E-4850/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 9. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af H-kk-þgf Ó-kk-þgf, Klettaborg 6, Akureyri á hendur hendur Ósafli sf., Höfðabakka 9, Reykjavík og til réttargæslu Vátryggingafélagi Íslands, Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 12. desember 2011

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskipt bótaskylda/bótaábyrgð stefnda á líkamstjóni er stefnandi varð fyrir við störf sín hjá stefnda hinn 20. ágúst 2009.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af viðurkenningarkröfu stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins, en til vara að viðurkenningarkrafan verði aðeins tekin til greina að hluta og málskostnaður látinn falla niður.

Málavextir

Hinn 30. apríl 2008 gerði stefnandi ráðningarsamning við stefnda, Ósafl sf. og hóf vinnu daginn eftir. Samkvæmt ráðningarsamningi skyldi stefnandi sinna störfum mælingamanns ásamt öðrum þeim verkum er yfirmaður hans kynni að fela honum. Var stefnda jafnframt heimilt að fela stefnanda ný verkefni eða flytja hann milli deilda. Á þessum tíma var stefndi undirverktaki hjá Íslenskum aðalverktökum hf. við gerð Óshlíðarganga milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Stefndi vann einnig að því að reisa snjóflóðavarnargarð í Bolungarvík. Sumarið 2008 var stefnanda falið að starfa við uppbyggingu snjóflóðavarnargarðsins þar. Gegndi stefnandi verkstjórastöðu hjá stefnda við það verk. Unnið var í báðum verkunum samtímis. R-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf var staðarstjóri stefnda í báðum verkum og yfirmaður stefnanda. Sumarið 2009 mun stefnandi einnig að mestu hafa unnið við uppbyggingu snjóflóðavarnargarðsins í Bolungarvík.

Liður í Óshlíðargangaverkinu var bygging nýrrar brúar yfir Hnífsdalsá og var áin færð úr farvegi sínum og leidd í skurð út fyrir framkvæmdasvæðið meðan á framkvæmdum stóð. Var síðan reistur varnargarður til bráðabirgða sjávarmegin við brúarstæðið til að halda ágangi sjávar í skefjum meðan framkvæmdir stæðu yfir. Varnargarðurinn var gerður úr jarðefnum og hannaður af stefnda, Ósafli sf. Lá garðurinn í boga umhverfis brúaruppsláttinn, sem var í uppgrafinni skál innan garðsins. Grafið var niður á klöpp fyrir sökklum brúarinnar. Var þar mest dýpi á vinnusvæðinu, u.þ.b. 2-3 m undir sjávarmáli. Talsverður sjór mun hafa runnið inn í skálina á flóði en óverulegur á fjöru. Þá mun eitthvað vatn hafa runnið úr ánni inn í skálina. Var því komið fyrir 2-4 rafknúnum brunndælum til að dæla sjó og vatni burtu. Höfðu rafvirkjar sett upp rafmagnstöflu innan við brún varnargarðsins sunnan megin.

Samkvæmt gögnum málsins var hinn 20. ágúst 2009 fremur hvasst, stórstreymt og sjólag mjög óvenjulegt miðað við árstíma. Samkvæmt lýsingu stefnanda á aðstæðum gekk sjór yfir varnargarðinn og sló út rafmagninu þannig að dælurnar stöðvuðust. Hækkaði vatnsborðið hratt á svæðinu. Skapaðist hætta á því að brúaruppslátturinn yrði fyrir skemmdum. Kveður stefnandi að yfirmaður sinn, R-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf, staðarstjóri, hafi hringt í sig fyrir kl. 7 um morguninn og tilkynnt sér, að hann væri staddur við brúarstæðið og sæi augljóslega að tjón væri í uppsiglingu á brúaruppslættinum, nema brugðist yrði skjótt við. Hefði R-kk-nf uppálagt stefnanda að fara og forða brúarstæðinu frá tjóni. Hefði R-kk-nf gefið stefnanda þau fyrirmæli, að stefnandi skyldi hafa samband og kalla til alla sem væru við störf utan ganganna Hnífsdalsmegin og skyldi þeim uppálagt að kappkosta að bjarga brúarstæðinu. Hafi fyrirmælunum verið framfylgt.

Stefnandi kveður að björgunaraðgerðirnar hafi hafist með því að koma ýtum og tækjum á staðinn í þeim tilgangi að hækka varnargarðinn. Hafi tekist að hækka garðinn um rúma 1,5 metra. Hafi garðurinn verið of lágur til að verja vinnusvæðið með fullnægjandi hætti. Um svipað leyti og björgunaraðgerðir hófust hafi sjór gengið yfir rafmagnstöfluna á innkanti varnargarðsins sunnan megin og valdið skammhlaupi. Við það hafi rafmagninu í gömlu rækjuvinnslunni í Hnífsdal slegið út og dælurnar, sem dældu sjónum upp úr brúarstæðinu, orðið rafmagnslausar. Hafi verið ákveðið í samráði við R-kk-þf staðarstjóra að kalla til rafvirkja frá Rafskauti, sem var undirverktaki við Óshlíðargöngin, til að reyna að koma dælunum aftur í gang. Hafi það verð gert um kl. 8:00 um morguninn. Algjört úrslitaatriði hafi verið að koma rafmagni aftur á dælurnar. Sjávarstaðan hafi hækkað hratt í sökkulgryfjunni eftir að rafmagninu sló út og hækkun sjóvarnargarðsins ein og sér hefði ekki dugað til að afstýra tjóni á brúaruppslættinum.

P-kk-nf O-kk-nf, rafvirki hjá Rafskauti kvaðst hafa komið að brúarstæðinu um kl. 7:45. Allar dælur hefðu verið rafmagnslausar og hefði hann reynt að koma þeim í gang, því eins og staðan var hafi verið mögulegt að bjarga uppslættinum. Kvaðst hann hafa komið einni stórri dælu í gang en þá hafi komið í ljós að barki frá dælunni var óklár og menn farið að reyna að laga hann. Hefðu tveir menn slasast við það verk. Á þessum tíma hefði veður versnað og fallið að og útséð að ekki yrði við neitt ráðið. Hafi því allri vinnu verið hætt. Stefnandi kveður að barki frá dælunni, sem komin var í gang og lá gegnum garðinn út í sjó, hafi verið klemmdur fastur sjávar megin og dælan því óvirk. Hafi stefnandi farið við annan mann, B-kk-þf A-kk-þf S-kk-þf, yfir garðinn sjávar megin til að reyna að skera barkann lausan og þar með virkja dæluna. Hafi stefnandi verið að undirbúa það að fara að skera á barkann, en B-kk-nf A-kk-nf verið á útkíkki eftir öldulagi, þegar þeir hafi báðir orðið fyrir óvæntu ólagi með sömu öldu. Kveðst stefnandi hafa orðið undir öldunni, þeyst með henni upp í sjóvarnargarðinn og lent þar á bakinu á stóru rofvarnargrjóti. Hafi hann strax fundið fyrir miklum verkjum og átt erfitt með öndun. Samstarfsmenn hafi komið honum til bjargar og dregið hann í var bak við 45 tonna beltavél sem stóð á varnargarðinum. Hann hafi síðan verið fluttur með fyrirtækjabíl á sjúkrahús. Slysið hafi orðið um kl. 10:30. Stefnandi dvaldist á sjúkrahúsi í sólarhring en hóf vinnu aftur. Honum var sagt upp störfum hjá stefnda nokkrum vikum seinna.

Tilkynning til Vinnueftirlitsins um slysið er dagsett 31. ágúst 2009 en móttekin 15. janúar 2010. Hvorki var gerð umsögn af hálfu Vinnueftirlitsins um slysið né slysið rannsakað af lögreglu

Stefndi, Ósafl sf., hafði ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar hjá réttargæslustefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Með tölvubréfi 2. desember 2010 gerði stefnandi kröfu í trygginguna á þeim grundvelli, að stefndi Ósafl sf., bæri skaðabótaábyrgð á slysinu. Var bótaábyrgð hafnað af hálfu réttargæslustefnda. Skaut stefnandi málinu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem 9. ágúst 2011 úrskurðaði, að stefndi bæri skaðabótaábyrgð á slysinu og að greiðsluskylda úr ábyrgðartryggingunni væri því fyrir hendi. Stefndu ákváðu að hlíta ekki úrskurðinum og höfðaði stefnandi mál þetta með birtingu stefnu 12. desember 2012.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndi beri fulla og ótakmarkaða ábyrgð á líkamstjóni því sem hann hafi orðið fyrir við vinnu sína hjá stefnda hinn 20. ágúst 2009 og vísar til 1-5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Byggir stefnandi á því að yfirmaður, sem jafnframt hafi verið staðarstjóri hjá stefnda, hafi gefið stefnanda afdráttarlaus fyrirmæli um að ráðast í það verk að bjarga brúarstæðinu í Hnífsdal frá tjóni. Stefnandi telur að það hafi verið gáleysi af staðarstjóranum að krefjast þess að stefnandi innti af hendi svo hættulegt starf við þær hættulegu aðstæður sem hafi verið þann dag. Stefnanda, sem undirmanni, hafi borið að taka við fyrirmælum um framkvæmd starfa frá staðarstjóranum, enda segi í 1. gr. ráðningarsamningsins að gerist starfsmaður sekur um vanrækslu eða óhlýðnist yfirmanni sínum, geti það varðað fyrirvaralausri uppsögn. Staðarstjóri stefnda hafi haft mjög yfirgangssaman stjórnunarstíl og í ljósi þess erfiða atvinnuástands sem hafi verið á árinu 2009 hafi stefnandi ekki séð sér annað fært en að fylgja fyrirmælum hans í hvívetna.

Stefnandi byggir á því að aðbúnaður á vinnusvæðinu við brúarstæðið í Hnífsdal hafi verið ófullnægjandi og aðstæður hættulegar og beri stefndi bótaábyrgð á því að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna þess vanbúnaðar. Stefnandi bendir á að stefndi beri ábyrgð á þeim gáleysislega aðbúnaði að láta stóra rafmagnstöflu standa óvarða á innbrún varnargarðsins sem þýði að rafmagnstaflan hafi einungis verið í örfárra metra fjarlægð frá sjó. Mjög lítinn sjógang hafi þurft, svo að sjórinn gengi yfir rafmagnsbúnaðinn með þeim afleiðingum að allar dælur honum tengdar yrðu rafmagnslausar. Stefnandi telur að stefnda sem vinnuveitanda hafi mátt vera ljóst að staðsetning dælunnar á þessum stað gæti hæglega skapað yfirgnæfandi hættu á tjóni. Stefnandi telur að um alvarlega vanrækslu yfirmanns hafi verið að ræða við uppsetningu og staðsetningu rafmagnstöflunnar. Rafmagn það sem notað hafi verið til verksins hafi verið tekið úr töflu gömlu rækjustöðvarinnar í Hnífsdal. Stofn hafi verið tekinn úr þeirri töflu yfir í vinnutöflu sem staðsett hafi verið úti á vinnusvæðinu og byggir stefnandi á því að sú vinnutafla hafi verið staðsett á viðsjárverðum stað. Staðsetning vinnutöflunnar hafi ákvarðast af lengd fasttengdra tauga úr þeim dælum sem staðsettar hafi verið í botni brúarstæðisins. Með tilliti til öryggissjónarmiða hefði átt að framlengja þær snúrur er liggi á dælunum með viðurkenndum hætti, þ.e.a.s. í klemmuhólkum og setja utan um þá viðurkennda herpihólka sem geri samtengið algjörlega vatnsþétt og jafnhættulaust og ef um heilan kapal hefði verið að ræða. Stefnandi telur það ótvírætt vera vanbúnað og vanrækslu að framlengja dælukaplana með lausum taugum, svo nálægt sjógangi sem raun hafi verið. Telur stefnandi að verkstjóra verksins og staðarstjóra hafi sérstaklega borið að tryggja að ekki hlytist hætta af rafmagninu sbr. grein 4.11 í öryggishandbókinni, þar sem segi m.a. að áður en vinna hefjist beri að hylja eða girða af nálæga spennuhafa. Stefndi hafi ótvírætt brotið framangreindar öryggisreglur sínar með þeim afleiðingum að stefnandi hafi slasast.

Staðsetning vinnutöflunnar svo nærri sjó hafi einungis helgast af því að stefndi vildi spara sér umtalsverða vinnu og kostnað sem falist hefði í kaupum á köplum og útskiptingum á raflögnum, sem þó hefði falið í sér óverulegan kostnað. Engin úttekt á vinnusvæðinu hafi verið gerð svo stefnanda sé kunnugt um, en skýr tilmæli séu um að slíkt skuli gert skv. öryggis- heilbrigðis- og umhverfisáætlun stefnda, grein 3.3 og 4.11. Afleiðing þess að rafmagninu sló út, hafi verið að allar dælur stöðvuðust og hafi stefnandi slasast við það að reyna að koma þeim í gang. Tjón stefnanda sé því bein afleiðing af vanrækslu stefnda við framkvæmd verksins og af því að brjóta reglur öryggishandbókar sem stefndi hafi sjálfur sett sér.

Stefnandi byggir á því að staðsetning rafmagnstöflunnar sé alvarleg og gáleysisleg vanræksla yfirmanns á að tryggja öryggi við framkvæmd verksins. Fyrirskipun staðarstjórans að morgni 20. ágúst 2009 sem og staðsetning rafmagnstöflunnar sé skýrt brot á öryggisreglum stefnda og með fyrirskipun staðarstjórans um að bjarga skyldi brúarstæðinu hafi starfsmönnum verið stefnt í mikla hættu, sem leitt hafi til varanlegs líkamstjóns stefnanda. Stefndi hafi neitað stefnanda um útprentun af símhringingum staðarstjórans hinn 20. ágúst 2009 sem staðfesti fyrirskipanir staðarstjórans til stefnanda fyrir hefðbundinn vinnutíma sem hófst kl. 07:00. Sé skorað á stefnda að leggja þær fram, enda hafi stefndi ekki á nokkurn hátt hlutast til um rannsókn eða tilkynningu slyssins.

Stefnandi byggir á því að hönnunargalli bráðabirgðavarnargarðsins við brúarstæðið í Hnífsdal hafi m.a. leitt til þess að sjór hafi gengið yfir rafmagnstöfluna og stöðvað dælurnar, með þeim afleiðingum að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni við að reyna að skera á barka dælunnar til að virkja hana á nýjan leik. Tjón stefnanda sé því bein afleiðing af því að varnargarðurinn hafi verið allt of lágur miðað við þær aðstæður sem hafi verið á slysstað. Þær aðstæður hafi staðarstjóra mátt vera fullljósar að morgni slysdags 20. ágúst 2009 sbr. yfirlit frá Veðurstofu Íslands um veðurhæð, vindhæð og sjólag. Samkvæmt öryggishandbók stefnda hafi staðarstjóranum borið að áhættugreina aðstæður að morgni hins 20. ágúst 2009 og telur stefnandi að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að sinna þeim ekki skyldum og stefna þar með starfsmönnum sínum í alvarlega hættu. Á því beri stefndi vinnuveitandaábyrgð gagnvart stefnanda.

Stefnandi byggir á því að markmið sem fram komi í 2. gr. öryggishandbókar stefnda staðfesti að yfirmanni stefnanda hafi borið að skoða öll verk áður en vinna hæfist, greina hættur og viðhafa þannig áhættustjórnun. Staðarstjórinn hafi verið staddur við brúarstæðið í Hnífsdal að morgni 20. september 2009 þegar hann hafi hringt í stefnanda og fyrirskipað björgunaraðgerðir. Með þessu háttalagi sé ljóst að staðarstjórinn hafi greint hættumatið rangt með þeim afleiðingum að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem stefndi beri fulla og ótakmarkaða ábyrgð á. Jafnframt hafi stefndi brotið gegn flestum greinum öryggishandbókarinnar, m.a. grein 3.8 þar sem tekið sé fram að fylgja skuli viðbragðsáætlun vegna hættuástands, sbr. fylgiskjal 7.3 úr sömu handbók. Ekkert af framangreindri viðbragðsáætlun hafi verið sett í gang er slys stefnanda hafi átt sér stað, m.a. hafi hvorki verið hringt í neyðarlínu né kallaður til sjúkrabíll. Slys stefnanda hafi verið alvarlegt, hann hafi fengið mikið högg á bakið og hálsinn þannig að hann hafi ekki náð andanum og hafi verið mjög þrekaður. Afleiðingar þær er komið hafa í ljós séu m.a. að þrír hryggjarliðir hafi fallið saman auk áverka á hálsi.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi alfarið sönnunarbyrði fyrir því að líkamstjón stefnanda sé ekki á ábyrgð stefnda enda hafi stefnda borið að tilkynna slysið til lögreglu og Vinnueftirlitsins, en hvorugt hafi verið gert eins og gögn málsins beri með sér. Það brjóti gegn skýrri lagaskyldu stefnda skv. 1. mgr. 79. gr., 38. gr. og 43. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Löng dómvenja sé fyrir því að í slíkum tilvikum sé allur vafi túlkaður stefnanda sem tjónþola í hag. Beri við niðurstöðu málsins að miða alfarið við frásögn stefnanda um fyrirmæli, aðbúnað og verklag á slysstað í umrætt sinn sbr. t.d. dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 481/2008.

Stefndi hafi borið alla áhættu af skipulagningu verksins hinn 20. ágúst 2009 en skráður verkstjóri, G-kk-nf S-kk-nf, hafi verið fjarverandi þann dag. Hafi staðarstjóra verksins, sem yfirmanni verkstjórans, mátt vera ljóst að ríkari ábyrgð hvíldi á honum gagnvart starfsmönnum sem hann hafi skipað til verka umræddan dag. Stefnandi hafi ekki tekið ákvarðanir um framkvæmdir verka við byggingu Óshlíðarganga enda hafi hann lotið verkstjórnarvaldi við störf sín.

Stefnandi byggir á því að ekki hafi á nokkurn hátt verið um að ræða aðgæsluleysi hans sjálfs í umrætt sinn, heldur hafi stefnanda beinlínis verið fyrirskipað að vinna umræddan dag við erfiðar og hættulegar aðstæður. Stefnandi telur fráleitt að líta á tjón sitt sem óhappatilviljun enda hefði hann aldrei farið í að bjarga brúarstæðinu nema að undangenginni fyrirskipun þar um. Stefndi beri fulla og ótakmarkaða ábyrgð á því að fyrirskipa starfsmönnum sínum að vinna við svo hættulegar aðstæður við að reyna með öllum ráðum að bjarga verðmætum, sem uppsláttur brúarinnar sannanlega hafi verið.

Stefnandi byggir á því að í ljós hafi komið eftir að slysið hans hafi átt sér stað og eftir að framkvæmdum hafi verið lokið þar að breyta þyrfti hönnun rofvarnargarðs við brúarstæðið í Hnífsdal. Í ljós hafi komið að óvenjulegir kraftar hafi myndast við brúarstæðið og valdið þar ólögum sem hafi skollið á brúnni. Hafi þetta verið nákvæmlega á þeim stað þar sem stefnandi hafi verið staddur er umrætt slys hafi átt sér stað en hvorki stefnandi né samstarfsmenn hans í umrætt sinn, hafi getað gert sér grein fyrir þeirri staðreynd. Þurft hafi að reisa þvergarð hornrétt á varnargarð fast við norðurenda brúarinnar til að brjóta þar niður strauma sem hafi runnið með rofvörninni. Þvergarðurinn þjóni þeim tilgangi að brjóta upp kraftinn í öldunum og mýkja þannig öldulag við brúarstæðið. Þvergarðurinn hafi verið reistur síðla árs 2009, eftir slys stefnanda.

Stefnandi byggir á því að það hafi verið á ábyrgð stefnda að fylgja reglum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarstað og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, rgj. 547/1996, en það hafi hann ekki gert. Stefnandi telur framkomu staðarstjórans tvímælalaust saknæma og ólögmæta. Rangfærslur hans og ósannsögli um orsakir og aðdraganda slyssins telur stefnandi vítaverðar en hann hafi vísvitandi komið röngum upplýsingum til réttargæslustefnda VÍS, með þeim afleiðingum að stefnandi þurfi að höfða mál þetta.

Öryggisstjóra ÍAV hafi ekki verið tilkynnt um slysið, öryggisnefnd stefnda hafi ekki fjallað um slysið og það hafi hvorki verið tilkynnt Vinnueftirliti né lögreglu. Stefndi hafi sjálfur þurft að tilkynna lögreglu og Vinnueftirlitinu um slysið og afla upplýsinga um það. Nánast ekkert sé bókað um slysið í dagskýrslur stefnda þrátt fyrir skyldu þar um og þar sé talað um ,,hnjask“ en ekki „líkamstjón“ enda þótt slys stefnanda væri alvarlegt og hann hafi verið í bráðri lífshættu þar sem hann hefði getað sogast á haf út með næstu öldu, hefði snarræði samstarfsmanna hans ekki komið til.

Stefnandi byggir kröfur sínar á almennum reglum skaðabótalaga nr. 50/1993, m.a. 1-5. gr., og 1.mgr. 23. gr. a nr. 50/1993 sbr. lög 37/1999, venjum skaðabótaréttar, lögum nr. 46/1980 um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, rgj. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarstað og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Í upphafi tekur stefndi fram að um mál þetta fari eftir hinni almennu sakarreglu skaðabótaréttar utan samninga. Sé reglan sú að sönnunarbyrðin um ætlaða sök og orsakatengsl hvíli á tjónþola. Það að slys stefnanda hafi ekki verið tilkynnt til lögreglu og Vinnueftirlitsins skv. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 leiði ekki til sjálfkrafa bótaskyldu stefnda Ósafls sf., nema stefndi sanni að líkamstjón stefnanda sé ekki á ábyrgð stefnda, eins og stefnandi byggi á, heldur geti það aðeins leitt til þess að umdeild og óupplýst vafaatriði kunni að vera metin stefnda í óhag. Í þessu máli sé hins vegar upplýst með hvaða hætti stefnandi hafi slasast og frásögn stefnanda af sjálfu slysinu sé ekki vefengd. Sönnunarbyrðinni verði ekki snúið við og stefnda gert að sanna sakleysi sitt eins og stefnandi krefjist.

Sýknukrafa stefnda Ósafls sf. sé byggð á því, að slys stefnanda sé ekki að rekja til sakar stefnda eða starfsmanna hans, heldur til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs og óhappatilviljunar. Því til stuðnings sé bent á eftirfarandi:

Miðað við vottorð um veður og lýsingu stefnanda og annarra starfsmanna á aðstæðum við brúarstæðið hafi ekki verið saknæmt gáleysi af hálfu staðarstjóra stefnda að senda stefnanda og aðra starfsmenn að brúarstæðinu til að bjarga brúaruppslættinum, svo sem stefnandi haldi fram. Ekki hafi verið um aftakaveður að ræða. Hafi rafvirkinn P-kk-nf O-kk-nf metið það svo „að eins og staðan var hefði verið möguleiki að bjarga uppslættinum“. Var byrjað á því að hækka varnargarðinn umhverfis brúarstæðið með stórvirkum vinnuvélum og garðurinn hækkaður um 1,5 m. Annað mál sé svo að veður hafi versnað og sjór fallið meira að þegar leið á morguninn og hafi allri vinnu þá verið hætt. Þá bendi ekkert til þess að þótt staðarstjóri gæfi stefnanda „afdráttalaus fyrirmæli um að ráðast í það verk að bjarga brúarstæðinu í Hnífsdal frá tjóni“, eins og stefnandi segi, hafi falist í fyrirmælunum að það skyldi gert hvað sem það kostaði og þó að leggja þyrfti menn í hættu. Stefnandi staðhæfi það heldur ekki. Enda hafi stefndi aldrei ætlast til slíks. Hafi stefndi ávallt haft öryggi og heilbrigði starfsmanna sinna í fyrirrúmi, sbr. öryggishandbók stefnda. Ekki sé rétt að stefndi eða staðarstjórinn hafi stofnað mönnum í hættu.

Þá sé rangt hjá stefnanda, að staðarstjórinn hafi ekki áhættugreint aðstæðurnar við brúarstæðið að morgni 20. ágúst 2009. Staðarstjórinn hafi einmitt gert það, farið á staðinn og metið aðstæðurnar. Það sé einnig rangt og misskilningur hjá stefnanda, að staðarstjórinn hafi brotið gegn flestum greinum öryggishandbókar stefnda gr. 3.8 um viðbragðsáætlun og gr. 4.1 um áhættumat og áhættugreiningu. Eigi þessar greinar öryggishandbókarinnar ekki við hér. Fyrir það fyrsta gildi þessar greinar öryggishandbókarinnar aðeins um þau verk sem nemi meira en 500 dagsverkum, sbr. gr. 3.1, en verkaðgerðin 20. ágúst 2009 til að bjarga brúaruppslættinum hafi verið langt undir þeirri viðmiðun. Í annan stað geri gr. 4.1 ráð fyrir því, að áhættumat og áhættugreining fari fram á frumundirbúningstíma fyrirhugaðs verks, á rýnifundum verksins, og þannig löngu áður en verk komi til framkvæmda. Allir starfsmenn sem vinni við verkið skuli síðan lesa yfir og skrifa undir áhættugreiningu. Þessar aðstæður hafi ekki verið til staðar í tilviki verkaðgerðarinnar við brúarstæðið 20. ágúst 2009, enda um skyndiaðgerð að ræða. Sé bersýnilegt að framangreindu virtu, að ekki hafi verið um að ræða nein brot staðarstjóra á öryggishandbókinni. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á nein brot stefnda á lögum nr. 46/1980 um öryggi á vinnustöðum eða rgj. nr. 547/1996 um tímabundna mannvirkjagerð, sem stefnandi vísi til án nánari tilgreiningar, enda ekki um slíkt að ræða.

Ekki sé heldur rétt sem haldið sé fram af hálfu stefnanda, að sjóvarnargarðurinn hafi verið haldinn hönnunargalla og verið of lágur svo saknæmt sé. Fyrir það fyrsta hafi verið um bráðabirgðagarð að ræða og sérstök hæð ekki lögboðin. Hafi garðurinn verið hannaður og byggður miðað við venjulega sumarveðráttu, eins og raunar sé viðurkennt af stefnanda. Hafi þær óvenjulegu veður- og sjólagsaðstæður, sem sköpuðust slysdaginn 20. ágúst 2009 komið stefnda sem öðrum í opna skjöldu og ósaknæmt að sjá það ekki fyrir. Höfðu hvorki aðalverktaktinn ÍAV né Vegagerðin, eða nokkur eftirlitsaðili gert neinar athugasemdir varðandi bráðabirgðagarðinn. Þá hafði garðurinn verið hækkaður um rúma 1,5 m morguninn sem slysið hafi orðið. Aftur á móti hafði þvergarðurinn, sem verkkaupi hafi síðar látið reisa við norður enda brúar, ekkert með slysið eða bráðabirgðagarðinn að gera. Hafi verið um að ræða breytta hönnun til að minnka ágjöf á veginn eftir að kom í ljós að lokinni vinnu við fyllingu og grjótvörn við brúna haustið 2009, að ágjöf á veginn við brúarenda að sunnan hafi verið óþægilega mikil í vissri átt. Stefnda hafi hins vegar ekki verið kunnugt um það frekar en stefnanda á þeim tíma, sem slysið hafi orðið, en stefnandi segi að þetta hafi verið nákvæmlega á þeim stað, þar sem hann hafi verið staddur, er hann hafi slasast. Við stefnda sé þannig ekkert að sakast út af bráðabirgðagarðinum.

Að sama skapi hafi verið ósaknæmt að staðsetja rafmagnstöfluna innan við varnargarðinn sunnan megin og ganga frá dælubúnaði, taugum og rafleiðslum eins og gert hafi verið. Reiknaði enginn með þeim óvenjulegu veður- og sjólagsaðstæðum, sem hafi skapast hinn 20. ágúst 2009 á svæðinu. Í annan stað hafi stefndi ekki séð um uppsetningu og frágang rafmagnstöflunnar né frágang og lagningu rafleiðslna og annars rafbúnaðar á svæðinu, heldur sjálfstæður verktaki, Rafskaut ehf. Á sjálfstæðum verktökum beri Ósafl sf. ekki bótaábyrgð. Við stefnda sé því ekki að sakast um það, að sjór skyldi komast í rafmagnstöfluna svo rafmagninu hafi slegið út og slokknað á dælunum. Hafi þar aðeins verið um óhappatilvik að ræða, sem hafi komið upp vegna hinna óvæntu veður- og sjólagsskilyrða sem hafi skapast 20. ágúst 2009 öllum að óvörum.

Hönnun og hæð bráðabirgðagarðsins og staðsetning rafmangstöflunnar hafi ekki orsakað slys stefnanda, enda hafi stefnandi ekki slasast við það að sjór hafi komist í töfluna og slokknað á dælunum. Hafi stefnandi verið óslasaður eftir sem áður. Það sem hins vegar hafi valdið slysinu hafi verið sú gjörð stefnanda að fara út fyrir garðinn sjávarmegin og kröftug aldan sem skollið hafi á stefnanda, en ef stefnandi hefði ekki farið út fyrir garðinn hefði ekkert slys orðið, hvað sem öðru leið. Stefnandi hafi verið 46 ára að aldri á slysdegi og gegnt verkstjórastarfi hjá stefnda. Hafi stefnanda, í ljósi aldurs og reynslu, vera öðrum fremur ljós áhættan af því að fara út fyrir garðinn og niður í fjöruna, enda hafði sjór þegar áður gengið upp á garðinn. Stefnanda hafi borið að gæta sín og meta sjálfstætt hættuna af því að fara út fyrir garðinn og niður í fjöru til að opna barkann, enda ekki aðrir á staðnum til að meta það fyrir hann. Stefnandi hafi farið að eigin frumkvæði út fyrir garðinn og án fyrirskipunar um það og tekið með því áhættuna af þeirri gjörð. Veruleg áhætta hafi verið því samfara að fara út fyrir garðinn eins og aðstæður hafi verið og raun bar vitni. Stefnandi hafi heldur ekki gætt sín sem skyldi eftir að hann hafi verið kominn út fyrir garðinn og niður í fjöruna, en hafi orðið þar fyrir stórri öldu ásamt B-kk-þgf A-kk-þgf. Hefði ekki þurft að koma til slyssins, ef stefnandi hefði fylgst nægilega með sjólagi og öldugangi og metið aðstæður rétt. Slys stefnanda sé því að rekja til gáleysis stefnanda sjálfs og óhappatilviljunar og ekki við stefnda um slysið að sakast. Við sakarmat beri hins vegar að líta til þess, að staðarstjórinn hafi falið stefnanda, sem hafi gegnt verkstjórastöðu við uppbyggingu snjóvarnargarðs, það hlutverk að kalla saman menn, fara með þá að brúarstæðinu og „beita öllum tiltækum ráðum til að bjarga brúarstæðinu frá tjóni“. Sé þannig ljóst af eigin frásögn stefnanda, að honum hafi verið falin verkstjórn við verkið, sem hann hafi slasast við. Sé stefnandi og tilgreindur sem verkstjóri í gögnum vegna slyssins, þ.m.t. í gátlista dags 31. ágúst 2009 og í tilkynningu um slysið til Vinnueftirlitsins.

Verði ekki talið, að slysið sé alfarið að rekja til gáleysis stefnanda sjálfs og óhappatilviljunar sé varakrafa stefnda byggð á því, að slysið sé hvað sem öðru líður að stærstum hluta að rekja til gáleysis stefnanda sjálfs og óhappatilviljunar.

Niðurstaða

Ágreiningur málsins lýtur að því hvort stefndi beri ábyrgð á líkamstjóni því er stefnandi hlaut við vinnu sína fimmtudaginn 20. ágúst 2009, er hann var við björgunaraðgerðir við varnargarð brúarstæðis er stefndi var að reisa.

Slysið var ekki tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins fyrr en 15. janúar 2010, en sú skylda hvílir á stefnda, samanber 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, að tilkynna slys án ástæðulausrar tafar, ef starfsmaður verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Séu líkur á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skal tilkynna það Vinnueftirlitinu eigi síðar en innan sólarhrings. Eins og að framan greinir liðu tæpir fimm mánuðir frá slysi þar til tilkynning stefnda var móttekin hjá Vinnueftirlitinu og samkvæmt gögnum málsins ýtti stefnandi sjálfur á að slysið yrði tilkynnt.

Í málatilbúnaði sínum leggur stefndi til grundvallar að slysið hafi borið að með þeim hætti sem stefnandi hefur lýst. Er því ekki ágreiningur um hvernig slysið sjálft átti sér stað. Hins vegar hefði, ef slysið hefði verið tilkynnt á réttum tíma til Vinnueftirlitsins, sennilega legið fyrir rannsókn á því hvort orsaka slyssins sé að leita í mistökum við hönnun og gerð varnargarðsins, eða í staðsetningu rafmagnstöflunnar, hvort þvervarnargarður sem gerður var í kjölfar slyssins hefði ef til vill getað komið í veg fyrir slysið eða bara hvernig veðri og sjógangi var háttað er slysið átti sér stað. Stefndi ber hallann af því að rannsókn á slysinu liggur ekki fyrir.

Ágreiningslaust er að veður var vont, hvasst, stórstreymt og sjólag mjög óvenjulegt miðað við árstíma. Sjór gekk yfir varnargarðinn og sló út rafmagninu þannig að dælur stöðvuðust. Afleiðingin varð sú að vatnsborð hækkaði hratt á svæðinu og skapaðist því hætta á að brúaruppslátturinn yrði fyrir skemmdum. Ágreiningslaust er að R-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf, staðarstjóri hringdi til stefnanda fyrir kl. 7 um morguninn og sagði hættu á tjóni á brúaruppslættinum, nema brugðist yrði skjótt við. Var stefnanda sagt að forða brúarstæðinu frá tjóni og honum boðið að kalla til alla sem væru við störf utan ganganna Hnífsdalsmegin og þeim uppálagt að kappkosta að bjarga brúarstæðinu. Stefnanda og öðrum björgunarmönnunum tókst að hækka garðinn um rúma 1,5 metra, en hann hafi þó verið of lágur til að verja vinnusvæðið með fullnægjandi hætti.

Ágreiningslaust er að um svipað leyti og björgunaraðgerðir hófust hafi sjór gengið yfir rafmagnstöflu er stóð á innkanti varnargarðsins sunnan megin og valdið skammhlaupi. Við það sló rafmagninu út og dælurnar, sem dældu sjónum upp úr brúarstæðinu, urðu rafmagnslausar. Um kl. 8.00 hafi því, í samráði við R-kk-þf staðarstjóra, verið kallaður til rafvirki frá undirverkataka, þ.e. Rafskauti, til að reyna að koma dælunum aftur í gang. Tekist hafi að koma einni stórri dælu í gang en þá hafi komið í ljós að barki frá dælunni hafi legið í gegnum garðinn út í sjó. Hann hafi verið klemmdur fastur sjávarmegin og dælan því verið óvirk. Þegar hér var komið sögu hafði veður versnað. Stefnandi fór við annan mann, B-kk-þf A-kk-þf S-kk-þf, yfir garðinn sjávarmegin til að reyna að skera barkann lausan og þar með að virkja dæluna. Hafi stefnandi verið að undirbúa það að fara að skera á barkann, en B-kk-nf A-kk-nf verið á útkíkki eftir öldulagi, þegar þeir hafi báðir orðið fyrir óvæntu ólagi með sömu öldu. Stefnandi varð undir öldunni, þeyttist með henni upp í sjóvarnargarðinn, lenti á bakinu á stóru rofvarnargrjóti og slasast. Var það um kl. 10:30. Samverkamanni hans, B-kk-þgf A-kk-þgf, hafi hins vegar tekist að forða sér þannig að hann varð ekki fyrir tjóni.

Eins og að framan er rakið er ágreiningslaust að stefnandi slasaðist við það að reyna að losa barkann sem var klemmdur sjávarmegin á bráðabirgðagarðinum, en hvorki við það að sjór komst í töfluna né að það slokknaði á dælunni. Hins vegar verður ekki hjá því litið að orsakir þess að stefnandi þurfti að losa barkann voru að hann var klemmdur þannig að hann hleypti ekki sjó í gegnum sig svo sem nauðsynlegt var til björgunar mannvirkjunum.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sýnt af sér gáleysi og beri sjálfur ábyrgð á slysi sínu sem og að um óhappatilvik hafi verið að ræða.

Ósannað er í málinu að stefnandi hafi gegnt starfi verkstjóra við gerð Óshlíðarganganna og þar með brúargerðarinnar, svo sem stefndi heldur fram. Engin gögn liggja því til staðfestingar í málinu. Aftur á móti var stefnandi verkstjóri þegar unnið var að snjóvarnargarðinum. Því er lagt til grundarvallar að stefnandi hafi verið óbreyttur starfsmaður þennan dag.

Fyrir liggur að samkvæmt 1. gr. ráðningarsamnings stefnanda bar stefnanda að sinna þeim verkum sem yfirmaður hans fól honum ásamt því að sinna störfum mælingarmanns. Þá liggur fyrir að yfirmaður stefnanda, R-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf, fór fram á það við stefnanda að hann færi að brúaruppslættinum til að reyna að bjarga honum þar sem hætta var á að tjón yrði á honum vegna veðurhamsins. Alltaf er matsatriði hversu langt starfsmenn eiga að ganga til að sinna störfum sínum við erfiðar og hættulegar aðstæður. Stefnandi fékk þau boð frá yfirmanni sínum að það yrði að bjarga brúaruppslættinum þegar hringt var til hans fyrir reglulegan vinnutíma hans, en hann starfaði á þessum tíma við snjóvarnargarðinn. Stefnandi var því ekki á vettvangi í eigin þágu heldur var honum uppálagt af hálfu staðarstjóra, að fara og reyna að bjarga verðmætum stefnda. Þegar litið er til skýlausra boða yfirmanns stefnanda, þess að stefndi fór ekki að eigin öryggisreglum, sbr. gr. 3.3 og 3.8 og þess að stefndi tilkynnti ekki slysið til Vinnueftirlitsins þannig að engin rannsókn fór fram á því, verður að líta svo á að stefnda beri að bæta stefnanda það tjón sem hann varð fyrir í umrætt sinn.

Með vísan til alls þess sem að framan greinir ber að taka kröfu stefnanda til greina og er viðurkennd bótaábyrgð stefnda, Ósafls sf., á því tjóni er stefnandi varð fyrir í umrætt sinn. Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.500.000 kr. og er þá ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Viðurkennd er óskipt bótaskylda/bótaábyrgð stefnda, Ósafls sf., á líkamstjóni er stefnandi, H-kk-nf Ó-kk-nf, varð fyrir hinn 20. ágúst 2009.

Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.