi verið fyrir hendi hvað það varðar. Þá byggist krafa stefnanda á því að samið hafi verið um kaupverð fyrir búnaðinn að fjárhæð 8.798.783 krónur við aðalstefnda. Svo séu dregnar frá 5.400.487 krónur vegna söluverðs búnaðar til þriðju aðila og kostnaðar við viðbætur að fjárhæð 299.333 krónur lagðar við. Þannig fái stefnandi út að tjón sitt sé að fjárhæð 3.697.333 krónur. Stefnandi geri ekki á nokkurn hátt grein fyrir því af hvaða ástæðum sá búnaður sem hann seldi hafi verið seldur á svo miklu lægra verði en samkvæmt tilboði því sem stefnandi hafi gert aðalstefnda. Hvort stefnandi hafi sinnt raunverulegri tjónstakmörkunarskyldu sinni með því að selja búnaðinn á hæsta mögulega verði sé því með öllu óljóst. Þá dragi stefnandi heldur ekki frá virði þess búnaðar sem enn sé óseldur, sem virðist samkvæmt stefnu vera að virði 320.013 krónur, og geri ekki neina grein fyrir af hvaða ástæðum það sé eða hvort hann telji að sá búnaður sé óseljanlegur og þá hvers vegna. Ætti sú fjárhæð að koma til frádráttar meintu tjóni stefnanda. Þá sé með öllu ósannað að sá búnaður sem hafi verið seldur hafi verið seldur á markaðsvirði eða yfirleitt ásættanlegu verði. Meint tjón stefnanda sé að framangreindu virtu vanreifað, órökstutt og ósannað með öllu.

Varastefndi byggi að auki kröfu sína um sýknu á aðildarskorti, enda sé hann ekki réttur aðili að þessu máli. Í því sambandi byggi varastefndi einnig á meginreglunni um vinnuveitandaábyrgð, en fari af einhverjum ástæðum svo að dómurinn telji varastefnda hafa gert mistök í starfi sínu, þá sé það vinnuveitandi sem beri ábyrgð á því tjóni sem starfsmaður valdi með ólögmætum og saknæmum hætti á vinnutíma. Hvernig sem á málið sé litið sé varastefndi því ekki réttur aðili að því. Hvað þetta varði sé enn fremur vísað til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þá er öllum kröfum stefnanda í máli þessu mótmælt sem röngum og/eða ósönnuðum. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé enn fremur mótmælt sérstaklega. Að öllu framansögðu virtu sé krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Framangreindu til stuðnings vísar varastefndi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérílagi 2. mgr. 16. gr. Þá vísar hann til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga sem og til almennra reglna samninga- og kröfuréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Kröfu sinni um málskostnað úr hendi stefnanda til stuðnings vísar varastefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérílagi 1. mgr. 130. gr. og til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt til stuðnings kröfu sinni um að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til virðisaukaskatts, enda sé varastefndi ekki virðisaukaskattsskyldur.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu gerir stefnandi tilgreinda fjárkröfu aðallega á hendur aðalstefnda og til vara á hendur varastefnda. Stefnukrafan er reist á því að komist hafi á samningur á milli stefnanda og aðalstefnda um kaup á tölvubúnaði sem síðan hafi verið vanefndur af hálfu aðalstefnda og stefnandi orðið fyrir tjóni af þeim sökum. Ágreiningslaust er að varastefndi, sem var kerfisstjóri sveitarfélagsins, kom fram við þá samningsgerð. Ágreiningur málsaðila lýtur í meginatriðum að því hvort varastefndi hafi haft umboð, sem og hvort stefnandi hafi með réttu mátt ætla að hann hefði umboð, til að skuldbinda aðalstefnda til kaupa á umræddum tölvubúnaði þannig að samningur þar að lútandi hafi komist á. Krafa stefnanda gagnvart aðalstefnda er krafa um skaðabætur vegna meintra vanefnda á samningi en gagnvart varastefnda krafa um skaðabætur á þeim grundvelli að hann hafi komið fram fyrir hönd aðalstefnda við samningsgerðina án þess að hafa til þess umboð. Aðalstefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ekki hafi komist á samningur milli hans og stefnanda um kaup á umræddum tölvubúnaði þar sem varastefndi hafi ekki haft umboð til að skuldbinda aðalstefnda að því leyti og að því frágengnu í öðru lagi á því að honum hafi hvað sem öðru líður verið heimilt að afpanta umræddan búnað, í þriðja lagi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem aðalstefndi beri skaðabótaábyrgð á og loks á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti að hann hafi glatað rétti til að hafa kröfu sína uppi. Varastefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi haft fullt umboð til að skuldbinda aðalstefnda að framangreindu leyti. Að því frágengnu byggir hann sýknukröfu sína svo í fyrsta lagi á því að verði talið að hann hafi ekki haft slíkt umboð hafi stefnandi vitað það eða mátt vita það, í öðru lagi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem varastefndi beri skaðabótaábyrgð á og loks á því að hann, varastefndi, sé ekki réttur aðili að máli þessu.

A.

Samkvæmt framansögðu lýtur ágreiningur málsaðila í fyrsta lagi að því hvort samningur um kaup á umræddum tölvubúnaði hafi komist á milli stefnanda og aðalstefnda fyrir milligöngu varastefnda og hvort varastefndi hafi haft umboð til að skuldbinda aðalstefnda að því leyti. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga skapar löggerningur, sem umboðsmaður gerir í nafni umbjóðanda og innan takmarka umboðs síns, rétt og skyldu fyrir umbjóðanda án þess að frekari löggerningur frá umboðsmanni eða umbjóðanda þurfi til að koma. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar telst maður, sem samkvæmt samningi við annan mann er í stöðu sem eftir lögum eða venju felur í sér heimild til þess að reka erindi hins innan vissra takmarka, hafa umboð til þess að gera þá löggerninga, sem innan þeirra takmarka eru. Varastefndi var sem fyrr greinir kerfisstjóri aðalstefnda. Í aðilaskýrslu varastefnda við aðalmeðferð þessa máls fyrir dómi kom fram að hann hefði í þau ár sem hann gegndi því starfi annast gerð allra samninga um kaup á tölvubúnaði fyrir hönd aðalstefnda. Hið sama kom efnislega fram í vitnisburði A, sviðsstjóra fjármála- og stjórnsýslusviðs aðalstefnda, við aðalmeðferð málsins fyrir dómi. Í vitnisburði hans kom aukinheldur fram að það hefði varastefndi gert í umboði hans og á grundvelli þeirra heimilda sem veittar hefðu verið í fjárhagsáætlun aðalstefnda á viðkomandi ári. Þá er ágreiningslaust að varastefndi hafði áður komið fram fyrir hönd aðalstefnda við gerð samninga um kaup á tölvubúnaði af stefnanda. Að framansögðu gættu verður að mati dómsins að leggja til grundvallar að varastefndi hafi í starfi sínu sem kerfisstjóri aðalstefnda haft stöðuumboð til að koma fram fyrir hans hönd við gerð samninga um kaup á tölvubúnaði í skilningi áðurgreindrar 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936, þó svo að heimildir hans að því leyti hafi verið bundnar við fjárhagsáætlun aðalstefnda hverju sinni, og að stefnandi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að hann hefði slíkt umboð. Hvorki það sem fram kemur í framlagðri starfslýsingu fyrir kerfisstjóra aðalstefnda né sú staðreynd að varastefndi var ekki prókúruhafi aðalstefnda breytir nokkru þar um.

Þegar umboðsmaður gengur til samninga við þriðja mann fyrir hönd umbjóðanda síns á grundvelli stöðuumboðs er almenna reglan sú að svo framarlega sem umboðsmaður heldur sig innan ramma umboðs síns, í þessu tilviki gerð samninga um kaup á tölvubúnaði, skipti ekki máli varðandi réttarsambandið milli umbjóðanda og þriðja manns hvort umboðsmaður fer út fyrir heimild sína. Frá þeirri almennu reglu er gerð undantekning í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 7/1936. Samkvæmt því ákvæði er löggerningur ekki skuldbindandi fyrir umbjóðanda, enda þótt hann sé innan takmarka umboðsins, hafi umboðsmaður, er hann gerði viðkomandi löggerning, brotið í bága við fyrirmæli er umbjóðandi gaf honum og þriðja manni verið þetta ljóst eða mátt vera það ljóst.

Aðalstefndi byggir á því að ekki hafi verið heimild í fjárhagsáætlun hans árið 2018 til kaupa á tölvubúnaði að þeirri fjárhæð sem tilboð stefnanda kvað á um. Varastefndi hafi því farið út fyrir heimild sína með því að samþykkja tilboð hans. Það hafi stefnanda mátt vera ljóst enda sé fjárhagsáætlun aðalstefnda aðgengileg á heimsíðu hans og því hafi ekki komist á bindandi samningur á milli stefnanda og aðalstefnda. Á þetta verður ekki fallist enda verður sú almenna krafa ekki gerð til viðsemjenda sveitarfélags að þeir kynni sér fjárhagsáætlun þess til hlítar áður en þeir ganga til samninga við viðkomandi sveitarfélag. Þá er og til þess að líta að fram kom í bæði aðilaskýrslu varastefnda og vitnisburði B, viðskipta- og innkaupastjóra hjá stefnanda, við aðalmeðferð málsins fyrir dómi að ráðgert hefði verið að setja umrædd kaup á fjárhagsáætlun ársins 2019 og að reikningur vegna þeirra yrði fyrst gefinn út á því ári og ágreiningslaust að sú áætlun var ekki aðgengileg á heimasíðu aðalstefnda þegar varastefndi samþykkti tilboð stefnanda. Aðalstefndi byggir enn fremur á því að stefnanda hafi mátt vera ljóst að varastefndi hefði ekki heimild til að samþykkja tilboð stefnanda í ljósi þess hve hátt kaupverð umrædds tölvubúnaðar var og því hafi af þeirri ástæðu einnig ekki komist á bindandi samningur á milli stefnanda og aðalstefnda. Á það verður ekki heldur fallist. Þótt kaupverð umrædds tölvubúnaðar hafi verið hærra en kaupverð þess búnaðar sem aðalstefndi hafði áður keypt af stefnanda með milligöngu varastefnda var það að mati dómsins, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, með hliðsjón af eðli umrædds búnaðar og endingartíma, ekki svo hátt að stefnandi hafi mátt ætla og þess þá heldur vera ljóst að varastefndi hefði ekki heimild til kaupanna í skjóli stöðuumboðs síns.

Að öllu framansögðu virtu er það því með vísan til áðurgreindrar 1. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 niðurstaða dómsins að með samþykki varastefnda á tilboði stefnanda hafi fyrir milligöngu hans í skjóli 2. mgr. sömu greinar komist á skuldbindandi samningur um kaup aðalstefnda á umræddum tölvubúnaði af stefnanda á þeim grundvelli sem í tilboði hans greinir enda hvorki sýnt að stefnanda hafi verið ljóst né mátt vera ljóst að varastefndi hefði brotið í bága við fyrirmæliaðalstefnda í skilningi 1. mgr. 11. gr. sömu laga. Verður aðalstefndi því ekki sýknaður af kröfum stefnanda á áðurgreindum grundvelli. Þegar af þeirri ástæðu verður varastefndi aftur á móti sýknaður af kröfum stefnanda enda krafa stefnanda á hendur honum byggð á því að hann hafi komið fram fyrir hönd aðalstefnda við samningsgerðina án þess að hafa til þess umboð.

B.

Ágreiningur málsaðila lýtur í öðru lagi að því hvort aðalstefnda hafi á grundvelli 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verið heimilt að afpanta umræddan tölvubúnað. Í tilvitnuðu ákvæði kemur fram að ef kaupandi afpantar hlut sem skal sérstaklega útbúinn fyrir hann geti seljandi ekki haldið fast við kaupin með því að halda gerð hlutarins áfram eða gert aðrar ráðstafanir til afhendingar ásamt því að krefjast greiðslu, nema því aðeins að stöðvun hafi í för með sér verulegt óhagræði fyrir hann eða hættu á því að hann fái ekki bætt það tjón sem afpöntun hefur í för með sér. Þá kemur fram að ef seljandi getur ekki haldið fast við kaupin skuli ákveða skaðabætur fyrir það tjón, sem afpöntunin veldur, samkvæmt reglum X. kafla umræddra laga.

Ágreiningslaust er að varastefndi hafði símleiðis samband við B, viðskipta- og innkaupastjóra hjá stefnanda, 21. nóvember 2018, eða viku eftir að hann samþykkti áðurgreint tilboð. Þótt áhöld séu um nákvæmlega hvað fór þeim á milli í umræddu símtali ber framlagt tölvubréf B til varastefnda, dagsett 23. nóvember 2018, með sér að þeir hafi rætt afpöntun umrædds tölvubúnaðar. Í því tölvubréfi kemur í meginatriðum fram að ekki sé unnt að verða við beiðni aðalstefnda um að afpanta búnaðinn þar sem vinna við samsetningu hans sé þegar hafin hjá erlendum birgjum stefnanda og stefnandi því skuldbundinn gangvart þeim til að taka við búnaðinum og greiða fyrir hann. Því tölvubréfi var svo líkt og rakið er í lýsingu á helstu málsatvikum hér að framan svarað með tölvubréfi A, sviðsstjóra fjármála- og stjórnsýslusviðs aðalstefnda, dagsettu 27. nóvember 2018, þar sem upplýst var að aðalstefndi mundi ekki kaupa umræddan búnað og tekið fram að það væri því alfarið á ábyrgð stefnanda ef ákveðið yrði að fá hann hingað til lands. Því tölvubréfi var svo svarað með tölvubréfi fyrirsvarsmanns stefnanda, dagsettu 28. nóvember 2018. Í því tölvubréfi kemur efnislega fram að þar sem um sérútbúinn búnað sem þegar hafi verið framleiddur sé að ræða sé ekki unnt að afpanta hann nema gegn greiðslu afpöntunargjalds (e. restocking fee) sem sé 15% af listaverði umrædds búnaðar eða um 35% af umsömdu verði til aðalstefnda auk flutningskostnaðar. Þá voru gerðar tillögur að lausn málsins. Því tölvubréfi var svo svarað með tölvubréfi A, dagsettu 4. desember 2018, þar sem upplýst var að málið hefði verið sent lögmanni aðalstefnda til skoðunar.

Í framlögðu tölvubréfi C, viðskiptastjóra hjá Arrow Electronics í Danmörku, sem var viðsemjandi stefnanda vegna kaupa á umræddum búnaði, til starfsmanna stefnanda, dagsettu 5. maí 2021, er staðfest að Hewlett Packard Enterprise, sem var framleiðandi umrædds búnaðar, hafi gert ófrávíkjanlega kröfu um greiðslu framangreinds afpöntunargjalds. Það hafi samkvæmt skilmálum fyrirtækisins numið 15% af listaverði umrædds búnaðar eða tæplega 170.000 dönskum krónum að viðbættum flutningskostnaði. C gaf skýrslu í gegnum Teams- fjarfundarbúnað við aðalmeðferð málsins fyrir dómi. Í vitnisburði hans kom auk annars fram að hann staðfesti framangreint. Þá kom fram að almennt sé ekki hægt að afpanta sérútbúinn búnað þegar framleiðsla hans sé hafin nema gegn greiðslu afpöntunargjalds og að framleiðsla hefjist jafnan tveimur dögum eftir að pöntun berst. Umræddur búnaður hafi verið pantaður hjá Arrow Electronics 15. nóvember 2018 og fyrsti hluti hans komið til þeirra 21. sama mánaðar og allur búnaðurinn verið kominn til þeirra 28. þess mánaðar.

Að öllu framansögðu virtu er að mati dómsins nægilega sýnt að ekki var unnt að afpanta umræddan tölvubúnað nema gegn greiðslu afpöntunargjalds, enda hefur því sem fram kemur í áðurgreindu tölvubréfi C, og fram kom í vitnisburði hans fyrir dómi þar að lútandi, ekki á nokkurn hátt verið hnekkt af aðalstefnda. Í því sambandi hefur að mati dómsins enga þýðingu í ljósi þess sem fram kom í vitnisburði C nákvæmlega hvenær stefnandi gerði viðeigandi ráðstafanir í því sambandi enda ágreiningslaust að varastefndi hafði ekki samband við stefnanda fyrr en 21. nóvember 2018 varðandi afpöntun búnaðarins og hluti hans þá þegar kominn til Arrow Electronics í Danmörku samkvæmt umræddum vitnisburði. Þykir því rétt að líta svo á að stefnandi hafi getað haldið fast við kaupin og krafið aðalstefnda um greiðslu kaupverðsins samkvæmt 1. mgr. áðurgreindrar 52. gr. laga nr. 50/2000 enda í ljósi fyrrgreindrar afstöðu aðalstefnda hætta á að hann fengi ekki bætt það tjón sem afpöntun hefði í för með sér í skilningi 2. mgr. sömu greinar. Verður aðalstefndi því eins og mál þetta liggur fyrir ekki sýknaður á þeim grundvelli að honum hafi með vísan til 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 verið heimilt að afpanta umræddan tölvubúnað og sé því ekki skuldbundinn af samningi um kaup á honum af þeim sökum.

C.

Í þriðja lagi stendur svo ágreiningur um skaðabótakröfu stefnanda og byggir aðalstefndi á fjölþættum málsástæðum þar að lútandi sýknukröfu sinni til stuðnings. Að mati dómsins er fyllilega skýrt að skaðabótakrafa stefnanda er krafa um efndabætur vegna vanefnda aðalstefnda á áðurgreindum samningi um kaup á tölvubúnaði sem ætlað er að gera stefnanda eins settann og umræddur samningur hefði verið réttilega efndur af hálfu aðalstefnda. Er því ekki á það fallist með aðalstefnda að grundvöllur skaðabótakröfu stefnanda sé óljós. Þá er aukinheldur skýrt að mati dómsins við hvað fjárhæð bótakröfu stefnanda er miðuð enda ítarlega gerð grein fyrir því í stefnu málsins. Er því ekki heldur á það fallist með aðalstefnda að dómkrafa stefnanda sé óskýr eða að fjárhæð hennar eigi sér ekki fullnægjandi stoð í framlögðum gögnum.

Fyrir liggur að aðalstefndi vanefndi áðurgreindan samning við stefnanda um kaup á tölvubúnaði enda neitaði hann hvoru tveggja að greiða stefnanda umsamið kaupverð og taka við búnaðinum. Samkvæmt 67. gr. laga nr. 50/2000 skulu skaðabætur vegna vanefnda af hálfu annars samningsaðila svara til þess tjóns, þar með talið vegna útgjalda, verðmunar og tapaðs hagnaðar, sem gangaðili bíður vegna vanefndanna. Í samræmi við það er fjárhæð bótakröfu stefnanda miðuð við söluverð búnaðar til aðalstefnda samkvæmt áðurgreindu tilboði, 8.798.783 krónur, að frádregnu söluverði búnaðar til þriðju aðila að upphæð 5.400.487 krónur, að viðbættum kostnaði við viðbætur upp á 299.037 krónur. Er fjárhæð skaðabótakröfu stefnanda því 3.697.333 krónur og ætlað að gera stefnanda eins settan og samningur hans við aðalstefnda hefði verið réttilega efndur af hálfu aðalstefnda líkt og áður greinir.

Aðalstefndi byggir á því að ósannað sé að stefnandi hafi gert fullnægjandi ráðstafanir til að takmarka tjón sitt í samræmi við þær skyldur sem á honum hvíli samkvæmt 1. mgr. 70. gr. laga nr. 50/2000. Vísar aðalstefndi því til stuðnings einkum til þess að ekki liggi fyrir að sá búnaður sem seldur var til þriðju aðila hafi verið seldur á markaðsverði auk þess sem hann hafi ekki verið seldur nægilega tímanlega. Samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði er samningsaðila, sem ber fyrir sig vanefndir af hálfu gagnaðila, með sanngjörnum ráðstöfunum skylt að takmarka tjón sitt. Vanræki hann það ber hann sjálfur þann hluta tjónsins sem af því leiði. Stefnandi fór undir rekstri málsins fram á að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta meðal annars eðlilegt markaðsverð þess tölvubúnaðar sem stefnandi seldi TRS ehf., Tölvuþjónustunni ehf. og DK ehf. á þeim tíma sem sala fór fram í hverju tilviki fyrir sig. Í þinghaldi hinn 17. maí 2021 var Dupplýsingaöryggisráðgjafi, sem málsaðilar komu sér saman um sem hæfan og óvilhallan matsmann, dómkvaddur í því skyni. Samkvæmt matsgerð hans, dagsettri 5. febrúar 2022, var söluverð til framangreindra aðila í öllum tilvikum eðlilegt markaðsverð að teknu tilliti til affalla við endursölu sérútbúins búnaðar af þeim toga sem um var að tefla. D gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir dómi, staðfesti matsgerð sína og svaraði spurningum um efni hennar. Það er álit dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, að matsgerð D sé ágætlega rökstudd. Þeirri matsgerð hefur ekki verið hnekkt og verður hún því lögð til grundvallar um framangreint. Þá þykir sá tími sem það tók stefnanda að endurselja búnaðinn ekki óeðlilegur með hliðsjón af því að um sérútbúinn búnað var að ræða. Verður því ekki á framangreinda málsástæðu aðalstefnda fallist enda hefur aðalstefndi engin viðhlítandi rök fært fyrir því að stefnanda hafi eins og mál þetta liggur fyrir verið skylt eða yfirhöfuð fært að gera aðrar eða frekari ráðstafanir í því skyni að takmarka tjón sitt en hann gerði samkvæmt framansögðu.

Loks byggir aðalstefndi á því að honum verði ekki gert að greiða fyrir viðbótarbúnað sem stefnandi hafi keypt í tengslum við sölu á búnaði til TRS ehf. enda ekki sýnt að þau kaup hafi verið nauðsynlegur þáttur í ráðstöfunum stefnanda til að takmarka tjón sitt. Auk þess sem að framan er rakið var D dómkvaddur til að meta hvort stefnanda hefði verið nauðsynlegt að festa kaup á umræddum viðbótarbúnaði á því verði sem hann var keyptur á svo að sá búnaður sem seldur var TRS ehf. kæmi fyrirtækinu að notum. Í svari við þeirri matsspurningu í áðurgreindri matsgerð hans kemur meðal annars efnislega fram að þegar um sérútbúinn búnað sé að ræða séu ekki miklar líkur á að sá búnaður falli að tæknilegum innviðum annarra fyrirtækja. Það geti því verið nauðsynlegt að bæta við búnaði til þess að gera slíkan búnað samþættanlegan innviðum hugsanlegs kaupanda. Því hafi verið eðlilegt að festa kaup á umþrættum viðbótarbúnaði. Í lokaorðum matsgerðarinnar kemur svo efnislega fram að það sé niðurstaða matsmanns að nauðsynlegt hafi verið að bæta umþrættum viðbótarbúnaði við til að gera þann búnað sem ráðgert var að selja TRS ehf. söluhæfan. Líkt og að framan greinir er það álit dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, að matsgerð D sé ágætlega rökstudd. Henni hefur sem fyrr greinir ekki verið hnekkt og verður hún því einnig lögð til grundvallar um framangreint. Verður því ekki á framangreinda málsástæðu aðalstefnda fallist.

Að öllu framansögðu virtu þykir því nægilega sannað að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem dómkrafa hans ber með sér vegna vanefnda aðalstefnda á áðurgreindum samningi þeirra um kaup á tölvubúnaði. Verður aðalstefndi því ekki sýknaður á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki sýnt að hann hafi orðið fyrir tjóni sem aðalstefndi beri ábyrgð á.

D.

Loks stendur ágreiningur málsaðila um það hvort stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti að hann hafi glatað rétti til að hafa kröfu sína uppi. Aðalstefndi byggir á því að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt tómlæti og þannig firrt sig rétti til greiðslu þeirrar kröfu sem hann geri í málinu og því beri að sýkna aðalstefnda. Vísar aðalstefndi því til stuðnings til 3. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 þar sem fram kemur að ef hlutur hefur ekki verið afhentur glati seljandi rétti sínum til þess að krefjast efnda ef hann bíður óhæfilega lengi með að setja slíka kröfu fram. Á þetta verður ekki fallist enda krafði stefnandi aðalstefnda bréflega um greiðslu vegna umræddra kaupa þegar 14. janúar 2019 og sendi aðalstefnda reikning vegna þeirra þegar 19. janúar 2019 eða rétt tæpum tveimur mánuðum eftir að ágreiningur málsaðila kom upp og að undangengnum umtalsverðum samskiptum varðandi þann ágreining þeirra á milli. Þá verður sá tími sem leið frá því að aðalstefndi hafnaði öllum kröfum um greiðslu með bréfi, dagsettu 11. febrúar 2020, og þar til mál þetta var höfðað rúmlega einu og hálfu ári síðar ekki talinn slíkur að stefnandi hafi glatað rétti til að hafa uppi kröfu sína fyrir tómlæti enda vann stefnandi á þeim tíma að sölu umrædds tölvubúnaðar til þriðju aðila í því skyni að takmarka tjón sitt líkt og fyrr greinir auk þess sem samskipti áttu sér á sama tíma stað vegna málsins á milli málsaðila. Verður aðalstefndi því ekki sýknaður á umræddum grundvelli.

E.

Samkvæmt öllu framansögðu er því fallist á kröfu stefnanda um að aðalstefndi greiði honum skaðabætur í samræmi við dómkröfu hans þar að lútandi líkt og nánar greinir í dómsorði. Engin rök þykja standa til að lækka fjárhæð þeirrar kröfu eins og mál þetta liggur fyrir og er varakröfu aðalstefnda því hafnað. Þá er enn fremur fallist á kröfu stefnanda um að krafa hans beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ekki þykir þó lagagrundvöllur til að miða upphafstíma dráttarvaxta við fyrra tímamark en 14. febrúar 2019 þegar liðinn var mánuður frá því að stefnandi sannanlega krafði stefnda um greiðslu, sbr. 3. mgr. sömu greinar, enda liggur ekki fyrir að samið hafi verið um gjalddaga hennar.

Þá er varastefndi samkvæmt framansögðu sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber aðalstefnda að greiða stefnanda málskostnað. Stefnanda bar nauðsyn til að afla matsgerðar og réðust úrslit máls meðal annars af niðurstöðum hennar. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til málskostnaðaryfirlits lögmanns stefnanda og kostnaðar vegna öflunar matsgerðar þykir málskostnaður til stefnanda hæfilega ákveðinn 2.250.000 krónur í einu lagi og hefur þá ekki verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts. Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda aukinheldur að greiða varastefnda málskostnað. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til málskostnaðaryfirlits lögmanns varastefnda þykir málskostnaður til varastefnda hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna og hefur þá ekki verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts.

H-kvk-nf Á-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt M-kvk-þgf T-kvk-þgf héraðsdómara og B-kk-þgf J-kk-þgf, rafmagns- og tölvuverkfræðingi.

Dómsorð :

Aðalstefndi, Grindavíkurbær, skal greiða stefnanda, Endorehf., 3.697.333 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 8.798.783 krónum frá 14. febrúar 2019 til 3. september 2019, af 4.583.217 krónum frá þeim degi til 22. september 2019, af 4.882.254 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2020, af 4.059.554 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2020 og af 3.697.333 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Varastefndi, G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, er sýknaður af kröfum stefnanda.

Aðalstefndi greiði stefnanda 2.250.000 krónur í málskostnað.

Stefnandi greiði varastefnda 1.000.000 króna í málskostnað.

H-kvk-nf Á-kvk-nf

M-kvk-nf T-x-x

B-kk-nf J-kk-nf