E-6363/2020

Mál þetta var höfðað 28. september 2020. Stefnandi er A, [...]og stefndi er Sjóvá-

Almennar tryggingar hf., [...]. Málið var dómtekið 23. apríl sl.

Stefnandi gerir þær dómkröfur aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 11.484.929 krónur með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá 1. mars 20182 „þar til mánuður var liðin frá því krafa var fyrst lögð fram“ en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 11.042.397 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 1. mars 2018 „þar til mánuður var liðin frá því krafa var fyrst lögð fram“ en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, ásamt virðisaukaskatti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

I

Málavextir

Stefnandi lenti í umferðarslysi [...] Stefnandi var ökumaður bifreiðar er ók suður Skeiðarvog en var kyrrstæður í röð bifreiða við umferðarljós á gatamótum við Langholtsveg þegar annarri bifreið var ekið aftan á bifreið hans. Stefnandi leitaði sama dag á bráðamóttöku Landspítala vegna vaxandi takverkja í hálsi og mjóbaki og tveimur vikum síðar á heilsugæsluna í Mjódd vegna vaxandi verkja í hálsi og baki. Var honum vísað í sjúkraþjálfun og var þar til meðferðar allt árið 2018 og fram yfir áramótin 2018/2019.

Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar B læknis og C lögmanns, sem lá fyrir 14. október 2019, hlaut stefnandi varanlegan miska sem metinn var til 10 stiga og varanlega örorku 12%.

Uppgjör fór fram 28. október 2019 á grundvelli áðurnefndrar matsgerðar. Við uppgjörið miðuðu stefndu tekjuviðmið við 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 en höfnuðu því að byggja á 2. mgr. ákvæðisins. Bætur fyrir varanlega örorku námu 4.955.136 krónum og heildarbætur 7.014.113 krónum. Af hálfu stefnanda var gerður fyrirvari við uppgjörið vegna árslaunaviðmiðs.

Í málinu er ekki deilt um bótaskyldu eða umfang tjóns stefnanda. Stendur ágreiningur einungis um hvaða árslaunaviðmið skuli lagt til grundvallar við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku hans vegna slyssins verði tekið mið af 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Aðstæður hans hafi verið óvenjulegar og annar mælikvarði á framtíðartekjur réttari. Óljóst sé hvað geti flokkast sem óvenjulegar aðstæður ef það að hrekjast milli heimsálfa á flótta með fjölskyldu sína vegna stríðsástands falli ekki þar undir.

Stefnandi sé menntaður bakari og hafi lokið menntun sinni í [...] fyrir slysið. Sé eðlilegt að tekið sé mið af því við uppgjör málsins. Alltaf hafi staðið til að hann myndi nýta sér menntun sína við störf í framtíðinni og standi það enn til. Það hafi honum tekist í kjölfar slyssins þrátt fyrir skert aflahæfi en hann hafi rekið og starfað í bakaríi og kaffihúsi á árunum 2019- 2020. Þá liggi auk þess fyrir að stefnandi hafi starfað sem bakari og kökugerðarmaður í [...] áður en hann hafi svo [...]. Þar að auki komi hann úr bakarafjölskyldu og hafi því lifað og hrærst í heimi bakara allt frá því hann sjálfur hafi hafið að starfa sem slíkur. Því sé um tiltölulega stutt tímabil að ræða þar sem stefnandi hafi ekki starfað við iðn sína og af ansi skiljanlegum ástæðum.

Stefnandi bendir á að sú framkvæmd hafi margoft verið staðfest í dómum að hafi tjónþolar lokið námi, eða jafnvel verið komnir langt á leið með nám, þegar slys eigi sér stað beri að miða við meðaltekjur innan þeirrar stéttar er nám snúi að. Sé því eðlilegt að stefnandi fari fram á að þeirri framkvæmd verði einnig beitt um hann en hann telji þá meðferð sem stefndi hafi beitt við útreikning sinn á skaðabótum honum til handa hafa litast af mismunun.

Með aukinni fjölbreytni og fjölmenningu hér á landi beri tryggingafélögum, líkt og stefnda, að sýna skilning þegar tekjusaga tjónþola sé ekki venjuleg árin fyrir slys, sé það á annað borð markmið þeirra að tjónþolar fái tjón sitt almennt að fullu bætt. Óásættanlegt sé að fólk sem flytji erlendis frá, annað hvort sjálfviljugt eða vegna þess að það sé á flótta, fái menntun sína ekki metna við uppgjör slysabóta og sé kominn tími til að dómstólar setji fram skýra línu hvað þetta varði. Önnur framkvæmd stuðli augljóslega að mismunun og jaðarsetningu þessa hóps.

Fyrir liggi að ekki sé unnt að spá með fullkominni nákvæmni hverjar hefðu verið tekjur stefnanda hefði hann ekki orðið fyrir líkamstjóni. Hljóti það þó að vera markmið bótareglna um bætur fyrir varanlega örorku að bæta tjónþola það tap á atvinnutekjum sem hann muni að líkindum verða fyrir í framtíðinni vegna afleiðinga líkamstjónsins. Að sama skapi hljóti sú viðmiðun að þurfa að vera með sem raunhæfustum hætti, þ. e. að tekið sé mið af raunverulegum starfsvettvangi tjónþola og tekjum sem teljast næst því að verða framtíðartekjur. Í tilviki stefnanda sé ljóst að meðaltekjur iðnlærðra í matvælaiðnaði sé betri mælikvarði á framtíðartekjur hans heldur en lágmarkstekjur, enda engar forsendur fyrir því viðmiði. Enn fremur beri að benda á að meðaltekjur iðnlærðra í matvælaiðnaði og iðnaðarmanna séu nálægt almennum meðaltekjum launþega hérlendis. Sé því um sanngjarnan og eðlilegan mælikvarða að ræða. Lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. sé hins vegar lægra en lágmarkstekjur launþega á íslenskum vinnumarkaði.

Stefnandi bendir á dóm Hæstaréttar frá 16. október 2003 í málinu nr. 110/2003 máli sínu til stuðnings. Þar hafi verið talið eðlilegt að taka mið af meðaltekjum iðnaðarmanna sökum þess að tjónþoli hefði verið vel á veg kominn í rafiðnaðarnámi er hann slasaðist og unnið sem rafeindavirki eftir að náminu lauk. Séu atvik í þeim dómi algerlega sambærileg við mál stefnanda.

Því liggi það fyrir að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en sá mælikvarði sem stefndi hafi tekið mið af í uppgjöri sínu. Því beri að beita ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning á skaðabótakröfu stefnanda. Að hans mati beri því að miða við meðaltekjur iðnlærðra í matvælaiðnaði eða, til vara, meðaltekjur iðnaðarmanna á árinu fyrir slys samkvæmt launatöflum Hagstofu Íslands.

Stefnandi hafi bæði fyrir og eftir slys starfað á grundvelli menntunar sinnar og hyggist nýta sér hana í framtíðinni. Bakaranám hans sé af öðrum toga en það bakaranám sem kennt sé hér á landi og komi það í veg fyrir að hann geti fengið menntun sína löggilta af menntamálaráðuneytinu. Það hafi þó ekki í för með sér að menntunin nýtist honum ekki í starfi. Löggilding sé ekki forsenda fyrir starfi hér á landi á grundvelli menntunar og atvinnumöguleikar séu margir. Í málinu sé heldur ekki deilt um löggildingu eða starfsheiti stefnanda heldur einungis hvaða tekjuviðmið eigi best við um framtíðartekjur hans.

Stefndi hafi hafnað því að miða uppgjör við árslaunaviðmið á grundvelli 2. mgr. 7. gr., og hafi þess í stað kosið að miða við lágmarkstekjuviðmið samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins. Af þessum sökum telji stefnandi fjárhagslegt tjón sitt vegna varanlegrar örorku í framtíðinni ekki að fullu bætt. Aðal- og varakrafa stefnanda byggist á sömu málsástæðum og rökum og eigi því ofangreind uppfjöllun jafnt við um báðar kröfur.

Stefnandi kveðst gera þá aðalkröfu að miðað verði við meðaltekjur fyrir Sérhæfð störf við matvælaiðnað – iðnlærði rá árinu fyrir slys, 2016, með vísan til ákvæða 2. mgr.

7. gr. laga nr. 50/1993. Séu tekjurnar uppreiknaðar fram að stöðugleikatímapunkti, miðað við launavísitölu og framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Stefnandi sundurliðar aðalkröfu sína svo:

Meðalmánaðartekjur fyrir störf við matvælaiðnað – iðnlærðir á árinu 2016 voru 743.000 krónur sem á ársgrundvelli nemi 8.916.000 krónum. Miðað sé við 8,25% mótframlag í lífeyrissjóð þar sem mótframlagið hafi hækkað úr 8% uppí 8,5% þann 1. júlí 2016. Þá séu tekjurnar uppreiknaðar frá 2016 miðað við vísitölu (577,1) og fram að stöðugleikatímapunkti sem hafi verið þann 1. mars 2018 (640,0): (8.916.000 * 1,0825) * (640,0/577,1) = 10.703.526 krónur.

Viðmiðið sé því 10.703.526 krónur og sé það reiknað saman við aldursstuðul á stöðugleikatímapunkti og prósentu örorku samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð: 10.703.526 * 12,7995708 * 0,12 = 16.440.065 krónur.

Að frádregnum bótum fyrir varanlega örorku frá stefnda sem hafi numið 4.955.136 krónum hljóði því aðalkrafan upp á samtals 11.484.929 krónur.

Stefnandi kveðst gera þá varakröfu að miðað verði við meðaltekjur fyrir Iðnaðarmenn á árinu fyrir slys, 2016, með vísan í ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Séu tekjurnar uppreiknaðar fram að stöðugleikatímapunkti, miðað við launavísitölu og framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Stefnandi sundurliðar varakröfu sína svo:

Meðalmánaðartekjur fyrir iðnaðarmenn á árinu 2016 voru 723.000 krónur sem á ársgrundvelli nemi 8.676.000 krónum. Miðað sé við 8,25% mótframlag í lífeyrissjóð þar sem mótframlagið hafi hækkað úr 8% uppí 8,5% þann 1. júlí 2016. Þá séu tekjurnar uppreiknaðar frá 2016 (577,1), og fram að stöðugleikatímapunkti sem hafi verið þann 1. mars 2018 (640,0): (8.676.000 * 1,0825) * (640,0/577,1) = 10.415.410 krónur.

Viðmiðið sé 10.415.410 krónur og sé það reiknað saman við aldursstuðul á stöðugleikatímapunkti og prósentu örorku skv. fyrirliggjandi matsgerð: 10.415.410 * 12,7995708 * 0,12 = 15.997.533 krónur.

Að frádregnum bótum fyrir varanlega örorku frá stefnda sem hafi numið 4.955.136 krónum hljóði því varakrafan uppá samtals 11.042.397 krónur.

Stefnandi kveðst styðja kröfur sínar við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 2. mgr. 7. gr. Um vaxtakröfuna vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. laga nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr.130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að bætur til handa stefnanda séu að fullu greiddar og því beri að sýkna hann í málinu. Það hvíli á stefnanda sem tjónþola að sanna umfang tjóns síns og þannig hvíli það á honum að færa sönnur á að skilyrði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 séu uppfyllt.

Stefndi tekur fram að samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun til útreiknings bóta vegna varanlegrar örorku vera meðallaun tjónþola síðustu þrjú ár fyrir slys, uppreiknuð til stöðugleikapunkts samkvæmt launavísitölu, og að viðbættu framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Árslaunin skuli þó ekki vera lægri en samkvæmt lágmarksviðmiði 3. mgr. 7. gr. og ekki hærri en samkvæmt hámarksviðmiði 4. mgr. 7. gr. Í 2. mgr. 7. gr. sé að finna heimild til að meta árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Árslaunaviðmið við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda af völdum slyss hans 1. desember 2017 hafi tekið mið af tekjum stefnanda síðustu þrjú ár fyrir slysið samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þar sem tekjur hans á viðmiðunarárunum hafi verið undir lágmarksviðmiði 3. mgr. 7. gr. hafi verið miðað við lágmarksviðmiðið. Stefndi telur ósannað að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt og því verði ekki miðað við annað árslaunaviðmið en það sem 1. mgr. 7. gr. leiði til. Stefnandi beri sönnunarbyrði þar um og þeirri sönnunarbyrði hafi ekki verið mætt af honum. Stefndi hafi því samkvæmt ofangreindu þegar bætt stefnanda tjón hans að fullu með greiðslu bóta samkvæmt bótauppgjöri í október 2019 og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi bendir á að tvö skilyrði séu fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og þurfi bæði að vera uppfyllt til þess að beiting ákvæðisins sé heimil, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málum 70 og 71/2017. Annars vegar þurfi að hafa verið fyrir hendi óvenjulegar aðstæður varðandi atvinnuþátttöku tjónþola á viðmiðunarárunum og hins vegar þurfi annað árslaunaviðmið en það sem fáist með beitingu meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að hafa á slysdegi verið réttara um líklegar framtíðartekjur. Stefnandi hafi, að mati stefnda, ekki sýnt fram á að seinna skilyrðið sé uppfyllt.

Stefnandi byggi kröfur sínar á því að hann sé handhafi sveinsréttinda í bakaraiðn frá Sýrlandi og því beri við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku að miða við meðallaun iðnlærðra í matvælaiðnaði eða meðallaun iðnaðarmanna á árinu 2016. Hann hafi á hinn bóginn ekki sýnt fram á að iðnréttindi hans hafi fengið viðurkenningu á Íslandi í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 585/2011 um viðurkenningu á menntun og starfsreynslu til starfa í löggiltri iðn hér á landi.

Fjallað sé um gildissvið reglugerðarinnar í 2. gr. en þar segi: „Reglugerð þessi gildir þegar lagt er mat á hvort ríkisborgari á Evrópska efnahagsvæðinu uppfyllir skilyrði um menntun og starfsreynslu til þess að gegna starfi í löggiltri iðn hér á landi. Reglugerðin á einnig við þegar aðili óskar eftir að veita þjónustu á sviði sem fellur innan löggiltrar iðngreinar. Heimilt er að beita ákvæðum reglugerðarinnar gagnvart ríkisborgurum annarra ríkja en aðildarríkja samningsins um Evrópska efnahagssvæðið.“

Þá segi í 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar: „Sá sem óskar eftir að starfa á sviði löggiltrar iðngreinar hér á landi á grundvelli erlendrar starfsmenntunar sækir um viðurkenningu á menntun sinni og starfsreynslu til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Með umsókn skal leggja fram staðfest afrit af prófskírteini frá heimalandinu ásamt löggiltri þýðingu þess þar sem fram kemur lengd náms og inntak, t. d. með upptalningu námsgreina. Þá skulu fylgja staðfestar upplýsingar um reynslu umsækjanda af starfi í þeirri starfsgrein sem hann hyggst stunda og staðfesting á réttindum viðkomandi í heimalandinu þegar svo ber undir. Umsækjandi skal staðfesta ríkisfang sitt með framlagningu vegabréfs.“

Ljóst megi vera af ákvæðum ofangreindrar reglugerðar og ákvæðum laga nr. 42/1978 um handiðnað að iðnréttindi stefnanda frá heimalandi hans Sýrlandi veiti honum ekki sjálfkrafa réttindi til þess að gegna starfi í bakaraiðn hér á landi. Stefnandi verði áður að afla viðurkenningar á menntun sinni og starfsreynslu hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu eða því stjórnvaldi sem ráðuneytið hafi falið að veita slíka viðurkenningu. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi aflað viðurkenningar á réttindum sínum hér á landi þrátt fyrir að hafa haft tækifæri til þess allt frá árinu 2015 þegar hann hafi fyrst komið hingað til lands.

Stefnandi hafi samkvæmt ofangreindu ekki sýnt fram á að hann hafi viðurkennd réttindi til þess að starfa við bakaraiðn hér á landi og hann hafi því að sama skapi ekki sýnt fram á að meðallaun iðnlærðra við matvælaiðn eða meðallaun iðnaðarmanna á árinu 2016 hafi á slysdegi verið réttara viðmið um líklegar framtíðartekjur en það sem fáist með beitingu meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Tekjur stefnanda hafi verið undir lágmarksviðmiði samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga á viðmiðunarárum og einnig eftir slysið svo langt sem tekjusaga stefnanda nái. Tekjur hans hafi aldrei, hvorki fyrir né eftir umrætt slys, nálgast þau meðallaun sem stefnandi vilji miða við þegar bætur vegna varanlegrar örorku séu reiknaðar. Stefndi kveðst því telja fráleitt að ætla að miða við þau viðmið. Lágmarksviðmiðið sé eina viðmiðið um líklegar framtíðartekjur stefnanda sem byggjandi sé á við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku í tilviki stefnanda. Stefndi hafi þegar greitt bætur vegna varanlegrar örorku sem reiknaðar hafi verið út samkvæmt lágmarksviðmiðinu og stefnandi hefur samkvæmt ofangreindu ekki sýnt fram á að annað viðmið hafi á slysdegi verið réttara um líklegar framtíðartekjur. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi einkum til skaðabótalaga nr. 50/1993, sérstaklega 5. til 7. gr., laga nr. 42/1978 um handiðnað og reglugerðar nr. 585/2011 um viðurkenningu á menntun og starfsreynslu til starfa í löggiltri iðn hér á landi. Um málskostnað vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um hvaða árslaunaviðmið beri að leggja til grundvallar bótagreiðslum til stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum slyss er hann varð fyrir 1. desember 2017. Fyrir liggur að bótauppgjör fór fram á milli aðila í október 2019, með fyrirvara stefnanda um bætur vegna árslaunaviðmiðs. Námu greiddar heildarbætur til stefnanda 7.014.113 krónum og þar af voru bætur vegna varanlegrar örorku 4.955.136 krónur.

Við uppgjörið byggði stefndi árslaunaviðmið á 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 þar sem tekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksár fyrir slysið voru undir lágmarksviðmiði. Stefnandi telur að við uppgjörið beri að byggja á 2. mgr. ákvæðisins þar sem aðstæður hans fyrir slysið hafi verið óvenjulegar og annar mælikvarði réttari hvað varðar framtíðartekjur hans. Byggir stefnandi á því í málinu að við uppgjörið beri aðallega að miða við meðaltekjur iðnmenntaðra í sérhæfðum störfum í matvælaiðnaði árið 2016 en til vara meðaltekjur iðnaðarmanna árið 2016. Miðast kröfugerð stefnanda í aðal- og varakröfu við umkrafðar bætur samkvæmt áðurnefndum viðmiðum, að teknu tilliti til áðurefndrar greiðslu sem stefnandi hefur þegar innt af hendi. Stefndi krefst sýknu í málinu og byggir á að tjón stefnanda sé að fullu bætt.

Ekki er ágreiningur með aðilum um bótaskyldu, eða tjón stefnanda samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð. Þá er ekki tölulegur ágreiningur með aðilum. Við munnlegan málflutning skýrðist betur kröfugerð stefnanda hvað varðar upphafstíma dráttarvaxta. Kom fram í máli lögmanns stefnanda að dráttarvaxtakrafa væri ekki sett fram með nákvæmari hætti en raun bæri vitni í stefnu þar sem lögmaðurinn hefði ekki haft upplýsingar um það hvenær sett hefði verið fram krafa á hendur stefnda á grundvelli matsgerðarinnar að öðru leyti en því að það hefði verið í október 2019. Upplýsti lögmaður stefnda að það hefði verið 14. október 2019. Sýnist því óumdeilt að upphafstími dráttarvaxta skuli miðast við mánuð frá þeim degi. Kemur því ekki til þess að dráttarvaxtakröfu stefnanda verði vísað frá dómi ex officio.

Í stefnu kemur fram að stefnandi sé með sveinsréttindi í bakaraiðn frá [...]. Telur stefnandi því að um árslaunaviðmið beri aðallega að líta til meðaltekna iðnmenntaðra í sérhæfðum störfum í matvælaiðnaði en til vara meðaltekna iðnaðarmanna. Við munnlegan málflutning byggði lögmaður stefnanda einnig á því að iðn stefnanda, sem í enskri þýðingu samkvæmt prófskírteini er Production of cookies/pastry & sveets, svaraði til flokks í íslenskri starfaflokkun í launarannsókn frá Hagstofu Íslands er byggi á alþjóðlegum staðli ISCO- 88 er nefnist Störf bakara og sælgætisgerðarmanna. Dæmi um starfsheiti sem þar féllu undir væru bakari, kökugerðarmaður, kökuskreytingar maður og sælgætismaður og því væri ekki einungis um lögvernduð störf að ræða í umræddum flokki. Menntun stefnanda, samkvæmt ofansögðu, væri því þess eðlis að hún gæti fallið undir viðmið sem byggt væri á í bæði aðal- og varakröfu enda hefði hann lokið iðnmenntun sem ætti heima í báðum flokkum. Þannig væri viðmið varakröfu víðtækara en viðmið aðalkröfu sértækara.

Þótt vera kunni að tilefni hafi verið til þess af hálfu stefnanda að bregðast við umfjöllun stefnda í greinargerð um þýðingu viðurkenningar iðnréttinda hans samkvæmt reglugerð nr. 585/2011 um viðurkenningu á menntun og starfsreynslu til starfa í löggiltri iðn hér á landi og lögum nr. 42/1978 um handiðnað, verður að fallast á með stefnda að umfjöllun um menntun stefnanda, og hvernig iðn hans falli að kerfi íslenskrar starfaflokkunar, feli í sér nýja málsástæðu þar sem henni var ekki hreyft í stefnu málsins heldur fyrst við munnlegan flutning málsins. Á það einnig við um umfjöllun stefnanda í munnlegum málflutningi um þýðingu löggildingar og lögverndun starfsheita og hvaða störf heyri undir tiltekna flokka í starfaflokkun Hagstofunnar. Er óhjákvæmilegt að fallast á með stefnda að um of seint fram komnar málsástæður sé að ræða að þessu leyti sem ekki fái komist að í málinu gegn mótmælum stefnda, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Koma þær því ekki til frekari álita við úrlausn málsins.

Í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 segir að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr., um bætur vegna varanlegrar örorku, skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Frá þessu megi þó víkja þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að fullnægt sé skilyrðum 2. mgr. 7. gr. til þess að ákveða árslaun sérstaklega. Annars vegar að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá stefnanda, að því er atvinnuþátttöku eða atvinnutekjur varðar, eða hvort tveggja. Hins vegar að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans og þá hvaða mælikvarði það skuli vera.

Stefnandi mun hafa komið hingað til lands árið 2015 sem flóttamaður frá [...]. Hann var 29 ára gamall á slysdegi. Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi lokið menntun í bakaraiðn í heimalandi og hafi starfað í þeirri iðngrein þar í landi. Engin gögn hafa þó verið lögð fram þessu til stuðnings eða staðfestingar. Við munnlegan flutning málsins kom fram að bakaranám stefnanda væri þó af öðrum toga en það bakaranám sem kennt sé hér á landi og hafi stefnandi fengið þær upplýsingar að það kæmi í veg fyrir að hann gæti fengið menntun sína viðurkennda af menntamálaráðuneytinu. Ekki hafa heldur verið lögð fram gögn þar að lútandi.

Stefnandi byggir á því í málinu að miða eigi við meðallaun iðnlærðra eða iðnaðarmanna þar sem hann hafi réttindi sem bakari í [...]. Þau réttindi veita honum ekki sjálfkrafa rétt til að starfa við bakaraiðn hér á landi eins og reglum er nú háttað hér landi. Stefnandi hefur ekki gilt meistara- eða sveinspróf í bakaraiðn hér á landi og hefur ekki fengið réttindi sín frá Sýrlandi viðurkennd á annan hátt hér á landi. Getur iðn hans því ekki ein og sér verið til leiðsagnar um að líta beri til meðallauna iðnlærðra í matvælaiðnaði við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku. Þá þykir ekki unnt að líta til þess hvaða framtíðarhugmyndir stefnandi kann að hafa um starfsvettvang eða telja að það hafi verið fyrirsjáanlegt á slysdegi að hann myndi afla sér gildra réttinda til að starfa við bakaraiðn hér á landi.

Við mat á því hvort skilyrðinu um að önnur laun en lágmarkslaun séu réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda verður því fyrst og fremst að líta til atvinnuþátttöku hans og launatekna þrjú almanaksár fyrir slys. Jafnframt verður, í ljósi aðstæðna, að horfa til atvinnuþátttöku hans og launatekna eftir slysið.

Stefnandi mun hafa unnið ýmis störf hér á landi en einnig verið án atvinnu í einhvern tíma. Ekki verður ráðið af gögnum, og raunar virðist það óumdeilt, að stefnandi sinnti ekki störfum við bakaraiðn eins og það nám er skilgreint hér á landi, eða störf tengd þeirri iðn, fyrir slysið en fram er komið að hann hafi unnið og starfað við eigin kaffihúsarekstur á tímabilinu nóvember 2019 til janúar 2020. Ekki nýtur við gagna úr staðgreiðsluskrá eftir þann tíma eða annarra upplýsinga um starfsvettvang stefnanda.

Þótt fallast megi á að aðstæður stefnanda séu óvenjulegar, í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, bera gögn málsins með sér takmarkaða atvinnuþátttöku stefnanda og tekjur undir lágmarkslaunaviðmiði bæði fyrir og eftir slysið 1. desember 2017. Stefndi mótmælir því heldur í sjálfu sér ekki að aðstæður stefnanda þrjú síðustu almanaksár fyrir slys hafi verið óvenjulegar en telur að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að annað tekjuviðmið en það sem fáist við beitingu 1. mgr. 7. gr. hafi á slysdegi verið réttara um líklegar framtíðartekjur hans.

Uppreiknað lágmarkstekjuviðmið samkvæmt 3. mgr. 7. gr. var 3.225.000 krónur á slysdegi. Árið 2015 hafði stefnandi engar atvinnutekjur en fékk félagslega aðstoð frá velferðarsviði Reykjavíkurborgar sem nam [...]krónum. Árið 2016 voru tekjur hans [...]krónur og félagsleg aðstoð nam [.....]krónum. Árið 2017 virðist stefnandi ekki hafa haft neinar atvinnutekjur eða aðra framfærslu. Árið 2018 voru tekjur hans [...] krónur. Árið 2019 voru tekjur hans [...]krónur sem að stærstum hluta kom úr Fæðingarorlofssjóði og atvinnuleysistryggingu en laun frá vinnuveitandanum D námu [...] krónum í desember og [...] krónum í nóvember. Árið 2020 voru tekjur í janúar [...] krónur en frekari tekjuupplýsingar liggja ekki fyrir.

Samkvæmt framansögðu hafði stefnandi tekjur undir lágmarkstekjuviðmiði bæði fyrir og eftir slysið 1. desember 2017, svo langt sem tekjusaga hans nær. Á slysdegi var ekkert sem gaf til kynna að breytingar yrðu á högum stefnanda fljótlega eftir slysið eins og tekjusaga hans frá slysi staðfestir. Árstekjur stefnanda hafa því aldrei verið nálægt meðallaunum iðnlærðra í matvælaiðnaði eða meðallaunum iðnaðarmanna, hvorki fyrir né eftir slysið, og voru því á slysdegi ekki réttara viðmið um líklegar framtíðartekjur en það viðmið sem fæst við beitingu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Þegar horft er til gagna málsins er því ekki unnt að líta svo á að stefnandi hafi á einhvern hátt markað sér starfsvettvang á íslenskum vinnumarkaði á framangreindu sviði iðnmenntaðra í sérhæfðum störfum í matvælaiðnaði þannig að annar mælikvarði sé réttari á framtíðartekjur hans en lágmarkslaun þau, sem mælt er fyrir um í 3. mgr. ákvæðisins og leiða af meginreglu 1. mgr. greinarinnar. Er því ekki uppfyllt síðara skilyrði þess að unnt sé að beita 2. mgr. um aðstæður stefnanda. Verður aðalkröfu hans því hafnað.

Þá rennur atvinnuþátttaka stefnanda fyrir slysið og launatekjur hans heldur ekki stoðum undir það að meðallaun iðnaðarmanna séu réttari mælikvarði á framtíðartekjur hans en lágmarkslaun þau, sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og leiða af meginreglunni í 1. mgr. greinarinnar. Er því heldur ekki að þessu leyti uppfyllt síðara skilyrði þess að unnt sé að beita 2. mgr. um aðstæður stefnanda. Verður varakröfu hans því einnig hafnað.

Dómurinn fellst ekki á að stefndi hafi með framkvæmd sinni mismunað stefnanda vegna þess að hann er af erlendum uppruna. Stefndi hefur hafnað þessum sjónarmiðum og ekkert í málinu styður það. Verður að líta svo á að stefndi hafi í málinu byggt ákvörðun sína á sjónarmiðum laga og dómaframkvæmd við beitingu reglna 7. gr. um árslaunaviðmið í málum af þessu tagi.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt, eins og mál þetta er vaxið, að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 29. apríl 2020. Allur gjafsóknarkostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála, þar með talin þóknun lögmanns hans, B-kvk-ef G-kvk-ef G-kvk-ef, sem telst hæfilega ákveðin 900.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun slíkrar þóknunar.

Af hálfu stefnanda flutti B-kvk-nf G-kvk-nf G-kvk-nf lögmaður málið en af hálfu stefnda flutti málið O-kk-nf Þ-kk-nf M-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómi kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 30. nóvember 2020.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kvk-ef G-kvk-ef G-kvk-ef, 900.000 krónur.

H-kvk-nf G-kvk-nf