E-9798/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 6. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af R-kk-þgf E-x-x O. P-x-x, Unufelli 35, Reykjavík á hendur fjármálaráðherra f.h. íslenska ríkisins, Arnarhvoli, Reykjavík, með stefnu birtri 3. september 2009.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 600.000 kr. með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. október 2008 til 10. október 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir

Aðfaranótt 19. október 2008, réðst hópur erlendra manna gegn tveimur lögreglumönnum við skyldustörf. Þeir höfðu verið sendir að íbúð í fjöleignarhúsi að Hraunbæ 144 í Reykjavík, en tilkynnt hafði verið um mikinn hávaða þar.

Sömu nótt var stefnandi handtekinn ásamt þremur samlöndum sínum í íbúð við Kleppsveg 72 í Reykjavík vegna gruns um líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Í handtökuskýrslu segir að ástæða handtökunnar hafi verið „að koma í veg fyrir að sönnunargögnum verði spillt“. Lögreglan mun hafa fengið upplýsingar um að menn sem gætu tengst árásinni í Hraunbæ væru í íbúð við Kleppsveg 72, en sést hafði til bifreiðar þeirra yfirgefa vettvang. Í kjölfar þess að lögreglumaður heyrði á tal fólks í íbúð 3. h.h. við Kleppsveg, þar sem talað var um árásina á lögreglumennina fyrr um kvöldið, var tekin sú ákvörðun að fara inn og handtaka þar fjóra karlmenn, þar á meðal stefnanda.

Stefnandi sat í fangageymslu frá því að hann var handtekinn kl. 04:01 til kl. 22:51 sama dag eða samtals í um 19 klukkustundir. Stefnandi var með réttarstöðu sakbornings á meðan rannsókn málsins stóð yfir. Með bréfi ríkissaksóknara, dags. 28. apríl 2009, var málið fellt niður hvað stefnanda varðar.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Um miskabætur vegna handtöku. Stefnandi var handtekinn 19. október 2008 í íbúð við Kleppsveg 72 í Reykjavík eftir að lögreglu hafði borist tilkynning um að þar væru menn sem kynnu að tengjast árás á lögreglumenn fyrr um nóttina. Var stefnandi því eigi staddur á ætluðum brotavettvangi. Stefnandi greindi strax í upphafi skilmerkilega frá athöfnum sínum kvöldið sem árásin átti sér stað enda hafði hann sér ekkert til sakar unnið. Telur stefnandi að umrædd frelsissvipting, þ.e. handtaka og vistun hans í fangageymslu, hafi verið með öllu ólögmæt, enda lágu engin áþreifanleg sönnunargögn fyrir varðandi meinta refsiverða háttsemi stefnanda önnur en sú staðreynd að hann lá og svaf í íbúð þar sem lögreglumenn töldu sig heyra talað um umrædda árás. Telur stefnandi að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði þágildandi 1. mgr. 97. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, um að til staðar hafi verið rökstuddur grunur um refsivert afbrot sem sætt gæti ákæru er hann var handtekinn hinn 19. október 2008, en enginn grunur hafði verið fyrir hendi um að hann hefði framið afbrot. Jafnframt tekur stefnandi fram, að það er skilyrði handtöku að hún sé nauðsynleg, til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, tryggja návist handtekins manns og öryggi eða koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum. Alltaf var ljóst að stefnandi tengdist málinu ekki og var því handtakan ónauðsynleg, sbr. einnig t.d. 2. ml. 1. mgr. 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Lögreglu hefði verið í lófa lagið að kalla stefnanda til skýrslutöku síðar án þess að frelsissvipting, með handtöku, færi fram. Hafi frelsissviptingin því verið með öllu óþörf, ólögmæt og gengið langt út fyrir allt meðalhóf enda hefur málið nú verið fellt niður gagnvart stefnanda þar sem fyrirliggjandi gögn málsins þóttu ekki nægjanleg eða líkleg til sakfellis. Stefnandi var þannig sviptur frelsi í 19 klukkustundir án haldbærra gagna og röksemda sem réttlætt gátu slíka frelsissviptingu.

Auk framangreinds var stefnandi í haldi of lengi. Stefnandi tekur fram að þrátt fyrir að ljóst hafi orðið strax við fyrstu skýrslutökur að stefnandi hafði ekki átt nokkurn þátt í umræddri árás, var honum haldið í fangageymslu þar til kvöldið eftir og þá fyrirhugað að krefjast þess að hann yrði úrskurðaður í gæsluvarðhald. Var handtakan ekki í samræmi við 1. mgr. 101. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 og meðalhófsregluna, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

Um skilyrði bótaréttar. Samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 skal sá sem hefur verið sviptur frelsi að ósekju eiga rétt á skaðabótum. Í 1. ml. 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 kemur fram að dæma megi bætur ef rannsókn máls á hendur sakborningi hafi verið hætt. Ljóst er að þetta skilyrði er uppfyllt og því heimilt að dæma stefnanda bætur, sbr. nú 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ljóst er að þetta skilyrði er uppfyllt og því heimilt að dæma stefnanda bætur. Samkvæmt 2. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991 skal bæta fjártjón og miska ef því er að skipta.

Í 176. gr. laga nr. 19/1991 segir m.a. að „dæma megi bætur vegna handtöku, leitar á manni og annarra aðgerða sem hafa frelsisskerðingu í för með sér ef lögmæt skilyrði hefur brostið til slíkra aðgerða eða ef ekki hefur verið, eins og á stóð, nægilegt tilefni til slíkra aðgerða eða þær hafa verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt“. Stefnandi telur lögmæt skilyrði hafa brostið til handtökunnar 19. október 2008 og því ljóst að stefnda beri að greiða honum bætur. Þá telur stefnandi lengd vistunartímans hafa verið allt of langan og að það eitt nægi til þess að hann eigi rétt á skaðabótum úr höndum stefnda, sbr. einkum 1. mgr. 101. gr. laga um meðferð opinberra mála.

Auk framangreinds getur ákvæði b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um ólögmæta meingerð gegn æru valdið því að réttur til miskabóta stofnist vegna aðgerða stefnda en þar segir meðal annars að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við.

Í 2. málslið 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991, sbr. nú 2. ml. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, kemur fram sú undantekningarregla að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Stefnandi telur að túlka beri þetta ákvæði þröngt í ljósi ákvæðis 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um að hafi maður verið sviptur frelsi að ósekju skuli hann eiga rétt til skaðabóta. Er sú túlkun einnig í samræmi við ákvæði 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem hlaut lagagildi hér á landi með lögum nr. 62/1994, um að hver maður sé saklaus uns sekt er sönnuð. Stefnandi framdi ekki það brot sem honum var gefið að sök. Ekkert er fram komið í málinu sem getur réttlætt að bætur til stefnanda verði lækkaðar, hvað þá felldar niður að öllu leyti.

Um fjárhæð miskabóta og dráttarvexti. Samkvæmt 2. mgr. 175. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. nú 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, skal bæði bæta fjártjón og miska. Krefst stefnandi miskabóta að fjárhæð 600.000 kr. Jafnframt leiðir af meginreglu íslensks skaðabótaréttar, sakarreglunni, að stefndi ber skaðabótaábyrgð í málinu vegna aðgerða sinna.

Stefnandi telur að stefndi hafi brotið gróflega gegn sér og sé því krafa hans um miskabætur að fjárhæð 600.000 kr. afar hófleg. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við III. og IV. kafla laga nr. 38/2002 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabóta- og refsiréttar, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, auk meginreglna opinbers réttarfars og stjórnarskrár lýðveldisins Íslands um þvingunaraðgerðir, sbr. einkum 5. mgr. 67. gr. og 70. gr. laga nr. 33/1944. Þá vísar stefnandi til ákvæða þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, sbr. einkum 1. mgr. 97. gr., 1. mgr. 101. gr., 175. og 176. gr. laganna. Auk þess er vísað til lögreglulaga nr. 90/1996, einkum 14. og 16. gr. og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Loks vísar stefnandi til 5. og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Varðandi kröfuna um dráttarvexti vísast til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 8. og 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna. Varðandi málskostnaðarkröfuna vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 1. mgr. 130. gr. laganna. Varðandi virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi tekur í upphafi fram, að mál þetta varði mjög alvarlega atburði sem áttu sér stað aðfaranótt 19. október 2008, þar sem hópur erlendra manna réðst gegn tveimur lögreglumönnum við skyldustörf. Höfðu viðkomandi lögreglumenn verið sendir að íbúð í fjöleignarhúsi að Hraunbæ 144 í Reykjavík, þar sem tilkynnt hafði verið um mikinn hávaða sem barst úr íbúð þar sem fram fór samkvæmi.

Fyrir liggur að við afskipti lögreglumannanna var ráðist á þá af fjölda manna. Af hálfu lögreglunnar eru mál sem þessi litin mjög alvarlegum augum og vakti mál þetta strax mikinn óhug og umtal meðal fólks. Um var að ræða algerlega tilefnislausa og harkalega árás margra aðila gegn tveimur lögreglumönnum við skyldustörf sín. Var brýn nauðsyn að taka málið strax föstum tökum og rannsaka atburðarásina í þaula en rannsókn beindist að brotum gegn 106. gr., sbr. einnig 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, en brot gegn fyrrnefnda ákvæðinu geta varðað fangelsi allt að átta árum. Finna þurfti út þátt hvers einstaklings um sig og hafa uppi á vitnum. Í því fólst meðal annars að leitast við að greina þátt hvers um sig, m.a. út frá fyrirliggjandi framburði, klæðaburði manna og öðrum sönnunargögnum. Eins og á stóð fyrstu klukkustundir rannsóknarinnar verður þáttur eins ekki greindur frá þætti einhvers annars, enda lá fyrir að hópur manna hafði veist að tveimur lögreglumönnum með ítrekuðum barsmíðum í andlit og spörkum í líkama og nokkrir höfðu hraðað sér í burtu af vettvangi.

Fyrir lá að stefnandi var á vettvangi árásarinnar ásamt félögum sínum og samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins ók hann af vettvangi í bifreið sinni með félögum sínum sem jafnframt áttu hlut að atburðarásinni. Samkvæmt framburði lögreglumanns, sem varð fyrir árás í stigapalli viðkomandi húss, munu a.m.k. þrír einstaklingar hafa veitt honum áverka með samtals sjö höggum í andlit og sparki í hvirfilinn. Í kjölfar þess er hann hafi reynt að standa upp og styðja sig við vegg hafi honum verið veitt þrjú högg til viðbótar í andlitið af þessum þremur einstaklingum. Meðan á því stóð hafi árásir staðið yfir gagnvart lögreglukonunni ofar í stigapallinum. Var hún kýld a.m.k. fimm höggum í andlitið, rifið í hár hennar, tekið í háls hennar og sparkað í hana.

Að mati stefnda voru allar rannsóknaraðgerðir lögreglu í málinu í samræmi við lög þar að lútandi. Fullt tilefni var til handtöku stefnanda og skammtímavistunar hans í fangaklefa lögreglu sem stóð yfir í tæpar 19 klukkustundir. Liggur fyrir að stefnandi var handtekinn í íbúð að Kleppsvegi 72 í Reykjavík ásamt þeim þremur félögum sínum sem höfðu yfirgefið árásarvettvang, laust eftir klukkan 04 aðfaranótt 19. október 2008. Erfitt er að gera ríkar kröfur til málshraða á fyrstu stigum rannsóknar lögreglu þar sem yfirheyra þurfti fjölmarga og spyrja nánar út í þátt hvers og eins. Í þessu samhengi verður að hafa í huga að á annan tug manna mun hafa verið í umræddu samkvæmi að Hraunbæ 144. Þá þurfti lögregla jafnframt að leita aðstoðar túlka enda lá fyrir að túlka þurfti framburð við yfirheyrslur á filippseysku og nepölsku. Þá voru nöfn einstaklinga sem í hlut áttu oft og tíðum óljós og þurfti lögregla að finna út úr réttum nöfnum og öðrum persónuauðkennum manna í allnokkrum tilvikum.

Af fyrirliggjandi málsgögnum verður ráðið að stefnandi var á vettvangi árásanna og sá að minnsta kosti að lögregla leitaðist við að handtaka sakborninga. Þá var án vafa fyrir hendi rökstuddur grunur um að stefnandi hefði sjálfur veitt lögreglumönnum áverka en samkvæmt fyrirliggjandi framburði lögreglumannanna tveggja lá fyrir að þeir höfðu mátt þola barsmíðar frá nokkrum einstaklingum. Þá liggur einnig fyrir að stefnandi ók af vettvangi átakanna með þrjá félaga sína. Þá fékk lögregla fljótt vísbendingar um að meintir árásarmenn hefðu horfið af vettvangi og dveldu í íbúðinni að Kleppsvegi 72. Gerði stefnandi þannig ekkert til þess að stöðva árásir á lögreglumennina eða greina lögreglu að öðru leyti frá atburðum á vettvangi, heldur var hann þvert á móti fullur þátttakandi í atburðarásinni og ók a.m.k. öðrum árásarmönnum í flýti af vettvangi.

Stefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að vinnubrögð lögreglu hafi verið í fullu samræmi við viðeigandi lagaheimildir, bæði hvað varðar ákvæði laga um meðferð opinberra mála og lögreglulaga. Stefndi telur að fullt tilefni hafi verið til handtöku og vistunar stefnanda á grundvelli rannsóknarhagsmuna að virtu því alvarlega sakarefni sem lögreglan stóð frammi fyrir.

Allt var gert af hálfu lögreglu til að vanda til málsmeðferðar, hraða rannsókn eftir megni og leitast við að ganga ekki lengra við beitingu þvingunarúrræða en brýna nauðsyn bæri til. Gögn málsins bera þetta skýrlega með sér og stefnanda var sleppt úr haldi lögreglu eins fljótt og hægt þótti.

Samkvæmt framansögðu lítur stefndi svo á, að handtaka stefnanda og eftirfarandi rannsókn hafi verið lögmæt eins og hér stóð á og í samræmi við réttarframkvæmd hér á landi. Séu því engar forsendur til að verða við kröfu stefnanda um bætur.

Að mati stefnda ræðst niðurstaða um bótaskyldu í máli þessu af túlkun á 176. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 175. gr. sömu laga. Dómendur þurfa að leggja mat á það hvort skilyrði a. og b. liða 176. gr. séu fyrir hendi. 175. gr. sömu laga er varla hægt að túlka sem sjálfstæða bótareglu. Ákvæði greinarinnar eru almenn ákvæði fyrir öll bótaákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 og fjalla fyrst og fremst um að dómari megi taka bótakröfu til greina og á sama hátt fella niður bætur eða lækka þær, ef sakborningur hefur stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Enginn hlutlægur mælikvarði er gefinn til ákvörðunar bóta. Það að rannsókn máls leiði ekki til ákæru ræður ekki úrslitum um bótaskyldu. Bótagrundvöllurinn ræðst af skilyrðum 176. gr., og eftir atvikum af almennu skaðabótareglunni. Síðan þarf eftir atvikum að taka afstöðu til hinna almennu ákvæða 175. gr. þar sem dæma má bætur og/eða fella þær niður eða lækka, t.d. á grundvelli eigin sakar krefjanda, sbr. að öðru leyti aðrar almennar reglur skaðabótaréttarins. Allt er þetta háð eins konar sanngirnismati dómenda á aðstæðum viðkomandi máls. Sýknukrafa stefnda byggir fyrst og fremst á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að lagaskilyrði séu fyrir því í málinu að dæma megi bætur á þann hátt sem stefnandi krefst.

Ákvæði 175. gr., 176. gr. og 177 gr. laga nr. 19/1991 hafa verið skýrð svo af dómstólum að þar séu tæmandi taldar þær aðgerðir sem leitt geta til bótaskyldu stefnda á grundvelli hlutlægrar ábyrgðarreglu. Jafnframt þurfi þó að vera fullnægt öðrum skilyrðum sem greinir í 176. gr. laganna og þeim skilyrðum sem tilgreind eru í 175. gr. þeirra. Ákvæði 5. mgr. 67. gr. Stjórnarskrárinnar, með áorðnum breytingum, hafa verið skýrð svo að þau veiti ekki ríkari bótarétt en reglur XXI. kafla laga nr. 19/1991. Þó geta bótakröfur verið reistar á almennum reglum skaðabótaréttar ef þær teljast eiga við.

Af framangreindu leiðir, að mati stefnda, að ekki eru forsendur til að dæma stefnanda bætur á grundvelli 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991. Stefndi telur að skilyrði handtöku og tilefni hafi augljóslega verið fyrir hendi og að lögreglan hafi á engan hátt farið út fyrir þann ramma sem 97. gr. laga nr. 19/1991 setur henni, sbr. aftur skilyrði fyrrgreindra bótaákvæða XXI. kafla oml. nr. 19/1991. Bótaskylda gagnvart stefnanda getur því ekki verið fyrir hendi að mati stefnda.

Allt framangreint leiðir til þess, að mati stefnda, að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda.

Niðurstaða

Ágreiningur málsins lýtur að því, að stefnandi var handtekinn kl. 04.01 aðfaranótt 19. október 2008 og vistaður í fangaklefa til kl. 22.51 sama dag eða samtals í um 19 klst. Með bréfi ríkissaksóknara frá 28. apríl 2009 var tilkynnt um niðurfellingu málsins gagnvart honum. Stefnandi gerir kröfu um bætur vegna handtökunnar og vistunar í fangaklefa í 19 klst. og byggir kröfuna á 175. og 176. gr. laga um meðferð opinberra mála, og vísar einnig til 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 175/2000 kemur fram að hvorki ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar né 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verða skýrð svo, að með þeim sé sakborningi veittur ríkari réttur til skaðabóta en mælt er fyrir um í framangreindum ákvæðum XXI. kafla laga nr. 19/1991. Þau ákvæði ber að túlka svo að bótakröfu vegna aðgerða, sem þar eru nefndar, skuli meta með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal um eigin sök, sbr. lokamálslið 1. mgr. 175. gr. Einnig beri að meta, með tilliti til bótaskyldu, hvort lögmæt skilyrði fyrir aðgerðum hafi verið fyrir hendi eða nægilegt tilefni til þeirra, eins og á stóð, sbr. 176. gr. laganna.

Hinn 19. október 2008 var ráðist á lögreglumenn við skyldustörf þeirra að Hraunbæ 144 í Reykjavík. Um ótiltekinn fjölda árásarmanna var að ræða og ekkert liggur fyrir um það að stefnandi hafi verið einn þeirra. Stefnandi heldur því fram að hann hafi yfirgefið íbúðina í Hraunbænum að beiðni lögreglunnar og farið síðan af vettvangi og þannig ekki tekið þátt í árásinni. Þessum framburði hefur ekki verið hnekkt.

Stefnandi var handtekinn í íbúð að Kleppsvegi 72 í Reykjavík. Í handtökuskýrslu kemur fram að lögreglumaður hafi heyrt á tal fólks inni í íbúð á 3. h.h. Hurðin hafi verið léleg og heyrst hafi greinilega í fólkinu. Samtalið hafi farið fram á ensku og íslensku. Samkvæmt skýrslunni heyrði lögreglumaðurinn á tal karlmanns og tveggja kvenna og var verið að lýsa árásinni á lögregluna í Hraunbæ. Á grundvelli þessara upplýsinga var stór lögreglubifreið send á staðinn og lögreglumanninum tilkynnt að það ætti að fara inn í íbúðina og handtaka alla sem þar væru. Er stóri lögreglubíllinn var kominn að Kleppsvegi, var farið inn í íbúðina og eins og segir í lögregluskýrslu voru „4 karlmenn af erlendu baki brotnu tryggðir og handteknir klukkan 04.01“. Stefnandi var þeirra á meðal, en konurnar tvær voru ekki handteknar. Stefnandi heldur því fram að hann hafi verið sofandi er lögreglan fór inn í íbúðina. Ekkert er um það getið í lögregluskýrslunni. Hins vegar ber skýrslan það með sér, eins og að framan greinir, að lögreglan hafi einungis heyrt í einum karlmanni. Styður það frásögn stefnanda.

Árásin á lögreglumennina við Hraunbæ 144 var algerlega tilefnislaus. Um alvarlegan atburð var að ræða og hafa sjö manns hlotið fangelsisrefsingu hennar vegna, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. S-443/2009. Hins vegar ber lögreglu að gæta hófs í aðgerðum sínum. Ekki liggur annað fyrir en að stefnandi hafi hlýtt tilmælum lögreglu er hún kom að Hraunbæ 144, farið út úr íbúðinni og af vettvangi. Hann hafi því ekki komið nálægt árásinni. Þá liggur ekkert fyrir um það að stefnandi hafi verið sá er lögreglan heyrði segja konunum tveimur frá árásinni, í íbúðinni að Kleppsvegi. Skortir á, í lögregluskýrslu frá handtökunni að Kleppsvegi, að gerð sé grein fyrir því hvað hver og einn hinna fjögurra handteknu manna hafi verið að gera er lögreglan fór inn í íbúðina. Því verður að leggja til grundvallar framburð stefnanda, að hann hafi verið sofandi. Í ljósi þessa verður ekki séð að stefnandi hafi getað spillt sakargögnum, en það er ástæða þess að stefnandi var handtekinn. Lögreglan hefði getað beitt vægari úrræðum, t.d. með því að kalla stefnanda til yfirheyrslu seinna. Með vísan til þess sem að framan greinir var handtaka stefnanda ólögmæt. Þá voru engin efni til vistunar hans í um 19 klst. í fangaklefa og er hún einnig ólögmæt. Því er fullnægt skilyrðum 176. gr. laga um meðferð einkamála. Ríkissaksóknari felldi málið á hendur stefnanda niður og er því fullnægt skilyrði 175. gr. sömu laga.

Eins og framan greinir var stefnandi handtekinn og geymdur í fangaklefa að ósekju. Stefnandi hefur orðið fyrir miska vegna handtökunnar og dvalar í fangaklefa. Við ákvörðun bóta verður þó að líta til þess að stefnandi var í slagtogi með þeim er árásina frömdu. Bætur þykja því hæfilega ákvarðaðar 300.000 kr.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda er ákveðinn eins og nánar greinir í dómsorði. Lögmaður stefnanda lagði fyrir dóminn tímaskýrslu sína. Þar kemur m.a. fram að 3 klst. hafi farið í að rita beiðni um gjafsókn, sem samkvæmt gögnum málsins reynist vera 9 línur í umfjöllun um málavexti og rökstuðning. Dregur þetta mjög úr trúverðugleika tímaskýrslunnar. Þá verður ekki séð að þörf hafi verið á að skipta um lögmann við meðferð málsins, en slíkt kallar á fleiri vinnustundir, en núverandi lögmaður tók við málinu um síðustu áramót

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, R-kk-þgf E-x-x O. P-x-x, 300.000 kr. með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 19. október 2008 til 10. október 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf.