E-78/2016

Mál þetta var höfðað 18. desember 2015 af H-kk-þgf H-x-x, kt. 000000-0000, Lerkev 8, 4950 Risör, Noregi, gegn Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000, Kirkjusandi, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð þess 20. júní sl.

Stefnandi krefst þess að felld verði úr gildi sjálfskuldarábyrgð stefnanda á skuldabréfi nr. 1175-74-210224, útgefnu 10. september 2008, af G-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf til Byrs sparisjóðs, kt. 000000-0000, upphaflega að fjárhæð 2.000.000 króna. Þá krefst hann málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndi krefst sýknu, og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Þann 10. september 2008 gaf sonur stefnanda, G-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, út skuldabréf til Byrs-sparisjóðs að fjárhæð 2.000.000 króna. Lánstími er samkvæmt skuldabréfinu 10 ár og fjöldi gjalddaga 120. Vextir skyldu breytilegir en við útgáfu bréfsins 12,3%. Stefnandi gekkst undir sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu skuldarinnar.

Á þeim tíma er skuldabréfið var gefið út var aðalskuldarinn G-kk-nf H-kk-nf búsettur í Danmörku. Forveri stefnda sendi því skuldabréfið og greiðslumatið þangað til undirskriftar aðalskuldara. Niðurstaða greiðslumatsins var sögð eftirfarandi:

„Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að lántakandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu.“

Stefnandi fullyrðir að forveri stefnda hafi aldrei haft beint samband við stefnanda og því ekki kynnt honum sérstaklega ábyrgðina, en stefnandi fékk gögnin send á Siglufjörð þar sem hann var búsettur á þessum tíma. Stefnandi kveðst hafa, fyrir undirritun, verið þess fullviss að fjárhagsstaða aðalskuldara væri ásættanleg. Stefndi heldur því hins vegar fram að skjöl málsins, og undirritanir, staðfesti að greiðslumat hafi verið kynnt stefnanda með fullnægjandi hætti. Jafnframt að aflað hafi verið ítarlegra og fullnægjandi gagna áður en lánið var veitt. Þá hafi stefnandi samþykkt það með undirritun sinni að hann hafi kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og handveð.

Með ákvörðun 22. apríl 2010, samkvæmt heimild í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. meðal annars breytingalög nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið yfir starfsemi Byrs sparisjóðs, og ráðstafaði eignum og skuldum samhliða til nýs lögaðila, Byrs hf., kt. 000000-0000, sem síðar rann inn í stefnda með samruna sem tók gildi 29. nóvember 2011. Tók stefndi þar með yfir þau réttindi og skyldur sem mál þetta varðar.

Skuldabréfinu var skilmálabreytt 18. maí 2012, og ritaði stefnandi undir það til samþykkis. Hann kveður stefnda ekki hafa veitt sér aðrar upplýsingar við þetta tilefni heldur en sjálft skjalið kveði á um.

Bú aðalskuldara bréfsins var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 27. janúar 2013 og því var, í kjölfarið, innheimtuaðgerðum beint að stefnanda. Aðalskuldari lýsti því yfir við stefnda í tölvupósti 22. apríl 2014, að hann teldi greiðslumatið ekki standast. Stefndi hefur mótmælt því og telur sjálfskuldarábyrgð stefnanda gilda, samanber undirritun hans á skuldabréfið og skjalið

„Niðurstaða greiðslumats“ sama dag.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi og einnig sonur hans G-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, en ekki verður talið að framburðir þeirra hafi þýðingu við úrlausn málsins.

II.

Stefnandi kveðst byggja á því að víkja beri til hliðar sjálfskuldarábyrgð hans samkvæmt tilvísuðu skuldabréfi, þar sem ábyrgðin sé ógild með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum. Það sé bersýnilega ósanngjarnt af stefnda að bera hana fyrir sig þar sem forveri stefnda hafi ekki staðið við skyldur sínar samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, frá 1 nóvember 2001.

Stefnda hafi, samkvæmt 4. gr. samkomulagsins, borið að gefa út upplýsingabækling um persónulegar ábyrgðir o.fl. og dreifa honum með skjölum sem afhent voru stefnanda. Þetta hafi ekki verið gert enda hafi aðalskuldara verið sent skuldabréfið og greiðslumatið til Danmerkur en enginn upplýsingabæklingur.

Með samkomulaginu hafi verið settar meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum en markmið þess samkvæmt 1. gr. var að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar væru miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin fjárhagsstöðu hans. Þá byggir stefnandi á 2. málslið 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins, um að ábyrgðarmaður geti óskað eftir því að lán verði veitt þótt niðurstaða greiðslumats bendi til þess að greiðandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar. Það beri að staðfesta skriflega.

Ábyrgðarmönnum verði að vera kleift að átta sig á því, hvort hann eigi að takast á herðar þá skuldbindingu sem í viðkomandi láni felst. Það verði ekki gert nema fullnægjandi upplýsingar liggi fyrir. Þessu til stuðnings vísi stefnandi til dóms Hæstaréttar frá 1. nóvember 2012 í málinu nr. 169/2012. Þar komi fram að mati stefnanda að þegar staða aðalskuldara sé neikvæð, hvíli á bankanum sérstök skylda til að vekja athygli ábyrgðarmanna á þeirri staðreynd og þeirri auknu áhættu sem ábyrgðarmenn væru þá að undirgangast.

Þá séu umræddar skyldur einnig í samræmi við markmið samkomulagsins en í 1. gr. þess er m.a. vísað til þeirrar stefnu að „lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu greiðanda“ og að með samkomulaginu séu settar meginreglur „til verndar ábyrgðarmönnum“. Hafi Hæstiréttur ítrekað vísað til þess sem meginmarkmiðs samkomulagsins að tryggja að ábyrgðarmenn geri sér ljósa grein fyrir þeirri áhættu sem þeir takast á herðar með veitingu ábyrgðar, sbr. dóma réttarins 21. janúar 2013 í málinu nr. 4/2013 og 21. október 2013 í málinu nr. 569/2013.

Stefnandi telur að við mat á því hvort sjálfskuldarábyrgðin sé bersýnilega ósanngjörn og beri að víkja til hliðar, verði að líta til þess að Byr-sparisjóður var, við lántökuna, stórt og öflugt fjármálafyrirtæki, sem starfaði á grundvelli opinbers leyfis og að til sjóðsins mátti gera ríkar kröfur um sérfræðiþekkingu og vönduð vinnubrögð. Þessar kröfur leiddi af óskráðum reglum og meginreglu 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Stefnandi hafi ekki búið yfir neinni menntun og þekkingu á því sviði sem hér skiptir máli, sbr., hvað þessi grundvallarsjónarmið varðar, dóm Hæstaréttar í málinu nr. 169/2012.

Stefnandi byggir á, að honum hafi aldrei verð kynntur upplýsingabæklingur eins og samkomulagið kveður á um, eða greiðslumatið sjálft, af sérfræðingum bankans og ekki hvattur til að kynna sér málið nánar.

Stefnandi byggi einnig á, að með því að stefndi hafi látið lántakann afla undirskriftar stefnanda, hafi stefndi ekki fullnægt skyldu sinni að meta hvort stefnandi væri fær um að skilja þá skuldbindingu, sem hann gekkst undir.

Þá séu engar tölur eða útlistanir á greiðslugetu aðalskuldara settar fram í niðurstöðum greiðslumatsins. Hafi skjalið því verið afar villandi um mikilvæg atriði.

Stefnandi kveðst byggja á því að hann hefði aldrei gengist í umrædda ábyrgð hefði hann vitað um fjárhagslegar aðstæður aðalskuldara en þær tölur hafi hann aldrei fengið að sjá né hafi hann verið hvattur sérstaklega til að kynna sér þær. Af framlögðum skattframtölum aðalskuldara sé fullljóst að fjárhagsstaða aðalskuldara var afar slæm bæði árið á undan og á lántökuári. Í því ljósi hafi forvera stefnda borið að kynna stefnanda sérstaklega fjárhagsstöðuna, svo hann gæti tekið upplýsta ákvörðun um að samþykkja sjálfsskuldarábyrgð. Þessi skylda hafi hvílt á forvera stefnda, sbr. 2. málslið 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins.

Með því að forvera stefnda hafi borið að afla sérstaks samþykkis sé átt við annars vegar að staðfesta þurfti greiðslumatið og hins vegar afla sérstaks samþykkis fyrir því að stefnandi gerði sér fullkomlega grein fyrir þeirri áhættu sem hann tók með því að gangast undir ábyrgð fyrir aðalskuldara sem gat ekki efnt skuldbindingar sínar.

Ljóst megi vera að skjalið „niðurstöður greiðslumats“ sé afar villandi fyrir almennan neytanda án sérfræðiþekkingar á sviði viðskipta. Þó skjalið segi, að aðalskuldari standist ekki greiðslumat sé það ekki útskýrt frekar, þ.e. hversu miklu eða litlu muni eða nokkrar upplýsingar teknar fram. Hafi stefnandi mátt treysta því, fyrst sparisjóðurinn var tilbúinn til að lána aðalskuldara, að fjárhagsstaða hans væri ekki eins slæm og raun bar vitni.

Stefnandi bendir á að greiðslumatsgögn hafi verið samin af fjármálastofnun, sem búi yfir ítarlegri og víðtækri sérfræðiþekkingu. Um staðlað samningsform sé að ræða með skilmálum sem einhliða eru samdir af stefnda. Vafa á merkingu ákvæða verði því að skýra stefnanda í hag. Bankinn hafi og haft vitneskju um atvik er hlutu að skipta stefnanda miklu máli eða að stefnandi væri hugsanlega í villu um einhver atriði, er gætu haft áhrif á mat hans. Forveri stefnda mátti vita að aðalskuldari gat aldrei nokkurn tímann staðið við umrædda fjárskuldbindingu enda hafði hann hvorki tekjur né eignastöðu til.

Þá kveðst stefnandi, auk fyrrnefndra ástæðna, byggja á því að lánið, samkvæmt umræddu skuldabréfi, sé neytendalán og að um það gildi því lög nr. 121/1994, um neytendalán. Samkvæmt 5. gr. þeirra laga skuli lánssamningur gerður skriflega og fela í sér upplýsingar sem tilgreindar eru í 6. og 8. gr., en þar sé m.a. kveðið á um heildarlántökukostnað í krónum, reiknaðan út skv. 7. gr., árlega hlutfallstölu samkvæmt 10.-12. gr., heildarupphæð þá sem greiða skal, þ.e. samtölu höfuðstóls, vaxta og lánkostnaðar, fjárhæðir einstakra greiðslna og gjalddaga.

Skuldabréfið, sem um ræði, innhaldi ekki neinar slíkar upplýsingar um kostnað og er þá kveðið á um í 14. gr. laga um neytendalán að óheimilt sé að krefja neytanda um greiðsluna. Hafi stefnanda ekki verið kynntar neinar af ofangreindum upplýsingum er hann veitti sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldabréfinu. Byggir stefnandi á, að sama lagalega skylda sé á lánveitanda að kynna ábyrgðarmanni ofangreindar upplýsingar eins og lántakanda enda verði þær að teljast jafn mikilvægar báðum aðilum og þá sérstaklega fyrir ábyrgðarmann þegar greiðslugeta sé metin neikvæð.

Stefnandi kveðst því telja, að teknu tilliti til efnis loforðs stefnanda um að veita ábyrgð sína, til atvika og stöðu hans og forvera stefnda við samningsgerðina, auk síðari atvika, að ósanngjarnt sé af hálfu stefnda að bera fyrir sig samninginn og beri því að ógilda hann með vísan til 36. gr. samningalaga.

Stefnandi kveðst skírskota, dómkröfum sínum til stuðnings, til samkomulags frá 1. nóvember 2001, um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, einkum 1., 2., 3., og 4. gr., 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og til reglna um upplýsingaskyldu fjármálafyrirtækja. Þá vísi stefnandi einnig til 19. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Auk þess vísi hann til hliðsjónar til laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn.

III.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að skilyrði fyrir því að víkja megi sjálfskuldarábyrgð stefnanda til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 séu ekki uppfyllt. Byggir stefndi á því að þegar stefnandi gekkst í sjálfskuldarábyrgð hafi forveri stefnda fyllilega uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Fyrir hina umþrættu sjálfskuldarábyrgð framkvæmdi forveri stefnda mat á greiðslugetu lántaka svo sem áskilið var í 3. gr. samkomulagsins, en ekki hafi verið ítarlegar reglur um hvernig greiðslumat skyldi fara fram. Í 3. gr. kom þó fram að við greiðslumat skyldi taka tillit til neyslu og annarra fastra útgjalda áður en ráðstöfunarfé til greiðslu skuldbindinga væri reiknað út og við áætlun á útgjöldum skyldi að lágmarki nota viðmiðun Ráðgjafarstofu heimilanna eða Íbúðalánasjóðs. Svo sem lýst er í skjalinu „Niðurstaða greiðslumats“, hafi greiðslumatið sem fram fór vegna lánsins tekið mið af þessum þáttum. Niðurstaðan hafi svo verið kynnt stefnanda í samræmi við 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins með því að stefnandi undirritaði skjalið og óskaði eftir því að gangast í ábyrgðina þó svo að niðurstaðan benti til þess að lántaki gæti ekki greitt af láninu.

Stefndi mótmæli því að á lánveitendur hafi verið lagðar sérstakar skyldur til þess að upplýsa ábyrgðarmenn sérstaklega um tölulegar forsendur eða niðurstöður greiðslumats, eins og stefnandi byggi á. Niðurstaða greiðslumatsins hafi verið tilgreind skýr og afdráttarlaus um það atriði að mat forvera stefnda væri að lántaki myndi ekki geta greitt af láninu.

Stefndi vísi til dóms Hæstaréttar frá 17. apríl 2012 í málinu nr. 141/2012, um hvort niðurstaða greiðslumats hefði verið nægjanlega kynnt ábyrgðarmanni í skilningi samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, en stefndi telur atvik þessa mála keimlík. Áherslan sé á því, að í niðurstöðu greiðslumats skuli bent á þann möguleika að kynna sér niðurstöðu þess að fengnu samþykki aðalskuldara. Jafnframt hafi rétturinn talið að sú skylda hefði ekki hvílt á lánveitanda að þau gögn sem til grundvallar greiðslumatinu lægju, væru aðgengilegar rúmum fimm árum síðar.

Þá vísi stefndi til dóms Hæstaréttar 7. mars 2012 í málinu nr. 575/2012, um hvort ógilda ætti veðsetningu. Þar var um þetta atriði talið að það væri á ábyrgð veðsala sjálfs hvort hann óskaði eftir að sjá greiðslumatið áður en hann veitti samþykki við veðsetningu fasteignar sinnar.

Stefndi kveður að af forvera hans hafi verið gefinn út upplýsingabæklingur um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð í samræmi við 4. gr. samkomulagsins, og hefur hann lagt fram afrit bæklingsins. Samkvæmt almennu verklagi hjá forvera stefnda, í samræmi við 4. gr. samkomulagsins, var þessum bæklingi almennt dreift með skjölum sem voru afhent ábyrgðarmönnum til undirritunar. Í samræmi við 2. mgr. 4. gr. samkomulagsins var svo gert ráð fyrir því hjá forvera stefnda að ábyrgðarmenn skyldu staðfesta skriflega að hafa kynnt sér efni bæklingsins. Í dómi Hæstaréttar frá 1. nóvember 2012 í málinu nr. 169/2012 hafi reynt m.a. á það hvaða þýðingu það hefur að lántaka sé falið að afhenda lánsskjöl og ábyrgðarmaður eða veðsali undirritar yfirlýsingu um að hafa kynnt sér upplýsingabækling um ábyrgðir og lánsveð. Í málinu hélt lántaki því fram að hann hefði ekki afhent veðsala slíkan bækling. Að mati Hæstaréttar hafi verið talið að bankinn hafi mátt treysta því hlutaðeigendur hefðu kynnt sér upplýsingabækling bankans.

Stefndi byggi því á að þar sem stefnandi lýsti því yfir tvívegis, með undirritun á skuldabréfið og niðurstöðu greiðslumats, hafi forveri stefnda mátt treysta því að stefnandi hafi kynnt sér efni upplýsingabæklings um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð.

Þótt fallist yrði á að stefnandi hafi ekki kynnt sér upplýsingabækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð byggi stefndi á því að forveri hans hafi ekki vanrækt skyldur sínar samkvæmt samkomulaginu; að allar upplýsingar um efni samkomulagsins og réttindi og skyldur ábyrgðarmanna hafi verið að finna í skjalinu „Niðurstaða greiðslumats“.

Þá verði stefnandi að bera allan halla af því að hafa ekki óskað eftir að kynna sér frekar niðurstöður greiðslumatsins telji hann að þær forsendur hefðu haft áhrif á ákvörðun sína að takast á hendur ábyrgðina svo sem byggt sé á af hálfu stefnanda. Hann hafi haft enn brýnni ástæðu en almennt, sökum þess að aðalskuldari var ekki sterkari fjárhagslega en raun bar vitni.

Stefndi telji ekki unnt að líta til dóma Hæstaréttar, þeirra sem vísað er til í stefnu málsins, með þeim hætti sem stefnandi vísi til og byggi á í málatilbúnaði sínum.

Af öllu framangreindu telji stefndi jafnframt engan vafa um efni skuldbindingar stefnanda skv. skuldabréfinu sem unnt væri að túlka eftir ákvæðum a- til d-liða 36. gr. laga nr. 7/1936, með þeim hætti sem stefnandi byggir á.

Stefndi kveðst loks mótmæla því að upplýsingaskylda samkvæmt lögum nr. 121/1994, um neytendalán, hafi ekki verið uppfyllt gagnvart stefnanda áður en hann gekkst í ábyrgðina. Það hafi verið gert með þeim upplýsingum sem komu fram í skuldabréfinu sjálfu og greiðsluáætlun sem skuldabréfinu fylgir og lántaki undirritaði.

Þá sé því jafnframt sérstaklega mótmælt af hálfu stefnda að upplýsingaskylda samkvæmt lögum nr. 121/1994, um neytendalán, eigi við gagnvart ábyrgðarmanni eins og stefnandi haldi fram. Jafnvel þó fallist yrði á það með stefnanda, leiði af dómi Hæstaréttar þann 26. nóvember 2015, í málinu nr. 243/2015, að slík vanræksla geti ekki valdið því að skuldbinding stefnanda teljist þá ógild. Var enda ekki að finna neinar ógildingarreglur í lögum nr. 121/1994. Telur stefndi að ef fallist yrði á það að upplýsingaskylda hafi verið vanrækt með þeim hætti sem stefnandi byggir á þá hafi hagsmunir lántaka, og eftir atvikum stefnanda, verið nægjanlega tryggðir með ákvæðum laganna um mögulega bótaábyrgð. Á slíkum sjónarmiðum sé hins vegar ekki byggt af hálfu stefnanda og hafi ekki verið sýnt fram á að slík vanræksla, yrði hún talin til staðar, hafi valdið stefnanda tjóni né að stefndi væri ábyrgur fyrir slíku tjóni. Telur stefndi málatilbúnað stefnanda því haldlausan að þessu leyti.

Stefndi vísi til meginreglu íslensks réttar um frelsi manna til að bindast skuldbindingum með samningum við aðra, þannig að samningar teljast gildir nema sýnt sé fram á að þeir fari í bága við ófrávíkjanlegar reglur í settum lögum.

Loks byggir stefndi á því að stefnandi hafi látið sjálfskuldarábyrgð sína standa athugasemdalaust um langt skeið og m.a. samþykkt breytingu á skilmálum skuldabréfsins, án fyrirvara. Telur stefndi að með því hafi stefnandi sýnt af sér tómlæti og kröfur hans séu niður fallnar fyrir þær sakir en stefnandi hafi ekki gert athugasemdir við ábyrgð sína fyrr en með tölvuskeyti um 7 árum frá útgáfu skuldabréfsins.

Af öllu framangreindu kveðst stefndi telja að ekki séu uppfyllt skilyrði þess að vikið verði til hliðar sjálfskuldarábyrgð stefnanda, á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, líkt og stefnandi byggir á. Verður því af framangreindum ástæðum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi vísi um lagarök einkum til meginreglna fjármuna- og samningaréttar, um skuldbindingargildi samninga, réttar efndir fjárskuldbindinga og tómlætisáhrif. Jafnframt er vísað til laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, einkum 58.gr., og laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Um málskostnað vísist til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. gr. og 1. mgr. 130. gr.

IV.

Stefnandi gaf símaskýrslu í málinu og kvaðst ekki hafa vitað að fjárhagur sonar síns væri jafn slæmur og síðar hefði komið í ljós. Aðspurður kvaðst honum hafa verið ljóst að gengist hann í ábyrgð fyrir son sinn, gæti komið til þess að hann yrði að greiða skuldina.

Ekki er gerður ágreiningur um að greiðslumat hafi farið fram. Stefnandi telur hins vegar að á lánveitanda hafi hvílt sérstakar skyldur sökum þess að við greiðslumatið hafi komið í ljós að aðalskuldari hafi ekki staðist kröfur bankans.

Ekki er heldur gerður ágreiningur um að stefnandi ritaði með eigin hendi undir skuldabréfið og skjalið sem ber yfirskriftina, niðurstaða greiðslumats. Í skuldabréfinu fyrir ofan undirskrift stefnanda segir: „Ég undirritaður hef kynnt mér efni bréfs þessa og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín er fólgin og tel hana samrýmast greiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni gildandi samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.“ Í niðurstöðu greiðslumats segir og með áberandi stöfum fyrir ofan undirskriftarlínu, að ábyrgðarmaður staðfesti með undirskrift sinni að hann hafi fengið og kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgð og lánsveð. Jafnframt liggur fyrir að upplýsingabæklingur var útgefinn af lánveitanda og fullyrt að hann hafi verið sendur með lánsskjölunum. Með hliðsjón af framangreindu er óhjákvæmilegt að ganga út frá því að bæklingurinn hafi verið sendur með. Ella hefðu þessi ákvæði átt að gefa stefnanda ríkt tilefni til að kalla sérstaklega eftir honum. Stefnanda var því hægt um vik að kynna sér efni bæklingsins, og mátti lánveitandi ganga úr frá því að það hefði hann gert. Skiptir ekki máli í því sambandi þótt lánsskjölin hafi verið send stefnanda í pósti í stað þess að stefnandi kæmi í bankann til undirritunar, sbr. til dæmis sjónarmið í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 169/2012.

Í skjalinu, þar sem fram komu niðurstöður greiðslumats, stóð afar skýrum feitletruðum stöfum: „Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að lántakandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu.“ jafnframt var orðið „ekki“ undirstrikað. Dómurinn telur að þessi staðreynd hafi átt að gefa stefnanda ríkt tilefni til að kanna málið betur ef hann var í einhverjum vafa um það hvort hann gengist í ábyrgð fyrir son sinn. Ekki verður þannig séð til hvaða frekari aðgerða bankinn hefði átt að grípa, til að kynna stefnanda stöðuna, en þá að senda honum framangreinda niðurstöðu, áður en hann tæki ákvörðun. Stefnandi hafði hins vegar öll færi til þess að óska eftir upplýsingum sem gerðu honum kleift að meta áhættuna af greiðslufalli og þar með hættuna á því að hann yrði gerður ábyrgur fyrir skuldinni.

Ekki er hægt að líta öðru vísi á málið en að það hafi verið á ábyrgð stefnanda sjálfs að kynna sér nánar greiðslumatið eða gögn sem það byggði á. Til þess að fá undirliggjandi gögn hefði hann þó þurft að fá heimild hjá syni sínum, sem væntanlega hefði verið auðsótt mál. Ef það hefði ekki verið, þá hefði stefnandi haft ríka ástæðu til að staldra við. Þar sem það kom afar skýrt fram í niðurstöðum greiðslumats, feitletrað, að lántakandi gæti ekki efnt skuldbindingar sínar miðað við þáverandi fjárhagsstöðu, gaf það stefnanda enn ríkari ástæðu til að kalla eftir frekari skýringum, eða íhuga stöðuna betur. Í skjalinu er því svo lýst með ágætum í hverju greiðslumatið fólst.

Hægt er að fallast á að ríkari kröfur verði gerðar til lánastofnunar til að tryggja að ábyrðarmaður sé upplýstur um stöðu aðalskuldara sé staðan sú að sá sé ekki borgunarmaður fyrir skuldinni. Ekki verður hins vegar séð hvað þurfi að koma til umfram það, að ábyrgðarmaður staðfesti það með undirritun sinni að hann þekki þá stöðu og gangist engu að síður í ábyrgð. Því verður talið að með undirritun á skuldabréfið og niðurstöðu greiðslumats hafi lánveitandinn fullnægt áskilnaði síðari málsliðar 3. mgr. 4. gr. samkomulags, um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, en engar sérstakar formkröfur eru gerðar aðrar en þær, að ábyrgðarmaður staðfesti skriflega sé hann fús til að gangast í ábyrgð þótt greiðslumat á aðalskuldara sé neikvætt. Það ákvæði staðfestir og að ekkert stendur í vegi þess samkvæmt samkomulaginu, að lán sé veitt og gengist í ábyrgð fyrir það, þótt líkur standi til þess að aðalskuldari sé ófær um að standa við skuldbindingar sínar.

Með vísan til alls framangreinds verður litið svo á að forveri stefnda, lánveitandinn, hafi fullnægt þeim skilyrðum sem fram koma í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, sem Samtök banka og verðbréfafyrirtækja f.h. aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda gerðu sín á milli fyrst 1998 og svo 2001. Jafnframt er ekki komið fram að atvik hafi verið með þeim hætti að það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefna að bera fyrir sig og krefjast efnda á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar stefnanda.

Ekki verður talið að þágildandi lög um neytendalán nr. 121/1994 styðji dómkröfur stefnanda og að ábyrgð hans verði felld úr gildi vegna brota á ákvæðum þeirra laga. Annars vegar verður ekki séð að brot á þeim lögum geti leitt til þess að samningur verði felldur úr gildi heldur leiði það til bótaskyldu hins brotlega. Þá er ósannað í málinu að við lánveitinguna hafi verið framið slíkt brot á lögunum að leiði til ógildingar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Hins vegur verður og ekki séð að lögin gildi um ábyrgðarmenn heldur einvörðungu lántaka.

Með vísan til framangreinds eru því ekki efni til að fella niður sjálfskuldarábyrgð stefnanda af skuldabréfi nr. 1175-74-210224 á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og verður því stefndi sýknaður af dómkröfum stefnanda.

Eftir þeim úrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem telst, miðað við hagsmuni málsins og umfang, hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

Af hálfu stefnenda flutti málið F-kk-nf V-kk-nf héraðsdómlögmaður og af hálfu stefnda flutti málið M-kvk-nf Á-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, H-kk-ef H-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)

--------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur 12. júlí 2016.

Gjald 1500 kr.