E-102/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 12. júní sl., höfðaði stefnandi, Þ-kk-nf J-kk-nf O-kk-nf, Vesturvegi 17b, Vestmannaeyjum, hinn 10. janúar 2014, gegn stefnda, Básafelli-útgerð ehf., Einivöllum 5, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði dæmt til að greiða stefnanda 1.863.234 krónur, auk dráttarvaxta skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2014 til greiðsludags. Krefst stefnandi jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnda. Þá krefst stefnandi enn fremur viðurkenningar á sjóveðrétti í Orra ÍS-180, skipaskrárnúmer 923, til tryggingar öllum dæmdum kröfum.

Stefnda krefst þess aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda á hendur stefnda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Í máli þessu krefst stefnandi annars vegar vangreiddra launa á ráðningartíma sínum hjá stefnda og hins vegar launa í þriggja mánaða uppsagnarfresti.

Málsatvik eru nánar þau að 5. september 2013 var stefnandi ráðinn til starfa sem vélavörður á skip stefnda, Orra ÍS-180. Skriflegur ráðningarsamningur var ekki gerður við stefnanda og greinir aðila á um form ráðningarinnar. Orri ÍS-180 mun hafa verið gerður út til rækjuveiða á árunum 2012 og 2013. Skipið er án aflahlutdeildar en með veiðileyfi á rækjuveiðar.

Stefnda hefur vísað til þess í málatilbúnaði sínum að svo hafi um samist milli stefnanda og forsvarsmanns stefnda að stefnandi yrði um borð meðan skipinu væri haldið til rækjuveiða. Óvissa hafi verið uppi um hversu lengi það úthald stæði en þó hafi verið talið líklegt að það yrði í um það bil tvo til þrjá mánuði. Þetta kveður stefnda stefnanda hafa verið ljóst frá upphafi.

Síðast var landað úr Orra ÍS-180 hinn 25. nóvember 2013 á starfstíma stefnanda. Var stefnandi skráður af skipinu tveimur dögum síðar og fór skipið ekki í fleiri veiðiferðir á árinu 2013. Heldur stefnda því fram í málinu að um leið hafi öllum skipverjum verið tilkynnt að ekki yrði um frekari störf að ræða hjá útgerðinni.

Stefnandi segir stefnda ekki hafa gefið út launaseðla meðan á ráðningu hans stóð. Stefnda hafi heldur ekki gert upp við hann í samræmi við gildandi kjarasamning Landssambands íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) og Félags vélstjóra og málmtæknimanna (VM), svo sem félaginu hafi borið. Stefnandi hafi ítrekað reynt að fá rétt uppgjör launa hjá stefnda, en eingöngu fengið greiddar samtals 530.000 krónur. Er sú fjárhæð óumdeild milli málsaðila, en samkvæmt framlögðu færsluyfirliti greiddi stefnda 60.000 krónur 13. og 20. september 2013, 50.000 krónur 20. sama mánaðar, 200.000 krónur í október 2013 og 160.000 krónur í nóvember sama ár. Í öllum tilvikum var greitt inn á reikning einkahlutafélags í eigu stefnanda.

Með bréfi 16. desember 2013 krafði stefnandi stefnda um vangreidd laun. Bréfið innihélt jafnframt yfirlýsingu stefnanda um að hann myndi rifta ráðningarsamningi sínum frá og með 1. janúar 2014, gerði stefnda ekki upp við stefnanda. Forsvarsmaður stefnda sendi lögmanni stefnanda tölvupóst 20. desember 2013 þar sem fram kom meðal annars sú afstaða stefnda að stefnandi hefði sjálfur sérstaklega óskað eftir því að hann yrði verktaki hjá stefnda. Verkkaupi yrði Rósir ehf. en stefnandi væri starfsmaður þess félags. Þessi ósk stefnanda væri ástæða þess að laun hans hefðu ekki verið reiknuð með sama hætti og annarra skipverja. Lögmaður stefnanda svaraði tölvupósti forsvarsmanns stefnda samdægurs og ítrekaði fyrri kröfu sína um greiðslu launa. Lét lögmaðurinn þess jafnframt getið að það væri andstætt lögum að skipverjar störfuðu í verktöku til sjós.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda annað bréf 27. desember 2013 þar sem fyrri krafa stefnanda um greiðslu vangoldinna launa fyrir tímabilið 5. september 2013 til 31. desember 2013 var ítrekuð. Jafnframt tilkynnti stefnandi félaginu um riftun á ráðningarsamningi aðila frá og með 1. janúar 2014 og gerði samhliða því kröfu um laun í uppsagnarfresti til 31. mars 2014. Þar sem stefnda varð ekki við kröfum stefnanda höfðaði hann mál þetta á hendur stefnda 10. janúar 2014 samkvæmt áðursögðu.

II

Stefnandi byggir mál sitt á því að hann hafi haustið 2013 verið ráðinn ótímabundið sem vélavörður á skip stefnda, Orra ÍS-180. Samkvæmt framlögðu lögskráningavottorði hafi stefnandi verið ráðinn og lögskráður á skipið 5. september 2013. Stefnandi hafi verið í ráðningarsambandi við stefnda til 1. janúar 2014, er hann hafi rift ráðningu sinni vegna vangoldinna launa. Í málinu krefji stefnandi stefnda annars vegar um vangreidd vinnulaun á ráðningartíma hans hjá stefnda og hins vegar um laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti.

Af hálfu stefnanda er til þess vísað að stefnda hafi eingöngu greitt stefnanda 530.000 krónur upp í laun hans á ráðningartímanum. Samkvæmt greinum 1.15 og 1.16 í kjarasamningi aðila skuli útgerðarmaður hafa lokið uppgjöri og launagreiðslum til skipverja eigi síðar en fimmtán dögum eftir hver mánaðamót. Samkvæmt 2. mgr. 1.04 greinar skuli þó greiða kauptryggingu vikulega. Stefnda hafi ekki staðið við þessa laga- og kjarasamningsskyldu sína.

Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 taki skipverji laun frá og með þeim degi sem hann komi til vinnu á skipi. Samkvæmt 2. mgr. 27. gr. sömu laga taki skipverji kaup til þess dags, og að þeim degi meðtöldum, er ráðningu hans ljúki samkvæmt ráðningar- eða kjarasamningi og skipti ekki máli þótt hann hafi verið afskráður áður. Stefnandi hafi hafið störf hjá stefnda 5. september 2013. Störfum hans í þágu félagsins hafi lokið 1. janúar 2014 þegar stefnandi hafi rift ráðningu sinni vegna vanefnda stefnda. Alls hafi ráðningardagar stefnanda hjá stefnda verið 115, þ.e tímabilið frá 5. september 2013 til 1. janúar 2014.

Þrátt fyrir innheimtutilraunir stefnanda hafi stefnda ekki fengist til að greiða stefnanda vangreidd laun. Stefnandi hafi verið ráðinn ótímabundinni ráðningu sem vélavörður á Orra ÍS-180 hjá stefnda 5. september 2013. Ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda, sbr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Ráðning stefnanda hafi verið ótímabundin, sbr. 9. gr. sjómannalaga. Uppsagnarfrestur yfirmanna, þ.m.t. vélavarða, sé þrír mánuðir, sbr. 9. og 25. gr. sjómannalaga og 2. mgr. 1.22 kjarasamnings VM og LÍÚ.

Krefjist stefnandi dráttarvaxta vegna vangreiddra launa og launa í uppsagnarfresti frá 16. janúar 2014.

Hvað málskostnaðarkröfu sína varðar tekur stefnandi sérstaklega fram að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og honum beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi meðal annars til 6. gr., 9. gr., 25. gr., 27. gr., 32. gr. og 59. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Einnig vísar stefnandi til greina 1.11, 1.12,1.13, 1.15, 1.16, 1.17, 1.18., 1.19 og 1.22 í kjarasamningi LÍÚ og VM. Kröfur stefnanda byggist jafnframt á almennum reglum vinnuréttar um greiðslu verklauna og launa í uppsagnarfresti. Um orlof vísar stefnandi til orlofslaga nr. 30/1987 og um sjóveð til 1. til 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

III

Stefnda vísar til þess að stefnandi hafi sérstaklega óskað eftir því við forsvarsmann stefnda í september 2013, þegar samið hafi verið um störf stefnanda sem vélavarðar um borð í Orra ÍS-180, að hann yrði starfsmaður Rósa ehf. við þau störf. Stefnandi hafi þannig sjálfur óskað eftir því að hann yrði verktaki hjá stefnda og að þannig yrði viðhaft sama verklag og áður varðandi störf stefnanda um borð í skipi stefnda. Stefnda hafi samþykkt þessa tilhögun fyrir sitt leyti. Hafi félagið greitt í samræmi við þetta samkomulag, að beiðni stefnanda, samtals 530.000 krónur inn á reikning Rósa ehf. vegna vinnu stefnanda um borð í Orra ÍS-180.

Einhverra hluta vegna hafi Rósir ehf. ekki framvísað reikningum til stefnda vegna starfa stefnanda um borð í Orra ÍS-180, eins og um hafi verið samið, heldur hafi forsvarsmaður stefnda fengið greiðsluáskorun og tilkynningu um riftun á ráðningarsamningi frá lögmanni stefnanda 16. desember 2013. Í greiðsluáskoruninni hafi verið vísað til þess að stefnandi hefði verið ráðinn til starfa sem vélavörður á skip stefnda en ekki hefði verið gerður við hann skriflegur ráðningarsamningur. Gerð hafi verið krafa um laun stefnanda til handa fyrir tímabilið 5. september 2013 til og með 15. desember 2013 á grundvelli ákvæða gildandi kjarasamninga um lágmarkslaun. Stefnda hafi jafnframt verið krafið um laun í uppsagnarfresti.

Stefnda heldur því fram að telji dómurinn að stefnda hafi á einhvern hátt vanefnt þann samning sem gerður var á sínum tíma um störf stefnanda í þágu stefnda samkvæmt framansögðu, sem vélavarðar um borð í bátnum Orra ÍS-180, sé stefnandi ekki réttur aðili að þeirri kröfu heldur einkahlutafélagið Rósir ehf., en það félag sé í eigu stefnanda. Því beri að sýkna stefnda á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda sé stefnandi ekki réttur aðili til sóknar í málinu.

Verði talið að stefnda hafi ekki greitt einkahlutafélaginu að fullu fyrir störf stefnanda í þágu stefnda sé eðlilegt að félagið leggi fram reikning vegna þeirrar vinnu og geri grein fyrir kröfum sínum í þeim efnum. Stefnandi geti ekki verið aðili að slíkri kröfu heldur verði slík krafa að koma frá Rósum ehf. í samræmi við samkomulag málsaðila.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu krefst félagið þess til vara að dómkröfur stefnanda á hendur því verði lækkaðar verulega. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi verið launþegi en ekki verktaki hjá stefnda telji stefnda að sá launaútreikningur sem fram komi í kröfugerð stefnanda sé ekki réttur. Fæðispeningar séu ekki miðaðir við lögskráningardaga, svo sem kjarasamningar kveði á um, og þá sé ekki tekið tillit til lögbundinna frádráttarliða, eins og staðgreiðslu skatta.

Stefnda hafi reiknað laun stefnanda miðað við að hann hafi verið launþegi en ekki verktaki við störf sín sem vélavörður um borð í Orra ÍS-180 frá 5. september til 27. nóvember 2013. Þá hafi stefnda einnig reiknað laun stefnanda miðað við þriggja mánaða uppsagnarfrest, þ.e. frá 27. nóvember 2013, þegar stefnandi hafi verið afskráður af bátnum og honum tilkynnt að ekki yrði um frekari störf að ræða af hans hálfu í þágu stefnda, og til loka febrúar 2014. Heildarlaun stefnanda á áðurnefndu tímabili, miðað við framangreindar forsendur, nemi 1.894.770 krónum.

Stefnda bendir á að við útreikning launa þurfi að taka tillit til lögbundinna frádráttarliða, svo sem staðgreiðslu skatta. Einnig þurfi að taka tillit til þess að stefnda hafi nú þegar greitt 530.000 krónur til einkahlutafélags í eigu stefnanda vegna starfa hans í þágu stefnda.

Af hálfu stefnda er sérstaklega að því vikið að stefnandi geri kröfu um 2% starfsaldursálag ofan á kauptryggingu og vísi í því sambandi til greinar 1.13 í kjarasamningi LÍU og VM-félags vélstjóra og málmtæknimanna. Samkvæmt þeirri grein eigi þeir vélstjórar sem starfað hafi eftir samningum VM í tvö ár hjá útgerðum innan LÍÚ rétt á starfsaldursálagi sem nemi 2% af kauptryggingu. Segir stefnda ekki verða séð að stefnandi uppfylli fyrrgreint skilyrði fyrir greiðslu starfsaldursálags, enda hafi hann engin gögn lagt fram því til staðfestu.

Vegna kröfu stefnanda um greiðslu fæðis- og fatapeninga bendir stefnda á að samkvæmt grein 1.18 í fyrrnefndum kjarasamningi LÍU og VM-félags vélstjóra og málmtæknimanna skuli fæðisdagar vera þeir sömu og lögskráningardagar. Samkvæmt framlögðu lögskráningarvottorði hafi stefnandi verið lögskráður í 84 daga á Orra ÍS-180 á árinu 2013. Stefnandi krefjist hins vegar fæðispeninga í 176 daga, þar af 90 daga á uppsagnarfresti. Kveður stefnda ekki gert ráð fyrir því að fæðispeningar séu greiddir meðan á uppsagnarfresti standi, enda séu fæðispeningar greiðslur upp í fæðiskostnað skipverja um borð.

Þá telji stefnda að uppsögn eigi að miðast við 27. nóvember 2013 ekki 1. janúar 2014, eins og stefnandi byggi á í kröfugerð sinni. Hinn 27. nóvember 2013 hafi stefnanda verið tilkynnt að veiðum bátsins hefði verið hætt og hann verið afskráður af Orra ÍS-180. Stefnanda hafi verið gert ljóst að ekki yrði um frekari vinnu að ræða af hans hálfu eða annarra skipverja á bátnum.

Stefnda segir í kröfugerð stefnanda ekki tekið tillit til lögbundinna og kjarasamningsbundinna frádráttarliða sem stefnda sé skylt að halda eftir við launaútreikning, sbr. lög nr.129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og lög nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þá sé atvinnurekendum skylt að halda eftir af launum starfsmanna sinna félagsgjaldi sem renni til stéttarfélags viðkomandi starfsmanns, sbr. grein 1.43 í kjarasamningi LÍU og VM – félags vélstjóra og málmtæknimanna. Samkvæmt fyrirliggjandi launaseðlum nemi frádráttur vegna afdregins 4% lífeyrissjóðsiðgjalds samtals 74.436 krónum, afdregin staðgreiðsla nemi samtals 680.803 krónum og afdregið félagsgjald nemi samtals 18.610 krónum. Krefjist stefnda þess að fyrrgreindir frádráttarliðir komi til frádráttar kröfum stefnanda í málinu.

Af hálfu stefnda er dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt sérstaklega, meðal annars upphafstíma hennar.

Til stuðnings sýknukröfu vísar stefnda til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varakröfu um lækkun er af félagsins hálfu meðal annars vísað til laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þá er og vísað til ákvæða kjarasamnings LÍU og VM, s.s. greina 1.11 – 1.22 og 1.43 – 1.45.

IV

Stefnukrafa málsins er launakrafa stefnanda vegna starfa hans sem vélavörður á skipi stefnda, Orra ÍS-180. Stefnda reisir sýknukröfu sína á aðildarskorti stefnanda og kveður Rósir ehf. eiganda hinnar meintu kröfu á grundvelli samkomulags aðila um fyrirkomulag ráðningar stefnanda á skipið, sem stefnandi hafi sjálfur átt frumkvæðið að. Því er hins vegar ekki andmælt af hálfu stefnda að stefnandi hafi sannanlega komið til starfa á nefndu skipi félagsins 5. september 2013, svo sem á er byggt af hálfu stefnanda.

Í málinu liggja frammi sjö launaseðlar sem samkvæmt efni sínu voru útgefnir af stefnda dagana 30. september 2013, 31. október 2013, 30. nóvember 2013, 31. desember 2013 og 28. febrúar 2014, vegna starfa stefnanda í þágu stefnda. Stefnda vísar sjálft til þessara launaseðla í málatilbúnaði sínum, sbr. varakröfu félagsins, og þá verður ekki annað séð en stefnda hafi sent skattyfirvöldum upplýsingar um launagreiðslur félagsins til stefnanda, sbr. framlögð yfirlit úr staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra vegna stefnda. Tilvist og efni þessara gagna samrýmist ekki þeim málatilbúnaði stefnda sem byggist á meintum aðildarskorti stefnanda. Geta framlagður reikningur Rósa ehf. að fjárhæð 100.000 krónur, dagsettur 19. nóvember 2012, og yfirlit millifærslna stefnda á reikning einkahlutafélagsins, sem er í eigu stefnanda, alls ekki talist fullnægjandi sönnun þess að aðilar hafi samið svo um að stefnandi yrði starfsmaður Rósa ehf. við störf sín í þágu stefnda um borð í Orra ÍS-180 á umræddu tímabili. Að þeirri niðurstöðu fenginni er þarflaust við úrlausn máls þessa að fjalla um lögmæti slíks samnings.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 skal útgerðarmaður sjá um að gerður sé skriflegur ráðningarsamningur við skipverja. Upplýst er að stefnda sinnti ekki þeirri skyldu sinni í tilviki stefnanda. Verður félagið að bera hallann af þeim skorti á sönnun í málinu sem af þeirri vanrækslu leiðir.

Stefnda hefur engin gögn lagt fram til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að ráðning stefnanda sem vélavarðar á Orra ÍS-180 hafi verið tímabundin. Stefnda sinnti samkvæmt áðursögðu ekki skyldu sinni til þess að gera skriflegan ráðningarsamning við stefnanda. Í ljósi þessa ber að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að ráðning stefnanda hafi verið ótímabundin.

Uppsagnarfrestur stefnanda úr starfi vélavarðar á skipi stefnda var þrír mánuðir, sbr. 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og 2. mgr. greinar 1.22 í kjarasamningi LÍÚ og VM. Stefnda hefur ekki fært sönnur á stefnanda hafi verið tilkynnt í lok nóvember 2013 að störfum hans um borð í skipinu væri lokið. Þá er einnig ósannað samkvæmt áðursögðu að ráðning stefnanda hafi verið tímabundin. Stefnandi á því rétt til launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti frá 1. janúar 2014, sbr. 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, en fyrir liggur að stefnandi lýsti yfir riftun á ráðningarsamningi aðila frá og með þeim degi vegna vanefnda stefnda á samningnum.

Ágreiningslaust er með aðilum, að framangreindri niðurstöðu fenginni, að stefnanda hafi borið samtals 1.944.521 króna í kauptryggingu úr hendi stefnda á tímabilinu frá 5. september 2013 til 31. mars 2014. Fastakaup hans á sama tímabili hafi numið 29.370 krónum og fatapeningar 27.586 krónum.

Krafa stefnanda um starfsaldursálag byggist á grein 1.13 í kjarasamningi LÍÚ og VM. Af gögnum málsins verður því hins vegar ekki slegið föstu að stefnandi hafi sannanlega starfað samfellt í tvö ár hjá útgerðum innan LÍÚ, svo sem skilyrði er samkvæmt tilvitnuðu kjarasamningsákvæði. Umræddur kröfuliður verður því ekki tekinn til greina.

Fæðispeningar eru fastar greiðslur til sjómanna og sem slíkar hluti af launakjörum þeirra. Falla fæðispeningar því innan hugtaksins kaups í skilningi 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Á stefnandi því rétt til greiðslu fæðispeninga á uppsagnarfrestinum.

Samkvæmt öllu framangreindu þykir stefnandi eiga rétt til 2.168.343 króna vegna vangreindra launa og launa á uppsagnarfresti, að viðbættu 10,17% orlofi, eða samtals 2.388.863 krónur. Frá þeirri fjárhæð dregst innborgun stefnda að fjárhæð 530.000 krónur, sem og 38.474 krónur vegna fæðiskostnaðar.

Engin haldbær gögn liggja fyrir um að stefnda hafi sannanlega skilað staðgreiðslu skatta af launatekjum stefnanda. Verður því ekki á það fallist með stefnda að draga skuli frá kröfu stefnanda útreiknaða fjárhæð stefnda á staðgreiðslu skatta vegna launa stefnanda.

Samkvæmt öllu framansögðu verður stefnda dæmt til að greiða stefnanda 1.820.389 krónur, ásamt dráttarvöxtum svo sem nánar greinir í dómsorði. Hvað upphafstíma dráttarvaxta varðar er tekið mið af kröfugerð stefnanda og þeirri staðreynd að mál þetta höfðaði hann gegn stefnda 10. janúar sl., sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað. Eftir umfangi málsins og að því gættu að stefnandi hefur, eftir að stefnda skilaði greinargerð sinni í málinu, fallið að nokkru frá upphaflegum kröfum sínum þykir málskostnaður stefnanda til handa réttilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.

Þá ber að fallast á kröfu stefnanda um viðurkenningu sjóveðréttar í Orra ÍS-180 fyrir dæmdum fjárhæðum á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, Básafell-útgerð ehf., greiði stefnanda, Þ-kk-þgf J-kk-þgf O-kk-þgf, 1.820.389 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2014 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

Viðurkenndur er sjóveðréttur stefnanda í skipi stefnda, Orra ÍS-180, skipaskrárnúmer 923, fyrir dæmdum fjárhæðum.

K-kk-nf H-kk-nf