E-42/2011

Mál þetta var höfðað 7. apríl 2011 og dómtekið 7. nóvember s.á.

Stefnandi er A, […].

Stefnda er B, […].

Stefnandi gerir þær dómkröfur að samkomulag hans og stefndu um sameiginlega forsjá barnsins C, […], verði fellt úr gildi og að stefnanda verði með dómi falin óskipt forsjá barnsins. Þá krefst stefnandi þess að stefnda greiði einfalt meðlag með barninu frá dómsuppsögudegi og til 18 ára aldurs barnsins og að með dómi verði kveðið á um inntak umgengnisréttar við barnið. Ennfremur er krafist málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst hún þess að sameiginlegri forsjá aðila vegna barnsins, C, verði slitið og hún fari framvegis ein með forsjá hennar til 18 ára aldurs. Líkt og stefnandi gerir stefnda þá kröfu að kveðið verði með dómi á um inntak umgengnisréttar stúlkunnar og þess foreldris sem ekki fær forsjá hennar. Ennfremur krefst stefnda málskostnaðar, að viðbættum virðisaukaskatti, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Í þinghaldi hinn 1. júní 2011 krafðist stefnandi þess að honum yrði fengin bráðabirgðaforsjá barnsins á meðan forsjármál aðila væri til lykta leitt. Með úrskurði dómsins 4. júlí s.á. var þeirri kröfu hafnað. Var sá úrskurður ekki kærður til Hæstaréttar.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 20. október 2011, var stefndu veitt gjafsóknarleyfi vegna reksturs málsins fyrir héraðsdómi, þ.e. vegna réttargjalda og þóknun lögmanns án takmörkunar á fjárhæð. Var um leið fellt úr gildi áður veitt gjafsóknarleyfi stefndu til handa, dags. 8. júlí 2011. Stefnanda var einnig veitt gjafsóknarleyfi hinn 30. september 2011 vegna reksturs málsins fyrir héraðsdómi, en fjárhæð þess takmörkuð við 400.000 krónur.

Við aðalmeðferð málsins gáfu auk málsaðila skýrslur sem vitni G-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf sálfræðingur, sem dómkvaddur var sem matsmaður vegna málsins, D félagsmálastjóri […] og E, faðir elsta barns stefndu.

I

Málsaðilar hófu sambúð á árinu 2004 á […] og fæddist þeim dóttirin C […] 2005, en fyrir átti stefnda tvö önnur börn. Frá sambúðarslitum þeirra í marsmánuði árið 2007 fram til sumarsins 2011, er stefnda flutti til […], hafa þau bæði búið á […] og farið sameiginlega með forsjá barnsins, en lögheimili þess verið hjá stefndu. Ágreiningslaust er í málinu að barnið hafi frá sambúðarslitum verið til skiptis viku og viku í senn hjá hvoru foreldra sinna, enda þótt formlegt samkomulag um umgengni hafi ekki legið fyrir milli aðila fyrr en síðar.

Stefnda hefur nú flutt búferlum í leiguíbúð á […], til að geta stundað nám við […]. Eru þau atvik meðal þess sem leitt hefur til þess að stefnandi taldi sig knúinn til að höfða forsjármál þetta, auk þess sem hann telur heimilisaðstæður hjá stefndu hafa verið barninu óhagstæðar. Stefnda kveðst ekki draga dul á að aðstæður á heimili hennar hafi um tíma verið bæði henni og börnum hennar erfiðar, en að þær aðstæður séu ekki lengur fyrir hendi. Flutningar séu eðlilegur hluti af lífi barna og fullorðinna og það eitt að stefnda flytji milli sveitarfélaga gefi ekki tilefni til breytinga á forsjá barnsins eða búsetu þess hjá henni

Í stefnu er málsatvikum nánar lýst svo að við sambúðarslit málsaðila hafi verið gengið frá sameiginlegri forsjá barnsins og að lögheimili þess yrði hjá móður með samkomulagi aðila, dags. 30. mars 2007, sem staðfest var af sýslumanninum á […] sama dag. Í samkomulaginu hafi ekki verið kveðið á um umgengni stefnanda við barnið.

Eftir sambúðarslit aðila hafi stefnda búið í íbúðarhúsi stefnanda að […] en stefnandi flutt til foreldra sinna. Stefnandi hafi selt húsið í júní 2007 og hafi stefnda þá flutt úr húsnæðinu og í íbúð að […], sem hún hafi fest kaup á. Stefnandi hafi í júlí 2007 keypt parhús að […] og búið þar síðan.

Umgengni stefnanda við barnið hafi ávallt verið mikil. Hafi barnið verið á heimili hans aðra hvora viku. Þá hafi ávallt verið mikil og góð umgengni barnsins við ömmu og afa í föðurætt og aðra fjölskyldumeðlimi stefnanda.

Stefnandi hafi hins vegar haft áhyggjur af velferð barnsins hjá stefndu. Stefnda hafi m.a. átt við veikindi að stríða og hafi ekki getað stundað launaða vinnu, en stefnda sé nú í námi. Þá hafi barnaverndarnefnd frá hausti 2008 borist nokkrar tilkynningar vegna heimilisaðstæðna stefndu, en mikill heimilisófriður hafi verið á heimili hennar og sambýliskonu hennar. Vegna þessa hafi barnaverndaryfirvöld hafið afskipti af heimilinu. Hafi félagsmálastjóri óskað eftir upplýsingum um líðan dóttur málsaðila á leikskólanum […] og hafi leikskólastjóri upplýst hinn 27. október 2008 að dóttir málsaðila væri alvörugefnari og viðkvæmari en áður.

Stefnandi hafi á þessum tíma haft verulegar áhyggjur af velferð dóttur sinnar. Á þessum tíma hafi stefnda einnig verið að íhuga flutning frá […] á […] og hafi það enn frekar aukið á áhyggjur stefnanda. Stefnandi hafi ritað stefndu bréf, dags. 14. nóvember 2008, þar sem hann hafi óskað eftir að gerð yrði breyting á framtíðarheimili stúlkunnar þannig að hún hefði lögheimili hjá honum. Ekki hafi náðst samkomulag um það milli aðila að lögheimili stúlkunnar flyttist til stefnanda, en aðilar hafi gert með sér tímabundinn samning um umgengni þann 17. mars 2009, sem staðfestur hafi verið sama dag af sýslumanninum á […]. Hafi samningurinn átt að gilda til 29. maí 2009 og skyldi þá endurskoðaður. Í samningnum hafi verið sérstaklega kveðið á um að ef móðir flytti frá […] skyldi lögheimili barnsins flytja til stefnanda. Í samningnum hafi fyrirkomulag umgengni verið ákveðið þannig að barnið væri viku hjá móður og viku hjá föður frá föstudegi til föstudags.

Í maí 2009 hafi aðilar að nýju hafið samningaviðræður, þar eð samningstíma hins tímabundna samnings frá 17. mars 2009 hafi verið að ljúka. Ekki hafi náðst samkomulag fyrir lok samningstímans, en stefnandi hafi lagt áherslu á að áfram yrði kveðið á um það í samningi aðila að ef móðir flytti frá […] þá myndi lögheimilið flytjast til föður. Á þetta hafi stefnda ekki fallist og hafi samningaviðræður siglt í strand. Í júní 2009 hafi stefnda verið flutt með sjúkraflugi […] eftir að hafa tekið lyf með áfengi eftir rifrildi við sambýliskonu sína.

Haustið 2009 hafi sambýliskona stefndu fest kaup á einbýlishúsi á […]. Hafi þær flutt þangað og stefnda leigt út íbúð sína að […].

Á þessum tíma hafi samningur aðila um umgengni og lögheimili verið fallinn úr gildi, en umgengnin haldið áfram með óbreyttum hætti og gengið vel. Stefnandi hafi talið að nú væri loks kominn friður á heimilisaðstæður C hjá stefndu og þar sem umgengnin gekk vel hafi hann ákveðið að fallast á kröfu stefndu um að lögheimili C yrði áfram hjá henni og að ef annað hvort foreldra myndi flytjast frá […] skyldi umgengnissamningurinn endurskoðaður sem og lögheimili barnsins. Skrifað hafi verið undir nýjan samning 25. janúar 2010 og hafi hann verið staðfestur af sýslumanninum á […] hinn 11. febrúar 2010.

Eftir undirritun samningsins hafi aftur verið tilkynnt til barnaverndarnefndar um heimilisófrið á heimili stefndu vegna rifrildis á milli stefndu og sambýliskonu hennar. Hafi stefnda þá flutt af heimili þeirra og í íbúð á vegum sveitarfélagsins. Í apríl 2010 hafi að nýju borist tilkynning til barnaverndarnefndar vegna heimilisófriðar á heimili stefndu, en sambýliskona stefndu hafi þá ruðst inn á heimili hennar og ráðist á stefndu með þeim afleiðingum að tönn brotnaði. Börn stefndu hafi verið heima þegar sá atburður átti sér stað.

Stefnda og sambýliskona hennar hafi slitið sambandi sínu og þegar íbúð stefndu hafi losnað úr leigu í ágúst 2010 hafi hún flutt þangað ásamt börnum sínum.

Í október 2010 hafi barnaverndarnefnd borist tilkynningar um áhyggjur vegna þess að sambýliskona stefndu væri aftur flutt á heimili stefndu. Eftir könnun barnaverndar á málinu hafi niðurstaðan verið sú að barnaverndarnefnd hefði áhyggjur af sambýli þeirra og myndi fylgjast með heimili þeirra.

Í stefnu greinir að stefnandi hafi upplýsingar um að stefnda hyggist flytja frá […] ásamt sambýliskonu sinni, en það gefi stefnandi tilefni til enn meiri áhyggna af velferð barns þeirra. Búast megi við að umgengni stefnanda við barnið muni minnka vegna fjarlægðar, en umgengnin hafi eins og áður hefur komið fram verið þannig að barnið sé viku hjá föður og viku hjá móður.

Stefnandi hafi reynt að ræða við stefndu um breytt lögheimili barnsins en hún hafi ekki verið til viðræðu um það. Stefnandi telji að stefnda geti ekki búið barni þeirra viðunandi heimilisaðstæður í ljósi atburða undanfarinna tveggja ára.

Að teknu tilliti til aðstæðna allra eigi stefnandi ekki annarra kosta völ en að höfða forsjármál til að fá óskipta forsjá barnsins.

Í greinargerð stefndu kemur fram að gerðar séu nokkrar athugasemdir við málavaxtalýsingu í stefnu. Líkt og í stefnu kemur þar fram að samvistarslit hafi orðið milli aðila á árinu 2007 og aðilar þá gert með sér samkomulag um sameiginlega forsjá stúlkunnar og að hún skyldi eiga lögheimili hjá móður. Fljótlega eftir samvistarslitin hafi stefnda fest kaup á íbúð og flutt þangað með stúlkuna og tvö eldri börn sín. Eldri dóttir stefndu búi nú hjá föður sínum, en eldri sonur hennar búi hjá henni ásamt dóttur þeirra stefnanda. Aðilar hafi nokkrum sinnum gert samninga varðandi stúlkuna, eins og fram komi í stefnu en ávallt á þann veg að stúlkan hafi lögheimili hjá stefndu.

Vegna ítarlegrar og einhliða málavaxtalýsingu stefnanda í stefnu telji stefnda rétt að fram komi að hún hafi átt við þunglyndi og kvíða að etja í nokkur ár, auk þess sem hún hafi verið í sambúð með konu sem átt hafi við verulegt áfengisvandamál að stríða. Sambúðin hafi verið stormasöm og hafi sambýliskonan m.a. lagt hendur á stefndu í eitt skipti. Hafi aðstæður verið erfiðar meðan á þessu stóð. Stefnda hafi leitað eftir aðstoð lögreglu og félagsmálayfirvalda á staðnum, komist út úr sambandinu og hafi unnið ötullega í sínum málum. Hún hafi styrkt börnin í að komast yfir þá atburði sem þau urðu vitni að. Stefnda sé ekki lengur í sambandi við konuna og hyggi ekki á frekari sambúð með henni. Stefnda hafi byrjað að fara reglulega til geðlæknis í ársbyrjun 2009 og tekið lyf að hans ráði til að ná tökum á veikindum sínum. Hún hafi náð sér vel af veikindunum og ekki þurft á lyfjum að halda í u.þ.b. ár. Lagt verði fram vottorð sem staðfesti þetta á síðari stigum málsins. Stefnda hafi þegið endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins sér til framfærslu og hafi það verið samkvæmt leiðbeiningum og ráðleggingum félagsmálayfirvalda á […] sem hún hafi þegið þær greiðslur og hætt vinnu til að takast á við veikindi sín og styrkja sig. Það hafi jafnframt verið samkvæmt leiðbeiningum og ráðleggingum félagsmálayfirvalda sem hún hafi ákveðið að fara í Starfsendurhæfingu […] og í kjölfarið í frekara nám, fremur en að fara aftur á vinnumarkað. Hafi það nýst stefndu vel, hún hafi nú fullt aflahæfi og gangi vel í skóla. Hún muni fá námslán sér til framfærslu meðan á námi hennar við […] standi.

Stefnda kveðst ekki vera í sambúð eða sambandi við þá konu sem hún var í sambúð með í u.þ.b. 2 ár eftir samvistarslit þeirra stefnanda. Hafi sambúð þessi verið erfið og stormasöm og því miður hafi orðið alvarleg atvik henni tengd, m.a. þau að konan hafi ráðist á stefndu eitt sinn með þeim afleiðingum að hún hlaut nokkra áverka, m.a. brotna tönn. Sambúð þeirra hafi lokið í febrúar 2010 og hafi engin samskipti verið milli þeirra eftir það fyrr en í apríl sama ár, þegar konan hafi ráðist til inngöngu á heimili stefndu og á hana með fyrrgreindum afleiðingum. Eftir það hafi hvorki stefnda né börnin hitt konuna fyrr en í október sama ár og þá af tilviljun. Þá hafi hún verið búin að fara í áfengismeðferð og óskað eftir sáttum við stefndu og fyrirgefningu hennar vegna atburðanna. Stefnda hafi ekki í hyggju að taka upp aftur samband eða sambúð við konuna.

Stefnda viðurkenni að ástandið á heimili hennar hafi verið erfitt en með mikilli vinnu og harðfylgi hafi stefndu tekist að vinna sig út úr þeim aðstæðum og aðstoðað börnin sín við slíkt hið sama. Hafi hún notið aðstoðar og fulltingis lögreglu og félagsmálayfirvalda á […] við það.

Í greinargerð stefndu segir að sala á íbúð hennar á […] sé nú á lokastigum og hyggi hún á flutning til […]. Hún hafi nú þegar fest sér [íbúð] til leigu á […]. Þar séu aðstæður allar til fyrirmyndar fyrir börn, m.a. sé bæði leikskóli og skóli á staðnum. Stefnda muni byrja í námi við […] í haust í […]. Tímasókn sé ekki mikil við slíkt nám og sjái stefnda fram á að geta verið mikið heima við og sinnt börnum sínum, ásamt háskólanámi. Stefnda muni sjá til þess að stúlkan hafi mikil og góð samskipti og miklar samvistir við föður og föðurfjölskyldu sína á […], fái hún forsjá hennar. Stefnda telji það ekki hagsmuni stúlkunnar að vera áfram á […] án móður sinnar.

Með vísan til framangreinds telji stefnda sig ekki hafa annarra kosta völ en að grípa til varna í máli þessu.

II

Í málinu liggja fyrir þeir samningar málsaðila um forsjá og umgengi sem þau hafa gert með sér frá sambúðarslitum. Þá liggur fyrir bréf félagsmálastjóra sveitarfélagsins […], dags. 26. mars 2011, sem ritað var að beiðni lögmanns stefnanda. Mótmælir stefnda því að byggt verði á efni þess bréfs, þar sem félagsmálastjórinn hafi rofið trúnað við hana með skrifum sínum og gengið mun lengra í upplýsingagjöf til gagnaðila í forsjármáli en honum hafi verið heimilt að veita sem starfsmaður barnaverndaryfirvalda.

Þá liggja fyrir tvö vottorð frá grunnskólum, annars vegar frá […-skóla] að […], þar sem C hóf grunnskólanám í haust og hins vegar grunnskólanum á […]. Í vottorði umsjónarkennara hennar við […-skóla], dags. 12. október sl., kemur fram að C hafi liði vel frá því að hún byrjaði í skólanum og að andlegt ástand hennar sé gott. Staða hennar bæði námslega og félagslega sé góð og hún mæti ávallt á réttum tíma í skólann, vel útbúin og vel sofin. Henni semji vel við stúlkurnar í bekknum og leiki sér mest við eina tilgreinda stúlku í frímínútum. Í vottorði skólastjóra grunnskóla […], dags. 31. október sl., kemur fram að stúlkan hafi heimsótt skólann í tvö skipti á haustönn, í 5 daga alls. Hafi hún sinnt námsverkefnum af áhuga og verið kát og glöð. Henni hafi samið vel við bekkjarsystkini sín og mest leikið sér við fjögur börn í bekknum.

Að ósk stefnanda var hinn 23. maí 2011 dómkvaddur matsmaður, G-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf sálfræðingur, til að framkvæma hefðbundið forsjárhæfnismat á málsaðilum. Var þess óskað að matsmaðurinn gerði grein fyrir og mæti eftirfarandi atriði:

1. Hæfi foreldra til að fara með forsjá barnsins, C, þar á meðal helstu persónuleikaeinkenni foreldra, tilfinningaástand og tengslahæfni.

2. Félagslegar aðstæður foreldra.

3. Tengsl barnsins við foreldra, nánustu vandamenn og umönnunaraðila.

4. Áhrif umhverfisbreytinga á barnið.

5. Önnur þau atriði sem tilgreind eru í greinargerð með 34. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Var þess óskað að matsmaður legði fyrir aðila og barnið viðeigandi sálfræðipróf.

Matsgerð matsmannsins, dags. 25. ágúst 2011, var lögð fram í þinghaldi 6. september s.á. Í matsgerðinni er greint frá framkvæmd matsins og kemur þar fram að matsmaður hafi kynnt sér gögn málsins og haft þau til hliðsjónar við matsgerðina. Matsfundur með lögmönnum aðila hafi verið haldinn 6. júní 2011 en þá hafi legið fyrir að stefnda væri um þær mundir að flytja búferlum frá […] að […], en að til stæði að stúlkan yrði fyrri part sumars hjá móður og seinni part sumars hjá föður. Athugun matsmannsins hafi farið fram á tímabilinu 1. júní til 23. ágúst 2011. Viðtöl við móður hafi farið fram 20. júní og 23. ágúst s.á. og heimsókn til hennar, þar sem aðstæður hennar hafi verið skoðaðar og fylgst með samskiptum mæðgnanna hafi farið fram 28. júní s.á. Þá hafi matsmaður einnig séð stúlkuna í samskiptum við bróður hennar, F. Viðtal við föður hafi farið fram 8. júlí 2011 og hafi þá verið skoðuð tengsl hans við stúlkuna og aðstæður hennar hjá föður. Hafi matsmaður þá einnig átt viðtal við stjúpmóður hennar og fylgst með samskiptum stúlkunnar við hana og við átta mánaða gamla hálfsystur. Matsmaður hafi hitt föðursystur og föðurömmu sem komu í heimsókn. Hinn 8. júlí 2011 hafi matsmaður átt viðtal einslega við stúlkuna fyrir austan. Hinn 12. s.m. hafi stúlkan komið í fylgd móður og G systur sinnar á stofu matsmanns. Hafi matsmaður átt viðtal einslega við stúlkuna og lagt fyrir hana sálfræðipróf. Hinn 13. s.m. hafi matsmaður átt viðtal við G einslega á stofu. Báðum foreldrum hafi verið kynnt það sem eftir þeim sé haft í matsgerðinni og fengið samþykki þeirra við því.

Fyrir báða aðila hafi verið lögð eftirfarandi sálfræðipróf: MMPI-II persónuleikapróf, EPQ persónuleikapróf og Mælikvarði Becks II á geðlægð. Í viðræðum hafi verið stuðst við CQ-forsjárpróf sem sé hálfstaðlað viðtal um atriði er varði forsjárhæfni. Fyrir C hafi verið lagt B-x-x fjölskyldutengslapróf og hún hafi gert fjölskylduteikningar.

Í matsgerðinni er í sérstökum köflum fjallað um bakgrunn og viðhorf hvors málsaðila fyrir sig, um heimsóknir matsmanns til þeirra og um sálfræðiprófanir. Rétt þykir að greina hér frá niðurstöðum hvers prófs varðandi hvorn málsaðila fyrir sig.

Í matsgerð kemur fram um stefnanda að hann hafi verið samvinnuþýður og jákvæður við athugunina. Hann hafi verið áhugasamur, tekið viðfangsefnið alvarlega og lagt sig vel fram.

Í matsgerðinni er niðurstöðu persónuleikaprófs E-kk-ef (EPQ) varðandi stefnanda lýst tölulega með samanburði við meðaltöl íslenskra karla á svipuðum aldri, en ekki þykir þörf á að taka upp þá töflu hér. Um niðurstöðuna segir að réttmætiskvarði sýni að stefnandi hafi ekki fegrað þá mynd sem hann hafi gefið af sér og hafi svarað af meiri hreinskilni en algengt sé hjá foreldrum í forsjárdeilum. Prófið gefi því trúverðuga mynd af persónugerð hans. Hann mælist þýðlyndur og stöðuglyndur. Hann hneigist til úthverfu meira en innhverfu sem bendi til þess að hann njóti sín betur í félagsskap og í örvandi umhverfi, heldur en þar sem hann sé einn með sjálfum sér og þar sem ekki sé mikið um að vera.

Útkoma á réttmætiskvörðum á MMPI-II persónuleikaprófi sýni að stefnandi hafi lítillega fegrað þá mynd sem hann hafi gefið af sér, líkt og algengt sé hjá foreldrum í forsjárdeilum. Útkoman gefi trúverðuga mynd af honum. Einkunnir á klínískum kvörðum séu allar innan eðlilegra marka. Engin merki séu um geðræna sjúkdóma eða persónuleikaröskun. Það greinist væg kvíðaeinkenni svo sem við megi búast miðað við það álag sem tengist forsjárdeilu, s.s. nokkurt eirðarleysi, lausari svefn en venjulega og líkamsverkir. Sjálfstraust mælist í meðallagi og hann virðist ekki hafa lent í áföllum sem hrjái hann. Vísbendingar séu þó um að hann eigi það til að pirrast eða reiðast oftar eða meira en þörf sé fyrir. Hann virðist þó leggja sig fram um að stilla sitt skap og temja sér vingjarnlega framkomu. Þunglyndi eða kvíðavandamál greinast ekki. Nokkurrar þreytu gæti, en hann virðist þó hafa næga orku til að fást við hið daglega líf. Hann hafi fjölbreytt áhugamál og skynji lífið sem spennandi og mikils virði. Þeir sem fái svipaða útkomu séu gjarnan félagslyndir, hafi góða trú á sjálfum sér og séu ánægðir með lífið. Þeir leggi mikið upp úr athafnasemi og dugnaði og kjósi stöðugleika og reglufestu í sínu lífi, en geti stundum orðið um of vanafastir eða bundnir við rútínu. Stefnandi viðurkenni að hafa misnotað áfengi og það greinist hjá honum tilhneiging til fíknar, en jafnframt virðist hann hafa öðlast skilning og náð talsvert góðum tökum á þeim veikleika sínum. Útkoman bendi til þess að stefnandi skynji fullt samþykki og stuðning frá fjölskyldu sinni og líti á heimilislíf sitt í jákvæðu ljósi. Líklegt sé að hann sé gætinn í daglegu lífi, treysti öðru fólki yfirleitt vel og búist við góðu af því.

Niðurstöður á þunglyndiskvarða B-x-x (BDI-II) sýni ekki merki um depurð, en vægar vísbendingar séu um aukið eirðarleysi, þreytu og sjálfsásakanir fyrir gerð mistök.

Um stefndu, líkt og um stefnanda, segir að hún hafi verið samvinnuþýð og jákvæð við athugunina. Hún hafi verið áhugasöm, tekið viðfangsefnið alvarlega og lagt sig vel fram.

Líkt og um stefnanda er niðurstöðu persónuleikaprófs E-kk-ef (EPQ) varðandi stefndu lýst tölulega með samanburði við meðaltöl og staðalfrávik jafnaldra íslenskra kvenna, en óþarft þykir að taka þá töflu upp hér. Um niðurstöðu prófsins segir að einkunn á réttmætiskvarða bendi til þess að stefnda hafi lítillega fegrað þá mynd sem hún hafi gefið af sér, líkt og algengt sé hjá foreldrum í forsjárdeilum. Að teknu tilliti til þess gefi prófið trúverðuga mynd af persónugerð hennar. Hún hneigist aðeins meira til úthverfu en innhverfu svo gera megi ráð fyrir að hún kunni vel við sig í félagsskap fólks og í spennandi umhverfi en trúlega njóti hún sín einnig ágætlega ein með sjálfri sér eða með fáum og þar sem fátt sé um að vera. Hún mælist þýðlynd fremur en harðlynd. Á mælingum á tilfinningasemi fái hún heldur lægri einkunn en búast hefði mátt við miðað við það streituálag sem fylgi forsjárdeilu og það að hún hafi átt við þunglyndi að stríða, en einkunnin gefi til kynna að hún finni lítið sem ekkert fyrir óþægilegum tilfinningum s.s. pirringi, leiða og áhyggjum.

Réttmætiskvarðar MMPI-II persónuleikaprófs sýni töluverða hækkun sem bendi til sjálfsfegrunar hjá próftaka, sterkra varnarhátta eða takmarkaðs sjálfsinnsæis. Útkoman bendi til þess að verið sé að bæla eða afneita óásættanlegum tilfinningum, hvötum og vandamálum. Mælt sé með því að við túlkun prófsins sé vandlega tekið mið af þessu og að teknu tilliti til þessa teljist prófið gefa trúverðuga mynd af próftaka. Einkunnir stefndu á klínískum kvörðum falli allar innan eðlilegra marka og sýni ekki merki um geðveiki eða persónuleikaröskun. Útkoman bendi til þess að stefnda skynji sig hamingjusama, ánægða og sátta með sitt hlutskipti og finnist hún búa við góða andlega og líkamlega heilsu. Það greinist ekki merki um kvíða eða þunglyndi. Hún sjái sjálfa sig sem vel aðlagaða og án vandamála sem tengist streitu og áföllum. Hún hafi jákvætt viðhorf til heimilis síns og fjölskyldu og skynji fjölskyldu sína sem ástríka, styðjandi og án vandamála. Fram komi tilhneiging til að halda um of aftur af tilfinningum sínum og hvötum en hún hafi styrkst og fundið sér betra jafnvægi hvað það varði í seinni tíð. Hún skynji lífið sem gefandi og mikils virði. Vísbendingar séu um töluvert orkuleysi miðað við aldur, en það gæti endurspeglað þreytu eða undirliggjandi depurð. Þeir sem fái svipaðar einkunnir séu gjarnan vanafastir, hagsýnir, ábyrgir og næmir fyrir umhverfi sínu, en hætti til nokkurs ósveigjanleika. Sjálfstyrkur og sjálfstraust stefndu mælist í meðallagi og henni virðist ekki hætt við fíknivandamálum.

Niðurstöður á mælikvarða B-x-x fyrir þunglyndi (BDI-II) bendi ekki til depurðar hjá stefndu. Í svörun sinni hafni hún öllum einkennum sem bent geti til leiða eða depurðar.

Í kafla matsgerðarinnar um barnið, C, er lýst viðtölum sem matsmaður átti við stúlkuna einslega, fyrst á heimili stefnanda 8. júlí 2011 og síðan 12. s.m. á skrifstofu matsmannsins. Fyrir stúlkuna hafi verið lagt að teikna mynd af fjölskyldu sinni og hafi hún tekið því vel. Hafi hún teiknað mynd af sér, móður sinni, fyrrum sambýliskonu móður, H, hálfsystur sinni og hálfbróður og hundi fjölskyldunnar. Er matsmaður hafi spurt „hvað með pabba“ hafi kviknað ljós hjá henni og hún beðið um annað blað. Hafi matsmanni virst sem stúlkan geri afgerandi skil þannig að henni finnist hún tilheyra þeirri fjölskyldu, móður eða föður megin, sem hún dvelji hjá hverju sinni. Á seinna blaðið hafi stúlkan teiknað mynd af sér, föður sínum, eiginkonu hans, litlu hálfsystur sinni og heimiliskettinum.

Af viðræðum við stúlkuna, teikningum hennar og útkomu fjölskyldutengslaprófs sýnist matsmanni mega álykta að stúlkan sé tengd fjölskyldum sínum, bæði móður og föður megin, sterkum og jákvæðum tilfinningaböndum. Henni líði vel á báðum stöðum og þyki mjög vænt um sitt móður og föður fólk. Hún finni fyrir ást og umhyggju beggja vegna og virðist finna sig örugga hvort sem hún sé innan um móður og hennar fólk eða innan um föður og hans fólk. Það sé aðeins lítill blæbrigðamunur sem komi fram á teikningum og svörum stúlkunnar svo sem eðlilegt sé, en það sé að mati matsmanns ekkert sem komi fram sem sýni með afgerandi hætti jákvæðari eða sterkari tengsl öðrum megin frekar en hinum megin.

Í matsgerðinni er einnig lýst viðtölum sem matsmaður hafi átt við eiginkonu stefnanda 8. júlí 2011 og viðtali hans við hálfsystur C á stofu matsmannsins 13. s.m. en ekki er þörf á að rekja hér þær upplýsingar sem í viðtölum þessum komu fram.

Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar kemur eftirfarandi fram um þá þætti sem matsmanni var falið að kanna:

„1. Hæfi foreldra, helstu persónuleikaeinkenni, tilfinningaástand og tengslahæfni. Það er niðurstaða þessarar athugunar að báðir foreldrar teljist hæfir til að fara með forsjá dóttur sinnar C.

Varðandi föður þá sýna réttmætiskvarðar sálfræðiprófa að hann hafi lítið fegrað þá mynd sem hann gaf af sér við athugun þessa. Hann mælist laus við geðræna kvilla og persónuleikaraskanir. Vart verður vægra streitu- og kvíðaeinkenna sem gjarnan fylgja óvissu og álagi af forsjárdeilum. A telst þýðlyndur, stöðuglyndur og félagslyndur. Helstu veikleikar í persónugerð hans tengjast tilhneigingu til fíknar og vanstillingar á skapi, en á hvoru tveggja hefur hann unnið á undanförnum árum og að mati matsmanns með góðum árangri. Hann hefur verið edrú undanfarin 8 ár eftir að hafa farið í fulla áfengismeðferð og tekur virkan þátt í starfi AA samtakanna. Hann hefur margvísleg áhugamál, sérstaklega varðandi tónlist og náttúrulíf. Hann virðist í meginatriðum sáttur og ánægður með líf sitt. Að mati matsmanns hefur A góða hæfni til að mynda tilfinningatengsl og það sýnir hann m.a. í tengslum við börn sín. Hann virðist veita þeim öryggi, er hlýlegur í viðmóti við þau og sýnir þeim viðeigandi áhuga, leiðbeiningu og ástríki. hann skynjar fjölskyldu sína jákvætt og leggur mikið upp úr samheldni hennar og velferð. Jafnframt nýtur hann verulegs stuðnings frá sambýliskonu sinni og foreldrum varðandi umönnun á C.

Réttmætiskvarðar sálfræðiprófa bendi til þess að móðir hafi heldur fegrað þá mynd sem hún gaf af sér sem bent getur til varnarstöðu eða takmarkaðs sjálfsinnsæis. Hún lýsir sér nærri án streitu og kvíða einkenna sem algengt er að fólk sem stendur í forsjárdeilu finni fyrir. B mælist laus við geðkvilla og persónuleikaraskanir. Hún telst þýðlynd, stöðuglynd og félagslynd. Hún lýsir sér sem hamingjusamri og sáttri með líf sitt. Helstu veikleikar B samkvæmt þessari sálfræðiprófun tengjast varnarháttum og tilhneigingu til að bæla eigin tilfinningar og langanir, en hún hefur verið að styrkja sig hvað það varðar. Hún hefur jákvætt viðhorf til fjölskyldu sinnar og skynjar þaðan stuðning og ástúð. Eftir sambúðarslit við A 2007, kom hún út úr skápnum með samkynhneigð sína sem hún hafði vitað af frá unglingsárum en að mestu dulið fyrir öðrum. Hún hóf sambúð með […] konu, H, sem átti við áfengisvanda að etja. Erfiðleikar sköpuðust í sambandi þeirra og B sleit því. H fór í áfengismeðferð og flutti í […]. Þær eru í vinasambandi og B segir að parsambandi þeirra sé lokið. A kveðst þess fullviss út frá því sem hann hefur heyrt hjá C að þær B og H séu enn í parsambandi.

2. Félagslegar aðstæður foreldra. A er búsettur, ásamt sambýliskonu og dóttur þeirra á fyrsta ári, í eigin húsnæði á […]. Þar hefur C vel útbúna aðstöðu fyrir sjálfa sig og sitt dót sem komið hefur verið fyrir í sérherbergi hennar. Faðir býr í nágrenni við foreldra sína og tvö systkini og samheldni ríkir á milli þeirra. Hann starfar í viðhaldsvinnu hjá […] og hefur gert það undanfarin ár ásamt föður sínum. Þeir feðgar eru saman í tónlist og A hefur frá unga aldri spilað á trommur og verið í hljómsveitum. Hann skilgreinir sig sem alkóhólista óvirkan frá 2003 og er virkur í starfi AA samtakanna.

Móðir er búsett í rúmgóðri íbúð sem hún fékk nýlega til leigu að […]. Hún er að hefja nám þar í […]. Þar hefur C vistlegt herbergi og ágæta aðstöðu en var við heimsókn matsmanns ekki alveg búin að fá allt sitt dót til að koma fyrir. B seldi nýlega íbúð sína og hefur notað peninga sem hún fékk m.a. til þess að kaupa sér ný húsgögn og koma sér og börnunum vel fyrir. Hún og börnin eru í töluverðu sambandi við systur hennar og systurbörn sem búa í […]. Auk þess kveðst B vera í góðri vináttu við fyrrum kærustu sína, H, og þær hjálpast að.

3. Tengsl barnsins við foreldra, nánustu vandamenn og umönnunaraðila. Af viðtölum við C og athugun á tengslum að dæma er greinilegt að telpan hefur sterk og jákvæð tengsl við báða sína foreldra. Hún sýnir báðum foreldrum innilegt viðmót og sest í fang þeirra. Hún virðist finna öryggi hjá þeim báðum, vera náin þeim og líða vel hjá þeim. Hún virðist út frá þeirri umgengni sem viðgekkst lengst af, þ.e. viku og viku til skiptis hjá foreldrum sínum, hafa tileinkað sér það viðhorf að hún tilheyri þeirri fjölskyldunni, móður eða föður megin, sem hún er hjá hverju sinni. Hún skynjar að F, G, H og heimilistíkin […] tilheyri fjölskyldu móður. Hún skynjar að I systir hennar, J stjúpmóðir hennar og heimiliskötturinn […] tilheyri fjölskyldu föður. Hún er hrifin af I og það virðist vera gagnkvæmt. C er tengd J nánum böndum og virðist treysta henni vel. Hún kallar hana „mömmu“ þegar hún er á heimili pabba síns, en kallar hana J þegar hún er hjá mömmu. Einnig virðist hún vera mjög hænd að föðurforeldrum sínum. Stúlkan er tengd systkinum sínum móður megin, þeim F og G, sterkum og jákvæðum tengslum. Hún lítur upp til G og vill taka hana til fyrirmyndar. Hún virðist einnig hænd að H og finnst hún góð við sig.

4. Áhrif umhverfisbreytinga á barnið. C hefur alist upp á […] og er þar heimavön. Það er því talsvert mikil breyting fyrir hana að móðir hennar hefur flutt á […], sama hvort hún kemur til með að búa þar aðallega eða fara þangað í umgengni. Áður en móðir flutti á […] á þessu ári var hún í umgengni hjá foreldrum sínum jafnt og þar áður bjó hún hjá þeim báðum. Eftir þennan flutning getur umgengni ekki lengur verið jöfn. Telpan þarf því að venjast í næstu framtíð að vera meira hjá öðru foreldrinu og minna hjá hinu. Þetta verða viðbrigði og trúlega að sumu leyti erfið breyting fyrir C en hún sættir sig samt vel við hana. Matsmaður telur hana hafa burði til að venjast slíkri breytingu, en huga þarf að því hvernig má létta henni þetta ferli. Stúlkan er ekki óvön breytingum og flutningum í lífi sínu. Báðir foreldra hafa flutt áður, móðir oftar en faðir, og stúlkan hefur aðlagast því. Hún tekur þeirri breytingu vel sem nú hefur orðið og virðist fær um að laga sig fljótt að nýjum aðstæðum. Til dæmis temur hún sér jákvætt viðhorf til þess að ferðast á milli foreldranna, þó leiðin sé löng.

C þekkir nágrennið við heimili föður vel og hefur aðlagast því. Hún fer á milli heimilis föður síns og heimilis föðurforeldra líkt og hún eigi heima á báðum stöðum. Telpan kveðst eiga marga vini í nágrenninu sem hún hafi þekkt lengi. Hjá móður eru meiri nýjungar fyrir C að fást við heldur en hjá föður. Til dæmis er hún að kynnast þar nýjum vinum, skólafélögum, kennurum og öðru fólki. Augljóslega reynir það meira á telpuna að takast á við slíkar nýjungar og aðlaga sig þar heldur en að vera í umhverfinu hjá föður og hans fjölskyldu sem hún er vön að vera í miklu sambandi við. Hún mun fjarlægjast vini sína og skólafélaga. Hér er því um missi að ræða fyrir hana sem trúlega leiðir til nokkurs saknaðar. Helstu vankantar þess að C verði með lögheimili hjá föður eru þeir að hún mun eiga minni tíma með móður sinni og bróður. Stúlkan virðist hafa byrjað að aðlagast ágætlega í umhverfinu hjá móður og hefur þegar vingast þar við önnur börn.

Matsmaður telur að það yrði auðveldara fyrir barnið að eiga heima á […] áfram heldur en að flytja að […], bæði hvað varðar að það yrði minna að sakna og ekki jafn mikið nýtt að takast á við. Á hinn bóginn má líka hugsa til þess að það getur verið þroskandi fyrir hana að takast á við breytingar, kynnast nýju fólki og aðlagast nýjum aðstæðum með góðum stuðningi frá móður. Matsmaður telur að telpunni geti farnast vel hvort sem hún verður aðallega hjá föður eða aðallega hjá móður. Einnig að æskilegt sé að hún eigi rúma umgengni við það foreldri sem ekki fær forsjá.“

Hinn dómkvaddi matsmaður gaf skýrslu fyrir dómi, staðfesti þar matsgerð sína og svaraði spurningum lögmanna og dómenda. Ekki er þörf á að rekja hér sérstaklega framburð matsmannsins fyrir dómi, né heldur annarra vitna eða aðila þessa máls, en vikið verður eftir þörfum að þessum framburðum í niðurstöðukafla þessa dóms.

III

Stefnandi kveðst í stefnu sinni byggja kröfu sína um óskipta forsjá á því að það sé barninu tvímælalaust fyrir bestu að lúta forsjá hans, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Stefnda hafi ekki viljað vera til samstarfs við stefnanda um breytt lögheimili og telji hann allar forsendur fyrir sameiginlegri forsjá brostnar.

Stefnandi byggir á því að það gangi alfarið gegn hagsmunum barnsins að búa hjá stefndu sem ekki hafi getað búið því forsvaranlegt heimili. Ítrekað hafi þurft að hafa afskipti af heimili stefndu vegna heimilisófriðar og hafi barnaverndarnefnd fylgst með heimilinu vegna barnanna. Ýmsar barnaverndartilkynningar hafi borist eftir að upp úr sambandi stefnanda og stefndu slitnaði. Þá hafi stefnda að nýju hafið sambúð með sambýliskonu sinni en ítrekað hafi þurft að hafa afskipti af heimili þeirra vegna heimilisófriðar. Barnaverndarnefnd fylgist með heimili stefndu og sambúðarkonu hennar vegna fyrri afskipta af málinu.

Stefnandi hafi verulegar áhyggjur af velferð barnsins hjá stefndu og telji hana ekki nógu vel í stakk búna til að sinna foreldraskyldum sínum. Stefnda hafi átt við andlegt heilsuleysi að stríða og hafi þurft lyfjagjöf. Stefnda hafi ekki getað stundað launaða vinnu en sótt starfsendurhæfingu hjá […], en stefnda hafi verið í námi sl. vetur.

Stefnandi hafi búið barni sínu gott heimili hjá sér. Hann búi í parhúsi á […] ásamt sambýliskonu sinni og dóttur þeirra, fæddri í […] 2010. C hafi sér herbergi hjá föður sínum. Hún sé í góðum tengslum við sambýliskonu föður síns og sé að eigin frumkvæði farin að kalla hana mömmu. Þá sé stúlkan stolt og montin af yngri systur sinni. Foreldrar stefnanda, afi og amma C búi í næsta húsi við stefnanda og sé gott samband þar á milli. Hafi stúlkan gott athvarf hjá ömmu sinni og afa og sé náið samband milli þeirra, stefnanda og stúlkunnar.

C sé í góðu jafnvægi og sé það m.a. rakið til þess að hún hafi góðar aðstæður hjá stefnanda. Það sé mat félagsmálastjórans á […] að það hafi verið stúlkunni til happs, þegar litið sé til aðstæðna hennar hjá stefndu, að hún hafi notið drjúgra samvista við föður og föðurfjölskyldu sína vegna rúms umgengnissamnings föður við dóttur sína. Tengsl feðginanna séu mikil og góð og hafi samvistir verið miklar og góðar við föður og fjölskyldu hans.

Stúlkan hafi sótt leikskólann […] á […] en muni hefja skólagöngu í haust í […]. Telji stefnandi það best henta stúlkunni að hefja skólagöngu sína á […] þar sem hún þekki til og vinir hennar úr leikskólanum muni fylgja henni í grunnskólann. Uppeldisaðstæður á […] séu til fyrirmyndar, samfélagið sé lítið og náið og eðli máls samkvæmt stutt í leikskóla og skóla.

Stefnandi sé reglusamur. Hann hafi fasta vinnu hjá […] á […] og hafi unnið við viðhald fasteigna hjá fyrirtækinu s.l. 8 ár. Á […] búi barnið við stöðugleika í því umhverfi sem það þekki.

Stefnandi telji það ekki þjóna hagsmunum barnsins að flytja með stefndu frá […] á stað þar sem hún þekki ekki til. Þá hafi heimilisaðstæður stefndu ekki verið góðar undanfarin ár, en stefnda hafi, eins og fyrr sagði, tekið saman við fyrrum sambýliskonu sína og hafi stefnandi verulegar áhyggjur af heimilisaðstæðum barnsins hjá þeim, en barnaverndarnefndin á […] hafi fylgst með heimili þeirra. Stuðningsnet sé gott á […] en stefnda verði ekki talin hafa sama stuðningsnet ef hún flytji frá […] og á nýjan stað.

Stefnandi muni sjá svo um, verði honum falin forsjá barnsins, að það haldi eðlilegum tengslum við stefndu og að umgengni þeirra verði rúm.

Varðandi kröfu um einfalt meðlag úr hendi stefndu er af hálfu stefnanda vísað til 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003, svo og til 1. mgr. 53. gr. sömu laga um framfærsluskyldu foreldra og 2. mgr. 55. gr. laganna um lágmarksmeðlag.

Varðandi kröfu um að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar vísar stefnandi til 4. mgr. 34. gr. barnalaga, sem og til 2. mgr. 46. gr. sömu laga, um rétt barns til að umgangast báða foreldra sína.

IV

Í greinargerð kveðst stefnda byggja sýknukröfu sína af kröfum stefnanda, sem og kröfu sína um forsjá, á því að það sé stúlkunni fyrir bestu að stefnda fari ein með forsjá hennar, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003, nú þegar fyrir liggi að stefnandi vilji slíta sameiginlegri forsjá aðila.

Stefnda byggi kröfur sínar m.a. á því að hún hafi, umfram stefnanda, til að bera þá persónulegu eiginleika sem þurfi til að sinna umsjá og forsjá stúlkunnar til frambúðar.

Sem fyrr hafi komið fram mótmæli stefnda málavaxtalýsingu stefnanda hvað varði hennar aðstæður á undanförnum árum. Stefnda hafi verið í sambúð með einstaklingi sem átt hafi við erfið vandamál að stríða. Hún hafi nú losað sig úr þeirri sambúð og sambandi. Vegna þessa hafi félagsmálayfirvöld haft afskipti af heimili hennar, en stefnda hafi ávallt verið til góðrar samvinnu og leitað sérstaklega eftir stuðningi og ráðgjöf fyrir sig og börn sín. Stefnda sé vel hæf til að sinna börnum sínum og hafi skapað þeim gott heimili og veitt þeim gott atlæti. Hún hafi á undanförnum árum menntað sig og tekið stúdentspróf. Hún muni hefja háskólanám nú í haust. Þannig byggi stefnda kröfur sínar á því að aðstæður hennar séu í dag mjög góðar. Hún sé að flytja frá […] til að afla sér háskólamenntunar og muni hún búa sér og börnum sínum gott heimili á […]. Þá hafi hún stuðning fjölskyldu sinnar sem búi á […].

Stefnda kveðst ítreka mótmæli sín við lýsingum á aðstæðum hennar sem fram komi í stefnu, sem og í fram lögðu bréfi félagsmálayfirvalda, og krefjist þess að ekki verði byggt á þeim upplýsingum sem þar komi fram. Sérstaklega skuli áréttað að þar komi fram upplýsingar sem ekki eigi heima í máli þessu og hafi félagsmálastjóri sveitarfélagsins brotið trúnað við hana við skrif bréfsins.

Stefnda byggi jafnframt kröfur sínar á því að hún og stúlkan séu nátengdar og stúlkan sé einnig mjög tengd systkinum sínum sammæðra og allri fjölskyldu stefndu. Hafi stefnda ávallt notið stuðnings frá fjölskyldu sinni. Stefnda telji að stúlkan vilji gjarnan flytja með henni á […] og að hún sé spennt fyrir því. Flutningar séu eðlilegur hluti í lífi barna og fullorðinna og ekki hægt að binda börn við einn stað allt þeirra líf. Stefnda mótmæli því sérstaklega að það sé stúlkunni fyrir bestu að vera áfram á […]. Stefnda telji þvert á móti það vera stúlkunni fyrir bestu að vera áfram í hennar umsjá, enda séu þær mæðgur nánar. Stúlkan hafi aldrei verið án móður sinnar og telji stefnda að það myndi valda henni meiri röskun að fara úr hennar umsjá en að flytja til […]. Þrátt fyrir að miklar samvistir hafi verið frá samvistarslitum aðila milli feðginanna telji stefnda að stúlkan hafi verið meira hjá henni á því tímabili, enda sé stúlkan gjarnan í umsjá föðurömmu þann tíma sem hún sé í samvistum við föður.

Stefnda kveðst mótmæla öllum kröfum stefnanda í máli þessu, sem og málatilbúnaðinum öllum.

Um lagarök fyrir kröfum varðandi forsjá, umgengni og meðlag vísar stefnda til barnalaga nr. 76/2003. Varðandi kröfu um dóm um inntak umgengni vísar stefnda til 4. mgr. 34. gr. barnalaga.

Kröfu um málskostnað kveður stefnda byggja á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar. Stefnda í máli þessu sé ekki virðisaukaskattsskyld vegna þessa málarekstrar og sé henni því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnanda. Gerð sé krafa um málskostnað eins og málið væri eigi gjafsóknarmál en sótt hafi verið um gjafsóknarleyfi fyrir stefndu.

V

Þegar foreldra greinir á um forsjá barns skal með dómi kveða á um hjá hvoru foreldra forsjá barns verði, eftir því sem barni er fyrir bestu. Samkvæmt þeirri meginreglu, sem fram kemur í 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003, eru það hagsmunir barnsins sem ráða eiga niðurstöðu forsjármáls. Ekki er unnt að mæla fyrir um sameiginlega forsjá barns með dómi, en foreldrar geta með dómsátt ákveðið að forsjáin verði sameiginleg. Sáttaumleitanir lögmanna aðila undir rekstri málsins, sem og með aðkomu dómenda við aðalmeðferð málsins, báru ekki árangur.

Við úrlausn forsjármáls er lögbundið að líta skal meðal annars til þess hvort foreldri, sem krefst forsjár barns síns, hefur verið tálmuð umgengni við barnið, sbr. 3. mgr. 34. gr. barnalaga. Um önnur sjónarmið sem rétt sé að líta til við úrlausn forsjármála er fjallað í athugasemdum við 34. gr. frumvarps þess sem varð að barnalögum nr. 76/2003. Samkvæmt því sem þar greinir ber m.a. að líta til tengsla barns við hvort foreldri um sig og við systkini, atriða er varða daglega umsjá og umönnun barnsins, persónulegra eiginleika og haga foreldra, hvort forsjárákvörðun leiði til breytinga á umhverfi barnsins og allra ytri aðstæðna, svo sem húsnæðismála, liðsinnis vandamanna, auk fleiri atriða. Þá ber að líta til afstöðu barnsins sjálfs, eftir því sem aldur þess og þroski leyfir.

C er fædd í […-mánuði] árið 2005 og er því liðlega sex ára gömul. Dómendur ákváðu vegna ungs aldurs stúlkunnar að ræða ekki sjálfir við hana við meðferð málsins, enda liggur fyrir í málinu matsgerð dómkvadds matsmanns sem kannað hefur afstöðu stúlkunnar og tengsl hennar við fjölskyldur hennar beggja vegna.

C hóf skólagöngu sína í grunnskóla að […] nú í haust. Af gögnum málsins verður ráðið að stúlkunni gangi vel, bæði í skóla og félagslega og taldi matsmaður hana í góðu jafnvægi er hann hitti hana í sumar. Ekki liggur annað fyrir en að hún hafi aðlagast vel eftir flutning með stefndu til […] og að mati hins dómkvadda matsmanns er aðlögunarhæfni hennar eðlileg og óskert.

Kyn og aldur stúlkunnar eru ekki atriði sem talin verða hafa þýðingu í þessu máli og ekki verður heldur séð að stúlkan hafi neinar sérstakar þarfir við daglega umsjá sem máli skipti.

Fyrir liggur að stúlkan hefur allt sitt líf verið í miklum samvistum við báða foreldra sína, enda hefur umgengni hennar við þau verið háttað svo, frá samvistarslitum málsaðila er stúlkan var tæplega tveggja ára gömul, að hún hefur dvalið til skiptis hjá þeim í viku og viku í senn. Eftir að stefnda flutti frá […] í […] síðast liðið vor dvaldi stúlkan hálft sumarið hjá móður og hálft hjá föður, en eftir að skólaganga hennar hófst í […] hefur hún farið u.þ.b. þriðju hverja helgi til föður síns og þá í „langa helgi“. Ekki virðist um það að ræða að annar hvor málsaðila hafi tálmað umgengni hins við barnið og báðir aðilar hafa lýst yfir vilja til þess að umgengni þess foreldris sem ekki fái forsjána verði eins ríkuleg og hægt sé með tilliti til skólagöngu barnsins. Stefnandi kveður þó hafa reynst erfitt að ná símasambandi við stúlkuna þegar hún hefur dvalið hjá stefndu og var ekki annað á stefndu að skilja fyrir dómi en að hún viðurkenndi að stefnandi hafi þar eitthvað til síns máls, þótt hún lýsti því svo að enginn ásetningur til tálmana væri fyrir hendi af sinni hálfu við símtölum feðginanna.

Samkvæmt framburði aðila voru hlutverkaskipti málsaðila meðan á sambúð þeirra stóð þannig að stefnandi sinnti umönnun stúlkunnar meira í fyrstu, enda var hún heimavinnandi fyrsta árið eftir fæðingu stúlkunnar. Ekki verður annað ráðið af framburði málsaðila og gögnum málsins en að frá samvistarslitum þeirra á árinu 2007 hafi stúlkan verið til jafns hjá báðum foreldrum sínum.

Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns kemur fram að barnið sé tengt fjölskyldum sínum, bæði móður og föður megin, jákvæðum og sterkum tengslum og að ekkert sýni með afgerandi hætti jákvæðari eða sterkari tengsl við aðra fjölskylduna frekar en hina. Staðfesti matsmaðurinn þetta fyrir dómi og kvaðst ekki telja stúlkuna háðari eða tengdari öðru foreldra sinna fremur en hinu, heldur virðist hún finna sig örugga á báðum stöðum og vera náin þeim báðum. Telur dómurinn að leggja verði til grundvallar að stúlkan sé a.m.k. ekki það mikið háðari öðru hvoru foreldra sinna umfram hitt að það ráði úrslitum við niðurstöðu málsins.

C á engin alsystkini, en hálfsystkini á hún beggja vegna, einn eldri bróður sem býr hjá móður og eina yngri systur sem býr hjá föður, en eldri systir hennar sammæðra býr hjá föður sínum og er í reglulegri umgengni hjá móður. Fyrir liggur að stúlkan er alin upp og hefur frá fæðingu búið á sama heimili og þessi eldri hálfsystkini hennar, eða hvað eldri systur hennar varðar a.m.k. fram til þess tíma er hún flutti til föður síns. Kemur fram í matsgerð dómkvadds matsmanns að tengsl stúlkunnar við þessi eldri hálfsystkini séu sterk og er að áliti dómenda eðlilegt á þessum tímapunkti að gefa tengslum stúlkunnar við þau meira vægi en tengslum hennar við yngri hálfsystur föður megin.

Engar vísbendingar eru um annað, samkvæmt m.a. framburði hins dómkvadda matsmanns, en að báðir málsaðilar séu reglusamir hvað varðar áfengis- og lyfjanotkun, en stefnandi skilgreinir sig sjálfur sem óvirkan alkóhólista. Hann kveðst hafa farið í fulla áfengismeðferð fyrir 8 árum og verið edrú síðan og sé virkur í starfi AA samtakanna. Í matsgerðinni, sem og framburði matsmannsins fyrir dómi, kom fram að honum virðist stefnandi hafa öðlast skilning og náð góðum tökum á þessum veikleika sínum.

Í skýrslu stefndu fyrir dómi kom fram að hún teldi stefnanda beita harðneskjulegri uppeldisaðferðum en hún telji æskilegt. Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns kemur fram að ekkert bendi til þess að annar hvor málsaðila beiti barnið harðneskjulegum uppeldisaðferðum og er þeim báðum lýst sem „þýðlyndum“ samkvæmt niðurstöðum sálfræðiprófa. Í framburði matsmannsins fyrir dómi kom fram að ekkert benti til þess að stefnandi beitti barnið harðræði í uppeldinu og að ekkert í skapgerð stefnanda benti heldur til þess að hann væri líklegur til þess.

Fyrir liggur að stefnda hefur átt við kvíða og þunglyndi að stríða. Í framburði stefndu sjálfrar fyrir dómi, sem og í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, kom fram að stefnda reki upphaf þess til ársins 1998, er faðir hennar veiktist alvarlega og lést síðan af veikindum sínum. Á árinu 2009, eftir að barnaverndaryfirvöld höfðu haft afskipti af heimili stefndu vegna tilkynninga um ofbeldishegðun sambýliskonu hennar, virðist hafa orðið ákveðinn vendipunktur í lífi stefndu. Hún sleit sambúðinni og þáði aðstoð félagsmálayfirvalda á […], tók m.a. þátt í starfsendurhæfingu á vegum sveitarfélagsins og sótti viðtöl hjá félagsmálastjóra. Ennfremur leitaði hún til geðlæknis og hóf að taka lyf við þunglyndi. Stefnda kveðst nú ekki hafa þurft á lyfjagjöf að halda í meira en ár. Fyrir dómi gerði hún fremur lítið úr fyrri veikindum sínum og tók fram að hún teldi þennan vanda sinn nú vera að baki.

Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns kemur fram að einkunnir stefndu á klínískum kvörðum MMPI-II persónuleikaprófs falli allar innan eðlilegra marka og sýni ekki merki um geðveiki eða persónuleikaröskun og það greinist ekki merki um kvíða eða þunglyndi. Þar kemur hins vegar einnig fram að réttmætiskvarði prófsins sýni töluverða hækkun sem bendi til sjálfsfegrunar hjá próftaka, sterkra varnarhátta eða takmarkaðs sjálfsinnsæis. Aðspurður fyrir dómi kvað hinn dómkvaddi matsmaður ekki óalgengt að fólk sem ætti í forsjárdeilum fegraði sinn hlut, en staðfesti að lesa yrði í niðurstöður prófsins, m.a. hina klínísku kvarða um þunglyndi og kvíða, með hliðsjón af þessu. Bar hann um að kvarðar um reiði og árásarhneigð, sem hann hefði skoðað nánar og eru hluti af ítarlegri greiningu í prófinu, hefðu sýnt hækkun umfram það sem algengt sé.

Enda þótt stefnda hafi fyrir dómi gert fremur lítið úr sögu sinni um þunglyndi og kvíða, telur dómurinn að leggja verði til grundvallar, það sem ráðið verður af matsgerðinni, framburði matsmannsins og þeirri sögu stefndu um þunglyndi og kvíða, sem fram kemur í gögnum málsins, að henni sé hætt við sálrænum vanda, s.s. þunglyndi og kvíða, einkum undir álagi.

Stefnandi býr í eigin húsnæði, parhúsi, á […] ásamt eiginkonu sinni og ársgamalli dóttur þeirra. Í sömu götu búa foreldrar hans, auk þess sem stefnandi kveðst eiga fleiri skyldmenni, m.a. yngri systur í grenndinni. Kemur fram í matsgerð og framburði matsmanns að stúlkan virðist njóta góðs af samheldni og miklum samgangi innan fjölskyldu stefnanda. Stefnandi er í fastri vinnu hjá rótgrónu fyrirtæki þar sem hann hefur starfað undanfarin ár. Vinnutími hans er samkvæmt frásögn hans fyrir dómi nokkuð langur, eða frá 7-17 virka daga og stundum einnig á laugardögum, en þá aðeins hálfan daginn. Hann og eiginkona hans hafa verið í sambúð frá árinu 2007. Í matsgerðinni og framburði matsmannsins fyrir dómi kom fram að eiginkona stefnanda taki hlutverk sitt sem stjúpmóður stúlkunnar alvarlega og að stúlkan virðist treysta henni vel og tengjast henni nánum böndum.

Stefnda seldi nýlega íbúð sem hún átti á […] og hefur tekið á leigu rúmgóða íbúð að […]. Hún kvaðst fyrir dómi ekki hafa stundað launaða vinnu frá áramótum 2008-2009, en síðast liðið vor lauk hún stúdentsprófi og nú í haust hóf hún nám í […] við […], sem hún kveður ganga vel. Aðspurð fyrir dómi kvaðst hún stefna að því að ljúka a.m.k. BA-námi, hugsanlega einnig mastersnámi. Hún kveðst nú hafa tekjur sínar af námslánum. Hún kveðst hafa rúman tíma til að sinna börnum sínum þar sem námið krefjist ekki mikillar tímasóknar. Hún kveðst þegar hafa myndað góð tengsl við nágranna sína og þá daga sem hún þurfi að fara til […] til að sækja kennslustundir hafi börnin átt athvarf hjá nágrannahjónum hennar um skamma stund fyrir og eftir skólatíma. Hún kveðst ekki hafa tekið upp sambúð eða parsamband að nýju við fyrrverandi sambýliskonu sína, H, sem flutti til […] um svipað leyti og stefnda, en kveður þær eiga í vinasambandi. Auk þess á stefnda systur og móður á […].

Í framburði D, félagsmálastjóra á […], fyrir dómi kom fram að það ástand á heimili stefndu sem varð til þess að afskipti barnaverndaryfirvalda hófust í október 2008 hafi þegar verið farið að lagast mikið snemma árs 2009. Jafnframt kom fram í framburði hans að málinu hafi verið lokið af hálfu barnaverndaryfirvalda en verið opnað að nýju haustið 2010 vegna tilkynninga um að stefnda hefði á ný tekið upp sambúð með fyrrum sambýliskonu sinni. Málinu hafi verið lokað á ný vorið 2011, áður en hún flutti til […].

Hér að framan hafa verið rakin þau helstu atriði sem dómurinn telur hafa þýðingu við úrlausn málsins. Dómendur telja enga ástæðu til að draga í efa niðurstöðu dómkvadds matsmanns um að báðir foreldrar stúlkunnar séu hæfir til að annast hana og fara með forsjá hennar. Þá telja dómendur ekki ástæðu til að draga í efa þá niðurstöðu matsmannsins að ekki verði gert upp milli foreldranna hvað tengsl stúlkunnar við þau og fjölskyldur þeirra varði, utan þess sem áður sagði um tengsl stúlkunnar við eldri hálfsystkini hennar móður megin, sem telja verður sterkari á þessum tímapunkti en við ársgamla hálfsystur hennar föður megin. Til þess er þó að líta að eldri hálfsystirin býr ekki á heimili stefndu.

Hin sameiginlega forsjá málsaðila og samvinna þeirra í foreldrahlutverkinu virðist hafa gengið nokkuð vel meðan þau bjuggu bæði á […], en vegna flutnings stefndu milli landshluta og ósættis um hvar stúlkan eigi að búa að jafnaði og sækja skóla hefur mál þetta sprottið og ekki tekist að ná sátt um það milli málsaðila hvar forsjáin og lögheimili stúlkunnar eigi framvegis að vera. Verður dómurinn því að skera þar úr og verður við þá ákvörðun, eins og áður sagði, að leggja hagsmuni barnsins til grundvallar.

Að teknu tilliti til allra þeirra sjónarmiða og atriða sem að framan eru rakin er það að áliti dómsins C fyrir bestu að föður hennar verði falin forsjá hennar til framtíðar. Er það einkum þrennt sem ræður úrslitum varðandi þá niðurstöðu og öll þau atriði tengjast sjónarmiði um stöðugleika.

Í fyrsta lagi er það álit dómsins að meiri óvissa ríki um ytri aðstæður í lífi barnsins verði það hjá stefndu. Meiri stöðugleiki og fyrirsjáanleiki virðist á lífi stefnanda, en hann hefur komið sér vel fyrir á […] og virðist sáttur við líf sitt þar, er þar í fastri vinnu, í eigin húsnæði og hefur nýlega gifst sambýliskonu sinni og barnsmóður. Stefnda hefur aftur á móti nýlega komið sér fyrir í leiguíbúð í […] og hafið nám við háskóla í nokkurri fjarlægð frá heimili sínu. Þar um kring á hún engin skyldmenni, en á hins vegar systur og móður á […], auk þess sem eldri dóttir hennar býr á því svæði hjá föður sínum. Stefnda hefur oftar flutt búferlum en stefnandi á undanförnum árum. Hún er að eigin sögn ekki í parsambandi sem stendur, en taki hún upp slíkt samband kann slíkt einnig að leiða til breytinga á högum hennar og búsetu.

Samkvæmt framangreindu telur dómurinn meiri líkindi til þess að breytingar kunni að verða á búsetu stefndu á næstu árum heldur en hjá stefnanda og þar með hugsanlega á skólagöngu og félagslegri stöðu C.

Í öðru lagi telur dómurinn nokkra óvissu ríkja varðandi andlegt heilsufar og líðan stefndu. Eins og fyrr er rakið telur dómurinn verða að leggja til grundvallar að henni sé hætt við sálrænum vanda, s.s. þunglyndi og kvíða, einkum undir álagi. Samkvæmt framburði hins dómkvadda matsmanns benda niðurstöður sálfræðiprófa til þess að stefnda bæli niður og afneiti neikvæðum tilfinningum, sérstaklega reiðitilfinningum. Bendir matsmaðurinn á að hún hafi á undanförnum árum verið að takast á við flókin tilfinningaleg vandamál, eins og það að koma út úr skápnum með samkynhneigð sína og að komast út úr ofbeldissambandi við fyrrverandi sambýliskonu sína. Er það álit matsmannsins að stefnda hafi vissulega verið að takast á við þessi vandamál og tekið fyrstu skrefin til að breyta aðstæðum sínum, en hún sé hins vegar stutt á veg komin í því að taka á erfiðum tilfinningum sínum. Þá verður af framburði stefndu sjálfrar fyrir dómi, sem og hins dómkvadda matsmanns, ráðið að hún reiði sig mest á sjálfa sig við uppeldi og umönnun barna sinna, auk þess sem hún njóti tilfallandi aðstoðar góðviljaðra nágranna. Getur slík aðstoð að áliti dómsins ekki komið í stað stuðnings nákominna sem þekkja barnið frá fæðingu.

Í þriðja lagi er dómurinn sammála þeirri niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns að það verði auðveldara fyrir stúlkuna að eiga heima hjá föður sínum á […], þar sem hún hefur fram til síðast liðins hausts dvalist til hálfs á móti dvöl á heimili móður, en að flytjast varanlega til móður sinnar í […]. Í niðurstöðu matsgerðarinnar bendir hinn dómkvaddi matsmaður á að flytjist forsjá og búseta stúlkunnar varanlega til móður muni það eflaust leiða til saknaðar hjá henni þar sem tengslin við föðurfjölskylduna sem hún sé vön að umgangast mikið muni minnka, auk þess sem hún muni fjarlægjast vini sína og skólafélaga. Dómurinn tekur undir það með stefndu að það sé eðlilegt þroskaverkefni fyrir barn að takast á við flutninga og kynnast nýju fólki, en ljóst er að vegna flutnings stefndu frá […] hefur C þurft og mun áfram þurfa að takast á við nýjungar og breytingar í umhverfi og lífi sínu, hvort sem hún verður búsett að jafnaði hjá móður sinni eða komi þangað í umgengni. Með því að forsjá hennar verði falin stefnanda og hún búi og gangi í skóla á […] verður hins vegar tryggt að hún viðhaldi ákveðnum stöðugleika í sínu lífi og haldi áfram góðum tengslum við föðurfjölskyldu sína, sem hún hefur umgengist ríkulega allt sitt líf. Enda þótt stúlkan hafi nú þegar hafið nám í grunnskóla í […] og sé byrjuð að eignast þar vini, á hún þegar góða vini á […] og ætti ekki að eiga í neinum vandræðum með að hefja þar skólagöngu með börnum sem hún hefur þekkt frá unga aldri.

Samkvæmt öllu framangreindu er það einróma niðurstaða hins fjölskipaða dóms að C sé það fyrir bestu að stefnandi fari framvegis með forsjá hennar. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að sameiginlegri forsjá barnsins samkvæmt samkomulagi málsaðila, sem staðfest var af sýslumanninum á […] 30. mars 2007, verði slitið og að stefnanda verði falin óskipt forsjá barnsins.

Í ljósi þeirrar niðurstöðu er skylt að kveða á um að stefnda greiði meðlag með barninu og verður hún, í samræmi við kröfu stefnanda, dæmd til að greiða einfalt meðlag með barninu samkvæmt ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins á hverjum tíma. Þykir hæfilegt, með vísan til þess sem hér að neðan verður rakið um tímasetningu flutnings stúlkunnar til stefnanda, að meðlagsgreiðslur hefjist 16. desember nk. og standi eins og lög gera ráð fyrir til fullnaðs 18 ára aldurs barnsins.

Málsaðilar hafa, eins og fyrr sagði, báðir lýst því yfir fyrir dómi að þeir telji það samræmast þörfum barnsins að umgengni þess við það foreldri sem ekki fái forsjána verði sem mest og er það í samræmi við álit hins dómkvadda matsmanns og dómenda að það sé afar mikilvægt fyrir stúlkuna að njóta áfram eins mikilla samvista við móður sína, hálfsystkini hennar sammæðra og önnur skyldmenni hennar móður megin og frekast er unnt. Á hinn bóginn verður við ákvörðun um það hvernig umgengni verður háttað að horfa til þess að eins og búsetu málsaðila er nú háttað verður umgengni ekki við komið nema á barnið verði lögð ferðalög milli landshluta. Þá verður við ákvörðun um umgengni að taka tillit til skólaskyldu barnsins.

Undir rekstri þessa máls hafa málsaðilar hagað umgengni með þeim hætti að stúlkan hefur verið hjá föður sínum þriðju hverja helgi og þá „lengda helgi“ eftir því sem frekast hefur verið unnt og síðast liðið sumar dvaldi hún til jafns hjá þeim báðum. Við sáttaumleitanir kom fram að aðilar teldu hæfilegt með tilliti til hagsmuna barnsins að regluleg umgengni barnsins við það foreldri sem ekki fengi forsjá þess yrði þriðju hverja helgi. Þá lýstu þau bæði vilja til þess að umgengni í sumarleyfi barnsins frá skóla yrði þannig háttað að barnið yrði lengri hluta leyfisins, eða 7 vikur, hjá því foreldri sem ekki fengi forsjána, en það sem eftir stæði leyfisins yrði barnið hjá forsjárforeldrinu.

Samkvæmt framangreindu þykir rétt að kveða með dómi á um að stúlkan njóti umgengni við stefndu þriðju hverja helgi. Dómurinn telur, þrátt fyrir skólaskyldu barnsins, æskilegt með hliðsjón af vegalengdum og þeirri staðreynd að umgengni verður ekki ákveðin oftar en þriðju hverja helgi, að hin reglulega umgengni standi í a.m.k 3 sólarhringa og standi því að jafnaði frá fimmtudagssíðdegi að afloknum skóladegi til sunnudagseftirmiðdags eða mánudagsmorguns, allt eftir því hvernig stendur á um ferðir milli heimila málsaðila með flugi eða öðrum leiðum, en ef lögboðinn frídag ber upp á í tengslum við reglulega umgengnishelgi þá skuli umgengnin lengjast sem þeim degi nemur. Þetta fyrirkomulag verður þó háð því að samþykki skólayfirvalda fáist fyrir því að barnið missi reglulega einn dag úr skóla í tengslum við umgengni sína við móður, en ella verður að miða upphaf umgengni við föstudagssíðdegi að afloknum skóladegi. Ekki þykir fært að kveða svo á með dómi að umgengnin lengist vegna starfsdaga eða annarra frídaga í skóla, en ef svo ber undir er málsaðilum að sjálfsögðu frjálst að semja sín á milli um lengda umgengni.

Í samræmi við þann vilja málsaðila sem fram kom við sáttaumleitanir verður með dómi þessum ákveðið að í sumarleyfi stúlkunnar frá skóla skuli hún eiga umgengni við stefndu í 7 vikur, að jafnaði samfleytt en ella eftir samkomulagi aðila, en það sem eftir standi af sumarleyfi hennar dvelji hún hjá stefnanda. Skulu málsaðilar koma sér saman um það fyrir 15. apríl ár hvert hvernig skiptingu sumarleyfis barnsins verði háttað, en ella verður við það miðað að fyrstu 7 vikur þess dvelji barnið hjá móður en síðari hluta sumarleyfisins hjá föður.

Í ljósi þess að niðurstaða máls þessa felur í sér að C mun flytjast til föður síns á […], þar sem hún hefur búið lengst af ævi sinnar, er ákveðið að áfrýjun fresti ekki réttaráhrifum dóms þessa, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga barnalaga nr. 76/2003. Þar sem niðurstaða málsins felur í sér flutninga fyrir barnið þykir rétt að kveða svo á að stúlkan verði frá uppkvaðningu dóms þessa í umgengni hjá móður sinni til föstudagsins 16. desember nk., svo færi gefist til að undirbúa flutning hennar og hún fái jafnframt færi á að ljúka nokkurn veginn skólaönninni með skólasystkinum sínum og kennurum.

Upplýst er í málinu að stúlkan hefur frá sambúðarslitum málsaðila dvalið til skiptis hjá foreldrum sínum yfir jól og áramót og að síðustu jól hafi hún verið hjá móður en um áramót hjá föður. Verður með dómi þessum kveðið á um að sama fyrirkomulag skuli haldast, þannig að barnið verði jólin 2011 hjá stefnanda en fari í umgengni til stefndu 27. desember n.k. og verði þar þangað til skóli hefst að nýju í janúar nk. Jólin 2012 verði stúlkan síðan frá upphafi jólaleyfis í umgengni hjá stefndu fram til 27. desember 2012, en hjá stefnanda frá þeim tíma og fram að næstu reglulegu umgengni.

Þar sem páskaleyfi grunnskólabarna stendur yfirleitt alla vikuna fyrir páska þykir rétt að mæla sérstaklega fyrir um umgengni í páskaleyfi stúlkunnar. Ekki liggja fyrir í málinu upplýsingar um það hvernig umgengni foreldranna var háttað síðustu páska en í sáttatillögu milli lögmanna málsaðila, sem liggur fyrir í málinu, var lagt til að barnið yrði páskana 2012 hjá móður. Verður því kveðið á um að páskaleyfi stúlkunnar skiptist þannig milli málsaðila að stúlkan verði hjá stefnanda frá upphafi páskaleyfis 2012 fram til miðvikudags vikuna fyrir páska en frá þeim degi og fram á annan í páskum hjá stefndu. Páskaleyfi 2013 skiptist með sama hætti en þá dvelji stúlkan fyrri hluta páskaleyfisins hjá stefndu en síðari hluta þess hjá stefnanda og svo til skiptis með framangreindu fyrirkomulagi næstu árin.

Regluleg umgengni víkur þegar á umgengni í leyfum stendur, sbr. framangreint. Ber að miða upphaf næstu reglulegu umgengni að afloknu leyfi við að því sem næst 3 vikur séu liðnar frá því að barnið dvaldi síðast hjá stefndu. Dvelji barnið til dæmis samfleytt hjá stefndu fyrstu 7 vikur sumarleyfis, en síðari hluta þess samfleytt hjá stefnanda, skal regluleg umgengni hefjast strax fyrstu helgi að afloknu sumarleyfi.

Að því gefnu að skóli hefjist að nýju í grunnskólanum […] í fyrstu viku janúarmánaðar nk. verður fyrsta reglulega umgengni barnsins við stefndu því þriðju helgi janúarmánaðar 2012 (19.-22. janúar).

Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar á meðal málsvarnarlaun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef hdl. sem þykja hæfilega ákveðin 828.300 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, en við ákvörðun málsvarnarlauna hefur jafnframt verið tekið tilliti til kostnaðar sem lögmaðurinn hefur haft vegna mætinga annarra lögmanna við þinghöld í málinu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð 400.000 krónur greiðist úr ríkissjóði og er þar um að ræða hæfileg málsvarnarlaun til handa lögmanni hans, S-kvk-ef K-kvk-ef hdl., án virðisaukaskatts. Með þeirri ákvörðun hefur verið ráðstafað allri þeirri fjárhæð sem rúmast innan gjafsóknarleyfis stefnanda. Stendur þá eftir að ákveða hvernig fara skuli með kostnað að fjárhæð 923.32 krónur sem stefnandi ber vegna matsgerðar dómkvadds matsmanns. Eins og atvikum máls þessa er háttað þykir rétt að beita heimild 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála og dæma stefndu til að greiða stefnanda 461.516 krónur í málskostnað.

Að öðru leyti þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari, Á-kvk-nf S-kvk-nf sálfræðingur og H-kk-nf V-kk-nf sálfræðingur kveða upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnandi, A, skal fara með forsjá C, fæddrar […] 2005, til fullnaðs 18 ára aldurs hennar.

Stefnda, B, greiði einfalt meðlag með barninu, eins og það er ákvarðað hverju sinni af Tryggingastofnun ríkisins, frá 16. desember 2011 til 18 ára aldurs barnsins.

Regluleg umgengni barnsins við stefndu skal fara fram þriðju hverja helgi, þannig að barnið dveljist hjá stefndu frá fimmtudagseftirmiðdegi til sunnudagseftirmiðdags eða mánudagsmorguns, allt eftir því hvernig stendur á um ferðir, með flugi eða öðrum hætti, milli heimila málsaðila, með þeim fyrirvara að skólayfirvöld samþykki að barnið missi einn dag úr skóla að jafnaði í tengslum við umgengnina, en ella hefjist umgengnin á föstudagssíðdegi að afloknum skóladegi. Upphaf reglulegrar umgengni skal miðast við þriðju helgi janúarmánaðar 2012, miðað við að umgengni stefndu við barnið í jólaleyfi ljúki í fyrstu viku janúarmánaðar s.á.

Í skólaleyfi um jól og áramót skal barnið dvelja til skiptis hjá foreldrum sínum, frá upphafi skólaleyfis fram til 27. desember ár hvert hjá öðru þeirra og hjá hinu frá þeim tíma fram að skólabyrjun. Jólin 2011 dvelur stúlkan hjá stefnanda frá 16. desember til 27. desember en fer þá í umgengni til stefndu fram að skólabyrjun í janúar 2012. Jólin 2012 skal barnið dvelja hjá stefndu frá byrjun skólaleyfis fram til 27. desember það ár en eftir það hjá stefnanda fram að næstu reglulegu umgengni. Á meðan skólaleyfi barnsins um jól og áramót stendur yfir víkur regluleg umgengni.

Skólaleyfi barnsins vegna páska skiptist þannig að frá upphafi skólaleyfis fram til miðvikudags fyrir páska dvelur barnið hjá öðru foreldri sínu, en hjá hinu foreldrinu frá þeim degi til annars í páskum. Páskana 2012 dvelur barnið fyrri hluta páskaleyfis hjá stefnanda en hjá stefndu yfir páskahelgina og svo öfugt árið þar á eftir. Á meðan páskaleyfi barnsins stendur yfir víkur regluleg umgengni.

Í sumarleyfum frá skóla skal barnið dvelja í 7 vikur hjá stefndu en það sem eftir lifir sumarleyfis hjá stefnanda. Skulu málsaðilar komast að samkomulagi fyrir 15. apríl ár hvert um nánari skiptingu sumarleyfisins, en ef samkomulag næst ekki fyrir þann tíma skal barnið hafa umgengni við stefndu fyrstu 7 vikur sumarleyfisins samfleytt, en það sem eftir stendur af leyfinu skal barnið dvelja hjá stefnanda. Í sumarleyfum víkur regluleg umgengni.

Þegar regluleg umgengni víkur vegna umgengni í leyfum, ber að miða næstu reglulegu umgengni við að því sem næst 3 vikur séu liðnar frá því að barnið var síðast í umsjá umgengnisforeldrisins.

Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar á meðal málsvarnarlaun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef hdl., sem þykja hæfilega ákveðin 828.300 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð 400.000 krónur greiðist úr ríkissjóði og er þar um að ræða hæfileg málsvarnarlaun til handa lögmanni hans, S-kvk-þgf K-kvk-þgf hdl., án virðisaukaskatts.

Stefnda greiði stefnanda 461.516 krónur í málskostnað vegna öflunar matsgerðar.

Að öðru leyti fellur málskostnaður niður milli aðila.

Áfrýjun dóms þessa frestar ekki réttaráhrifum hans. Vegna undirbúnings flutnings barnsins til stefnanda skal barnið þó vera í umgengni hjá stefndu fram til 16. desember n.k.

H-kvk-nf B-kvk-nf

Á-kvk-nf S-kvk-nf

H-kk-nf V-kk-nf