E-3625/2014

D Ó M U R

Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 29. september 2014. Stefnandi er Í-kvk-nf B-kvk-nf, Grundarhvarfi 5, Kópavogi. Stefndi er Lýsing hf., Ármúla 3, Reykjavík. Málið var dómtekið 15. desember sl. að kröfu stefnanda eftir að útivist hafði orðið í málinu af hálfu stefnda. Í þinghaldi 18. sama mánaðar var málið endurupptekið að beiðni stefnda með vísan til 4. mgr. 97. gr. laga nr. 91/1991. Við þá fyrirtöku málsins var gagnaöflun lýst lokið og málið tilbúið til aðalmeðferðar. Jafnframt kom fram að aðilar teldu rétt að leyst yrði úr frávísunarkröfu stefnda samhliða efniskröfum hans í málinu. Málið var dómtekið að nýju að lokinni aðalmeðferð 7. janúar sl.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til greiðslu 384.401 krónu, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 631 krónu frá 6. ágúst 2012 til 5. september 2012, af 48.655 krónum frá þeim degi til 5. október 2012, af 96.638 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 2012, af 144.580 krónum frá þeim degi til 5. desember 2012, af 192.481 krónu frá þeim degi til 7. janúar 2013, af 240.340 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2013, af 288.368 krónum frá þeim degi til 6. mars 2013, af 336.358 krónum frá þeim degi til 5. apríl 2013 og af 384.401 krónu frá þeim degi til 3. júlí 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Er þess jafnframt krafist að stefnda verði gert skylt að gefa út afsal til stefnanda fyrir bifreiðina Volvo S60, fastanr. NA-779. Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að eftirstöðvar bílasamnings aðila nr. 70049156 hafi numið 46.955 krónum hinn 6. ágúst 2012. Til þrautavara er þess krafist að stefnda verði gert skylt að endurútreikna lánssamning nr. 70049156 á ný með þeim hætti að stefnandi verði ekki krafinn um frekari greiðslur en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga frá og með 5. júní 2007 til og með gjalddaga 5. júní 2010 og að slíkan endurútreikning skuli stefndi birta stefnanda innan 15 daga frá dómsuppsögu, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 25.000 krónur til stefnanda frá þeim tíma þar til skyldunni hefur verið fullnægt. Stefnandi krefst málskostnaðar auk álags á málskostnað samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins, en til vara sýknu. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Málsatvik

Ágreiningur aðila lýtur að endurútreikningi stefnda á láni sem stefnandi tók hjá stefnda með svonefndum bílasamningi 20. apríl 2007, auðkenndur nr. 70049156. Vegna ágreinings aðila höfðaði stefnandi mál fyrir héraðsdómi með stefnu birtri 22. október 2013 þar sem aðallega var krafist greiðslu 429.268 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júlí 2013 til greiðsludags, en til vara að stefndi greiði 384.401 krónu með sömu vöxtum, þ.e. sömu fjárhæð og aðalkrafa stefnanda í máli þessu. Til þrautavara krafðist stefnandi þess að viðurkennt yrði með dómi að stefnda væri óheimilt, við endurútreikning lánssamnings málsaðila nr. 70049156, að krefja stefnanda um frekari greiðslur en stefnandi hafði innt af hendi vegna gjalddaga frá og með 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Til frekari vara krafðist stefnandi þess að viðurkennt yrði með dómi að téður lánssamningur væri að fullu uppgreiddur og stefndi endurgreiddi stefnanda 49.333 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi. Í öllum tilfellum krafðist stefnandi þess að stefnda yrði gert skylt að gefa út afsal til stefnanda fyrir bifreiðinni NA-779. Í málinu krafðist stefndi sýknu auk málskostnaðar. Með dómi héraðsdóms 30. apríl 2014 var aðal- og varakröfu stefnanda vísað frá dómi. Hins vegar var fallist á þrautavarakröfu stefnanda þess efnis að stefnda væri óheimilt, við endurútreikning samnings aðila nr. 70049156 frá 20. apríl 2007, að krefja stefnanda um frekari greiðslu samningsvaxta en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Stefndi var sýknaður af kröfu stefnanda um útgáfu afsals fyrir bifreiðina NA-779.

Með kæru 13. maí 2014 skaut stefnandi til Hæstaréttar fyrrgreindum ákvæðum í dómi héraðsdóms um að vísa frá aðal- og varakröfu hans. Með dómi Hæstaréttar 3. júní 2014 í máli nr. 352/2014 var frávísunardómur héraðsdóms staðfestur. Sagði í forsendum Hæstaréttar að málatilbúnaður stefnda hefði verið á því reistur að útreikningar að baki aðalkröfu stefnanda og varakröfu væru efnislega rangir af nánar greindum ástæðum, sem vörðuðu forsendur þeirra. Eins og málið lægi fyrir væri ekki unnt að líta svo á að sóknaraðili hefði hnekkt röksemdum, sem stefndi færði fram að þessu leyti. Að því virtu væru þessar dómkröfur stefnanda vanreifaðar og væri þannig ófært að fella efnisdóm á þær. Samkvæmt þessu yrði ákvæði héraðsdóms um frávísun málsins að hluta látin standa óröskuð. Ekki er um það deilt að dómi héraðsdóms var ekki skotið til Hæstaréttar með öðrum hætti.

Það lán sem stefnandi tók hjá stefnda með fyrrgreindum bílasamningi 20. apríl 2007 var að fjárhæð 3.232.265 krónur og var hið leigða bifreiðin NA-779 sem er af gerðinni Volvo S60. Fjárhæð lánsins var grundvölluð á kaupverði bifreiðarinnar auk stofngjalds stefnda og vaxta frá útborgunardegi. Í samningnum kom fram að leigutími væri frá 20. apríl 2007 til 5. maí 2014, að fyrsti gjalddagi væri 5. júní 2007 og fjöldi leigugreiðslna væri 84 talsins. Í 4. gr. samningsins sagði að allar fjárhæðir samningsins væru gengistryggðar og bundnar „erlendum/innlendum myntum í eftirfarandi hlutföllum og taka mið af þeim á hverjum tíma: JPY 50% og CHF 50%“. Óumdeilt er að í umræddum samning fólst gengistryggt lán í íslenskum krónum í andstöðu við 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 13. gr. sömu laga.

Meðal gagna málsins eru skilmálabreytingar 21. nóvember 2008, 19. mars 2009 og 18. nóvember þess árs auk þess sem fyrir liggur að stefnandi greiddi ekki af láninu með samþykki stefnda frá og með gjalddaga 20. maí 2010 þar til endurútreikningur var gerður 26. október 2010. Ágreiningslaust er að stefnandi stóð í skilum við stefnda samkvæmt skilmálum samningsins, eða síðari skilmálabreytingum sem aðilar gerðu, allt þar til stefnandi lét greiðslur falla niður á árinu 2012 á þeim grundvelli að lánið væri að fullu upp greitt.

Svo sem áður greinir var stefnanda hinn 26. október 2010 tilkynnt um niðurstöðu endurútreiknings á skuldbindingu sinni miðað við að lánið hefði verið ógengistryggt lán í íslenskum krónum, en þá höfðu fallið dómar Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 svo og dómur réttarins 16. september 2010 í máli nr. 471/2010. Niðurstaða endurútreiknings var sú að eftirstöðvar lánsins töldust vera 2.175.888 krónur í stað 5.327.070 króna. Var sú fjárhæð grundvölluð á því að eftirstöðvar lánsins væru 2.086.911 krónur en við þá fjárhæð ættu að bætast 88.977 krónur sem stefnandi taldist hafa vangreitt stefnda miðað við endurútreikning. Af hálfu stefnanda er þessum útreikningi stefnda mótmælt sem röngum án tillits til þess hvort fallist sé á málsástæður hans um fullnaðarkvittanir, sem síðar greinir, eða ekki.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi haldið áfram að greiða af láninu eftir að endurútreikningur lá fyrir og þá í samræmi við greiðsluáætlun stefnda. Hinn 3. júní 2013 tilkynnti lögmaður stefnanda stefnda að stefnandi myndi frá og með 1. maí 2013 ekki inna frekari greiðslur af hendi enda væri ljóst að lánið væri fyrir löngu að fullu greitt ef tekið væri tillit til reglna um fullnaðarkvittanir samkvæmt dómum Hæstaréttar. Jafnframt var þá krafist afsals fyrir áðurnefndri bifreið.

Lögmaður stefnanda ritaði stefnda rafbréf 6. ágúst sl. og óskaði meðal annars eftir nýjum endurútreikningi með vísan til fyrrgreinds dóms héraðsdóms. Samkvæmt því sem fram kemur í stefnu svaraði stefndi þessu erindi með því að senda stefnanda sama endurútreikning og henni hafði áður verið sendur 19. desember 2013. Lögmaður stefnanda mótmælti afstöðu stefnda með tölvubréfi 12. ágúst sl.

Ekki var um að ræða munnlegar skýrslur við aðalmeðferð málsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir mál sitt á því að stefnda beri skýr skylda til þess samkvæmt niðurstöðu fyrrgreinds dóms héraðsdóms að endurútreikna og leiðrétta lán stefnanda miðað þá forsendu að vaxtagreiðslur stefnanda frá lántökudegi til og með 5. júní 2010 teljist hafa verið fullnaðargreiðslur vaxta. Í umræddu máli hafi verið fallist á þá kröfu stefnanda að stefnda væri óheimilt við endurútreikning lánssamningsins að krefja stefnanda um frekari greiðslur en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga frá og með 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Um kröfuna hafi sagt í umræddum dómi að hún fæli í raun í sér kröfu um að stefndi endurútreikni lánið á nýjan leik í samræmi við það að vaxtagreiðslur stefnanda fyrir fyrrgreint tímabil hafi talist fullnaðargreiðslur vaxta. Stefnandi vísar nánar til forsendna héraðsdóms og þess að þar hafi málsástæðum stefnda verið hafnað, meðal annars þeirri málsástæðu sem stefndi byggði hve mest á, þ.e. að stefnandi hafi við fyrri endurútreikning lánsins árið 2010 átt inneign á veltureikningi hjá stefnda. Þrátt fyrir að þeirri málsástæðu hafi verið hafnað í niðurstöðu héraðsdóms, og jafnvel þó að stefndi hafi ákveðið að áfrýja ekki þeirri niðurstöðu dómsins, haldi hann fast við þessa málsástæðu og vísi nú sem fyrr til hennar við synjun þess að endurútreikna lánið samkvæmt forsendum dómsins. Stefndi fáist þannig ekki til þess að virða niðurstöður dómsins og því neyðist stefnandi til að sækja rétt sinn öðru sinni vegna sama máls.

Aðalkröfu sína rökstyður stefnandi þannig að hún byggi á þeirri meginreglu íslensks réttar að þeir sem fyrir mistök fái greidda peninga sem þeir eiga ekki rétt til skuli endurgreiða þá, sbr. og meginreglur um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Frá og með greiðslu 6. ágúst 2012 hafi stefnandi greitt stefnda fjármuni sem stefndi átti ekki rétt til samkvæmt lánssamningnum. Ástæða þess að þær ofgreiðslur áttu sér stað hafi verið sú að útreikningsforsendur stefnda við endurútreikning lánsins árið 2010 hafi verið rangar, eins og staðfest hafi verið í dómi héraðsdóms. Þar hafi stefndi í endurútreikningi sínum miðað með afturvirkum hætti við þá forsendu að lánið hafi frá lántökudegi borið vexti skv. 4. gr. vaxtalaga þrátt fyrir að skilmálar lánsins hafi kveðið á um annað vaxtaviðmið og þrátt fyrir að stefnandi hafi greitt allar kröfur stefnda um vexti fram að endurútreikningsdegi, og hlotið fullnaðarkvittanir vegna hverrar greiðslu. Liggi nú fyrir óáfrýjaður héraðsdómur þess efnis að stefnda hafi ekki verið heimilt að beita þeirri endurútreikningsaðferð í tilviki stefnanda.

Kröfufjárhæð sé fundin með því fyrst að reikna saman þær greiðslur sem stefnandi greiddi inn á höfuðstól lánsins frá lántökudegi fram að síðasta greidda gjalddaga áður en ljóst varð um hina ólögmætu gengistryggingarskilmála lánsins hinn 5. júní 2010. Samtala þeirra greiðslna sé svo dregin frá upphaflegum höfuðstól lánsins, í samræmi við gildi fullnaðarkvittana og fyrrgreinda dóma Hæstaréttar þess efnis. Niðurstaða þess útreiknings sé að 5. júní 2010 hafi eftirstöðvar lánsins verið 1.298.777 krónur, en ekki 2.175.888 krónur eins og endurútreikningur stefnda hafi kveðið á um.

Til þess að leiðrétta lánið, stöðu þess og þróun eftir 5. júní 2010, sé beitt þeirri aðferðafræði sem kveðið sé á um í 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, þ.e. að vaxtareikna eftirstöðvar lánsins 5. júní 2010 með vöxtum samkvæmt 1. ml. 4. gr. laganna og draga frá þeirri tölu allar innborganir, vaxtareiknaðar með sama hætti. Í slíkum útreikningi, með viðmiðunardeginum 6. ágúst 2012, komi í ljós að þann dag reiknist eftirstöðvar lánsins 46.955 krónur. Þann dag hafi stefnandi greitt 47.586 krónur til stefnda vegna lánsins. Hluti þeirrar greiðslu og allar síðari greiðslur stefnanda til stefnda hafi því verið ofgreiðslur. Með samlagningu þeirra greiðslna komi fram kröfufjárhæð stefnanda. Tekið er fram að í endurútreikningi stefnanda sé tekið tillit til áætlaðra seðilgjalda vegna hverrar afborgunar og höfuðstólsfærslu vaxta á höfuðstól og innborganir. Stefnandi bendir á að sú aðferðafræði sem stefnandi beitir í endurútreikningnum er nákvæmlega sú sama og önnur fjármálafyrirtæki hafi beitt í sambærilegum tilfellum.

Stefnandi telur að honum hafi verið heimilt að greiða skuldbindingu sína við stefnda upp að fullu með greiðslunni 6. ágúst 2012 enda hafi hann mátt vænta vanskilaálags og innheimtuaðgerða ef ekki væri greitt samkvæmt greiðsluseðlum stefnda. Verði engu að síður talið að vísa þurfi sérstaklega til uppgreiðsluheimildar þá hafi hún hvort sem er verið til staðar, sbr. 18. gr. lánssamningsins. Enn fremur bendir stefnandi á sambærilegar heimildir hans sem neytanda samkvæmt 16. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, sbr. 18. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán.

Stefnandi krefst þess að fá umræddar ofgreiðslur endurgreiddar frá stefnda ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá greiðsludegi hverrar ofgreiðslu til 3. júlí 2013 en ásamt dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Tilvísun stefnanda til 1. mgr. 8. gr. laganna byggir á því að stefnandi hafi augljóslega orðið fyrir tjóni sem felist í því að hafa ofgreitt stefnda umræddar fjárhæðir, sem má rekja megi til þeirrar saknæmu og ólögmætu háttsemi stefnda að veita henni lán með ólögmætum skilmálum og endurútreikna lánið með röngum hætti. Til viðmiðunar er jafnframt horft til ákvæða laga nr. 29/1995 um vexti vegna endurgreiðslu ofgreiddra skatta og gjalda. Einnig er bent á að stefndi vaxtareikni með sama hætti í þeim tilvikum sem hann endurgreiði lántakendum sínum í kjölfar nýs endurútreiknings, og vísar stefndi í þeim tilvikum einnig til laga nr. 29/1995 til viðmiðunar. Um upphafsdag dráttarvaxta vísast til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en 3. júlí 2013 hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnandi sannanlega krafði stefnda um greiðslu.

Um málsástæður fyrir varakröfu og þrautavarakröfu vísast til sömu málsástæðna og útreikninga og raktir hafa verið fyrir aðalkröfu. Krafa um álag á málskostnað byggist á 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi telur að ekki verði annað séð en að stefndi hafi með því að hafna kröfum stefnanda um nýjan endurútreikning 6. ágúst 2014 gegn betri vitund neitað að virða þann dóm sem stefndi hlaut í fyrrgreindu máli aðila enda hafi hann borið fyrir sig sjónarmið, staðhæfingar og mótbárur sem hafi verið hafnað í umræddu dómsmáli og neytt stefnanda til að höfða dómsmál að nýju. Telur stefnandi að stefndi hafi í reynd komið honum að ófyrirsynju í þá aðstöðu að honum hafi verið nauðsyn að höfða mál þetta, sbr. til hliðsjónar b-lið 1. mgr. 135 gr. laga nr. 91/1991. Einnig er bent á d-lið málsgreinarinnar um vísvitandi rangar kröfur, staðhæfingar og mótbárur.

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðalkrafa stefnda byggir á því að um allar kröfur stefnanda liggi fyrir bindandi dómur. Vísa beri kröfum stefnanda frá dómi sem séu þessu marki brenndar. Þá vísar stefndi til þess að útreikningar stefnanda byggist á því að hann hafi greitt lánið upp fyrr en skilmálar þess heimiluðu. Útreikningur sem kröfugerð hans byggist á sé því tilbúningur og beri að vísa kröfum stefnanda frá dómi samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 90/1991.

Varakröfu sína rökstyður stefndi í fyrsta lagi með því að samningur aðila hafi verið lögmæt skuldbinding. Stefndi mótmælir því ekki að um hafi verið að ræða lánssamning í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Hann telur hins vegar að fyrrgreindur endurútreikningur stefnda á samningi aðila, sem tilkynntur hafi verið 26. október 2010, hafi verið réttur og í samræmi við lög nr. 38/2001, sbr. breytingalög nr. 151/2010 og fordæmi Hæstaréttar. Stefndi byggir á því í öðru lagi að stefnandi geti ekki reist kröfu á reglum fjármunaréttar um fullnaðarkvittanir þar sem slík kröfugerð stangist á við „kröfuréttarlegt eðli“ fullnaðarkvittunar. Líta eigi til þess að reglan um fullnaðarkvittanir sé undantekningarregla og verði ekki beitt til þess að styðja kröfu skuldara gegn lánveitanda. Endurútreikningur miðað við 5. júní 2010 hafi sýnt að stefnandi átti inneign hjá stefnda og hafi þeirri inneign verið ráðstafað til greiðslu á gjalddaga í júlí, ágúst, september og október 2010. Þar sem endurútreikningur hafi ekki haft í för með sér kröfu um greiðslu af hálfu stefnanda séu skilyrði ekki uppfyllt fyrir greiðslukröfu hans gegn stefnda. Í þriðja lagi telur stefndi að ekkert tilefni hafi verið til að víkja frá meginreglunni um fullar efndir og beita undantekningarreglunni um fullnaðarkvittanir. Stefndi vísar til þeirra skilyrða sem í framkvæmd Hæstaréttar hefur verið talið að þurfi að fullnægja til þess að skuldara sé heimilt að byggja á fullnaðarkvittunum. Færir stefndi að því ítarleg rök að þessum skilyrðum hafi ekki verið fullnægt í tilviki stefnanda. Þannig hafi stefnandi ekki orðið fyrir fjárhagslegri röskun, engin festa hafi verið á framkvæmd samnings aðila, stefndi hafi haft uppi kröfu sína án ástæðulausra tafa, stefnandi hafi vanrækt að hafa kröfu sína uppi nægilega snemma og loks sé viðbótarkrafa ekki umtalsverð. Í fjórða lagi byggir stefndi á því að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir tómlæti en hátt í þrjú ár hafi liðið frá því stefnandi var upplýstur um niðurstöðu endurútreiknings þar til hann setti fram kröfur sínar. Í fimmta lagi vísar stefndi til ákvæða EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993, og færir að því rök, meðal annars með vísan til tilskipunar nr. 88/361/EBE og dóm EFTA-dómstólsins, að bann við gengistryggingu lánssamninga gangi gegn reglum samningsins.

Í sjötta lagi mótmælir stefndi réttmæti útreikninga stefnanda. Stefndi telur í fyrsta stað að í dómum Hæstaréttar hafi verið stuðst við „veltureikningsaðferð“ við endurútreikning á gengistryggðum lánum. Þannig sé rétt að reikna samning frá stofndegi með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 og að því loknu eigi að draga raungreiðslur stefnanda frá endurreiknuðum heildargreiðslu. Mismunurinn sé færður á „veltureikning“ og eigi að bera vexti til loka fullnaðarkvittanatímabils sem í þessu tilviki hafi verið 5. júní 2010. Stefnandi krefjist þess í reynd að vikið verði frá ákvæðum 4. gr. laga nr. 38/2001 og hann greiði LIBOR-vexti frá samningsdegi til 6. ágúst 2012 andstætt ákvæðum í samningi aðila. Í annan stað mótmælir stefndi því að stefnandi geti með kröfugerð sinni ráðstafað ofgreiðslum eftir 5. júní 2010 til lækkunar höfuðstóls skuldarinnar þannig að hann teljist hafa verið greiddur upp með öðrum hætti en leiddi af ákvæðum samnings. Stefndi telur ekki að 2. mgr. 16. gr. laga nr. 121/1994 geti réttlætt kröfugerð stefnanda. Hann vísar einnig til forsendna fyrrgreinds dóms Hæstaréttar þar sem vísað sé til þess að stefnandi hafi ekki hnekkt fullyrðingum stefnda um að útreikningar hans hafi verið rangir. Í þriðja stað telur stefndi að tölulegar forsendur stefnanda séu rangar. Annars vegar sé krafist endurgreiðslu greiðslugjalda eftir að meint inneign hafi myndast 6. ágúst 2012, alls í átta skipti. Hins vegar feli aðalkrafa í sér áfallna vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi mótmælir þessari kröfugerð stefnanda svo og öllum kröfum hans um vexti. Vaxtakröfur stefnanda fái hvorki stoð í samningi aðila, lögum né venju. Engin tilraun sé gerð til þess að sýna fram á saknæma háttsemi stefnda þannig að unnt sé að líta svo á að um skaðabótaskylda háttsemi hans sé að ræða. Stefndi mótmælir því að lög nr. 29/1995 geti átt hér við.

Í sjöunda lagi byggir stefndi á því að kröfur stefnanda séu fyrndar, a.m.k. að hluta, enda hafi fyrningarfrestur verið rofinn fyrst með málshöfðun 22. október 2014. Krafist er sýknu af kröfu stefnanda um afsal bifreiðarinnar NA-779 með vísan til þess að stefnandi standi enn í skuld við stefnda, nánar tiltekið að höfuðstól 702.790 krónur, enda sé óumdeilt að stefnandi hafi ekkert greitt stefnda frá 5. apríl 2013. Stefndi krefst aðallega sýknu af dráttarvaxtakröfu stefnanda, en til vara að dráttarvextir verði miðaðir við höfðun málsins.

Mótmæli stefnda við þrautavarakröfu stefnanda byggjast á sambærilegum sjónarmiðum og áður greinir. Stefndi vísar í þessu sambandi sérstaklega til þess að stefnandi hafi ekki neina lögvarða hagsmuni af þessari kröfu. Jafnframt sé engin þörf á því að dómurinn kveði tvisvar upp úr um sama atriði. Krafan geti auk þess ekki staðið til sjálfstæðs dóms.

Stefndi mótmælir kröfum stefnanda um álag á málskostnað og réttarfarssekt. Telur stefndi ekkert tilefni til álags eða réttarfarssektar. Bent er á að fjárkröfum stefnda hafi áður verið vísað frá dómi án þess að bætt hafi verið úr því í þessu máli.

Niðurstaða

Í máli þessu liggur fyrir dómur héraðsdóms 30. apríl sl. í máli sem stefnandi höfðaði gegn stefnda vegna ágreinings aðila um uppgjör sama lánssamnings og til umfjöllunar er í máli þessu og áður hefur verið gerð grein fyrir. Í forsendum héraðsdóms segir að meginágreiningur aðila lúti að því hvort stefnandi geti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu vaxta af láninu fram til 5. júní 2010, en aðila greini þó einnig á um lögmæti útreikninga stefnda. Í forsendum dómsins er lagt mat á það hvort í málinu hafi verið fullnægt þeim skilyrðum, sem lögð hafa verið til grundvallar í dómaframkvæmd, um það hvort skuldari láns, sem bundið er ólögmætri gengistryggingu, geti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu samningsvaxta. Að lokinni umfjöllun um þetta atriði segir eftirfarandi í forsendum héraðsdóms: „Að öllu virtu og með vísan til þeirra viðmiða sem ítrekað hafa verið lögð til grundvallar í fordæmum Hæstaréttar er það álit dómsins að það standi stefnda nær en stefnanda að bera þann vaxtamun sem hlaust af ólögmætri gengistryggingu á framangreindum vaxtagjalddögum lánsins. Samkvæmt þessu er á það fallist að stefnda sé óheimilt að krefja stefnanda um viðbótargreiðslur vegna greiddra og gjaldfallina vaxta vegna gjalddaga frá og með 5. júní 2007 til 5. júní 2010.“ Með vísan til þessara forsendna var fallist á þá kröfu stefnanda að viðurkennt yrði að stefnda væri óheimilt, við endurútreikning samnings aðila nr. 70049156 frá 20. apríl 2007, að krefja stefnanda um frekari greiðslu samningsvaxta en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Jafnframt var stefndi dæmdur til að greiða stærstan hluta málskostnaðar stefnanda. Ekki er um það deilt í málinu að téðum dómi héraðsdóms var ekki áfrýjað í til Hæstaréttar og verður því að líta svo á að stefndi hafi ákveðið að una dóminum.

Með fyrrgreindum dómi héraðsdóms var ekki lagður efnisdómur á þá greiðslukröfu sem stefnandi hafði uppi í málinu og áður greinir. Er regla 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 þar af leiðandi því ekki til fyrirstöðu að stefnandi hafi greiðslukröfu sína að nýju uppi fyrir dómi, eftir atvikum að teknu tilliti til þeirra athugasemda sem fram komu í forsendum héraðsdóms og þeim dómi Hæstaréttar þar sem frávísunardómur héraðsdóms var staðfestur. Er frávísunarkrafa stefnda af þessum ástæðum haldlaus.

Að því marki sem efnisdómur var lagður á kröfur stefnanda er fyrrnefndur dómur héraðsdóms endanlegur og þannig bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Þótt greiðslukrafa stefnanda hafi ekki komið til efnislegrar úrlausnar í umræddu máli er til þess að líta að sú krafa byggðist á því að stefnda væri óheimilt við endurútreikning samnings aðila að krefja stefnanda um frekari greiðslu samningsvaxta en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Er dómur héraðsdóms bindandi um þetta meginatriði málsins. Með vísan til dóms héraðsdóms verður því að leggja til grundvallar að stefnanda sé heimilt að bera fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslna vaxta þannig að stefnda sé óheimilt við endurútreikning samnings aðila að krefja stefnanda um frekari greiðslu samningsvaxta en stefnandi innti af hendi vegna gjalddaga 5. júní 2007 til og með 5. júní 2010. Er samkvæmt þessu hafnað öllum málsástæðum stefnda á þá leið að ekki sé fullnægt skilyrðum fyrir því að stefnandi geti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu vaxta á umræddu tímabili, þ.á m. málsástæðum stefnda um tómlæti stefnanda og sjónarmiðum um að reglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. samnefnd lög nr. 2/1993, leiði til annarrar niðurstöðu.

Samkvæmt meginreglu 5. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 er dómurinn óbundinn við ákvæði héraðsdóms 30. apríl sl. um að vísa aðal- og varakröfu stefnanda í því máli frá dómi. Þá telur dómurinn að engar ályktanir verði dregnar af dómi Hæstaréttar 3. júní 2014 í máli nr. 352/2014 um efnislegt réttmæti krafna stefnanda í máli því sem hér er til úrlausnar. Hins vegar verður sú ályktun dregin af dómi réttarins 18. desember sl. í máli nr. 92/2014 að stefnanda í máli þessu sé heimilt að haga kröfugerð sinni á þann veg að ofgreiðslum til stefnda sé varið til lækkunar höfuðstóls þannig að hann teljist hafa greiðst hraðar upp en ákvæði lánssamnings gerðu ráð fyrir. Þegar af þessari ástæðu er fallist á réttmæti aðferðar stefnanda við útreikning á ofgreiðslum hennar vegna lánsins. Með vísan til e-liðar 2. gr. laga nr. 151/2010 er ekki fallist á málsástæðu stefnda um fyrningu kröfu stefnanda. Stefndi hefur ekki rökstutt lækkun á greiðslukröfu stefnanda með tölulegum útreikningum af sinni hálfu. Eins og málið liggur fyrir verður því fallist á fjárhæð kröfunnar eins og hún er fram sett.

Bréf stefnda til stefnanda 19. desember 2013 verður að skilja á þá leið að hugsanleg ofgreiðsla stefnanda eigi að bera vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 án tillits til lagalegrar skyldu stefnda að þessu leyti. Fólst í þessari yfirlýsingu stefnda skilyrt loforð sem hann er nú bundinn við. Verður krafa stefnanda um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 tekin til greina á þessum grundvelli. Þá verður fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda, eins og hún er fram sett, með vísan til málsástæðna og lagaraka stefnanda.

Samkvæmt öllu framangreindu verður fallist á aðalkröfu stefnanda um greiðslu 384.401 krónu ásamt umkröfðum vöxtum og dráttarvöxtum, svo sem nánar greinir í dómsorði. Með vísan til málsástæðna og lagaraka stefnanda er þá jafnframt fullnægt skilyrðum til þess að fallast á kröfu stefnanda um að stefnda verði gert skylt að gefa út afsal til stefnanda fyrir bifreiðina NA-779 sem er af gerðinni Volvo S60.

Eins og áður greinir var með dómi héraðsdóms 30. apríl sl. skorið úr meginágreiningi aðila þess efnis hvort stefnandi gæti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu vaxta af téðu láni. Stefndi skaut dómi héraðsdóms ekki til æðri dóms en ákvað hins vegar að túlka dóminn, sem eðli málsins samkvæmt var ekki aðfararhæfur, þannig að stefnandi ætti í reynd enga greiðslukröfu á hendur stefnda. Jafngilti þessi túlkun stefnda því að stefnandi málsins hefði í reynd ekki átt neina lögvarða hagsmuni af þeirri viðurkenningarkröfu sem héraðsdómur féllst á og stefndi ákvað að una við. Með þessari afstöðu kom stefndi, sem er aðili að fjölda dómsmála sem lúta að uppgjöri gengistryggða lánssamninga og nýtur yfirburðastöðu að þessu leyti gagnvart stefnanda, stefnanda að ófyrirsynju í þá stöðu að þurfa að höfða dómsmál til þess að fá réttindi sín fullnustuð, sbr. a-lið 1. mgr. 131. gr. og a-lið 1. mgr. 135. gr. laga nr. 91/1991.

Eftir að stefnandi hafði höfðað það mál sem hér er til úrlausnar krafðist stefndi frávísunar málsins, að meginstefnu með vísan til þess að þegar hefði verið skorið úr sakarefninu til fulls með téðum dómi héraðsdóms. Gat tilgangur þessarar kröfugerðar stefnda ekki verið annar en sá að koma í veg fyrir að stefnandi fengi efnislega úrlausn réttinda sinna, svo sem hún á rétt á samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, með því að hún þyrfti að una við dóm sem ekki var aðfararhæfur og fyrir lá að stefndi ætlaði sér ekki að bregðast við með neinum hætti. Að þessu slepptu ákvað stefndi hins vegar að halda til streitu málsástæðum og lagarökum úr fyrra máli viðvíkjandi skilyrðum reglunnar um beitingu fullnaðarkvittana og þrátt fyrir að skýrlega hefði verið skorið úr þessu álitaefni með bindandi dómi.

Að mati dómsins mátti stefndi vita að fyrrnefnd krafa hans um frávísun, svo og mótbárur hans við því að stefnandi gæti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir, væru bersýnilega haldlausar sbr. c-lið 1. mgr. 131. gr., sbr. 2. mgr. sömu greinar, og a-lið 1. mgr. 135. gr. laga nr. 91/1991. Er því skilyrðum fullnægt til þess að dæma stefnanda álag á málskostnaðar samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 svo sem hún hefur krafist. Að þessu virtu, og eftir úrslitum málsins að öðru leyti, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst hæfilegur 1.882.500 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Með vísan til þess sem áður greinir verður stefnda einnig gert að greiða sekt til ríkissjóðs samkvæmt 1. mgr. 135. gr. laga nr. 91/1991 enda hefur stefnda gefist nægur kostur á að koma á framfæri vörnum sínum um þetta atriði í greinargerð sinni og við aðalmeðferð málsins í tilefni af athugasemdum um þetta atriði í stefnu. Er sú sekt hæfilega ákveðin ein milljón króna.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Ó-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf J-kk-nf hdl. en rétt þykir að taka fram að hann tók við málinu eftir að aðalmeðferð þess hafði verið ákveðin.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Lýsing hf., greiði stefnanda, Í-kvk-þgf B-kvk-þgf, 384.401 krónu ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 631 krónu frá 6. ágúst 2012 til 5. september 2012, af 48.655 krónum frá þeim degi til 5. október 2012, af 96.638 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 2012, af 144.580 krónum frá þeim degi til 5. desember 2012, af 192.481 krónu frá þeim degi til 7. janúar 2013, af 240.340 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2013, af 288.368 krónum frá þeim degi til 6. mars 2013, af 336.358 krónum frá þeim degi til 5. apríl 2013 og af 384.401 krónu frá þeim degi til 3. júlí 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi gefi út afsal til stefnanda fyrir bifreiðina NA-779 sem er af gerðinni Volvo S60.

Stefndi greiði stefnanda 1.882.500 krónur í málskostnað.

Stefndi greiði 1.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs.

S-kk-nf M-kk-nf