E-2682/2018

Mál þetta er höfðað 4. september 2018 og dómtekið að loknum munnlegum málflutningi 28. nóvember sl.

Stefnandi er P-kk-nf Á-kk-nf Ó-kk-nf, Víðimel 56, Reykjavík.

Stefndu eru embætti biskups Íslands og íslenska þjóðkirkjan.

Krafa stefnanda um efndir á ráðningarkjörum:

Stefnandi krefst þess að stefndi íslenska þjóðkirkjan greiði sér 199.788 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 99.894 krónum frá 1. júlí 2018 til 1. ágúst 2018 en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Kröfur stefnanda vegna niðurlagningar embættis:

Í aðalsök krefst stefnandi þess aðallega að ákvörðun embættis biskups Íslands, frá 30. maí 2018 um að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni, verði ógilt.

Til vara krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, embættis biskups Íslands, á því tjóni sem stefnandi varð fyrir vegna þeirrar ákvörðunar stefnda frá 30. maí 2018 að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni.

Í varasök krefst stefnandi þess aðallega að ákvörðun stefnda íslensku þjóðkirkjunnar, um að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni, verði ógilt.

Til vara er krafist viðurkenningar á bótaskyldu stefnda íslensku þjóðkirkjunnar á því tjóni sem stefnandi varð fyrir vegna þeirrar ákvörðunar varastefnda 30. maí 2018 að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar.

I

Hinn 1. desember 2013 skipaði stefndi, biskup Íslands (hér eftir nefndur stefndi), stefnanda sóknarprest í Staðarstaðarprestkalli til fimm ára. Samkvæmt auglýsingu um embættið, frá 29. ágúst 2013, fylgdi því prestsetrið að Staðarstað og var sóknarpresti skylt að sitja prestsetrið og hafa umsjón með því. Var stefnanda afhent íbúðarhúsnæðið að Staðarstað um mánaðarmótin júlí/ágúst 2014. Skömmu eftir að stefnandi flutti ásamt fjölskyldu sinni í húsnæðið kvaðst hann hafa orðið var við silfurskottur í húsnæðinu en einnig að raka og myglu væri þar að finna. Að sögn stefnanda leituðu hann og fjölskylda hans til lækna vegna einkenna í öndunarfærum.

Hinn 8. október 2015 fór fram úttekt á húsnæðinu af hálfu Verkís og voru lagðar til úrbætur. Hinn 16. október 2015 ár fór fram skoðun á húsnæðinu að beiðni stefnanda. Í bréfi Heilbrigðiseftirlits Vesturlands, dagsettu 19. október sama ár, segir að það sé álit eftirlitsins að íbúðarhúsnæðið að Staðarstað sé heilsuspillandi og íbúðum sé ráðlagt að flytja þaðan þar til viðgerð hafi farið fram, sérstaklega vegna raka í kjallara og millibyggingu. Hinn 19. október 2015 tilkynnti stefnandi stefnda að hann og fjölskylda hans hefðu flutt úr prestsbústaðnum á Staðarstað og til Borgarness þar til leyst hefði verið úr þeim vanda sem balsti við á Staðarstað. Ráðist var í endurbætur á prestssetrinu og fór fram úttekt á þeim, 1. mars 2016.

Með tölvubréfi, dagsettu 1. desember 2015, var lagt til af hálfu stefnda að stefnandi óskaði skriflega og rökstutt eftir heimild biskups til þess að mega hafa aðsetur tímabundið utan prestakallsins. Stefnandi svaraði bréfinu með tölvubréfi, dagsettu 9. desember sama ár, og lýsti því yfir að hann teldi sig uppfylla að fullu þær búsetukröfur sem áskildar væru í lögum. Hann teldi því enga þörf fyrir heimild til undanþágu frá búsetuákvæðum þeim sem vísað var til í bréfi biskups. Lögmaður stefnanda og stefndi áttu á næstu mánuðum þar á eftir í fjölmörgum tölvupóstsamskipum meðal annars vegna aðseturs og lögheimilisskráningar stefnanda.

Á fundi aðila, 14. október 2016, var komist að samkomulagi um að búsetuskyldu stefnanda yrði aflétt og honum yrði veitt heimild til þess að búa utan prestakallsins. Í kjölfar fundarins sendi biskupsritari stefnanda bréf, dagsett 2. desember 2016, þessu til staðfestingar.

Hinn 2. nóvember 2016 fóru íbúar í Staðarstaðarprestakalli þess á leit við stefnda að stefnandi yrði leystur frá störfum vegna forsendubrests á skipun hans, auglýsti starf sóknarprests í Staðarstaðarprestkalli laust til umsóknar og beitti sér fyrir því að sá sem gegndi starfi sóknarprests í Staðarstaðarprestakalli hverju sinni, sæti prestsetrið á Staðarstað og hefði þar bæði aðsetur og starfsaðstöðu. Þá sendu formenn fjögurra sóknarnefnda Staðarstaðarprestakalls erindi til stefnda, dagsett 4. desember 2016, þar sem látin var í ljós óánægja sóknarnefndanna með að stefnandi hefði ekki aðsetur á prestssetrinu.

Hinn 16. júní 2017 sendi stefndi stefnanda bréf þar sem því var lýst að ástand mála teldist algerlega óviðunandi, bregðast þyrfti hratt við og ekki væri talið raunhæft að leita sátta. Taldi stefndi skynsamlegast að stefnandi myndi eftirleiðis einvörðungu sinna skyldum héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi, sem hann hafði haft á hendi, eftir atvikum með endurskilgreindu verksviði. Fram kemur að stefnanda yrði þó veittur andmælaréttur, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, áður en ákvörðun yrði tekin um slíkt. Hinn 21. júní 2017 sendi lögmaður stefnanda stefnda bréf þar sem kallað var eftir svörum við ýmsum spurningum í kjölfar bréfs stefnda frá 16. júní. Meðal annars var óskað eftir svörum við því hvenær embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis hafi verið stofnað af stefnda og hvernig fyrirhuguð tilfærsla stefnanda samrýmdist lagareglu um fimm ára ráðningartíma þegar hún ætti aðeins að standa til 30. nóvember 2018. Bréfi lögmannsins var svarað af stefnda með bréfi, dagsettu 23. júní 2017. Svaraði stefndi því til að embætti héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi yrði til þegar og ef tilfærsla öðlaðist gildi. Þá stæði skipunartími stefnanda óraskaður þótt um tilfærslu í annað embætti væri að ræða enda hvergi tekið fram í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 að nýr fimm ára skipunartími skuli hefjast við tilfærslu á grundvelli heimildar í 36. gr. sömu laga. Hinn 28. júní 2017 sendi lögmaður stefnanda stefnda bréf með athugasemdum sínum við málsmeðferð stefnda.

Með bréfi, dagsettu 30. júní 2017, tók stefndi þá ákvörðun að flytja stefnanda úr embætti sóknarprests Staðarstaðarprestakalls í embætti héraðsprests í Vesturlands-prófastsdæmi. Með tölvubréfi stefnanda til stefnda, dagsettu 3. júlí 2017, óskaði stefnandi eftir skipunarbréfi frá 1. júlí 2017 til 30. júní 2022. Vísaði stefnandi meðal annars til 36. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996 og lögskýringargagna. Stefndi svaraði stefnanda með bréfi, dagsettu 14. júlí 2017, þar sem fram kom að tilfærsla stefnanda í embætti héraðsprests gilti einungis út upphaflegan skipunartíma hans í embætti sóknarprests í Staðarstaðarprestakalli, þ.e. til 30. nóvember 2018. Með tölvubréfi til stefnda, sem dagsett var 21. júlí 2017, áréttaði stefnandi sjónarmið sín um að stefnda bæri að gefa út, honum til handa, nýtt fimm ára skipunarbréf.

Hinn 14. júlí 2017 var stefnanda afhent erindisbréf stefnda þar sem fram kemur meðal annars að stefnandi, sem hafi verið skipaður í embætti sóknarprests í Staðarstaðarprestakalli Vesturlandsprófastsdæmi til fimm ára, frá 1. desember 2013, gegni frá 1. júlí 2017 einvörðungu skyldum héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi út þann skipunartíma. Stefnandi höfðaði mál á hendur stefnda með stefnu, birtri 21. september 2017. Kröfur stefnanda voru þær aðallega að viðurkennt yrði með dómi að stefnda yrði skylt að gefa út erindisbréf, stefnanda til handa, í embætti héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi, með gildistíma frá 1. júlí 2017 til 30. júní 2022. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 14. maí 2018, var fallist á aðalkröfu stefnanda. Stefndi áfrýjaði dóminum til Landsréttar og var áfrýjunarstefna birt stefnanda 24. júlí sl.

Með bréfi stefnda, dagsettu 30. maí 2018, var stefnanda tilkynnt að ákveðið hefði verið að leggja niður embætti hans sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni og að embættið yrði lagt niður degi síðar, 31. maí sama ár. Í bréfinu kemur fram að stefnandi myndi frá þeim tíma eiga rétt á launum í sex mánuði í samræmi við 34. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996.

Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 31. júlí 2018, var þess krafist að stefnanda yrðu greidd laun í samræmi við gildandi lög og starfskjör. Með bréfi lögmanns stefnda, dagsettu 10. ágúst 2018, var því svarað til að ákvörðun stefnda byggði á þeirri forsendu að umræddar greiðslur tengdust útlögðum kostnaði og að stefnandi hafi dregið þær frá tekjum sínum í samræmi við ákvæði laga um tekjuskatt nr. 90/2003.

II

Stefnandi kveðst gera tvær sjálfstæðar dómkröfur. Fyrri krafan sé eingöngu gerð á hendur stefnda, íslensku þjóðkirkjunni, og varðar efndir á ráðningarkjörum stefnanda. Síðari krafan sé um ógildingu þeirrar ákvörðunar að leggja niður embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis. Sé krafan gerð aðallega á hendur aðalstefnda, en til vara á hendur varastefnda. Í báðum tilvikum sé gerð varakrafa um viðurkenningu á bótaskyldu verði ekki fallist á aðalkröfu um ógildingu á ákvörðun aðalstefnda.

1. Krafa um efndir á ráðningarkjörum

Stefnandi vísar til þess að stefndi íslenska þjóðkirkjan hafi hætt að greiða stefnanda tiltekna launaliði frá og með mánaðamótum júní/júlí 2018 í kjölfar þess að stefndi, biskup Íslands, tók ákvörðun um að leggja niður embætti stefnanda. Nánar tiltekið var um að ræða launaliði vegna fatapeninga, bifreiðastyrks, skrifstofukostnaðar, póstkostnaðar og símakostnaðar, að fjárhæð samtals 99.894 kr. á mánuði. Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt á áðurnefndum greiðslum og að ekki hafi verið rétt hjá stefnda, íslensku þjóðkirkjunni, að draga þessa liði frá launum stefnanda á biðlaunatíma. Í fyrsta lagi telur stefnandi ljóst að ákvörðun stefnda, biskups Íslands, að leggja niður embættið hafi verið ólögmæt og ógildanleg, sbr. aðrar dómkröfur stefnanda í málinu, og því sé ljóst að stefnandi eigi rétt á umræddum launaliðum, enda sé staða hans líkt og embættið hafi ekki verið lagt niður. Í annan stað, óháð því hvort sú ranga forsenda sé lögð til grundvallar að embætti stefnanda hafi verið lagt niður, þá segi í 34. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að embættismaður skuli halda óbreyttum launakjörum í ýmist sex eða tólf mánuði frá því að embætti er lagt niður. Stefnandi byggir á því að ólögmætt sé að skerða að nokkru leyti launakjör opinbers starfsmanns á umræddu tímabili og skipti þá engu hvers kyns launagreiðslurnar séu. Þá sé hér enn fremur til þess að líta að þeir launaliðir sem stefndu hafi hlunnfarið stefnanda um hafi verið í formi fastra mánaðarlegra greiðslna – augljóslega sem hluti af föstum launakjörum stefnanda – en ekki í formi útlagðs kostnaðar sem taki breytingum frá einum tíma til annars, líkt og stefndu hafi haldið fram. Þetta sjáist hve best þegar skoðaður sé launamiði stefnanda vegna ársins 2017 þar sem allir þessir launaliðir séu taldir upp sem tekjur stefnanda í tengslum við sundurliðun á staðgreiðslu. Jafnvel þótt talið yrði að áðurgreindir launaliðir teljist til kostnaðar, þá hafi stefndi, biskup Íslands, lýst því yfir í bréfi, dagsettu 30. júní 2017, að allur embættiskostnaður „þ.m.t. aksturskostnaður“ yrði óbreyttur við flutning hans um embætti. Staðfesti bréfið að þessi kostnaður hafi verið og sé hluti af launakjörum stefnanda.

Með vísan til framangreinds gerir stefnandi kröfu um að stefndi greiði sér óskipt vangoldin laun fyrir júní- og júlímánuð eða samtals 199.788 kr. Krafist sé dráttarvaxta frá gjalddögum hinna ógreiddu launakrafna, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga vaxtalaga nr. 38/2001. Aðrar launagreiðslur stefnanda hafa ekki enn fallið í gjalddaga og áskilur stefnandi sér rétt til að krefjast þeirra eftir að þær falla í gjalddaga.

2. Krafa um ógildingu á ákvörðun um niðurlagningu embættis stefnanda

Stefnandi byggir á því að ákvörðun stefnda að leggja niður embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis sé ólögmæt og að engu hafandi. Því beri að ógilda ákvörðunina í samræmi við aðalkröfu stefnanda. Ákvörðunin hafi verið andstæð bindandi dómsniðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. maí 2018 og hafi miðað að því að sniðganga þrískiptingu ríkisvaldsins, skv. 2. gr. stjórnarskrárinnar og rétt stefnanda til aðgengis að dómstólum, skv. 1. mgr. 70. gr. hennar. Þá hafi ákvörðunin verið haldin veigamiklum form- og efnisannmörkum og hafi hún brotið gegn réttarreglum stjórnsýsluréttar og starfsmannalögum.

2.1 Ákvörðunin braut gegn dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. maí 2018 í máli nr. E-3066/2017

Stefnandi byggir á því að ákvarðanir stjórnvalda verði að eiga sér stoð í lögum og megi ekki brjóta gegn þeim. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. maí 2018 í máli nr. E-3066/2017 hafi stefnda verið gert skylt að gefa út erindisbréf til handa stefnanda í embætti héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi með gildistíma frá 1. júlí 2017 til 30. júní 2022. Stefnandi byggir á því að stjórnvöld geti ekki tekið ákvarðanir sem séu í beinu ósamræmi við bindandi dóma dómstóla. Með þeirri ákvörðun stefnda að leggja niður embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis leitaðist stefndi við að gera að engu bindandi réttaráhrif dóms héraðsdóms. Slíkt hafi staðið stefnda einungis til boða með áfrýjun og endurskoðun dómsins fyrir æðra dómi.

Stefnandi telur að með hinni umdeildu ákvörðun leitist stefndi við að nota framkvæmdarvald sitt til að þvinga fram þær dómkröfur sem hún hafði uppi í áðurnefndu dómsmáli. Ákvörðunin hafi þannig miðað að því að sniðganga þrískiptingu ríkisvaldsins, skv. 2. gr. stjórnarskrárinnar og rétt stefnanda til aðgengis að dómstólum, skv. 1. mgr. 70. gr. hennar. Stefnandi byggir á því að þar sem ákvörðunin hafi verið andstæð bindandi dómsniðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. maí 2018 sé hún þegar af þeirra ástæðu ólögmæt og ógildanleg.

2.2 Engar efnislegar forsendur ótengdar stefnanda lágu að baki ákvörðuninni

Stefnandi byggir sjálfstætt á því að hin umdeilda ákvörðun hafi verið haldin veigamiklum form- og efnisannmörkum og brotið gegn réttarreglum stjórnsýsluréttar og starfsmannalögum. Engar efnislegar forsendur hafi verið fyrir því að leggja niður embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis og hafi sú ákvörðun því þegar af þeirri ástæðu verið ólögmæt. Stefnandi bendir á að stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að efnislegar forsendur ótengdar stefnanda hafi legið fyrir því að embættið hafi verið lagt niður. Stefnandi telur einsýnt í ljósi aðdraganda og tímasetningar ákvörðunarinnar að embættið hafi verið lagt niður í þeirri viðleitni stefnda að losna við stefnanda úr embætti. Í fyrsta lagi hafi aðeins liðið tæpt ár frá því að stefndi stofnaði hið nýja embætti í kjölfar tilfærslu stefnanda í embættið þar til stefndi ákvað að leggja embættið niður. Skjóti það skökku við að efnislegar forsendur geti verið fyrir því að stofna embætti og leggja það síðan niður tæpu ári síðar. Í því sambandi skuli tekið fram að engar vangaveltur eða hugmyndir um niðurlagningu embættisins hafi nokkru sinni komið fram, allt frá því stefnandi hóf störf sem sóknarprestur í Staðarstaðarprestakalli þar til honum barst bréf með ákvörðun um niðurlagninguna.

Þessu til frekari stuðnings bendir stefnandi á að í nýrri auglýsingu um laust embætti sóknarprests á Staðarstað, sem birt hafi verið í janúar 2018, eftir að stefnandi var færður úr því embætti, hafi verið tilgreint að sú staða fæli í sér 50% starf sóknarprests á Staðarstað og 50% starf héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi. Skipað hafi verið í stöðuna frá 1. mars 2018. Vonlaust sé að ráða það af málflutningi stefnda hvort stefnandi hafi verið skipaður í nýtt embætti héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi eða hvort stefnandi hafi verið færður til í embætti sem þá þegar var til þannig að starfshlutfall hans sem héraðsprestur yrði aukið úr 50% í 100%. Stefnandi telur augljóst að embætti héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hafi frá 1. mars 2018 verið 150% starf, sem stefnandi hafi annars vegar sinnt (í 100% starfi) og hins vegar nýr sóknarprestur á Staðarstað (í 50% starfi). Það sé fjarstæðukennt að halda því fram að umrætt embætti hafi verið lagt niður með bréfi því sem sent var stefnanda tveimur vikum eftir dóm héraðsdóms enda sé embættið enn til og sé því sinnt af sóknarprestinum á Staðarstað. Stefnandi telur þetta sýna glögglega hvers eðlis ákvörðunin sé, hún snúist ekkert um stjórnskipulag kirkjunnar, útdeilingu prestsembætta eða stöður héraðspresta heldur eingöngu um að koma stefnanda úr embætti sínu hjá þjóðkirkjunni.

Í öðru lagi bendi sú staðreynd, að stefndi hafi tekið ákvörðun um að leggja niður embættið tveimur vikum eftir að hafa verið dæmd til að gefa út erindisbréf til handa stefnanda með gildistíma frá 1. júlí 2017 til 30. júní 2022, ótvírætt til þess að engar efnislegar forsendur hafi legið að baki ákvörðuninni heldur hafi stefndi með ákvörðuninni þvert á móti leitast við að raungera dómkröfur sínar í fyrrnefndu dómsmáli, þrátt fyrir að þeim hafi verið hafnað í sjálfu dómsmálinu. Verði að telja augljóst að niðurstaða héraðsdóms, og ekkert annað, hafi verið ástæða niðurlagningarinnar.

Í þriðja lagi telur stefnandi að þær alvarlegu kvartanir sóknarnefnda, sem stefnda hafi borist um embættisverk hans í Staðarprestakalli og leitt hafi til þess að stefnandi hafi verið leystur frá störfum, séu ekki á rökum reistar enda hafi kvartanirnar snúist um það að hann hefði ekki búsetu á Staðarstað. Stefnandi vísar til þess að kvartanir sóknarnefnda prestakallsins ættu fremur að beinast að stefnda vegna þeirrar ákvörðunar hennar að aflétta búsetuskyldu af stefnanda. Stefnandi telur ljóst að stefndi hafi leitast við að nota þessar kvartanir sóknarnefnda prestakallsins gegn stefnanda. Að mati stefnanda bendir þessi háttsemi stefnda ótvírætt til þess að ekki hafi verið efnislegar forsendur fyrir niðurlagningu embættisins heldur hafi þar persóna stefnanda haft úrslitaþýðingu. Stefnandi ítreki þó að það sé stefndi sem beri sönnunarbyrðina á því að efnislegar forsendur hafi verið fyrir niðurlagningu embættisins.

Þá byggir stefnandi á því að þar sem ákvörðun stefnda um niðurlagningu embættisins hafi að mati stefnanda augljóslega verið tekin í þeirri viðleitni að koma stefnanda úr embætti hafi stefnda borið að tryggja að það yrði gert í samræmi við ákvæði VI. kafla starfsmannalaga svo að stefnandi fengi notið þeirrar réttarverndar sem ríkisstarfsmönnum sé þar tryggð. Þar sem það hafi ekki verið gert sé ljóst að stefndi hafi brotið gegn áðurnefndum VI. kafla starfsmannalaga þegar embætti stefnanda hafi verið lagt niður og hafi ákvörðunin þar af leiðandi verið ólögmæt.

Þá bendir stefnandi á að hann gegni stöðu kjaramálafulltrúa stjórnar Prestafélags Íslands og teljist því trúnaðarmaður í skilningi laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. og samkomulag BHM við ríkið, Reykjavíkurborg og ýmsar sjálfseignarstofnanir frá 9. janúar 1989. Í samkomulaginu komi fram að trúnaðarmenn í skilningi þeirra laga séu m.a. kjörnir stjórnarmenn stéttarfélaga.

Samkvæmt 30. gr. laga nr. 94/1986 skuli trúnaðarmaður í engu gjalda þess í starfi eða á annan hátt að hann hafi valist til þess trúnaðarstarfs. Þá sé óheimilt samkvæmt sama ákvæði að flytja trúnaðarmann í lægri launaflokk meðan hann gegni starfinu og sé hann valinn úr hópi starfsmanna sem ráðnir séu með uppsagnarfresti skuli hann að öðru jöfnu sitja fyrir um að halda vinnunni. Stefnandi vísar til þess að sem stjórnarmaður í stjórn Prestafélags Íslands og sem kjaramálafulltrúi þess félags njóti hann sérstakrar verndar gagnvart niðurlagningu embættis. Við val stefnda á prestsembættum til að leggja niður hefði embætti stefnanda átt að vera með þeim síðustu á listanum vegna hagræðingarsjónarmiða.

Stefnandi telur að framangreindir annmarkar á ákvörðun stefnda séu veigamiklir og réttlæti ógildingu á ákvörðuninni, enda brjóti ákvörðunin gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár, jafnræðis- og réttmætisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og almennum reglum stjórnsýsluréttar um að stjórnvaldsákvarðanir verði að byggja á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum. Auk þess verði að líta svo á að embætti stefnanda hafi ekki verið lagt niður í skilningi starfsmannalaga nr. 70/1996.

2.3 Stefnandi fékk ekki notið lögbundins andmælaréttar

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi tekið ákvörðun um að leggja niður embætti stefnanda án nokkurs fyrirvara, tveimur vikum eftir að stefndi hafði verið dæmdur til að gefa út erindisbréf til handa stefnanda í embættið til 30. júní 2022. Ákvörðunin hafi komið stefnanda þannig algjörlega í opna skjöldu. Ljóst sé að ákvörðunin varði verulega persónulega og fjárhagslega hagsmuni stefnanda. Stefnanda hafi ekki verið tilkynnt um að til stæði að taka hina umdeildu ákvörðun og hafi honum því ekki verið veittur réttur til að tjá sig áður en hún hafi verið tekin. Hafi þessi málsmeðferð brotið gegn 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Brot gegn andmælarétti leiði að jafnaði til þess að stjórnvaldsákvörðun teljist vera haldin veigamiklum annmarka og sé ógildanleg.

2.4 Brot á rannsóknarreglu

Stefnandi byggir á því sjálfstætt að stefndi hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Svo veigamikil ákvörðun, sem niðurlagning embættis sé, verður ekki tekin að óathuguðu máli heldur verði að styðjast við rannsóknir, gögn og upplýsingar sem ótvírætt leiði skynsaman mann til þeirrar niðurstöðu að niðurlagning sé rétt og hyggileg ákvörðun.

Stefnandi bendir á að ekki verði með nokkru móti ráðið að stefndi hafi framkvæmt rannsókn, athugun eða könnun á nauðsyn þess að leggja niður embætti héraðsprests. Efni bréfs stefnda til stefnanda frá 30. maí 2018 uppfylli með engu móti rannsóknarskyldu sem á stjórnvöldum hvíli. Sönnunarbyrði um að slík rannsókn hafi farið fram áður en ákvörðun um niðurlagningu hafi verið tekin hvíli á stefnda, biskupi Íslands.

2.5 Ákvörðun um niðurlagningu embættis er í ósamræmi við málflutningsyfirlýsingar aðalstefnda

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi tekið hina umdeildu ákvörðun að leggja niður embætti stefnanda með bréfi 30. maí 2018. Hinn 20. júní 2018 hafi stefndi fengið útgefna áfrýjunarstefnu vegna áfrýjunar til Landsréttar á dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, 14. maí 2018, þar sem stefnda hafi verið gert skylt að gefa út erindisbréf til handa stefnanda til 30. júní 2022.

Stefnandi telur að áfrýjun stefnda á dómi héraðsdóms geti ekki samrýmst þeirri ákvörðun hennar að leggja niður embætti stefnanda. Stefnandi byggir á því að horfa verði á þá málflutningsyfirlýsingu sem hafi falist í áfrýjun stefnda á dómi héraðsdóms sem yfirlýsingu um að hún muni una niðurstöðu Landsréttar í málinu. Í því ljósi verði að líta á ákvörðun stefnda, biskups Íslands, um að leggja niður embætti stefnanda sem markleysu. Verði stefndi að bera hallann af því ósamræmi sem felist í áðurnefndum tveimur athöfnum.

Að lokum byggir stefnandi á því, með vísan til alls framangreinds, að stefndi hafi verið vanhæf til að taka ákvörðun um niðurlagningu embættis stefnanda. Byggir stefnandi á að framferði hennar gagnvart sér hafi gefið réttmætt tilefni til að draga óhlutdrægni hennar við töku ákvörðunarinnar í efa. Vísar stefnandi í því sambandi til þeirra atriða, sem rakin hafa verið hér að framan.

2.6 Varakrafa

Stefnandi setur fram varakröfu sína ef talið verði að ekki séu efni til að ógilda ákvörðun stefnda um að leggja niður embætti stefnanda. Stefnandi byggir hana á sömu málsástæðum og lagarökum og hér að framan og því að ákvörðun stefnda hafi engu að síður verið saknæm og ólögmæt og valdið stefnanda tjóni. Ef ekki hefði verið fyrir hina ólögmætu ákvörðun hefði stefnandi gegnt embætti héraðsprests Vesturlandsprófastsdæmis til loka skipunartíma síns 30. júní 2022, sbr. niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur 14. maí 2018. Þar af leiðandi verði stefnandi af launakjörum og annars konar réttindum sem embætti héraðsprests fylgja og verði að leggja til grundvallar að það sé að minnsta kosti til framangreinds tíma.

Ótvírætt sé að ólögmæt ákvörðun sem svipti stefnanda framangreindum réttindum sé til þess fallin að valda honum tjóni. Þar af leiðandi beri á grundvelli þeirra sjónarmiða sem rakin séu í umfjöllun um aðalkröfu, og samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að fallast á varakröfu stefnanda.

3. Aðrar málsástæður og lagarök

Stefnandi vísar til þess að heimild hans til að setja kröfur sínar fram í aðalsök á hendur stefnda, embætti biskups Íslands, en í varasök á hendur stefnda, íslensku þjóðkirkjunni, sé reist á 2. mgr., sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, enda eigi dómkröfur stefnanda á hendur aðal- og varastefnda sér rætur í sömu atvikum, aðstæðum og ákvörðunum. Um kröfusamlag vísist til 27. gr. laganna.

Viðurkenningarkröfur séu settar fram á grundvelli 2. mgr. 25. gr. sömu laga.

Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Þess sé krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu, sbr. lög nr. 50/1988.

Varðandi varnarþing vísast til 4. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 78/1997.

III

Um fjárkröfu stefnanda.

Stefndi, íslenska þjóðkirkjan, krefst sýknu af fjárkröfu stefnanda þar sem krafan sé ekki hluti biðlauna samkvæmt 34. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996. Í 34. gr. laganna segi að embættismaður skuli „jafnan halda óbreyttum launakjörum er embættinu fylgdu.“ Í athugasemdum við ákvæðið, í frumvarpinu sem varð að starfsmannalögunum, sé ákvæðið rökstutt með vísan til þess að „rétt [sé] að tryggja starfsmanni laun sem [svari] ríflegum uppsagnarfresti ef starf hans yrði lagt niður.“ Biðlaun séu því í reynd laun í uppsagnarfresti og um launin gildi almennar reglur um laun í uppsagnarfresti.

Í stjórnsýslu- og dómaframkvæmd hafi verið lagt til grundvallar að greiðslur sem teljist endurgreiðsla á útlögðum kostnaði séu ekki hluti biðlauna. Greiðslur sem teljist endurgreiðsla á útlögðum kostnaði teljist jafnframt ekki hluti af launum í uppsagnarfresti þegar starfsskyldur falli niður, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 451 frá árinu 2009.

Fjárkrafa stefnanda sé „vegna fatapeninga, bifreiðastyrks, skrifstofukostnaðar, póstkostnaðar og símakostnaðar“, sbr. umfjöllun í stefnu. Um endurgreiðslu sé því að ræða á útlögðum kostnaði prests vegna embættisverka hans. Ekki sé lengur þörf á þessum kostnaði þar sem embættið hafi verið lagt niður. Þegar af þeirri ástæðu séu þessar greiðslur ekki hluti biðlauna stefnanda. Yfirlýsing stefnda um að allur embættiskostnaður „þ.m.t. aksturskostnaður“ yrði óbreyttur við flutning stefnanda breytir ekki þessari niðurstöðu enda tók yfirlýsingin ekki mið af 34. gr. starfsmannalaganna.

Um ógildingarkröfur stefnanda.

Stefndu krefjast sýknu af ógildingarkröfu stefnanda í aðal- og varasök. Krafa um sýknu byggist á því að ákvörðunin hafi verið í samræmi við lög, sbr. 9. tl. 25. gr. og 34. gr. starfsmannalaga.

Í fyrsta lagi mótmælir stefndi því að ákvörðunin, að leggja niður embætti stefnanda, hafi brotið gegn dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 14. maí 2018, í máli nr. E-3066/2017. Jafnvel þótt dómurinn verði staðfestur í Landsrétti þá hefði hann ekki þau réttaráhrif að stefndi gæti ekki tekið ákvarðanir sem hafi áhrif á skipunartíma eða ráðningu stefnanda. Biskup fari með yfirstjórn þjóðkirkjunnar, samkvæmt þjóðkirkjulögum og starfsmannalögum, og hafi heimild til að breyta starfi eða leggja það niður ef því sé að skipta, að því gefnu að gætt sé að meginreglum stjórnsýsluréttar og að málefnalegar ástæður liggi þar að baki. Niðurstaða dómsins hafi því ekki áhrif á valdheimildir stefnda samkvæmt starfsmanna- og þjóðkirkjulögum til að taka ákvarðanir um réttarstöðu starfsmanna. Þá sé því mótmælt sérstaklega að stefndi hafi sniðgengið þrískiptingu ríkisvaldsins eða svipt stefnanda rétti sínum til að fara með mál sitt fyrir dómstóla. Stefndi hafi einungis beitt þeim heimildum sem felist í því hlutverki hennar að fara með yfirstjórn kirkjunnar eins og kveðið sé á um í starfsmanna- og þjóðkirkjulögunum. Stefndi gætti í hvívetna að réttindum stefnanda, eins og nánar verði rökstutt.

Í öðru lagi mótmælir stefndi því að engar efnislegar forsendur, ótengdar stefnanda, hafi legið að baki þeirri ákvörðun stefnda að leggja niður embætti stefnanda. Stefndi telur sig hafa gætt allra reglna við undirbúning og töku ákvörðunarinnar auk þess sem efni hennar sé í samræmi við lög. Stefndi sé í þeirri aðstöðu að þurfa sífellt að leita leiða til að hagræða í rekstri sínum en ákvörðunin hafi meðal annars verið tekin í hagræðingarskyni. Þegar ákvörðunin hafi verið tekin hafi engin önnur úrræði verið fyrir hendi en að leggja niður stöðu héraðsprests. Ákvörðunin hafi einnig verið tekin vegna skipulagsbreytinga á verkefnum héraðs- og sóknarprests. Málefnalegar ástæður hafi því legið til grundvallar ákvörðun stefnda. Engu breyti þar um þó að stefnandi hafi einungis gegnt embættinu í eitt ár eða að ákvörðunin hafi verið tekin tveimur vikum eftir dóm Héraðsdóms Reykjavíkur.

Í þriðja lagi mótmælir stefndi því að brotið hafi verið gegn andmælarétti stefnanda annars vegar og rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar hins vegar. Stefnanda hafi ekki verið gefið færi á að tjá sig þar sem afstaða hans hefði engu breytt. Andmælaréttur stefnanda hafi því augljóslega verið óþarfur, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi hafi auk þess átt þess kost að óska rökstuðnings, sbr. 21. gr. en hafi kosið að gera það ekki. Ákvörðunin hafi verið tekin að ígrunduðu máli í ljósi þeirrar stöðu sem upp hafi verið komin. Hún hafi jafnframt verið í samræmi við jafnræðisreglu stjórnarskrár og stjórnsýsluréttar.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að meðalhófs hafi verið gætt í hvívetna við töku ákvörðunarinnar. Það liggi fyrir að nú gegni einn embættismaður hálfri stöðu héraðsprests samhliða störfum sínum sem sóknarprestur. Ákvörðun stefnda hafi því verið ákveðin og skýr og til þess fallin að ná umræddum markmiðum.

Í fimmta lagi er því mótmælt að stefnandi njóti verndar samkvæmt 30. gr. laga nr. 94/1986 sem stjórnarmaður í Prestafélagi Íslands. Engu máli skipti þótt stefnandi hafi verið tilnefndur kjarafulltrúi stjórnar. Vernd 30. gr. laganna eigi einungis við um „trúnaðarmenn“ á vinnustöðum sem séu sérstaklega kosnir til þess í samræmi við 28. gr. Stjórnarmenn í stéttarfélögum falli ekki undir 30. gr. Samkomulag BHM við tiltekna aðila breyti ekki þessari niðurstöðu enda sé stefndi ekki aðili að því samkomulagi auk þess sem stefndi mótmæli því að samkomulagið sé í gildi eins og stefnandi haldi fram. Aukinheldur sé ljóst að niðurlagning stöðunnar tengist ekki með neinum hætti stjórnarsetu stefnanda í Prestafélagi Íslands.

Í sjötta lagi er því mótmælt að stefndi hafi verið vanhæf til að taka ákvörðun um niðurlagningu embættis stefnanda. Fyrir liggi í gögnum málsins að stefndi hugðist hefja formlegt áminningarmál á hendur stefnanda. Enn fremur liggi fyrir að alvarlegar athugasemdir hafi verið gerðar við störf stefnanda sem sóknarprests. Samskipti stefnda við sóknarnefndir um búsetuskyldu stefnanda geti jafnframt ekki leitt til vanhæfis, eins og stefnandi haldi fram.

Verði komist að þeirri niðurstöðu að hin umdeilda ákvörðun hafi með einhverjum hætti brotið gegn lögum, krefjist stefndi sýknu af ógildingarkröfu stefnanda á þeim grundvelli að um smávægileg brot sé að ræða sem eigi ekki að hafa áhrif á gildi ákvörðunarinnar.

Krafa um sýknu af ógildingarkröfu stefnanda byggist einnig á því að stefnandi geti einungis gert kröfu um skaðabætur en ekki að ákvörðunin verði dæmd ógild, sbr. 32. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996. Því til stuðnings vísar stefndi annars vegar til dóma Hæstaréttar Íslands og þeirrar grunnreglu vinnuréttar að starfsmaður geti ekki fengið sig dæmdan inn í starf að nýju.

Stefndi vekur athygli á því að það sé mjög óljóst hvaða réttaráhrif það muni hafa fyrir málsaðila verði fallist á dómkröfu stefnanda um ógildingu á ákvörðun stefnda. Hagsmunir stefnanda af slíkri kröfugerð séu jafnframt óljósir enda muni slíkur dómur ekki leiða til þess að stefnandi verði aftur settur í embætti héraðsprests. Stefndi bendir á að hagsmunir stefnanda af kröfugerðinni séu ekki sérstaklega rökstuddir í stefnu. Þessi vanreifun kunni að leiða til frávísunar, ex officio.

Um varakröfu stefnanda.

Stefndi vísar til þess að varakrafa stefnanda byggist á 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991 og miðist við stöðu hans í framtíðinni. Hæstiréttur hafi í fjölmörgum dómum fjallað um skilyrði þess að unnt sé að hafa uppi kröfu í dómsmáli um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð í samræmi við 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Í dómaframkvæmd hafi verið lagt til grundvallar að beiting þessarar heimildar sé háð þremur skilyrðum. Í fyrsta lagi að sá sem höfði mál leiði „nægar“ líkur fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni. Í öðru lagi að tjónið megi leiða af nánar tilgreindu tilefni. Í þriðja lagi að hann geri grein fyrir því í hverju tjónið felist. Krafa stefnda um sýknu byggist fyrst og fremst á því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni.

Að mati stefnda sé augljóst að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Í stefnu komi fram að ákvörðun stefnda sé „til þess fallin að valda honum tjóni“. Með öðrum orðum sé líklegt að hann verði fyrir tjóni en tjónið hafi ekki orðið. Þegar af þessari ástæðu beri að sýkna stefnda af dómkröfu stefnanda.

Stefndi krefst til vara sýknu á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki gert nægjanlega grein fyrir því í hverju tjón hans felist. Meint tjón stefnanda sé háð þeirri forsendu að hann verði fyrir tekjumissi. Eins og staðan sé í dag þá þiggi hann biðlaun frá stefnda, íslensku þjóðkirkjunni. Hann hafi því ekki orðið fyrir neinu tjóni. Ef stefnandi fái annað starf, með sömu eða hærri tekjum, hvort sem það sé hjá stefnda eða öðrum, þá verði hann ekki fyrir tjóni. Ef stefnandi hafni starfi með svipuðum tekjum þá leiði það til þess að skaðabótaréttur hans falli niður, sbr. dómafordæmi Hæstaréttar. Eðli málsins samkvæmt þá liggi þessar forsendur ekki fyrir. Eins og staðan sé í dag sé því ekki hægt að leggja mat á það hvort stefnandi verði fyrir tjóni. Stefnandi verði að bera hallann af því að hafa ekki fjallað um tekju- og atvinnumöguleika sína í stefnu.

Til stuðnings kröfum sínum vísa stefndu til þeirra lagaákvæða sem rakin hafi verið. Krafa um málskostnað styðjst við 21. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála aðallega 120 og 130. gr. laganna.

IV

Stefnandi beinir kröfum sínum annars vegar að íslensku þjóðkirkjunni og hins vegar að embætti biskups Íslands. Biskup Íslands fer með yfirstjórn þjóðkirkjunnar, vígir hann presta og setur þeim vígslubréf, sbr. 2. mgr. 6. gr. og 2. mgr. 10. gr. laga nr. 78/1997 um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar nr. 78/1997. Þá segir í 11. gr. sömu laga að biskup Íslands hafi yfirumsjón með kirkjuaga innan þjóðkirkjunnar og beiti sér fyrir lausn ágreiningsefna sem rísa kunni á kirkjulegum vettvangi. Samkvæmt 31. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hefur hann jafnframt heimild til þess að flytja presta milli embætta og veita þeim lausn frá embætti. Með vísan til framangreindra ákvæða og réttarframkvæmd var stefnanda heimilt að beina kröfum sínum að stefnda, embætti biskups Íslands. Stefndu hafa ekki krafist frávísunar málsins á þeim grundvelli að skilyrði samlagsaðildar hafi ekki verið uppfyllt, sbr. 3. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, en málinu verður ekki vísað sjálfkrafa frá dóminum á þeim grundvelli.

Fyrri krafa stefnanda lýtur að greiðslu launa vegna fatapeninga, bifreiðastyrks, skrifstofukostnaðar og símakostnaðar að fjárhæð samtals 99.894 krónur sem stefndi, íslenska þjóðkirkjan, greiddi stefnanda fram til mánaðarmóta júní/júlí 2018. Var greiðslunum hætt eftir þann tíma í kjölfar þess að stefndi ákvað að leggja niður embætti stefnanda. Stefnandi reisir kröfu sína annars vegar á því að ákvörðun stefnda um að leggja niður embættið hafi verið ólögmæt og því eigi hann rétt á umræddum launaliðum og hins vegar á 34. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 að því gefnu að niðurlagning embættisins hafi verið lögmæt. Verður að telja hina fyrri málsástæða stefnanda fyrir kröfu hans í þversögn við hina síðari. Vegna þessarar þverstæðu í málatilbúnaði stefnanda verður kröfu hans um efndir á ráðningarkjörum vísað sjálfkrafa frá dóminum.

Síðari krafa stefnanda er tvíþætt. Stefnandi gerir aðallega kröfu um ógildingu þeirrar ákvörðunar stefnda að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni. Til vara krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir vegna fyrrgreindrar ákvörðunar stefnda. Stefnandi hefur ekki rökstutt það sérstaklega að hvaða leyti hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni um að ákvörðun stefnda verði dæmd ógild. Við úrlausn á varakröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu er óhjákvæmilegt að taka afstöðu til þeirra málsástæðna sem stefnandi byggir aðalkröfu sína um ógildingu á. Þykir því ekki þörf á að hafa uppi sérstaka kröfu um ógildingu. Er þá til þess að líta að það er ekki á valdsviði dómstóla að endurreisa embætti sem veitingavaldshafi hefur lagt niður og setja embættismanninn aftur í stöðu sína. Af því sem nú hefur verið rakið er ljóst að stefnandi hefur ekki af því lögvarða hagsmuni að viðurkennt verði með dómi að ákvörðun stefnda, um að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni, sé ógild. Er kröfu stefnanda þar að lútandi því vísað sjálfkrafa frá dóminum.

Kemur þá til athugunar varakrafa stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda. Til stuðnings þeirri kröfu vísar stefnandi til þess að hann verði af launagreiðslum og öðrum hlunnindum sem fylgi embætti héraðsprests vegna ákvörðunar stefnda. Þá liggja fyrir meðal gagna málsins launaseðlar stefnanda vegna júní- og júlímánaða þessa árs og launamiði Ríkisskattstjóra vegna launagreiðslna til stefnanda á árinu 2017. Með vísan til málatilbúnaðar stefnanda og fyrirliggjandi gagna verður talið að stefnandi hafi leitt nægilegar líkur að því að hann kynni að hafa orðið fyrir fjártjóni verði komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun stefnanda hafi verið ólögmæt. Þá hefur stefnandi gert næga grein fyrir því í hverju tjón hans kunni að felast.

Eins og rakið hefur verið hér að framan lagði stefndi niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni, 31. maí 2018. Var stefnanda tilkynnt um framangreint degi fyrr með bréfi frá stefnda, dagsettu 30. maí 2018. Í bréfinu er ekki vikið að þeim ástæðum sem lágu því til grundvallar að leggja þyrfti starfið niður.

Niðurlagning á embætti stefnanda var stjórnvaldsákvörðun, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnda bar því að fara eftir reglum stjórnsýslulaga og meginreglum um vandaða stjórnsýsluhætti þegar tekin var ákvörðun um það hvort leggja ætti embættið niður en ákvæðum stjórnsýslulaga er meðal annars ætlað að tryggja að ekki sé verið að dylja ástæður að baki niðurlagningu starfa. Þá skal stjórnvald jafnframt sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993. Á þetta sérstaklega við í þeim tilvikum þegar teknar eru íþyngjandi ákvarðanir. Samkvæmt þessu bar stefndi sem stjórnvald ábyrgð á því að mál stefnanda hefði verið nægilega rannsakað áður en tekin var ákvörðun um að fella niður embætti stefnanda sem héraðsprests.

Stefndi heldur því fram að ákvörðun um niðurlagningu embættis stefnanda hafi meðal annars verið tekin í hagræðingarskyni og vegna skipulagsbreytinga á verkefnum héraðs- og sóknarpresta. Þá byggir stefndi á því að engin önnur úrræði hafi verið fyrir hendi en að leggja stöðuna niður. Stefndi hefur ekki lagt fram gögn til stuðnings framangreindu. Þá liggur ekkert fyrir um að stefndi hafi látið fara fram mat á því hvort nauðsyn hafi borið til að leggja embætti stefnanda niður eða hvort mögulegt hefði verið að ná framangreindum markmiðum stefnda með vægari úrræðum. Sönnunarbyrði um að slík rannsókn hafi átt sér stað, áður en ákvörðunin var tekin, hvílir á stefnda. Hefur stefndi hvorki með gögnum né rökum sýnt fram á að uppfyllt hafi verið rannsóknarskylda stjórnsýslulaga, sem á honum hvíldi. Þegar af þeirri ástæðu er það niðurstaða dómsins að stefndi hafi ekki staðið rétt að niðurlagningu embættis stefnanda.

Með vísan til alls framangreinds verður fallist á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, eins og nánar er rakið í dómsorði.

Í ljósi niðurstöðu málsins ber stefnda, embætti biskups Íslands, að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónur.

Af hálfu stefnenda flutti málið J-kk-nf G-kk-nf Á-kk-nf lögmaður en af hálfu stefndu, embætti biskups Íslands og íslensku þjóðkirkjunnar, H-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Kröfu stefnanda, P-kk-ef Á-kk-ef Ó-kk-ef, um að stefndi íslenska þjóðkirkjan greiði sér 199.788 krónur með nánar tilteknum dráttarvöxtum, er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Kröfu stefnanda um að ógilt verði ákvörðun stefnda embættis biskups Íslands frá 30. maí 2018, um að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni, er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, embættis biskups Íslands, gagnvart stefnanda vegna ákvörðunar stefnda um að leggja niður embætti stefnanda sem héraðsprests í Vesturlandsprófastsdæmi hjá íslensku þjóðkirkjunni.

Stefndi, embætti biskup Íslands, greiði stefnanda 1.200.000 krónur í máls-kostnað.

S-kk-nf S-kk-nf (sign.)

------------ ------------- -----------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur 20. desember 2018