E-3873/2022

1. Mál þetta var höfðað 6. september 2022 og tekið til dóms 15. maí 2023. Stefnandi er Aog stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hennar til greiðslu bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu Kópavogsbæjar hjá stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysi [...]2017 í Gerðarsafni, listasafni Kópavogs. Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

4. Gengið var á vettvang í upphafi aðalmeðferðar.

Málsatvik

5. Stefnandi höfðar mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu vegna slyss sem hún varð fyrir [...] 2017 í Gerðarsafni í Kópavogi sem rekið er af Kópavogsbæ. Sveitarfélagið hafði keypt ábyrgðartryggingu vegna starfsemi sinnar hjá stefnda.

6. Nákvæm tildrög slyssins eru umdeild milli aðila. Slysið átti sér stað í kaffihúsi sem staðsett er í Gerðarsafni á neðri hæð safnsins þar sem stefnandi var stödd enhún var að liðsinna kunningjakonu sinni, B, við að setja upp sýningu í húsnæði safnsins en safnið var lokað. Slysið átti sér stað að morgni dags áður en kaffihúsið opna ð i fyrir almenning en umtalsverður fjöldi var að vinna að uppsetningu [...]í húsinuog unnt að kaupa kaffi þar sem starfsmaður kaffihússins var við störf. Í þeim erindagjörðum voru stefnandi og B staddar í kaffihúsinu þar sem sú síðarnefnda keypti kaffi handa þeim. Á meðan B beið eftir kaffinu við afgreiðsluna stóð stefnandi álengdar og ræddi við C, kunningjakonu sína, sem einnig var að vinna að uppsetningu sýninga.

7. Fyrir liggur að stefnandi og C stóðu í kaffihúsinu við hlið lítilla borða sem ætluð eru tveimur gestum hvert. Þar sem ekki var búið að opna kaffihúsið hafði stólum ekki verið komið fyrir við borðin eftir hreingerningu, eftir því sem fram kom í framburði D, þáverandi forstöðumanns Gerðarsafns. Á ljósmyndum sem byggt er á að stefnandi hafi tekið samdægurs á vettvangi sjást staflar af stólum út við vegg. Á myndunum sjást einnigborðfæturborðaog neðan á borðplötur þeirra borða sem óumdeilt er að voru til staðar á þessum tíma.

8. Undir miðju borðanna var einn borðfótur með fjórum örmum sem mynduðu X undir borðplötunum. Borðplöturnar voru festar við þessa arma með fjórum skrúfum. Að auki voru fjórar styttri festingar á borðfætinum sem voru á milli fyrr nefndra arma. Borð-plöturnar voru festar með fjórum skrúfum í þessar festingar. Samtals voru þannig átta skrúfur nýttar til að festa borðplötur borðanna við borðfæturna. Borið var um það fyrir dómi að borðfætur þessir væru úr Ikea og hefðu leyst af hólmi aðra og þyngri borðfætur. Fram er komið í málinu að skipt hefur verið í þrígang um borðplötur í kaffihúsinu. Fyrst hafi borðin verið með borðplötu með steinyfirborði en þeim borðplötum hafi verið skipt út þar sem borðin hafi verið þung og ómeðfærileg og því hentað illa. Í þess stað hefðu verið fengnar borðplötur úr timbri sem lýst hefur verið sem venjulegum Ikea-borðplötum. Þær borðplötur voru til staðar þegar slys stefnanda átti sér stað og festar á nefnda borðfætur úr sömu verslun. Af fyrirliggjandi ljósmyndum verður ekki annað ráðið en að um venjulegar borðplötur hafi verið að ræða. Þeim plötum mun hafa verið skipt út síðar í kjölfar þess að nýr rekstraraðili tók við kaffihúsinu sem stóð fyrir þeirri breytingu að fá grænar borðplötur í staðinn. Borið var um fyrir dómi að sú breyting hefði verið af útlitslegum toga án tengsla við slys stefnanda en neðra byrði þeirra borðplatna var úr krossviði, ólíkt þeim sem voru er slys stefnanda átti sér stað. Við vettvangsgöngu var búið að skipta algerlega um borð, bæði borðfætur og borðplötur. Fram kom fyrir dómi af hálfu starfsmanna Gerðarsafns að engin slys hefðu orðið fyrr eða síðar í tengslum við þessi kaffihúsaborð.

9. Báðar kunningjakonur stefnanda, C og B, báru fyrir dómi eins og stefnandi um að stefnandi hefði stutt sig við eitt borðanna með því að leggja hönd á það og að hún hefði hallað sér að borðinu, hún hefði tyllt hendi á borðið. Hvorki þær né stefnandi sögðu stefnanda hafa sest á borðið en miðað við framburð þeirra og leikræna framsetningu fyrir dómi af hálfu stefnanda og C má ráða að stefnandi hafi lagt nokkurn þunga á borðið. Sú síðarnefnda nefndi fyrir dómi að stefnandi hefði sett líkamsþyngd sína á borðið en í skriflegri yfirlýsingu hennar, sem hún lét lögmanni stefnanda í té haustið 2017, kemur fram að stefnandi hefði tyllt sér á borðið án þess að nefnt hefði verið að hún hefði tyllt hendinni á borðið.

10. S tefnandi byggir á að borðplatan hafi brotnað af borðfætinum eða verið laus er hún lagði hönd á borðið og hún fengið borðplötuna í andlitið. V ið það hafi hún misst jafnvægið og borið fyrir sig hönd á næsta borð fyrir aftan sigsem hafi orðið til þess að borðplata þess borðs losnaði líka og skall í höfuð hennar enhún hafi ekki falliðí gólfið fyrr en í kjölfar þess. Nefndar kunningjakonur stefnanda báru báðar á svipaðan hátt um borðplötuna sem fyrr losnaði en frásögn þeirra var óljósari hvað það atriði varðar hvort önnur borðplata hefði losnað. Vitnið B gat í raun ekki lýst nánar hvernig stefnandi varð fyrir höfuðhöggum af borðplötum og framburður vitnisins C bar þess augljós merki að framburður hennar litaðist af ályktunum um það hvernig atvik málsins hefðu getað átt sér stað hvað höggin sjálf snerti. Fram kom af hennar hálfu að hún gæti ekki séð fyrir sér atburðarás sem hún skildi ekki hvernig átt hefði sér stað. Framburður þeirra ásamt framburðum annarra sem gáfu skýrslu fyrir dómi laut að því að ein borðplata hefði losnað en framburðirnir voru nokkuð óljósir um aðra lausa borðplötu og hvernig það atvikaðist að stefnandi hefði orðið fyrir plötu þess borðs. Hvorug þeirra bar í raun um að hafa séð tvær borðplötur og einkenndist framburður þeirra og raunar stefnanda einnig töluvert af því að fjallað var um borðplötu í eintölu, þar á meðal í stefnu málsins. Báðar kunningjakonurnar báru um að stefnandi hefði fallið í gólfið er slysið átti sér staðí kjölfar fyrra höggsins.

11. Á annarri af þeim tveimur ljósmyndum sem stefnandi tók þennan dag sést stakur borð-fótur án borðplötu en á hinni sést undir þrjú borð sem öll eru með borðfætur undir borð-plötum. Á hvorugri ljósmyndanna sjást laskaðar borðplötur. Fyrir dómi bar stefnandi um að hafa tekið þessar ljósmyndir áður en hún fór á bráðamóttöku Landspítalans en þá hafi verið búið að hreinsa gólfið, fjarlægja skrúfur og rusl úr borðplötunni. Fyrir liggur að stefnandi dvaldi drykklanga stund í Gerðarsafni eftir slysið. Stefnandi mun hafa sest út ásamt B og drukkið kaffi sem B var að færa henni er slysið bar að höndum en B bar afdráttar laust fyrir dómi um að hafa verið búin að fá kaffið afgreitt, hafa haldið á báðum kaffibollunum og verið að snúa sér frá afgreiðsluborði kaffihússins þegar slysið gerðis tog því orðið sjónarvottur að því sem gerðist.

12. Stefnanda var ekið af kunningjum á bráðamóttöku Landspítala – háskólasjúkrahúss í Fossvogi. Í bráðamóttökuskrá sjúkrahússins var bókað að stefnandi hefði leitað á bráða-móttöku eftirað hafa fengið borðplötu í vinstra gagnaugað og var tildrögum slyssins lýst á eftirfarandi hátt: Var að halla sér með hendina á annan enda á borðplötu sem valt og fékk hinn endann beint í gagnaugað vinstra megin. Þetta sló hana niður í gólfið, þurfti aðstoð við að standa upp. Missti ekki meðvitund. Fékk strax á eftir höfuðverk, svima og ógleði. Klínísk greining eftir skoðun og rannsóknir var að stefnandi hefði fengið heila-hristing og eftir að hafa verið í fjórar klukkustundir í eftirliti á spítalanum var stefnandi útskrifuð en ráðlagt að koma á ný ef höfuðverkur myndi versna eða taugaeinkenni gera vart við sig.

13. Safnstjóri Gerðarsafns tilkynnti stefnda um slysið [...]2017 þar sem atburðinum var lýst á eftirfarandi hátt: G-kk-nf hallar sér upp að borði sem gefur sig og brotnar borðplatan af því. Gesturinn fellur í gólfið og borðplatan skellur í andlit með þeim afleiðingum að hann fær mikið höfuðhögg og gleraugu brotna. G-kk-nf stendur upp, er vönkuð [...] og er keyrð upp á Slysavarðstofu af vini. Bókað var að starfsfólk safnsins og sýnendur hafi verið sjónarvottar að slysinu. Fram kom fyrir dómi að safnstjórinn var ekki stödd í húsinu er slysið átti sér stað og byggði framangreinda lýsingu á orðum starfsmanna safnsins.

14. Stefnandi tilkynnti slysið til stefnda[...]2017 símleiðis vegna heimilistryggingar vegna kröfu um bætur vegna gleraugna og upplýsti jafnframt að hún hygðist gera kröfu í ábyrgðartryggingu Kópavogsbæjar. Bókuð var í tölvukerfi stefnda sú lýsing á máls-atvikum að stefnandi hafi lagt höndina á hornið á borði og það hafi sporðrennst og hún rotast og fallið niður. Gleraugu hafi skemmst. Degi síðar fyllti stefnandi út tjónstilkynn-ingu á eyðublað stefnda án lýsingar á tildrögum slyssins en vísaði í tjónstilkynningu í ábyrgðar tryggingu, eins og komist var að orði, um að hún hygðist gera kröfu í ábyrgðar-tryggingu vátryggingartaka.

15. Óskað var eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu með bréfi [...]2017 þar sem gerð var grein fyrir því að borðplata hefði losnað af borðfæti og sporðreist og skollið harkalega í andlit stefnanda við það að hún hefði lagt hönd á borðbrúnina er hún hefðiverið að standa upp. Byggt var á því af hálfu stefnanda að orsök slyssins væri að rekja til þess að borðplatan hefði ekki verið tryggilega fest og sú tilgáta sett fram að borðfóturinn hefði hugsanlega verið of lítill til að bera þessa stóru og þungu borðplötu.

16. Bótaskyldu var hafnað af stefnda með bréfi, dagsettu [...] 2017, þar sem sa k næmri og ólögmætri háttsemi væri ekki til að dreifa. Byggt var á eftirfarandi lýsingu ónafngreinds starfsmanns Gerðarsafns og vitnis:... var verið að skúra gólfin á safninu og voru borðin því færð út í enda safnsins, hlið við hlið. [...]. Tjónþoli ætlaði að setjast upp á borðin en lenti á samskeytum tveggja borða sem lágu saman. Borðin féllu í gólfið og tjónþoli sömu-leiðis. Tekið var meðal annars fram að borðin væru lítil og á einum fæti og með engu móti ætlast til þess að fólk settist upp á borðin.

17. Lögmanni stefnanda var send orðsending frá C 5. september 2017 þar sem tildrögum slyssins var lýst á eftirfarandi hátt: Atvikið var þannig að við A vorum að spjalla á kaffihúsi Gerðarsafns, sem var þá reyndar lokað eins og allt safnið vegna uppsetningar á [...] sýningu. Hún tyllti sér á borðbrún sem lét undan. A studdi sig þá ósjálfrátt við næsta borð en sú borðplata gaf undan líka. A datt á gólfið og horn annarar plötunnar lenti nálægt augnsvæðinu sem bólgnaði mjög fljótt upp. Fyrir dómi skýrði C það svo að stefnandi hefði hallað sér að borðinu þannig að lærið hefði numið við borðbrúnina og tyllt hendinni á borðið og hún lagt líkamsþunga sinn á borðið eins og áður gat. C bar raunar fyrir dómi að stefnandi hefði haldið á kaffibolla þegar slysið átti sér staðog fjallaði um málsatvik er lutu að því að þurrka upp kaffi sem skvest hefði við það að stefnandi missti jafnvægið.

18. Ágreiningi aðila var skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum [...] 2017 sem komst að þeirri niðurstöðu í úrskurði sem kveðinn var upp 6. mars 2018 að stefnandi ætti ekki bótarétt úr ábyrgðartryggingu Kópavogskaupstaðar hjá stefnda. Í úrskurðinum var þ ví lýst að ágreiningur væri með málsaðilum um málsatvik þar sem stefnandi byggi á að borð í veitingasal Gerðarsafns hefðu verið vanbúin og borðplötur lausar en ekki hefði verið sýnt fram á það eða að búnaður veitingasalarins hafi verið vanbúinn eða honum ábótavant. Þá hefði ekki verið sýnt fram á sök starfsfólks Gerðarsafns eða annarra sem safnið gæti borið ábyrgð á.

19. Efnt var til vitnamáls fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem fram fór 8. október 2018 þar sem stefnandi gaf skýrslu sem og sömu vitni og komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins.

Framburðir aðila og vitna þá voru með sama sniði og við aðalmeðferðina.

20. Stefnandi hefur verið óvinnufær í kjölfar slyssins og stóðu aðilar saman að framkvæmd örorkumats vegna uppgjörs slysatryggingar sem stefnandi hafði keypt hjá stefnda. Komist var að þeirri niðurstöðu 14. maí 2021 að stefnandi byggi við 20% læknisfræði-lega örorku vegna afleiðinga slyssins.

21. Stefnanda var veitt gjafsókn 18. janúar 2022 og var mál þetta síðan höfðað 6. september 2022.

Helstu málsástæður stefnanda

22. Stefnandi byggi dómkröfu sína á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysi sem hún hafi orðið fyrir [...] 2017 enda megi rekja orsök slyssins til vanbúnaðar í Gerðarsafni og háttsemi starfsmanna safnsins. Á byrgð vátryggingartaka sé byggð á sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna. Stefnandi byggi á því að hún hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem vátryggingartaka beri að bæta að fullu sam-kvæmt skaðabótalögum. Um líkamstjón stefnanda vísi st til fyrirliggjandi matsgerðar. Stefnda sem ábyrgðartryggjanda sé stefnt á grundvelli 1. mgr. 44. gr. laga um vátrygg-ingarsamninga nr. 30/2004.

23. Byggt sé á því að borðin í kaffihúsi vátryggingartaka hafi verið vanbúin og öryggi við-skiptavina því ekki verið tryggt. Að mati stefnanda megi rekja orsök slyssins til þess að borðplötur hafi ekki verið tryggilega festar við borðfót eða ekki úr nægilega sterku efni sem leiddi til þess að þær hafi losnað af borðfæti þegar stefnandi hafi lagt hönd á þær. Með því að hafa borðin í þessu ástandi hafi skapast mikil slysahætta eins og raunin hafi orðið í tilviki stefnanda. Hún hafi mátt gera ráð fyrir að borðplötur á borðum væru festar og hættulaust væri að tylla hendinni á þær. Í ljósi þess reksturs sem vátryggingartaki hafi haft með höndum í húsinu telji stefnandi að gera verði þá lágmarkskröfu að allur aðbún-aður sé þannig að viðskiptavinum stafi ekki hætta af. Það sé skylda vátryggingartaka að tryggja öryggi viðskiptavina sinna með viðeigandi fyrirbyggjandi aðgerðum og ráðstöf-unum. Að mati stefnanda sé ljóst að ástandi og eftirliti með fyrrgreind um borðum hafi verið verulega ábótavant.

24. Stefnandi byggi á því að ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eigi við í málinu, enda hafi slys hennar átt sér stað á vinnustað vátrygg-ingartaka og því hvíli þær skyldur á honum sem atvinnurekanda að tryggja öryggi og aðbúnað á vinnustað með fullnægjandi hætti. Þannig sé kveðið á um það í 13. gr., 37. gr. og 42. gr. laganna að atvinnurekandi skuli haga vinnu og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá telji stefnandi að reglur um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 eigi við um húsnæðið. Í 1. mgr. 3. gr. þeirra reglna sé vísað til þess að húsnæði vinnustaða skuli innrétta þannig að þar sé sem öruggast og heilsusam-legast starfsumhverfi. Stefnandi byggi á því að aðbúnaður í húsnæði vátryggingartaka hafi ekki verið í samræmi við framangreindar reglur.

25. Þá sé jafnframt byggt á þvíað stefndi verði að bera hallann af því að engin rannsókn hafi farið fram á borðplötunum eftir slysið. Samkvæmt vitnisburði forstöðumanns Gerðar-safns hafi hún losað safnið við plöturnar sem rifnuðu af fætinum í slysinu og skipt hafiverið um borðplötur eftir slysið. Stefnandi telji að mikilvægt hefði verið að geyma plöturnar í ljósi þess að stefnandi upplýsti vátryggingartaka og stefnda strax um slysið [...] 2017 og upplýsti jafnframt að hún hygðist krefjast bóta úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka vegna slyssins.

26. Fyrir liggi að vátryggingartaki hafi verið búinn að skipta um borðplötur að minnsta kosti einu sinni fyrir slysið. Búið hafi verið að skipta út þungum steinplötum fyrir viðarplötur sem hafi verið á borðfótunum á slysdegi. Á því sé byggt að við þessa breytingu hefðiekki verið gætt nægjanlega að því að borðfæturnir myndu henta nýju borðplötunum sem hafi verið settar á. Eins virðist ekki hafa verið gætt nægjanlega að því að festa nýju viðar-plöturnar með tryggum hætti og/eða of litlar skrúfur notaðar sem hafi leitt til þess að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni þegar hún lagði hönd á þær.

27. Stefnandi byggi á því að starfsmönnum vátryggingartaka hafi borið að viðhafa fullnægj-andi eftirlit með aðbúnaði á safninu og kaffihúsinu til að koma í veg fyrir slys. Eðli máls samkvæmt eigi viðskiptavinir að geta treyst því að óhætt sé að styðja sig við búnað staðarins án þess að eiga á hættu að viðkomandi hlutur gefi sig. Stefnandi telji þessa eftirlitsskyldu ríkari í ljósi þess að vátryggingartaki hafi verið búinn að skipta um borð-plötur áður og því hefði verið mikilvægt að ganga úr skugga um að borðplötur væru tryggilega festar og hentuðu borðfótunum. Stefnandi bendi á að í umrætt sinn hafi ekki aðeins eitt borð gefið sig heldur tvö. Sein na borðið hefði gefið sig er stefnandi hefði lag thöndina á það til að ná jafnvæginu en við það hefði borðplatan gefið sig.

28. Stefnandi byggi jafnframt á því að miðað við þann rekstur sem fari fram af hálfu vátryggingartaka hvíli ríkari skylda á starfsmönnum að við hafa eftirlit með umhverfi og tryggja öryggi og aðbúnað. Framangreindu til stuðnings vísi stefnandi til þeirra sjónar-miða um að auknar kröfur séu gerðar til eigenda og rekstraraðila fasteigna, þar sem rekin sé verslun eða þjónusta fyrir neytendur, að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi neytenda sem þar eigi leið um.

Helstu málsástæður stefnda

29. Stefndi telji ósannað með öllu að aðstæður hafi verið með þeim hætti að starfsmönnum Gerðarsafns hafi borið að haga störfum sínum með öðrum hætti en gert hafi verið. Stefndi telji ósannað að aðbúnaður hafi verið saknæmur.

30. Stefnandi hafi ekki sannað með hvaða hætti atvik málsins hafi verið á slysdegi. Stefndi telji réttast og eðlilegast að lýsing í bráðamóttökuskrá verði lögð til grundvallar. Sú lýsing sé skrifuð eftir stefnanda á slysdegi. Þar komi fram að stefnandi hafi hallað sér á annan enda borðplötunnar með þeim afleiðingum að borðið hafi oltið og stefnandi fengið hinn enda borðplötunnar beint í gagnaugað vinstra megin.

31. Því sé mótmælt að ástandi og eftirliti með borðum í kaffihúsinu í Gerðarsafni í Kópavogi hafi verið verulega ábótavant. Skaðabótaábyrgð í málinu fari eftir sakarreglunni. Af þeirri reglu leiði að aðili verði ekki látinn bera skaðabótaábyrgð á tjóni annars aðila nema það sé að rekja til saknæmrar háttsemi eða saknæms athafnaleysis hans eða einhverra sem hann beri ábyrgð á. Sönnunarbyrðin um meinta sök meints tjónvalds hvíli óskipt á þeim sem bóta krefst, enda séekkert sem réttlæti að vikið sé frá meginreglunni í málinu og sönnunarbyrði snúið við.

32. Stefndi hafni málatilbúnaði stefnanda sem byggi á hugleiðingum og ágiskunum stefn-anda um ástand borðanna í kaffihúsinu og hvernig staðið hafi verið að því að skipta um borðplötur og festa þær. Ekkert liggi fyrir í málinu sem sanni að skrúfurnar sem notaðar hafi verið hafi ekki verið nógu stórar eða að plöturnar hafi ekki verið tryggilega festar. Þrátt fyrir að borðplötur séu festar á tryggan hátt séekki ætlast til þess að þungi sé lagður á aðra hlið borðsins. Það liggi í hlutarins eðli að borðið sporðreisist við að þungi sé settur öðrum megin á það ef borðplatan er stærri en fæturnir sem hún hvíli á. Ekkert sé óeðlilegt við að borðplatan brotni af borðfætinum við það að borðið sporðreisist og að borðplatan lendi á gólfinu. Stefndi telji ósennilegt að borðplötur hafi losnað af tveimur borðum sama daginn. Það að tvær borðplötur hafi brotnað við það að lenda á gólfinu bendi ekki til saknæmis af hálfu vátryggingartaka. Þ á ítreki stefndi að afar ótrúverðugt og allsendis ósennilegt sé að borðplata geti rifnað af borðfæti við það eitt að einhver halli sér upp við borðið eða styðji sig við það. Stefndi byggi á að einungis eitt vitni hafi verið að slysi stefnanda og að vitnið muni atburðarásina alls ekki vel. Stefndi telji ekki tækt að byggja á slíkum vitnisburði en ef byggja eigi á vitnisburði viðkomandi verði að byggja á þeirri útgáfu atburða sem hún bar um fyrst eftir slysið og þannig leggja til grundvallar að stefnandi hafi sett þyngdina á borðbrúnina með því að tylla sér uppá borðið.

33. Meint vanræksla á tilkynningu til Vinnueftirlitsins hafi ekki þau áhrif að stefndi beri hallann af umdeildum málsatvikum. Stefnandi var ekki starfsmaður vátryggingartaka og því hafi ekki hvílt skylda á vátryggingartakanum að kalla Vinnueftirlitið til. Þar að auki hafi starfsmenn vátryggingartaka ekki verið á staðnum þegar stefnandi féll í gólfið og höfðu ekki ástæðu til að ætla að stefnandi hefði orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni, enda hafi stefnandi farið út með vinkonum sínum að drekka kaffi beint eftir slysið.

Niðurstaða

34. Í máli þessu deila aðilar um hvort stefnandi eigi rétt til skaðabóta á grundvelli sakar-ábyrgðar vátryggingartaka vegna slyss, sem óumdeilt er að hún varð fyrir í kaffihúsi í Gerðarsafni í Kópavogi, annað hvort vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna sveitar-félagsins eða saknæms vanbúnaðar í kaffihúsi Gerðarsafns. Óumdeilt er að stefnandi varð fyrir höfuðhöggi og að gleraugu hennar brotnuðu. Af fyrirliggjandi ljósmyndum af stefnanda að dæma sem teknar voru í kjölfar slyssins varð stefnandi fyrir sýnilegum áverka á höfði sem birti st í því að hún marðist og bólgnaði vinstra megin við vinstra auga.

35. Nánari tildrög slyss stefnanda eru á hinn bóginn umdeild og þar með orsök þess. Þannig er umdeilt hvort ein eða tvær borðplötur hafi losnað af borðfótum og hvort þær hafi losnað við það að borð, eitt eða fleiri, sporðreistust og féllu eða hvort plöturnar hafi losnað af borðfótunum án þess að þeir yltu um koll. Þá er líka umdeilt hvort stefnandi tyllti hendi á borð eða hvort hún tyllti sér, settist, á borð. Loks er umdeilt hversu mikinn þunga stefnandi setti á borðið.

36. Stefnandi byggir á því að hún hafi staðið við hlið borðs á meðan hún ræddi við kunningja-konu sína og hafi lagt hönd á borðið án mikils þunga en borðplatan skyndilega losnað og slegist í höfuð hennar og er hún hafi freistað þess að ná jafnvæginu með því að styðja hendi á annað borð fyrir aftan sig hafi sú borðplata líka losnað og skollið í hnakka hennar. Þessa lýsingu rengir stefndi og telur með ólíkindablæ.

37. Fyrir liggur að tveir sjónarvottar lýstu atvikinu með nokkuð mismunandi hætti en báru báðar um að stefnandi hefði haft hönd á borði og stutt sig við það, raunar bar vitnið sem stefnandi var að tala við um að stefnandi hefði lagt þunga sinn á höndina sem studdist við borðið. Vitnin voru ekki á einu máli um hvort stefnandi hefði fengið eitt eða tvö högg frá borðplötum og hvorug þeirra bar um að hafa séð tvær borðplötur lausar á gólfinu. Annað vitnið bar um að borðplatan hefðiverið algerlega lauser stefnandi studdi sig við borðið, hitt vitnið talaði um að alltof stuttar skrúfur hefðu verið notaðar til að festa borðplötuna. Af þessum framburðum og með hliðsjón af framburði stefnanda sem bar um að eftir slysið hefðu verið skrúfur og timburmulningur sem molnað hafði úr borðplötum á gólfinu má ráða að borðplöturnar hafi ekki verið lausar og án festinga.

38. Það er meginregla í skaðabótarétti að tjónþoli verður að sanna að tjóni hans hafi verið valdið með saknæmum hætti og þá jafnframt hver beri ábyrgð á því. Í vissum tilvikum hefur í dómaframkvæmd verið slakað á þessum kröfum og er þá beitt ströngu sakarmati eða sönnunarbyrði beinlínis snúið við, sbr. til dæmis dóm Landsréttar í máli nr. 106/2019 frá 7. apríl 2020 þar sem sönnunarbyrði var snúið við. Í tilvitnuðum dómi er nefnt í dæmaskyni að slakað hafi verið á þessum kröfum, til dæmis þegar atvinnurekandi hefur ekki sinnt tilkynningarskyldu um slys. Slík vanræksla hafi leitt tilþessað atvinnurekandi hafi verið látinn bera hallann af skorti á sönnun um þau atriði sem geta haft áhrif á sakarmat og eru talin óljós.

39. Stefnandi byggir á að hér standi með þessum hætti á þar sem vátryggingartaka hafi mátt vera ljóst að skaðabótakrafa myndi koma fram og hefði því bo riðað tryggja að unnt yrði að rannsaka borðplötur þær sem um ræði og í því skyni hefði vátryggingartaki átt að tilkynna slys stefnanda til Vinnueftirlits ríkisins eða hlutast til um rannsókn á máls-atvikum.

40. Ekki verður talið að stefnandi geti byggt rétt á því að stefndi hafi ekki tilkynnt slys stefnanda til Vinnueftirlitsins og þar með ekki hluta st tilum rannsókn af hálfu þessí samræmi við lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

Ráða má af I. kafla laganna, sem fjallar um tilgang laganna og gildissvið, að tilgang-urinn sé einkum að tryggja öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi og lögin gildi um alla starfsemi þar sem einn eða fleiri menn vinna og að hægt sé innan vinnustaðanna sjálfra að leysa úr öryggis- og heilbrigðisvandamálum. Kveðið er svo á um réttindi og skyldur atvinnurekenda og starfsmanna í IV. kafla laganna. Vinnustaður er síðan skilgreindur í 41. gr. laganna sem umhverfi, innanhúss eða utan, þar sem starfsmaður hefst við eða þarf að fara um vinnu sinnar vegna.

41. Af framangreindu leiðir, sem einnig verður ráðið afinn byrðis samhengi laganna, að lögunum verður lítt eða ekki beitt vegna óhappa eins og þesssem stefnandi varð fyrir.

Í þessu tilliti er sérstaklega til lögbundinnar tilkynningarskyldu atvinnur ekandaað líta sem erí 79. gr. laganna. Sú tilkynningarskylda gildir um öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga. Ótvírætt liggur fyrir að stefnandi var ekki starfsmaður vátryggingartaka þennan dag og hefur aldrei verið það svo upplýst sé. Það að hún hafi í greiðaskyni við kunningjakonu sína verið að hjálpa til við uppsetningu sýningar í húsnæði Gerðarsafns hefur ekki slík áhrif í þessu tilliti að tilkynningar skyldu verði til að dreifa. Þ á gat ekki heldur reynt á slíka skyldu til að tilkynna Vinnueftirlitinu þar sem tilvitnaðar heilsufarsupplýsingar voru vátryggingartaka ekki aðgengilegar þar sem engu réttarsambandi var til að dreifa þeirra á milli. Í þessu ljósi leikur ekki vafi á því að slys stefnanda fellur ekki undir tilkynningarskyldu samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði. Verða því engar ályktanir dregnar af lögunum um sönnunarbyrði sem skapað gæti grundvöll undir bótaskyldu stefnda eins og hér háttar til.

42. Að auki verður ekki séð að nefnd lög eða reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, sem settar eru á grundvelli laganna, feli í sér hátternisreglur sem eigi sér samjöfnuð við aðstæður í máli þessu. Er hér ólíku saman að jafna við málsatvik sem voru til umfjöllunar í dómi Hæstaréttar í máli nr. 667/2009 frá 11. nóvember 2010.

43. Í samræmi við framangreinda meginreglu skaðabótaréttar er það að jafnaði tjónþoli sem hefur sönnunarbyrði fyrir því að tjón hafi orðið með bótaskyldum hætti. Dóm-stólar hafa síðan slegið þann varnagla að sönnunarbyrðin verði lögð á þann sem stóð það nær að tryggja sér sönnun um tiltekið atriði, sbr. til dæmis dóm Landsréttar í máli nr. 458/2020 frá 15. október 20210.

44. Eins og hér háttar til verður ekki hjá því komist að leggja til grundvallar að það standi stefnanda næst að færa sönnur á að svo sérstaklega hafi háttað til að borðplötur venju-legra kaffihúsaborða hafi verið lausar eða svo vanfestar að þær dyttu af borðfótum nánast við minnstu snertingu eins og stefnandi byggir á og það á tveimur borðum frekar en einu.

45. Horfa verður til þess að borð þessi voru í opnu rými fyrir almenning og voru oft færð til eftir þörfum, þau voru færð saman ef stórir hópar komu til að þiggja veitingar og svo færð í sundur aftur að heimsókn gestanna lokið, eftir því sem fram kom fyrir dómi.

Á annarri af þeim ljósmyndum sem stefnandi tók á slysdegi sést einmitt að tvö borðanna standa þétt saman út við glugga. Á sömu mynd sjást fjórir staflar af stólum þar sem í það minnsta fjórum stólum er staflað saman. Sýnist það þannig eiga við rök að styðjast að ræsting á veitingasalnum hafi verið nýafstaðin er slysið átti sér staðsem frá var greint af stefnda og haft eftir starfsmönnum Gerðarsafns er bótaskyldu var hafnað [...]2017. Í málinu hafa engin dæmi verið nefnd um að slys hafi orðið vegna þessara borða, hvorki fyrr né síðar, eða að borðin hafi verið til nokkurra vandræða annarra en að eldri borð voru ómeðfærileg vegna þyngsla.

46. Þá verður í þessu sambandi ekki heldur framhjá því litið að stefnandi virðist strax hafa hugað að bótarétti sínum og hlutast til um að tryggja sér sönnun að einhverju marki með því að taka ljósmyndir af vettvangi og með því að leita sér fulltingis lögmanns innan fimm daga frá slysdegi samhliða því sem stefnda var tilkynnt um slysið. Af hálfu stefnanda var síðan óskað afstöðu til bótaskyldu af hálfu stefnda [...] 2017, rétt ríflega mánuði eftir slysið, sem var hafnað [...] sama ár. Í kjölfar þessa virðist gagnaöflun af hálfu stefnanda á hinn bóginn hafa takmarkast við að aflað var skriflegrar yfirlýsingar sjónarvottsins C [...]2017 þarsem hún fjallaði um að stefnandi hefði tyllt sér á borðbrún og borðið látið undan og stefnandi þá stutt sig við annað borð og borðplata þess einnig látið unda n. Ennfremur mun sjónarvotturinn B hafa tekið ljósmyndir af borðum í kaffihúsi Gerðarsafns [...]2017 eftir því sem ráða mátti af framburðum fyrir dómi en þá hafði verið skipt um borðplötur.

47. Í kjölfar framangreindrar gagnaöflunar var málinu skotið til úrskurðarnefndar í vátrygg-ingamálum en að uppkveðnum úrskurði nefndarinnar 6. mars 2018 þar sem bótaskyldu var hafnað var ekki frekar hafst að við gagnaöflun fyrr en með vitna máli sem efnt var til fyrir dómi 8. október 2018. Í því vitnamáli báru sömu vitni og komu fyrir dóm á svipaðan hátt um málsatvik.

48. M ál þetta var þingfest 8. september 2022 þar sem sömu vitni komu aftur fyrir dóm rúmum fimmárum eftir að hin umdeildu málsatvik áttu sér stað og tæpum fjórum árum eftir nefnt vitnamál.

49. Stefnandi óskaði hvorki lög reglurannsóknar né hlutaðist tilum skoðun kunnáttumanns á borðplötunum í kjölfar slyssins eða óskaði dómkvaðningar matsmanns til að freista þess að upplýsa og þar með færa sönnur á af hvaða ástæðu borðplöturnar losnuðu með þeim afleiðingum að þær lentu í höfði hennar. Í þessu samhengi verður ekki framhjá því litið að stefnandi byggir ekki á því að borðplöturnar hafi lent ofan á henni eftir að hún hefði fallið í gólfið, heldur þvert á móti að hún hefðiverið standandi þegar borðplöturnar hefðu skollið á henni. Óhjákvæmilegt er að taka undir með stefnda að atburðarás sem þessi er með nokkrum ólíkindablæ enda þyrftu borðplöturnar í raun að reisast upp á endann og falla svo áfram í áttina að stefnanda og skella á höfði hennar í kjölfarið. Við þessar kringumstæður sýnist hafa verið nokkuð brýn þörf á því fyrir stefnanda að afla gleggri upplýsinga í ljósi þess hversu sérkennileg atburðarás leiddi til áverka stefnanda miðað við málatilbúnað hennar.

50. Horfa verður einnig til þess að í framburði vitnisins C kemur fram vísbending um skýringu sem sýnist raunhæf um að svo illa tókst til: Vitnið bar um að stefnandi hefði lagt líkamsþunga sinn á höndina sem talað hefur verið um að stefnandi hafi tyllt á borðið. Í leikrænni tjáningu bæði stefnanda og vitnisins fyrir dómi varðandi það hvernig stefnandi stóð við borðið mátti greina að stefnandi hefði varla tyllt í þann fót sem var nær borðinu, þunginn hefðiverið á borðinu. Hafi sú verið raunin sýnist vera komin nærtækari skýring á því hvers vegna borðið gaf sig og stefnandi missti jafnvægið, hvers vegna borðplatan rifnaði upp úr skrúfufestingum sínum og skall svona harkalega á stefnanda.

Horfa verður einnig til þess að borðin í kaffihúsi Gerðarsafns voru stutt á alla kanta þannig að ekki hefur miklu vogarafli verið til að dreifa þannig að kraftarnir sem leystust úr læðingi til að losa festingar borðsins hafa þurft að koma úr þeirri þyngd sem á það var lagt. Stefnandi bar um að fullt af skrúfum hefði verið á gólfinu þannig að álykta má af þeim orðum að borðplatan hafi verið fest með skrúfum eins og ráð var fyrir gert. Sá framburður felur einnig í sér vísbendingu sem hnígur að sömu ályktun um þá þyngd sem stefnandi lagði á borðið og þá væntanlega nánast út við borðbrún, ella hefði borðplatan ekki losnað, hafi það atvikast með þessum hætti.

51. Þegar svo sérkennilega háttar til eins og að framan greinir, miðað við þær ályktanir sem virðist mega draga af nefndum framburðum og upplýstum málsatvikum um festingar á borðplötunum, verður öðrum en stefnanda sem bótakrefjanda ekki gert að færa s ö nnurá málsatvik.

52. Stefnanda var það ljóst innan tveggja mánaða frá slysi hver afstaða stefnda til bóta skyldu var. Þrátt fyrir það virðist stefnandi ekki hafa hlutast til um það með skilvirkum og markvissum hætti að upplýsa um tildrög slyss síns og afla sönnuna r þess að stefndi beri sem vátryggjandi bótaábyrgð á afleiðing um slyssins, sbr. málsgrein 49 hér framar. Þess í stað virðist stefnandi hafa byggt mál sitt nánast frá öndverðu á að sönnunarbyrðin hvíli á stefnda sem ekki eru forsendur til miðað við framangreint. Í þessu sambandi áréttast aðeins og mál þetta liggur fyrir verður ekki séð að aðstöðumunur hafi verið þannig milli aðila með tilliti til möguleika á að upplýsa málsatvik að hallað hafi á stefnanda. Hún hefur notið fulltingis lögmanna frá fyrstu tíð eftir slysið, auk þess sem ekkert liggur fyrir um að stefnandi eða vátryggingartaki hafi lagt stein í götu stefnanda í þessu tilliti. Í því ljósi eru ekki forsendur til að beitt sé undantekningarreglum um sönnun tjóns að skaðabótarétti í máli þessu.

53. Stefnandi hefur ekki bent á neina háttsemi starfsmanna vátryggingartaka sem túlka megi sem vanrækslu á starfsskyldum né skotið stoðum undir staðhæfingar um að títtnefndum borðum hafi verið áfátt og þau vanbúin. Fyrir liggur að borðfóturinn og borðplatan voru hvoru tveggja af þeirri gerð sem vitni töldu mega kaupa í Ikea en ekkert liggur fyrir um að þessi búnaður hafi verið ranglega notaður eða ekki hentað til þeirra nota sem hann augljóslega var framleiddur til að vera hagnýttur í. Samkvæmt því sem fyrir liggur voru borðplötur borðanna festar með átta skrúfum í borðfótinn. Engum upplýsingum er til að dreifa um að þau hafi ekki verið svo örugg sem með sanngirni mátti gera ráð fyrir um notkun þeirra. Borð þessi eru létt kaffihúsaborð sem ekki eru ætluð til þess að fólk leggi líkamsþyngd sína á. Þar sem stefn andi hefur þannig hvorki fært sönnur á saknæma háttsemi sem stefndi beri ábyrgð á né verður hlutræn ábyrgð lögð á stefnda vegna eðlis borðanna samkvæmt framansögðu verður ekki hjá því komist að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu stefnanda.

54. Rétt þykir að málskostnaður falli niður, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 18. janúar 2022.

Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála. Þar með talin er þóknun lögmanns hennar, B-kvk-ef E-kvk-ef B-kvk-ef, sem er hæfilega ákveðin 1.6 00.000 krónur með hliðsjón af máls-kostnaðaryfirliti lögmannsins.

55. G-kk-nf S-kk-nf lögmaður flutti málið í umboði B-kvk-ef E-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns af hálfu stefnanda og G-kk-nf Ó-kk-nf H-kk-nf lögmaður fyrir stefnda. B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfu stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef S-kk-ef, 1.600.0 00 krónur.

B-kk-nf L. B-kk-nf