E-3523/2021

1

Mál þetta, sem dómtekið var 17. nóvember 2022, höfðaði A, fæddur[...], ríkisborgari Íran, á hendur íslenska ríkinu, til ógildingar á úrskurði.

2

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 256/2021, í stjórnsýslumáli nr. [...]. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

3

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati dómsins.

Málsatvik

4

Stefnandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 22. ágúst 2020. Með umsókn sinni framvísaði hann ungversku ferðaskilríki með gildistíma til 6. júlí 2021 og ungversku auðkennisskilríki með gildistíma til 13. apríl 2022. Í svari frá ungversk-um yfirvöldum kom fram að stefnandi hefði haft gilda stöðu flóttamanns í Ungverja-landi frá 26. febrúar 2016.

5

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, birtri 5. mars 2021, var stefnanda synjað um efnislega meðferð umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd hér á landi og ákveðið að hann skyldi endursendur til Ungverjalands. Ákvörðunin var kærð til kærunefndar útlendingamála 23. mars 2021 og skilaði talsmaður stefnanda greinargerð til nefndar-innar 31. sama mánaðar. Með úrskurði nr. 256/2021, dags. 10. júní 2021, staðfesti kærunefndin ákvörðun Útlendingastofnunar.

6

Þann 21. júní 2021 barst kærunefnd útlendingamála beiðni stefnanda um frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar nr. 256/2021. Var þeirri beiðni hafnað með úrskurði kærunefndarinnar nr. 348/2021, dags. 15. júlí 2021.

Helstu málsástæður stefnanda

7

Stefnandi byggir mál sitt á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála í máli hans hafi verið ólögmætur og sé af þeim sökum ógildanlegur. Málsmeðferðarreglur stjórn-sýslulaga, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur laga um útlendinga hafi verið brotnar við meðferð málsins og ákvarðanatöku. Ákvarðanir og aðgerðir stjórnvalda hafi einnig farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Rannsókn kærunefndarinnar og Útlendingastofnunar hafi sömuleiðis verið ófull-nægjandi. Einnig er byggt á því að komist hafi verið að efnislega rangri niðurstöðu í málinu. Þá hafi, með hinum kærða úrskurði, verið brotið á grundvallarmannréttindum stefnanda, sem tryggð séu í stjórnarskrá og samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum íslenskra stjórnvalda, þar á meðal jafnræðisreglu stjórnskipunarréttar og grundvallar-reglu þjóðaréttar um bann við endursendingu fólks þangað sem líf þess eða frelsi er í hættu. Gangi öll stjórnsýslumeðferðin í berhögg við meginreglur og ákvæði laga nr. 37/1993, meðal annars 7., 9., 10., 12. og 13., 22., 30. og 31. gr., sem og réttmætis- og lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

8

Þess er krafist að ákvörðun kærunefndar útlendingamála verði ógilt með dómi með vísan til sérstakra ástæðna, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Við mat á því hvort sérstakar ástæður í skilningi greinarinnar eigi við í málum umsækj-enda um alþjóðlega vernd beri íslenskum stjórnvöldum að leggja heildstætt mat á einstaklingsbundnar á stæður umsækjenda og þær afleiðingar sem endursending gæti haft í för með sér fyrir þá, bæði líkamlegar og andlegar, auk þess að meta hvort umsækjendur séu einstaklingar í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölulið 3. gr. laga nr. 80/2016, sbr. 25. gr. sömu laga.

9

Við mat á því hvort taka skuli umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar beri að taka mið af viðmiðunarreglum 32. gr. a og 32. gr. b reglugerðar nr. 540/2017 um útlendinga, sbr. reglugerð nr. 276/2018 um breytingar á þeirri reglugerð. Þá beri sam-kvæmt almennum lögskýringarreglum að taka mið af athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi sem varð að núgildandi útlendingalögum nr. 80/2016. Í 32. gr. a áður-nefndrar reglugerðar séu sett fram almenn viðmið sem taka skuli tillit til við mat á því hvort taka skuli umsókn til efnislegrar meðferðar hér á landi á grundvelli sérstakra ástæðna. Þar segi að taka skuli umsókn til efnismeðferðar, meðal annars ef umsækj-andi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, svo sem ef ríkið útiloki viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauð-synlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða ef umsækjandi geti vænst þess að staða hans, í ljósi framan-greindra ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki.

10

Stefnandi kveður það líf sem hann hafi lifað í Ungverjalandi hafa verið afar erfitt. Hann hafi reynt allt sem í hans valdi hafi staðið til að skapa sér líf þar í landi en alls staðar mætt hindrunum. Kvað hann stjórnvöld gera allt hvað þau gætu til að leggja hindranir fyrir flóttafólk. Hann hafi um tíma verið húsnæðislaus og matarlaus, þurft að reiða sig á hjálparsamtök og kirkjuna til að draga fram lífið, verið félagslega einangraður og [...]. Hann hafi sætt aðkasti frá almenningi fyrir það að vera útlendingur og mátt þola vanvirðandi meðferð af hálfu þarlendrar lögreglu.

11

Stefnandi vísar til þess að flóttafólk hafi ekki sama aðgengi að húsnæði, atvinnu og félagslegri aðstoð og almenningur í Ungverjalandi og sæti alvarlegri mismunun stöðu sinnar vegna. Þá bendir hann einnig á að ýmsar alþjóðastofnanir hafi í skýrslum sín-um gert alvarlegar athugasemdir við aðbúnað flóttamanna þar í landi. Aðgengi að húsnæði sé skert og þrátt fyrir að að nafninu til eigi handhafar alþjóðlegrar verndar í Ungverjalandi rétt til félagslegrar þjónustu sé reyndin sú að veiting ýmissa tegunda félagslegrar þjónustu sé háð ströngum skilyrðum, t. a. m. um skráð lögheimili í landinu í tiltekinn fjölda ára og að hafa starfað í að lágmarki 365 daga á síðustu þremur árum. Þá geti verið vandkvæðum bundið fyrir flóttafólk að sækja réttindi sín í félagslega kerfinu, meðal annars vegna seinagangs í stjórnsýslunni og tungumálaörðugleika.

12

Möguleikar stefnanda til atvinnu séu einnig verulega takmarkaðir í Ungverjalandi þar sem flóttafólk mæti mismunun á vinnumarkaði. Þá komi vinnuveitendur almennt verr fram við verndarhafa en ungverska ríkisborgara og þá skorti oft traust í garð útlend-inga. Heimildir beri með sér að aðgangur að atvinnu sé háður ýmsum hindrunum, meðal annars vegna skorts á tungumálakunnáttu og menningarmunar. Sú atvinna sem sé í boði sé oftast takmörkuð við verkamannavinnu þar sem meðalvinnutími sé 12 klukkustundir á dag og það geri aðlögun að samfélaginu enn erfiðari en ella.

13

Telur stefnandi að mat Útlendingastofnunar á aðstæðum flóttafólks í Ungverjalandi sé í engu samhengi við fyrirliggjandi heimildir, umfjöllun stofnunarinnar sjálfrar og fordæmisgefandi úrskurði kærunefndar útlendingamála, en ljóst sé að sérstakar ástæðu rí skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 séu fyrir hendi í máli stefnanda.

14

Stefnandi byggir á því, með vísan til jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, að ekki sé til-efni til að víkja frá þeirri stjórnsýsluframkvæmd að mál þeirra sem hingað til lands komi, eftir að hafa hlotið alþjóðlega vernd í Ungverjalandi, hljóti efnismeðferð. Byggi sú framkvæmd á úrskurðum kærunefndar útlendingamála, en haustið 2017 hafi nefndin fellt úr gildi þrjár ákvarðanir Útlendingastofnunar varðandi endursendingar á einstaklingum sem hlotið höfðu alþjóðlega vernd í Ungverjalandi og lagt fyrir stofnunina aðtaka umsóknir kærenda til efnismeðferðar.

15

Niðurstaða kærunefndarinnar í áðurnefndum úrskurðum hafi verið sú að kærendur teldust ekki einstaklingar í sérstaklega viðkvæmri stöðu, en í ljósi uppruna þeirra og með hliðsjón af upplýsingum um þær aðstæður sem biðu þeirra í Ungverjalandi væri það mat nefndarinnar að þeir myndu eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki, sökum mis-mununar vegna kynþáttar og aðstæðna sem einstaklingar með alþjóðlega vernd. Í kjölfarið hafi Útlendingastofnun tekið umsóknir fólks með alþjóðlega vernd í Ungverjalandi til efnismeðferðar, almennt og óháð einstaklingsbundnum atvikum.

16

Vorið 2018 hafi Útlendingastofnun synjað þremur umsækjendum með alþjóðlega vernd í Ungverjalandi um efnismeðferð, án umfjöllunar um áðurnefnda úrskurði kærunefndarinnar frá 2017. Hafi málin verið kærð til kærunefndar útlendingamála, sem hafi komist að sömu niðurstöðu og áður. Hafi kærunefndin ávítt Útlendinga-stofnun sérstaklega fyrir að rökstyðja ekki hvers vegna stofnunin teldi úrskurðina frá 2017 ekki hafa fordæmisgildi í málunum. Hafi kærunefndin meðal annars vísað til 32. gr. a reglugerðar um útlendinga, sbr. reglugerð nr. 276/2018 um breytingu á reglugerð um útlendinga. Hvorki hafi orðið breytingar á 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 né á reglugerð um útlendinga frá þeim tíma, sem kalli á breytt mat á sér-stökum ástæðum. Lagalega séu því nákvæmlega sömu forsendur til staðar og voru haustið 2018.

17

Stefnandi vísar til þess að Útlendingastofnun hafi í bréfi sínu til kærunefndarinnar, dags. 29. janúar 2021, fallist á að aðstæður flóttafólks í Ungverjalandi hafi ekki breyst til hins betra. Í málinu liggi því engin haldbær rök fyrir, sem gefi tilefni til endur-skoðunar á þeirri framkvæmd sem mótuð hafi verið með fyrrgreindum úrskurðum. Þvert á móti beri skýrslur, fréttaflutningur og aðrar heimildir með sér að aðstæður flóttafólks í Ungverjalandi hafi einungis versnað, viðhorf gagnvart flóttafólki í land-inu fari stöðugt versnandi og að mismunun aukist dag frá degi.

18

Vegna ummæla sem fram hafi komið í úrskurði kærunefndar útlendingamála [nr. 28/2021] í máli nr. [...] frá 4. febrúar 2021 þess efnis að rétt sé að líta til þess að kærunefnd útlendingamála sé fjölskipað stjórnvald og að breytt skipan og túlkun nefndarinnar geti haft þær afleiðingar að aðstæður sem áður leiddu til þess að mál yrðu tekin til efnismeðferðar á grundvelli 2. mgr. 36. gr. útl. hafi ekki slíka þýðingu lengur telur stefnandi rétt að árétta að breytt skipan fjölskipaðs stjórnvalds leiði ekki til þess að stjórnvald hafi heimildir til að víkja frá fyrri fordæmum sínum. Til þess að fjölskipuðu stjórnvaldi sé heimilt að víkja frá fordæmum sínum þurfi að koma til breytingar á lögum eða breyttar forsendur sem fordæmin hafi verið byggð á.

19

Stefnandi fellst ekki á að breytingar á skipan nefndarinnar teljist lögmætar forsendur fyrir breyttri lagatúlkun, sér í lagi þegar um sé að ræða breytingu sem feli í sér skerðingu á réttindum borgaranna. Í þessu samhengi bendir stefnandi á að jafn-ræðisreglan sé grundvallarregla í íslenskum stjórnsýslurétti. Jafnvel þótt fallast megi á að við gildistöku reglugerðar nr. 276/2018 þann 6. mars 2018 hafi verið gerðar breytingar, sem hafi haft áhrif á túlkun á 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, hafi ekki verið gerðar frekari breytingar frá haustinu 2018. Þá hafi engar slíkar breytingar orðið á aðstæðum flóttafólks í Ungverjalandi, sem gefi tilefni til endurskoðunar á þeirri framkvæmd sem mótuð hafi verið með úrskurðunum eða réttlætt geti að vikið sé frá fordæmum kærunefndarinnar frá haustinu 2018.

20

Stefnandi bendir á að frá árinu 2018 og fram til júní 2021 hafi einungis örfáir ein-staklingar með alþjóðlega vernd í Ungverjalandi sótt um vernd hér á landi. Hafi um-sóknir þeirra allra verið teknar til efnismeðferðar hjá Útlendingastofnun án þess að málin færu fyrst í svokallaða verndarmeðferð hjá stofnuninni, þ. e. í athugun á því hvort ástæða væri til að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 í málunum.

21

Í júlí 2020 hafi skyndilega fjölgað umsóknum einstaklinga sem hafi haft alþjóðlega vernd í Ungverjalandi. Hafi Útlendingastofnun þá fyrirvaralaust tekið upp á því að boða umsækjendur í svokölluð verndar viðtöl og synja þorra þeirra um efnismeðferð umsóknarinnar, með vísan til a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, án þess að nokkuð hafi breyst í lagaumhverfinu á Íslandi, eða aðstæðum í Ungverjalandi, sem réttlætt geti breytta framkvæmd. Megi því ætla að aukinn fjöldi umsækjenda með alþjóðlega vernd í Ungverjalandi hafi verið eina ástæða breyttrar stjórnsýsluframkvæmdar hjá Útlendingastofnun.

22

Samkvæmt lögmætisreglunni og öðrum grundvallarreglum íslenskrar stjórnskipunar sé það Alþingis að setja lög og breyta þeim. Það sé því ekki á valdi stjórnvalda að breyta lögum settum af Alþingi. Hvorki í lögum nr. 80/2016 né lögskýringargögnum með þeim lögum megi lesa það markmið eða tilgang laga um útlendinga að takmarka fjölda flóttafólks á Íslandi, eða innflytjenda almennt, eða stýra fjölda þeirra á annan hátt. Þá liggi fyrir að samkvæmt lögum beri stjórnvöldum skylda til að taka umsóknir fólks til efnismeðferðar, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 36. gr. laganna, í tilteknum til-fellum. Engar fjöldatakmarkanir sé að finna í lögum eða lögskýringargögnum hvað þetta varðar. Sé þaðþví í höndum löggjafans að bregðast við til takmörkunar á fjölda innflytjenda, telji hið þjóðkjörna þing að á því sé þörf.

23

Af framangreindu verði ekki annað ráðið en að Útlendingastofnun og kærunefnd út-lendingamála ætli sér að breyta stjórnsýsluframkvæmd, án þess að skilyrði til þess séu uppfyllt, til þess að ná markmiðum tilgreinds frumvarps til laga sem ekki hafi náð fram að ganga. Orðið sem notað sé yfir slík vinnubrögð í íslenskum stjórnsýslu-rétti sé valdníðsla og sé ákvörðun, sem byggð sé á slíkum sjónarmiðum, ólögmæt.

24

Stefnandi byggir að lokum á því að hann muni standa frammi fyrir ómannúðlegum aðstæðum í Ungverjalandi og að með endursendingu íslenskra stjórnvalda á honum myndu þau gerast brotleg við grundvallarreglu þjóðaréttar um non- refoulement, auk samsvarandi ákvæða íslenskra laga og mannréttindasamninga sem Ísland eigi aðild að, þ. e. 3. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, sbr. 42. gr. sömu laga, 68. gr. stjórnar-skrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Helstu málsástæður stefnda

25

Stefndi telur ekki nein skilyrði til að taka dómkröfur stefnanda til greina. Ekki séu til staðar sérstakar ástæður í máli stefnanda í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlend-inga, með vísan til forsögu ákvæðisins, sem sé mjög matskennt og veiti stjórnvöldum ríkt svigrúm til að ákveða á hvaða málefnalegum sjónarmiðum ákvörðun skuli byggð og hvert vægi þeirra skuli vera. Þá vísar stefndi til lögskýringargagna með ákvæðinu og laga nr. 81/2017 um breytingu á lögum nr. 80/2016.

26

Í málum er varði endursendingar útlendinga til þriðja lands skuli fara fram ítarlegt mat á aðstæðum viðkomandi og aðstæðum og ástandi í móttökuríki. Stjórnvöldum sé eftirlátið mat og hafi heimild til að taka mál til efnismeðferðar umfram það sem leiði af sérstökum reglum, svo sem reglum Dyflinnarreglugerðarinnar. Sé ákvæðinu einnig ætlað að taka til þess ef varhugavert þyki að beita ákvæðum 2. mgr. 3. gr.

Dyflinnarreglugerðarinnar og senda umsækjendur um alþjóðlega vernd til ríkja í Evrópu, þar sem ástæða þyki til að ætla að meðferð eða aðbúnaður þeirra sé í andstöðu við 3. gr. m annréttindasáttmála Evrópu eða aðrar þjóðréttarlegar skuld-bindingar. Um einstaklingsbundna ákvörðun sé að ræða, þannig að metið sé hvort varhugavert sé að senda tiltekinn umsækjanda til annars ríkis samkvæmt ákvæðum Dyflinnarreglugerðarinnar. Það fari þá eftir almennum málsmeðferðarreglum lag-anna hver meðferð umsóknarinnar verði hér á landi.

27

Stefndi vísar til þess að hafa þurfi í huga að þegar frumvarp það sem varð síðar að lögum nr. 80/2016 hafi verið lagt fyrir Alþingi hafi þar verið lagt til að í ákvæðinu yrði nánar kveðið á um hvað fælist í sérstökum ástæðum. Hafi þar verið vísað sér-staklega til 6. töluliðar 3. gr. frumvarpsins: „[...] eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því, t. d. ef umsækjandi er í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölul. 3. gr. og 2. mgr. 25. gr.[...]“. Því orðalagi hafi þó verið breytt í meðförum þingsins og vísun til ákveðinna sérstakra ástæðna tekin út. Í nefndaráliti, þar sem þessar breytingar ákvæðisins hafi verið lagðar til, hafi verið tekið fram að með sérstökum ástæðum væri vísað til þess að einstaklingar gætu verið í viðkvæmri stöðu, sbr. meðal annars 6. tölulið 3. gr. frumvarpsins. Hafi nefndin bent sérstaklega á að meta þyrfti bæði aðstæður einstaklings og aðstæður og ástand í því ríki sem senda ætti hann til.

28

Stefndi vísar til þess að 28. september 2017 hafi tekið gildi lög nr. 81/2017 um breyt-ingu á lögum um útlendinga nr. 80/2016. Í kjölfarið, og með hliðsjón af tilteknum lögskýringargögnum sem fylgdu breytingarlögunum, hafi vægi sjónarmiða við mat á sérstökum ástæðum, í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, breyst lítillega í með-förum nefndarinnar. Þau lögskýringargögn sem litið hafi verið til hafi verið athuga-semdir við frumvarpið, álit meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis og framsöguræða nefndarmanns, sem kynnti álitið við 2. umræðu frumvarpsins.

29

Þann 6. mars 2018 hafi tekið gildi reglugerð nr. 276/2018 um breytingu á reglugerð um útlendinga nr. 540/2017, þar sem bætt hafi verið við þremur nýjum greinum sem fjalli nánar um sérstakar ástæður og sérstök tengsl, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Þar sé hvergi vísað til sérstaklega viðkvæmrar stöðu einstaklings samkvæmt 6. tölulið 3. gr. laga um útlendinga, sem þáttar sem taka skuli inn í matið á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi í máli, fyrir utan að tekið sé fram í 32. gr. a reglu-gerðarinnar að sé barn fylgdarlaust beri að taka ríkt tillit til afstöðu þess og þeirrar sérstaklega viðkvæmu stöðu sem það sé í samkvæmt 6. tölulið 3. gr. laga um útlendinga.

30

Stefndi byggir á því að í ákvæði 32. gr. a reglugerðar um útlendinga sé að finna við-mið varðandi mat á því hvort taka skuli umsókn um alþjóðlega vernd til efnis-meðferðar ef sérstakar ástæður mæli með því. Bæði leiði af orðalaginu „viðmið“ og tilvísun í reglugerðinni um að þau séu í „dæmaskyni“ að ekki sé um að ræða tæmandi upptalningu á þeim sjónarmiðum sem komið geti til greina við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi í máli.

31

Við mat á því hvort taka skuli umsókn til efnismeðferðar á grundvelli sérstakra ástæðna leggi kærunefnd útlendingamála mat á einstaklingsbundnar á stæður ein-staklingsins í hverju máli fyrir sig, með tilliti til aðstæðna í viðtökuríki, sbr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga, þar sem meðal annars komi fram að með sérstökum ástæðum sé átt við einstaklingsbundnar á stæður er varði umsækjandann sjálfan, aðrar en þær sem myndu að jafnaði rúmast innan 3. mgr. 36. gr. lagaum útlendinga.

32

Í úrskurði nr. 256/2021 hafi kærunefndin lagt heildstætt mat á mál stefnanda, með hliðsjón af þeim aðstæðum sem búast hafi mátt við að biðu hans í viðtökuríki. Mat kærunefndarinnar hafi verið byggt á þeirri forsendu að stefnandi nyti þegar virkrar verndar í Ungverjalandi og því kæmi til greina að beita ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og senda hann til Ungverjalands. Meðal þess sem hafi verið skoðað hafi verið það hvort stefnandi ætti þar rétt á viðeigandi heilbrigðisþjónustu, félagsþjónustu og hefði aðgangað atvinnumarkaði.

33

Í úrskurði kærunefndarinnar hafi einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda verið rakt-ar og lagðar til grundvallar niðurstöðu málsins, byggðar á frásögn hans og gögnum, meðal annars um heilsufar, sem hann hafi lagt fram við meðferð málsins. Það hafi verið mat kærunefndarinnar að aðstæður stefnanda leiddu ekki til þess að sérstakar ástæður, í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga, mæltu með því að umsókn hans yrði tekin til efnismeðferðar, sbr. jafnframt viðmið sem nefnd eru í dæmaskyni í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017. Að mati stefnda beri gögn málsins ekki með sér að umrædd viðmið séu fyrir hendi í máli stefnanda. Í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 sé sérstaklega tekið fram að meðferð við veikindum teljist, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana.

34

Stefndi leggur áherslu á það mat kærunefndar, á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga um aðstæður í Ungverjalandi, að einstaklingar með alþjóðlega vernd þar í landi eigi rétt á að stunda atvinnu og hafi aðgengi að vinnumarkaðnum þar í landi, til jafns á við ungverska ríkisborgara, að undanskilinni starfsemi sem sé krafist í lögum að ungverskir ríkisborgarar sinni.

35

Stefndi byggir á því að kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun hafi uppfyllt rannsóknarskyldu sína, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndi mótmælir því einnig að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu. Stefndi hafnar enn fremur sjónar-miðum stefnanda um valdníðslu og rökstuðningi hans fyrir slíku, svo og að brotið hafi verið gegn lögmætisreglu.

36

Hvað varðar tilvísun stefnanda til annarra úrskurða kærunefndar útlendingamála, þ. á m. úrskurðar kærunefndarinnar nr. 44/2021, dags. 4. febrúar 2021, telur stefndi ekki tilefni til að fjalla um þann úrskurð þar sem stefnandi hafi ekki krafist ógildingar á þeim úrskurði nefndarinnar. Að mati stefnda koma framangreind ummæli því ekki til skoðunar í því máli sem hér um ræðir. Aðstæður og aðbúnaður í viðtökuríkjum sæti auk þess sífelldri skoðun og séu endurmetin reglulega. Þá séu allar umsóknir um alþjóðlega vernd metnar á einstaklingsbundnum grundvelli. Hvorki dómsmála-ráðuneytið né Útlendingastofnun hafi gefið það út opinberlega að öll mál er varða einstaklinga sem hlotið hafa alþjóðlega vernd í Ungverjalandi skuli tekin til efnis-meðferðar án frekari skoðunar.

37

Stefndi vísar til þess að í úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda hafi verið farið ítarlega yfir þær aðstæður sem búast mætti við að biðu hans. Af heildar-mati á einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda í Ungverjalandi hafi það verið mat kærunefndarinnar að synjun á efnismeðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd myndi ekki leiða til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. m annréttindasáttmála Evrópu. Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn stjórnarskrá, mannréttindasáttmála Evrópu eða öðrum réttarheimildum, þ. á m. gegn svonefndri non- refoulement- reglu.

38

Stefndi vísar til þess að hvergi í stefnu sé rökstutt með hvaða hætti kærunefnd útlend-ingamála eða Útlendingastofnun eigi að hafa brotið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga, svo sem 7., 9., 10., 12., 13., 22., 30. og 31. gr. stjórnsýslulaga, óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar, málsmeðferðarreglum laga um útlendinga við meðferð málsins og ákvarðanatöku. Um vanreifun sé að ræða.

39

Í bæði ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndarinnar í máli stefnanda hafi auk þess ítarlega og með heildstæðum hætti verið fjallað um málefni stefnanda, persónulega hagi, heilsufar, aðstæður að öðru leyti og um stöðu í viðtökuríki út frá einstaklingsbundnu mati. Stefnandi hafi ekki fært fram ný gögn sem hnekki mati kærunefndarinnar, eða bent á skýrslur eða gögn sem bregði nýju ljósi á málið eða leitt gætu til endurmats á þeim forsendum sem lagðar hafi verið til grundvallar við vinnslu málsins.

40

Stefndi vísar einnig til þess að kærunefnd útlendingamála hafi komist að þeirri niður-stöðu að sú vernd sem stefnandi nyti í Ungverjalandi væri virk alþjóðleg vernd í skilningi a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Þá hafi komið fram í úrskurði kæru-nefndarinnar að hún hefði lagt mat á aðstæður í Ungverjalandi, með hliðsjón af tilgreindum skýrslum og gögnum sem þar voru talin upp.

41

Í úrskurði kærunefndarinnar sé sömuleiðis rakið að gögn málsins bæru ekki með sér að heilsufar kæranda væri með þeim hætti að hann teldist glíma við mikil og alvarleg veikindi, svo sem skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm, og að meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, svo sem áskilið væri í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Í því sambandi hafi sérstaklega verið vísað til þess að meðferð teldist að jafnaði ekki óaðgengileg þótt greiða þyrfti fyrir hana, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Að mati kærunefndarinnar væri heilsufar kæranda ekki þess eðlis að ástæða væri til að víkja frá þessari meginreglu. Þá hafi nefndin talið að heilbrigðisaðstæður stefnanda gætu ekki talist til ástæðna sem væru svo einstaklingsbundnar og sérstakar að ekki yrði fram hjá þeim litið, sbr. 3. mgr. sömu greinar.

42

Í skýrslum og gögnum um aðstæður í Ungverjalandi kæmi fram að einstaklingar með alþjóðlega vernd þar í landi hefðu heimild til að stunda atvinnu, hefðu aðgang að húsnæðismarkaðnum og ættu sambærilegan rétt á félagslegri aðstoð og ungverskir ríkisborgarar þótt þeir þyrftu í einhverjum tilvikum að yfirstíga ákveðnar hindranir til að sækja þá þjónustu. Þótt skýrslur um aðstæður í Ungverjalandi bentu til þess að aðstæður einstaklinga sem nytu verndar þar væru um margt lakari en aðstæður þeirra hér á landi, meðal annars með tilliti til inntaks félagslegrar aðstoðar og aðgangs að félagslegum húsnæðisúrræðum, væri það mat nefndarinnar að almennar aðstæður einstaklinga sem nytu alþjóðlegrar verndar í Ungverjalandi væru ekki þess eðlis að þær, einar og sér, teldust til sérstakra ástæðna. Þá væri það mat kærunefndarinnar að aðstæður stefnanda væru ekki slíkar að hann gæti ekki borið sig eftir þeirri þjónustu og aðstoð sem hann ætti að lögum rétt á og þyrfti á að halda í Ungverjalandi.

43

Kærunefnd útlendingamála hafi talið ljóst af gögnum sem vísað var til að kærandi gæti leitað sér aðstoðar yfirvalda eða hjálparsamtaka yrði hann fyrir mismunun á grundvelli kynþáttar þar í landi. Jafnframt mætti ráða af fyrirliggjandi gögnum að óttaðist kærandi um öryggi sitt gæti hann leitað til þar til bærra stjórnvalda. Stefnandi hefði ekki sýnt fram á að aðstæður hans í viðtökuríki væru slíkar að önnur viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem 32. gr. a reglugerðarinnar lýsti, leiddu til þess að taka bæri umsókn hans til efnismeðferðar hér á landi.

44

Það hafi verið mat kærunefndar útlendingamála að tímabundnar takmarkanir á endur-sendingum til Ungverjalands gætu ekki, eins og hér stæði á, leitt til þess að sérstakar ástæður mæltu með því að umsókn kæranda yrði tekin til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Málsástæður kæranda að öðru leyti yrðu sömuleiðis ekki taldar til sérstakra ástæðna í skilningi lagaákvæðisins.

45

Tekið hafi verið fram í úrskurði kærunefndarinnar, vegna tilvísunar í greinargerð kæranda til úrskurða kærunefndar í málum nr. [...]og [...]frá 27. september 2018 og [...]frá 6. nóvember 2018, að kærunefndin teldi að þrátt fyrir að um sama viðtökuríki væri að ræða væri ekki unnt að jafna aðstæðum stefnanda við stöðu kærenda í framangreindum málum.

46

Kærunefndin hafi vísað til þess að stefnandi hefði dvalið í Ungverjalandi í rúm fimm ár. Hann hefði að eigin sögn búið í athvarfi fyrir heimilislausa en þó leigt herbergi annars staðar, í einn til tvo mánuði í senn. Þá hafi hann haft heimild til að stunda atvinnu í Ungverjalandi og verið að vinna af og til, en aldrei fengið fasta vinnu. Jafn-framt hafi stefnandi greint frá því að hafa haft sjúkratryggingu í Ungverjalandi. Stefnandi hafi leitað til kirkjunnar og góðgerðarsamtaka og fengið peninga frá þeim, auk þess sem hann hafi getað rætt sín mál þar. Kærunefnd hafi talið að réttindi hans þar í landi gætu ekki talist verulega síðri en almennings. Þrátt fyrir að einstaklingar yrðu í vissum tilvikum að yfirstíga ákveðnar hindranir við að nýta sér þá þjónustu sem í boði væri yrði ekki annað séð en að stefnandi hefði haft aðgengi að nauð-synlegri grunnþjónustu í Ungverjalandi.

47

Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda hafi það verið mat kæru-nefndarinnar að ekki væru fyrir hendi sérstakar ástæður sem mæltu með því að mál hans yrði tekið til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Stefnandi hefði sömuleiðis lýst því í viðtali hjá Útlendingastofnun 28. september 2020 að hann hefði ekki sérstök tengsl við Ísland og ekkert í gögnum málsins sem benti til hins gagnstæða, þannig að beita skyldi ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

48

Niðurstaða kærunefndarinnar hafi verið sú, með vísan til þeirra viðmiða sem rakin voru í úrskurðinum, umfjöllunar um aðstæður einstaklinga sem njóta alþjóðlegrar verndar í viðtökuríki og til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda, að ekki hefði verið sýnt fram á að stefnandi ætti á hættu meðferð sem gengi gegn 3. gr. m annréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Synjun á efnismeðferð umsóknar hans um alþjóðlega vernd hér á landi og flutningur hans til viðtökuríkis leiddi því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. m annréttindasáttmála Evrópu. Þar sem stefnandi nyti alþjóðlegrar verndar í við-tökuríki teldi kærunefndin jafnframt tryggt að hann yrði ekki sendur áfram til annars ríkis, þar sem líf hans eða frelsi kynni að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Niðurstaða

49

Í máli þessu reynir meðal annars á það að hvaða marki dómstólar geti endurmetið niðurstöðu kærunefndar útlendingamála sem stjórnvalds, sbr. úrskurð nefndarinnar frá 10. júní 2021 í máli nr. 256/2021. Í 60. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að dómendur skeri úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda. Þessi fyrirmæli hafa verið skýrð þannig að sérhver, sem á lögvarinna hagsmuna að gæta, geti krafist þess fyrir dómi að ákvarðanir stjórnvalda verði ógiltar, ef þær brjóta í bága við lög að formi eða efni til. Þessi stjórnarskrárvarði réttur verður almennt ekki skertur eða takmarkaður með lögum.

50

Ef brotið hefur verið í bága við réttarreglu stjórnsýsluréttar við töku stjórnvalds-ákvörðunar kann ákvörðunin að vera ógildanleg ef hún er haldin form- eða efnis-annmarka að lögum sem talist getur verulegur, enda mæli veigamikil rök ekki gegn því að ógilda hana. Með formannmarka er í þessu samhengi átt við að brotið hafi verið gegn form- eða málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins, svo sem rannsóknar-reglunni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, eða reglunni um andmælarétt, sbr. 13. gr. sömu laga. Með efnisannmarka er átt við að brotið hafi verið gegn efnisreglum stjórnsýsluréttarins við töku ákvörðunar, svo sem jafnræðisreglunni, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga, meðalhófsreglunni, sbr. 12. gr. sömu laga, lögmætisreglunni, sem felur það í sér að ákvarðanir stjórnvalda verði að eiga sér stoð í lögum og vera í samræmi við lög, eða réttmætisreglunni, sem felur í sér að stjórnvaldsákvarðanir skuli byggðar á málefnalegum sjónarmiðum o. s. frv.

51

Samkvæmt framansögðu hafa dómstólar talið sig hafa heimild til þess samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar að fjalla um það hvort ákvarðanir stjórnvalda séu byggðar á lögmætum grunni, þ. e. hvort slíkar ákvarðanir hafi verið teknar í samræmi við ákvæði laga og hvort efni þeirra sé í samræmi við lög. Getur það eftir atvikum leitt til þess að stjórnvaldsákvörðun verði felld úr gildi eða ógilt. Þar með er þó alls ekki sjálfgefið að dómstólar geti tekið ákvörðun í stað stjórnvaldsákvörðunar, sem felld hefur verið úr gildi. Á það sérstaklega við þar sem stjórnvaldi hefur með lögum verið falið ákveðið úrlausnarvald, sem eftir atvikum kann að byggja á mati.

52

Að þessu virtu verður við það miðað að dómurinn geti fjallað um það hvort niðurstaða kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda, sbr. úrskurð nefndarinnar frá 10. júní 2021 í máli nr. 256/2021, hafi verið byggð á lögmætum grunni, þ. e. hvort lögum hafi verið fylgt við ákvarðanatöku í máli stefnanda og hvort efnisleg niðurstaða kæru-nefndarinnar sé í samræmi við lög eða ekki, þannig að fallast beri á aðalkröfu stefn-anda um ógildingu úrskurðarins.

Um málsástæður stefnanda varðandi meðferð málsins

53

Stefnandi byggir sem fyrr segir á því að við meðferð og ákvarðanatöku í málinu, hjá kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun, hafi verið brotið gegn málsmeð-ferðarreglum stjórnsýslulaga, óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttarins og máls-meðferðarreglum laga nr. 80/2016 um útlendinga. Ákvarðanir og aðgerðir stjórn-valdahafi farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Gangi öll stjórnsýslu-meðferðin í berhögg við meginreglur og ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, meðal annars 7., 9., 10., 12., 13., 22., 30. og 31. gr., sem og réttmætis- og lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Þessum málsástæðum stefnanda er ekki lýst nánar í stefnu og þeim fylgir þar af leiðandi takmarkaður rökstuðningur. Í stefnu er þó vísað til þess að rannsókn málsins hafi verið ófullnægjandi.

54

Dómurinn getur ekki fallist á þær málsástæður stefnanda sem nefndar eru hér að framan, enda fá þær enga stoð í þeim gögnum sem lögð hafa verið fyrir dóminn. Af gögnum málsins verður t. a. m. ekki séð að rannsókn þess hafi verið ábótavant, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá hafa engin gögn verið lögð fram eða færð fyrir því haldbær rök að brotið hafi verið gegn öðrum málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga, sem stefn-andi vísar til, við meðferð málsins hjá kærunefndinni, svo sem 7. gr. stjórnsýslulaga um leiðbeiningarskyldu, 9. gr. um málshraða, 12. gr. um meðalhóf, 13. gr. um andmælarétt, 22. gr. um efni rökstuðnings, 30. gr. um málsmeðferð í kærumáli eða 31. gr. um form og efni úrskurða í kærumáli. Þá verður ekki heldur séð að brotið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum laga nr. 80/2016 um útlendinga eða ólögfestum reglum stjórnsýsluréttarins varðandi meðferð mála. Verður úrskurður kærunefnd-arinnar þar af leiðandi ekki felldur úr gildi vegna formannmarka eða á þeim for-sendum að meðferð málsins hafi brotið í bága við lög.

Um málsástæður stefnanda varðandi efni úrskurðar kærunefndar útlendingamála 55

Stefnandi hefur í málflutningi sínum lagt megináherslu á að efnisleg niðurstaða kæru-nefndar útlendingamála í máli hans hafi verið röng. Hefur því meðal annars verið borið við og færð fyrir því rök, að mat kærunefndarinnar á aðstæðum í Ungverjalandi hafi verið efnislega rangt og að kærunefndinni hafi að auki borið að líta til ein-staklingsbundinna og sérstakra á stæðna stefnanda við úrlausn málsins, sbr. t. a. m. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Þá hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnskipunar-réttar og stjórnsýsluréttar, kærunefndin hafi gerst sek um valdníðslu og að brotið hafi verið gegn réttmætis- og lögmætisreglum stjórnsýsluréttar og banni við endursend-ingum þangað sem líf fólks eða frelsi sé í hættu (n on- refoulement). Verður nú nánar vikið að þessum málsástæðum stefnanda, hverri fyrir sig.

Um efnislega niðurstöðu kærunefndarinnar

56

Af úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda má ráða að kærunefndin lagði heildarmat á einstaklingsbundnar á stæður stefnanda og tók þá í senn afstöðu til atriða er vörðuðu stefnanda sem einstakling sérstaklega og upplýsinga um almennar aðstæður í Ungverjalandi.

57

Komst nefndin að þeirri niðurstöðu að orðalag 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar nr. 540/2017 gerði kröfu um að tilteknar líkur yrðu að vera á alvarlegri mismunun svo að um sérstakar ástæður gæti verið að ræða í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, þ. e. sýna yrði fram á að umsækjandi væri í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun, en möguleiki á að viðkomandi yrði fyrir mismunun nægði ekki. Jafnframt skyldi litið til þess hvort umsækjandi glímdi við mikil og alvarleg veikindi, svo sem lífshættulegan sjúkdóm, og að meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Við mat á því hvort stefnandi glímdi við mikil og alvarleg veikindi studdist kærunefndin við heilsufarsgögn hans og gögn sem nefndin taldi hlutlæg og trúverðug varðandi það hvort sú heilbrigðisþjónusta sem hann þarfnaðist væri í boði í viðtökuríki.

58

Taldi kærunefndin að gögn málsins bæru ekki með sér að heilsufar stefnanda væri með þeim hætti að hann teldist glíma við mikil og alvarleg veikindi, svo semskyndi-legan og lífshættulegan sjúkdóm sem meðferð væri til við hér á landi en ekki í við-tökuríki, sbr. 2. mgr. 32. gr. a í framangreindri reglugerð. Stefnandi, sem væri sjúkra-tryggður í Ungverjalandi, hefði aðgengi að heilbrigðisþjónustu í Ungverjalandi og heilsufar hans væri ekki með þeim hætti að það gæti haft áhrif hér. Aðstæður stefn-anda tengdar heilsufari væru samkvæmt því ekki þess eðlis að þær teldust til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Taldi kærunefndin jafnframt að heilbrigðisaðstæður stefnanda gætu ekki talist til ástæðna sem væru svo einstaklings-bundnar og sérstakar að ekki yrði framhjá þeim litið, sbr. 3. mgr. 36. gr. laganna.

59

Hvað varðaði aðstæður stefnanda að öðru leyti vísaði kærunefndin til þess í úrskurði sínum að efnahagslegar ástæður gætu ekki talist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 og því væri ekki nægjanlegt að geta sýnt fram á að aðstæður viðkomandi yrðu lakari í viðtökuríki en hér á landi. Meira þyrfti að koma til. Komst kærunefndin að þeirri niðurstöðu að almennar aðstæður einstaklinga, sem nytu alþjóðlegrar verndar í Ungverjalandi, væru ekki þess eðlis að þær, einar og sér, teldust til sérstakra ástæðna. Þá taldi nefndin að aðstæður stefnanda væru ekki slíkar að hann gæti ekki borið sig eftir þeirri þjónustu og aðstoð sem hann ætti lögum samkvæmt rétt á í Ungverjalandi. Þá hefði hann greint frá því að hann hefði heimild til að stunda atvinnu og að hann hefði áður unnið þar í landi. Taldi kærunefndin jafnframt ljóst að stefnandi gæti leitað sér aðstoðar yfirvalda eða hjálparsamtaka yrði hann fyrir mismunun á grundvelli kynþáttar í Ungverjalandi eða óttaðist um öryggi sitt. Komst kærunefndin enn fremur að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði ekki sýnt fram á að aðstæður hans í viðtökuríki væru slíkar að önnur viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017 lýsti, leiddu til þess að taka bæri umsókn hans til efnismeðferðar hér á landi.

60

Kærunefndin lagði einnig mat á það hvort Covid- 19 faraldurinn ætti að leiða til þess að taka ætti mál stefnanda til efnismeðferðar hér á landi, en taldi svo ekki vera. Vísaði nefndin til þess að samkvæmt 2. mgr. 103. gr. laga nr. 80/2016 væri Útlendinga-stofnun heimilt að fresta flutningi umsækjanda ef það teldist nauðsynlegt vegna sér-stakra aðstæðna hans eða ef ómögulegt væri að framkvæma ákvörðun að svo stöddu. Var það jafnframt mat kærunefndarinnar að tímabundnar takmarkanir á endursend-ingum til Ungverjalands gætu ekki, eins og á stæði, leitt til þess að sérstakar ástæður mæltu með því að umsókn stefnanda yrði tekin til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laganna, auk þess sem málsástæður stefnanda að öðru leyti yrðu ekki taldar til sérstakra ástæðna í skilningi greinarinnar.

61

Að öllu framangreindu virtu féllst kærunefnd útlendingamála ekki á að skilyrði 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 væru uppfyllt í málinu, enda hefði stefnandi aðgengi að grunnþjónustu í Ungverjalandi, sem væri grundvöllur fyrir aðlögun í viðkomandi ríki. Réttindi stefnanda þar í landi gætu m. ö. o., með hliðsjón af atvikum málsins og aðstæðum í Ungverjalandi, ekki talist verulega síðri en almennings. Þá féllst nefndin ekki á að stefnandi hefði sérstök tengsl við Ísland. Taldi kærunefndin samkvæmt því, að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda, að ekki væru fyrir hendi sérstakar ástæður sem mæltu með því að mál hans yrði tekið til efnismeðferðar hér á landi, sbr. áðurnefnda 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

Um það hvort mat kærunefndarinnar á aðstæðum í Ungverjalandi hafi verið rangt 62

Stefnandi ber að mati dómsins sönnunarbyrði um þá fullyrðingu sína að mat kæru-nefndar útlendingamála á almennum og einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda í Ungverjalandi hafi verið rangt. Verður hann jafnframt að bera halla af því takist honum ekki sú sönnun. Dómurinn er auk þess bundinn af reglum einkamálaréttarfars um málsforræði aðila og möguleikar dómsins til sjálfstæðrar rannsóknarvinnu sam-kvæmt því takmarkaðir lögum samkvæmt.

63

Aðstæðum í Ungverjalandi er lýst í stefnu, eins og þær horfa við stefnanda. Þeim var einnig lýst í greinargerð stefnanda til kærunefndar útlendingamála og vísað til gagna. Af úrskurði nefndarinnar í máli stefnanda má ráða að kærunefndin hafi tekið efnis-lega og almenna afstöðu til aðstæðna í Ungverjalandi og í því samhengi stuðst við skýrslur og gögn. Þær skýrslur og þau gögn eru meðal annars tilgreind í niðurstöðu-kafla úrskurðar kærunefndarinnar. Kærunefndin fjallaði einnig um einstaklings-bundnar á stæður stefnanda, eins og að framan greinir.

64

Þrátt fyrir framangreint hefur stefnandi ekki lagt fram gögn til stuðnings þeirri full-yrðingu sinni að mat kærunefndar útlendingamála á aðstæðum í Ungverjalandi hafi verið rangt, hvorki þau gögn sem vitnað var til í greinargerð hans til kærunefnd-arinnar né heldur gögn sem vitnað var til í niðurstöðum kærunefndarinnar. Dóminum hefur því ekki gefist færi á að kynna sér þessi gögn.

65

Með hliðsjón af framangreindu og að virtum gögnum málsins verður ekki talið að stefnanda hafi tekist að sanna að mat kærunefndar útlendingamála á aðstæðum í Ungverjalandi, þ. m. t. einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda, hafi verið rangt. Verður þvert á móti að leggja lýsingu og mat kærunefndarinnar til grundvallar efnisdómi í málinu, enda hefur lýsingu nefndarinnar og mati ekki verið hnekkt.

Um það hvort brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu o. fl.

66

Stefnandi byggir á því að kærunefnd útlendingamála hafi brotið gegn jafnræðisreglu stjórnskipunarréttar og stjórnsýsluréttar með því að breyta stjórnsýsluframkvæmd án tilefnis. Vísar stefnandi sérstaklega til þriggja úrskurða kærunefndarinnar frá 2018, þar sem nefndin felldi úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar. Ekki hefðu orðið breytingar á lögum eða reglum frá þeim tíma, sem réttlættu breytta framkvæmd. Vísar stefnandi einnig til þess að aðstæður í Ungverjalandi séu síst betri nú en þá var.

67

Af úrskurði kærunefndar útlendingamála verður ekki betur séð en að nefndin hafi komist að þeirri efnislegu niðurstöðu að mál stefnanda væri ekki sambærilegt við þau mál sem hann hefur vitnað til og að ekki væri unnt að jafna aðstæðum hans við stöðu aðila í þeim málum. Vísar kærunefndin til þess að í þeim úrskurðum sem vitnað hafi verið til hafi verið fjallað um aðgerðir ungverskra stjórnvalda sem hafi verið til þess fallnar að takmarka möguleika umsækjenda um alþjóðlega vernd þar í landi til aðlögunar, en niðurstaða kærunefndarinnar hafi meðal annars byggst á því að staða einstaklinga sem hlotið hefðu alþjóðlega vernd í Ungverjalandi, sem væru af öðrum kynþætti en almenningur þar í landi og höfðu ekki aðlagast samfélaginu, væri verulega síðri en staða almennings þar í landi. Má sömuleiðis ráða af umfjöllun kærunefndarinnar að þessu sé öðruvísi varið í tilviki stefnanda.

68

Verður samkvæmt framansögðu ekki annað ráðið af niðurstöðu kærunefndarinnar en að nefndin hafi talið að mál stefnanda væri ósambærilegt við þau mál sem stefnandi hafði vitnað til, þar sem atvik málanna væru ólík, frekar en að nefndin hafi talið að breyting á lögum eða reglum gerði það að verkum að meðhöndla ætti mál stefnanda með öðrum hætti en aðila í þeim málum.

69

Stefnandi hefur að mati dómsins ekki fært fyrir því fullnægjandi rök að mat nefndar-innar hafi verið rangt eða sýnt fram á að hann sé í sömu aðstæðum og þeir einstaklingar sem í hlut áttu í þeim málum sem hann hefur vitnað til, sem er forsenda þess að um brot á jafnræðisreglu geti verið að ræða. Mati kærunefndarinnar hefur þar af leiðandi ekki verið hnekkt. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna málsástæðum stefnanda um að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu.

70

Hvað varðar þá málsástæðu stefnanda að breytt skipan stjórnvalds leiði ekki til þess að stjórnvaldið geti vikið frá fordæmum sínum, sbr. ummæli í úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 28/2021, er hvergi vikið að því í úrskurði kærunefndarinnar í máli stefnanda að skipan nefndarinnar eða breytingar á henni hafi nokkuð með niðurstöðu málsinsað gera. Þegar af þeirri ástæðu er óþarft að fjalla frekar um þessa málsástæðu stefnanda, enda ástæðulaust að fjalla frekar um forsendur í öðrum úrskurðum nefndarinnar, sem ekki verður séð að hafi haft áhrif í þeim úrskurði sem hér er til umfjöllunar.

Um það hvort um valdníðslu hafi verið að ræða

71

Stefnandi byggir á því að um valdníðslu hafi verið að ræða þar sem ekki megi beita lögum um útlendinga til að takmarka fjölda flóttafólks á Íslandi, eða innflytjendur almennt, eða til að stýra fjölda þeirra á annan hátt. Ekki verði annað ráðið en að Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi ætlað sér að breyta stjórnsýslu-framkvæmd, án þess að skilyrði til þess séu uppfyllt, til þess að ná markmiðum frum-varps til laga sem ekki hafi náð fram að ganga á Alþingi. Slík sjónarmið séu ómálefnaleg og teljist valdníðsla.

72

Af úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda verður ekki ráðið að niður-staða nefndarinnar hafi byggst á sjónarmiðum eins og þeim sem rakin eru hér að framan. Verður þegar af þeim ástæðum að hafna þessum málsástæðum stefnanda, sem eiga sér sem fyrr segir enga stoð í þeim úrskurði sem mál þetta varðar eða í öðrum gögnum málsins. Málsástæðum stefnanda um að brotið hafi verið gegn réttmætis- og lögmætisreglum stjórnsýsluréttarins er sömuleiðis hafnað, með vísan til alls þess sem rakið er hér að framan.

Um það hvort brotið hafi verið gegn banni við endursendingu fólks til lands þar sem líf fólks eða frelsi er í hættu

73

Dómurinn getur ekki fallist á þá málsástæðu stefnanda að brotið hafi verið gegn hinni svonefndu non- refoulement- reglu, sem sé grundvallar regla í þjóðarétti og varðandi meðhöndlun flóttamanna, enda verður ekki talið, með hliðsjón af framansögðu, að stefnandi hafi sýnt fram á að hann muni sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í Ungverjalandi, þannig að um sé að ræða brot gegn framangreindri reglu. Er máls-ástæðu stefnanda þar að lútandi því hafnað.

74

Að öllu framangreindu virtu er ekki fallist á það með stefnanda að úrskurður kæru-nefndar útlendingamála í máli hans, nr. 256/2021, sé haldinn slíkum form- eða efnisannmörkum að hann skuli ógilda með dómi. Þvert á móti verður ekki betur séð en að meðferð, niðurstaða og rökstuðningur kærunefndarinnar í máli stefnanda byggi á lögum og sé í samræmi við lög. Verður stefndi því sýknaður af dómkröfum stefn-anda í málinu.

75

Með vísan til atvika málsins og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður falli niður í málinu.

76

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf Þ-kk-nf Silva lögmaður.

77

Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður.

78

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

79

Gætt hefur verið ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991 en uppkvaðning dóms þessa hefur dregist.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf