S-23/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 27. október 2016, er höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dags. 3. maí 2016, á hendur F-kk-þgf V-kk-þgf, [kt.], [...], [...], „fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa þriðjudaginn 19. maí 2015, á hafnarsvæði [...-]hafnar, hótað A, hafnarverði, sem var við skyldustörf, lífláti, og skömmu síðar ýtt við A með efri hluta líkama síns með ógnandi hætti.“

Í ákæruskjali er þetta talið varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og er þess þar krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu, en til vara þeirrar vægustu refsingar sem lög leyfa, eftir atvikum fjársektar en komi til fangelsisrefsingar er þess krafist að henni verði frestað skilorðsbundið. Þá er þess krafist að sakarkostnaður, þ.m.t. hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, greiðist úr ríkissjóði.

I

Helstu málavextir eru þeir að þann 19. maí 2015 mætti A á lögreglustöðina á [...] og til að leggja fram kæru á hendur ákærða vegna „morðhótana“ í sinn garð. Kvað hann atvik málsins hafa átt sér stað fyrr þann sama dag við höfnina á [...], þar sem hann hefði sinnt starfi sínu sem hafnarvörður. Óskaði kærandi þess að málið yrði rannsakað og að ákærða yrði gerð refsing, reyndist hann sekur um refsivert brot. Var málið rannsakað undir stjórn lögreglustjórans á Austurlandi og fóru skýrslutökur hjá lögreglu fram á bilinu 19. maí til 9. nóvember s.á.

II

Hér verða rakin helstu atriði úr framburði ákærða, brotaþola og vitna fyrir dómi og vikið að framburði þeirra hjá lögreglu ef þurfa þykir.

Ákærði kvaðst hafa verið að koma að landi umrætt sinn eftir erfiðan túr. Starfmenn Fiskistofu hafi beðið hann um afladagbók og kvaðst ákærði hafa brugðist önugur við, en hann hafi ekki verið búinn að fylla bókina út. Hafnarvörðurinn, A, hafi verið á bryggjunni og hafi ákærða þótt hann vera að hlera tal sitt við starfsmenn Fiskistofu. Kvaðst ákærði hafa sagt A að gefa þeim næði á meðan þeir ræddu saman, með orðunum „drullaðu þér í burtu“ og „þetta kemur þér ekki við“, en þvertók fyrir að hafa hótað A lífláti.

Ákærði viðurkenndi að hafa, er upp á bryggjuna var komið, „rekið bumbuna“ í hafnarvörðinn. Ákærði sagðist hafa verið reiður og geðvondur og viðurkenndi öðrum þræði að A hafi „örugglega jafnvel upplifað þetta sem ógnun“, en kvaðst á hinn bóginn draga í efa að hann hafi upplifað mikla ógn. Vísaði ákærði þar til þess að hafnarvörðurinn hafi oftsinnis komið við í fiskvinnslu ákærða eftir þetta. Ákærði tók einnig fram að eftir að löndun var lokið hafi hann beðið bæði hafnarvörðinn og starfsmenn Fiskistofu afsökunar.

Í framburði ákærða kom fram að hann hafi verið búinn að kvarta mikið undan framkomu hafnarvarðarins í sinn garð við sveitarstjórn. Þá kom fram að ákærði hefði upplifað mótlæti í samfélaginu á [...] er hann hóf rekstur fiskvinnslu þar. Í viðbótarskýrslu, sem ákærði gaf að loknum vitnaleiðslum, lýsti ákærði þessu mótlæti nánar og kvaðst hafa orðið fyrir viðvarandi einelti af hálfu útgerðarmanna á [...], sem hafi verið andsnúnir fiskvinnslurekstri hans þar af ástæðum sem ákærði sagði að tengdust byggðakvóta. Lét ákærði að því liggja að hafnarvörðurinn hefði tengsl við útgerðarmenn.

Brotaþoli, A, kvaðst fyrir dómi hafa verið við störf sem hafnarvörður umrætt sinn, en hann hafi starfað sem slíkur í fullu starfi hjá [...]. Í starfsskyldum hans hafi m.a. falist að gegna hlutverki vigtarmanns og þeim skyldum hafi hann verið að gegna umrætt sinn. Eftirlitsmenn Fiskistofu hafi verið á svæðinu. Ákærði hafi verið að leggja bát sínum við bryggju. Kvaðst brotaþoli hafa staðið á bryggjukantinum, en hans hlutverk hafi verið að fylgjast með löndun afla. Hann hafi ekki fylgst sérstaklega með samskiptum ákærða við Fiskistofumenn, en þó heyrt þá biðja ákærða um afladagbókina og heyrt ákærða reyna að færast undan því. Ákærði, sem staðið hafi í bátnum, hafi síðan snúið sér að brotaþola og farið að „hamast á“ honum. Hafi ákærði meðal annars kallað að honum: „Ég drep þig, ég drep þig.“ Brotaþoli kvaðst engin orðaskipti hafa átt við ákærða, en telja að ákærði hafi álitið sig hafa sigað Fiskistofumönnum á hann. Hótanirnar hafi án vafa beinst að sér og ákærði hafi horft beint í augu hans á meðan. Auk þess hafi ákærði úthúðað honum á ýmsan hátt og sagt honum að „drulla“ sér í burtu. Í framburði brotaþola kom fram að ákærði hafi „eldað grátt silfur“ við hann um nokkurt skeið.

Eftir að ákærði var kominn upp á bryggjuna hafi hann haldið uppteknum hætti og verið að reka brotaþola í burtu með ljótum orðum, en brotaþoli kvaðst ekki hafa látið undan þeirri kröfu enda í fullum rétti til að sinna starfi sínu. Þá hafi ákærði gengið í átt að honum með ögrandi hætti og gengið ítrekað á hann, eins og hann reyndi að fá brotaþola til átaka við sig. Kvaðst brotaþoli hafa hrökklast til baka við þetta.

Brotaþoli kvaðst hafa upplifað hegðun ákærða umrætt sinn sem ógnun við sig og sína fjölskyldu og kvaðst hafa læst vel að sér og fjölskyldu sinni að næturlagi eftir þetta. Í framburði hans kom fram að hann teldi þetta ekki hafa verið í fyrsta sinn sem ákærði hótaði fólki og kvaðst ekki hafa viljað láta hótanirnar yfir sig ganga. Aðspurður af verjanda kannaðist hann við að hafa komið einu sinni eða tvisvar í fiskvinnslu ákærða eftir þetta, en sagði það hafa verið í þeim erindagjörðum að ræða við starfsmann þar.

Vitnin B og C, báðir starfsmenn Fiskistofu, kváðust hafa verið við hefðbundið eftirlit umrætt sinn og m.a. haft afskipti af ákærða er hann lagði bát sínum að bryggju. Ákærði hafi verið beðinn um afladagbókina. Ákærði hafi sótt bókina, en er hann sá hafnarvörðinn, brotaþola, á bryggjunni hafi hann byrjað að hrópa að honum ókvæðisorð. Báru bæði vitnin um að ákærði hafi hótað brotaþola lífláti, þ.e. að drepa hann ef hann „drullaði“ sér ekki í burtu. Tók B fram að enginn vafi léki á um að ákærði hafi beint þessum orðum að brotaþola. Fram kom hjá vitnunum að brotaþoli hafi ekki sagt margt, en auðsjáanlega ekki liðið vel. Kvað C sér hafa dauðbrugðið, enda hafi hann í fyrstu talið að ákærði beindi orðum sínum að sér.

B kvað þetta hafa „magnast“ er ákærði kom upp á bryggjuna. Ákærði hafi gengið að brotaþola, þrykkt líkamanum að honum og endurtekið fyrri líflátshótun. C bar um að hafa verið að mæla hita á fiski í kari en séð út undan sér brotaþola hrökklast undan ákærða á bryggjunni. Bæði vitnin báru um að ákærði hafi þá endurtekið líflátshótun í garð brotaþola. Bar C að hótunin hafi hljómað annaðhvort á um að það ætti að drepa hann eða að hann ætlaði að drepa hann. Ákærði hafi virst æstur.

B lét þess getið að ákærði hafi beðið brotaþola afsökunar að lokinni löndun. Hann kvaðst hafa fregnað það frá brotaþola að það hafi lengi verið stirt á milli þeirra ákærða og um hið sama bar einnig vitnið C. C tók fram aðspurður að hann hefði ekki upplifað það svo að brotaþoli hefði verið að hnýsast í samtal þeirra Fiskistofumanna við ákærða, heldur verið að sinna sínu starfi sem hafnarvörður.

Vitnið D kvaðst ekki hafa verið á sjó þennan dag, en komið á bryggjuna eins og hann geri oft og stundum vinni hann á krana þegar það vanti kranamann. Starfsmenn Fiskistofu hafi haft afskipti af ákærða. Ákærði hafi komið upp á bryggju og þeir A hafi verið „eitthvað að kýta“, en vitnið kvaðst ekki hafa heyrt neinar ofbeldishótanir og telja málið lítilfjörlegt. Kvað hann menn oft og tíðum vera að hnýta hver í annan „í þessum bransa“ og það sé yfirleitt lítil meining á bak við það. Hann kvaðst þó hafa heyrt ákærða segja: „Eruð þið með þennan djöful með ykkur,“ á meðan ákærði var enn niðri í bátnum.

Vitnið kvaðst ekki hafa orðið vart við neina snertingu á milli þeirra ákærða og brotaþola. Ákærði hafi verið æstur, eins og hann hafi gjarnan orðið er hann sæi brotaþola.

Fram kom að vitnið hafi verið að hífa á krana og að það hafi verið gnauð í krananum þegar atburðir gerðust á bryggjunni, en ekki á meðan ákærði var enn niðri í bátnum.

Borinn var undir vitnið framburður þess hjá lögreglu. Staðfesti vitnið að hafa „heyrt óminn“ af orðunum „ég drep þig helvítið þitt ef þú ferð ekki,“ og telja víst að þau hafi komið frá ákærða. Þá rifjaðist upp fyrir vitninu að hafa verið á sjó fyrr umræddan dag. Vitnið kvaðst telja sig hafa munað atvik betur við skýrslugjöf hjá lögreglu.

Vitnið E kvaðst hafa verið á bryggjunni umrætt sinn og gengið að bát ákærða ásamt starfsmönnum Fiskistofu, D og A. Þá hafi byrjað eitthvert orðaskak. Ákærði hafi verið æstur í bátnum og beint orðum sínum að brotaþola, sem hafi verið mjög rólegur, en vitnið kvaðst ekki hafa heyrt orðaskil. Kvaðst vitnið hafa farið að krananum og kveikt á honum. Á meðan hann var að hífa hafi hann séð atvik þar sem ákærði setti bringuna eða „bumbuna“ í brotaþola. Vitnið kvaðst ekki hafa upplifað þetta sem ógn, en svona hegðun sé „auðvitað ekki í lagi“. Brotaþoli hafi „farið aðeins aftur á bak“ við þetta.

Borinn var undir vitnið framburður þess hjá lögreglu um að ákærði hafi verið með „ógnandi tilburði“. Staðfesti vitnið þann framburð.

Vitnið F lýsti tengslum sínum við ákærða svo að hann hafi leigt ákærða húsnæði, þ.e. verbúð ásamt íbúð, og verið honum innan handar, m.a. farið á sjó með honum ef hann vantaði mann í áhöfn. Umræddan dag hafi þeir verið að renna að bryggju og hafi starfsmenn Fiskistofu verið þar við eftirlit. Eftirlitsmennirnir hafi farið að ræða við ákærða frá bryggjukantinum í bátnum, en á bryggjukantinum hafi hafnarvörðurinn einnig verið staddur. Hafi ákærði sagt honum að drulla sér í burtu, honum kæmi þetta ekkert við, en meira hafi það ekki verið. Fullyrti vitnið að engar líflátshótanir hafi átt sér stað þarna. Kvaðst vitnið hafa staðið við hlið ákærða í bátnum og heyrt hvert orð sem sagt var.

Eftir að upp á bryggjuna var komið kvaðst vitnið hafa séð til starfsmanna Fiskistofu, ákærða og brotaþola við fiskikar, þar sem þeir fyrstnefndu voru að mæla hitastig, en vitnið kvaðst ekki hafa séð neitt athugavert gerast þar. Sérstaklega aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærða ýta við brotaþola.

Í framburði vitnisins kom fram að hann tengdi mál þetta við „einelti“ sem átt hefði sér stað í fleiri mánuði í garð ákærða. Vísaði vitnið þar annars vegar til „ertinga“ á milli ákærða og brotaþola. Hins vegar vísaði vitnið til þess að ákærða hefði verið meinað um að fá kör undir fisk við útgerð sína og ekki fengið aðgang að lyftara á bryggjunni, en á vitninu var þó að skilja að þar væri ekki við brotaþola að sakast.

G kvaðst hafa verið í áhöfn með ákærða umrætt sinn og starfað fyrir fyrirtæki hans. Við komu í land hafi tekið á móti þeim starfsmenn Fiskistofu og hafnarvörðurinn. Ákærði hafi verið reiður og viljað fá hafnarvörðinn í burtu, með orðunum „drullaðu þér í burtu“ og „farðu, farðu“. Kvaðst vitnið telja ákærða hafa haldið að hafnarvörðurinn hefði kallað til eftirlitsmenn Fiskistofu. Vitnið kvaðst engar líflátshótanir hafa heyrt.

Uppi á bryggjunni hafi ákærði „þanið“ sig út, þ.e. sett bringuna út, og farið alveg upp að hafnarverðinum, en vitnið kvaðst ekki visst um að ákærði hafi snert hann. Hafnarvörðurinn hafi spurt: „Ertu að ögra mér,“ og ákærði hafi svarað því játandi. Ákærði hafi verið „gargandi reiður“ en hafnarvörðurinn hafi þó ekki virst hræddur.

Borinn var undir hann sá framburður hans hjá lögreglu að ákærði hafi ýtt við hafnarverðinum með brjóstinu. Staðfesti vitnið þá þann framburð sem réttan.

Aðspurður hvort orðaskipti um líflátshótanir gætu hafa farið fram hjá vitninu, kvaðst vitnið ekki telja það og tók fram að það hafi verið uppi á dekki.

Auk framangreindra vitna gaf H lögreglumaður stutta skýrslu fyrir dómi þar sem hún staðfesti skýrslugerð sína í málinu.

III

Í máli þessu er ákærða gefið að sök brot gegn valdstjórninni, með því að hafa umrætt sinn hótað hafnarverðinum A, sem var við skyldustörf, lífláti, og skömmu síðar ýtt við honum með efri hluta líkama síns með ógnandi hætti. Í ákæru er þetta talið varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Enginn ágreiningur er um það í málinu að brotaþoli var að störfum sem hafnarvörður hjá [...] umrætt sinn og að hann teljist sem slíkur opinber starfsmaður í skilningi 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga.

Af hálfu ákærða er byggt á því að ósannað sé að hann hafi hótað brotaþola lífláti. Þá er á því byggt að sú háttsemi, sem ákærði hefur játað, að hafa ýtt við brotaþola með efri hluta líkama síns, teljist hvorki ofbeldi né hótun um ofbeldi, og varði því ekki við nefnt refsiákvæði.

Fyrir dómi viðurkenndi ákærði ekki aðeins að hafa ýtt við brotaþola með efri hluta líkama síns heldur jafnframt að sú háttsemi hafi eflaust verið ógnandi í garð brotaþola. Verður framburður ákærða fyrir dómi ekki skilinn öðruvísi en svo að hann viðurkenni skýlaust sem rétta þá háttsemislýsingu ákærunnar sem þetta atriði varðar. Á játning ákærða sér stoð í framburði brotaþola og flestra vitna fyrir dómi. Eru þegar af þeirri ástæðu ekki efni til að fallast á kröfu ákærða um sýknu af refsikröfu ákæruvalds.

Ákærði hefur staðfastlega neitað því að hafa hótað brotaþola lífláti, eins og greinir í ákæru. Við munnlegan málflutning benti verjandi ákærða á að framburður vitna hefði verið svo misjafn að verulegur vafi léki a.m.k. á um sekt ákærða. Þá væri framburður brotaþola ekki trúverðugur.

Brotaþoli hefur staðfastlega borið um að ákærði hafi hótað sér lífláti með orðunum „ég drep þig, ég drep þig“, á meðan ákærði stóð í bátnum en brotaþoli á bryggjukantinum. Fram er komið, í framburði ákærða, brotaþola og vitna, að brestir hafi verið í samskiptum þeirra ákærða og brotaþola í aðdraganda þess atburðar sem hér um ræðir og er til þess litið við mat á framburði brotaþola, en ekkert er þó fram komið í málinu sem varpar sérstakri rýrð á framburð hans. Fær framburður brotaþola fulla stoð í framburði tveggja eftirlitsmanna Fiskistofu, þeirra C og B, sem báru með áþekkum hætti um líflátshótanir ákærða, og enn fremur nokkra stoð í framburði D. Verður ekki séð að þessi vitni hafi tengsl við aðila þessa máls sem varpað geti rýrð á framburð þeirra og telst framburður þeirra trúverðugur.

Vitnið F kvaðst aftur á móti hafa staðið á dekki með ákærða og fullyrti að engar líflátshótanir hefðu átt sér stað. G kvaðst heldur ekki hafa heyrt neinar líflátshótanir, þótt hann tæki ekki svo djúpt í árinni sem F varðandi fullyrðingar um að þær gætu ekki hafa átt sér stað. Við mat á framburði þessara vitna ber að líta til starfstengsla þeirra við ákærða, auk annarra tengsla sem F lýsti. Bar framburður F augljós merki þess að hann drægi taum ákærða í málinu og framburður G bar þess einnig nokkur merki.

Að framanrituðu virtu, og að virtum ákvæðum 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þykir óhætt að leggja til grundvallar í málinu trúverðugan framburð brotaþola um líflátshótanir ákærða, enda styðst hann við framburð framangreindra þriggja vitna, C, B og D, sem dómurinn metur trúverðugan, sbr. framanritað. Neitun ákærða styðst aftur á móti við síður trúverðugan og jafnvel ótrúverðugan framburð tveggja vitna, auk þess sem ekki er útilokað að téðar líflátshótanir gætu hafa farið fram hjá þeim vitnum, enda þótt þau hafi verið um borð í sama bát og ákærði. Er því komin fram lögfull sönnun þess að ákærði hafi hótað brotaþola, sem umrætt sinn var við skyldustörf sem opinber starfsmaður, lífláti og skömmu síðar ýtt við honum með efri hluta líkama síns. Hvort tveggja fellur ótvírætt að verknaðarlýsingu 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga og var háttsemin til þess fallinn að vekja með brotaþola ótta um líf sitt og velferð. Þá er sýnt að saknæmisskilyrði teljast uppfyllt. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru og eru brot hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæðis.

Ákærði er fæddur árið 1978 og hefur ekki áður gerst sekur um refsivert brot. Brot af því tagi sem hér um ræðir varða fangelsi allt að 6 árum, en beita má sektum ef brot er smáfellt. Ekki verður fallist á það með ákærða að um smáfellt brot sé að ræða. Við ákvörðun refsingar verður hins vegar við það miðað að ákærði hafi samdægurs beðið brotaþola afsökunar, líkt og vitnið C bar um fyrir dómi. Þá horfir til mildunar að ákærði játaði að hluta sakargiftir fyrir dómi. Að öðru leyti þykir ákærði ekki eiga sér sérstakar málsbætur. Þykir refsing hans, með hliðsjón af framanrituðu og 77. gr. almennra hegningarlaga, hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi, en fullnustu refsingarinnar verður frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, með síðari breytingum.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef hdl., þykja hæfilega ákveðin að fjárhæð 572.880 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Að auki ber verjandanum greiðsla vegna útlagðs kostnaðar af flugfargjaldi, 28.325 krónur. Annar sakarkostnaður hlaust ekki af málinu. Samtals verður ákærði því dæmdur til að greiða 601.205 krónur í sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvalds flutti málið H-kk-nf J-kk-nf, fulltrúi lögreglustjórans á Austurlandi.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara. Við dómsuppsögu var gætt ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en dómsuppsaga dróst fram yfir lögbundinn frest vegna embættisanna dómarans.

Dómsorð:

Ákærði, F-kk-nf V-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði 601.205 krónur í sakarkostnað, en þar af eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef hdl., 572.880 krónur, og ferðakostnaður verjandans, 28.325 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf