E-7774/2020

Mál þetta, var höfðað 17. nóvember 2020 og tekið til dóms 7. desember 2021. Stefnandi er A og stefndi B.

Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 7.182.117 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 24. nóvember 2020 til greiðsludags og í öðru lagi að staðfest verði kyrrsetningargerð, sem fram fór 16. nóvember 2020 hjá embætti Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu er 50% eignarhlutur stefnda í fasteigninni X var kyrrsettur til tryggingar fullnustu kröfum stefnanda samkvæmt kyrrsetningarbeiðni sem dagsett er 29. október 2020. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að kyrrsetningargerð Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu sem fram fór 16. nóvember 2020 verði felld úr gildi. Til vara er krafist skuldajafnaðar á móti kröfum stefnanda. Krafist er málskostnaðar.

Stefndi krafðist þess í öndverðu að málinu yrði vísað frá dómi að hluta en með úrskurði sem kveðinn var upp 2. júní 2021 var þeirri kröfu hafnað.

Málsatvik

Stefndi mun hafa verið starfsmaður stefnanda í ríflega tvo áratugi er stefnandi vék honum úr starfi 14. október 2020 án fyrirvara en hann hafði þá verið frá störfum frá 9. október 2020 samkvæmt ákvörðun stefnanda. Brottvikningin mun hafa átt sér stað á þeim grundvelli að stefnandi taldi stefnda hafa framið lögbrot í starfi sínu.

Stefndi starfaði sem sölumaður hjá stefnanda og var vel metinn starfsmaður og hélt sérstaklega utan um stærri sölur en sjö til átta sölumenn unnu hjá stefnanda. Byggt er á því af hálfu stefnda að mikið hafi verið um afslætti og að einnig hafi starfsmönnum verið heimilt að veita vinum og vandamönnum afslátt út á eigin starfsmannaafslátt. Það hafi verið útfært með þeim hætti að starfsmaðurinn hafi gert sölunótu í eigin nafni og salan færð í viðskiptareikning hans sjálfs í bókhaldi. Viðskiptin hafi síðan verði gerð upp í gegnum viðskiptamannareikninginn. Fyrir hafi komið að viðskiptin kæmu ekki fram á viðskiptamannreikningi og hafi það þá verið lagfært. Stefndi mætti ekki fyrir dóm en framkvæmdastjóri stefnanda og fyrrum fjármálastjóri, sem einnig hafði verið framkvæmdastjóri á árum áður, báru um að starfsmönnum hafi verið heimilt að veita afslætti en þeir væru þá veittir út á nafn viðskiptavinarins og gefinn út reikningur á þá þannig að þeir gætu til dæmis skilað efni ef tilefni væri til. Undir engum kringumstæðum ættu greiðslur að fara í gegnum bankareikninga sölumanna eða viðskiptin í gegnum viðskiptareikning starfsmanna hjá stefnanda.

Mál þetta hefur stefnandi höfðað til heimtu krafna á tvennum grundvelli. Annars vegar vegna skaðabótakröfu að fjárhæð 1.955.956 krónur sem rót eigi að rekja til fyrrnefndra ávirðinga um lögbrot og hins vegar kröfu vegna lánafyrirgreiðslna sem stefndi hafi fengið hjá stefnanda í áranna rás, bæði með peningum og heimild til vöruúttekta í reikning stefnanda hjá öðrum fyrirtækjum sem og hjá stefnanda.

Tildrög þess að stefnda var vikið frá störfum munu hafa verið að viðskiptavinur hafi komið í verslun stefnanda og viljað skila vörum sem hann hafði keypt. Hann hafi ekki getað framvísað reikningi en framvísaði þess í stað skriflegu tilboði fyrir kaupum á vörum og bar um að hann hefði ekki fengið afhentan formlegan vörureikning en stefndi hefði selt honum vörurnar. Af hálfu stefnanda var sala þessi talin málum blandin enda var hið skriflega tilboð ekki stílað á viðkomandi viðskiptavin heldur stefnda sjálfan. Viðskiptavinurinn hefði greint frá því að þekkja stefnda persónulega sem hafi boðið sér afslátt en til þess að viðskiptavinurinn fengi notið afsláttarins þyrfti að skrá vörunar á kennitölu stefnda.

Auk þess að gefa tilboðið út á eigin nafn handritaði stefndi á tilboðið upplýsingar um eigin bankareikning sem viðskiptavinurinn greiddi inn á. Við skoðun í tölvukerfi stefnanda hafi síðan komið í ljós að stefndi hafði eytt þessu tilboði út úr kerfinu. Vaknaði af þessum sökum grunur um að stefndi hafi framið lögbrot með því að selja vörur í eigu stefnanda og ráðstafað söluandvirðinu til sín.

Er framkvæmdastjóri stefnanda hóf eftirgrennslan í kjölfar þess að ofangreint kom til hans vitundar báru starfsmenn stefnanda um að stefndi hefði fjarlægt baðkar ásamt fylgihlutum úr vöru húsi stefnanda. Stefndi var í kjölfarið kallaður til fundar með framkvæmdastjóranum að viðstöddum trúnaðarmanni starfsmanna. Á þeim fundi hafi stefndi kannast við að hafa tekið baðkarið. Á fundinum hafi stefndi kannast við að hafa útbúið fyrrnefnt sölutilboð og fengið greiðslu inn á eigin bankareikning en svo gleymt að útbúa reikning og greiða stefnanda fjárhæðina. Baðkarið kveður stefnandi hafa verið að söluverðmæti 1.430.656 krónur. Í málinu liggur fyrir að stefndi hafi talið sér það heimilt að taka baðkarið en viðkomandi baðkar hafi áður verið til sýnis í sýningarsal stefnanda en verið fjarlægt þaðan og boðið til sölu á útsölu en ekki selst. Er stefndi fékk það var baðkarið búið að vera í geymsluhúsnæði stefnanda í á annað ár. Fyrir dómi kom fram hjá forsvarsmanni stefnanda og öðrum yfirmönnum að baðkarið hefði verið búið að vera á útsölu. Þeir gátu þó ekki nefnt á hvaða verði það hefði verið en sölustjóri stefnanda svaraði spurningu þar að lútandi fyrir dómi þannig að vel gæti verið að baðkarið hafi verið boðið til sölu á 300.000 krónur en hann minntist þess ekki að það hefði verið boðið á útsölu. Stefndi byggði á því að hann hefði tekið baðkarið í samræmi við samtal við einn eiganda fyrirtækisins og að síðan yrði fundið hæfilegt verð á það sem gæti numið um 1 00.000 til 200.000 krónum sem fært yrði inn á viðskiptareikning hans. Fyrir dómi kannaðist fyrrum fjármálastjóri, sem var einn eigenda fyrirtækisins á þeim tíma, við að hafa frétt þetta seint í október 2019 er hann hafi komið úr fríi að stefndi hefði tekið baðkarið. Hann hafi innt stefnda eftir skýringum á þessu sem hafi borið um að hafa tekið það og rætt um að fá að kaupa það á einhverju verði. Fyrrum fjármálastjórinn bar um að hafa upplýst framkvæmdastjóra stefnanda um þessi samskipti.

Annað tilvik kom upp fáum dögum eftir að stefndi var sendur í leyfi 9. október 2020, þar sem viðskiptavin bar að garði sem vildi skila vörum sem ekki hafði verið gerður reikningur fyrir heldur einvörðungu sölutilboð og greiðslu ráðstafað inn á bankareikning stefnda. Samkvæmt viðskiptavininum hefði því verið borið við af stefnda að þennan hátt yrði að hafa á svo viðskiptavinurinn fengi notið afsláttar kjara. Stefnandi taldi ljóst að um fjármunabrot væri að ræða, fjárdrátt, fjársvik og/ eða þjófnað.

Stefndi var á ný boðaður til fundar hjá stefnanda í því augnamiði að fá hann til að undirrita veðskuldabréf er tæki til lánafyrirgreiðslna sem stefndi hafi fengið hjá stefnanda í áranna rás. Bæði með peningum og heimild til vöruúttekta í reikning stefnanda hjá öðrum fyrirtækjum og einnig stefnanda, sem færð hafi verið á viðskiptamannareikning stefnda í fjárhagsbókhaldi stefnanda. Auk þess átti að ræða um meint lögbrot stefnda. Eiginkona stefnda hafi mætt til fundarins í hans stað og neitað að rita undir veðskuldabréfið og neitaði greiðsluskyldu vegna áðurnefnds baðkars en bauðst til að skila því en tjáði sig ekki um aðrar ávirðingar stefnanda í garð stefnda.

Stefnda var sagt upp störfum 14. október 2020 án fyrirvara vegna brota í starfi.

Í kjölfarið af framangreindum fundi hóf stefnandi könnun á viðskiptamannakerfi fyrirtækisins sem að sögn leiddi til þess að í ljós kom verulegur fjöldi af tilboðum sem stefndi hefði skráð í kerfið en svo eytt út úr því. Viðskiptamannakerfi stefnanda hefði verið hannað þannig að ekki hefði verið hægt að eyða tilboðum endanlega úr kerfinu þótt tilboðin hyrfu úr sýn almennra notenda. Því hefði verið hægt að staðreyna tilvist tilboðsins. Borið var um fyrir dómiað við nefnda könnun hefðu fundist 33 tilvik, samtals að fjárhæð um það bil 20 milljónirkróna, þar sem stefndi hefði haft þennan hátt á.

Stefnandi kærði stefnda til lögreglu 2. nóvember 2020 en eftir að sú kæra var lögð fram kom enn einn viðskiptavinurinn til stefnanda sem vildi skila vörum sem stefndi hafði selt honum með sama hætti og í fyrrgreindum tilvikum. V ara hefði verið seld ágrundvelli tilboðs sem gefið hefði veriðút til stefnda sjálfs og andvirði vörunnar greitt á bankareikning hans.

Skaðabótakrafa stefnanda í máli þessu er vegna títtnefnds baðkars og þessara tilgreindu tilvika sem upplýstust er viðskiptavinir vildu skila vörum og sundurliðast á eftirfarandi hátt:

Vegna Blue Moon baðkars 1.430.656 krónur Vegna fimm greiðslna viðskiptavina til stefnda 525.300 krónur

Samtals: 1.955.956 krónur

Vegna láns til stefnda sem fært hafi verið stefnda til skuldar á viðskiptareikningi hans hjá stefnanda er krafist endurgreiðslu á 5.757.370 krónum. Skuldin hafi farið hækkandi með árunum en um hafi verið að ræða fyrirfram greidd laun, færslur á viðskiptareikningi og bein lán sem borið var um að honum hefði verið veitt vegna fjárhagserfiðleika. Stefndi hafi greitt inn á skuldina jafnt og þétt þannig að dregið hafi verið af launum hans en einnig með vinnuframlagi sem stefnandi byggir á að hafi verið samtals að verðmæti 850.000 krónur og hafi falist í þrifum á sýningarsal stefnanda. Sú fjárhæð eigi að koma skuldinni á viðskiptareikningnum til lækkunar en til hækkunar komi svo vöruúttekt hjá stefnanda samtals að fjárhæð 214.108 krónur og verðmæti farsíma 104.683 krónur. Þannig nemi skuld stefnda 5.226.161 krónu vegna þessarar dómkröfu. Af hálfu stefnda var rakið að hann hafi notið fyrirgreiðslu af hálfu stefnanda en þess getið að vinnuframlag á hans vegum vegna þrifa hafi numið 1.000.000 króna í stað 850.000 króna sem stefnandi leggi til grundvallar.

Samandregið nemur dómkrafa stefnanda 7.182.117 krónum, sem er samtal askaðabótakröfu og hins ógreidda láns en krafist er dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Krafist er staðfestingar á kyrrsetningu í eigum stefnda sem fram fór hjá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu til tryggingar kröfu að fjárhæð 6.989.892 krónur 16. nóvember 2020 er eignarhlutur stefnda í fasteigninni X var kyrrsettur.

Framkvæmdastjóri stefnanda C gaf aðilaskýrslu í málinu. Skýrslu sem vitni gáfu: D, E, F og G.

Málsástæður stefnanda

Krafa stefnanda um greiðslu skaðabóta byggir á reglum skaðabótaréttar utan samninga þar sem stefndi hafi valdið stefnanda tjóni með skaðabótaskyldum hætti. Háttsemi stefnda varði að mati stefnanda við 244. gr. 247. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Það að fjarlægja baðkar úr vöruhúsi stefnanda án heimildar og án þess að greiða fyrir það varði við 244. gr. almennra hegningarlaga en einnig megi heimfæra það undir 247. gr. laganna. Það sé ljóst að sú háttsemi að láta viðskiptavini greiða inn á persónulegan bankareikning stefnda varði við 248. gr. almennra hegningarlaga enda hafi hann komið viðskiptavinunum til þess að greiða sér með því að vekja, styrkja eða hagnýta sér ranga eða óljósa hugmynd þeirra um atvik og hafi þannig haft af viðskiptavinunum fé en einnig telur stefnandi að háttsemin feli í sér fjárdrátt og varði þannig við 247. gr. laganna enda runnu fjármunir sem komið hafi í stað eigna stefnanda til stefnda.

Á því er byggt að stefnda beri að bæta stefnanda það tjón sem hann hafi orðið fyrir og leiðir beint af framangreindri háttsemi stefnda. Byggt er í þessum efnum á sakarreglu skaðabótaréttarins enda tjóninu valdið með saknæmum og ólögmætum hætti.

Krafa um greiðslu lánsfjárhæðar styðjist við almennar reglur samninga- og kröfuréttar, meðal annars um efndir fjárskuldbindinga og endurgreiðslu lánsfjár. Af hálfu stefnanda er lagt til grundvallar að óumdeilanlegt sé að stefndi hafi fengið fé að láni sem honum beri að endurgreiða enda hafi hann margoft gengist við þessum skuldum og greitt inn á þær, bæði með peningum og með vinnuframlagi.

Krafa um að staðfesta beri kyrrsetningu í fasteign stefnda byggir á því að öllum skilyrðum II. kafla, sbr. VI. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. sé fullnægt. Gerð hafi verið ítarlega grein fyrir því í kyrrsetningarbeiðni hvernig skilyrðum kyrrsetningar teldist fullnægt en auk þess megi vísa til framangreindrar umfjöllunar um þau brot sem stefndi hafi framið gagnvart stefnanda. Fyrir liggi óyggjandi sönnunargögn sem sýni fram á brot stefnda. Þá sýnist að mati stefnanda augljóst af málsatvikum og gögnum málsins að öll kurl séu ekki komin til grafar og því nauðsynlegt fyrir stefnanda að fá einhvers konar tryggingu til verndar hagsmunum sínum. Verði kyrrsetning ekki staðfest myndi það auðvelda stefnda að selja eignarhluta sinn í fasteigninni og mögulega koma eignum undan.

Málsástæður stefnda

Krafist er sýknu af greiðslukröfu vegna viðskiptayfirlits stefnanda þar sem stefnda sé ekki tækt að sannreyna kröfuna og hún sé því að stórum hluta ósönnuð. Eiginkona stefnda hafi óskað eftir að sjá fylgigögn þeirrar kröfu á fundi með stefnanda með það að augnamiði að greiða hana en því hafi verið hafnað. Í málflutningi var áréttað að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir að um raunverulega skuld sé að ræða og því sé öllum reikningum, sem eigi að skjóta stoðum undir þessa kröfu en hafa ekki verið staðfestir með undirritun eða sannaðir á annan hátt, mótmælt sem óstaðfestum. Eigi þetta sérstaklega við um marga þeirra reikninga sem stafi frá byggingavöruverslunum og fleirum. Samtals beri þannig að lækka kröfu stefnanda um 740.254 krónur af þessari ástæðu.

Þá er byggt á því að upphafsstaða viðskiptayfirlits sem er frá 1. janúar 2014 og hafi verið tilgreind að fjárhæð 808.469 krónur sé með öllu ósönnuð enda engin gögn lögð fram er lúta að þeirri fjárhæð. Sé svo miðað við 17. nóvember 2016, fjórum árum áður en mál þetta var höfðað, hafi staða viðskiptayfirlitsins verið skráð sem 1.727.863 krónur á þeim degi. Sú fjárhæð væri fyrnd í samræmi við almennar fyrningareglur samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda en fyrningarfrestur sé fjögur ár. Byggt var á því í málflutningi af hálfu stefnda að þessi fyrirgreiðsla sem stefndi hafi notið sé einkum vegna fyrirframgreiddra launa og vöruúttekta sem leiði til þess að horfa verði til ráðningarsambands aðila þar sem til kröfunnar hafi verið stofnað í nánum tengslum við það samband. Því beri að horfa til fyrningar eins og um launakröfu hafi verið að ræða og krafan því fyrnst á fjórum árum.

Þegar stefnda hafi orðið ljóst að einhverjar færslur vegna afslátta hafi ekki ratað inn á viðskiptareikning stefnda hafi hann strax lagt til að það yrði leiðrétt enda engin ásetningur af hans hálfu til annars en að þessar færslur væru færðar réttilega sem hafi gleymst í annríki vinnunnar. Einfalt hefði verið að gera þetta og hæg heimatökin en því hafi verið hafnað af stefnanda.

Byggt er á því af hálfu stefnda að hann hafi í engu brotið reglur stefnanda heldur hafi það verið viðtekin venja að afsláttarviðskipti færu fram með þessum hætti. Stefndi byggir á því að hann hafi haft heimild til að taka baðkarið en hann hefði svo beðið eftir ákvörðun stefnanda um söluverð í samræmi við samskipti hans við þáverandi fjármálastjóra í lok október 2019. Ef stefnandi taldi stefnda ekki fara að fyrirmælum hefði honum borið að veita honum áminningu áður en gripið var til fyrirvaralausrar uppsagnar. Því hafi brottvikningin verið ólögmæt.

Til vara er af hálfu stefnda krafist skuldajafnaðar gegn kröfum stefnanda sem nemur launum í október, orlofsuppgjörs og launa í uppsagnarfresti. Laun vegna október að fjárhæð 1.000.000 króna séu ógreidd auk 13,04% orlofs að fjárhæð 130.400 krónur. Þá hafi stefndi átt rétt til sex mánaða uppsagnarfrests að fjárhæð 1.000.000 króna í sex mánuði auk 13,04% orlofs að fjárhæð 130.400 krónur sem samtals nemi 6.782.400 krónum auk hlutfallslegra orlofs- og desemberuppbóta. Þá séu vangoldin laun vegna skúringa sem nemi 25.000 krónum í 40 skipti eða 1.000.000 króna. Samtals er þannig gerð krafa af hálfu stefnda til skuldajöfnuðar að fjárhæð 9.088.128 krónur. Þar sem kröfur stefnda séu hærri en krafa stefnanda beri þannig að sýkna stefnda af öllum kröfum. Þá er byggt á því að skilyrðum 5. gr. laga um kyrrsetningu, lögbann o. fl. sé ekki fullnægt. Ósannað sé að stefnandi eigi lögvarða kröfu á hendur stefnda og ósannað sé að það dragi úr líkum á að fullnusta takist eða hún yrði verulega örðugri ef kyrrsetning nái ekki fram að ganga.

Niðurstaða

Fyrir liggur upplýst í máli þessu að stefndi hafi í það minnsta fjórum sinnum selt viðskiptavinum stefnanda vörur með því að útbúa sölutilboð í hugbúnaðarkerfi stefnanda í eigin nafni sem tilboðsmóttakanda og áritað á þau tilboð upplýsingar um hans eigin bankareikning. Stefndi hafi síðan fengið þær greiðslur greiddar án þess greiða þær áfram til stefnanda og án þess að gera stefnanda nokkra grein fyrir viðskiptunum heldur þvert á móti eytt tilboðss kjölunum út úr sölukerfi stefnanda. Verklag sem þetta, sem stefndi bar um að hefði verið tíðkað, kannaðist enginn við af starfsmönnum stefnanda sem gáfu skýrslu fyrir dómi.

Jafnvel þótt starfsmenn nýttu einhverja aðferð sem þessa, að fylla út tilboð í eigin nafni, til að leysa afsláttarkjör úr læðingi, verða engin málefnaleg rök færð fyrir því að greiðslur eigi að fara inn á bankareikning starfsmanns. Við blasir að auki að bókhald og birgðahald stefnanda verður rangt með þessum framgangsmáta.

Fyrir liggja gögn í málinu um framangreind fern tilvik og í því ljósi verður ekki á það fallist að stefndi geti borið því við að það hafi gerst fyrir mistök í annríki dagsins að farist hafi fyrir að greiða fjármunina á bankareikning stefnanda og láta gefa út reikninga. Stefndi hefur að auki ekki nefnt nein dæmi um viðskipti sem hafi farið þannig fram. Stefnda hefur í því ljósi ekki lánast að færa sönnur á að þessi fernu tilvik, sem áttu sér stað á fárra vikna tímabili, eigi rót að rekja til mistaka en sönnunarbyrði þeirrar staðhæfingar hvílir á honum.

Fyrir liggur þannig upplýst að stefndi braut freklega gegn trúnaðarskyldum sínum í ráðningarsambandi sínu við stefnanda er hann misfór með verðmæti í eigu stefnanda og tók undir sig andvirði þeirra. Var stefnanda því heimiltað víkja honum þegar frá störfum 9. október 2020 og segja honum svo upp störfum án fyrirvara er fleiri kurl komu til grafar á næstu dögum þar á eftir í samræmi við uppsagnarbréf sem dagsett er 14. október 2020 en uppsögnin tók gildi þann dag.

Stefnandi hefur gert kröfur á tvennum grundvelli. Annars vegar skaðabótakröfur vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi og hins vegar endurgreiðslukröfu vegna skuldar stefnda við hann.

Sé fyrst vikið að skaðabótakröfum stefnanda þá samanstanda þær kröfur af fimm liðum. Fjórir þeirra eru vegna andvirði vörusölu sem stefndi hlutaðist til um að yrðu greiddar inn á persónulegan bankareikning hans, samtals að verðmæti 525.300 krónur. Sá fimmti er vegna baðkars af Blue Moon gerð sem stefndi tók af vörulager stefnanda án greiðslu.

Engum blöðum er um það að fletta að stefndi olli stefnanda skaðabótaskyldu tjóni með því að taka undir sig persónulega andvirði greiðslna vegna vörusölu í samræmi við tilboð sem hann útbjó en fyrir liggja millifærslukvittanir viðskiptavina vegna sumra þessara viðskipta sem bera með sér að viðskiptavinirnir hafi greitt samtals 525.300 krónur á bankareikning stefnda. Áréttað skal að grundvöllur ábyrgðar stefnda byggir á skaðabótaskyldu samkvæmt reglum skaðabótaréttar en í máli sem rekið er á grundvelli laga um meðferð einkamála verður ekki leyst úr því hvort tækt sé að heimfæra háttsemi stefnda undir ákvæði almennra hegningarlaga líkt og stefnandi byggir á. Stefndi hefur ekki andmælt einstökum greiðslum hvað þennan kröfulið snertir. Verður því fallist á greiðsluskyldu hans hvað þessa fjárhæð áhrærir.

Stefnandi krefur stefnda um skaðabætur að fjárhæð 1.430.656 krónur vegna baðkars af tegundinni Blue Moon sem stefndi fjarlægði úr vöruhúsi stefnanda en upplýst var fyrir dómi að það hafi gerst í október 2019, tæpu ári áður en til brottrekstrar stefnda kom. Um varað ræða baðkar sem lengi hafðiverið til í fyrirtækinu sem sýningareintak og það verið boðið á útsölu án þess að hafa selst. Stefndi ber því við að hann hafi rætt það við fyrrum fjármálastjóra stefnanda að finna þyrfti verð á baðkarið þegar fjármálastjórinn innti hann eftir því hvort hann hefði tekið karið. Í málatilbúnaði stefnda er byggt á því að rætt hafi verið um að verð fyrir baðkarið yrði 100.000 til 150.000 krónur þar sem það hafi verið boðið til sölu á útsölu á 300.000 krónur. Hann hafi svo aldrei verið rukkaður um baðkarið né eftirmálar orðið af þeim sökum fyrr en eftir að honum var vikið frá störfum ári síðar.

Fyrrum fjármálastjóri stefnanda bar um það fyrir dómi að er hann hafi komið úr fríi í lok október 2019, eftir að hafa haldið upp á [...]afmæli sitt erlendis, hafi hann innt stefnda eftir því hvort stefndi hefði tekið baðkarið. Stefndi hafi jánkað því og fjármálastjórinn í kjölfarið gert framkvæmdastjóra stefnanda viðvart. Fjármálastjórinn kannaðist ekki við umræðu um verðlagningu í samræmi við málatilbúnað stefnda en staðfesti að baðkarið hefði áður verið boðið til sölu á útsölu án þess að seljast en gat ekki borið um það á hvaða útsöluverði það hefði verið boðið. Fyrir dómi bar framkvæmdastjóri stefnanda um að hafa frétt af því að stefndi hefði tekið baðkarið eftir að mál þetta kom upp en kannaðist við að baðkarið hefði ítrekað verið boðið til sölu á útsölu. Verslunarstjóra stefnda rak ekki minni til þess að baðkarið hefði verið á útsölu en bar um að ekki hefði verið ósennilegt að það hefði verið boðið á 300.000 krónur ef það hefði verið á útsölu. Framkvæmdastjóri stefnanda bar um að fjárhæðin sem krafist væri vegna baðkarsins,1.430.656 krónur, sé verð þess.

Til stuðnings kröfu stefnanda um verðmæti baðkarsins og fylgihluta þess voru lögð fram þrenn skjöl sem eitt dómskjal. Þar af eru tvö blöð sem eru nánast samhljóða, og bera yfirskriftina Sala Tilboð. Bæði eru þau dagsett 21. október 2020 og bera með sér að vera útbúin af framkvæmdastjóra stefnanda. Þar getur að líta sundurliðun á hinni umkröfðu fjárhæð vegna Duravit Blue Moon baðkars og fylgihluta. Þriðja skjalið virðist vera úr verðskrá framleiðandans Duravit og er á dönsku sem dómari telur sér fært að þýða, sbr. 3. mgr. 10. gr. laga um meðferð einkamála. Þar getur að líta verðlagningu baðkarsins í dönskum krónum án virðisaukaskatts ásamt verði á nánar tilgreindum fylgihlutum sem skipt er annars vegar í nauðsynlegan útbúnað og fylgihluti og hins vegar útbúnað og fylgihluti sem hægt er að fá með í kaupunum. Handrituð eru inn á skalið meðal annars merki við þrjár fjárhæðir samtals að fjárhæð 43.995 danskar krónur, þar af 24.865 danskar krónur vegna baðkarsins sjálfs. Á tilboðsblöðum stefnanda er baðkarið sjálft talið kosta 448.435 krónur. Ekki kemur fram í þessum skjölum við gengi hvaða dags var miðað er danska fjárhæðin var umreiknuð í íslenskar krónur en svo virðist gengismunur hafa verið þannig að ein dönsk króna hafi numið 18,034 íslenskum krónum. Þegar horft er til annarra liða á tilboðsskjali stefnanda og deilt í þær með þessu gengi á milli íslensku og dönsku krónunnar þá á fjárhæðin 269.014 krónur vegna Duravit Blue Moon rósaviðar innlegg sér nokkra samsvörun á svipuðu gengi gjaldmiðla og Træinlæg, Teak (træfiner) sem getið er í verðlistayfirliti framleiðandans sem skilgreint er að kosti 14.565 danskar krónur. Síðasti liðurinn á tilboðsskjali stefnanda sem skilgreindur er sem Sanum trappa/bekkur á sér ekki skírskotun til verðlista yfirlits Duravit hvorki hvað vöruheiti snertir né fjárhæð. Af hálfu dómsins var óskað skýringa á efni danska verðlista yfirlitsins í málflutningi og ósamræmi á milli þess og tilboðsskjala stefnanda. Ekki komu fram haldbærar útskýringar.

Fyrir liggur að stefndi mótmælti greiðsluskyldu vegna annars en baðkarsins sjálfs í málflutningi með þeim rökum að ósannað væri að tilgreindir aukahlutir hefðu fylgt baðkarinu. Þessum vörnum var ekki hreyft í greinargerð stefnda og eðli máls samkvæmt tók sönnunarfærsla stefnanda miðaf því. Ekki eru því efni til að fallast á að einungis beri að horfa til verðs baðkarsins sjálfs en ekki annarra liða sem tilgreindir eru á tilboðsblöðum stefnanda.

Stefndi mótmælti verðlagningu baðkarsins einnigá þeim grunni að ósannað væri að þetta verð sem skilgreint var sem fullt verð væri í raun tjón stefnanda enda baðkarið óselt um árabil. Í þeim efnum er til þess að líta að stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn úr bókhaldi sínu um bókfært verð baðkarsins. Hann hefur hvorki gert grein fyrir innkaupsverði né lagt fram gögn, til dæmis úr bókhaldi, um innflutning baðkarsins sem mun hafa átt sér stað á árinu 2014 eða þar um bil. Þvert á móti virðist krafa stefnanda byggja á útreikningi og gögnum frá þeim tíma er stefnda var vikið frá störfum í október 2020. Stefnandi hefur þannig ekki gefið út reikning vegna margnefnds baðkars og krefst því ekki greiðslu fyrir baðkarið sem slíkt og fylgihluti þess heldur krefst skaðabóta á þeim grunni að stefndi hafi tekið undir sig verðmæti úr eigu stefnanda með ólögmætum hætti. Fyrir liggur þannig að stefnandi hefur ekki staðið skil á virðisaukaskatti vegna sölu á baðkarinu að fjárhæð 276.901 króna en skatturinn er þó tilgreindur á tilboðsblöðum stefnanda og hluti af dómkröfu hans. Ekki kemur til álita að fallast á kröfu stefnanda í heild vegna baðkarsins enda engu tjóni til að dreifa sem nemur fjárhæð virðisaukaskattsins þar sem engin reikningur vegna vörusölu hefur verið gefinn út. Þá liggur fyrir að baðkarið var ítrekað boðið til sölu á útsölum samkvæmt framburðum forsvarsmanna stefnanda. Einnig kom fram hjá sölustjóra stefnanda í framburði hans að hæfilegt útsöluverð gæti numið 300.000 krónum.

Þegar til framangreinds er litið og þess að þótt stefndi hafi tekið baðkarið án þess að hafa fengið samþykki fyrir því fyrirfram liggur fyrir að stefnanda var kunnugt um það í heilt ár að stefndi hefði gert það án eftirmála af hálfu stefnanda og án þess að stefndi hefði annað hvort verið krafinn um að skila því eða greiða andvirði þess. Tómlæti stefnanda að þessu leyti verður ekki túlkað á annan máta en þann að stefndi hafi mátt líta svo á þótt hann hafi tekið baðkarið án leyfis þá hefði hann haft eftirfarandi samþykki fyrir töku þess. Einungis ætti eftir að binda það fastmælum hvernig hann bætti stefnanda þann verknað. Í því samhengi verður vart til hærri fjárhæðar litið en útsöluverðs í ljósi árangurslausra sölutilrauna stefnanda sem og þess á hvern hátt stefnandi hefur hagað sönnunarfærslu varðandi verðmæti baðkarsins. Stefndi verður þannig dæmdur til að greiða stefnanda bætur að álitum að fjárhæð 243.000 krónur vegna þessa kröfuliðar. Hefur þá verið tekið tillit til þess að stefnandi hefur ekki gefið út reikning sem ber virðisaukaskatt þannig að útsöluverðið sem samsinnt var í skýrslutökum að hefði getað numið 300.000 krónum verður ekki lagt til grundvallar vegna þessa kröfuliðar.

Samtals verður stefndi samkvæmt framsögðu dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 768.300 krónur: vegna andvirði vörusölu sem stefndi tók undir sig sem nam 525.3 00 krónum og vegna títtnefnds baðkars, 243.000 krónur.

Stefnandi hefur gert kröfu um að stefnda verði gert að greiða 5.226.161 krónu vegna skuldar á viðskiptamannareikningi stefnda hjá stefnanda. Fjárhæð dómkröfunnar er þannig fundin að litið er til stöðu á viðskiptareikningnum eins og hún var 22. október 2020 en þá nam samtala yfirlits úr töflureikni 5.757.370 krónum. Við þá fjárhæð er bætt vöruúttektum stefnda hjá stefnanda að fjárhæð 214.108 krónur auk verðmætis farsíma að fjárhæð 104.683 krónur en á móti dregnar frá 850.000 krónur vegna aukavinnu sem stefndi hafi innt af hendi í því skyni að lækka þessa skuld. Þannig er fundinn hinn umkrafði höfuðstóll.

Sé litið til athugasemda við einstakar færslur á yfirlitinu yfir viðskiptamannareikning stefnda sést að fjárhæðirnar sem stefnda eru færðar til skuldar eru af ýmsu tagi. Elsta færslan á viðskiptamannayfirlitinu er dagsett 1. janúar 2014 með skýringunni 31. desember 2013 og er að fjárhæð 808.469 krónur. Hvað aðrar færslur snertir eru sumar auðkenndar sem lán, aðrar sem fyrirframgreidd laun og enn aðrar sem vöruúttektir, bæði hjá stefnanda og ýmsum öðrum fyrirtækjum, en stefndi mun hafa haft heimild til að kaupa vörur til eigin þarfa í reikning stefnanda til dæmis hjá byggingavöruverslunum og ritfangaverslun. Á móti þessum færslum eru svo færðar greiðslur frá stefnda sem í öllum tilvikum felast í því að ráðstafað er af launagreiðslum stefnda á móti skuldinni. Nýjasta innborgunin sem færð er skuldinni til lækkunar nemur 100.000 krónum og bókuð launafrádráttur 1. nóvember 2019.

Stefndi hefur byggt á því að fjárhæðir sem færðar eru honum til skuldar á yfirlitinu sem eru eldri en fjögurra ára, þegar horft er til þess dags er mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 24. nóvember 2020, séu fyrndar þar sem um kröfurnar gildi almennur fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Samkvæmt 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár en á móti verður að horfa til 14. gr. laganna, samanber 20. gr. þeirra. Óumdeilt er að stefndi naut margskonar fyrirgreiðslu af hálfu stefnanda sem starfsmaður. Hann fékk laun fyrirframgreidd, fékk bein peningalán og hafði úttektarheimildir í nafni stefnanda hjá öðrum fyrirtækjum auk heimildar til að taka vörur út í reikning hjá stefnanda. Á móti þessum fyrirgreiðslum var bæði ráðstafað af launum stefnda auk þess sem sérstaklega var samið um að hann myndi taka að sér aukastarf hjá stefnanda til að greiða skuldina til baka. Í því ljósi leikur ekki vafi á að fyrning var rofin með þeim greiðslum enda hefur stefnda verið það fulljóst að dregið var af launum hans auk nefnds samnings um greiðslu með vinnuframlagi. Verður því ekki á það fallist að krafa stefnanda sé að hluta til fallin niður fyrir fyrningu.

Stefndi hefur jafnframt gert sérstaka athugasemd við þá liði viðskiptayfirlitsins er lúta að vöruúttektum en við þingfestingu málsins voru engin fylgiskjöl lögð fram með yfirlitinu. Af þeim sökum var krafist frávísunar vegna vanreifunar af hálfu stefnda. Stefnandi bætti úr þessum gagnaskorti með framlagningu ljósrita af skjölum sem endurspegluðu einstakar færslur á yfirlitinu og var því ekki talið tilefni til þess að vísa málinu frá og þeirri kröfu hafnað með úrskurði sem kveðinn var upp 2. júní 2021.

Við aðalmeðferð málsins fyrir dómi fór á hinn bóginn engin sérstök sönnunarfærsla fram um einstaka liði viðskiptayfirlitsins þrátt fyrir málatilbúnað stefnda um sýknu vegna sönnunarskorts af einstökum liðum þar sem ekki væri unnt að staðreyna kröfuna. Raunar voru engin skjöl lögðfram er lutu að áðurnefndri upphafsstöðu yfirlitsins sem skráð var 1. janúar 2014 að fjárhæð 808.469 krónur. Af hálfu stefnda hefur einnig veriðs érstaklega vísað til þess að ekki hefði verið kvittað fyrir umtalsverðum hluta af úttektum í öðrum verslunum en hjá stefnanda þrátt fyrir að þær væru auðkenndar með nafni stefnda. Við málflutning var farið yfir slík fylgiskjöl vegna vörukaupa sem stefndi hafði ekki kvittað fyrir og krafist sýknu á þeim grunni að ósannað væri að hann hefði móttekið þessar vörur.

Byggt var á því að þannig bæri að draga frá þessari kröfu stefnanda 808.469 krónur vegna upphafsstöðunnar og 740.254 krónur vegna vöruúttekta, samtals krónur.

Þrátt fyrir að varnir stefnda hafi frá öndverðu gefið fullt tilefni til freistaði stefnandi þess ekki að færa frekari sönnur á greiðsluskyldu stefnda en að leggja fram áðurnefnd ljósrit úr bókhaldi. Þá voru engin vitni leidd sem gátu varpað frekara ljósi á málsatvik hvað þetta snertir en gegn mótmælum stefnda nægja framburðir framkvæmdastjóra og fyrrum fjármálastjóra stefnanda ekki til sönnunar, sökum stöðu þeirra og tengsla við stefnanda, sbr. 50. og 57. gr. laga meðferð einkamála. Verður því fallist á að lækka beri kröfur stefnanda um 1.548.723 krónur.

Stefndi hefur einnig byggt á því að gagnkrafa vegna vinnuframlags í aukavinnu eigi að nema 1.000.000 króna í stað 840.000 krónum sem stefnandi leggur til grundvallar þar sem frekara vinnuframlag hafi verið innt af hendi. Stefndi hefur þó ekki stutt kröfu sína neinum gögnum né leitt vitni fyrir dóm sem geta skotið stoðum undir staðhæfingu hans en fyrir henni ber hann sönnunarbyrði. Verður henni því hafnað og lagt til grundvallar að draga beri 840.000 krónur frá í samræmi við málatilbúnað stefnanda.

Í samræmi við framangreint mun krafa stefnanda vegna þessa liðar í kröfugerð hans, sem nemur 5.226.161 krónu verða lækkuð um 1.548.723 krónur vegna upphafsstöðu viðskiptayfirlits og vöruúttekta sem ósannað er að stefndi hafi staðið að. Þannig verður fallist á greiðsluskyldu stefnda að fjárhæð 3.677.438 krónur.

Stefndi hefur einnig krafist sýknu á þeim grunni að hann eigi hærri kröfu á hendur stefnanda vegna ógreiddra launa og lýsti yfir skuldajöfnuði andspænis kröfum stefnanda.

Krafa stefnda byggirá vangoldnum launum vegna starfsloka. Í fyrsta lagi launum og orlofi vegna október 2020 en honum var sagt upp 14. október, samtals að fjárhæð 1.130.400 krónur, og í öðru lagi vegna launa í sex mánaða uppsagnarfresti, samtals að fjárhæð 6.782.400 krónur, og í þriðja lagi vegna desemberuppbótar 2020 og hlutfallslegrar desemberuppbótar 2021 auk hlutfallslegrar orlofsuppbótar 2021.

Ekki verður fallist á að sýkna beri stefnda á þessari forsendu. Eins og áður hefur verið komist að niðurstöðu um braut stefndi alvarlega gegn grundvallarskyldum sínum samkvæmt ráðningarsamningi aðila þannig að stefnanda var rétt að víkja honum án fyrirvara úr starfi. Það leiðir til þess að réttur hans til greiðslu launa í uppsagnarfresti fellur niður eins og hér er í pottinn búið. Er sakarefni þessa máls ekki saman að jafna við málavexti máls sem dæmt var í Hæstarétti í máli nr. 75/2016 frá 24. nóvember 2016, sem stefndi hefur vísað í til stuðnings málatilbúnaði sínum.

Fyrir liggur að stefnda var vikið fyrirvaralaust frá störfum 14. október 2020 og ráðningarsamningi hans rift þar með og tekið fram að réttindi og skyldur samkvæmt samningnum féllu niður frá móttöku bréfsins sem stefndi móttók sama dag. Hvorki í nefndu bréfi né í stefnu þessa máls er vikið að því hvernig fari um rétt stefnda til greiðslu launa sem hann hafði þegar unnið fyrir, bæði vegna fyrstu 14 daga október sem og hlutfallslegra greiðslna orlofs- og desemberuppbóta auk áunnins orlofs frá 1. maí 2020.

Þar sem stefnandi hefur engar málsástæður fært fram er leitt geta til þess að til skoðunar kæmi að stefndi ætti ekki rétt til þessara laungreiðslna, sem hann þó hefur unnið fyrir í samræmi við ráðningarsamning hans, verður fallist á greiðsluskyldu stefnanda hvað varðar laun frá 1. október til 14. október 2020 og rétt til desemberuppbótar 2020 og hlutfallslegan rétt til orlofsuppbótar 2021. Ekki eru á hinn bóginn forsendur til að fallast á kröfu stefnda er lýtur að hlutfallslegri fjárhæð vegna desemberuppbótar árið 2021 þar sem ráðningarsambandi aðila lauk 14. október 2020. Stefndi hefur ekki haft uppi kröfu um uppgjör orlofs frá 1. maí 2020 til starfsloka, sbr. 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof, og kemur hugsanlegur réttur hans hvað það varðar því ekki til skoðunar.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnda, sem ekki hefur sætt andmælum stefnanda, naut hann mánaðarlauna að fjárhæð 1.000.000 króna í starfi auk orlofs sem nam 13,04%. Stefnda var sagt upp 14. október og á samkvæmt því rétt til hlutfallslegra launa vegna 14 fyrstu daga þess mánaðar, eða 451.613 krónur, og 58.890 krónur vegna 13,04% af launafjárhæðinni vegna orlofsréttar. Stefndi krefst að auki fullrar desemberuppbótar að fjárhæð 92.000 krónur vegna ársins 2020, sem byggt er á að sé í samræmi við útgefna launaseðla frá stefn anda, og hlutfallslegrar orlofsuppbótar vegna ársins 2021 að fjárhæð 35.025 sem byggt er á að sé einnig í samræmi við útgefna launaseðla frá stefn anda. Þar sem stefnandi hefur ekki fært fram nein rök gegn rétti stefnda til áunninna launa, sem fela í sér stjórnarskrárvarin eignarréttindi, verður fallist á kröfu stefnda sem nemur samtals 637.528 krónum. Fjárhæðin kemur til frádráttar dæmdri fjárhæð í samræmi við yfirlýsingu stefnda um skuldajöfnuð, sbr. 28. gr. laga um meðferð einkamála, enda skilyrðum þess lagaákvæðis fullnægt.

Í samræmi við framangreint verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 3.808.210 krónur, þar með taldar 768.300 krónur sem skaðabætur og 3.677.438 krónur vegna skuldar á viðskiptareikningi en að frádregnum 637.528 krónum vegna launauppgjörs.

Stefnandi krefst staðfestingar kyrrsetningar sem fram fór 16. nóvember 2020 er helmings eignarhlutur stefnda í fasteigninni X var kyrrsettur til tryggingar fullnustu kröfum stefnanda.

Í 5. gr. laga um kyrrsetningu, lögbann o. fl. segir að kyrrsetja megi eignir skuldara til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu um greiðslu peninga ef henni verður ekki þegar fullnægt með aðför og sennilegt megi telja, fari kyrrsetning ekki fram, að draga muni mjög úr líkindum til að fullnusta hennar takist eða að fullnusta verði verulega örðugri.

Með dómi þessum hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi eigi lögvarða kröfu á hendur stefnda um greiðslu peninga þannig að því skilyrði lagaákvæðisins er fullnægt. Þegar síðan litið er til þess hvert tilefni starfsloka stefnda var, sem endurspeglast í skaðabótakröfu stefnanda og þess að stefndi hefur um langt árabil safnað síhækkandi skuld á viðskiptareikning hjá stefnanda, verður á það fallist að rök standi til þess að telja að mjög hefði dregið úr líkindum þess að fullnusta kröfunnar tækist ef kyrrsetningin hefði ekki náð fram að ganga.

Samkvæmt framangreindu verður staðfest kyrrsetning sem fram fór 15. nóvember 2020 í fasteigninni X eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum þar sem einungis hefur verið fallist á hluta af kröfum stefnanda og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 800.000 krónur sem nemur tveimur þriðju hlutum af málskostnaði og hefur þá verið tekið tillit til þess að leyst var á fyrri stigum úr kröfu stefnda um að málinu yrði vísað frá dómi.

S-kk-nf L-kk-nf J-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og G-kk-nf B. Ó-kk-nf lögmaður fyrir stefnda. B j-x-x L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 3.808.210 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. nóvember 2020 til greiðsludags.

Staðfest er kyrrsetning sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 16. nóvember 2020 í fasteign stefnda að X fyrir dæmdum kröfum.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf