E-735/2009

Mál þetta er höfðað 12. febrúar 2009 og dómtekið 25. nóvember sama ár. Stefnandi er B-kk-nf Þ-kk-nf, Fífumóa 12, Njarðvík. Stefndi er Ris ehf., Skeiðarási 12, Garðabæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði stefnanda skuld að fjárhæð 1.413.920 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 1.459.234 krónum frá 1. nóvember 2008 til 12. desember 2008, en þá af 1.413.920 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Við aðalmeðferð málsins breytti stefnandi dómkröfu sinni þannig að upphafsdagur dráttarvaxta sé 1. desember 2008, en ekki 1. nóvember.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati réttarins.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

I.

Stefnandi hóf störf hjá stefnda í apríl 2008. Í stefnu segir að stefnandi hafi unnið sem trésmiður og verkstjóri annarra smiða hjá stefnda. Í málinu liggja fyrir launaseðlar stefnanda þar sem fram kemur að hann sé „trésmiður við húsbyggingar“. Þá kemur fram á launaseðlunum að stefndi dró frá launum stefnanda gjald til Félags iðn- og tæknigreina (FIT) og lífeyrissjóðsiðgjald til Festu lífeyrissjóðs.

Með bréfi, dags. 30. september 2008, var stefnanda sagt upp störfum hjá stefnda frá og með sama degi. Í bréfinu er ástæða uppsagnarinnar sögð vera samdráttur. Þá segir í bréfinu að uppsögnin skyldi taka gildi frá og með 30. september, en stefnandi ætti rétt á eins mánaðar uppsagnarfresti, sem lyki þá 31. október 2008.

Stefnandi taldi brotið á rétti sínum í þessu efni og leitaði til Félags iðn- og tæknigreina sem skrifaði stefnda bréf 12. nóvember 2008 og krafðist leiðréttingar á uppsagnarfresti stefnanda í samræmi við ákvæði kjarasamninga, en hann ætti rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti. Krafan var ítrekuð 5. desember 2008. Hinn 12. desember 2008 greiddi stefndi stefnanda 45.314 krónur, vegna orlofsuppbótar og desemberuppbótar. Með innheimtubréfi lögmanns stefnanda 2. janúar 2009 var stefndi krafinn um vangreidd laun. Engin viðbrögð urðu við því bréfi og hefur stefnandi því höfðað mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu. Þá komu fyrir dóm tveir starfsmenn stefnda, vitnin S-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf B-kk-nf. Einnig kom fyrir dóm vitnið G-kk-nf M-kk-nf, starfsmaður VSÓ.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína á útreikningi Félags iðn- og tæknigreina (FIT) vegna greiðslu launa í uppsagnarfresti, þ.e. fyrir nóvember og desember 2008 auk orlofs af þeim launum sem og greiðslu desember- og orlofsuppbótar sem gera beri upp við starfslok.

Nánari sundurliðun á kröfu stefnanda er eftirfarandi:

Laun fyrir nóvember 2008 kr. 630.000

Laun fyrir desember 2008 kr. 630.000

Orlof af 2 x 630.000, 11,59% kr. 146.034

Orlofsuppbót, 1.5.-31. 12. 2008, 35 vikur kr. 18.900

Desemberuppbót, 1.5.-31. 12. 2008, 35 vikur kr. 34.300

Samtals vangoldin laun kr. 1.459.234

Stefnandi segir að hinn 12. desember 2008 hafi stefndi greitt stefnanda 45.314 krónur inn á kröfuna, en við útreikning dráttarvaxta hafi verið tekið mið af þeirri innborgun frá greiðsludegi. Samtals nemi því heildarkrafa stefnanda 1.413.920 krónum, sem sé dómkrafa máls þessa, auk vaxta og kostnaðar. Í stefnu er upphafsdagur vaxta tilgreindur 1. nóvember 2008, en eins og fram hefur komið breytti stefandi dómkröfu sinni við aðalmeðferð málsins þannig að upphafsdagur dráttarvaxta sé 1. desember 2008.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á ráðningarsamningi aðila og rétti stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda. Þá sé einnig byggt á meginreglu samningaréttar um skyldu til efnda gerðra samninga. Ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda, eins og stefnda hafi þó verið skylt að gera samkvæmt grein 1.11 í kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Samiðnar – sambands iðnfélaga f.h. aðildarfélaga í málmiðnaði, byggingariðnaði og skrúðgarðyrkju hins vegar. Allan ágreining um inntak ráðningarsamningsins beri því að túlka stefnanda í hag.

Stefnandi, sem sé trésmiður, hafi verið ráðinn og starfað sem slíkur hjá stefnda eins og launaseðlar hans, sem stefndi hafi gefið út, beri með sér. Samkvæmt þeim launaseðlum hafi föst mánaðarlaun stefnanda verið 630.000 krónur og stefndi haldið eftir af launum stefnanda stéttarfélagsgjaldi til FIT og lífeyrisjóðsiðgjaldi til Festu lífeyrissjóðs. Hafi stefndi þannig viðurkennt í verki að um kjör stefnanda fari samkvæmt kjarasamningum þess stéttarfélags. Sé það enda í samræmi við starf hans hjá stefnda.

Stefnandi kveðst hafa starfað við iðn sína um 25 ára skeið og eigi réttindi hans hjá atvinnurekanda að taka mið af þeim starfstíma í samræmi við einstök ákvæði kjarasamnings. Þannig eigi uppsagnarfrestur byggingamanna að vera þrír mánuðir miðað við mánaðamót eftir fimm ár í starfsgrein samkvæmt grein 12.1.3.2 framangreinds kjarasamnings. Uppsagnarfrestur stefnanda hafi því ótvírætt verið þrír mánuðir miðað við mánaðamót þegar uppsögn hans hafi átt sér stað 30. september 2008, eða til loka desembermánaðar 2008. Stefnandi hafi ítrekað reynt að fá leiðréttingu á uppsagnarfresti sínum og freistað þess að fá að inna af hendi vinnu út uppsagnarfrestinn. Því hafi verið hafnað af hálfu stefnda. Sú staðreynd að stefndi hafi afþakkað vinnuframlag stefnanda og leyst hann undan vinnuskyldu í uppsagnarfresti breyti engu hvað varði greiðsluskyldu stefnda á þeim sama tíma, enda hafi stefnandi aldrei samþykkt það fyrir sitt leyti.

Stefnandi kveðst gera kröfu um greiðslu fastra mánaðarlauna, 630.000 krónur á mánuði. Krafa stefnanda um orlof sé byggð á 4. kafla kjarasamnings sem og lögum um orlof nr. 30/1987. Stefnandi hafi haft 11,59% orlof hjá stefnda og sé gerð krafa í samræmi við það um 11,59% af hinum vangoldnu launum. Krafa stefnanda um greiðslu orlofs- og desemberuppbótar sé byggð á ákvæði 1.1.5 og 1.1.5.2 eldri kjarasamnings, sbr. 5. gr. nýrri kjarasamnings. Samkvæmt því beri að gera upp áunninn rétt starfsmanns í þessu efni við starfslok, miðað við vikufjölda frá síðasta uppgjöri hvorrar greiðslu fyrir sig. Reiknist réttur stefnanda því frá 1. maí 2008 til loka desember sama árs í báðum tilvikum, en það muni vera alls 35 vikur af 45, þar sem fullt ár í þessu samhengi teljist vera 45 vikur. Full desemberuppbót árið 2008 skyldi nema 44.100 krónum og 35/45 þeirrar fjárhæðar séu 34.300 krónur. Full orlofsuppbót 2008 skyldi nema 24.300 krónum og 35/45 þeirrar fjárhæðar séu 18.900 krónur og sé því gerð krafa um greiðslu þess.

Kröfur stefnanda séu allar um lágmarkskjör og vísað sé í því sambandi til 1. gr. laga nr. 55/1980, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samningaréttar um skyldu til að efna samninga, og vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga. Þá er og vísað til laga nr. 55/1980, laga nr. 30/1987 um orlof, laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur sem og laga nr. 27/1930 um greiðslu verkkaups. Kröfur um vexti og vaxtavexti styðjast við III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001.

Krafa um málskostnað er studd við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styðst við lög nr. 50/1988.

III.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi unnið sem verkstjóri við að stýra verkamönnum og ýmsum iðnaðarmönnum við smíði Korputorgs fyrir stefnda. Stefnandi hafi verið með síma eins og aðrir verkstjórar hjá stefnda til að nota við störf sín, en smiðir í þjónustu stefnda hafi ekki fengið síma. Auk þess hefði stefnandi haft bifreið frá stefnda til að keyra til og frá vinnu af Suðurnesjum, eins og aðrir verkstjórar í þjónustu stefnda sem búi á Suðurnesjunum. Þeir smiðir sem hefðu unnið fyrir stefnda og verið af Suðurnesjunum hefðu ekki fengið bíl. Stefnandi hafi ekki sjálfur unnið smíðavinnu.

Stefndi segir að í ágúst 2008 hafi farið að bera á óánægju hjá verkkaupanum, Stekkjarbökkum ehf., sem hafi keypt stefnda til að vinna þetta verk fyrir sig, með verkstjórn stefnanda. Stefndi hafi reynt að ná sáttum við verkkaupann um að stefnandi starfaði áfram sem verkstjóri við verkið, en það ekki tekist. Hafi því verið óhjákvæmilegt að segja stefnanda upp. Það hafi verið gert með bréfi 30. september 2008.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi starfað sem trésmiður hjá stefnda. Stefnandi hafi aldrei unnið í höndunum heldur hafi hann verið verkstjóri og aldrei lyft hamri. Þá er því mótmælt að kjarasamningur Samiðnar og Samtaka atvinnulífsins eigi við um störf stefnanda, heldur sé það samningur Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands. Sá kjarasamningur gildi fyrir verkstjóra.

Kjarasamningar gildi fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á því svæði sem samningurinn taki til, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Gildissvið kjarasamninga fari því eftir þeirri starfsgrein sem samningurinn taki til, en ekki aðild einstaklings að stéttarfélagi. Það væri einkennilegt fyrirkomulag ef gildissviðið færi eftir því í hvaða stéttarfélagi menn væru vegna þess að mönnum sé frjálst að velja sér hvaða stéttarfélag sem er. Þá gætu menn valið stéttarfélag og notið réttinda samkvæmt kjarasamningi þess sem eiga ekkert við á viðkomandi starfssviði. Sem dæmi væri það fráleitt að verkstjóri í byggingarvinnu nyti góðs af hvíldartímaákvæðum í samningum Flugfreyjufélags Íslands.

Staðreyndin í þessu máli sé sú að stefnandi hafi verið verkstjóri og þar sem stefnandi hafi starfað sem slíkur þá gildi kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands um vinnuréttarsamband stefnanda og stefnda. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga Verkstjórasambands Íslands sé verkstjóri hver sá maður sem starfar við stjórnun.

Stefndi kveðst ekki fá skilið kröfu stefnanda um dráttarvexti. Í stefnu séu engar röksemdir færðar fyrir dráttarvaxtakröfunni eða hvers vegna stefnandi ætti að eiga rétt til dráttarvaxta. Þá sé ekki gerð nein grein fyrir því hvers vegna miðað hafi verið við 1. nóvember 2008 og 12. desember 2008 í dráttarvaxtakröfunni. Það sé því ómögulegt fyrir stefnda að átta sig á því á hverju dráttarvaxtakrafan byggist og verjast henni. Krafan sé algjörlega vanreifuð sem lýsi sér kannski best í því að hvergi sé minnst á dráttarvexti í stefnunni annars staðar en í dómkröfunni sjálfri. Ef ekki verði sýknað að öllu leyti þá sé að minnsta kosti ljóst að ekki verði hægt að fallast á dráttarvaxtakröfuna.

Verði ekki fallist á að sýkna stefnda að öllu leyti er þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð vegna þess að útreikningar fyrir henni séu rangir og ekki studdir rökum eða sönnunargögnum. Því er sérstaklega mótmælt að stefndi eigi nokkurn rétt til desemberuppbótar, en hana hafi hann verið búinn að fá greidda.

Um frávísunarkröfuna vísar stefnandi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérstaklega til e- og f-liða 1. mgr. 80. gr. laganna.

Varðandi gildissvið kjarasamnings vísar stefnandi til 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, en einnig til 2. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Stefnandi vísar í þessu efni einnig til kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands og til laga Verkstjórasambands Íslands.

Krafa um málskostnað styðst við lög um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr.

IV.

Í máli þessu er deilt um uppsagnarfrest stefnanda. Stefnandi heldur því fram að hann eigi rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Samiðnar – sambands iðnfélaga, f.h. aðildarfélaga í málmiðnaði, byggingariðnaði og skrúðgarðyrkju, hins vegar. Stefndi heldur því aftur á móti fram að um uppsagnarfrest stefnanda fari samkvæmt samningi milli Samtaka atvinnulífsins og Verkstjórasambands Íslands, en samkvæmt honum sé uppsagnarfrestur stefnanda einn mánuður.

Stefndi heldur því fram að gerður hafi verið skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda. Gegn mótmælum stefnanda er hins vegar ósannað að svo hafi verið og verður stefndi að bera hallann af því að hafa ekki gert skriflegan samning við stefnanda. Eins og fram kemur á launaseðlum dró stefndi af stefnanda félagsgjald til Félags iðn- og tæknigreina og greitt var lífeyrissjóðsiðgjald til Festu lífeyrissjóðs. Verður þannig að leggja til grundvallar að um réttindi stefnanda fari samkvæmt kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Samiðnar – sambands iðnfélaga, f.h. aðildarfélaga í málmiðnaði, byggingariðnaði og skrúðgarðyrkju, hins vegar. Breytir þar engu þótt stefnandi hafi starfað sem verkstjóri hjá stefnda, enda var stefnandi hvorki félagi innan Verkstjórasambands Íslands né var honum skylt að vera þar félagsmaður.

Með vísan til framangreinds og ákvæðis 12.1.3.2 í téðum kjarasamningi, milli Samtaka atvinnulífsins og Samiðnar – sambands iðnfélaga, f.h. aðildarfélaga, átti stefnandi rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefnandi fékk greidd laun fyrir október og eru laun vegna nóvember og desember því vangreidd. Krafa stefnanda er byggð á útreikningum Félags iðn- og tæknigreina og hefur stefndi ekki fært rök fyrir þeirri fullyrðingu sinni að þessir útreikningar séu rangir. Þá hefur stefnandi í kröfugerð sinni tekið tillit til greiðslu stefnda sem hann innti af hendi 12. desember 2008, að fjárhæð 45.314 krónur. Dráttarvaxtakrafa stefnanda er nægilega skýr, en hún er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Með hliðsjón af 1. mgr. 5. gr. þeirra laga skulu dráttarvextir reiknast af kröfu stefnanda eins og hún var 1. desember 2008, 1.459.234 krónur, og af 1.413.920 krónum frá 12. desember, en þá greiddi stefnandi eins og áður segir inn á kröfuna.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Ris ehf., greiði stefnanda, B-kk-þgf Þ-kk-þgf, 1.413.920 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 1.459.234 krónum frá 1. desember 2008 til 12. desember 2008, en af 1.413.920 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf