E-212/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 14. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af SPB hf., Rauðarárstíg 27, Reykjavík, gegn A, [...], með stefnu birtri 9. desember 2011.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 387.318,90 bandaríska dollara (USD) og 20.030.089 japönsk jen (JPY), hvort tveggja með 13,5% dráttarvöxtum frá 4. nóvember 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málavextir

Þann 28. júlí 2007 gerðu Icebank hf., hér eftir nefndur stefnandi, og stefndi með sér samning þess efnis að stefnandi, sem er fjármálastofnun, lofaði að lána stefnda 552.000 USD og 43.050.792 JPY. Gjalddagi lánsins var ákveðinn 31. desember 2007. Samið var um að lánsfjárhæðirnar skyldu bera breytilega vexti sem skyldu vera sex mánaða LIBOR vextir eins og þeir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil hverju sinni fyrir tiltekið vaxtatímabil, að viðbættu 3,50 % vaxtaálagi.

Samkvæmt samningnum var tilgangur lánveitingarinnar að greiða upp lán lántaka samkvæmt lánssamningi, dags. 30. júní 2004, upphaflega að fjárhæð 576.198,20 evrur (EUR), og skammtímalán Spectra Venture að uppgreiðsluverðmæti 43.050.792 JPY. Þann 23. júlí 2007 var lánið veitt í áðurnefndum myntum.

Að sögn stefnda var hann frá árinu 2001 með ýmis félög, sem voru í viðskiptum við stefnanda, í umsýslu og undir sinni stjórn. Nefnir stefndi sem dæmi um slík félög Spectra Kapitalforvaltning AB, PS ráðgjöf ehf., Spectra Ventures Holding S.A., Spectra Hedge Fund, Euro Growth Fund (EGF), EGF 2 og EGF 3. Stefnandi veitti lán til hluta af þessum félögum án persónulegrar ábyrgðar stefnda. Stefnandi hafði hins vegar veð í eignum þessara félaga og þegar þær tryggingar urðu verðminni hafi stefndi tekið á sig persónulega ábyrgð vegna þessara skuldbindinga og byggir stefndi á því að það hafi verið gert vegna þrýstings af hálfu starfsmanna stefnanda.

Þann 17. mars 2008 gerðu aðilar með sér samkomulag um að stefndi gerði upp skuldina á eftirfarandi hátt:

1. Stefndi seldi bréf sín í xG Technology Inc. samtals að verðmæti 400.000 EUR og andvirði þeirra gengi til greiðslu lánsins.

2. Kröfuhafi skuldbatt sig til að skuldajafna skuldinni við bréf í eigu skuldara að nafnvirði 300.000 EUR í hlutafélaginu OÜ Centrum sem er félag sem var í fasteignaviðskiptum í Eistlandi og stefndi kom að ásamt fleiri fjárfestum.

3. Kröfuhafi skuldbatt sig til að taka þátt í fjármögnunarverkefninu OÜ Centrum og leggja fram allt að 200.000 EUR í tengslum við það. Þá skuli 500.000 EUR hlutafjáraukningu í OÜ Centrum lokið fyrir 1. apríl 2008.

4. Eignarhlutur kröfuhafa í OÜ Centrum yrði þá samtals 500.000 EUR eða sem nemur 20% hlutafjárfélagsins.

Þann 12. júní 2008 greiddi stefndi inn á skuldina 400.000 USD.

Þann 6. ágúst 2008 gerðu aðilar með sér samning um skilyrtan skuldajöfnuð þar sem áðurnefndur skuldajöfnuður var nánar útfærður. Segir þar að kröfuhafi skuldbindi sig til að fella niður skuldir stefnda samkvæmt þeim lánssamningi sem deilt er um í máli þessu um leið og bankinn hefur fengið skráða á sitt nafn hluti að nafnverði 300.000 EUR í hlutafélaginu OÜ Centrum. Jafnframt kemur þar fram að þessi skráning sé háð því ófrávíkjanlega skilyrði af hálfu stefnda að kröfuhafi felli niður fjárhæð samkvæmt lánasamningnum sem nemur 300.000 EUR um leið og skráning á ofangreindum hlutum hefur farið fram í Eistlandi.

Með greiðsluáskorun, dags. 25. nóvember 2008, tilkynnti stefnandi stefnda að fellt hefði verið niður samkomulag um uppgjör frá 17. mars 2008 vegna vanefnda stefnda. Jafnframt tilkynnti hann í bréfinu um gjaldfellingu skuldarinnar. Lögmaður stefnda mótmælti uppsögn samkomulagsins með tölvupósti dags. 14. janúar 2009.

Þann 4. nóvember 2009 var ráðstafað inn á skuldina af hálfu stefnanda 93.992,89 USD og 8.564.143,00 JPY, á grundvelli veðréttar í innstæðu í eigu félagsins Euro Growth Fund Three Ltd.

Í stefnu kemur fram að frá því að lánssamningur milli aðila var gerður í júlí 2007 hefur stefnandi tvívegis breytt um heiti. Fyrst í október 2008 en þá var nafni stefnanda breytt úr Icebank hf. í Sparisjóðabanka Íslands hf., og svo í apríl 2011 var nafni félagsins breytt í SPB hf.

Stefnandi fór í slitameðferð samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki í mars 2009 þegar Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar stefnanda og skipaði bankanum skilanefnd. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur sem birtur var 15. mars 2011 var stefnandi tekinn til formlegrar slitameðferðar og þann 22. apríl 2009 skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur bankanum slitastjórn.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á lánssamningi aðila dags. 28. júlí 2007. Þá byggir stefnandi á meginreglum kröfuréttar og samningaréttar. Stefndi fékk lán frá stefnanda og skuldbatt sig til að endurgreiða lánið að fullu þann 31. desember 2007, ásamt áföllnum samningsvöxtum á þeim degi, sbr. gr. 2.1 og 3.4. í lánssamningnum. Samningsvextir af skuldinni voru umsamdir sem 6 mánaða LIBOR auk 3,5% álags, sbr. grein 3.1.

Dráttarvextir af skuldinni eru samningsvextir auk 10% dráttarvaxtaálag, eða samtals 13,5% álag á 6 mánaða LIBOR vexti, sbr. gr. 12.1 a. Stefnandi gerir aðeins kröfu um greiðslu 13,5% dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni frá 4. nóvember 2009 til greiðsludags, en með því gefur stefnandi stefnda eftir hluta hinna umsömdu dráttarvaxta sem svarar til 6 mánaða LIBOR vaxta, vegna þess hluta skuldarinnar sem ógreiddur er.

Eftir innborgun þann 4. nóvember 2009 voru eftirstöðvar skuldarinnar 387.318,90 USD og 20.030.089,00 JPY, sem er stefnukrafa þessa máls.

Krafa stefnanda sundurliðast nánar svo:

Stefndi skuldar stefnanda einnig aðrar fjárhæðir sem til eru komnar vegna annarra löggerninga. Þó stefnandi kjósi að stefna þeim fjárhæðum ekki með í máli þessu, felst engin eftirgjöf í því, heldur áskilur stefnandi sér rétt til að gera kröfu um aðrar greiðslur í öðrum málum á síðari stigum.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi viðurkennt skuld sína í samkomulagi um uppgjör þann 17. mars 2008 og í því lofað að greiða hana með tilteknum hætti. Stefndi hafi hins vegar ekki staðið við það samkomulag og því hafi stefnanda verið rétt að gjaldfella skuldina að nýju og innheimta hjá stefnda, sbr. 3. gr. samkomulagsins. Gerði stefnandi það með greiðsluáskorun, dags. 25. nóvember 2008.

Málskostnaðarkrafa stefnanda á sér stoð í 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Dráttarvaxtakrafa stefnanda er gerð með vísan til 1. og 2. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um varnarþing stefnda er vísað til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991, en samkvæmt gr. 16.2. í lánssamningi aðila skal mál vegna hans höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðalkrafa um sýknu.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi aldrei fengið greidda þá fjármuni sem hann er persónulega krafinn um í þessu máli. Það megi ranglega lesa það út úr dómkröfu og stefnu að stefndi hafi fengið hina umstefndu fjármuni greidda til sín. Til að stefndi geti verið persónulega ábyrgur þarf hann annað hvort að hafa fengið umrædda fjármuni greidda eða hins vegar að hafa ábyrgst endurgreiðslu. Hvorugt á við í tilviki stefnda.

Stefndi skoraði á stefnanda að leggja fram sönnun þess að hinir umstefndu fjármunir hafi verið greiddir inn á reikninga stefnda líkt og leiða má af dómkröfum og málatilbúnaði stefnanda. Stefnandi er fjármálastofnun og ætti að vera auðvelt um vik að koma með slíkar sannanir, t.d. með því að sýna fram á millifærslukvittun þar sem fjármunir renna frá stefnanda til stefnda. Verði ekki orðið við slíkri áskorun leiðir vitaskuld af því það að stefndi hefur enga fjármuni fengið greidda frá stefnanda.

Til viðbótar við það sem fram kemur í málavaxtalýsingu stefnda má benda á að upphaf málsins megi rekja til þess að fyrirtæki og sjóðir sem stefndi starfaði hjá voru í töluverðum viðskiptum við stefnanda árum saman. Hagnaðist stefnandi raunar á þeim í formi vaxtatekna og þóknana ýmiss konar. Hér var um að ræða sjálfstæða lögaðila sem störfuðu ýmist undir íslenskum eða erlendum lögum.

Þá byggir stefndi á því að hann hafi stýrt þessum sjálfstæðu aðilum á grundvelli samninga þar að lútandi en ekki verið í neinum persónulegum ábyrgðum fyrir neinn þessara aðila. Er skorað á stefnanda að sýna fram á að hann hafi verið í ábyrgðum eða veitt annars konar tryggingar fyrir hönd þessara aðila. Verði stefnandi ekki við slíkri áskorun byggir stefndi á því að engar slíkar ábyrgðir eða tryggingar hafi verið fyrir hendi. Verði ekki sýnt fram á að umstefndir fjármunir hafi verið greiddir persónulega til stefnda eða að hann hafi borið ábyrgð á þeim verður að sýkna stefnda alfarið af dómkröfum stefnanda.

Framangreindir lögaðilar fengu fjármunina lánaða hjá stefnanda vegna starfsemi sinnar, fjárfestinga o.fl. Þar með talið var Spectra Venture Holding S.A. sem gerði samkvæmt stefnda lánssamning á árinu 2004, án ábyrgðar stefnda. Ekkert var óeðlilegt við slíka fyrirgreiðslu af hálfu stefnanda en það kom stefnda hins vegar ekki við með beinum hætti enda engin ábyrgð á milli eða önnur sambærilega fjárhagsleg tengsl.

Stefndi byggir einnig á því að stefnandi hafi knúið stefnda til að takast persónulega á hendur skuldbindingar sem tilheyrðu félögum sem höfðu verið í viðskiptum við stefnanda og stefndi hafði starfað fyrir. Sé það með öllu óeðlilegt og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnanda að bera slíkt fyrir sig. Hvað þetta varðar vísar stefndi til laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, einkum 36. gr.

Ekki er gerð nein grein fyrir því í stefnu af hverju stefndi tók yfir fjárskuldbindingar sem voru honum óviðkomandi og hann hafði engan fjárhagslegan hag af. Skiljanlegt er frá sjónarmiði stefnanda að stefnan sé fáorð um þetta atriði enda var persónugerving skuldanna gerð með þrýstingi af hálfu starfsmanna stefnanda. Er þeir knúðu stefnda til að undirgangast skuldbindingar félaga og sjóða sem hann tengdist stjórnunarlega, án þess að fyrir því væru nokkur fjárhagsleg, samningsleg eða lagaleg rök.

Stefndi byggir á því að stefnandi var í fullkominni yfirburðastöðu gagnvart stefnda við gerð hins lánssamningsins, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Stefnandi, sem risastór fjármálastofnun, hafði fjölda sérfræðinga í sinni þjónustu, þ.m.t. lögfræðinga, sem sáu um að gæta hagsmuna hans. Stefndi, sem einstaklingur, stóð berskjaldaður frammi fyrir stefnanda, einn og án utanaðkomandi sérfræðiaðstoðar. Vitaskuld hefði átt að tryggja í samningnum, hefði hann á annað borð átt rétt á sér, sem er alfarið hafnað af hálfu stefnda, að allar eignir sem kæmu inn til stefnanda á vegum fyrrgreindra félaga myndu leiða til lækkunar og að lokum uppgreiðslu á því „láni“ sem stefndi var skráður fyrir. Að þessu átti stefnandi að gæta sem fjármálafyrirtæki. En fyrir þessu var ekki séð af hálfu stefnanda, sem ber alla ábyrgð af þeirri handvömm.

Stefndi naut ekki aðstoðar lögmanns þegar upphaflegur lánssamningur var gerður. Stefnandi var hins vegar í yfirburðastöðu gagnvart stefnda, enda fjármálafyrirtæki með her sérfræðinga í vinnu sem gættu einungis að hagsmunum stefnanda. Allur vafi, ef einhver er fyrir hendi, ber því vitaskuld að túlka stefnda í hag og stefnanda í óhag. Fyrir þessu er löng framkvæmd og venja við túlkun samningsskilmála. Aðstæður aðila eru því gerólíkar sem vitaskuld hefur áhrif á gildi samningsins og túlkun hans.

Varðandi tilvísun til 36. gr. laga nr. 7/1936 er rétt að ítreka að engar ábyrgðir eða sambærilegar tryggingar af hálfu stefnda lágu að baki skuldbindingum þeirra félaga sem hann undirgekkst gagnvart stefnanda eftir að þrýst hafði verið á hann að taka þær á sig. Skorað er á stefnanda að sýna fram á hið gagnstæða en verði ekki orðið við þeirri áskorun má gera ráð fyrir að engin slík gögn séu fyrir hendi. Samningurinn í þessu ljósi er því enn ósanngjarnari en ella.

Þá má einnig í þessu tilviki benda á það sem síðar kom til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1396. Þær skuldbindingar sem voru grundvöllur að lánssamningi sem stefnda var gert að gangast undir leiddu síðar til þess að verulegir fjármunir skiluðu sér til stefnanda. Liggja þeir fjármunir enn í dag hjá stefnanda og leiða til hærri greiðslna til kröfuhafa en ella, en kröfum til afhendinga á þeim fjármunum var hafnað af hálfu stefnanda.

Loks byggir stefndi á því að enginn fjárhagslegur ávinningur var af samningnum fyrir stefnda, gagnstætt því sem gilti um stefnanda sem fékk persónulega ábyrgð stefnda fyrir skuldum sem voru á hendur sjálfstæðum lögaðilum. Var stefnandi því betur settur eftir þessa gerninga, en stefndi verr settur.

Varakrafa um lækkun á dómkröfum.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu af öllum kröfum stefnanda er þess krafist að dómkröfurnar verði lækkaðar verulega. Er það byggt á sömu forsendum og þeim sem fram koma fyrir aðalkröfu, að breyttu breytanda.

Auk þess er í varakröfu jafnframt byggt á eftirfarandi málsástæðum:

Þau félög sem voru ábyrg fyrir þeim skuldum sem hin meinta skuld stefnda er tilkomin vegna áttu talsverða fjármuni á reikningum hjá stefnanda. Var það bæði í upphafi og einnig á síðari stigum eftir því sem greiðslur bárust vegna fjárfestinga þessara félaga. Um er að ræða félögin Spectra Venture Holding S.A., Spectra Hedge Fund Ltd., Spectra Kapitalförvaltning AB, EGF, EGF 2 og EGF 3.

Stefnandi vanrækti alfarið að upplýsa stefnda, sem forsvarsmann þeirra félaga, um þá fjármuni. Var slík vanræksla í skýrri andstöðu við almenna og tíðkanlega venju í bankaviðskiptum að forsvarsmönnum félaga séu send regluleg yfirlit um eignastöðu, t.a.m. um áramót. Í raun var enginn upplýstur um þetta, ekki einu sinni félögin sjálf.

Taldi stefndi raunar sjálfur að fjármunirnir væru ekki til. Kom ekki annað í ljós fyrr en eftir að stefnandi var tekinn til slitameðferðar á árinu 2009 eða þegar [...] hdl., skilanefndarmaður stefnanda, sendi tölvupóst til stefnda þann 15. apríl 2009. Kemur þar fram að það „liggi reikningar sem tengjast [stefnda]“ og hefur aldrei verið lokað. Samkvæmt þessum tölvupósti nam skuldin um 141.000 EUR auk vaxta að því gefnu að stefnandi virði kaupin á hlutabréfunum í OÜ Centrum. Rétt er að taka fram að þessi fjárhæð byggist á því að lán stefnda hafði verið dráttarvaxtareiknað líkt og um vanskil væri að ræða árum saman. Innstæður sem hefðu átt að koma til lækkunar lágu hins vegar óhreyfðar árum saman í stað þess að skuldin væri lækkuð smám saman. Óskiljanlegt og með öllu er óútskýrt af hálfu stefnanda hvernig þetta gat komið til. Á slíkri vanrækslu ber stefnandi vitaskuld alla ábyrgð og allan halla af.

Er þess krafist í varakröfu að hin meinta skuld lækki sem nemur þeim fjármunum sem sannanlega lágu inni óhreyfðir á reikningum hjá stefnanda árum saman. Er þess og krafist að þetta hafi áhrif á vaxtakröfu stefnanda.

Þá byggir stefndi á uppgjörssamningi sem gerður var hinn 17. mars 2008. Þar kemur skýrt fram og án fyrirvara að stefnandi taki sem greiðslu að fjárhæð 300.000 EUR hlutafé í OÜ Centrum. Hvergi er að sjá þessa stað í kröfugerð stefnanda. Er þess krafist að verði ekki fallist á aðalkröfu um sýknu að fullu og öllu, þá komi þessi greiðsla í öllu falli til frádráttar kröfu stefnanda.

Verði fallist á kröfu stefnanda að öllu leyti eða hluta til, gerir stefndi þá kröfu að dráttarvextir verði ekki lagðir á fyrr en frá dómsuppsögu eða til vara frá þingfestingu málsins. Styðst sú krafa við allar aðstæður málsins, sbr. einnig III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 4. mgr. 5. gr. og 7. gr. sömu laga.

Krafa stefnda um málskostnað er reist á 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndi reisir kröfur sínar meðal annars á meginreglum samninga- og kröfuréttar, lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og lögum nr. 91/1991. Auk þessa byggir varakrafan á meginreglum samninga- og kröfuréttar um réttar efndir samninga.

Niðurstaða

Stefndi byggir málsvörn sína á aðallega því að hann hafi aldrei fengið greidda þá fjármuni sem hann er nú persónulega krafinn um greiðslu á og hann hafi ekki verið í persónulegri ábyrgð vegna skuldarinnar en um hafi verið að ræða lánveitingar vegna félaga sem hann stýrði.

Í greinargerð sinni skoraði stefndi á stefnanda að leggja fram eftirfarandi gögn. Í fyrsta lagi staðfestingu á því að þeir fjármunir sem stefndi er hér krafin um hafi verið lagðir inn á persónulegan reikning stefnda. Í öðru lagi staðfestingu á því að stefnda hafi sem fyrirsvarsmanni Spectra Venture Holding S.A., Spectra Hedge Fund Ltd., Spectra Kapitalförvalting AB, EGF 1, EGF 2 og EGF 3, verið send reglulega yfirlit um eignastöðu og greiðslur inn á reikninga félagana hjá stefnanda. Í þriðja lagi afrit af lánssamningi, dags. 30. júní 2004, milli stefnanda og Spectra Venture Holding S.A. Í fjórða lagi afrit af lánssamningi milli B og stefnanda sem stefndi hafi síðar verið látin taka yfir með þvingunum. Í fimmta lagi hljóðritanir allra símtala sem starfsmenn stefnanda áttu við stefnda á tímabilinu frá 1. janúar 2003 til og með 30. júní 2007, og í sjötta lagi gögn sem sýna á hverju greiðsluáskorun stefnanda, dags. 25. nóvember 2008, um að 200.000 EUR teldust persónuleg skuld stefnda, byggðist. Stefnandi hefur ekki lagt þessi gögn fram en við flutning málsins var því lýst yfir að í dómkröfu væri ekki verið að krefja stefnda um greiðslu á ofangreindum 200.000 EUR. Stefnandi hefur heldur ekki byggt á því að nefnd gögn væru ekki til, ekki í hans vörslum eða að gagnaðili eigi ekki rétt til skjalanna, sbr. 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991, getur dómari þegar svo stendur á byggt á frásögn stefnda um innihald skjals. Með hliðsjón af því að ekki er byggt á því af hálfu stefnanda að stefndi hafi fengið lánsfjárhæðina inn til ráðstöfunar, né hefur, af hálfu stefnda, verið sýnt fram hvert efni þeirra samninga sem nefndir eru í öðrum til fjórða lið sé að því leyti sem það varðar málatilbúnað aðila verður ekki talið að fyrir liggi nægar upplýsingar um innihald skjalana til að byggja á þeim.

Samkvæmt lánssamningi milli stefnda og Icebank hf., dags. 28. júlí 2007, sem stefnandi byggir kröfu sína á er stefndi lántakandi samkvæmt samningnum en stefnandi hét áður Sparisjóðabanki Íslands hf. og þar áður Icebank hf. Í gr. 2.1 segir að lántakandi skuldbindi sig til að endurgreiða lánið að fullu ásamt áföllnum vöxtum þann 31. desember 2007, sem jafnframt sé lokagjalddagi lánsins. Þá kemur fram í gr. 1.4. að tilgangurinn með lánveitingunni hafi verið sá að greiða upp lán lántaka samkvæmt samningi dags. 30. júní 2004 og skammtímalán Spectra Venture að uppgreiðsluverðmæti 43.050.792 JPY miðað við 20. júlí 2007 og að lánveitanda sé veitt heimild til að ráðstafa láninu til þess verkefnis sem það sé veitt til. Aldrei stóð því til að stefnda yrðu greiddar út þessar fjárhæðir og ekki er ágreiningur um það milli aðila að láninu var ráðstafað til að greiða upp lán í samræmi við ákvæði samningsins. Með undirritun samningsins skuldbatt stefndi sig til að endurgreiða lánið. Ekki koma fram í samningnum neinar upplýsingar um þau viðskipti félaganna sem stefndi telur að leitt hafi til lántökunnar eða fyrirvari við ábyrgð stefnda sem lántakanda. Er því hafnað þeirri málsástæðu stefnda að hann hafi ekki verið í persónulegri ábyrgð vegna lánsins svo og því að sú staðreynd að hann hafi ekki fengið greidda umrædda fjármuni eigi að leiða til sýknu af kröfu stefnanda.

Þá byggir stefndi á 36. gr. laga nr. 7/1936 þar sem hann hafi verið þvingaður til að takast á hendur persónulegar skuldbindingar sem tilheyrðu félögunum. Það sé andstætt góðri viðskiptavenju að bera samninginn fyrir sig. Stefndi byggir einnig á því að stefnandi hafi verið í yfirburðastöðu gagnvart stefnda við samningsgerðina þar sem hann hafi ekki notið aðstoðar lögmanns og vegna sérþekkingar starfsmanna stefnanda auk þess sem aðstæður aðila hafi verið gerólíkar. Þá byggir stefndi á því að atvik sem síðar komu til eigi að leiða til sýknu hans, það er innborganir sem síðar komu inn á reikninga félaganna.

Málatilbúnaður stefnda verður ekki skilinn öðruvísi en svo að hann horfi ekki einungis til lánssamningsins frá 2007 heldur einnig til atvika sem urðu fyrir þann tíma og leiddu til þess að sá samningur var gerður. Stefndi hefur ekki lýst þessum þvingunum að öðru leyti en því að þær hafi farið fram á fundum eða í símtölum og með því að skrá sitt eigið hlutafjárframlag að fjárhæð 200.000 EUR sem persónulega skuld stefnda. Stefndi hefur ekki lagt fram nein gögn til sönnunar nefndum þvingunum en hefur skorað á stefnanda að leggja fram upptökur af símtölum, eins og áður hefur verið rakið, en stefnandi hefur ekki orðið við þeirri beiðni. Þar sem stefndi hefur ekki lýst því sem fram kemur á upptökunum verður að mati dómarans ekki byggt á frásögn hans um efni þeirra, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991.

Í greinargerð stefnda kemur fram að þau félög sem hann hafi haft umsýslu með hafi starfað á fjármálasviði bæði hér á landi og erlendis. Með hliðsjón af því telur dómarinn að ekki hafi af hálfu stefnda verið sýnt fram á að hann hafi verið í verri stöðu en starfsmenn stefnanda við gerð samningsins hvað varðar sérfræðiþekkingu eða að öðru leyti. Ekki telur dómarinn heldur að sýnt hafi verið fram á að ætlun aðila hafi verið sú að fyrra stefnanda ábyrgð á endurgreiðslu lánsins eða samningurinn yrði á annan veg og um sé að kenna handvömm starfsmanna stefnanda að svona fór.

Loks byggir stefndi á því að hann hafi ekki haft fjárhagslegan ávinning af lánssamningnum. Dómarinn hafnar því að eins og á stendur sé um að ræða málsástæðu sem leitt geti til sýknu stefnda þar sem fyrir liggur bein skuldbinding hans til endurgreiðslu lánsins í lánssamningi, eins og áður hefur verið rakið.

Stefndi gerir þá kröfu til vara, verði ekki fallist á sýknukröfu hans, að dómkröfurnar verði lækkaðar verulega. Hann byggir á því að þau félög sem ábyrg séu fyrir þeim skuldum sem krafa stefnanda er tilkomin út af hafi átt talsverða fjármuni á reikningum hjá stefnanda en hann hafi vanrækt að halda stefnda, sem forsvarsmanni þessara félaga, upplýstum um þá fjármuni. Krefst stefndi þess að skuldin lækki sem nemur þeim fjármunum sem sannanlega lágu óhreyfðir á reikningum stefnanda árum saman. Ekki verður annað ráðið af málsvörn stefnda en að hann byggi á því að hér sé um að ræða bankareikninga í eigu félaga sem stefndi hafði umráð yfir. Í bókun stefnanda vegna breytinga á kröfugerð, sem hann lagði fram þann 14. febrúar 2013, kemur fram að eftir að málið var höfðað féllst stefnandi á beiðni stefnda um að innistæðum á tveimur reikningum hjá stefnanda yrði skuldajafnað við kröfuna. Var því, þann 14. nóvember 2011, skuldajafnað við kröfu stefnanda annars vegar 3.972.924 kr. vegna innistæðu Spectra AB og hins vegar 281.715 kr. vegna innistæðu á reikningi í nafni stefnda og koma þessar fjárhæðir til frádráttar dómkröfu miðað við stöðu skuldarinnar á innborgunardegi. Við meðferð málsins varð ekki upplýst um að til væru fleiri reikningar sem heimilt er að ráðstafa fjármunum af til greiðslu lánsins. Samkvæmt gögnum málsins var stefnda veitt lánið til að greiða upp skuldir samkvæmt eldri lánssamningi frá 30. júní 2004 en stefndi var einnig lántakandi samkvæmt þeim samningi. Í hvorugum þessara lánssamninga eru ákvæði um að fé af reikningum áðurnefndra félaga skuli nýtt til greiðslu lánsins. Með hliðsjón af öllu ofangreindu er því hafnað að taka til greina varakröfu stefnda á grundvelli þessarar málsástæðu.

Stefndi gerir þá kröfu að til frádráttar kröfu stefnanda komi hlutafé í OÜ Centrum að fjárhæð 300.000 EUR en í samkomulaginu frá 17. mars 2008 hafi komið fram án fyrirvara að stefnandi taki við því sem greiðslu upp í skuldina. Stefndi byggir á því að það hafi staðið á stefnanda að klára yfirtöku bréfanna og eftir því hafi verið gengið við hann, m.a. með tölvupósti frá 8. október 2008. Stefndi byggir einnig á því að boltinn hafi verið hjá stefnanda hvað varðar sölu á bréfunum í xG Technology Inc. en stefndi hafi um það leyti sem gengið var frá samkomulaginu undirritað umboð til handa Landsbankanum í Luxemborg S.A. um að ganga frá sölu á 110 þúsund hlutum í félaginu. Jafnframt hafi verið komið á sambandi milli þess starfsmanns Landsbankans sem átti að sjá um söluna og starfsmanns stefnanda. Eftir það hafi stefnandi ekki staðið eðlilega að málinu og beri hann ábyrgð á því að bréfin voru ekki seld. Meðal þess sem kemur fram í 2. gr. samkomulagsins er að stefndi skuldbindur sig til að selja bréf sín í xG Technology Inc., samtals að verðmæti 400.000 EUR, fyrir 31. mars 2008 og átti andvirði bréfanna að ganga til greiðslu lánsins. Gengi það ekki eftir bar honum að selja þau í smærri skömmtum á næstu fjórum vikum. Einnig kemur fram að kröfuhafi skuldbindur sig til að skuldajafna skuld samkvæmt lánssamningi við bréf í eigu stefnda að nafnvirði 300.000 EUR í hlutafélaginu OÜ Centrum í Eistlandi. Jafnframt hafi stefnandi skuldbundið sig til að fjármagna félagið. Með samningi um skilyrtan skuldajöfnuð frá 6. ágúst 2008 var skuldajöfnuðurinn bundinn því ófrávíkjanlega skilyrði að stefnandi felldi niður 300.000 EUR af skuldinni um leið og skráning á hlutunum hefur farið fram. Samkvæmt 3. gr. samkomulagsins er kröfuhafa heimilt að gjaldfella allar skuldir og skuldbindingar gagnvart skuldara og ganga að tryggingum uppfylli skuldari ekki skuldbindingar sínar samkvæmt 1. eða 2. gr. samkomulagsins. Með greiðsluáskorun, dags. 25. nóvember 2008, lýsti stefnandi því yfir að hann teldi að forsendur væru brostnar fyrir samkomulagi um uppgjör þar sem skuldari hafi einungis greitt skuld sína að hluta og hefði ekki gert bankanum grein fyrir skuldsetningu félagsins OÜ Centrum með fullnægjandi hætti. Fyrir liggur að stefndi greiddi OÜ Centrum 200.000 EUR í samræmi við ákvæði samkomulagsins. Eins og rakið hefur verið lýsti stefnandi yfir uppsögn samkomulagsins og stefndi mótmælti þeirri uppsögn. Þau bréf sem átti að selja og þau bréf sem færa átti yfir á stefnanda samkvæmt samkomulaginu voru í eigu stefnda og hefur ekkert komið fram í málinu sem bendir til þess að ráðstöfunarréttur hans á bréfunum hafi verið takmarkaður af einhverjum ástæðum og var það því á hans valdi að selja bréfin en úr því varð ekki. Með vísan til ofangreinds er hafnað þeirri málsástæðu að lækka beri dómkröfuna sem nemur ofangreindu andvirði bréfanna.

Með vísan til þessa ber að taka kröfu stefnanda til greina og dæma stefnda til að greiða stefnanda 387.318,90 Bandaríkjadollara og 20.030.089 japönsk jen.

Stefndi gerir þá kröfu að verði kröfur stefnanda teknar til greina að einhverju leyti þá verði dráttarvextir ekki lagðir á fyrr en frá dómsuppsögu, eða til vara frá þingfestingu málsins og vísar því til stuðnings til aðstæðna og ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001.

Samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu geta aðilar lánssamnings samið um dráttarvextir. Í gr. 3.1, 3.2 og 12 í lánssamningnum kemur fram að lántaki skuli greiða dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri kröfu frá og með gjaldfellingardegi til greiðsludags sem séu í þessu tilviki 3,5% LIBOR vextir að viðbættu 10% dráttarvaxtaálagi. Upphafstími dráttarvaxta samkvæmt stefnu miðar við síðara tímamark en gjaldfelling kröfunnar sem var þann 25. nóvember 2008 en þann dag var stefndi krafinn um greiðslu körfunnar. Með vísan til þessa ber að taka til greina dómkröfu stefnanda ásamt dráttarvöxtum, að frádeginni innborgun 14. nóvember 2011 að fjárhæð 4.254.639 kr., eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessari niðurstöðu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 800.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómari tók við málinu þann 2. janúar sl. en hafði fram að þeim tíma engin afskipti af meðferð þess.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf hrl. og af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, A, greiði stefnanda, SPB hf., 387.318,90 Bandaríkjadollara og 20.030.089 japönsk jen, hvort tveggja með 13.5% dráttarvöxtum frá 4. nóvember 2009 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 14. nóvember 2011 að fjárhæð 4.254.639 kr.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf