E-3563/2016

Mál þetta höfðaði þrotabú S13 ehf. með stefnu birtri 11. nóvember 2016 á hendur J-kk-þgf Á-kk-þgf G-kk-þgf. Málið var dómtekið 6. desember sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 2.210.866 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 30. október 2013 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda. Til vara krefst hann lækkunar stefnukröfu og að vaxtakröfum verði hafnað. Til þrautavara krefst hann þess að vaxtakröfum verði hafnað. Með aðal- og varakröfu krefst stefndi málskostnaðar, ella að málskostnaður verði felldur niður.

Bú S-13 ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 4. júlí 2013. Stefndi lýsti ekki kröfu í búið.

Meðal eigna í búinu var innistæða á fjárvörslureikningi hjá lögmannsstofunni Lögborg. Lögborg hafði innheimt þetta fé, en stefndi J-kk-nf Á-kk-nf G-kk-nf hæstaréttarlögmaður er einn eigenda stofunnar. Þann 30. september 2013 krafðist skiptastjóri þrotabúsins þess að fénu yrði skilað til búsins.

Fjárvörslureikningnum var lokað 14. október 2013, en þá nam innistæða með áföllnum vöxtum 10.081.256 krónum. Var 7.870.390 krónum skilað til stefnanda, en haldið eftir 2.210.866 krónum. Var það skýrt með þessum orðum í tölvupósti þann 13. október 2013:

„Þannig er að innheimtulaun af innheimtunni fyrir S13 (áður Kemis) nema skv. kerfi mínu kr. 1.361.646,- auk vsk. eða samtals kr. 1.708.865. Þessir fjármunir skyldu greiddir af innheimtu fé, enda skila ég ekki innheimtufé, nema reikningur fyrir þá vinnu sé greiddur.“

Þá var í skeytinu rakin önnur vinna fyrir félagið í nokkrum liðum. Sagði að krafist væri greiðslu á 502.000 krónum fyrir hana, sem væri hóflegt.

Skiptastjóri svaraði þessum tölvupósti stefnda þann 26. febrúar 2014. Krafðist hann þar yfirlits yfir fjárvörslureikninginn og greiðslu á eftirstöðvum innistæðunnar.

Fram var lögð í dóminum orðsending til stefnda, dags. 5. september 2012, þar sem stjórnarformaður og meðstjórnandi S13, E-kk-nf K-kk-nf og L-kvk-nf B-kvk-nf, segja að fé sem innheimtist skuli geymt á bankabók hjá lögmannsstofunni og verði ekki ráðstafað nema samkvæmt fyrirmælum stjórnar.

Í bréfi sem þau E-kk-nf og L-kk-nf sendu lögmannsstofunni Lögsundi, dags. 3. júlí 2013, er fullyrt að S13 hafi aldrei ráðið stefnda í vinnu. Þá kemur fram að hann hafi verið fulltrúi kaupenda. Í bréfi þeirra til skiptastjóra þrotabúsins, dags. 9. júní 2014, segir enn fremur að stefndi hafi ekki unnið fyrir þau.

Stefndi lagði fram í málinu ýmis tölvupóstsamskipti sín og E-kk-ef, þar sem sjá má að stefndi hefur sinnt ýmsum verkefnum fyrir E-kk-þf og hið gjaldþrota félag. Er þar að finna samskipti stefnda og E-kk-ef þar sem þeir ræða samningaviðræður við Ístak. Þá er í tölvupóstum frá E-kk-þgf vísað til eldra samkomulags um 10.000.000 króna innistæðu, sem gildi ekki lengur.

Lögmannsstofan Lögborg hafði gert hinu gjaldþrota félagi reikning, dags. 1. nóvember 2012, vegna ýmissar lögfræðivinnu stefnda.

Við aðalmeðferð málsins gaf T-kk-nf S-kk-nf endurskoðandi skýrslu. Hann kvaðst hafa unnið fyrir E-kk-þf K-kk-þf, aðaleiganda hins gjaldþrota félags, um margra ára skeið. Hrunið hafi komið illa við fyrirtækið og E-kk-nf hafi veikst skömmu síðar. Á árinu 2012 hafi staðan verið orðin mjög erfið. Þá hafi verið leitað til Lögborgar og stefnda til að aðstoða bæði fyrirtækið og E-kk-þf, en fjármál þeirra hafi verið samofin. Stefndi hafi unnið að ýmsum verkefnum, einkum samningum við Landsbankann, og séð um innheimtur. Þá hafi hann annast sölu á starfsemi út úr félaginu. Stað félagsins hafi verið erfið, en E-kk-nf hafi ekki áttað sig á raunverulegri stöðu.

Stefndi sagði í aðilaskýrslu sinni að hann hefði verið ráðinn til að vinna fyrir Kemis eða S13 að frumkvæði T-kk-ef S-kk-ef. Hann hafi unnið að ýmsum verkefnum fyrir félagið, m.a. samningum við Landsbankann, Tollstjóra og Ístak. Hann hafi innheimt háa kröfu á hendur Ístaki, en þeir hafi neyðst til að semja um hana þar sem Ístak taldi sig eiga gagnkröfur vegna gallaðs sprengiefnis og seinkunar á afhendingu. Stefndi sagði að það hefði verið samið um það við E-kk-þf að fé sem kæmi inn lægi hjá stofunni og hún sæi um að greiða ýmsar skuldir, m.a. umsamdar greiðslur til Tollstjóra. Þá hafi þetta fé einnig átt að vera til tryggingar því að þeir fengju greitt fyrir vinnu í þágu félagsins.

Stefndi kvaðst aðspurður ekki hafa skrifað reikning á félagið. Hann hafi ætlað að bíða með það þangað til náðst hefði samkomulag við skiptastjóra.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi heldur því fram að þegar fasteign og rekstur félagsins voru seld, í apríl 2012, hafi félagið í raun löngu áður verið orðið ógjaldfært í skilningi gjaldþrotaskiptaréttar og því verið skylt að gefa bú þess upp til gjaldþrotaskipta skv. 2. mgr. 64. gr., sbr. 1. mgr. 64. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991.

Stefnandi byggir á því að fjárhæðin á fjárvörslureikningnum sé eign stefnanda sem stefnda beri að standa full skil á. Stefnda beri samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laga nr. 77/1988 að hafa sérstakan fjárvörslureikning í banka og halda fé umbjóðenda sinna aðgreindu frá eigin fé, sbr. 23. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1192/2005 skuli lögmaður færa sérstakan viðskiptareikning í bókhaldi sínu, sem sýni inneign umbjóðandans á hverjum tíma. Á reikninginn skuli færa allt fé, sem lögmaðurinn tekur við til varðveislu, þ.m.t. fyrirframgreiðslu kostnaðar og tryggingu fyrir greiðslu kostnaðar og þóknunar lögmannsins. Lögmaður hafi formlega ráðstöfunarheimild yfir reikningnum, en sé ekki eigandi innstæðu á slíkum reikningi.

Stefnandi segir að lögmaður megi því aðeins taka fé út af fjárvörslureikningi í eigin þágu að hann eigi það fé hjá umbjóðanda sínum samkvæmt rétt bókaðri stöðu viðskiptareiknings, enda sé fullnægt skilyrðum til skuldajafnaðar.

Stefnandi byggir á því að innistæðan hafi ekki staðið til tryggingar kröfu stefnda um þóknun eða endurgreiðslu kostnaðar. Stefndi hafi ekki stofnað til kostnaðar að beiðni félagsins eða samkvæmt umboði frá félaginu. Krafan sé óréttmæt. Þá hafi stefndi ekki gert félaginu reikning eða lýst kröfu í búið. Hann hafi því ekki átt kröfu samkvæmt rétt bókfærðri stöðu á viðskiptareikningi félagsins hjá stefnda. Stefnandi vísar hér til siðareglna lögmanna, 2. mgr. 10. gr., 1. mgr. 13. gr., 14. gr. og 15. gr.

Stefnandi byggir á því að lögmenn séu opinberir sýslunarmenn. Þeim sé heimilt að stofna félag með takmarkaðri ábyrgð um rekstur sinn. Það breyti því ekki að lögmaður beri ávallt óskerta ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmaður hans baki öðrum með störfum sínum. Ekkert samningssamband hafi verið milli lögmannsins og félagsins í þessu tilviki.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 30. október 2013, en þá hafi verið liðinn einn mánuður frá því að hann krafðist skila á fénu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að hann sé ekki réttur aðili að málinu. Hann sé lögmaður og hafi tekið að sér ýmis verkefni fyrir félagið, áður en bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta. Hann hafi tekið að sér verkefni í nafni Lögborgar ehf. Vísar hann til fyrri reiknings vegna vinnu sinnar, dags. 1. nóvember 2012. Fjármunir sem innheimtust hafi verið lagðir inn á fjárvörslureikning sem Lögborg hafði stofnað. Því telur stefndi að sýkna verði hann af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi bendir á að stefnandi hafi ekki haft uppi kröfur á hendur Lögborg og þannig sýnt fram á að það félag hafi valdið honum tjóni. Hann geti því ekki byggt á því að stefndi beri persónulega ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmenn hans hafi valdið. Stefnandi geri enga tilraun til að fella þessa skaðabótakröfu undir almenn skilyrði skaðabótareglna. Þá séu engar lagatilvísanir í þá átt heldur.

Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilt að halda eftir fjármunum til uppgjörs verklauna og að skuldajöfnun hafi verið heimil. Lögborg ehf. hafi verið ráðin til vinnu fyrir félagið. Hann hafi lagt fram tímaskýrslu sem sýni umfang verkefnanna. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu í stefnu að hann hafi ekki verið ráðinn til að vinna fyrir félagið.

Stefndi byggir á því að gert hafi verið munnlegt samkomulag við E-kk-þf K-kk-þf og M-kvk-þf B-kvk-þf S-kvk-þf, sem þá hafi verið prókúruhafi, um að innheimt fé yrði varðveitt hjá Lögborg og að vinna fyrir félagið yrði greidd af þeim fjármunum. Þessi samningur hafi verið forsenda þess að mikil vinna hafi verið innt af hendi, þótt árangur væri óviss. Stefndi telur að E-kk-nf K-kk-nf hafi staðfest þetta munnlega samkomulag tvívegis með skriflegum orðsendingum.

Stefndi mótmælir tilvísun til siðareglna lögmanna. Þá mótmælir hann tilvísun til réttinda og skyldna lögmanna. Þá hafi ætíð legið fyrir hvert umfang ógreiddrar vinnu væri í tímum talið og því einfalt að sjá raunverulega stöðu.

Stefndi mótmælir tilvísun til b) liðar 7. gr. reglugerðar 1192/2005. Þar sé fjallað um að ekki sé heimilt að taka út af fjárvörslureikningi í eigin þágu, nema samkvæmt rétt bókfærðri stöðu viðskiptareiknings, enda fullnægt öllum skilyrðum til skuldajöfnunar. Í því tilviki sem hér um ræðir, hafði L-kvk-nf ekki tekið út af fjárvörslureikningi í eigin þágu, heldur hafi hluti fjárhæðar verið til tryggingar. Þar sem skiptastjóri hafi ekki enn samþykkt kröfu Lögborgar, hafi ekki verið hægt að útbúa reikninginn.

Stefndi bendir á að stefnanda hafi borið að krefjast riftunar á samkomulagi aðila um að fjármunir stæðu til tryggingar ógreiddri þóknun, sbr. 137. gr. laga nr. 21/1991, hafi hann talið að sú ráðstöfun væri riftanleg. Þar sem ekki sé krafist riftunar verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Frestur til höfðunar riftunarmáls sé liðinn, sbr. 148. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndi telur að sýkna verði af kröfunni vegna tómlætis stefnanda. Skiptastjóra hafi verið kunnugt um þessa fjármuni ekki síðar en 11. október 2013. Stefna hafi verið gefin út rúmlega 3 árum síðar.

Verði ekki fallist á að samningur hafi komist á um að fjármunir í vörslu Lögborgar stæðu til tryggingar kröfu um verklaun, byggir stefndi á því að hann hafi átt haldsrétt í þessum fjármunum. Hann hafi átt rétt á að halda eign stefnanda þar til rétt skil yrðu gerð.

Til vara krefst stefndi verulegrar lækkunar á stefnukröfum. Verði talið að endurgjaldið hafi verið ósanngjarnt krefst hann þess að dómurinn meti eðlilegt endurgjald fyrir vinnu stefnda og lækki kröfu stefnanda til samræmis við það. Þá krefst hann niðurfellingar vaxta hver sem niðurstaðan annars verður, enda standi hinir umdeildu fjármunir ekki til ráðstöfunar stefnda á meðan þessi ágreiningur er uppi.

Til þrautavara krefst stefndi þess að vextir verði felldir niður, svo og málskostnaður, með vísan til þeirra röksemda sem að framan eru raktar.

Niðurstaða

Stefnandi höfðar mál þetta á hendur stefnda, J-kk-þgf Á-kk-þgf G-kk-þgf hæstaréttarlögmanni. Hann rekur ásamt öðrum lögmannsstofu í Reykjavík í einkahlutafélagi, Lögborg ehf. Stefnandi telur að fé sem var geymt á fjárvörslureikningi hjá lögmannsstofunni sé eign þrotabúsins og því beri að skila öllu til þrotabúsins. Stefndi telur á móti að honum sé heimilt að taka af fénu innheimtulaun sem hann eigi kröfu til vegna þessa fjár, svo og verklaun fyrir önnur verk sem hann vann fyrir hið gjaldþrota félag áður en það var tekið til gjaldþrotaskipta. Þá telur stefndi sig ekki vera réttan aðila málsins, stefnandi hefði átt að beina kröfum sínum að einkahlutafélaginu Lögborg.

Sannað er að stefndi vann sem lögmaður fyrir hið gjaldþrota félag. Hann vann þau verk sem þurfti og naut að venju fulltingis starfsmanna skrifstofunnar. Gerður hafði verið einn reikningur á hendur félaginu fyrir vinnu stefnda. Var sá reikningur gefinn út af Lögborg og greiðslan rann til þess félags. Samkvæmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 77/1998 geta lögmenn stofnað félag um rekstur sinn, þ. á m. félag með takmarkaðri ábyrgð eins og stefndi hefur gert. Tekið er fram að lögmaður beri samt sem áður ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmaður hans veldu öðrum með störfum sínum.

Í þessu máli er deilt um rétt lögmannsstofunnar til að halda eftir af fé umbjóðanda síns þóknun sem hún telur sig eiga kröfu til. Hvorki stefndi né starfsmenn hans hafa valdið hinu gjaldþrota félagi eða þrotabúinu tjóni sem bótaskylt kynni að vera. Þar sem samningssamband félagsins var við einkahlutafélagið Lögborg bar að hafa kröfuna uppi á hendur því félagi, en ekki stefnda. Verður hann því sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum verður stefnanda gert að greiða stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, J-kk-nf Á-kk-nf G-kk-nf, er sýknaður af kröfum stefnanda, þrotabús S13 ehf.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf