E-5303/2022

1. Mál þetta, sem dómtekið var 27. apríl 2023, er höfðað 7. nóvember 2022 af E-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf, [...], Reykjavík, gegn íslenska ríkinu, Arnarhváli við Lindargötu, Reykjavík, vegna Framkvæmdasýslunnar - Ríkiseigna, Borgartúni 26, Reykjavík.

2. Endanleg dómkrafa stefnanda er að stefndi verði dæmdu r til að greiða stefnanda 2.307.452 krónur, ásamt dráttarvöxtumskv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frámálshöfðunardegitil greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar, auk virðisaukaskatts.

3. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar.

Helstu málavextir

4. Með bréfi fjármála- og efnahagsráðherra, dags. 25. ágúst 2021, var tilkynnt ákvörðun hans um að fela Framkvæmdasýslu ríkisins að annast hlutverk Ríkiseigna frá 15. september s. á. undir heitinu Framkvæmdasýslan – Ríkiseignir. Kom fram í bréfinu að vinna ráðuneytisins og starfs-fólks beggja stofnana, sem hafist hefði haustinu áður, hefði leitt í ljós skýra kosti þess að sam-eina stofnanirnar og að fyrir lægju drög að lagafrumvarpi sem fæli í sér formlega sameiningu þeirra. Væri ákvörðunin nú meðal fyrstu skrefa í átt að því framtíðarfyrirkomulagi og væri Framkvæmdasýslunni falið í samræmi við ráðuneytið að hefja undirbúning að eiginlegri sam-þættingu á starfsemi stofnananna, s. s. með mótun nýs skipulags, stefnumótun og eflingu stjórn-unar, rekstrar og verkefnastýringar. Var tekið fram að framsetning á starfsemi stofnananna í fjárlögum héldist þó óbreytt um sinn.

5. Ákvörðun ráðherra og næstu skref voru kynnt starfsfólki á fundi 30. ágúst 2021 og sama dag var því sent bréf þar sem tekið var fram að frá 15. september s. á. myndi Framkvæmdasýslan yfirtaka allar skuldbindingar Ríkiseigna gagnvart starfsfólki sem yrði eftirleiðis starfsfólk fyrri stofnunarinnar. Glærur frá fundinum, sem liggja fyrir dóminum, bera með sér að á fundinum hafi starfsfólki sem þess óskaði verið boðið að bóka samtal við forstöðumenn beggja stofnana og var því kynnt að þróað yrði skipurit og færi síðan fram nánari greining og útfærsla hlutverka innan þess. Á einni glærunni er tekið fram að fyrstu vikurnar verði engin breyting og að réttindi starfsfólks Ríkiseigna fylgdu óbreytt með við aðilaskiptin. Frá aðilaskiptum yrði unnið að þróun á samþættu skipuriti og þarfagreiningu starfa. Nýtt skipurit yrði breyting fyrir alla, störf allra myndu breytast. Þá var á annarri glæru tekið fram um samtöl sem í boði væru að þar sem skipurit væri ekki tilbúið væri ekki hægt að ræða staðsetningu fólks í nýju skipuriti.

6. Stefnandi, sem starfaði sem verkefnastjóri á byggingasviði Ríkiseigna á grundvelli ráðningarsamnings, dags. 1. febrúar 2000, var viðstaddur fundinn 30. ágúst 2021 en þáði ekki boð um að bóka samtal við forstöðumann í kjölfar hans.

7. Nýtt skipurit var kynnt starfsfólki á fundi 15. október 2021 og liggja glærur þess fundar einnig fyrir dóminum. Kemur þar m. a. fram að stefnt sé að aukinni hagkvæmni og skilvirkni í opin-berri þjónustu og að ætlunin sé að skila fjárhagslegum ávinningi fyrir ríkissjóð. Meðal kjarna-sviða í nýju skipuriti séu svið leiguþjónustu og svið þróunar og framkvæmda.

8. Í kjölfarið var allt starfsfólk boðað í samtal, hvert og eitt, og kom fram í fundarboði að tilgangur þess væri að fá fram ábendingar og hugmyndir/óskir starfsmanna við frekari vinnu við niður-röðun verkefna innan samþætts skipurits. Var starfsfólk beðið um að kynna sér vel efni frá starfsmannafundinum og fylgdu fundarboðinu glærur fundarins og rammi spurninga til undir-búnings fyrir samtalið. Tekið var fram að góður undirbúningur væri mikilvægur og að í kjölfar samtala yrði unnið úr gögnum og tekin framhaldssamtöl eftir því sem þyrfti. Þær spurningar sem sendar voru starfsfólki lutu að viðfangsefnum þess nú og áður hjá stofnununum, annarri reynslu þess sem tengdist starfsemi þesso g áhugasviði, hvar það teldi þekkingu sína og reynslu nýtast best og hvort eitthvað annað kæmi til greina. Einnig hverjir helstu samstarfsaðilar viðkomandi væru innan og utan stofnunar, hvort það væri eitthvað sem starfsfólkið gæti alls ekki hugsað sér og hvort það hefði hugmyndir sem það vildi koma á framfæri inn í frekari þróun skipuritsins.

9. Stefnandi átti 20. október 2021 samtal við forstjóra Framkvæmdasýslu – Ríkiseigna, sem áður var forstjóri Framkvæmdasýslunnar, og tók einnig þátt í fundinum utanaðkomandi mannauðs-ráðgjafi sem ritaði fundargerð. Í fundargerðinni kemur fram að samtalið hafi fyrst og fremst verið hugsað til greiningar fyrir stjórnendur á stöðu núverandi verkefna og skipulags viðkomandi starfa og til að fá að heyra sjónarmið viðkomandi starfsmanns varðandi mögulegar breytingar á starfinu.

10. Stefnandi var boðaður til framhaldssamtals og var tilgangur þess, samkvæmt almennu fundar-boði til þess starfsfólks sem slíkt boð fékk, að afla frekari upplýsinga í tengslum við skipu-lagningu starfa og verkefna og til að fá fram sjónarmið starfsfólks vegna mögulegra breytinga á verkefnum. Tekið var fram að óskaði viðkomandi starfsmaður þess væri honum velkomið að hafa trúnaðarmann eða annan fulltrúa með sér í samtalið.

11. Framhaldssamtal fór fram við stefnanda þriðjudaginn 9. nóvember 2021 og voru aðrir þátttak-endur áðurnefndur forstjóri og mannauðsráðgjafi, auk yfirlögfræðings Framkvæmdasýslu –

Ríkiseigna sem ritaði fundargerð. Yfirskrift hennar er „Samtal vegna breytingar starfa“ og í inngangi er áréttaður tilgangur samtalsins eins og hann var tiltekinn í fundarboði. Þá er rakið samtal um kröfur í nýjum starfslýsingum og viðhorf til starfa, svo og um framtíðarsýn sam-einaðrar stofnunar. Í lokin kemur fram að stefnanda hafi verið boðið að spyrja spurninga og hann þá spurt hvar viðstaddir sæju hann fyrir sér eftir fimm ár og að svar forstjóra hafi verið að það væri verið að meta. Var stefnanda tjáð að næsta viðtal yrði næsta fimmtudag, þ. e. 11. s. m. Fór sá fundur fram og var stefnanda þá afhent uppsagnarbréf.

12. Í uppsagnarbréfinu, dags. 11. nóvember 2021, var lýst þeirri vinnu sem fram hefði farið vegna samþættingar starfsemi Ríkiseigna og Framkvæmdasýslu og var tiltekið að á grundvelli niður-stöðu þeirrar vinnu væri stefnanda sagt upp störfum vegna skipulagsbreytinga með fjögurra mánaða fyrirvara frá næstu mánaðamótum. Væri ekki farið fram á að stefnandi myndi vinna uppsagnarfrestinn og væri þetta því síðasti starfsdagur hans. Aðgangi að kerfunum yrði lokað en þess væri óskað að stefnandi mælti sér mót við yfirmann á næstu dögum til að koma og ganga frá starfsstöð, tölvutækum gögnum o. fl. Vakin var athygli á rétti stefnanda til að óska eftir skriflegum rökstuðningi og nýtti hann sér þann rétt.

13. Degi síðar, þ. e. 12. nóvember 2021, var haldinn starfsmannafundur þar sem farið var yfir vinnu við sameiningu stofnana. Á fyrirliggjandi glærum frá fundinum kemur fram að á grundvelli niðurstöðu ítarlegrar vinnu hefðu sex stöður verið lagðar niður og viðkomandi starfsmönnum verið tilkynnt um það. Kom fram að niðurstaðan byggði á vel ígrundaðri greiningu verkefna og hlutverka, allar starfslýsingar hefðu verið endurgerðar og hæfnismat gert á störfum. Til dæmis hefðu allir starfsmenn með menntun á sviði mannvirkja verið metnir inn í öll störf þar sem slík menntun sé krafa. Væru ekki áform um frekari uppsagnir.

14. Stefnanda barst umbeðinn rökstuðningur fyrir uppsögninni með bréfi, dags. 1. desember 2021. Þar var tíunduð sú vinna sem fram hefði farið í kjölfar ákvörðunar ráðherra. Var tekið fram að á starfsmannafundi 30. ágúst s. á. hefði komið fram af hálfu forstjóra að vegna samþættingar stofnana mætti búast við einhverjum breytingum hjá nær öllu starfsfólki, líklega yrðu einhver störf lögð niður og önnur yrðu til. Út frá nýju skipuriti og greiningu fyrirliggjandi starfa hefðu verið gerð matsblöð fyrir öll störf stofnunarinnar þar sem metin hefði verið hæfni starfsfólks út frá hæfniskröfum starfa. Mat hefði verið unnið af aðilum sem hefðu haft yfirumsjón með og þekkt til starfa viðkomandi starfsmanns og hefði það byggt á fyrirliggjandi ferilskrám, öðrum gögnum stofnunar um hæfni og gögnum úr viðtölum. Verkefni sem áður hefðu verið unnin af verkefnastjórum á byggingasviði Ríkiseigna yrðu unnin innan sviðs leiguþjónustu og innan sviðs þróunar og framkvæmda. Innan fyrra sviðsins yrðu tvær megintegundir starfa, þjónustu-stjóri annars vegar og sérfræðingur í viðhalds- og aðstöðuþjónustu hins vegar. Innan síðara sviðsins yrðu einnig tvær megintegundir starfa, sérfræðingur ágreiningar- og hönnunarstigi og sérfræðingur á hönnunar- og framkvæmdastigi. Hefðu verið settar upp matstöflur vegna starf-anna í samræmi við nýjar starfslýsingar og hefði stefnandi, eins og aðrir starfsmenn með menntun á svið mannvirkjagerðar, verið metinn inn í störfin samkvæmt hæfnisviðmiðum. Hefði verið gerð sú krafa að starfsmaður uppfyllti að lágmarki kröfu um meðalfær ni í þeim þáttum sem væru skilyrði samkvæmt starfslýsingu. Var nánar lýst hvað kröfur væru gerðar til hvers og eins þessara fjögurra megintegunda starfa og að niðurstaða mats vegna hvers og eins þeirra hefði verið að stefnandi uppfyllti ekki lágmarkskröfur í hluta þeirra þátta sem settir væru sem skilyrði fyrir ráðningu í starfið, eins og fram kom í matstöflum. Síðan er tekið fram að á grundvelli þessara niðurstaðna hafi þótt tilefni til að afla frekari upplýsinga til að sannreyna þetta mat, sem og til að meta hvort til staðar væri annað starf sem stefnandi uppfyllti hæfnis-kröfur til að sinna. Stefnandi hefði því verið boðaður til framhalds viðtals og hefði í fundarboði komið fram að tilgangur þess væri að afla frekari upplýsinga við skipulagningu starfa og verk-efna og heyra sjónarmið starfsmanns vegna mögulegra breytinga á verkefnum. Í viðtalinu hefði verið stuðst við samræmdan spurningalista og hefði stefnandi m. a. gert vel grein fyrir menntun sinni, hæfni og reynslu. Komið hefði fram í viðtalinu að gerð væri rík krafa um góða þekkingu á verk- og kostnaðaráætlunum til að geta sinnt störfum á umræddum kjarnasviðum og hefði verið sérstaklega farið yfir reynslu og fagþekkingu stefnanda í viðtalinu. Auk þess hefði verið rætt um samskipti við notendur mannvirkja og hefði komið fram hjá stefnanda að hann ætti í miklum og góðum samskiptum við verktaka og hefðu ekki komið upp neinir samskipta-erfiðleikar á árinu nema í einu verkefni, [...]. Í kjölfarið hefði sérstaklega verið spurt um samskipti stefnanda við fyrrnefnda notendur og hvort rætt hefði verið við hann um samskipti við notendur. Svar stefnanda hefði verið að þeir væru eins misjafnir og þeir væru margir en heilt yfir teldi hann sig vera í ágætis sambandi við þá. Hefðu svör stefnanda í viðtalinu þótt styðja við fyrra mat um að skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni væri ekki í takt við þær kröfur sem gerðar væru til fyrrnefndra starfa. Að öllu virtu hefði niðurstaða Framkvæmdasýslu– Ríkiseigna verið að segja stefnanda upp vegna skipulagsbreytinga þar sem ekki hefði fundist starf við hans hæfi í nýju skipuriti.

15. Stefnandi fór fram á bætur vegna ólögmætrar uppsagnar með bréfi, dags. 19. maí 2022, enda hefði málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar ekki hafa verið fylgt. Með bréfi Framkvæmda-sýslu – Ríkiseigna, dags. 5. júlí 2022, var bótakröfu stefnanda hafnað á þeim grunni að uppsögnin hefði verið lögmæt og í samræmi við ákvæði viðeigandi laga.

16. Skýrslutökur fóru fram við aðalmeðferð málsins og verður vísað til þess sem þar kom fram eftir því sem þurfa þykir.

Helstu málsástæður stefnanda

17. Stefnandi byggir kröfu sína á því að uppsögn hans úr starfi hafi verið ólögmæt og krefst hann skaða- og miskabóta úr hendi stefnda vegna tjóns og meingerðar sem rekja megi til hennar.

18. Telji stefnandi að vinnuveitanda hafi borið að veita sér áminningu áður en til uppsagnar kom þar sem uppsögnin hafi átt rætur að rekja til frammistöðu stefnanda í starfi og annarra persónu-legra eiginleika hans frekar en rekstrarlegra þátta. Liggi enda engar upplýsingar fyrir um utan-aðkomandi hagræðingarkröfur sem hafi leitttil þess að starf hans væri lagt niður hjá sameinaðri stofnun og verði niðurlagning starfsins ekki lesin úr skipuriti sem hafi verið kynnt fyrir starfsfólki á starfsmannafundi 15. október 2021.

19. Samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins skuli forstöðu-maður stofnunar veita starfsmanni skriflega áminningu ef hann hefur sýnt í starfi sínu óstund-vísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu. Sé skyltskv. 1. mgr. 44. gr. laganna að veita starfsmanni áminn-ingu og gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp störfum ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem þar eru greindar. Ráða megi af fyrirliggjandi gögnum um upp-sögn stefnanda að ástæður hennar hafi verið þær að stefnandi uppfyllti ekki hæfnisskilyrði til að gegna starfi sínu áfram í nýju skipuriti Framkvæmdasýslu – Ríkiseigna. Stefnandi hefði ekki verið talinn uppfylla nánar tiltekin huglæg hæfnisskilyrði, sem vörðuðu öll frammistöðu, hæfni og persónulega eiginleika stefnanda, og fallið undir áðurgreinda 21. gr. laga nr. 70/1996. Því hefði borið að veita stefnanda áminningu áður en til uppsagnar hans kom og veita honum færi á að bæta ráð sitt. Það hafi ekki verið gert og sé uppsögnin ólögmæt af þeim sökum.

20. Verði fallist á með stefnda að rekstrarlegar á stæður hafi réttlætt uppsögn stefnanda byggi stefnandi á því að málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins hafi ekki verið fylgt við upp-sögnina. Stefnandi hafi notið réttinda í starfi sem ríkisstarfsmaður, sbr. lög nr. 70/1996, og sé á kvörðun stjórnvalds um að segja ríkisstarfsmanni upp störfum stjórnvaldsákvörðun í skilningi 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stjórnvald verði því að fylgja málsmeðferðarreglum stjórn-sýsluréttarins við undirbúning og töku slíkrar ákvörðunar. Á meðal skyldna stjórnvalds sem leiði af þessu séu rannsóknarskylda stjórnvalds, sbr. 10. gr. laganna, skyldan til að virða and-mælarétt aðila, sbr. 13. gr. laganna, skyldan til að gæta meðalhófs, sbr. 12. gr. laganna, og skyldan til að fylgja réttmætisreglu stjórnsýsluréttar, en samkvæmt henni verði stjórnvalds-ákvarðanir að byggja á málefnalegum sjónarmiðum. Hafi stefndi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt fyrrnefndum reglum í öllu verulegu tilliti.

21. E kki hafi staðið nauðsyn til að segja stefnanda upp störfum og hefði verið hægt að ná sama árangri með vægari aðgerðum. Eins og áður sé vikið að hafi engar upplýsingar legið fyrir um utanaðkomandi hagræðingarkröfur sem hefðu átt að leiða til þess að starf stefnanda væri lagt niður hjá sameinaðri stofnun og hafi rekstrarlegar ástæður því ekki útheimt uppsögn stefnanda.

22. S amkvæmt rökstuðningi fyrir uppsögn hafi stefnandi ekki uppfyllt lágmarkskröfur fyrir ráðn-ingu í fjögur tiltekin störf sem hafi staðið til boða miðað við nýtt skipurit. Í stað þess að segja stefnanda upp störfum hefði verið hægtað hjálpa stefnanda að uppfylla kröfur í umrædd störf, s. s. meðþvíað bjóða honum upp á að sækja námskeið eða afla sér annarrar þekkingar á þeim sviðum sem upp á þótti vanta. Samkvæmt rökstuðningi virðist stefnandi ekki hafa uppfyllt kröfur um skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni en þær kröfur hefði hann hugsanlega getað staðist eftir að hafa sótt einfalt námskeið um viðkomandi efni.

23. Með því að vægari leiðir hafi ekki verið reyndar áður en stefnanda var sagt upp störfum hafi verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga, og sé uppsögn stefnanda ólögmæt vegna þess.

24. S tefnandi hafi hvorki verið upplýstur um að tilgreina kæmi að segja honum upp störfum vegna skipulagsbreytinga né verði séð af fundargerðum vegna einstaklingssamtala 20. október og 9. nóvember 2021 að stefnandi hafi verið inntur eftir upplýsingum sem gætu nýst við samanburð á starfsmönnum eða til að meta huglægar hæfniskröfur í störf samkvæmt nýju skipuriti. Sam-kvæmt fundargerð hafi tilgangur fyrra samtalsins fyrst og fremst verið að heyra sjónarmið starfsmanns um mögulegar breytingará starfi, en jafnframt að fá ábendingar og hugmyndir eða óskir starfsmanna, sem gætu nýst við niðurröðun verkefna innan samþætts skipurits. Á fund-inum hafi stefnandi ekki verið spurður sérstaklega út í skipulagshæfni sína, þjónustulund eða samskipta hæfni. Á síðari fundinum hafi ekki heldur komið fram að til hans væri boðað þar sem fyrirhugað væri að leggja niður starf stefnanda heldur hafi verið skráð í fundargerð að tilgangur samtals væri að afla frekari upplýsinga í tengslum við skipulagningu starfa og verkefna og til að fá að heyra sjónarmið stefnanda vegna mögulegra breytinga verkefna. Komi hvorki fram í fundargerðinni að uppsagnir standi til vegna fyrirhugaðra skipulagsbreytinga né að tilgangur fundarins hafi verið að afla upplýsinga sem yfirmenn myndu nota við samanburð á starfsmönn-um með það fyrir augum að ákveða hverjum þeirra ætti að segja upp störfum vegna skipulags-breytinga. Stefnandi hafi verið spurður mjög almennra spurninga um hvernig hann skipulegði verkefni sín og hvernig hann liti á sig sem samstarfsmann en hvorki verið spurður um samskiptahæfni sína né þjónustulund.

25. S tefnandi hafi þannig ekki verið upplýstur um að til greina kæmi að segja honum upp störfum við sameiningu ríkisstofnana, en slíkar upplýsingar hefðu veitt honum tækifæri til að koma að andmælum, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá hafi stefnandi ekki fengið kost á að tjá sig um þau huglægu atriði sem leiddu til þess að ákveðið var að segja honum upp störfum, en fullt tilefni hafi verið til þess í samræmi við andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga. A ndmæla-réttur stefnanda hafi því verið hafður að engu.

26. Í rökstuðningi fyrir uppsögn stefnanda hafi verið tekið fram að þær huglægu hæfniskröfur sem leiddu til uppsagnar hans hafi verið metnar út frá fyrirliggjandi ferilskrám, öðrum gögnum stofnunar um hæfni, sem og gögnum úr viðtölum, og að mat hafi verið unnið af aðilum sem hafi haft yfirumsjón með og þekkt til starfa stefnanda. Áður en ákvörðun um uppsögn hafi verið tekin hafi upplýsinga ekki verið aflað hjá stefnanda sjálfum með þeim hætti að hann væri beinlínis spurður út í starfshæfni sína eða samanburð á frammistöðu við aðra starfsmenn. Eins og fram komi í leiðbeiningum fjármálaráðuneytisins til stjórnenda um uppsagnir ríkisstarfs-manna vegna rekstrarlegra ástæðna beri forstöðumanni að sjá til þess að nægjanlegra upplýs-inga sé aflað um þær aðstæður og atvik sem þýðingu hafi þegar afstaða sé tekin til þess hvort rétt sé að leysa starfsmann frá störfum vegna samdráttar í rekstri, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þegar ákvörðun um uppsögn byggist á samanburði á frammistöðu eða starfshæfni einstakra starfsmanna eða stöðu verkefna þeirra geti málið ekki talist nægjanlega upplýst í merkingu 10. gr. stjórnsýslulaga nema upplýsingaum þessi atriði sé aflað hjá viðkomandi starfsmanni, eins og segi í leiðbeiningunum.

27. U ppsögn stefnanda hafi verið rökstudd með vísan til þess að starfsfólk hefði verið borið saman út frá atriðum varðandi hæfni þess og áherslur í starfsemi hjá samþættri stofnun enst efndi hafi ekki fylgt leiðbeiningum fjármálaráðuneytisins við þessa vinnu, m. a. með því að afla umræddra upplýsinga hjá stefnanda sjálfum. Hafi stefndi því ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sínaskv. 10. gr. stjórnsýslulaga ogséuppsögn stefnanda ólögmæt vegna þess.

28. Stefnandi telji enn fremur að málsmeðferð stefnda hafi brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýslu-réttar sem mæli fyrir um að matskenndar ákvarðanir stjórnvalda byggist á málefnalegum sjónarmiðum. Reglan tengist rannsóknarreglu og andmælarétti stjórnsýsluréttar, enda verður matskennd stjórnvaldsákvörðun vart byggð á málefnalegum sjónarmiðum nema stjórnvald hafi rannsakað mál með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun er tekin. Hér bendi stefnandi m. a. á að samkvæmt kröfum um vandaða stjórnsýsluhætti skuli stjórnvöld haga verklagi sínu þannig að fyrir liggi gögn eða upplýsingar í skráðu formi um forsendur, undirbúning og ákvarðanir um starfslok vegna skipulagsbreytinga, sbr. t. d. álit umboðsmanns Alþingis frá 6. júní 2005 í máli nr. 4018/2004 og frá 14. nóvember 2006 í málum nr. 4212/2004, 4218/2004 og 4306/2005. Vandséð séá hvaða forsendum hafi verið byggt við mat á huglægum atriðum sem vörðuðu stefnanda, en hann hafi ekki verið spurður sérstaklega út í umrædd atriði.

29. Þótt stjórnvald byggi ákvörðun sína um uppsögn á sjónarmiðum sem í sjálfu sér telji st málefna-leg, s. s. að starfsmaður þyki ekki nógu þjónustulundaður, skipulagður eða hæfur í samskiptum, verði alltaf að fara fram raunverulegt og forsvaranlegt mat á því hvort þau sjónarmið eigi raunverulega við um starfsmann, auk þess sem stjórnvald verði að meta hæfni starfsmanns til að sinna því starfi sem það telji þörf á að koma á fót, sbr. dóm Hæstaréttarfrá 15. janúar 2015 í máli nr. 389 /2014. Svo var ekki í tilfelli stefnanda. Fundargerðir samtala stefnanda við yfirmenn sína beri ekki með sér á hverju hafi verið hægt að byggja mat stefnda á því að stefnandi væri ekki þjónustulundaður eða skipulagður, talaði lélega ensku, væri lélegur í mann-legum samskiptum o. s. frv. Virðist ekkert raunverulegt mat hafa farið fram á þessum þáttum er varðaði stefnanda, né heldur á hæfni stefnanda til að gegna þeim störfum sem stefndi taldi nauðsynlegt að koma á fót.

30. Þá sé vísað til þess að þegar starfsmönnum sé fækkað í hagræðingarskyni þurfi að leggja mat á hvernig starfsmenn nýti st í starfsemi viðkomandi stofnunar, semog á hæfni þess starfsmanns sem ráðgert sé að segja upp í samanburði við aðra starfsmenn, m. a. m. t. t. þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 172/2014. Þetta hafi ekki verið gert í tilfelli stefnanda enda liggi ekkert fyrir um að hæfni stefnanda hafi verið metin í samanburði við aðra starfsmenn stofnunarinnar. Stofnun beri aukinheldur að sýna fram á að ákvörðun um uppsögn starfsmanns, niðurlagningu starfs hans og tilfærslur verkefna til nýrra starfa sé afrakstur faglegrar vinnu til undirbúnings, sbr. áðurgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 389/2014. Í málinu liggi ekkert fyrir um að ákvörðun um niðurlagningu starfs stefnanda og tilfærslur verkefna hans til nýrra starfa skv. skipuriti hafi verið afrakstur faglegrar vinnu.

31. Þar sem stefndi hafi brotið gegn réttindum stefnanda samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga í aðdraganda ákvörðunar um uppsögn hafi hún verið ólögmæt.

32. Stefnandi hafi verið ráðinn til starfa hjá [...]eftir starfslok hjá stefnda og geri stefnandi kröfu um að honum verði bættur mismunurinn á launum hjá stefnda og hjá [...]í 18 mánuði frá hinni ólögmætu uppsögn. Vísi stum þetta til dómvenju vegna ólögmætra uppsagna hjá hinu opinbera, sbr. m. a. dóm Héraðsdóms Reykjavíkur frá 24. júní 2019 í máli nr. E- 2731/2018, og ummæla ríkislögmanns í fjölmiðlum vegna sáttagreiðslu til umsækjanda um starf þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum í janúar 2020 þar sem fram hafi komið að almennt skyldi miða skaðabætur fyrir ólögmætar uppsagnir ríkisstarfsmanna við 18 mánaða laun.

33. Stefnandi krefjist jafnframt miskabóta úr hendi stefnda með vísan til b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en uppsögnin hafi verið framkvæmd með óþarflega meiðandi hætti fyrir stefnanda. Hafi hann verið útilokaður af vinnustað sínum til áratuga sama dag og uppsagn-arbréf var afhent og að auki verið lokað fyrir aðgang stefnanda að öllum kerfum vinnuveitanda samdægurs. Ekki nokkur ástæða hafi verið til svo harkalegra aðgerða gagnvart stefnanda þar sem uppsögnin hafi verið rökstudd með vísan til skipulagsbreytinga en ekki með vísan til brota í starfi. Þessi framganga vinnuveitanda hafi verið til þess fallin að gefa samstarfsfólki til kynna að stefnandi hefði eitthvað til sakar unnið sem réttlætti að hann skyldi útilokaður af vinnustað án fyrirvara og hafi skyndileg og tilefnislaus útilokun stefnanda af vinnustað sínum til áratuga haft mikil áhrif á hann og valdið honum vanlíðan. Telji stefnandi uppsögnina, sem framkvæmd hafi verið í trássi við ákvæði stjórnsýslulaga, hafa falið í sér brot gegn persónu og æru hans. Með vísan til dómaframkvæmdar geri hann kröfu um 1.500.000 krónur í miskabætur úr hendi stefnda.

Helstu málsástæður stefnda

34. Sýknukrafa stefnda byggist á því að ákvörðun um að segja stefnanda upp störfum hafi verið tekin vegna skipulagsbreytinga og hagræðingar í rekstri Framkvæmdasýslu ríkisins og Ríkis-eigna. Af þeim sökum hafi ekki verið skylt að áminna stefnanda og gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum var sagt upp störfum, sbr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

35. A ð baki ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra í bréfi, dags.25. ágúst 2021, um að fela Fram-kvæmdasýslu ríkisins að annast hlutverk Ríkiseigna hafi m. a. verið sjónarmið um að með því mætti ná fram aukinni skilvirkni í starfsemi ríkisaðila, auknu virði fyrir notendur aðstöðu og fjárhagslegum ávinningi fyrir ríkissjóð. Þessi sjónarmið hafi m. a. byggst á niðurstöðum ítar-legrar greiningarvinnu um kosti þess að sameina umræddar stofnanir. Í samræmi við þessi markmið hafi í bréfinu verið lagt fyrir Framkvæmdasýsluna að hefja undirbúning, í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið, að samþættingu beggja stofnana, s. s. með mótun nýs skipulags, stefnumótun og eflingu stjórnunar, rekstrar og verkefnastýringar.

36. F orstjóra Framkvæmdasýslunnar, sem forstöðumanni ríkisstofnunar, hafi verið skylt að hrinda fyrrgreindri ákvörðun ráðherra í framkvæmd til að ná þeim markmiðum sem stefnt var að með sameiningu stofnananna, s. s. um sparnað og hagræði í starfsemi þeirra og bætta þjónustu. Í samræmi við almennar reglur um stjórnunarrétt vinnuveitanda hafði hann rúmar heimildir til að fylgja eftir ákvörðuninni. Í því skyni að ná áðurgreindum markmiðum var m. a. talið nauðsynlegt að segja sex starfsmönnum upp störfum sem talið var að stofnunin gæti helst verið án miðað við þá framtíðarsýn sem breytingarnar byggðust á.

37. Umræddar fyrirætlanir hafi verið kynntar starfsmönnum á fundi 30. ágúst 2021. Þar hafi m. a. veriðfjallað um að unnið yrði að nýju skipuriti fyrir sameinaða stofnun, Framkvæmdasýsluna – Ríkiseignir, og þarfagreiningu starfa, þ. á m. á grundvelli samtala við starfsmenn og í samráði við svokallað eignastýringarráð ráðuneytisins. Starfsmenn yrðu í kjölfarið upplýstir um áhrif þessara breytinga á þeirra störf, en sérstaklega hafi verið tekið fram að störf allra myndu breyt-ast. Í máli forstjóra Framkvæmdasýslunnar hafi komið fram að líklegt væri að einhver störf yrðu lögð niður og ný störf yrðu til. H vorkihafi komiðfram á þessum fundi né síðar að enginn starfsmaður þyrfti að óttast um starf sitt.

38. Nýtt skipurit, sem hafi verið afrakstur ítarlegrar undirbúningsvinnu, hafi verið kynnt fyrir starfsmönnum á fundi 15. október 2021. Svo sem glærur af þeim fundi beri með sér hafi verið gerðar umtalsverðar skipulagsbreytingar, þ. á m. hafi meginverkefni byggingasviðs Ríkiseigna verið færð á ný svið, annars vegar leigu þjónustu og hins vegar þróunar og framkvæmda. Stefnandi hefði verið verkefnastjóri á byggingasviði. Í framhaldi af þessum fundi hafi frekari upplýsinga verið aflað í því skyni að greina nánar og útfæra hlutverk innan nýs skipurits og taka ákvörðun um stöðu starfsmanna innan þess, m. a. með viðtölum við alla starfsmenn á grundvelli samræmds spurningalista á tímabilinu 18.– 26. október 2021.

39. G ögn málsins beri þannig með sér að það hafi verið liður í sameiningu umræddra stofnana að leggja niður þá stöðu sem stefnandi hafði gegnt hjá Ríkiseignum. Í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttar hafi verið lagt mat á það hvernig stefnandi nýttist í starfsemi Fram-kvæmdasýslunnar – Ríkiseigna samkvæmt nýju skipuriti og hæfni hans borin saman við hæfni annarra starfsmanna. Hæfni þeirra starfsmanna sem hafi haft menntun á sviði mannvirkja-gerðar hafi einkum verið metin m. t. t. fjögurra nýrra starfa þar sem krafist hafi verið slíkrar menntunar, þ. e. annars vegar starfa þjónustustjóra og sérfræðings í viðhalds- og aðstöðu-þjónustu á sviði leiguþjónustu og hins vegar sérfræðings á greiningar- og hönnunarstigi og sérfræðings á hönnunar- og framkvæmdastigi á sviði þróunar og framkvæmda.

40. Til að meta hæfni stefnanda nánar hafi m. a. verið tekið við hann annað viðtal 9. nóvember 2021. Á þeim fundi og fyrri fundi með stefnanda 20. október 2021 hafi hann m. a. verið spurður um samskipti sín við notendur þjónustunnar, samstarfsmenn og verktaka, skipulagningu verkefna og hvernig honum litist á framtíðarsýn sameinaðrar stofnunar. Hvað varði fyrrgreind störf á sviði leiguþjónustu lenti hann í síðasta sæti af þeim starfsmönnum sem hafi komið til mats og við mat á hæfni starfsmanna til að sinna umræddum störfum á sviði þróunar og framkvæmda hafi hann lent í næstsíðasta sæti af þeim starfsmönnum sem þar komu til mats. Hafiþvíveriðtalið nauðsynlegt að segja stefnanda upp störfum vegna skipulagsbreytinga, sem hafi verið gerðar af rekstrarlegum ástæðum. Hefði enda starf hans verið lagt niður og hann ekki uppfyllt hæfis kröfur samkvæmt starfslýsingum umræddra starfa, aukþess sem aðrir starfsmenn hefðu verið metnir hæfari en hann til að gegna þeim. Stefnandi hafi verið einn sex starfsma nnasem hafi verið sagt upp störfum vegna skipulagsbreytinga og hafi þessi niðurstaða byggst á mati á hæfni allra starfsmanna Framkvæmdasýslunnar – Ríkiseigna í framhaldi af umræddum skipulagsbreytingum.

41. Að mati stefnda hafi uppsögn stefnanda verið nauðsynleg vegna títtnefndra skipulagsbreytinga og byggst á rekstrarlegum ástæðum. Telji stefndi þannig málefnaleg sjónarmið hafa legið til grundvallar ákvörðuninni. G ögn málsins beri með sér að vönduð málsmeðferð hafi verið viðhöfð í aðdraganda þess að stefnanda og öðrum starfsmönnum hafi verið sagt upp störfum. Allra nauðsynlegra upplýsinga hefði verið aflað til að unnt væri að meta hvort og þá hvaða starfsmenn nýttust í nýjum störfum og í samræmi við áherslur sameinaðrar stofnunar eftir skipulagsbreytinga rog hafi mats aðilar þekkt afar vel til starfa stefnanda, sem og annarra sem komu til mats. Að þessu virtu telji stefndi að ákvörðunin hafi samræmst þeim almennu reglum stjórnsýsluréttar sem við hafi átt, en þeirra á meðal var ekki reglan um andmælarétt, sbr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

42. Í samræmi við það sem rakið hafi verið telji stefndi ákvörðun um að segja stefnanda upp störf-um hvorki hafa verið ólögmæta né saknæma. Þegar af þeim sökum séu hvorki uppfyllt skilyrði fyrir því að stefnda sé skylt að greiða stefnanda skaða- né miskabætur.

43. Verði talið að uppsögnin hafi verið ólögmæt og saknæm sé sérstaklega byggt á því að skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu ekki uppfyllt, hvað sem öðru líði. F ram-kvæmd uppsagnarinnar hafi ekki falið í sér ólögmæta meingerð gegn stefnanda. Þvert á móti hafi uppsagnarfrestur hans samkvæmt ráðningarsamningi verið virtur, honum gefinn kostur á að koma eftir uppsagnardag á vinnustað til að ganga frá m. a. starfsstöð og tölvutækum gögnum og honum boðið að nýta þjónustu ráðningar skrifstofu við atvinnuleit. Stefnanda hafi því gefinn kostur á að fá aðgang að tölvu sinni og þ. á m. tölvupósthólfi sínu, en hann hafi ekki þegið það boð. Verði talið að skilyrði fyrir greiðslu miskabóta séu uppfyllt sé byggt á því að umkrafða bótafjárhæð beri að lækka verulega.

44. Verði talið að uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt og saknæm byggi stefndi á því að tjón stefnanda, sem er að rekja til uppsagnarinnar, sé ósannað, enda hafi engin gögn verið lögð fram um laun í starfi hans hjá [...] eða eftir atvikum öðrum vinnuveitanda, s. s. launaseðlar og skattframtöl. Sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn þar að lútandi. Einnig sé því mótmælt að stefnandi hafi sýnt fram á að hann eigi rétt á bótum sem nemi öðrum kröfuliðum samkvæmt stefnu. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé á því byggt að fjárhæð skaðabótakröfunnar beri að lækka verulega, enda eigi stefnandi ekki rétt á bótum sem nemi launatapi yfir 18 mánaða tímabil. Verði slík krafa hvorki studd við dómaframkvæmd né venju á öðrum grundvelli. Auk þess hafi ekki verið tekiðtillit til þeirra launa sem stefnandi hafi fengið greidd í uppsagnarfresti.

Niðurstaða

45. Forstöðumaður stofnunar hefur skv. 1. mgr. 43. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins rétt til að segja starfsmanni upp störfum eftir því sem fyrir er mælt í ráðn-ingarsamningi. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laganna er skylt að veita starfsmanni áminningu skv. 21. gr. og gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp störfum ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem þar eru greindar, annars erekki skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi, þ. á m. ef uppsögn stafar af öðrum ástæðum, s. s. þeirri að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar. Meðal þess sem aðila málsins greinir á um er hvort uppsögn stefnanda stafi af skipulagsbreytingum eða atriðum er varða hann sjálfan persónulega, sbr. greinda 21. gr. Bendir stefnandi í því sambandi á að miðað við rökstuðning fyrir uppsögn hans og önnur gögn hafi miklu ráðið að skort hafi þótt á skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni hans, en uppsögn af slíkum ástæðum geti einungis farið fram að veittri áminningu í samræmi við fyrrgreinda laga-grein.

46. Eins og fram kemur í málavaxtalýsingu var tekin ákvörðun um að fyrsta skref sameiningar Framkvæmdasýslunnar og Ríkiseigna undir heitinu Framkvæmdasýslan - Ríkiseignir fælist í því að starfsmenn síðarnefndu stofnunarinnar yrðu færðir undir boðvald þeirrar fyrrnefndu. Undanfari þeirrar ákvörðunar var ítarleg greining sem gögn liggja fyrir um í málinu og bar stefnandi sjálfur fyrir dóminum að sameining nefndra stofnana hefði verið rædd um nokkurra ára skeið. Í kjölfar ákvörðunarinnar fór fram stofnanavinna þar sem endurskipulagning leiddi til skipulags sameinaðrar stofnunar sem var frábrugðið skipulagi eldri stofnananna. Liggja einnig fyrir gögn um þessa vinnu. Bar G-kvk-nf I-kvk-nf, forstjóri sameinaðrar stofnunar, áður forstjóri Framkvæmdasýslunnar, fyrir dómi um þennan aðdraganda og þá skipulagsvinnu sem fram fór. Kom fram og er stutt gögnum að sex starfsmönnum var sagt upp og staða þeirra lögð niður, en af þeim voru fimm í mannvirkjatengdum störfum. Var þremur sagt upp frá hvorri stofnun en þeir sem áður höfðu starfað fyrir Ríkiseignir komu allir af byggingasviði hennar.

Þótt vísað sé til þess í rökstuðningi fyrir uppsögn stefnanda aðm. a. hafi þættir eins og skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni verið metnir með þeim hætti að hann teldist ekki uppfylla hæfniskröfur í þau fjögur störf nýs skipurits sem hann þætti helst koma til greina í verða ekki dregnar af því víðtækari ályktanir þess efnis að uppsögn hans hafi komið til vegna atvika sem ættu undir 21. gr. laga nr. 70/1996. Þvert á móti bendir allt eindregið til þess að uppsögn stefnanda hafi stafað af umfangsmiklum skipulagsbreytingum sem leiddu til þess að þeim verkefnum sem hann sinnti í starfi sínu var komið fyrir annars staðar í nýju skipuriti ogþeim eftirleiðis sinnt af þeim fjórum stöðugildum sem áður er vísað til.

47. Mat á því hvort skipulagsbreytinga er þörf í þágu málefnalegs markmiðs er háð þeim einum takmörkunum að þær aðgerðir sem gripið er til séuí samræmi við gildandi lög og meginreglur stjórnsýsluréttarins, sbr. dóm Hæstaréttar frá 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006 og síðari dómaframkvæmd. Skipulagsbreytingar þær sem hér um ræðir áttu rót sína að rekja til ákvörð-unar ráðherra um sameiningu tveggja stofnana sem átti m. a. að skila ávinningi fyrir ríkissjóð. Þ ótt hagræðingarkröfur hafi ekki legið fyrir á þeim tíma ber forstöðumaður ekki eingöngu ábyrgð á að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar sem hann stýrir sé í samræmi við fjárlög heldur einnig því að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt, sbr. 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996. Í ljósi þeirrar ábyrgðar sem hvílir á forstöðumönnum stofnana skv. áðurnefndri 38. gr. hefur þeim í dómaframkvæmd jafnan verið játað mikið svigrúm við skipulag vinnu þeirra stofnana sem þeir stýra að teknu tilliti til hagræðingar, sbr. hér t. d. dóm Hæstaréttar frá 23. október 2014 í máli nr. 172/2014 og dóm Landsréttar frá 8. apríl 2022 í máli nr. 305/2021. N ær það svigrúm til þess hvernig uppsögnum verður við komið til að tryggja sem árangurs-ríkasta stjórnun stofnana. Að framansögðu virtu og með hliðsjón af þeim atvikum sem leiddu til skipulagsbreytinga í máli þessu verður að telja að stefnt hafi verið að málefnalegu markmiði með þeim og niðurlagningu starfa, m. a. þess sem hér um ræðir, en forstjórinn lýsti því m. a. fyrir dómi að greiningar á þeim tveim stofnunum sem um ræddi hefðu leitt í ljós ákveðna skörun starfsmanna á mannvirkjatengdum sviðum.

48. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á með stefnanda að nauðsyn hafi borið til að áminna hann áður en til uppsagnar hans kom, enda var hana í skilningi 2. ml. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 að rekja til annar ra ástæðna en þeirra sem greindar eru í 21. gr. laganna.

49. Í áðurgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 647/2006 kemur fram að val forstöðumanns á hverjum skuli segja upp, við aðstæður eins og þær sem hér eru uppi, sé háð mati hans sem settar séu skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttarins, m. a. réttmætisreglunni. Geti þannig þurft að leggja frekara mat á hæfni starfsmanns sem segja á upp í samanburði við aðra starfs-menn, m. a. m. t. t. þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði. Hefur þetta margoft verið staðfest í síðari dómaframkvæmd, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar í áðurgreindu máli nr. 172/2014 og dóma réttarins frá 15. janúar 2015 í máli nr. 377/2014 og frá 16. febrúar 2017 í máli nr. 376/2016. Þá leiðir af dómi Hæstaréttar frá 26. janúar 2017 í máli nr. 331/2016 að við samanburð starfsmanna erekki óheimilt að líta til þátta sem lúta að persónulegri færni.

50. Í vitnisburði sínum fyrir dóminum lýsti áðurgreindur forstjóri þvíað allir starfsmenn stofnan-anna tveggja hefðu verið metnir m. t. t. hæfniskrafna sem gerðar hefðu verið út frá starfslýs-ingum allra starfa. Mat á starfsmönnum byggingasviðs Ríkiseigna hefði verið gert af sviðs-stjóra sviðsins sem á þeim tíma hefði nýlega verið hættur störfum og af þeim sem hefði þá nýlega verið tekinn við því starfi. Settur forstjóri Ríkiseigna hefði farið yfir matið og síðan forstjórinn sjálfur sem hefði spurt nánar út í mjög háa og mjög lága þætti. Stefnandi hefði verið metinn við hlið annarra með sambærilega menntun. Staðfesti forstjórinn að þýðing matsins hefði verið mjög mikið við töku ákvörðunar um uppsögn. Lýsing forstjórans, sem kemur heim og saman við lýsingu í rökstuðningi til stefnanda og þær upplýsingar sem starfsmönnum voru kynntar á starfsmannafundi degi eftir uppsögn stefnanda, sýnir að hliðsjón hefur verið höfð af framangreindri dómaframkvæmd, í það minnsta að forminu til. Stefnandi hefur hins vegar lagt áherslu á efnislega annmarka á mati því sem fram fór á hæfni stefnanda til að gegna starfi áfram hjá sameinaðri stofnun í samanburði við aðra starfsmenn.

51. Sjónarmið við val á starfsmönnum sem segja á upp og samanburð þeirra eru eðli málsins sam-kvæmt sambærileg og þegar ráðið er til starfa, enda er markmiðið í báðum tilvikum að hafa sem hæfast starfsfólk. Verður því við val á milli starfsmanna til uppsagnar að hafa hliðsjón af þeirri óskráðu meginreglu íslensks réttar að velja beri hæfasta umsækjandann, sjá hér til hlið-sjónar dóm Hæstaréttar frá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020 þar sem dómaframkvæmd þar um er rakin. Til að svo megi vera verður raunverulegt og efnislegt mat að fara fram á hæfni þeirra sem til greina kemur að segja upp, rétt eins og á því hvern ráða eigi í starf. Þá skal í samræmi við 27. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 skrá við meðferð máls, m. a. máls þar sem ákvörðun er tekin um uppsögn starfsmanns, upplýsingar sem hafa þýðingu fyrir úrlausn máls og ekki er að finna í öðrum gögnum þess, sbr. hér til hliðsjónar dóm Landsréttar frá 27. janúar 2023 í máli nr. 688/2021. Er slík skráning til þess fallin að upplýsa um hvort mat hafi farið fram að nægilega rannsökuðu máli, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og að teknu tilliti til málefnalegra sjónarmiða. Samkvæmt greindum dómi útilokar misbrestur á skráningu upp-lýsinga þó ekki að færa megi sönnur á atriði sem þýðingu geta haft við mat á lögmæti slíkra ákvarðana með skýrslugjöf fyrir dómi, sbr. og fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 377/2014.

52. Fyrir dóminum liggja starfslýsingar þar sem fram koma hæfniskröfur til þeirra fjögurra starfa sem til greina kom að stefnandi myndi sinna hjá sameinaðri stofnun. Kemur fram í rökstuðningi til stefnanda að gerð sé krafa um að til starfanna þyrfti að lágmarki að uppfylla kröfu um meðalfær ni, einkunnina 2, í þeim hæfnisþáttum sem væru gerðir að skilyrði í starfslýsingu. Liggja einnig fyrir töflur vegna starfanna þar sem stefnandi er metinn til einkunna í mismun-andihæfnisþáttum. Hlaut hann einkunnina 1 og 1,5 í ýmsum þáttum er vörðuðu bæði faglega og persónulega færni hans og var í rökstuðningi vísað til þeirra þátta sem hann uppfyllti ekki lágmarkskröfur til. Segir og í rökstuðningi að niðurstöðurnar hafi gefið tilefni til að afla frekari upplýsinga og hefði þeirra verið aflað með framhaldsviðtali. Er það eitt lagt út frá viðtalinu í rökstuðningi að svör stefnanda hefðu þótt styðja við fyrra mat um að skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni væri ekki í takti við þær kröfur sem gerðar væru, en fyrir liggur að stefnanda var gefin einkunnin [...] fyrir þjónustumiðuð og skipulögð vinnubrögð og einkunnin[...]fyrir samskiptahæfileika. Ekki er í rökstuðningnum lagt út af seinna viðtalinu um faglega hæfni stefnanda og bar stefnandi fyrir dóminum að ekki hefði verið spurt um atriði sem lutu að fag-þekkingu á framkvæmdum. Í rökstuðningi kemur almennt fram um mat á starfsmönnum að það hafi byggt á fyrirliggjandi ferilskrám, öðrum gögnum stofnunar um hæfni og gögnum úr viðtölum. Ferilskrá stefnanda eða önnur gögn stofnunarinnar um hæfni hans liggja ekki fyrir, en miðað við að hann hóf störf hjá Ríkiseignum snemma árs 2000 hefur ferilskrá hans verið ríflega 20 ára gömul þegar ákvörðun var tekin um uppsögn. Engin skrifleg gögn liggja fyrir önnur en rökstuðningur fyrir uppsögn stefnanda og matstöflur, auk fundargerða, en ekkert í þeim gögnum varpar frekara ljósi á það hvernig hæfni stefnanda var metin af þeim sem að matinu stóðu til þeirrar tölu sem birtist í töflunum og liggja því engin gögn fyrir þar um.

53. Forstjóri sameinaðrar stofnunar, áður Framkvæmdasýslunnar, bar vitni eins og áður segir og kvað hún stefnanda hafa komið misvel út úr hæfnismati, eins og gögn sýni. Spurð um hvort skrifleg gögn lægju fyrir um matið á stefnanda kvað vitnið áðurgreinda sviðsstjóra hafa unnið matið inn í matstöflur sem settar hefðu verið upp í Excel- skjal með svipuðum hætti og við ráðningar. Tölur væru ekki settar niður á blað án þess að eitthvað lægi þar að baki og nánar spurð að því hvernig viðkomandi sviðsstjórar hefðu rökstutt mat sit á stefnanda hvað varðaði skipulag, þjónustulund og samskiptahæfni kvað forstjórinn rökstuðning hafa lotið að þeirri reynslu matsaðila af störfum stefnanda til fjölda ára að það kæmi inn hlutfallslega mikið af ábendingum og kvörtunum vegna þeirra. Tók forstjóri fram að [...] og aðrir kvörtuðu ekki út af léttvægum atriðum, staðfest tilfelli hefði legið fyrir og væri vitninu kunnugt um aðrar kvartanir í gegnum árin. Hins vegar hefði t. d. ekki verið talað við forstöðumenn sem stefnandi hefði verið í samskiptum við. Forstjórinn bar fyrir dóminum að hafa kynnst stefnanda á árinu 2018 þegar þau hefðu setið saman í starfshópi á jafningjagrundvelli en forstjórinn varð ekki yfirmaður stefnanda fyrr en við aðilaskiptin 15. september 2021, tæpum tveimur mánuðum áður en til uppsagnar hans kom.

54. Þeir tveir sviðsstjórar sem áður er vísað til, og sem framkvæmdu efnislegt mat á hæfni stefn-anda á þeim grundvelli að þeir þekktu best til starfa hans, komu ekki fyrir dóminn og nýtur vitnisburðar þeirra því ekki við, heldur eingöngu framangreinds vitnisburðar forstjórans sem gaf skýringar á því hvað gæti legið bak við þær tölur sem settar voru niður á matsblöð um hæfni stefnanda. Þær skýringar voru almenns eðlis, enda hafði forstjórinn ekki verið yfirmaður stefnanda nema um stutt skeið. Vísaði forstjórinn með almennum hætti til eins ákveðins atviks þar sem vandamál höfðu komið upp í samskiptum stefnanda og forstöðumanns stofnunar vegna framkvæmda við húsakost hennar. Er litlu meiri upplýsingar um atvikið að finna í gögnum málsins, en stefnandi gaf þær skýringar á atvikinu fyrir dómi að hann hefði gert mistök með því að upplýsa ekki viðkomandi forstöðumann í hvívetna og að frá þeim tíma hefði hann notast við ákveðið forrit í sínu starfi til að miðla upplýsingum. N ýtur engra gagna við í málinu um aðrar ábendingar eða kvartanir vegna starfa stefnanda hjá Ríkiseignum á meðan á ríflega 20 ára starfsferli hans þar stóð, og eins og áður segir bar forstjórinn að ekki hefði verið talað við þá forstöðumenn sem stefnandi hefði verið í samskiptum við.

55. Í máli þessu nýtur þannig hvorki við skriflegra gagna um hvað legið hafi að baki niðurstöðu mats á færni stefnanda til þeirra starfa sem fara skyldu með verkefni þau sem hann hafði sinnt né var sönnunarfærsla sú sem fram fór fyrir dóminum til þess fallin að bæta þar úr. Þá liggja engin gögn fyrir dóminum um mat á öðrum starfsmönnum en stefnanda né heldur um hæfni hans í samanburði við þá. Eru atvik málsins að þessu leyti ólík þeim sem uppi voru í þeim dómum sem stefndi vísaði til máli sínu til stuðnings. Verður ekki séð, að atvikum þessa máls virtum, að hægt hafi verið að fullyrða að stefnandi uppfyllti ekki lágmarkskröfur til áður-greindrastarfa eða að hann stæði öðrum starfsmönnum að baki sem metnir voru til sömu starfa. Hefur stefndi þannig ekki sýnt fram á að í aðdraganda uppsagnar stefnanda hafi málið verið rannsakað nægilega í skilningi 10. gr. stjórnsýslula ga. Af því ber stefndi hallann enda stendur honum nær að upplýsa um að svo hafi verið. Þegar af þessari ástæðu verður að telja uppsögn stefnanda ólögmæta.

56. Rétt er að taka fram að fundargerðir vegna tveggja viðtala við stefnanda liggja fyrir, en telja verður að seinna viðtalið hafi haft meiri þýðingu en það fyrra sem allir starfsmenn stofnananna tveggja fengu. Aðilar eru sammála um að fundargerðir endurspegli nokkuð vel það sem fram fór í viðtölunum þótt fram hafi komið í skýrslutökum að stefnandi hafi litið á þau sem almennt spjall um atriði varðandi þróun stofnunarinnar en stefndi leggi áherslu á að öllum hafi átt að vera ljóst að viðtölin tengdust breytingum starfa. Í því sambandi greinir aðila á um hvort stað-hæft hafi verið að enginn myndi missa starf sitt við sameiningu stofnananna. Mótmæltu for-stjóri og aðallögfræðingur sameinaðrar stofnunar því að svo hefði verið gert og benda gögn málsins til þess að búist hafi verið spurningum í þá veru á starfsmannafundum og svör undir-búin með þeim hætti að allir starfsmenn mættu búast við breytingum. Stefnandi staðhæfir og bar fyrir dómi að ítrekað hefði komið fram að enginn væri að missa starf sitt og fær það stoð í vitnisburði S-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, fyrrum starfsmanni Ríkiseigna og síðar sameinaðrar stofnunar. Þá er ljóst að starfsmenn Ríkiseigna voru við aðilaskiptin 15. september 2021 fullvissaðir um að engar breytingar yrðu á högum þeirra við aðilaskiptin og í máli forstjóra fyrir dóminum kom fram að misskilningur gæti hafa risið vegna þessa. Þykir sýnt að stefnandi hafi ekki búist við eða mátt búast við því að fundir þeir sem fram fóru hefðu að markmiði að leitast eftir upplýsingum frá honum sem gagnast myndu við mat á hæfni hans vegna væntan-legra uppsagna. Þótt það hafi ekki þýðingu um rétt forstöðumanns til að segja starfsmanni upp störfum hvort vitneskja hafi legið fyrir um uppsagnir eða ekki hefur þýðingu hér að ólíkt því sem gerist þegar sótt er um störf vissi stefnandi ekki af því þegar seinna viðtal við hann fór fram aðverið væri að meta hann inn í störf og hafði hann ekki starfslýsingar nýrra starfa undir höndum, eins og staðfest var af forstjóra fyrir dómi. Eðli máls samkvæmt hefur hann því verið verr undirbúinn en t. d. umsækjandi um starf og miðað við fundargerð seinna viðtals var al-mennum spurningum beint til stefnanda sem gáfu honum, þegar hann hafði ekki vitneskju um raunverulegan tilgang viðtalsins, ekki tilefni til að svara af dýpt eða að vel ígrunduðu máli.

Hefði sú vitneskja legið fyrir er ekki hægt að útiloka að stefnandi hefði getað sýnt fram á að hæfni hans væri meiri en tölur á matsblöðum gáfu til kynna og eftir atvikum meiri en sam-starfsmanna hans sem einnig sættu mati. Hefði þannig verið rétt, þrátt fyrir ákvæði 2. ml. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996, að veita stefnanda andmælarétt í því skyni að upplýsa málið betur. Að það skyldi ekki vera gert styður við áðurgreinda niðurstöðu dómsins um að fullnægjandi rannsókn hafi ekki farið fram. Má hér að nokkru hafa til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 3. febrúar 2000 í máli nr. 277/1999 og dóm réttarins frá 13. júní 2013 í máli nr. 121/2013 þótt atvik séu ekki í öllu sambærileg. Vísast enn fremur til þess að eins og fram kemur í dómi Landsréttar frá 4. nóvember 2022 í máli nr. 323/2021 er atviksbundið hvort mál telst nægilega upplýst þótt ekki hafi verið rætt við viðkomandi starfsmann áður en ákvörðun um uppsögn er tekin. Þegar þess gerist hins vegar þörf verður eðli máls samkvæmt að láta það samtal fara fram með þeim hætti að það sétil þess fallið að varpa ljósi á málið.

57. Að fenginni framangreindri niðurstöðuum ólögmæti uppsagnar stefnanda kemur til úrlausnar krafa hansum bætur vegna þessa. Endanleg fjárhæð bótakröfu stefnanda er 2.307.452 krónurog eru ekki efni til að líta svo á að skipting skaðabóta og miskabóta sé önnur en rakið er í stefnu, þ. e. að farið sé fram á miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur en að hinn hluti kröfunnar sé skaðabætur vegnafjártj óns stefnanda. Í samræmi við við dómaframkvæmd verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda bætur að álitum og þykja þær hæfilega ákveðnar 800.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til kröfugerðar stefnanda og mismunar á tekjum hans fyrir og eftir hina ólögmætu uppsögn.

58. Hvað kröfu stefnanda um miskabætur varðar skal tekið fram að þótt starfslok vegna uppsagnar geti eðli máls samkvæmt verið þungbær þarf framganga vinnuveitanda að hafa verið meiðandi við uppsögnina til að uppfyllt séu skilyrði til miskabóta skv. b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Fyrir liggur að stefnanda var veittur fjögurra mánaða uppsagnarfrestur og var ekki óskað eftir að hann ynni í uppsagnarfresti. Í uppsagnarbréfi var tekið fram að kerfum yrði lokað og þess óskað að stefnandi mælti sér mót við yfirmann til að koma og ganga frá starfsstöð o. fl. á næstu dögum, stefnandi mætti hafa til eignar tölvu og farsíma sem hann hefði notað við vinnu na og yrði farsímakostnaður greiddur út uppsagnarfrest. Enn fremur væri stefnanda boðin aðstoð ráðningarstofu við gerð ferilskrár, undirbúning atvinnuleitar og atvinnuviðtals. Þótt ekki hafi verið óskað eftir vinnuframlagi stefnanda í uppsagnarfresti verður ekki fallist á að um meiðandi framgöngu hafi verið að ræða eða að með þessu hafi samstarfsfólki stefnanda verið gefið til kynna að stefnandi hefði eitthvað til sakar unnið, en á starfsmannafundi daginn eftir uppsögnina var því tilkynnt að uppsagnir hefðu farið fram vegna skipulagsbreytinga og var stefnandi ekki sá eini semvarð fyrir barðinu á þeim. Þá var staðfest af stefnanda fyrir dóminum að honum hefði verið heimilt að taka með sér persónulega muni og koma síðar og sækja gögn þótt hann hafi jafnframt tekið fram að hann hefði ekki verið í standi til þess og aðrir gert það fyrir hann. Verður að teknu tilliti til þess sem rakið hefur verið ekki fallist á með stefnanda að skilyrði séu til að gera stefnda að greiða miskabætur og verður þeirri kröfu hafnað.

59. Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnda gert að greiða málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti ogað teknu tilliti til umfangs málsins, eins og í dómsorði greinir.

60. Málið fluttu E-kk-nf K-kk-nf G-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnanda og Þ-kk-nf H-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnda.

61. N-kvk-nf M-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan að gættum ákvæðum 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en dómari og lögmenn voru sammála um að ekki þyrfti að endurflytja málið þótt dómsuppsaga drægist fram yfir lögbundinn frest.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, E-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf, 800.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. nóvember 2022 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.800.000 krónur í málskostnað.

N-kvk-nf M-kvk-nf