E-532/2009

Mál þetta, sem var dómtekið var 5. f.m., telst höfðað 11. febrúar 2009.

Stefnandi er Slot ehf., Dimmuhvarfi 21 í Kópavogi.

Stefndu eru B-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf og I-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, Kjarrmóum 46 í Garðabæ.

Stefnandi gerir þá kröfu aðallega að stefndu verði dæmd til að greiða honum 2.945.130 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2008 til greiðsludags og málskostnað samkvæmt mati dómsins, allt að frádregnum 1.491.991 krónu sem greiddar voru 20. október 2009. Til vara er þess krafist að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda 2.517.395 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. nóvember 2008 til greiðsludags og málskostnaðar að mati dómsins, allt að framangreindri innborgun frádreginni.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Málið á rót sína að rekja til þess að í júní 2008 tók stefnandi að sér að annast tilteknar framkvæmdir við raðhúsið að Kjarrmóum 46 í Garðabæ sem stefndu festu kaup á 6. febrúar sama ár og þau eiga að jöfnu. Ekki var gerður skriflegur samningur um verkið, en það fólst í endurbótum innanhúss. Heldur stefnandi I-kk-nf Þ-kk-nf því fram að fyrirsvarsmaður stefnanda, G-kk-nf Þ. S-kk-nf, hafi lýst því yfir að kostnaður við verkið gæti í versta falli numið 3.000.000 króna. Óumdeilt er að stefnanda var síðar falið að vinna viðbótarverk. Hinn 5. október 2009 gaf stefnandi út tvo reikninga á hendur stefnda I-kk-þgf Þ-kk-þgf með gjalddaga sama dag. Er annar þeirra að fjárhæð 2.525.723 krónur og tekur hann að sögn stefnanda til þeirra verka sem honum var upphaflega falið að vinna. Hinn reikningurinn er að fjárhæð 2.119.407 krónur og eru stefndu með honum krafin um greiðslu fyrir viðbótarverk. Stefndu greiddu stefnanda samtals 1.700.000 krónur á tímabilinu 2. júlí til 4. ágúst 2008 og 1.491.991 krónu 20. október 2009, það er eftir að málið var höfðað og þá á grundvelli niðurstöðu matsgerðar dómkvadds matsmanns sem unnin var að beiðni þeirra. Halda þau því fram að ekki hvíli á þeim frekari greiðsluskylda gagnvart stefnanda og reyndar er á því byggt af hálfu stefndu B-kvk-ef að sýkna beri hana sökum aðildarskorts þar sem hún hafi ekki óskað eftir vinnu stefnanda.

II

Stefnandi rekur verktakastarfsemi í byggingariðnaði og tengist hún mest vinnu aðaleigandans, G-kk-ef Þ. S-kk-ef, en hann er trésmíðameistari. Í stefnu er skýrt svo frá að vorið 2008 hafi stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf óskað eftir að stefnandi hefði með höndum endurbætur á íbúðarhúsi stefndu að Kjarrmóum 46 í Garðabæ. Fólust þær í því að setja upp nýja eldhúsinnréttingu og stofuloft í húsinu. Miðað við þær upplýsingar sem hefðu legið fyrir þann 1. júní hafi G-kk-nf áætlað gróflega að kostnaður við verkið gæti numið 2-3 milljónum króna. Vinna við niðurrif hafi hafist 3. júní og hefðu þrír menn unnið að því verki. Unnið hafi verið með hléum í júní og júlí og allir unnir tímar skráðir. Á daginn hafi komið að þau verk sem stefnandi var beðinn um vinna hafi reynst umfangsmeiri en í upphafi var talið og jafnframt hafi útfærslum verið breytt. Stefnandi hafi tekið saman yfirlit yfir annars vegar efni og vinnu vegna þess verks sem honum var í upphafi falið að hafa með höndum og hafi reikningur sem gerður var á grundvelli þess numið 2.525.723 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti, þar af 981.525 krónur vegna vinnu starfsmanna stefnanda og 865.173 krónur vegna aðkeyptrar vinnu við raflagnir og pípulagnir, hvort tveggja án virðisaukaskatts. Hins vegar eigi stefnandi kröfu á hendur stefndu vegna viðbótarverka að fjárhæð 2.119.407 krónur. Þar af nemi vinna starfsmanna stefnanda 631.350 krónum en aðkeypt vinna við pípulagnir, raflagnir og málun 813.867 krónum, hvort tveggja án virðisaukaskatts.

Greiðslur til stefnanda fyrir málshöfðun nema svo sem fram er komið 1.700.000 krónum og 1.491.991 krónu eftir að málið var höfðað. Þegar stefnandi kynnti reikningstölur fyrir stefnda I-kk-þgf Þ-kk-þgf að loknu verki hafi hann lýst yfir óánægju sinni og sagt stefnanda hafa farið langt fram úr áætlun sinni. Þrátt fyrir að stefnandi hafi leitast við að skýra reikningsgerð sína hafi stefndi þvertekið fyrir að honum bæri skylda til að greiða meira og meðal annars vísað í því sambandi til kostnaðaráætlunar sem hann hafi látið gera án aðkomu stefnanda. Heldur stefnandi því fram að hún nái ekki til allra þeirra verka sem hann hafi unnið fyrir stefndu. Með því að stefndu féllust ekki á að greiða eftirstöðvar skuldarinnar höfðaði stefnandi mál þetta í febrúar 2009, en þær námu þá 2.945.130 krónum.

Stefnandi byggir kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Þá vísar stefnandi til ákvæða laga um þjónustukaup nr. 42/2000, einkum VII. kafla þeirra, en samkvæmt 28. gr. laganna skal neytandi greiða það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún er, enda hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu. Í því tilviki sem hér um ræðir hafi ekki verið samið fyrirfram um verð fyrir þjónustu stefnanda, en hann hafi gert grófa kostnaðaráætlun sem staðist hafi miðað við það verk sem í upphafi hafi verið beðið um. Stefnandi hefur gert stefndu sundurliðaða reikninga sem verði að teljast sanngjarnir, enda miðaðir við vinnuframlag og venjulega taxta iðnaðarmanna. Stefndu hafi í engu tekist að hnekkja þeim.

III

Í greinargerð segir að stefndu hafi flutt hingað til lands frá Danmörku um mitt ár 2008. Þau hefðu fest kaup á raðhúsinu að Kjarrmóum 46 í Garðabæ og fengið það afhent í byrjun maí. Hafi stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf tekið ákvörðun um að ráðast í endurbætur á eigninni áður en þau flyttu inn. Hann hafi haft samband við forsvarsmann stefnanda G-kk-þf Þ. S-kk-þf og hefðu þeir hist 22. maí 2008 til að fara yfir þær framkvæmdir sem ráðast átti í. Hafi stefndi óskað eftir kostnaðaráætlun frá stefnanda og tiltekið sérstaklega að ef kostnaður færi yfir 2.000.000 krónur fyrir bæði efni og vinnu yrði að fækka kostnaðarþáttum í samræmi við það. Jafnframt hafi stefndi tekið skýrt fram að verkframkvæmdum yrði að vera lokið í fyrstu viku júlímánaðar þar sem ætlun stefndu hafi verið sú að flytja þá inn í húsið. Þau verk sem að stefndi hafi eftir óskað eftir að unnin yrðu voru niðurrif á eldhúsi og uppsetning á nýju eldhúsi á 2. hæð, uppsetning á baðherbergi á 2. hæð, uppsetning á nýju lofti, það er að taka niður loft á 2. hæð, klæða með nýjum plötum og koma fyrri nýrri lýsingu, skipta út tenglum og rofum og leggja flísar á nýtt baðherbergi og eldhús. Þann 1. júní 2008 hafi stefndi móttekið tölvupóst frá G-kk-þgf þar sem fram hafi komið að vinna gæti hafist næsta dag. Hafi hann óskað eftir hugmyndum frá stefnda um ljósauppröðun í lofti, hvort nota ætti gamla eldhúsið aftur eða setja upp nýtt og hvernig ætti að raða því upp. Þá hafi hann jafnframt leitað eftir hugmyndum að lýsingu í eldhúsi og hvar ætti að hafa rofa sem hyrfu af millivegg sem yrði fjarlægður. Þá hafi G-kk-nf tekið fram í tölvupóstinum að hann þyrði ekki að skjóta á nákvæman kostnað „en hann yrði ekki hissa á að hann gæti verið á bilinu 2– 3 milljónir í versta falli“. Stefnandi myndi þó að sjálfsögðu gera þetta með eins hagkvæmum hætti og hann gæti. Stefndi hafi svarað þessum tölvupósti daginn eftir og þar lýst verkframkvæmdunum nánar. Þann 5. júní 2008 hafi hann svo sent G-kk-þgf tölvupóst með skissum af eldhúsinnréttingu og skipulagi baðherbergis auk lista yfir helstu aðföng vegna framkvæmdanna, það er innréttingar á baðherbergi og eldhúsi, innfelld ljós og flísar. Þá hafi í tölvupóstinum verið minnst á nýtt verk, það er flísalögn í forstofu á fyrstu hæð hússins og er óumdeilt að þar sé um aukaverk að ræða. Með tölvupósti 6. júní 2008 hafi stefndi upplýst um breytingu varðandi borðplötu, það er að setja ætti granítplötu á borð í baðherbergi og eldhúsi. Þá hafi verið óskað eftir því við stefnanda að hann setti upp vegg meðfram stiga og ljós í hann, en stiginn liggur frá annarri hæð hússins upp í opið rými yfir eldhúsi. Frekari fyrirmæli vegna framkvæmdanna hafi stefndi ekki gefið, en hann hafi komið á verkstað 13. júní 2008 og rætt framgang verksins lauslega við smið sem þar var staddur á vegum stefnanda. Stefndi hafi svo komið til landsins 30. júní, en þá hafi staðið til að stefndu flyttu inn í húsið. Honum hafi þá orðið það ljóst að ekki tækist að ljúka verkinu innan þeirra tímamarka sem gengið hafi verið út frá. Hann hafi þá óskað eftir því við stefnanda að hann tæki að sér að mála alrými hússins á annarri hæð. Hafi það verk verið unnið 3. júlí 2008 og sé óumdeilt að þar sé um aukaverk að ræða. Helgina 5. til 6. júlí hafi stefndu svo unnið að uppsetningu eldhúsinnréttingar, það er að koma fyrir hurðum, skúffum og höldum, en sú vinna hafi verið innifalin í kostnaðaráætlun stefnanda. Jafnframt hefðu stefndu sjálf annast uppsetningu á borðplötum í eldhúsi og á baði. Þann 10. júlí hafi G-kk-nf svo tilkynnt stefnda að hann væri að fara í sumarleyfi og að framkvæmdir myndu liggja niðri á meðan. Þá hafi frágangi við eldhúsinnréttingu og flísalögn verið ólokið. Stefnandi hafi svo endanlega horfið frá verkinu í byrjun ágúst en þá hafi ekki verið búið að ganga frá rafmagnstenglum í bílskúr og flísalagningu í eldhúsi hafi ekki verið lokið. Þá hafi stefndi fengið annan aðila til að klára frágang við flísalögn meðferð veggjum. Í september 2008 hafi G-kk-nf haft samband við stefnda og krafist lokagreiðslu fyrir verkið og þá jafnframt tekið fram að heildarkrafan næmi um það bil 4.000.000 króna. Þegar hér var komið sögu hafi stefndi verið búinn að greiða stefnanda 1.700.000 krónur og 1.031.398 krónur beint til efnissala, eða samtals 2.731.398 krónur. Ekki hafi verið orðið við beiðni stefnda um að þessi kostnaður yrði sundurliðaður. Stefndi hafi svo móttekið reikninga stefnanda 7. október 2008. Samkvæmt þeim og að teknu tilliti til greiðslna sem stefndi hafi innt af hendi beint til efnissala nemi heildarkostnaður vegna verkframkvæmdanna 5.676.568 krónum. Þar sem sú fjárhæð sé langt umfram þá kostnaðaráætlun sem stefnandi hafi gert í upphafi hafi stefndi hafnað greiðsluskyldu og krafist skýringa. Sú skýring sem stefnandi gaf hafi alfarið lotið að því að reikningur að fjárhæð 2.119.407 krónur væri tilkominn vegna aukaverka. Tveimur tilboðum sem stefndi hafi í kjölfar þessa gert stefnanda til að ljúka málinu hafi verið hafnað, það fyrra um greiðslu á 800.000 krónum og það seinna um greiðslu á 1.500.000 krónum.

Stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf byggir sýknukröfu sína fyrst og fremst á þeirri málsástæðu að hann hafi nú þegar staðið stefnanda skil á þeirri greiðslu sem hann eigi rétt á fyrir þau verk sem hann vann fyrir stefnda að Kjarrmóum 46. Ekki var gerður skriflegur verksamningur, en á því er byggt að á stefnanda sem verktaka hvíli ríkari ábyrgð að sanna efni samnings en stefnda sem neytanda. Stefnandi hafi við upphaf verkframkvæmda gert kostnaðaráætlun þar sem gert hafi verið ráð fyrir að kostnaður yrði í mesta lagi 2-3 milljónir króna og þá bæði fyrir efni og vinnu. Sé stefnandi bundinn við þessa kostnaðaráætlun sína, en meðan á vinnu hans fyrir stefnda stóð hafi hann aldrei gert stefnda grein fyrir að kostnaður yrði umtalsvert hærri og þaðan af síður svo hár sem raun beri vitni um. Er því sérstaklega mótmælt að aðrar útfærslur á upphaflegu verki réttlæti með einhverjum hætti hærri kostnað. Þá er á því byggt að hið upphaflega verk hafi að öllu leyti verið sambærilegt við það sem rætt var um í upphafi og engar breytingar hafi orðið á því sem geti réttlætt þessa miklu hækkun.

Fyrir liggi að stefnandi tók að sér að vinna nokkur aukaverk fyrir stefnda. Nánar tiltekið hafi þar verið um að ræða flísalögn í forstofu, að fjarlægja stokk í svefnherbergi, að mála veggi í alrými á annarri hæð hússins, að gera minniháttar lagfæringu á grindverki í garði og uppsetning á vegg meðfram stiga á annarri hæð hússins með innfelldum ljósum. Svo virðist sem stefnandi taki ekkert tillit til þess að hann hafi ekki unnið alla þá verkþætti sem samið var um í upphafi, en stefndi hafi ásamt meðstefndu annast uppsetningu eldhúsinnréttingar að hluta auk þess sem hann hafi fengið aðra iðnaðarmenn til að klára flísalagningu meðfram veggjum.

Stefndi byggir á því að stefnanda hafi borið skylda til að tilkynna honum að kostnaður við verkið myndi verða umtalsvert hærri en rætt hafi verið um í upphafi, sbr. 29. og 31. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Þar sem stefnandi hafi ekki sinnt tilkynningarskyldu sinni geti hann ekki gert hærri kröfu en tilboð hans hafi hljóðað upp á, sbr. 2. mgr. 31. gr. sömu laga.

Á því er byggt að leggja eigi til grundvallar það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000. Líta verði til verkframkvæmda stefnanda fyrir stefnda heildstætt. Byggir stefndi á því að sanngjarnt endurgjald til stefnanda fyrir efni og vinnu geti aldrei numið hærri fjárhæð en hann hafi þegar staðið stefnanda skil á hefði verkið verið unnið undir öruggri stjórn og í samræmi við það sem almennt gerist. Telur stefndi að fjöldi tíma sem komi fram á reikningum stefnanda fái ekki staðist miðað við umfang verksins. Þá telur stefndi að stefnandi geti ekki krafið hann um gjald vegna efnis, tækja og útréttinga, enda eigi það að vera innifalið í tímagjaldi samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga um þjónustukaup nema um annað sé samið. Þá hafi aldrei verið um það samið að stefnanda væri heimilt að leggja 10% ofan á aðkeypta vinnu og þjónustu. Ennfremur gerir stefndi athugasemdir við kröfu um greiðslu á alls 52.393 krónum án tillits til virðisaukaskatts vegna aðkeypts aksturs, en stefnandi hafi ekki lagt fram gögn sem réttlæti þennan kostnað. Sérstaka athygli veki að samkvæmt tímaskráningum stefnanda hafi hann varið 80 vinnustundum í uppsetningu á eldhúsinnréttingu frá IKEA og séu þá undanskildir vissir verkliðir sem stefndu hafi sjálf haft með höndum. Í tímaskráningum stefnanda séu ýmsir verkliðir felldir undir aukaverk þrátt fyrir að þeir hljóti að vera hluti af því verki sem stefnandi óskaði eftir í upphafi. Eigi þetta við um vinnu vegna flotunar á eldhúsi, vinnu vegna flísalagnar í eldhúsi, vinnu við eldhús, vinnu við flísalagningu á klósettkassa og sökkul undir skápum, vinnu við slípun á gólfum á 2. hæð og vinnu við uppsetningu á háfi í eldhúsi.

Stefndi byggir auk framanritaðs á því að vinna stefnanda fyrir hann hafi verið haldin göllum, sbr. 9. gr. laga nr. 42/2000. Þar sé kveðið á um að seld þjónusta teljist gölluð ef árangur af unnu verki stenst ekki kröfur samkvæmt 4. gr. laganna. Samkvæmt því lagaákvæði skuli útseld þjónusta, sem er veitt í atvinnuskyni, ávallt vera byggð á fagþekkingu og vera í samræmi við góða viðskiptahætti sem tíðkast hverju sinni. Gallar hafi komið fram á þeim vegg sem er meðfram stiga á annarri hæð og stefnandi vann við. Felist þeir í því að skörp skil hafi myndast á veggnum, ljótar rendur þar sem eru skil á spónarplötum undir múr. Megi ljóst vera að endurvinna verði vegginn. Einnig hafi sumir rafmagnstenglar reynst óvirkir og sé enn ólokið frágangi á flísalögn. Þeir gallar sem eru á verkinu að mati stefnda veiti honum rétt á afslætti frá því endurgjaldi sem stefnandi getur krafist og sanngjarnt getur talist, sbr. 13. gr. laga um þjónustukaup. Eigi stefndi gagnkröfu til skuldajafnaðar við stefnukröfu stefnanda vegna þessara galla, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áætlar stefndi að sú krafa nemi 1.000.000 króna.

Stefndi byggir varakröfu sína á því að skuld hans við stefnanda sé mun lægri en sem nemur stefnufjárhæð. Vísar stefndi hvað þetta varðar til sömu málsástæðna og fram koma til rökstuðnings fyrir aðalkröfu um sýknu eftir því sem við á.

Krafa stefndu B-kvk-ef B-kvk-ef um sýknu er á því byggð að hún hafi aldrei óskað eftir vinnu stefnanda og beri því að sýkna hana vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Á því er byggt að stefnda hafi aldrei verið í neinu samningssambandi við stefnanda og verkkaupi frá upphafi verið stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf, enda hafi hann einn verið skráður greiðandi reikninganna sem kröfugerð stefnanda tekur til. Kröfu hafi fyrst verið beint að stefndu við þingfestingu þessa máls. Er á því byggt að á stefnanda hvíli sönnunarbyrðin fyrir því að milli aðila máls þessa hafi komist á samningur sem stefnandi geti byggt rétt á. Þrátt fyrir að vera annar tveggja þinglýstra eigenda raðhússins að Kjarrmóa 46 í Garðabæ þá leiði það eitt ekki til greiðsluskyldu af hennar hálfu nema hún sé aðili að samningnum eða hún hafi ábyrgst greiðslu með beinum eða óbeinum hætti.

Verði ekki á það fallist að sýkna beri stefndu vegna aðildarskorts þá byggir hún aðalkröfu sína um sýknu og varakröfu um verulega lækkun á sömu málsástæðum og lagarökum og stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf.

Stefndu mótmæla upphafstíma dráttarvaxta, en ekki hafi verið samið fyrirfram um tiltekinn gjalddaga á reikningum stefnanda.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir þeirra, en jafnframt til laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og þá aðallega til tilgreindra ákvæð þeirra. Þá er vísað til 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

IV

Með beiðni til héraðsdóms 16. apríl 2009 fóru stefndu þess á leit að dómkvaddur yrði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til þess að skoða og meta eftirfarandi atriði:

1. Óskað er eftir sundurliðuðu mati á því hvað sé eðlilegt og sanngjarnt endurgjald og einnig hversu margar vinnustundir sé eðlilegt og sanngjarnt að greitt sé fyrir vegna þeirrar vinnu sem matsþoli innti af hendi í fasteign matsbeiðenda að Kjarrmóum 46, Garðabæ. Sú vinna fólst í eftirfarandi verkþáttum:

I. Aðalverk:

a) Niðurrif á eldhúsi og uppsetningu á nýju eldhúsi á 2. hæð hússins.

b) Uppsetning á baðherbergi á 2. hæð.

c) Taka niður loft á 2. hæð og setja þar nýjar plötur og nýja lýsingu.

d) Skipta út tenglum og rofum í húsinu.

e) Flísalögn á baðherbergi.

f) Flísalögn í eldhúsi.

II. Aukaverk:

a) Flísalögn í forstofu á 1. hæð.

b) Stokkur fjarlægður í svefnherbergi.

c) Málun veggja í alrými á 2. hæð.

d) Lagfæring á tröppum í garði.

e) Uppsetning á vegg meðfram stiga á annarri hæð hússins með innfelldum ljósum.

f) Samsetning á skáp í svefnherbergi.

g) Uppsetning sökkla fyrir skáp í barnaherbergi.

h) Uppsetning á baðkari í baðherbergi á 1. hæð.

i) Uppsetning á þremur ljósum í holi á 3. hæð.

2. Óskað er eftir mati á því hvort efnislistar matsþola séu í samræmi við umfang verksins. Ef þessari spurningu er svarað neitandi er þess óskað að matsmaður tilgreini eðlilegan efniskostnað með virðisaukaskatti.

Að auki var óskað mats á atriðum sem tóku til ætlaðs galla við frágang veggjar meðfram stiga á 2. hæð hússins. Þá var einum matslið bætt við með samþykki stefnanda eftir að dómkvaðningin fór fram og tók hann til þess hvernig staðið var að frágangi á parketi við þröskuld á 2. hæð. Loks var tekið fram í matsbeiðni að teldi stefnandi að hún tæki ekki til allra verkþátta sem unnir voru væri skorað á hann að koma því á framfæri við matsmann.

Dómkvaðning fór fram 17. apríl 2009 og matsgerð matsmanns, H-kk-ef S-kk-ef byggingatæknifræðings og húsasmíðameistara, lá fyrir 5. ágúst 2009. Í henni kemur fram að á matsfundi 16. júní 2009 hafi verið ágreiningur um það hvort liðir I.e og f í matsbeiðni ættu að falla undir aðalverk eða aukaverk, en stefndi hafi talið að þar hafi verið um aukaverk að ræða. Í matsgerðinni er síðan gerð ítarleg grein fyrir því sem fram kom við vettvangsskoðun þennan sama dag. Er þess í fyrsta lagi getið að stefnandi hafi lagt til allt efni nema flísar á eldhús og baðherbergi, innréttingar á salerni og í eldhús og loftaplötur ásamt tækjabúnaði í eldhús og á salerni. Hann hafi ennfremur lagt til lagnaefni í raflögn. Þessu næst er einstökum matsliðum lýst nánar og gerð grein fyrir því hvernig staðið var að framkvæmdum. Undir liðnum „annað“ er með hliðstæðum hætti fjallað um tiltekin verk sem eiga að hafa verið unnin, en ekki eru sérstaklega tíunduð í matsbeiðni. Loks er þess að geta að þeir verkþættir sem stefndu höfðu sjálf með höndum eru sérstaklega tilgreindir í matsgerðinni. Hefur um framangreint verið stuðst við lýsingu málsaðila við vettvangsskoðunina, en að auki mun stefnandi þá hafa lagt fram sérstaka greinargerð um einstaka verkþætti ásamt verklista, sem stefndu gerðu síðar skriflegar athugasemdir við.

Í niðurstöðukafla matsgerðar er metinn kostnaður við þau verk sem upplýst var á matsfundi að unnin hafi verið af hálfu stefnanda, en með því að bera saman lýsingu á verkliðum við vettvangsskoðun annars vegar og samkvæmt kostnaðarmati annars vegar má ljóst vera að þau verk sem stefndu höfðu sjálf með höndum eru ekki tekin með í kostnaðarmatinu. Hljóðar það upp á samtals 3.191.991 krónu miðað við byggingarvísitölu á framkvæmdatíma í júní og júlí 2008, þar af 2.184.963 krónur fyrir vinnu og 1.007.029 krónur vegna tækjaleigu og efniskostnaðar. Þá segir svo í matsgerðinni: „Það er háð ýmsum breytuþáttum hversu margar vinnustundir fara í verk s.s. afköstum þess sem vinnur verkið, reynslu og færni, líkamlegu atgervi o.fl. Aðstæður á verkstað ráða þar einnig miklu, t.d. hvort unnið er á jarðhæð eða á efri hæð í húsi, hvort aðstæður eru þröngar eða ekki. Þá hefur það áhrif hvort unnið sé við eign þar sem gæta þarf þess að skaða ekki byggingarhluta sem á að nota áfram eða hvort ekkert slíkt sé til staðar. Vel er þekkt að viðhaldsverkefni og endurbyggingarverkefni eru tímafrekari en önnur verk. Þau vinnast oft ekki eins og nýbyggingarverkefni og oft þarf að stöðva vinnu við verkliði og kalla á aðra iðnaðarmenn og/eða hönnuði áður en hægt er að halda áfram, nema þá að viðkomandi sé nægilega fjölhæfur til að geta unnið sjálfur við það sem upp kemur. Engu að síður valda slíkar aðstæður töfum og því eðlilegt að gera ráð fyrir þeim. Einnig geta komið í ljós atriði sem ekki var búist við eða gerðar eru breytingar á eða bætt við verkefni í miðju kafi. Í hverju verki er töluverður tími óvirkur vegna m.a. efnisútvegunar, útvegunar tækja og tóla, biðtíma vegna ákvarðana hönnuða/eiganda, samráð við hönnuði/eiganda o.s.frv. en einnig vegna eðlilegra biðtíma milli verkþátta s.s. vegna þess að efni þurfi að þorna og/eða harðna. Í verki sem þessu koma upp ótal minni og stærri atriði sem ekki er hægt að sjá fyrir eða koma fram í sundurliðun í áætlun sem þessari. Tekið er tillit til þess við við mat á kostnaði. Af þessum ástæðum telur matsmaður að eðlilegt verð fyrir verk af því tagi sem hér um ræðir geti verið hærra um 15 til 20% eða lægra sem nemur 5 til 10%. Frávik niður á við er lægra vegna þess að við mat á kostnaði er allt tekið til sem vitað er um og það sem ekki er vitað um að sést við áætlanagerð er yfirleitt til viðbótar en ekki til minnkunar á verkum.“ Um hæfilegan tímafjölda vegna vinnu við verkið og tímagjald segir svo í matsgerðinni: „Matsmaður telur að hæfilegur tímafjöldi vegna vinnu við verkið sé u.þ.b. 375 klst fyrir iðnaðarmenn og u.þ.b. 145 klst fyrir aðstoðarmenn. Hæfilegt endurgjald fyrir faglærðan iðnaðarmann er kr. 5.300 á tímann og fyrir þjálfaða aðstoðarmenn kr. 3.700 á tímann hvort tveggja með [virðisaukaskatti]. Hæfilegt jafnaðarkaup m.v. þetta er þá 4.854 með [virðisaukaskatti].“

Að því er varðar matslið 2 er það niðurstaða matsmanns að heildarupphæð fyrir efni samkvæmt reikningum stefnanda, samtals 1.240.128 krónur, sé í samræmi við mat hans samkvæmt matslið 1 og sem gerð er grein fyrir hér að framan. Þá telur matsmaður að gerð og frágangur á vegg við stiga hafi verið eðlilegur, sbr. matsliður 3.

H-kk-nf S-kk-nf staðfesti matsgerð sína fyrir dómi.

Greiðsla sem stefndu inntu af hendi til stefnanda 20. október 2009 að fjárhæð 1.491.991 króna tekur svo sem fram er komið mið af niðurstöðu matsmanns, en með henni hafa stefndu greitt stefnanda samtals 3.191.991 krónu.

Stefnandi lagði fram yfirmatsbeiðni 8. október 2009 og voru yfirmatsmenn, H-kk-nf S. G-kk-nf byggingaverkfræðingur og húsasmíðameistari og G-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari, dómkvaddir þann sama dag. Í matsbeiðni var þess óskað að flest matsatriði samkvæmt undirmatsgerð yrðu tekin til yfirmats. Niðurstaða yfirmatsmanna í matsgerð 12. janúar 2010 var sú að undirmatsgerð var staðfest að stærstum hluta, en þó breytt til hækkunar að því er tekur til fimm matsatriða, samtals að fjárhæð 581.000 krónur, en um 509.211 krónur að teknu tilliti til byggingarvísitölu á framkvæmdatíma. Verður nú gerð grein fyrir þessum breytingum.

Fyrsta breytingin, hækkun um 315.000 krónur, snýr að matslið I.c í undirmatsbeiðni. Um þetta segir svo í yfirmatsgerð: „Yfirmatsmenn hafa yfirfarið og endurskoðað mat í undirmatsgerð og eru þeirrar skoðunar að vanmat sé á eftirfarandi liðum: Að kostnaðarliður v. efnisútvegunar og efnis vegna sex ljósa er vanmetinn sem nemur 35.000 kr. m. vsk. Að kostnaðarliður v. vinnu við sex ljós er vanmetinn sem nemur 40.000 kr. Kostnaðarliður við raflagnaefni, þ.e. smáspennt ljós, spenna, perur og hitaþolna kapla er vanmetinn upp á 60.000 kr. m. vsk. Kostnaðarliður v. vinnu við loft er vanmetinn sem nemur 180.000 kr. m. vsk.“

Önnur breyting, hækkun um 85.000 krónur, tekur til þess sem meta skyldi samkvæmt matslið I.d í undirmatsbeiðni. Um þetta segir svo í yfirmatsgerð: „Yfirmatsmenn […] eru þeirrar skoðunar að vanmat sé á eftirfarandi liðum: Að kostnaðarliður v. vinnu við dimmera er vanmetinn sem nemur 20.000 kr. m. vsk. Að kostnaðarliður v. efnisútvegunar og efnis sé vanmetinn sem nemur 45.000 kr. m. vsk. Að kostnaðarliður v. vinnu við rif á eldri lögnum er vanmetinn sem nemur 20.000 kr. m. vsk.“

Í þriðja lagi er það niðurstaða yfirmatsmanna að kostnaður vegna matsliðar II.d í undirmatsgerð sé vanmetinn um 27.000 krónur.

Í fjórða lagi tekur breyting samkvæmt yfirmatsgerð til matsliðar II.e í undirmatsbeiðni. Telja yfirmatsmenn að kostnaður vegna þess matsliðar sé í undirmatsgerð vanmetinn um 140.000 krónur. Þannig sé kostnaður vegna vinnu við að fjarlægja stiga vanmetinn um 20.000 krónur, kostnaður vegna vinnu við að jafna lengd þrepa um 10.000 krónur, kostnaður vegna efnis og efnisútvegunar í tengslum við að reisa vegg við stiga um 30.000 krónur og kostnaður vegna vinnu við sama verk um 80.000 krónur.

Loks er kostnaður vegna efnis og vinnu við sjónvarpskapal metinn á 14.000 krónur, en í undirmatsgerð var enginn kostnaður metinn vegna þessa.

Þeir H-kk-nf S. G-kk-nf og G-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf staðfestu yfirmatsgerð sína fyrir dómi við aðalmeðferð málsins.

V

Svo sem fram er komið ákváðu stefndu í maí 2008 að ráðast í ákveðnar endurbætur á íbúðarhúsi sínu að Kjarrmóum 46 í Garðabæ, en þau höfðu þá nýlega fest kaup á því. Leitaði stefndi I-kk-nf Þ-kk-nf af því tilefni til fyrirsvarsmanns stefnanda, G-kk-ef Þ. S-kk-ef, og gerði hann kostnaðaráætlun fyrir verkið, sem hljóðaði upp á tvær til þrjár milljónir króna. Í kjölfarið fól stefndi stefnanda að vinna það. Tókst þannig ekki samningur með aðilum um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í verklaun. Að sögn stefnanda var þó um það samið að tímagjald skyldi nema 3.450 krónum auk virðisaukaskatts, sem þó tæki ekki til undirverktaka sem koma myndu að verkinu á vegum stefnanda. Óumdeilt er að stefnandi tók síðar að sér að vinna að frekari endurbótum á húsinu. Ekki var um umfram þetta samið um endurgjald fyrir þau verk. Í málinu krefur stefnandi stefndu annars vegar um greiðslu að fjárhæð 2.525.723 krónur fyrir það verk sem hann kveðst upphaflega hafa tekið að sér að hafa með höndum og hins vegar 2.119.407 krónur fyrir þau verk sem síðar komu til, eða samtals 4.645.130 krónur, en að teknu tilliti til innborgana fyrir málshöfðun nemur dómkrafan 2.945.130 krónum. Taka báðar þessar reikningskröfur til vinnu starfsmanna stefnanda og nokkurra undirverktaka á hans vegum, auk kostnaðar vegna efnis sem hann hafi lagt til. Við þessar aðstæður er það meginregla kröfuréttar að verkkaupa beri að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur. Á þessi meginregla sér meðal annars stoð í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Í tilvitnuðu ákvæði laga um þjónustukaup, sem hér eiga við, sbr. 1. gr. þeirra, er þannig mælt fyrir um það að hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu skuli neytandi greiða það verð fyrir hana sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún er. Í athugasemdum við þessa grein í frumvarpi því er varð að lögum nr. 42/2000 er tekið fram að seljanda þjónustu beri að taka tillit til hagsmuna neytanda. Þar segir einnig að stafi hátt verð af því að skipulagning verks sé ekki forsvaranleg af hálfu seljanda þjónustu geti neytandi neitað að greiða annað en sanngjarnt verð. Sama eigi við þegar seljandi þjónustu hefur notað kostnaðarsamara vinnufyrirkomulag en nauðsynlegt er eða notað efni sem er óþarflega dýrt.

Ekki þykja vera efni til að líta svo á að atvik hafi verið með þeim hætti að ákvæði 29. og 31. gr. laga um þjónustukaup geti komið til álita við úrlausn málsins.

Við mat á því hvort þau verklaun sem stefnandi krefur stefndu um geti talist sanngjörn verður að líta til þeirra matsgerða sem liggja fyrir í málinu, það er matsgerðar dómkvadds manns sem aflað var að beiðni stefndu og yfirmats, sem unnið var að beiðni stefnanda, en gerð hefur verið grein fyrir meginefni matsgerðanna í kafla IV hér að framan. Er ekki annað komið fram en að öll sú vinna sem stefnandi hafði með höndum og það efni sem hann lagði til sé tekið til kostnaðarmats í matsgerðunum og ekkert umfram það. Þá liggur ekki annað fyrir en að reikningar stefnanda taki til þess sama og metið var.

Kostnaðarmat samkvæmt undirmatsgerð hljóðar upp á 3.191.991 krónu miðað við stöðu byggingarvísitölu á framkvæmdatíma í júní 2008, en 3.701.202 krónur samkvæmt yfirmatsgerð. Þá segir í undirmatsgerðinni að hæfilegt frávík til hækkunar geti verið allt að 20% og allt að 10% til lækkunar. Færir matsmaðurinn þau rök fyrir þessu áliti sínu sem áður er getið. Er með vísan til þessa á því byggt af hálfu stefnanda að fyllilega réttmæt krafa fyrir þau verk sem hann og undirverktakar á hans vegum höfðu með höndum við endurbætur á húsi stefndu geti samkvæmt matsgerðum numið 4.217.395 krónum. Hafa þá einvörðungu vinnuliðir samkvæmt matsgerðum verið hækkaðir um 20%. Heildarkrafa hans sé aðeins 427.735 krónum hærri og geti því ekki talist ósanngjörn.

Dómari metur sönnunargildi matsgerða samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að öllu jöfnu hlýtur sönnunargildi yfirmatsgerðar tveggja matsmanna, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum, að vega þyngra við mat á sönnun en undirmatsgerð eins matsmanns, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á ágalla á yfirmatsgerðinni. Stefndu hafa ekki sýnt fram á að niðurstaða yfirmatsgerðar, en með henni var kostnaðarmat samkvæmt undirmatsgerð hækkað um 509.211 krónur miðað við byggingarvísitölu á framkvæmdatíma, hafi verið reist á röngum forsendum. Verður niðurstaða hennar því lögð til grundvallar þegar tekin er afstaða til þess hvert sé sanngjarnt endurgjald til stefnanda fyrir þau verk sem hann vann í þágu stefndu og kröfugerð hans tekur til.

Af framangreindu leiðir að stefnandi á í öllu falli lögvarða kröfu til verklauna að fjárhæð 3.701.202 krónur. Í niðurstöðu yfirmatsmanna felst samkvæmt vitnisburði þeirra fyrir dómi að þeir hafi nánast rýmt út því fráviki sem undirmatsmaður greinir frá í sinni matsgerð. Þeir hafi tekið alla matsliði í undirmatsgerð til endurmats og leitast við á grundvelli upplýsinga sem þeim voru veittar að komast sem næst því hvert geti talist hæfilegt endurgjald fyrir verkið. Að þeirra mati sé þó ávallt fyrir hendi einhver óvissa við gerð kostnaðarmats fyrir verk af þessu tagi. Að þessu virtu verður lagt til grundvallar við úrlausn málsins að hæfilegt endurgjald til stefnanda nemi framangreindri fjárhæð og að ekki séu þannig efni til þess að hækka það með vísan til þeirra sjónarmiða sem á er byggt af hálfu stefnanda samkvæmt framansögðu. Krafa hans felur það svo sem fram er komið í sér að honum hafi borið 4.645.130 krónur í verklaun. Hér munar 943.928 krónum. Er reikningskrafa stefnanda samkvæmt þessu rösklega 25% hærri en kostnaðarmat yfirmatsmanna. Er hér um slíkan mun að ræða að hún getur ekki talist sanngjörn í skilningi 28. gr. laga um þjónustukaup. Verður krafan því færð niður og þykir að álitum mega taka hana til greina með 4.200.000 krónum, sbr. til hliðsjónar dómur Hæstaréttar frá 30. nóvember 2006 í málinu nr. 167/2006. Hefur þá í einu og öllu verið litið til þeirra sjónarmiða sem ráðið geta niðurstöðu um þetta samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði og áður er gerð grein fyrir.

Stefndu hafa frá upphafi átt íbúðarhúsið að Kjarrmóum 46 í Garðabæ að jöfnu. Verður að ganga út frá því að þau hafi sameiginlega tekið ákvörðun um að ráðast í þær endurbætur á húsinu sem dómkrafa stefnanda í málinu tekur til og gerðar voru í þágu þeirra beggja. Þá liggur það fyrir með vætti vitna að stefnda B-kvk-nf hafi í einhverjum tilvikum sett fram ósk um tiltekin viðbótarverk. Í ljósi þessa verður að líta svo á að ábyrgð á greiðslu dómkröfunnar hvíli á stefndu báðum. Breytir þá engu þótt stefnandi hafi einvörðungu stílað reikninga sína á stefnda I-kk-þf Þ-kk-þf.

Stefndu telja sig eiga gagnkröfu á hendur stefnanda vegna galla á því verki sem hann vann fyrir þau. Engar sönnur hafa verið færðar fyrir þeim göllum sem stefndu tilgreina í greinargerð sinni. Með vísan til þess og gegn andmælum stefnanda verður ekki á það fallist með stefndu að þau eigi gagnkröfu sem komið geti til skuldajafnaðar við kröfu stefnanda á hendur þeim.

Með vísan til þess sem að framan er rakið og innborgana stefndu fyrir málshöfðun verða þau dæmd til að greiða stefnanda 2.500.000 krónur. Til frádráttar kemur svo greiðsla stefndu 20. október 2009 að fjárhæð 1.491.991 króna og að teknu tilliti til þess sem síðar greinir.

Mótmæli stefndu að því er tekur til upphafstíma dráttarvaxta lúta einvörðungu að því að ekki hafi fyrirfram verið samið um tiltekinn gjalddaga á reikningum stefnanda. Samkvæmt þessu og með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu fer um vexti svo sem stefnandi krefst og í dómsorði greinir.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað, sem að teknu tilliti til kostnaðar vegna yfirmatsgerðar þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Í dómi þessum er ekki tekin afstaða til þess hvernig standa eigi að endanlegu uppgjöri á kröfu stefnanda. Er þar um til þess að líta að fyrir því er langvarandi venja að í dómi um peningakröfu, sem greidd hefur verið að hluta, sé látið við það sitja að kveða á um skyldu skuldara til að greiða upphaflegan höfuðstól kröfunnar með nánar tilgreindum vöxtum, án þess að mælt sé berum orðum fyrir um af hvaða fjárhæð þeir skuli reiknast á hverjum tíma, og til að greiða málskostnað, en allt að frádreginni einni eða fleiri innborgunum, sem hafi verið inntar af hendi á tilteknum dögum. Er þá gengið út frá því að við endanlegt uppgjör kröfunnar verði að öðru jöfnu farin sú leið að reikna út stöðu kröfunnar eins og hún var hverju sinni þegar innborganir voru inntar af hendi og þeim ráðstafað til að greiða fyrst áfallinn kostnað og vexti, en að þeim liðum frágengnum gangi þær til lækkunar á höfuðstól kröfunnar, sem borið geti vexti upp frá því. Í þessu ljósi er almennt ekki tekin afstaða til þess í dómi um peningakröfuna sem slíka hvernig standa eigi á síðari stigum að endanlegu uppgjöri hennar, enda er þá meðal annars haft í huga að ágreiningur, sem kann að rísa um útreikning og greiðslu kröfunnar, getur komið sjálfstætt til kasta dómstóla í máli um lögmæti fullnustugerðar fyrir henni. Má um þetta vísa til dóms Hæstaréttar frá 17. október 2002 í máli nr. 230/2002.

Mál þetta dæma Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf héraðsdómari og meðdómsmennirnir Á-kk-nf I-kk-nf og G-kk-nf V-kk-nf byggingaverkfræðingar.

D ó m s o r ð :

Stefndu, I-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf og B-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf, greiði stefnanda, Slot ehf., 2.500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2008 til greiðsludags og 800.000 krónur í málskostnað, allt að frádregnum 1.491.991 krónu sem greiddar voru 20. október 2009.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf

G-kk-nf V-kk-nf