E-1048/2015

D Ó M U R

Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 13. mars 2015 og dómtekið 17. mars sl. að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík. Stefndi er L-kk-nf B-kk-nf, Skjólbraut 2, Kópavogi.

Endanleg krafa stefnanda er að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.278.280 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. júní 2014. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda, en til vara lækkunar, auk málskostnaðar.

Aðalmeðferð málsins fór fyrst fram 2. febrúar sl. Eftir dómtöku málsins óskaði dómari þess utan réttar við lögmann stefnanda að hann endurreiknaði kröfuna miðað við að vextir og dráttarvextir eldri en fjögur ára fyrir málshöfðun væru fallnir niður. Ný aðalmeðferð málsins fór fram 17. mars sl., svo sem áður greinir, og var þá umbeðinn endurútreikningur lagður fram. Ekki var um munnlegar skýrslur að ræða við aðalmeðferð málsins.

Atvik málsins eru óumdeild um það sem skiptir máli fyrir úrlausn þess. Hinn 12. júní 2007 tók stefndi yfir réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt kaupleigusamningi sem dagsettur var 18. maí 2007 og upphaflega var gerður á milli BB bílasölunnar ehf. og Avant hf. Upphaflega nam samningurinn 3.181.818 krónum en við yfirtöku hans voru eftirstöðvar taldar nema 3.217.251 krónu. Samningurinn var gerður til fjármögnunar bifreiðar af gerðinni Ford F150. Ekki er um það deilt að samningurinn var bundinn ólögmætri gengistryggingu. Jafnframt er ágreiningslaust að stefnandi hefur tekið yfir réttindi og skyldur leigusala samkvæmt samningnum.

Í framhaldi af vanskilum stefnda var samningnum rift. Mun riftun hafa farið fram með bréfi Avant hf. 4. maí 2010 sem þó hefur ekki verið lagt fram í málinu. Með bréfi 19. sama mánaðar krafðist stefndi endurútreiknings samningsins með vísan til þess að um væri að ræða samning háðan ólögmætri gengistryggingu samkvæmt dómi héraðsdóms sem þá hafði nýlega gengið. Hins vegar lýsti hann því yfir að hann myndi skila bifreiðinni með þessum fyrirvara og fælist í þessu „sú krafa að eftirstöðvar reiknist miðað við rétta stöðu á samningnum, eins og hann verður túlkaður í ljósi dómsins“. Segir í greinargerð stefnda að ástandsskoðun bifreiðarinnar hafi farið fram 21. sama mánaðar.

Með bréfi stefnda 23. júní 2010 var uppgjöri samningsins, eins og það hafði verið sett fram í bréfi Avant hf. 16. sama mánaðar, mótmælt af ýmsum ástæðum, meðal annars með vísan til þess að markaðsverð bifreiðarinnar hefði verið metið of lágt eða 2.117.000 krónur í stað 2.400.000 krónur sem væri viðmiðunarverð samkvæmt skrá Bílgreinasambandsins. Þá var ítrekuð sú afstaða stefnda að um væri að ræða samning bundinn ólögmætri gengistryggingu. Í umræddu bréfi stefnanda var heildarskuld stefnda talin 7.579.692 krónur, að meðtöldum lögfræðikostnaði, að frádregnu verðmæti leigumunar að fjárhæð 1.484.043 krónur, eða alls 6.095.649 krónur.

Í stefnu segir að í kjölfar dóma á árinu 2010 og setningar laga nr. 151/2010, sem breyttu ákvæðum laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sem og dóma Hæstaréttar nr. 600/2011, 464/2012 og 50/2013, hafi eftirstöðvar og greiðslur lánsins verið leiðréttar. Endurútreikningur stefnanda er þó ekki dagsettur fyrr en 5. júní 2014. Samkvæmt endurútreikningnum var staða skuldar stefnda fyrir leiðréttingu 3.741.755 krónur en lækkaði við endurútreikninginn um 1.074.801 krónu. Var stefndi í framhaldinu krafinn um 2.666.954 krónur með innheimtubréfi og var þá miðað við að verðmat leigumunar hefði numið 1.484.043 krónum sem hefði komið til frádráttar 15. október 2010.

Stefnandi byggir kröfu sína á framanlýstum samningi og endurútreikningi hans 5. júní 2014 og vísar til stuðnings málatilbúnaði sínum til meginreglna samningsréttarins um skuldbindingagildi loforða og skyldu til að efna samninga. Undir meðferð málsins féllst stefnandi á að miða skyldi viðmiðunarverð bifreiðarinnar við það verð sem stefndi hafði vísað til eða 2.400.000 krónur. Þá var fallið frá því að draga reikning Brimborg hf. að fjárhæð 30.276 krónur frá fjárhæðinni.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að krafan sé fallin niður fyrir fyrningu en miða eigi upphafsdag fyrningar við 4. maí 2010 eða í síðasta lagi við 16. júní þess árs, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 450/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þar sem um kröfuna gildi hinn almenni fyrningarfrestur hafi hún verið fallin niður þegar málið var höfðað 15. mars 2015. Sé talið að um sé að ræða lánssamning en ekki leigusamning telur stefndi að krafan sé engu að síður fallin niður fyrir fyrningu þar sem um sé að ræða lán til kaupa með greiðslufresti, sbr. 2. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007. Þá vísar stefndi til þess að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti við að hafa kröfu sína uppi og sé krafan einnig fallin niður af þeim sökum.

Krafa stefnda um lækkun byggir í fyrsta lagi á því að matsverð bifreiðarinnar hafi verið of lágt og miðast við rangar forsendur. Í annan stað hafi stefnanda verið óheimilt að draga frá matsverði viðgerðarkostnað enda hafi þær skemmdir sem hér hafi verið um að ræða verið á bifreiðinni þegar stefndi tók við henni. Í þriðja lagi er frádrætti vegna þrifa mótmælt, svo og frádrætti vegna óútskýrðs reiknings frá Brimborg hf. og lögfræðikostnaðar. Þá er því einnig mótmælt að stefnanda hafi verið heimilt að gera ráð fyrir 15% aukaafföllum og 3% sölulaunum. Er vísað til þess að í mati stefnda hafi þegar verið tekið tillit til affalla og sé ósanngjarnt og í andstöðu við viðurkennda viðskiptahætti að krefjast bæði greiðslu vegna viðgerðarkostnaðar og gera ráð fyrir afföllum.

Niðurstaða

Í máli þessu er óumdeilt að stefnandi rifti samningi aðila, gjaldfelldi hann og krafði stefnda um tafarlausa greiðslu 4. maí 2010. Hins vegar verður að miða við að stefndi hafi með bréfi sínu 19. maí þess árs viðurkennt skyldu sína samkvæmt samningnum með því lofa greiðslu kröfunnar þegar hún hefði verið endurreiknuð í samræmi við dóma um ólögmæta gengistryggingu lánssamninga sem þá höfðu nýlega gengið. Verður því miðað við að rúmlega fjögur og hálft ár hafi liðið frá slitum fyrningarfrests samkvæmt 14. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda þar til málið var höfðað 13. mars 2015.

Bráðabirgðaákvæði XIV laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. e-lið 2. gr. laga nr. 151/2010 og 1. gr. laga nr. 38/2014, mælir fyrir um átta ára fyrningarfrest, frá 16. júní 2010 að telja, um uppgjörskröfur vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar. Lög nr. 151/2010 tóku gildi við birtingu í Stjórnartíðindum 28. desember 2010 og er ágreiningslaust að krafa stefnanda var þá ófyrnd. Ef fallist er á að krafa stefnanda hafi í heild sinni fallið undir fyrrgreint ákvæði laga nr. 38/2001 var krafan þar af leiðandi einnig ófyrnd við gildistöku laga nr. 38/2014 sem birt voru í Stjórnartíðindum 26. maí 2014 og lengdu fyrningarfrest samkvæmt ákvæðinu úr fjórum í átta ár.

Umrætt bráðabirgðaákvæði laga nr. 38/2001 felur í sér sérreglu um fyrningarfrest sem gengur framar almennum reglum um upphaf og lengd fyrningar, sbr. nú II. kafla laga nr. 150/2007 um fyrningu. Verður sú ályktun dregin af aðdraganda laganna og ákvæðum þeirra um endurútreikning lána, að talið hafi verið nauðsynlegt að festa í lög afdráttarlaus ákvæði sem tryggðu samræmda, sanngjarna og skilvirka meðferð ólögmætra gengislána, meðal annars þannig að fjármálafyrirtækjum og skuldurum gæfist ákveðið tóm til þess að taka afstöðu til endurútreiknings. Verður ákvæðið því skýrt á þá leið að það taki jafnt til fyrningar endurgreiðslukröfu skuldara, sem og kröfu lánveitanda vegna viðbótarvaxta. Þessar kröfur hafa og í framkvæmd verið látnar mætast og mismunurinn, sem almennt hefur verið skuldara í hag, látinn koma til lækkunar höfuðstól. Hins vegar verður ekki á það fallist með stefnanda að ákvæðið taki til kröfu til lánveitanda um annað en umrædda viðbótarvexti samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001, eins og þeir eru ákveðnir með endurútreikningi, svo sem greiðslu höfuðstóls og ýmissa greiðslna vegna gjaldfellingar og uppgjörs samnings.

Stefnandi hefur ekki gert grein fyrir því hvaða hluti kröfu hans byggist á viðbótarvöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001, svo og hvernig hugsanleg gagnkrafa stefnda vegna ofgreiðslna stefnda á samningstímanum myndi horfa við henni. Með hliðsjón af málatilbúnaði stefnanda, þar á meðal endanlegri kröfugerð hans, verður því að leggja til grundvallar að krafa hans í heild falli utan téðs bráðabirgðaákvæðis laga nr. 38/2001 sem kemur þar af leiðandi ekki frekar til skoðunar.

Af ítrekuðum fordæmum Hæstaréttar verður ráðið að líta beri á þann samning sem hér um ræðir sem peningalán. Þótt ljóst sé að lánið hafi verið nýtt til fjármögnunar á kaupum á bifreið, sem stefndi hafði heimild til að nýta samkvæmt samningnum, leiðir það ekki til þess að um hafi verið að ræða lán sem veitt var til kaupa með greiðslufresti samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Getur það ekki haggað þessari niðurstöðu þótt stefndi hafi getað krafist þess að fá útgefið afsal fyrir bifreiðinni frá skuldareiganda þegar lánið væri að fullu greitt upp að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Verður því að miða við að um lánið hafi gilt 10 ára fyrningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007. Hins vegar gilti fjögurra ára fyrningarfrestur um vexti og verðbætur lánsins, sbr. 3. málslið málsgreinarinnar.

Samkvæmt framangreindu verður að leggja til grundvallar að höfuðstóll kröfu stefnanda, eins og hún lá fyrir eftir gjaldfellingu lánsins 4. maí 2010, svo og við viðurkenningu stefnanda 19. sama mánaðar, sé ófyrndur. Hins vegar eru fyrndir vextir og dráttarvextir af kröfunni eldri en fjögur ára fyrir höfðun málsins. Að mati dómsins er haldlaus sú málsástæða stefnda að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir tómlæti án tillits til reglna um fyrningu.

Í endanlegri dómkröfu stefnanda felst ekki innheimtukostnaður sem er eitt af þeim atriðum sem stefndi mótmælti í bréfi sínu 23. júní 2010. Þá hefur stefnandi hækkað matsverð bifreiðarinnar undir meðferð málsins um 313.276 krónur og miðar þannig við það markaðsverð sem vísað var til í umræddu bréfi stefnda. Hefur að þessu leyti verið komið til móts við mótmæli stefnda. Að þessu athuguðu telur dómurinn að þeir liðir sem stefnandi dró frá verðmæti bifreiðarinnar, þ.á m. 15% afföll og 3% sölulaun, hafi verið í samræmi við heimildir í 17. gr. samnings aðila. Er og ekki fram komið í málinu að stefndi hafi óskað eftir því að bifreiðin yrði seld nauðungarsölu, svo sem honum var heimilt að gera, ef hann taldi matsverð bifreiðarinnar of lágt.

Við munnlegan flutning málsins var því hreyft af hálfu stefnda að krafa stefnanda ætti að falla niður eða sæta lækkun vegna fyrirmæla ákvæðis til bráðabirgða XV laga nr. 38/2001, sbr. 2. gr. laga nr. 151/2010. Málsástæða þessi kemur ekki fram í greinargerð stefnda og telst því, gegn mótmælum stefnanda, of seint fram komin. Hvað sem þessu líður verður ekki séð að stefndi hafi á nokkru stigi málsins borið fyrir sig þær uppgjörsreglur sem vísað er til í ákvæðinu og óskað eftir uppgjöri kröfunnar samkvæmt þeim. Einnig af þessari ástæðu verður þessari málsástæðu stefnda hafnað.

Samkvæmt útreikningi stefnanda nemur fjárhæð kröfu hans, miðað við að vextir og dráttarvextir af kröfunni, eldri en fjögur ára fyrir höfðun málsins séu fyrndir, 1.838.611 krónum. Eins og málið liggur fyrir verður ekki talið að stefnanda hafi verið heimilt að krefja stefnda um dráttarvexti frá endurútreikningi 5. júní 2014. Verða dráttarvextir því einungis dæmdir frá höfðun málsins, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Í ljósi atvika málsins og úrslita þess þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf H-kk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf hrl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, L-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 1.838.611 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 13. mars 2015 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf M-kk-nf