E-2001/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu þann 23. október 2019 og tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð þann 8. desember sl.

Stefnandi er Viðhaldsmenn ehf., kt. 0000000000, Fellahvarfi 5, 203 Kópavogi.

Stefndi er Eignaframkvæmd ehf., kt. 0000000000, Breiðhellu 16, 221 Hafnarfirði.

Stefnandi krefst þess að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 2.526.470 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 2.526.470 krónum frá 18. júní 2019 til greiðsludags. Inn á skuldina hafi verið greidd innborgun þann 3. júlí 2019, 1.000.000 króna, sem dragist frá skuldinni m.v. stöðu hennar á innborgunardegi. Innborgunum sé fyrst ráðstafað til greiðslu áfallins kostnaðar af vanskilum, þá til greiðslu vaxta og að lokum til lækkunar höfuðstóls. Þá er krafist málskostnaðar í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning eða að mati dómsins, og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til innheimtukostnaðar fyrir löginnheimtu í samræmi við heimildir.

Stefndi féll frá kröfu um frávísun málsins, en krefst aðallega sýknu af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara að kröfufjárhæðin verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti, að skaðlausu eða að mati réttarins, eða að málskostnaður verði felldur niður komi til þess að fallist verði á varakröfu hans.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Málsatvik eru þau að hið stefnda félag tók að sér viðhald fasteignarinnar að [...] í Reykjavík, er fólst einkum í lagfæringu á þakkanti, svokölluðum Kjartanskanti. Verkkaupi var eigandi fasteignarinnar. Stefndi, sem ekki hafði á að skipa faglærðum húsasmíðameistara, leitaði til stefnanda um að taka að sér lagfæringu þakkantsins. Úr varð munnlegt samkomulag milli aðila málsins og skyldi stefnandi gefa út reikninga á hendur stefnda fyrir vinnu og efni, og hafi stefnandi með þeim hætti verið undirverktaki stefnda. Eigandi fasteignarinnar samþykkti framangreint fyrirkomulag.

Eins og getið var um var ekki gerður skriflegur samningur um verkið, svo sem um verktíma, tímaverð eða heildarverð. Ekki virðist ágreiningur um það að í verkinu hafi falist niðurrif á þeim hluta þakkantsins sem skipta þurfti um, endurbygging þakkants að því leyti, einkum framhlið hans, auk málunar og uppsetningar renna og niðurfalla.

Fyrirsvarsmaður stefnanda, sem er lærður húsasmíðameistari, leitaði til starfsmannaleigu, og réð til sín þrjá erlenda starfsmenn í verkið. Hafði fyrirsvarsmaður stefnanda yfirumsjón verksins, en einn þeirra starfsmanna sem ráðnir voru, og stefnandi þekkti til, hafði daglega umsjón með framvindu þess. Ekki liggur fyrir í málinu hvort starfsmennirnir hafi verið menntaðir á sviði húsasmíði en aðilar málsins og eigandi fasteignarinnar eru allir sammála um að þeir hafi verið góðir verkmenn, sem hafi skilað vandaðri vinnu.

Af gögnum málsins verður ekki séð að athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu stefnda eða eiganda fasteignarinnar um framvindu verksins eða tilhögun þess. Stefnandi gaf fyrst út reikning á hendur stefnda þann 3. júní 2019 að fjárhæð 453.685 krónur vegna vinnu, efnis og aksturs. Með reikningnum fylgdi sundurliðun hvers þáttar þar sem meðal annars kom fram tímakaup, annars vegar 7.800 krónur og hins vegar 6.800 krónur, án virðisaukaskatts. Fram er komið að hærra tímakaupið er vegna vinnu fyrirsvarsmanns stefnanda en það lægra vegna vinnu starfsmanna stefnanda. Stefnandi gaf næst út reikning á hendur stefnda þann 3. júní 2019, að fjárhæð 1.846.190 krónur, þar sem sundurliðun var með sama hætti. Af gögnum málsins verður ekki séð að athugasemdir hafi verið gerðar við fjárhæðir eða efni þeirra reikninga.

Umþrættur reikningur málsins var gefinn út þann 18. júní 2019, að fjárhæð 2.526.470 krónur. Án þess að fyrir liggi gögn um ástæðu þess að sá reikningur var ekki greiddur verður af málatilbúnaði stefnda ráðið að honum hafi þótt verkið orðið dýrt, einkum vegna þess að innheimt hafi verið tímakaup faglærðra verkamanna, og vegna aksturskostnaðar. Stefnandi gaf út síðasta reikning verksins þann 25. júní 2016, að fjárhæð 1.220.102 krónur. Þann reikning greiddi stefndi, og þá greiddi stefndi 1.000.000 króna inn á umþrættan reikning málsins þann 3. júlí 2019, í báðum tilfellum án athugasemda að því er séð verður.

Með tölvupósti, dags. 16. júlí 2019 frá eiganda fasteignarinnar til fyrirsvarsmanns stefnanda, bauðst hann til að greiða 1.000.000 króna í viðbót í því skyni að ljúka málinu. Í svarpósti fyrirsvarsmanns stefnanda, dags. 17. júlí 2019, bauð hann lækkun á reikningnum sem næmi 150.000 krónum. Ekki náðust sættir um þau málalok.

Þann 18. mars 2020 lagði stefndi fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns, og sama dag var R-kk-nf Ó-kk-nf byggingarfræðingur dómkvaddur til að framkvæma hið umbeðna mat um hvert væri hæfilegt endurgjald fyrir vinnu og efniskaup stefnanda í þágu stefnda. Í matsgerð, dags. 8. júní 2020, var eðlilegur fjöldi vinnutíma við þakkantinn metinn 250 klst. hjá iðnaðarmanni, og 240 klst. hjá aðstoðarmanni. Hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir unna klst. í dagvinnu fyrir ófaglærða verkamenn, sem vinna sambærilegt verk, var talið 5.780 krónur með virðisaukaskatti. Áætlaður heildarkostnaður var metinn 4.615.000 krónur með vsk., þar af næmi efniskostnaður 1.050.000 krónum. Óverulegt misræmi væri á milli áætlunar matsmanns á efnismagni og því sem stefnandi gerði kröfu um, hins vegar væri sá tímafjöldi sem stefnandi krefðist fyrir verkið ekki í samræmi við umfang og eðli verksins.

Fyrir upphaf aðalmeðferðar var gengið á vettvang. Aðilaskýrslu gáfu J-kk-nf S-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda og A-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda. Vitnaskýrslur gáfu R-kk-nf Ó-kk-nf, byggingarfræðingur og matsmaður, og K-kk-nf Ó-kk-nf, eigandi fasteignarinnar að [..].

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi vísar til þess að hann hafi tekið að sér verk samkvæmt munnlegum samningi við stefnda, um rif á þakkanti ásamt því að setja upp nýjan þakkant og endurbyggja, lagfæringu á rennum, málun og öðru því tengdu. Verkið hafi stækkað að umfangi á meðan á því stóð, m.a. vegna fúa í undirbyggingu sem þurfti að skipta um, og verkið því verið „lifandi“ og endurmetið eftir framvindu þess. Vegna óvissu um umfang verksins hefði ekki verið samið um heildarverð, og þá hefði ekki verið samið um tímagjald eða efniskostnað. Stefnandi hafnar því sem röngu sem fram komi í greinargerð stefnda að samið hafi verið um að verkið tæki u.þ.b. sex daga og að efniskostnaður yrði u.þ.b. 230.000 krónur, enda í engu samræmi við umfang verksins, m.a. samkvæmt matsgerð.

Stefnandi bendir á að mikil ánægja hafi verið með verkið af hálfu stefnda og eiganda fasteignarinnar og engar athugasemdir verið gerðar við útgefna reikninga fyrr en eftir að verkinu var að fullu lokið. Stefndi hefði greitt þrjá af fjórum reikningum og greitt verulega inn á umþrættan reikning málsins. Hefði stefndi gert athugasemdir við útgefna reikninga fyrr, svo sem um tímagjald þeirra, þá hefði stefnandi tekið það til skoðunar á þeim tíma og hætt verkinu ef ekki hefðu náðst sættir.

Stefnandi bendir á að hann eigi ógreiddan reikning á hendur stefnda, að fjárhæð 2.526.470 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar, sem ekki hafi fengist greiddur þrátt fyrir innheimtutilraunir, að frádreginni 1.000.000 króna sem greidd hafi verið þann 3. júní 2019.

Stefnandi telur að líta verði framhjá matsgerð málsins við niðurstöðu málsins vegna ýmissa vankanta á því mati. Þannig reikni matsmaður heildarlengd þakkants 66 metra, út frá teikningu um grunnflöt fasteignarinnar að viðbættum 0,7 metrum á langhlið. Það rétta sé að heildarlengd þakkants sé 70,82 metrar, enda nái þakkanturinn 0,7 metra fram á öllum hliðum hússins. Einnig sé upplýst að matsmaður hafi ekki gert ráð fyrir lista, sem nái heildarlengd þakkantsins, undir flasningu á kjálka ofan þakrennu. Ekki sé reiknað með því að þeir listar sem skipta þurfti um undir þakkanti hafi ekki verið fáanlegir og því hafi þurft að rista þá úr stærri borðum, grunna og mála. Þá sé upplýst að matsmaður hafi ekki gert ráð fyrir því að allir listar undir þakkanti hafi verið festir upp á nýtt með ryðfríum pinnum. Í matsgerð reikni matsmaður út vinnu við kjálka þakkantsins, 94 talsins, 7,7 mínútur á hvern kjálka, sem geti engan veginn staðist. Ómögulegt hafi verið á þeim tíma að saga niður efni og fara með á viðkomandi stað, stilla af og festa. Þá sé í matsgerð ekki reiknaður sá tími sem fór í uppsetningu og lagfæringu á þakrennum og niðurföllum, en sá liður hafi verið veigamikill þáttur verksins. Í matsgerð komi fram að samtals hafi 490 klst. farið í verkið, og við það miðað við útreikning matsins. Hins vegar komi fram í sundurliðun um sömu verktíma að þeir séu í raun 500 klst., og viðmið útreiknings því rangt að þessu leyti.

Stefnandi telur jafnframt að ekki sé hægt að styðjast við tímakaup verkamanna sem fram komi í matsgerð, 5.780 krónur með vsk. Það tímakaup miðist við dagvinnu en af gögnum málsins sé ljóst að verkið hafi verið unnið á öllum tímum, svo sem á frídögum og eftir hefðbundna dagvinnu, og því hefði frekar borið að miða við jafnaðartaxta. Þá eigi framangreint tímagjald engan veginn við í málinu til viðmiðunar, enda hafi ekki verið samið um ákveðið tímagjald og í matinu hafi verið gengið út frá tímagjaldi ófaglærðra verkamanna með enga reynslu. Af málsatvikum sé ljóst að stefnandi hafði reynslumikla iðnaðarmenn í vinnu, enda hafi þeir unnið yfir 90% af verkinu, og skilað óaðfinnanlegu verki að mati allra sem að málinu hafa komið.

Stefnandi bendir jafnframt á að matsmaður geri ráð fyrir 15% hærri efniskostnaði en stefnandi innheimti, og gefi matsmaður sér ákveðna órökstudda skýringu á því. Þá hafi munur á þeim tímafjölda sem stefnandi hafi skráð á verkið, 554 klst., og þeim 500 klst. sem matsmaður hafi talið eðlilegt, einungis verið um 10,8%. Sá munur væri í raun mjög lítill í verklegum framkvæmdum og einnig ef litið væri til eðlis og umfangs verksins, sérstaklega með tilliti til þess að matsmaður hefði í skýrslu sinni fyrir dóminum upplýst að hann hefði ekki í matinu tekið tillit til ýmissa verkþátta. Stefnandi bendir á að á matsfundi hafi verið lögð fram sundurliðun stefnanda um þá verkþætti sem hefði borið að líta til, og fylgi matsgerðinni, en matsmaður hefði þrátt fyrir það ekki tekið tillit til þeirra atriða við gerð matsins. Beri samkvæmt framangreindu að líta framhjá matsgerðinni við niðurstöðu málsins.

Um lagatilvísanir vísar stefnandi til reglna samninga og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi upplýsir að ekki sé ágreiningur er lúti að gæðum verksins eða tilefni þess að ráðist var í verkið, en krefst sýknu þar sem fullnaðaruppgjör verksins hafi þegar farið fram, með greiðslu þann 3. júlí 2019 á 1.000.000 króna. Hafi fyrirsvarsmaður stefnanda sæst á greiðsluna í símtali við eiganda fasteignarinnar, enda þurft að greiða laun starfsmanna sinna í byrjun júlí 2019, og með móttöku greiðslunnar, og án þess að gera sérstaka fyrirvara um frekari kröfur í samskiptum hans og fasteignareigandans, hafi stefndi talið að fullnaðargreiðsla í málinu hefði átt sér stað. Því séu kröfur um frekari greiðslur ekki í samræmi við framangreint samkomulag og stefnandi í vondri trú.

Stefndi krefst sýknu á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki sinnt verkinu sjálfur persónulega, eins og samningur stóð um. Hið stefnda félag hefði sjálft getað ráðið eða leigt til sín starfsmenn eða aðra verktaka til að sinna verkinu, eins og stefnandi gerði, ef til hefði staðið að verkið yrði unnið af ófaglærðum iðnaðarmönnum. Hafi því verið um að ræða persónulega ráðningu fyrirsvarsmanns stefnanda til verksins, sem hann stóð síðan ekki við og gat ekki sinnt. Auk þess hafi fyrirsvarsmaður stefnanda farið á þeim tíma sem verkið var unnið í frí, í að minnsta kosti tvær vikur, þar sem ekkert eftirlit hafi verið haft með þeim ófaglærðu mönnum sem hann réð til verksins, og ekkert liggi fyrir um reynslu þeirra eða hæfni. E.t.v. af þeim sökum hafi verkið dregist úr hófi fram með tilheyrandi kostnaði, sem stefndi geti ekki borið ábyrgð á, enda hafi sá tími sem verkið tók verið mun lengri en stefnandi hafði gefið upp þegar hann var ráðinn til starfans, eða um sex daga, og efniskostnaður átt að vera 230.000 krónur. Jafnframt hafi stefnandi ofreiknað tíma þeirra starfsmanna sem hann tók á leigu, tímaskráning hans sé röng, og tímagjald verkamanna til grundvallar reikningum of hátt. Þá séu reikningar vegna efniskaupa órökstuddir og óskýrðir, enda hafi verið keypt mun meira af efni en þurfti til verksins og verðmæti skilaefnis ekki í samræmi við það sem eðlilegt mundi teljast miðað við þau magnkaup, svo sem vegna timburs, fúavarnarefnis o.fl. Þá hafi óeðlilega löngum tíma varið verið til ákveðinna þátta verksins, svo sem máltöku og myndatöku af þakkantinum, sem hafi verið gert til þess að verkamennirnir gætu áttað sig á því hvað þeir ættu að gera næst. Þá sé um óútskýrðan akstur og ferðir hvað snertir efniskaup að ræða, auk þess sem innheimt sé fyrir málningarvinnu sem að langmestu leyti hafi verið unnin af fasteignareiganda. Þá sé enn fremur innheimt tímavinna verkamannanna við uppsetningu og niðurtöku verkpalla en sú vinna hafi alfarið verið unnin á vegum starfsmanna Verkpalla ehf., sem leigði stefnanda verkpallana til verksins og öll þjónusta verið innifalin í verðinu, þ. á. m. uppsetning þeirra og niðurtaka að verki loknu. Séu kostnaðarliðir reikninga og krafan því bæði órökstudd, óréttmæt og ósanngjörn.

Stefndi bendir á að samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup taki þau lög meðal annars til vinnu við fasteignir og vinnu vegna byggingarframkvæmda. Samkvæmt þeim lögum séu ekki gerðar formkröfur til samninga um þjónustukaup og geti slíkir samningar verið hvort heldur sem er munnlegir eða skriflegir. Upplýsinga og leiðbeiningarskylda hvíli á seljanda þjónustu um vinnu verks með hagsmuni kaupanda fyrir augum, sbr. 2. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 42/2000. Upplýsingaskylda af sama toga hvíli á seljanda þjónustu, samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 6. gr. sömu laga, ef verð þjónustunnar verði verulega hærra en kaupandi hafi mátt gera ráð fyrir og skuli seljandi þá tilkynna kaupanda um það og óska eftir fyrirmælum um það hvort frekari vinna skuli af hendi leyst. Í 2. málslið sömu málsgreinar segi að hafi seljandi ekki sinnt leiðbeiningarskyldu í framangreindu tilliti og ekki óskað eftir fyrirmælum um hvað ætti að gera, og ætla megi að kaupandi hefði hætt við samninginn að fengnum slíkum upplýsingum frá seljanda, þá skuli greiðslur fyrir verkið miðast við það að kaupandi hefði dregið sig úr samningnum á því stigi. Samkvæmt 3. tölulið 9. gr. sömu laga telst seld þjónusta gölluð hafi seljandi ekki veitt kaupanda upplýsingar sem hann hafði vitneskju um eða hefði mátt hafa vitneskju um og upplýsingarnar hafa þýðingu fyrir framkvæmd verksins. Þá sé í 28. gr. laganna kveðið á um að hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu þá skuli kaupandi greiða það verð sem telja megi sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún sé.

Stefndi mótmælir því að greiðsla sú sem innt hafi verið af hendi 3. júlí 2019 hafi verið innborgun á kröfu stefnanda, enda um að ræða loka og fullnaðargreiðslu svo að ekki kæmi til frekari eftirmála. Þá hafi þegar verið ljóst að ágreiningur var milli aðila um reikninga stefnanda. Enn fremur sé því mótmælt að verkið hafi stækkað að umfangi að nokkru leyti vegna fúa í undirbyggingu sem skipta hafi þurft um, eins og greini í stefnu. Hið sanna sé að einungis hafi þurft að saga framan af fjórum sperrum vegna fúa, og styrkja með nýju timburefni, en sperrurnar liggi með u.þ.b. 60 cm millibili. Slíkt geti ekki skýrt svo mikla töf á verki sem í heild sé 66 lengdarmetrar, að verkið tefjist svo dögum skipti, enda um eðlilega viðgerð að ræða, sem iðulega sé framkvæmd samhliða skiptum á kanti eins og þeim sem um ræði í málinu.

Stefndi vísar til framkominnar matsgerðar þar sem fram komi að sanngjarnt endurgjald fyrir verkið sé 4.615.000 krónur, og stefndi uni. Við yfirferð gagna málsins hafi stefnda hins vegar orðið ljóst að hann hafi fram til þessa aðeins staðið skil á 4.519.977 krónum, og hann skuldi því stefnanda eftirstöðvar að fjárhæð 95.023 krónur, sem hann muni gera skil á verði þess óskað. Til vara sé þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð umtalsvert að mati dómsins í ljósi þeirra staðreynda um málsatvik sem rakin hafa verið í greinargerð þessari og málatilbúnaðar um sýknukröfur, með vísan til 38. gr. laga nr. 50/2000.

Um lagarök vísar stefndi til hinnar fornu réttarreglu um sanngjarnt endurgjald (l. precium justum) fyrir keypta vöru eða þjónustu, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Forsendur og niðurstaða:

Stefndi byggir á því að fullnaðaruppgjör hafi farið fram 3. júlí 2019, þegar eigandi fasteignarinnar greiddi 1.000.000 króna til stefnanda, og þau málalok verið samþykkt í símtali fyrirsvarsmanns stefnanda við eiganda fasteignarinnar.

Ráða má af gögnum málsins að ekki hafi verið um fullnaðargreiðslu að ræða í umrætt sinn, enda var nokkrum dögum síðar haldinn fundur um umþrættan reikning. Í tölvupósti eiganda fasteignarinnar til fyrirsvarsmanns stefnanda, dags. 16. júlí 2019, leggur hann til greiðslu á 1.000.000 króna til viðbótar fyrri greiðslu svo að ljúka megi málinu. Með engum hætti var reynt að renna stoðum undir meint samþykki í framangreindu símtali, svo sem í skýrslum fyrir dómi.

Stefndi byggir á því að í samkomulagi aðila hafi falist að fyrirsvarsmaður stefnanda myndi sjálfur vinna verkið, enda hafi verið samið við hann persónulega.

Af gögnum málsins verður ekki séð að neinar athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu stefnda eða eiganda fasteignarinnar að reikningar væru gefnir út af hálfu stefnanda eða að athugasemdir hafi verið gerðar við að aðrir en fyrirsvarsmaður stefnanda ynnu verkið, þótt stefndi og eigandi fasteignarinnar hafi í skýrslum fyrir dómi talið að fyrirsvarsmaður stefnanda myndi koma meira að því. Ekkert í gögnum málsins styður þá málsástæðu að samkomulag hafi verið gert um að fyrirsvarsmann stefnanda myndi vinna verkið persónulega.

Á því er byggt að stefnandi hafi gefið upp að efniskostnaður verksins yrði u.þ.b. 230.000 krónur, og að reikningar stefnanda vegna efniskaupa séu órökstuddir og óskýrðir, og að keypt hafi verið mun meira af efni en þurfti til verksins.

Í fylgiskjali stefnanda með hinum umþrætta reikningi málsins, sem og öðrum reikningum verksins, er nákvæm talning á því efni sem keypt var og magni. Ekkert í málinu styður það að stefnandi hafi gefið upp að efniskostnaður yrði u.þ.b. 230.000 krónur. Í framlagðri matsgerð stefnda reiknar matsmaður efniskostnað heildarverksins á 1.050.000 krónur, og tekur fram að efniskostnaður stefnanda, sem var lægri eða 911.979 krónur, sé í fullu samræmi við umfang og eðli verksins.

Stefndi byggir á því að verkið hafi dregist úr hófi, enda hafi stefnandi gefið upp að það tæki u.þ.b. sex daga, og þá hafi það verið unnið af ófaglærðum iðnaðarmönnum, sem séu lengur að vinna verkið en faglærðir. Hafi stefndi meðal annars gert athugasemdir við myndatökur þeirra af þakkantinum, sem hann hafi ætlað að væri í því skyni að þeir áttuðu sig á því hvað þeir ættu að gera næst.

Ekkert í málinu styður það að stefnandi hafi gefið upp að verkið tæki u.þ.b. sex daga. Í framlagðri matsgerð stefnda er komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegt hefði verið að allt að 500 klst. hefðu farið í verkið, sbr. síðari útlistun, sem áætla má um þrjár vikur í dagvinnu alla virka daga vikunnar. Með vísan til þessa þykir ekki hægt að fallast á að verkið hafi dregist úr hófi á framangreindum forsendum.

Um menntun þeirra þriggja manna sem unnu aðallega að verkinu liggur ekkert fyrir, en stefnandi staðhæfir að þeir séu reyndir smiðir. Stefndi upplýsir í sinni greinargerð að ágreiningur málsins snúi ekki að gæðum verksins, og í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi kom fram að hann væri ánægður með vandað verk. Það sama kom fram í skýrslu eiganda fasteignarinnar fyrir dómi að hann hefði ekkert út á verkið að setja. Að mati dómsins þykir ósennilegt að starfsmennirnir hefðu getað lokið við smíði þakkants af þessari gerð með þeim hætti sem útkoman er, ef þeir hefðu hvorki yfir að ráða menntun eða reynslu af smíðum. Þá er með öllu ósannað að sömu menn hafi eytt miklum tíma í myndatökur eða hafi þurft óeðlilega mikinn tíma til máltöku og að ráða ráðum sínum, en eigandi fasteignarinnar bar fyrir dómi að hann hefði fylgst daglega með verkinu en aldrei orðið var við það. Er því ekki fallist á að verkið hafi dregist úr hófi, eða að unnir tímar hafi verið ofreiknaðir á þessum forsendum.

Á því er byggt að tímagjald starfsmannanna hafi verið of hátt, og tímafjöldi ranglega skráður á tímaskýrslur.

Í fylgiskjali með hinum umþrætta reikningi, og greiddum reikningum, er getið þeirra dagsetninga sem vinna fór fram, og skráðar eru unnar klukkustundir hvers þeirra þriggja sem að verkinu unnu. Með engum hætti var rökstutt af hálfu stefnda á hvern hátt sú tímaskráning er ranglega skráð.

Af gögnum málsins verður ekki séð að samið hafi verið um það hvert tímagjald fyrirsvarsmanns stefnanda skyldi vera eða hvert tímagjald starfsmanna stefnanda skyldi vera. Stefndi bar sjálfur að einungis hafi verið samið um að verkið yrði vel unnið og á sanngjarnan hátt. Stefndi, sem er aðalverktaki verksins, hafði sem slíkur eftirlitshlutverki að gegna og hefði borið að gera athugasemdir við fjárhæð reikninga og tímagjalds hefði hann talið ástæðu til. Stefndi greiðir hins vegar aðra reikninga verksins og gerir engar athugasemdir við fjárhæð þeirra eða tilgreint tímagjald fyrr en verkinu er lokið, að því er virðist vegna athugasemda eiganda fasteignarinnar um að verkið væri að verða honum dýrt.

Í matsgerð málsins er hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir ófaglærða verkamenn ætlað 5.780 krónur með virðisaukaskatti fyrir unna klukkustund í dagvinnu. Í framangreindu fylgiskjali umþrætts reiknings kemur fram að þessir verkamenn hafi yfirleitt unnið 1011 klst. á dag þá daga sem þeir unnu í verkinu, auk sex klst. laugardaginn 8. júní 2019 og sjö klst. laugardaginn 15. júní 2019. Tímagjaldið var ávallt það sama, eða 6.800 krónur án virðisaukaskatts, óháð því hvenær þeir unnu í verkinu. Ósannað er að við þær aðstæður beri að miða við þann taxta sem fram kemur í matsgerð, sem miðast við meðaltal dagvinnutaxta samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá, og er því ósannað að það tímagjald sem greitt var hafi miðað við aðstæður verið of hátt, sbr. nánar síðar.

Stefndi byggir á því að við eigi í málinu ákvæði laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, einkum 2. málsliður 1. mgr. 4. gr., 1. og 2. málsliður 2. mgr. 6. gr. um upplýsinga og leiðbeiningarskyldu, sbr. 3. tölulið 9. gr., og ákvæði 28. gr. um að hafi ekki verið samið um verð skuli kaupandi greiða það verð sem telja megi sanngjarnt með hliðsjón af eðli og umfangi.

Samkvæmt 1. og 4. mgr. 1. gr. laga nr. 42/2000 taka lögin til hvers kyns samninga um kaup á þjónustu sem veitt er neytendum í atvinnuskyni gegn endurgjaldi, og að með neytanda sé átt við einstakling sem er kaupandi þjónustu og kaupin séu ekki í atvinnuskyni eða í tengslum við starf hans. Fyrir liggur í málinu að kaupandi þjónustunnar er lögaðili, og voru kaupin gerð í atvinnuskyni. Þegar af þeirri ástæðu geta framangreind ákvæði laga nr. 42/2000 ekki átt við um samkomulag aðila þessa máls.

Stefndi vísar að lokum til ákvæða 38. gr. og 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, um lækkun á kröfu stefnanda, til samræmis við það verð sem fram komi í framlagðri matsgerð.

Ákvæði 38. gr. laga nr. 50/2000 taka til þess að veittur sé afsláttur, enda sé galli sannaður. Eins og rakið hefur verið lýtur ágreiningur málsins ekki að gæðum verksins, og verður við það að miða að stefnandi hafi skilað óaðfinnanlegu verki. Getur framangreint ákvæði 38. gr. því ekki komið til frekari skoðunar.

Ákvæði 45. gr. laga nr. 50/2000 hefur verið túlkað svo í dómum Hæstaréttar, að hafi ekki verið samið um endurgjald þjónustu fari lögskipti aðila eftir þeirri meginreglu kröfuréttar um að stefnda beri að greiða það verð sem krafist sé, nema telja megi það ósanngjarnt. Ber í því sambandi að miða við eðli verksins, gæði og aðrar aðstæður.

Ekki er ágreiningur um gæði eins og fram er komið. Aðrar aðstæður hafa að nokkru verið raktar að framan, en að mati dómsins ber einnig til þess að líta að þegar hafa verið greiddar upp í verkið 4.519.977 krónur, og eigandi fasteignarinnar bauðst til að greiða stefnanda til viðbótar 1.000.000 króna upp í umþrættan reikning í því skyni að ljúka málinu. Stefnandi bauð á móti 150.000 króna lækkun reiknings. Heildarfjárhæð útgefinna reikninga stefnanda er samtals 6.046.447 krónur, og hefði getað lækkað í 5.896.447 krónur. Heildarfjárhæð greiðslna og þess sem eigandi fasteignarinnar bauð til viðbótar er samtals 5.519.977 krónur. Tilefni málshöfðunar, og hvað telja megi ósanngjarnt, snýst því í raun aðeins um mismun þeirra fjárhæða eða 376.470 krónur.

Um eðli verksins liggur fyrir að ekki var ákveðið fast verð, enda ekki ljóst við upphaf þess hvert umfang þess yrði, og hafi verkið að því leyti verið „lifandi“. Eins og að framan greinir hefur ekki verið fallist á málsástæður stefnda um órökstudda kostnaðarliði útgefinna reikninga. Kemur því að endingu til skoðunar hvort framlögð matsgerð gefi rétta og sanna mynd af umfangi verksins þannig að á henni verði byggt um sanngjarnt verð, fremur en útgefnum reikningum.

Ekki þykir þörf að fjalla sérstaklega um efniskostnað matsgerðar að öðru leyti en því að í henni er gert ráð fyrir hærri efniskostnaði en stefnandi hefur krafið stefnda um samkvæmt útgefnum reikningum. Getur sá liður í reikningum stefnanda því ekki talist ósanngjarn.

Í matsbeiðni er óskað mats á áætluðum vinnutíma og kostnaði vegna endurnýjunar á framhlið á hvern lengdarmetra af sambærilegum þakkanti, svokölluðum „Kjartanskanti“, miðað við umfang og eðli verks almennt. Í niðurstöðu matsmanns kemur fram að vafi leiki á umfangi endurnýjunar á kjálkum og eru því settar fram tvær sviðsmyndir um líklegt umfang vinnu og líklegan kostnað eftir því hvort allir kjálkar, 94 talsins, hafi verið endurnýjaðir eða bara 32.

Að mati dómsins er vafa háð hvort við mat á sanngirni í þessu tilfelli sé hægt að miða við almenna mælikvarða eða líklegt umfang, enda hljóti umfang verksins að vera háð því hversu mikið þurfti í raun að rífa og endurbyggja í þakkanti þessa tiltekna húss.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið hversu margir kjálkar voru endurnýjaðir, og að mati dómsins verði við það að miða að þeir hafi allir verið endurnýjaðir. Kemur því eingöngu til skoðunar kostnaðarmat matsgerðar miðað við þá forsendu. Þannig reiknar matsmaður að eðlilegur fjöldi vinnutíma hjá iðnaðarmanni sé 254 klst., og hjá verkamanni sem veitir iðnaðarmanni aðstoð 241 klst., eða samtals 495 klst. Áætlaður heildarkostnaður sé þannig 4.652.770 krónur, þar af efniskostnaður 1.058.110 krónur. Í sundurliðun matsgerðar um áætlaðan tímafjölda niður á hvern verklið, sem virðist eiga að vera sundurliðun á 490 klst., sem var jafnaðarviðmið matsmanns, er samtala vinnustunda sögð 500 klst. Þessi mismunur hefur ekki verið skýrður og skýrðist ekki við skýrslutökur matsmanns fyrir dómi. Sé miðað við þessar forsendur, þ.e. annars vegar skráðar vinnustundir stefnanda, 554 klst., og hins vegar 495 klst. og 500 klst. matsmanns, þá munar í fyrra tilfellinu 10,650% en því síðara 9,747%. Að mati dómsins er ekki um verulegan mun að ræða.

Samkvæmt matsgerð munar einungis 8 klst. á vinnu við endurnýjun 94 kjálka og 32. Vinna við 62 kjálka tæki samkvæmt því 480 mínútur, eða 7,7 mínútur á hvern kjálka, þ.e. við niðursögun, afstillingu og festingu. Að mati dómsins er sá tími óraunhæfur í öllu tilfelli, og þá virðist í matsgerð gert ráð fyrir að sami tími fari í niðurrif kjálkanna, óháð fjölda.

Í matsgerð er samkvæmt framangreindu annars vegar talað um iðnaðarmann eða fagmann, og hins vegar verkamann sem veitir iðnaðarmanni aðstoð. Þá er í matinu komist að þeirri niðurstöðu að ófaglærður maður með enga reynslu sé lengur að vinna sambærilegt verk en faglærður, og hæfilegt og sanngjarnt endurgjald til greiðslu fyrir unna klukkustund fyrir ófaglærða verkamenn sé 5.780 krónur með vsk. Þá kom fram í skýrslu matsmanns fyrir dómi að hæfilegt endurgjald fyrir fagmann væri 8.060 krónur með vsk. fyrir sambærilega vinnu.

Fram er komið að þeir aðilar sem unnu að verkinu hafi unnið yfir 90% vinnunnar án aðkomu fyrirsvarsmanns stefnanda, og skilað óaðfinnanlegu verki. Þá er ósannað að vinnan hafi dregist vegna vankunnáttu þeirra. Í skýrslu matsmanns kom fram að vinna við svona þakkant væri flókin, og nauðsyn að kunna til verka, og ólíklegt að verkið hafi verið unnið af óreyndum mönnum. Má því gera ráð fyrir að þeir aðilar sem unnu verkið hafi verið fagmenn með reynslu, þótt ósannað sé um menntun þeirra. Þegar af þeirri ástæðu þykir ósanngjarnt að miða tímakaup þessara manna við það endurgjald sem fram kemur í matsgerð, sem jafnframt miðast við dagvinnu, eins og áður hefur komið fram.

Samkvæmt umþrættum reikningi fengu þeir verkamenn sem unnu verkið greiddar 6.800 krónur á klst. og með virðisaukaskatti eru því innheimtar 8.432 krónur. Mismunur þess og þess sem matsmaður ætlar hæfilegt endurgjald fyrir fagmann, 8.060 krónur með virðisaukaskatti, nemur aðeins 4,41%. Með hliðsjón af framangreindu er ekki hægt að fallast á að það tímagjald sem fram kemur í reikningum stefnanda sé ósanngjarnt.

Í matsgerð er heildarlengd þakkants sagður 66 metrar samkvæmt mælingum, og er kostnaður við hvern metra 70.496 krónur miðað við heildarkostnað, 4.652.770 krónur. Við mælinguna studdist matsmaður við grunnmynd [...] en ekki þeirrar fasteignar sem getur um í matsgerð. Bar matsmaður fyrir dómi að hafa reiknað lengdina út með því að bæta við 0,7 metrum við hverja langhlið. Þeim útreikningi var mótmælt af hálfu stefnanda, þar sem ljóst væri að lengd þakkants væri 0,7 metrar út frá öllum hliðum hússins og væri lengdin því 70,82 metrar. Af hálfu dómsins er fallist á niðurstöðu stefnanda, en með því að reikna lengd útveggja bílskúrs 19,02 m og lengd húss 40,6 m, og gera ráð fyrir að við hvert úthorn, sem eru átta talsins, bætist 1,4 metrar við lengd þakkants, er heildarlengdin 70,82 metrar. Hefði heildarkostnaður í matsgerð vegna þessa því átt að vera um 340.000 krónum hærri.

Á það var bent af hálfu stefnanda að settur hefði verið nýr listi á bakhlið kjálka undir flasningu ofan við þakrennu. Við vettvangsskoðun mátti sjá þann lista. Að því gefnu að skipta hafi þurft um alla kjálka, eins og gengið er út frá við niðurstöðu málsins, þá nemur lengd listans lengd þakkantsins. Í skýrslu matsmanns fyrir dómi bar hann að hafa ekki gert ráð fyrir þeim lista.

Í yfirliti stefnanda, sem lagt var fram á matsfundi, yfir umfang þess verks sem hann sagði að hefði verið unnið, kemur meðal annars fram að allt efni hafi þurft að fúaverja og mála. Hafi grind verið fúavarin undir klæðningu og þá hafi ryðgaðir pinnar verið dúkkaðir og sparslað yfir þá, sem og allar skrúfur, og málað yfir. Þá hefðu allir listar verið málaðir, þar á meðal á bakhlið fyrir uppsetningu. Ósannað er að hve miklu leyti vinna við málun var unnin af eiganda fasteignarinnar en vinna við fúavörn er sögð hluti af viðgerð samkvæmt skýrslu matsmanns. Þá kom fram í skýrslu matsmanns að hann hafi ekki haft upplýsingar um umfang þess að listar voru dúkkaðir, og því hafi sú vinna ekki komið fram í matsgerð.

Í sundurliðun matsgerðar er vinnuliðurinn „málun“ sagður 12 klst. Í framlögðum fylgiskjölum með reikningum stefnanda er málun oftast tengd öðrum vinnuliðum, en sá tímafjöldi sem þar er tiltekinn í málun og spörslun er til muna hærri en fram kemur í matsgerðinni. Dómurinn telur ósennilegt að einungis 12 vinnustundir hefðu dugað til að sparsla yfir alla pinna og skrúfur þakkantsins, og mála allt efni með þeim hætti sem fram er komið. Þá kom fram að matsmaður hafi miðað við að efnið hafi allt verið málað eða sprautað uppkomið, og hefur matið því eðli málsins samkvæmt ekki tekið til málunar á bakhlið lista fyrir uppsetningu, eins og stefnandi bar að hefði verið gert.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins, að þótt verkið í heild verði að teljast kostnaðarsamt, þá sé umþrættur reikningur ekki ósanngjarn með hliðsjón af umfangi og eðli verksins, og öðrum atvikum, og að ekki sé hægt að líta til niðurstöðu matsgerðar um sanngjarnt verð í þeim efnum.

Samkvæmt niðurstöðu málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda umþrættan reikning með þar til greindum dráttarvöxtum, að teknu tilliti til innborgunar.

Eftir niðurstöðu málsins og skv. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem hæfilegur þykir 1.240.00 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnum Þ-kk-þgf D-kk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf S-kk-þgf byggingartæknifræðingi.

Dómsorð:

Stefndi, Eignaframkvæmd ehf., greiði stefnanda, Viðhaldsmönnum ehf., skuld að fjárhæð 2.526.470 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 2.526.470 krónum frá 18. júní 2019 til greiðsludags, að frádreginni innborgun þann 3. júlí 2019, 1.000.000 króna, sem dregst frá skuldinni m.v. stöðu hennar á innborgunardegi.

Stefndi greiði stefnanda 1.240.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

Þ-kk-nf D-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins, að þótt verkið í heild verði að teljast kostnaðarsamt, þá sé umþrættur reikningur ekki ósanngjarn með hliðsjón af umfangi og eðli verksins, og öðrum atvikum, og að ekki sé hægt að líta til niðurstöðu matsgerðar um sanngjarnt verð í þeim efnum.

Samkvæmt niðurstöðu málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda umþrættan reikning með þar til greindum dráttarvöxtum, að teknu tilliti til innborgunar.

Eftir niðurstöðu málsins og skv. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem hæfilegur þykir 1.240.00 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnum Þ-kk-þgf D-kk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf S-kk-þgf byggingartæknifræðingi.

Dómsorð:

Stefndi, Eignaframkvæmd ehf., greiði stefnanda, Viðhaldsmönnum ehf., skuld að fjárhæð 2.526.470 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 2.526.470 krónum frá 18. júní 2019 til greiðsludags, að frádreginni innborgun þann 3. júlí 2019, 1.000.000 króna, sem dregst frá skuldinni m.v. stöðu hennar á innborgunardegi.

Stefndi greiði stefnanda 1.240.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

Þ-kk-nf D-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf