E-541/2006

Mál þetta, sem dómtekið var þann 12. júlí s.l., hefur M, ..., Akureyri, höfðað með stefnu, birtri 2. nóvember 2006, á hendur K, ..., Akureyri.

Þann 30. nóvember 2006 var gagnsakarmál þingfest og síðar sameinað málinu. Eru málin í aðalsök og gagnsök því rekin sem eitt mál fyrir dóminum, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála.

Dómkröfur aðalstefnanda M í aðalsök, hér eftir nefndur stefnandi, eru eftirfarandi:

Að aðalstefnda K, hér eftir nefnd stefnda, verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 5.743.197 kr., ásamt dráttarvöxtum eins og þeir eru á hverjum tíma skv. ákvörðun Seðlabanka Íslands, af þeirri fjárhæð frá 14.02.2006 til greiðsludags.

Að staðfest verði kyrrsetningargerð sýslumannsins á Akureyri nr. 5/2006 frá 19. október 2006 í fasteigninni ..., Akureyri.

Að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað, að mati dómsins, ásamt virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefndu í aðalsök eru þær, að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Jafnframt krefst hún þess að kyrrsetningargerð sýslumannsins á Akureyri nr. 5/2006 frá 19. október 2006 í fasteigninni ..., verði eigi staðfest. Loks krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefndu í gagnsök eru, að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni 1.350.000 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001, af 250.000 kr. frá 25.02.2005 til 15.04.2005, en af 600.000 kr. frá þ.d. til 13.06.2005, en af 850.000 kr. frá þ.d. til 08.08.2005, en af 1.200.000 kr. frá þ.d. til 10.10.2005, og af 1.350.000 kr. frá þ.d. til greiðsludags. Þá krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Dómkröfur stefnanda í gagnsök eru, aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum í málinu, en til vara að kröfur stefndu verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu.

I.

Málsaðilar hófu sambúð árið 1973 og stóð hún óslitið til 1. mars 2003. Eftir tæpleg árs aðskilnað tóku aðilar saman að nýju, um áramótin 2003/2004 og fluttu þau þá um vorið í fasteignina ..., sem þau höfðu keypt í febrúarmánuði s.á. Samvistarslit urðu með þeim þann 1. október 2005.

Við upphaf sambúðar árið 1973 átti stefnandi þrjú börn, sem hann greiddi með tíðkanlegt meðlag. Á fyrstu sambúðarárunum voru aðilar eignalitlir og bjuggu í leiguhúsnæði, þau eignuðust og á árunum 1973 og 1974 tvö börn. Var stefnda heimavinnandi er börnin voru mjög ung, en eftir það unnu málsaðilar báðir utan heimilis. Verður ráðið að sú skipan hafi fljótlega komist á varðandi fjármálin, að stefnandi varði launatekjum sínum m.a. til kaupa á íbúðarhúsnæði fyrir fjölskylduna, fyrst á frjálsum markaði en síðan í félagslega kerfinu. Stefnda varði sínum launatekjum sínum aftur á móti í ríkara mæli en stefnandi til heimilishalds og kaupa á innanstokksmunum. Óumdeilt er að nefndum húseignum var þinglýst á nafn stefnanda.

Fyrir liggur að árið 1998 fluttust málsaðilar til Akureyrar og festu kaup á íbúð í .... Var þeirri eign þinglýst í jöfnum eignarhlutföllum á málsaðila. Árið 2002 keyptu aðilar og 3,8 ha landspildu í Eyjafjarðarsveit fyrir 1.000.000 kr. og var henni einnig þinglýst á báða aðila í jöfnum eignahlutföllum.

Auk ofannefndra eigna voru í eigu málsaðila í ársbyrjun 2003 tvær bifreiðar, sem metnar voru á um 1, 4 milljónir króna og hlutabréf, sem metin voru á svipaða fjárhæð. Eignirnar voru allar skráðar á stefnanda. Skuldir aðila á þessum tíma voru við Íbúðalánasjóð, en einnig við Sparisjóð Bolungarvíkur. Var sú síðar nefnda samkvæmt skattframtali 2003 að fjárhæð 361.111 kr.

Við samvistarslit málsaðila í mars 2003 var íbúðin í ... á Akureyri seld og var nettósöluandvirðinu skipt til helminga milli aðila í samræmi við þinglýstar eignarheimildir. Að auki komu í hlut stefnanda nefndar tvær bifreiðar, hlutabréf og fáeinir innanstokksmunir, þ.á.m. sjónvarp, borðstofuborð og stólar. Megnið af innbúinu kom hins vegar í hlut stefndu.

Líkt og áður sagði keyptu aðilar eftir að þau byrjuðu aftur að búa saman í ársbyrjun 2004 húseignina að ... Var kaupverðið 17.000.000 kr. Þann 25. febrúar 2005 seldu aðilar landspilduna í Eyjafjarðarsveit fyrir 2.700.000 kr. Eins og áður var rakið slitnaði upp úr sambúð aðila í október 2005 og var nefnd fasteign seld í framahaldi af því, þann 1. nóvember, fyrir 28.000.000 kr.

Ágreiningur aðila í aðalsök og gagnsök varðar uppgjör eigna við nefnd sambúðarslit, en einnig eru áhöld með þeim við hvað tímamark réttaráhrif þeirra eigi að miða, þ.e. við. samvistarslitin í byrjun árs 2003 ellegar við endanleg slit, í lok árs 2005.

II.

Málsástæður stefnanda í aðalsök.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að eftir samvistarslitin á árinu 2003 hafi aðilar stofnað til nýrrar sambúðar í ársbyrjun 2004. Aðilar hafi þá og keypt í sameiningu húseignina að ... og hafi kaupverðið verið 17.000.000 kr.

Stefnandi staðhæfir að við nefnd fasteignakaup hafi vilji hans staðið til þess, að tryggja eftir föngum stöðu stefndu gagnvart börnum aðila félli hann frá. Vegna þessa hafi eignin verið skráð og þinglýst í jöfnum eignarhlutföllum á þau bæði þrátt fyrir að hann hafi að mestu leyti fjármagnað kaupin. Útborgunarverð eignarinnar hafi verið 7.800.000 kr. Hafi hann að verulegum hluta greitt það, að undanskyldum 500.000 kr. er hafi komið í hlut stefndu, en að auki hafi hann greitt nær allan útlagðan kostnað. Máli sínu til stuðnings varðandi nefnda fjármögnun vísar stefnandi á að samkvæmt skattframtali hans 2005, vegna tekna ársins 2004, hafi hann fengið óskattskyldar greiðslur frá tryggingafélögum, samtals að fjárhæð 2.864.328 kr. vegna tveggja slysa, sem hann hafði orðið fyrir árunum 2000 og 2002, en auk þess hafi hann fengið 600.000 kr. innágreiðslu vegna fyrra slyssins árið 2003. Með þessum fjármunum ásamt peningum sem hann hafi átt eftir vegna sölu íbúðarinnar í ... og skammtímaláni frá Landsbanka Íslands að fjárhæð 2.000.000 kr., sbr. framlagt tryggingabréf útgefið 11. apríl 2005, hafi hann fjármagnað kaupin á .... Með nefndum fjármunum hafi hann lagt til 42,21% kaupverðsins, en stefnda 2,89%. Afganginn 9.200.000 kr., þ.e. 53,19% alls kaupverðsins, hafi aðilar fengið að láni, sbr. skuldabréf, sem dagsett sé 3. febrúar 2004. Báðir aðilar hafi greitt af skuldabréfinu og teljist því hvort um sig hafa lagt til 26,595%, þess sem eftir hafi staðið af kaupverðinu. Stefnandi hafi hins vegar greitt allan þinglýsingarkostnað, lántökugjöld og stimpilkostnað, samtals 294.996 kr., líkt og framlagðar kvittanir staðfesti, en með því hafi hann og eignast 1,71% í eigninni. Hafi stefnandi samkvæmt framansögðu lagt til 70,51% af kaupverði eignarinnar, en stefnda 29,49%. Að auki hafi stefnandi lagt fram fé til verðmætisaukningar eignarinnar, m.a. endurnýjun eldhúss og kostun á slípun parkets og fleira.

Miðað við framangreindar forsendur lýsir stefnandi framlagi hvors aðila og hlutfalli í eignarhaldi með eftirfarandi hætti:

Kaupverð íbúðar í janúar 2004 17.000.000 kr.

Útlagður kostn. v þingl. o.fl. 294.996 kr.

Kaupverð og kostnaður 17.294.996 kr.

Aðili M K

Útborgun 7.300.000 kr. 500.000 kr.

Kostnaður 294.996 kr. 0 kr.

Lán 4.600.000 kr. 4.600.000 kr.

12.194.996 kr. 5.100.000 kr.

17.294.996 kr.

Eignarhlutfall 70,51% 29,49%

Stefnandi áréttar að eftir sambúðarslit aðila í október 2005 hafi fasteignin að ... verið seld með kaupsamningi dagsettum 1. nóvember. Söluverðið hafi verið 28.000.000 króna. Staðhæfir stefnandi að við uppgjör aðila vegna sölunnar hafi hann lagt til að þegar búið væri að greiða áhvílandi lán fengi hvor aðili framlag sitt greitt af óskiptu söluverði íbúðarinnar, en að söluhagnaði yrði síðan skipt til helminga. Ekki hafi falist í tillögu hans viðurkenning á rétti stefndu til helmings söluhagnaðar, heldur hafi hann sett hana fram til þess að ljúka málinu. Stefnda hafi hafnað tillögunni og krafist þess að fá helming alls söluandvirðisins. Hafi þetta farið svo að sá fasteignasali er hafi séð um sölu eignarinnar hafi sagt að hann gæti ekki annað en greitt þeim sinn helming söluandvirðisins, þar sem eignin væri þinglýst eign þeirra að jöfnu og hafi söluskjöl síðan verið útbúin á þann hátt. Þar sem stefnda hafi ekki gengið að umræddu tilboði stefnanda um skiptingu söluandvirðis líti hann svo á að hann sé óbundinn af fyrra tilboði sínu og geri því ýtrustu kröfur í máli þessu.

Stefnandi byggir á því að eignarhaldið á fasteigninni ... hafi með réttu átt að vera í öðrum hlutföllum en þinglýstar heimildir gáfu vísbendingu um, sbr. það sem áður var rakið um greiðslur hans við kaupin. Byggir stefnandi á því að af því leiði að hann eigi tilkall til þess að söluandvirði eignarinnar verði skipt í sömu hlutföllum og raunverulegt eignarhald hennar sagði til um. Í samræmi við ofangreint lýsir stefnandi framlagi sínu og stefndu og réttmætu eignarhaldi þeirra með eftirfarandi hætti:

Söluverð íbúðarinnar í október 2005 28.000.000 kr.

Sölukostnaður - 428.903 kr.

Áhvílandi lán - 9.834.531 kr.

Aðili M K

Áhvílandi lán 19.743.276 kr. 8.256.724 kr.

Kostnaður - 4.917.266 kr. - 4.917.266 kr.

Sölukostnaður - 214.452 kr. - 214.452 kr.

Nettó eign 14.611.559 kr. 3.125.007 kr.

17.736.566 kr.

Stefnandi byggir á því að hann hafi samkvæmt framansögðu lagt til 70,51% kaupverðsins og eigi því rétt á að fá sama hlutfall söluandvirðisins eða 14.611.559 kr. Og þar sem stefnda hafi við úthlutun söluverðs fengið greiddar 8.868.372 kr. geri hann kröfu um að hún greiði honum mismuninn eða 5.743.197 kr., sem sé stefnufjárhæð málsins. Þá krefjist hann dráttarvaxta mánuði frá þeim degi er endanlega hafi verið gengið frá úthlutun söluverðsins, eða frá 14. febrúar 2006.

Stefnandi staðhæfir að tilraunir hans til að ná samningum við stefndu hafi reynst árangurslausar og því hafi verið nauðsynlegt að vísa málinu til úrlausnar dómstóla.

Um frekari rök fyrir málatilbúnaði sínum áréttar stefnandi að aðilar hafi í raun stofnað til nýrrar sambúðar í janúar 2004, er hafi verið óháð hinni fyrri. Hinni fyrri sambúð hafi lokið árinu áður, sbr. bréf lögmanns stefndu frá 23. ágúst 2003, er þar lagt til að aðilar gangi til samninga um eignaskipti. Staðhæfi stefnandi að þau skipti hafi að mestu verið lokið með sölu og skiptingu söluandvirðis íbúðarinnar í ... í febrúar 2003 og með því að stefnda hafi fengið nær allt innbúið, en hann áðurnefndar tvær bifreiðar og hlutabréf. Jafnframt hafi hann yfirtekið skuldir búsins, þ.á.m. vegna ábyrgðarskuldbindingar sem fallið á hann vegna mágs stefndu. Og þrátt fyrir að eignaskiptunum hafi ekki verið formlega lokið með undirritun eignaskiptasamnings, mikið til vegna tómlætis lögmanns stefndu, hafi hinni fyrri sambúð verið lokið í huga aðila umrætt haust.

Með vísan til alls framanritaðs byggir stefnandi á því að mjög óeðlilegt sé að stefnda geti fengið helming söluandvirðis íbúðar í fyrri sambúð, eytt þeim fjármunum, lagt sáralítið til íbúðarkaupa í seinni sambúðinni, en fengið síðan aftur helming söluandvirðis þeirrar eignar.

Byggir stefnandi á því að við eignaskipti eftir hina síðari sambúð aðila verði einkum að líta til þess að hann hafi lagt miklu meira til fasteignakaupanna en stefnda og að um mjög skamma sambúð hafi verið að ræða eða tæp 2 ár. Þá er af hans hálfu á það bent að málsaðilar hafi verið með aðskilinn fjárhag og samstaða þeirra að því leyti því verið lítil. Báðir aðilar hafi unnið utan heimilis og verið jafnsettir til að afla sér tekna. Og þar sem engin ung börn hafi verið á heimilinu hafi ekki verið um það að ræða að stefnda hafi innt af hendi meiri vinnu á heimilinu, sem nemi mismun á fjárframlögum aðila.

Stefnandi bendir á að eftir að samningaviðræður aðila sigldu í strand hafi hann haft spurnir af því að stefnda hygðist selja íbúð sína að ..., á Akureyri, en hún hafi auglýst hana á fasteignasölu. Þar sem krafa hans gagnvart stefndu hafi verið ótryggð og ekki hafi verið kunnugt um að stefnda ætti aðrar eignir sem staðið gætu henni til fullnustu hafi hann krafist þess með beiðni, dagsettri 12. október 2006, að sýslumaðurinn á Akureyri kyrrsetti umrædda eign til tryggingar fjárkröfunni, áföllnum og áfallandi dráttarvöxtum og kostnaði. Sýslumaður hafi fallist á beiðnina þann 19. október 2006 og lýst yfir kyrrsetningu í eigninni, en til tryggingar hafi hann lagt fram bankatryggingu að fjárhæð 1.000.000 kr. Hann krefjist nú staðfestingar á þessari gjörð.

Varðandi lagarök vísar stefnandi til þess að hann eigi lögvarða kröfu á stefndu samkvæmt framangreindu. Vísar hann þar um einkum til megin reglna kröfuréttar og samningaréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga og til reglna sifja- og eignaréttarins, þ.á.m. þeirrar megin reglu að við slit óvígðrar sambúðar eigi hvor aðili tilkall til þess sem hann hafi lagt til auk hlutdeildar í eignamyndun á sambúðartímanum.

Um heimild til að krefjast kyrrsetningar vísar stefnandi til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31, 1990 um kyrrsetningu og lögbann.

Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti styður stefnandi við ákvæði laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001, einkum reglu III. kafla laganna, en um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 og um varnarþing við 1. mgr. 32. gr. sömu laga.

Málsástæður stefndu í aðalsök.

Stefnda byggir á því, að eftir sambúðarslit aðila árið 2003 hafi eignaskipti þeirra í milli aldrei farið fram að fullu. Vísar stefnda til þess, að í því hléi er hafi orðið á sambúðinni hafi íbúð þeirra í ... verið seld og söluandvirðinu skipt, en einnig innbúinu. Skipti á öðrum eignum hafi ekki farið fram og aðilar því áfram átt saman landspilduna í Eyjafjarðarsveit svo og talsvert af hlutabréfum, auk tveggja bifreiða. Í upphafi árs 2004 hafi aðilar tekið upp þráðinn í sambúðinni og í framhaldi af því keypt saman einbýlishúsið að .... Eignina hafi þau fengið afhenta þá um vorið.

Stefnda bendir á að nefnd eign, ..., hafi verið seld með kaupsamningi 1. nóvember 2005, um það leyti er endanlega hafi slitnað upp úr sambúðinni. Söluandvirði eignarinnar að frádregnum áhvílandi lánum og sölukostnaði hafi verið skipt þeirra í milli, enda hafi þau verið þinglýstir eigendur að jöfnu. Áður eða hinn 25. febrúar 2005 hafi aðilar selt landspilduna í Eyjafjarðarsveit, fyrir 2.700.000 kr. Söluverðið hafi átt að greiðast báðum aðilum með fjórum greiðslum á árinu 2005.

Stefnda byggir á því við uppgjör eigna aðila sé réttmætt að miða við að aðilar hafi verið í sambúð í 32 ár, á árabilinu 1973 til 2005, með áðurnefndu árs hléi, en öll eignamyndun aðila orðið til á nefndu tímabili. Eignamyndunin hafi verið sameiginleg, enda liggi ekki fyrir í málinu að annar aðilinn hafi lagt meira fram en hitt, þ.á.m. í upphafi sambúðarinnar.

Stefnda áréttar að ekkert liggi fyrir í málinu, að uppgjöri eigna hafi lokið í nefndu sambúðarhléi, þrátt fyrir söluandvirði íbúðarinnar í ... hafi verið skipt. Er á því byggt að þeir fjármunir hafi aftur runnið inn í sameiginlegan fjárhag aðila við kaupin á fasteigninni ..., enda hafi hún frá upphafi verið þinglýst eign beggja í jöfnum hlutföllum. Stefnda bendir á að stefnandi hafi heldur ekki sýnt nægjanlega fram á að þeir fjármunir, sem hann staðhæfi að hafa reitt af hendi umfram stefndu við umrædd fasteignakaup, hafi orðið til á því tæpa eina ári sem umrætt hlé varði. Hljóti þeir fjármunir því að vera hluti af hinni sameiginlegu eignamyndun er hafi orðið til umrædd 30 ár þar á undan.

Stefnda mótmælir harðlega þeim fullyrðingum og útreikningum stefnanda í stefnu, að önnur hlutföll hafi gilt um eignarhaldið í ... en þinglýstur kaupsamningur kvað á um. Jafnframt mótmælir stefnda sem órökstuddum og röngum þeim fullyrðingum í stefnu, að hún hafi eytt fjármunum sínum og því lagt sáralítið til fasteignakaupanna. Þvert á móti hafi hún, líkt og stefnandi, haft á sambúðartímanum atvinnutekjur og því lagt til eignamyndunarinnar fjármuni eins og hann.

Að framangreindu virtu telur stefnda að stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að víkja eigi frá þeirri megin reglu að þinglýst eignarheimild ráði skiptingu söluverðs eignarinnar að ..., en fyrir því hljóti hann að hafa alla sönnunarbyrði. Vegna þessa telur stefnda að sýkna eigi hana af kröfum stefnanda í aðalsök enda skuldi hún honum ekki neitt.

Stefnda byggir á því, verði ekki fallist á að beita eigi helmingaskiptum varðandi skiptingu á andvirði fasteignarinnar að ..., að þá beri að líta til heildaruppgjörs. Í því efni vísar stefnda til þess að stefnandi hafi haldið fyrir henni helmingi af söluandvirði landspildunnar í Eyjafjarðarsveit, en jafnframt hafi hann m.a. fengið í sinn hlut öll hlutabréf og verðbréf sem aðilar áttu þegar „fyrri sambúðarslitin komu til“. Telur stefnda að skuldajafna beri kröfum hennar vegna þessa á móti kröfum stefnanda.

Varðandi lagarök vísar stefnda til megin reglna íslenskra laga um að samningar skuli standa, svo og til reglna íslensks réttar um sameign. Jafnframt er af hálfu stefndu vísað til réttarvenju og dómaframkvæmdar varðandi eignaskipti við slit óvígðrar sambúðar og gildi þinglýsinga. Varðandi málskostnað vísar stefnda til 1. mgr. 130. gr. sbr. 129. gr. laga nr. 91, 1991.

Málsástæður stefndu í gagnsök.

Af hálfu stefndu er í gagnsök á því byggt að aðilar hafi átt í sameign umrædda lóðarspildu í Eyjafjarðarsveit. Þau hafi selt spilduna þann 25. febrúar 2005 fyrir 2.700.000 kr., og kaupverðið á tímabilinu frá 25. febrúar til 10. október 2005 með fjórum greiðslum. Allar þær greiðslur hafi farið inn á reikning stefnanda. Ekki hafi verið gerð grein fyrir fjármununum við uppgjör aðila við sambúðarslitin. Hafi stefnda gengið ítrekað eftir því að stefnandi stæði henni skil á hennar hluta af söluandvirðinu, þ.e. 50% eða kr. 1.350.000, sem sé stefnufjárhæðin í gagnsakarmálinu. Stefnda áréttar að aðilar hafi verið sameigendur að umræddri lóð í jöfnum hlutföllum, en stefnandi neitað að greiða hennar hlut af söluandvirðinu og því hafi henni verið nauðugur sá kostur að höfða gagnsakarmálið.

Stefnda byggir kröfur sínar fyrst og fremst á því að samkvæmt skýrum og ótvíræðum samningum hafi hún verið eigandi og seljandi nefndrar lóðar til jafns við stefnanda og eigi því tilkall til helmings af söluandvirði hennar. Fjármunum þessum hafi stefnandi haldið fyrir henni með ólögmætum hætti og allar mótbárur hans um meintar skuldir hennar við hann vegna sambúðar þeirra séu tilhæfulausar og ósannaðar. Hafi hann því engan rétt til einhliða skuldajafnaðar eða sjálftöku um meintar skuldir.

Um lagarök vísar stefnda til sömu reglna og ákvæða og í aðalsök hér að framan.

Stefnandi byggir sýknukröfu sína í gagnsök á þeirri reglu sem hann kveður Hæstarétt hafa staðfest í dómum sínum, að ekki sé einhlítt að þinglýsing eigna á nöfn beggja aðila í sambúð veiti líkindi fyrir að hvort um sig hafi átt helming hennar, heldur beri að líta til framlags hvors um sig til eignamyndunar. Er til þess vísað að nefnda lóð í Eyjafjarðarsveit hafi stefnandi keypt þann 25. janúar 2002 á 1.000.000 kr. Lóðin hafi verið skráð á málsaðila í jöfnum eignarhlutföllum, en gert hafi verið ráð fyrir að hvort um sig legði fram vegna kaupanna 500.000 kr. Fjármögnunin hafi annars vegar verið með láni frá Sparisjóði Bolungarvíkur að fjárhæð 500.000 kr., sem stefnandi hafi tekið í eigin nafni, sbr. dskj. nr. 36, og hins vegar hafi verið um yfirdráttarlán að ræða hjá sömu fjármálastofnun. Staðhæfir stefnandi að stefnda hafi ætlað að standa skil á yfirdrættinum, en hann á láninu. Um hafi verið að ræða lán til 36 mánaða, með 18,45% ársvöxtum og hafi hann greitt það upp á tilsettum tíma. Hafi hann með kostnaði og afborgunum greitt samtals kr. 625.096, sbr. dskj. nr. 37. Stefnda hafi aftur á móti aldrei greitt neitt af yfirdrættinum og hafi stefnandi haldið honum innan heimildar sl. 5 ár, en vegna þessa hafi hann þurft að greiða að meðaltali um 100.00 krónur í vexti á ári, sbr. dskj. nr. 38.

Stefnandi byggir á því að hann hafi samkvæmt ofangreindu fjármagnað að öllu leyti kaup umræddrar lóðar og hafi hann því einn eignast hana og átt hana er málsaðilar hófu að nýju sambúð árið 2004. Og þar sem sú sambúð hafi staðið í stuttan tíma og engin fjárhagsleg samstaða skapast með þeim þá sé eðlilegt að hann fái í sinn hlut söluandvirði lóðarinnar í samræmi við þá megin reglu að hvor aðili fái í sinn hlut það sem hann hafi komið með í búið eða lagt til eignamyndunar. Sú niðurstaða sé einnig í samræmi við þau orð sem stefnda hafi látið falla, að þar sem hann hefði alfarið fjármagnað kaupin og kostað umhirðu lóðarinnar væri réttmætt að hann tæki lóðina í sínar hendur.

Varðandi lagarök vísar stefnandi til sömu laga og í aðalsök málsins.

III.

Aðilar gáfu skýrslur fyrir dómi við aðalmeðferð málsins.

Líkt og hér að framan hefur verið rakið snýst ágreiningur aðila um fjárslit eftir áralanga óvígða sambúð. Í málatilbúnaði sínum afmarka aðilar ágreiningsefnið einkum í aðalsök við eignarhluta í fasteigninni ... og í gagnsök við eignarhluta í 3,8 ha. landspildu í Eyjafjarðarsveit. Þá er þess krafist að skorið verði úr um réttmæti kyrrsetningar vegna greiðslu varðandi fyrrnefndu eignina.

Ágreiningslaust er að málsaðilar höfðu verið í óvígðri sambúð í um 30 ár er rof kom þar á fyrri hluta árs 2003. Í kjölfarið seldu aðilar íbúð sína í ... og skiptu söluandvirðinu til helminga, í samræmi við þinglýsta eignarheimild. Jafnframt tók sá aðili þann hluta af innbúi sem keypt hafði og liggur fyrir að stærsti hlutinn fór til stefndu. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda, sem stoð hefur í framlögðum gögnum, sbr. bréf þáverandi lögmanns stefndu frá 23. ágúst 2003, var óeining með aðilum varðandi skiptingu annarra eigna. Aðilar kröfðust þó ekki af þeim sökum opinberra skipta líkt og þeim var heimilt, en fyrir liggur að deiluefnið féll niður er stefnandi flutti til stefndu í leiguíbúð hennar í ársbyrjun 2004. Að þessu virtu svo og andmælum stefndu er því ósannað að skiptum á öðrum eignum aðila hafi í raun lokið vegna tómlætis hennar á árinu 2003.

Af framlögðum gögnum, málatilbúnaði aðila og skýrslum fyrir dómi verður lagt til grundvallar að aðilar hafi báðir starfað og haft launatekjur utan heimilis nær allan sambúðartímann, en að stefnda hafi jafnframt borið hitann og þungan af heimilishaldi og uppeldi tveggja barna þeirra.

Samkvæmt aðilaskýrslum höfðu aðilar aðskilin fjárhag a.m.k. fyrstu 25 ár sambúðarinnar. Varði stefnandi tekjum sínum til bifreiða- og hlutabréfakaupa, en þó einkum til íbúðarkaupa fyrir fjölskylduna. Var hann og þinglýstur og skráður eigandi eignanna. Stefnda varði sínum launatekjum á hinn bóginn aðallega til heimilishaldsins og innbúskaupa.

Samkvæmt samhljóða skýrslum aðila fyrir dómi varð breyting á nefndu eignafyrirkomulagi er þau fluttust til Akureyrar árið 1998 og festu kaup á íbúðinni í .... Afréðu aðilar þá að þinglýsa eigninni í jöfnum eignahlutföllum, en samhliða greiddu þau mánaðarlega inn á sameiginlegan bankareikning ákveðna fjárhæð, sem síðan var varið til að standa straum af afborgunum lána og rekstarkostnaði eignarinnar. Fyrir dómi lýsti stefnandi forsendum sínum fyrir þessum gjörðum þannig að hann hafi viljað: ,,tryggja hag hennar (stefndu) ef hann félli frá, að hún fengi þá a.m.k. helming eignanna.“ Verður ráðið af skýrslu hans að þar hafi hann helst haft í huga erfðarétt barna þeirra, en einnig eldri barna hans.

Samkvæmt skýrslum aðila fyrir dómi stóð stefnandi einn að kaupunum á umræddri landspildu í Eyjafjarðarsveit í febrúarmánuði 2002. Staðhæfir stefnda að henni hafi verið ókunnug um fjármögnun þeirra kaupa. Samkvæmt skattskýrslum var landspildan skráð sem eign málsaðila í jöfnum hlutföllum og rituðu þau síðar, á árinu 2005, bæði undir kaupgerning vegna sölu hennar.

Eins og áður var rakið stóðu aðilar saman að kaupunum á fasteigninni ... í ársbyrjun 2004. Var eignin skráð og þinglýst í jöfnum eignahlutföllum þeirra í milli.

Samkvæmt íslenskum rétti er litið á sambúðarfólk sem tvo sjálfstæða einstaklinga og fer um fjármál þeirra eftir almennum reglum fjármunarréttarins. Er það meginregla að við slit óvígðrar sambúðar taki aðili þau verðmæti sem hann á og ber hann jafnframt sönnunarbyrði fyrir annarri skipan mála. Gildir hið sama um skuldir.

Samkvæmt því sem hér að framan hefur verið rakið, og er í samræmi við framlögð skattframtöl, voru helstu eignir málsaðilar á árinu 2003 nefndar fasteignir, hlutabréf og tvær bifreiðar. Var önnur bifreiðin atvinnutæki stefnanda. Upplýst er að eftir að aðilar seldu íbúðina í ... á árinu 2003 og skiptu með sér nettó söluandvirðinu, um 3.500.000 kr., keypti stefnda sér bifreið að fjárhæð kr. 550.000.

Samkvæmt framansögðu keyptu málsaðilar fasteignina ... í febrúarmánuði 2004. Var það samhljóða frásögn þeirra að þau hafi staðið saman að tilboðsgerð vegna kaupanna og síðar ritað bæði undir kaupsamning og afsalsgerning. Liggur og fyrir að eignin var skráð og þinglýst í jöfnum eignarhlutföllum milli aðila. Eftir að aðilar höfðu gert nokkrar endurbætur fluttu þau saman í eignina þá um vorið. Kaupverð eignarinnar var eins og áður var rakið 17.000.000 kr., en þar af var útborgunarfjárhæðin 7.800.000 kr. Vegna kaupanna sóttu málsaðilar saman um lán hjá Íbúðalánasjóði og fengu þau lán hjá sjóðnum að fjárhæð 9.200.000.

Nefnd fasteign, ... var seld eftir sambúðarslit aðila síðla árs 2005. Söluverðið var 28.000.000 kr. og var nettósöluandvirðinu skipt jafnt á milli aðila í samræmi við þinglýsta eignaskráningu.

Samkvæmt framansögðu krefst stefnandi í aðalsök greiðslu 5.743.197 kr. með þeim rökum að hann hafi samkvæmt skjalfestum gögnum greitt stærstan hluta áðurnefndrar útborgunargreiðslu ... og þannig eignast 70,51% í eigninni. Rökstyður stefnandi kröfu sína einkum með því að það ,,verði að teljast mjög óeðlilegt að stefnda geti fengið helming söluandvirðis íbúðar í fyrri sambúð, sólundað eða eytt þeim fjármunum, lagt sáralítið til íbúðarkaupa í seinni sambúð en fengið aftur helming söluandvirðis þeirra íbúða.“ Áréttar stefnandi jafnframt að hann hafi lagt miklu meiri fjármuni til kaupanna, að síðari sambúð aðila hafi varað mjög stutt, að aðilar hafi haft með sér aðskilin fjárhag og báðir unnið launavinnu enda engin börn verið á heimilinu.

Í aðalsök krefst stefnda sýknu. Andmælir hún málsástæðum stefnanda alfarið ásamt öllum útreikningum hans og útlistunum í stefnu. Í skýrslu sinni fyrir dómi staðfesti stefnda á hinn bóginn málatilbúnað stefnanda varðandi greiðslu útborgunarfjárhæðar vegna greindra fasteignakaupa, en vísaði til þess að hún hefði lagt sitt af mörkum með fjárgreiðslu, en einnig með umræddu láni frá Íbúðalánasjóði, en ekki síst með áralangri sameiginlegri eignamyndun allan sambúðartímann með stefnanda. Vegna þessa væri og réttmætt að hin þinglýsta eignarheimild, sem aðilar hafi samið um réði hlutfallsskiptingu fasteignarinnar. Til vara telur stefnda, verði ekki fallist á helmingaskipti, beri varðandi skiptin að líta til heildaruppgjörs milli aðila varðandi aðrar eignir, þ.á.m. áðurnefnda bifreiða- og hlutabréfaeign er hafi komið í hlut stefnanda, auk sölumeðferðar hans á landspildunni í Eyjafjarðarsveit.

Samkvæmt framansögðu voru málsaðilar skráðir og þinglýstir eigendur fasteignarinnar að ... og var eignahlutfall þeirra í eigninni jafnt. Samkvæmt samhljóða framburði aðilanna fyrir dómi var nefnt fyrirkomulag afráðið eftir að stefnandi hafði flutti í leiguíbúð stefndu í ársbyrjun 2004, en þá hafi og legið fyrir ákvörðun þeirra um að halda áfram sambúðinni, eftir nokkurra mánaða aðskilnað.

Í aðilaskýrslum fyrir dómi bar stefnandi, að þrátt fyrir að áðurnefndur greiðslumunur hafi verið á hlut hans og stefndu í útborgunarfjárhæð eignarinnar hafi forsenda hans fyrir jafnri skiptingu í hinum þinglýstu eignarheimildum verið hin sama og við fyrri íbúðareign þeirra á Akureyri, þ.e. að tryggja hag stefndu gagnvart börnum þeirra og eldri börnum hans og að hún fengi a.m.k. helming eignarinnar.

Samkvæmt framlögðum gögnum greiddu aðilar eftir nefnd kaup, líkt og við fyrra eignhald á Akureyri, mánaðarlega inn á sameiginlegan bankareikning tiltekna fjárhæð, sem síðan var varið til að standa undir afborgun lána og rekstrarkostnaði eignarinnar.

Að ofangreindu virtu og með hliðsjón af málatilbúnaði málsaðila verður að mati dómsins að leggja til grundvallar að þeir hafi samið um innbyrðis eignahlutföll í fasteigninni ... í ársbyrjun ár 2004. Verður að byggja á því að þar hafi legið að baki að því er stefnanda varðar þær forsendur sem hann sjálfur lýst fyrir dómi.

Sambúðarfólki er samkvæmt meginreglum fjármunaréttarins frjálst að semja um fjárskipti sín. Að þessu virtu og öllu ofangreindu eru að mati dómsins ekki skilyrði til að og hrófla við nefndum samningi aðila, eða fallast á málsástæður stefnanda í aðalsök um raunbreytingu á greindum eignahlutföllum gegn andmælum stefndu. Er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefndu af fjárkröfum stefnanda í aðalsök.

Af frásögn málsaðila fyrir dómi, sem er í samræmi við framlögð gögn stóð stefnandi einn að fjármögnun og kaupum á 3,8 ha landspildu í landi ... í Eyjafjarðarsveit í ársbyrjun 2002. Kaupverðið var 1.000.000 kr. Var landspildan skráð í opinberum gögnum, þ.á.m. í skattframtali aðila, sem eign þeirra í jöfnum hlutföllum, og var henni þinglýst á þann veg. Aðilar seldu eignina þann 25. febrúar 2005. Samkvæmt kaupsamningi, sem aðilar undirrituðu báðir var söluverðið 2.700.000 kr. Er óumdeilt í málinu að fjármunirnir runnu að öllu leyti til stefnanda og krefst stefnda í gagnsakarmáli helmings söluandvirðisins.

Hér að framan var rakin málatilbúnaður og frásögn málsaðila fyrir dómi, þ.á.m. um aðstæður þeirra á yfir 30 ára sambúðartíma, nær samfelldum. Hafa aðilar m.a. greint frá því hvernig atvinnuþátttöku þeirra og eignamyndun var háttað. Að því virtu ásamt nefndri þinglýsingu þykja líkindi vera fyrir því að hvor aðilanna hafi átt sinn helming umræddrar landspildu. Er í því viðfangi til þess að líta að samkvæmt aðilaskýrslu stefnanda hafði hann hagað skráningu landspilunnar með nefndum hætti til þess að tryggja hag stefndu gagnvart börnum þeirra og eldri börnum hans, og þá þannig að stefnda fengi a.m.k. helming eignarinnar félli hann frá.

Að ofangreindu virtu og andmælum stefndu er að áliti dómsins ósönnuð sú staðhæfing stefnanda að stefnda hafi á meðan á sambúð þeirra stóð eða þar á eftir fallist á gefa eftir þinglýstan rétt sinn til spildunnar. Og þar sem stefnandi hefur að mati dómsins ekki gegn andmælum stefndu rökstutt kröfur sínar verður fallist á gagnkröfu stefndu eins og nánar greinir í dómsorði, en eftir atvikum þykir rétt að miða dráttarvexti við þann dag er gagnstefnan var birt gagnstefnda, hinn 30 nóvember 2006.

Eftir atvikum og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 þykir rétt að hvor málsaðili greiði sinn kostnað af málinu.

Mál þetta var munnlega flutt eftir aðalmeðferð þann 2. maí sl. Vegna embættisanna dómara tafðist dómsuppkvaðning og var málflutningur endurtekin, sbr. ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91, 1991 þann 12. júlí sl. Var málið í framhaldi af því dómtekið að nýju.

Mál þetta dæmir Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð.

Aðalstefnda, K, er sýkn af kröfum aðalstefnanda M í máli þessu. Þá er kröfu aðalstefnanda um staðfestingu kyrrsetningargerðar nr. 5/2006 frá 19. október 2006 í fasteigninni ..., Akureyri hafnað.

Gagnstefndi M greiði gagnstefnanda K 1.350.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38,1991 um vexti og verðtryggingu frá 30. nóvember 2006 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.