K-9/2013

Mál þetta var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 16. september sl.

Sóknaraðili er STEF − Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar, Laufásvegi 40, Reykjavík.

Varnaraðili er Hringdu ehf., Grensásvegi 22, Reykjavík.

Endaleg krafa sóknaraðili er sú að héraðsdómur ógildi synjun Sýslumannsins í Reykjavík frá 11. október 2013 í lögbannsmáli nr. L-28/2013 og leggi fyrir sýslumanninn að leggja á lögbann við þeirri athöfn varnaraðila að veita viðskiptamönnum sínum aðgang að vefsíðunum www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org.

Jafnframt krefst sóknaraðili þess að lagt verði fyrir sýslumann að leggja fyrir varnaraðila að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til þess að hindra að viðskiptamenn hans geti heimsótt vefsíðurnar www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org.

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess að ákvörðun Sýslumannsins í Reykjavík frá 11. október 2013, í lögbannsmáli nr. L-28/2013, verði staðfest.

Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

II

Málavextir

Með beiðni, dagsettri 6. september 2013, krafðist sóknaraðili, ásamt Samtökum myndrétthafa á Íslandi, SÍK − Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, og Félagi hljómplötuframleiðenda, lögbanns hjá varnaraðila, sem er fjarskiptafyrirtæki. Samdægurs lagði sóknaraðili, og framangreind samtök rétthafa höfundavarins efnis, fram lögbannsbeiðnir á hendur fjórum öðrum netþjónustuaðilum. Sóknaraðili, STEF, er samtök tónskálda, textahöfunda og eigenda flutningsréttar sem annast innheimtu vegna opinbers tónflutnings. STEF hefur hlotið löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytisins til þess að gæta hagsmuna höfunda skv. 23. og 23. gr. a í höfundalögum nr. 73/1972. STEF er einnig aðili að NCB (Nordisk Copyright Bureau) sem eru samtök tónskálda, textahöfunda og eigenda flutningsréttar á Norðurlöndum og innheimta gjöld vegna eintakagerðar og dreifingar á tónverkum. NCB og STEF hafa gert gagnkvæma samninga við erlend systursamtök sín þar sem samtökin gæta hagsmuna vegna allra tónverka sem verndar njóta samkvæmt höfundalögum.

Í lögbannsbeiðni er gerð sú krafa að lagt verði lögbann við því að varnaraðili veiti viðskiptamönnum sínum aðgang að vefsíðunum www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www.thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org. Jafnframt er þess farið á leit við sýslumann að lagt verði fyrir varnaraðila grípa til nauðsynlegra ráðstafana til þess að hindra að viðskiptamenn þeirra geti heimsótt framangreindar síður. Í þeim tilgangi er þess einnig farið á leit að lagt yrði fyrir varnaraðila að hindra allan gagnaflutning að og frá IP-tölum sem vísa á fyrrnefndar vefsíður, undirsíður og undirlén, sem og að hindra allan gagnaflutning að og frá nafnaþjónum sem vísa á fyrrnefndar vefsíður, undirsíður og undirlén þeirra.

Vísað er til þess í lögbannsbeiðninni að framangreindar vefsíður séu reknar í þeim tilgangi að gera notendum þeirra kleift að gera öðrum notendum aðgengileg eintök af hugverkum. Notendum síðnanna sé gert kleift að hlaða niður á tölvur sínar hugverkum, sem aðrir notendur gera aðgengileg og gera þannig eintök af nefndum verkum. Yfirgnæfandi hluti þeirra hugverka sem gerð séu aðgengileg til eintakagerðar á vefsíðunum séu þar aðgengileg án heimildar eigenda þeirra. Eintakagerð fyrir milligöngu nefndra vefsíðna sé því ólögmæt og hafi þegar valdið eigendum verkanna gríðarlegu fjárhagslegu tjóni. Rekstraraðilar vefsíðunnar www.deildu.net haldi sömu síðu úti á léninu www.deildu.com. Sé þar um sömu vefsíðu að ræða, enda þótt ending lénsins sé ólík. Sömu sögu sé að segja um vefsíðuna www.thepiratebay.se en rekstraraðilar þeirrar síðu haldi einnig úti sömu vefsíðu á lénunum www.thepiratebay.org og www.thepiratebay.sx sem vísi um þessar mundir allri netumferð á fyrrnefnda lénið. Varnaraðili reki netþjónustu og veiti með þeim hætti viðskiptavinum sínum aðgang að hinum ólögmætu vefsvæðum.

Sóknaraðili lýsir vefsíðunni www.deildu.net (og www.deildu.com) svo að þar sé rekið svokallað jafningjanet (e. peer to peer). Sé vefsíðan rekin í þeim tilgangi að gera notendum kleift að deila eða skiptast á efnisskrám með svokallaðri BitTorrent tækni. Á vefsíðunni sé starfræktur svokallaður leiðarþjónn (e. tracker). Notendur síðunnar geti leitað eftir ákveðnum skrám, sótt sér skráarskiptiforrit og með því forriti geti þeir sótt efnisskrár og/eða deilt þeim. Gríðarlegur fjöldi notenda deili með sér skrám á þennan hátt en sumar skrár hafi verið sóttar yfir 10.000 sinnum. Hver sem hafi íslenska ip-tölu geti fengið notendaaðgang að síðunni. Sá sem fái notendaaðgang að vefsíðunni geti fyrir tilstuðlan hennar sótt og deilt skrám með myndefni, tónlist, tölvuforritum og stafrænu lesefni að vild. Skrárnar séu ekki sóttar í einn miðlægan grunn, heldur geri BitTorrent tæknin sem stuðst sé við kleift að sækja marga búta efnis samtímis til annarra notenda vefsíðunnar, allt þar til efnið er að fullu niðurhalað. Á vefsíðunni sé að finna ítarlega flokkun á því efni sem unnt er að hlaða niður. Sé þar að finna aðal- og undirflokka yfir margs konar efni, t.a.m. kvikmyndir, tónlist, sjónvarpsþætti, teiknimyndir og tölvuforrit. Í reglum síðunnar sé notendum gert að deila efni á síðunni, ella sé aðgangi þeirra lokað, þ.e. ef niðurhal sé ekki í samræmi við upphal. Rekstur vefsins sé að öllum líkindum í höndum ábyrgðaraðila deildu.net sem hafi yfirumsjón með honum ásamt öðrum stjórnendum. Ókunnugt sé hverjir séu ábyrgðaraðilar vefsins. Af IP-tölu sem vefsíðan deildu.net noti í dag megi ráða að vefsíðan sé vistuð í Frakklandi.

Sóknaraðili lýsir vefsíðunni www.thepiratebay.se (og www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org) svo að þar sé að mestu leyti rekin sams konar starfsemi og á vefsíðunni deildu.net. Síðan sé fjölsóttasta vefsíða sinnar tegundar í heiminum og sé ein af 100 vinsælustu síðum veraldar og ein af mest sóttu vefsíðum á Íslandi. Vefsíðan notist við nýrri tækni en deildu.net til að gera notendum kleift að deila efni sín á milli, en sé að öðru leyti sambærileg. Á síðunni sé þannig ekki notast við s.k. leiðarþjón, heldur svokallaða segulhlekki (e. magnetic links). Líkt og á deildu megi þar finna ítarlega flokkun á því efni sem unnt sé að hlaða niður, til þess að auðvelda notendum að finna það efni sem þeir kjósa að afrita hjá öðrum notendum síðunnar. Megintilgangur rekstraraðila vefsvæðisins sé, líkt og tilgangur rekstraraðila www.deildu.net að gera notendum kleift að birta og afrita höfundaréttarvarið efni án heimildar og án þess að greiðsla komi fyrir. Af IP-tölu vefsíðunnar www.thepiratebay.se megi ráða að síðan sé nú vistuð í Sviss.

Í lögbannsbeiðninni kemur enn fremur fram að óljóst sé hverjir eru ábyrgðarmenn á rekstri umræddra vefsíðna. Hafi gerðarbeiðendum því verið ókleift að krefjast þess af rekstraraðilum vefsíðnanna að þeir létu af rekstri þeirra. Gerðarbeiðendur hafi lagt fram kæru til lögreglu þann 13. febrúar 2013 vegna vefsíðnanna deildu.net og deildu.com en óljóst sé um afdrif hennar. Rétthafasamtök um allan heim hafi reynt árangurslaust að láta loka vefsíðunni thepiratebay.se um alllanga hríð. Eina leiðin sem rétthafasamtökum hafi verið fær, til að stemma stigu við þeirri háttsemi sem á sér stað fyrir milligöngu vefsíðunnar, sé sú að krefjast þess af fjarskiptafyrirtækjum, í hverju og einu landi, að þau hindri gagnaflutning að og frá vefsíðunni.

Hinn 11. október 2013 hafnaði sýslumaður lögbannskröfu sóknaraðila. Í rökstuðningi sýslumanns kemur fram að ekki þyki sýnt fram á að réttindi gerðarbeiðenda yrðu fyrir teljandi spjöllum verði þeir að bíða dóms um þau þar sem umræddar vefsíður hafi verið aðgengilegar í langan tíma og enn fremur í gegnum ný netföng. Þá væri ekki unnt að leggja þá athafnaskyldu á gerðarþola að loka vefsvæðunum á grundvelli 25. gr. laga nr. 31/1990. Enn fremur yrði að skýra ákvæði 2. mgr. 59. gr. a í lögum nr. 73/1972 þröngt og hafa í huga atvinnufrelsi stjórnarskrárinnar. Að lokum vísaði sýslumaður til þess að lokunin myndi hafa í för með sér lokun fyrir aðgengi á efni sem nyti ekki höfundaverndar og krafa gerðarbeiðenda um lokun á IP tölum hefði í för með sér að aðgengi yrði lokað á fjölda óskyldra vefsíðna, sem yrði of mikil takmörkun á miðlun upplýsinga og á stjórnarskrárvörðu tjáningarfrelsi.

Með bréfi, dagsettu 21. október 2013, sem barst héraðsdómi sama dag, kröfðust sóknaraðili, og þau samtök sem með honum stóðu að lögbannsbeiðninni, úrlausnar héraðsdóms, sbr. 33. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., um synjun sýslumannsins. Með úrskurði héraðsdóms uppkveðnum 19. mars 2014 var kröfu sóknaraðila, og þeirra sem með honum stóðu að málinu, vísað frá dómi. Hæstiréttur staðfesti úrskurðinn hvað varðaði önnur samtök en sóknaraðila, STEFs, með dómi uppkveðnum 29. apríl 2014 í máli nr. 239/2014 og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar.

III

Málsástæður sóknaraðila

Af hálfu sóknaraðila er vísað til þess að starfræksla og notkun umræddra vefsíðna brjóta gegn ákvæðum höfundalaga nr. 73/1972. Samkvæmt 1. gr. höfundalaga eigi höfundur að bókmenntaverki eða listaverki eignarrétt að því með þeim takmörkunum sem í lögunum greinir. Í 3. gr. laganna sé mælt fyrir um einkarétt höfundar verks til að gera eintök af því og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri, í þýðingu og öðrum aðlögunum. Þá sé listflytjendum með ákvæði 45. gr. laganna veittur einkaréttur til eintakagerðar af listflutningi sínum og til hvers konar dreifingar hans til almennings. Samkvæmt ákvæði 46. gr. laganna sé eftirgerð og hvers kyns dreifing til almennings á myndritum og hljóðritum óheimil án samþykkis framleiðanda. Telur sóknaraðili að samkvæmt framansögðu geri rekstraraðilar og stjórnendur hinna umdeildu vefsíðna notendum þeirra kleift að fá aðgang að og deila hljóð- og myndskrám sem eru verndaðar af ákvæðum höfundalaga. Af framlögðum gögnum megi sjá að langstærstur hluti þeirra verka sem notendur beggja vefsvæða geri aðgengileg, deili og geri eintök af er varinn höfundarétti. Rekstraraðilar vefsvæðanna séu grandvísir um þessa staðreynd. Sóknaraðili bendir á að í ljósi forsendna dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 214/2009, svonefndu Istorrent máli, sé óhætt að líta svo á að stjórnendur beggja vefsvæðanna vinni að því með markvissum hætti, með starfrækslu vefsvæðanna og tæknilegri uppbyggingu, að fram geti farið greið og umfangsmikil skráarskipti með efni, sem háð sé höfundarétti, og stuðli þannig beinlínis að brotum notenda vefsvæðanna.

Sóknaraðili vísar til þess að ókleift sé fyrir hann að krefjast lögbanns við rekstri sjálfra vefsíðnanna, enda virðast þær báðar reknar utan íslenskrar lögsögu. Þá hafi ekki reynst unnt að komast að því hverjir séu raunverulegir rekstraraðilar vefsíðnanna. Þeim aðilum sem birti lögvarið efni á vefsíðunum væri ekki kleift að birta efnið fyrir viðskiptamönnum varnaraðila með góðu móti án hans atbeina, sem veiti viðskiptamönnum sínum aðgang og alla tæknilega aðstöðu til þess að sækja og senda gögn til og frá vefsíðunum. Sé varnaraðili því óhjákvæmilegur milliliður milli vefsvæðanna og þeirra notenda, sem brjóti gegn höfundarétti umbjóðenda varnaraðila. Með því að veita viðskiptamönnum sínum aðgang að umræddum vefsvæðum tryggi varnaraðili þannig úrræði og aðstöðu sem þeim aðilum, sem standi að höfundaréttarbrotum á nefndum vefsvæðum, séu nauðsynleg til þess og til að birta höfundaverk opinberlega í heimildarleysi.

Sóknaraðili vísar til þess að auk þess að byggja á almennum málsástæðum og lagarökum sem felast í lögum nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. byggi hann á ákvæðum höfundalaga, einkum 2. mgr. 59. gr. a. Í ákvæðinu felist almenn heimild til handa rétthöfum eða samtökum rétthafa til þess að krefjast lögbanns við miðlun gagna af hálfu þjónustuveitenda í skilningi laga nr. 30/2002 um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu þegar viðskiptamenn þeirra nýta þjónustu þeirra til að brjóta gegn ákvæðum höfundalaga, að því gefnu að skilyrði samkvæmt lögum um kyrrsetningu, lögbann o.fl. séu uppfyllt. Sé því ekki þörf á að sýna fram á að þjónustuveitendur beri ábyrgð á háttsemi viðskiptamanna og þeirri miðlun sem fram fer fyrir milligöngu þjónustuveitenda, til að heimildin verði nýtt. Varnaraðili teljist vera þjónustuveitandi í skilningi laga nr. 30/2002 um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Með vísan til ákvæðis 2. ml. 1. mgr. 8. gr. höfundaréttalaga megi ganga út frá því að þau verk sem deilt sé á vefsvæðunum www.deildu.net og www.thepiratebay.se, og tengdum síðum, séu verk sem vernduð séu af lögunum, uns færðar verða sönnur fyrir því að svo sé ekki.

Sóknaraðili vísar til þess að í óheftum aðgangi viðskiptamanna varnaraðila að hinum umdeildu vefsvæðunum felist skýlaust brot á lögvörðum réttindum sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990, en löglíkur séu fyrir því að notendur vefsvæðanna birti eintök af og afriti hugverk sem njóti verndar höfundalaga, sbr. ákvæði 1. mgr. 8. gr. laganna, fyrir tilstuðlan rekstraraðila þeirra.

Sóknaraðili vísar til þess að athöfn varnaraðila sé þegar hafin, sbr. áskilnað 1. mgr. 24. gr. 31/1990. Brot gegn höfundarétti umbjóðenda gerðarbeiðenda hafa átt sér stað á vefsvæðunum um nokkra hríð. Ekki sé fyrirséð að nokkurt lát verði á þeim brotum að óbreyttu. Varnaraðili veiti enn í dag viðskiptamönnum sínum aðgang að vefsíðunum.

Sóknaraðili telur að réttindi hans muni fara forgörðum og valda miklu tjóni verði hann knúinn til að bíða dóms. Ótvírætt sé að sóknaraðili hafi þegar orðið fyrir gríðarlegu tjóni fyrir tilstilli notenda margnefndra vefsíðna. Skv. upplýsingum, sem finna megi á vefsíðunum sjálfum sé gríðarlega miklu af efni deilt á síðunum.

Sóknaraðili telur að tjón hans muni ekki fást bætt eftir reglum skaðabótaréttarins enda sé óljóst hverjir séu rekstraraðilar umræddra vefsíðna og einnig sé óljóst hversu mikið tjón muni hljótast af áframhaldandi óheftum aðgangi að vefsvæðunum, sbr. 1. tl. 3. mgr. 24. gr. 31/1990. Þá liggi engar upplýsingar fyrir um hæfi rekstraraðila vefsíðnanna til að greiða sóknaraðila skaðabætur vegna þess tjóns sem hlotist hafi af rekstri þeirra.

Sóknaraðili telur að hagsmunir hans af því að hefta aðgang að vefsvæðunum séu miklum mun meiri en hagsmunir varnaraðila af því að halda aðgangi viðskiptavina sinna óheftum, sbr. 2. tl. 3. mgr. 24. gr. 31/1990. Aðgangur viðskiptavina varnaraðila tryggi viðskiptavinum hans aðeins nauðsynlega aðstöðu til þess að brjóta gegn lögvörðum rétti sóknaraðila. Verði því einfaldlega að virða að vettugi þá hagsmuni sem varnaraðili kunni að hafa af því að halda þeirri aðstöðu opinni, enda sé hún aðeins nýtt í ólögmætum tilgangi.

Af hálfu sóknaraðila er athygli vakin á því að ákvæði laga nr. 30/2002 um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu girði ekki á nokkurn hátt fyrir að unnt sé að krefjast lögbanns við miðlun þjónustuveitenda. Þvert á móti sé beinlínis kveðið á um það í athugasemdum við frumvarp til laganna, sbr. V. kafla athugasemdanna, að ákvæði laganna hafi ekki áhrif á lögbannsúrræði aðila. Sé þetta í samræmi við ákvæði 3. mgr. 12. gr. tilskipunar 2000/31/EBE, sem lögfest hafi verið með lögum nr. 30/2002.

Sóknaraðili telur að sýslumanni hafi orðið á alvarleg mistök að verða ekki við lögbannsbeiðninni og telur röksemdafærslu hans ekki standast skoðun.

Sóknaraðili mótmælir þeim röksemdum sýslumanns að athöfn þurfi að vera nýbyrjuð eða yfirvofandi til þess lögbann fáist lagt við henni enda eigi sá skilningur sér enga stoð í lögskýringargögnum eða dómafordæmum. Að mati sóknaraðila dugi að athöfnin sé byrjuð. Sóknaraðili verði fyrir tjóni á hverjum degi sem vefsíðurnar séu aðgengilegar fyrir viðskiptavini varnaraðila. Óumdeilt sé að efnið á vefsíðunum sé breytilegt, nýtt efni bætist við á hverjum degi. Þannig séu réttarbrotin, sem eiga sér stað á vefsíðunum, mörg hver nýbyrjuð eða yfirvofandi. Þá telur sóknaraðili að lögskýring sýslumanns, þess efnis að skýra verði ákvæði 2. mgr. 59. gr. a í höfundalögum þröngt og hafa verði í huga atvinnufrelsi stjórnarskrárinnar, sé fráleit. Skv. þeirri túlkun ber að túlka lagaregluna svo þröngt að hún nái ekki einu sinni til þeirra aðila sem hún berum orðum eigi að ná til, þ.e. fjarskiptafyrirtækjanna. Umrædd lagaregla hafi verið sett í sérstökum tilgangi og það sé skýrt tekið fram að hún sé undantekningarregla. Sérstaklega sé tekið fram að hugsanleg ábyrgð fjarskiptafyrirtækjanna á hinni ólögmætu háttsemi skipti ekki máli. Bendir sóknaraðili á að til þess að koma í veg fyrir lögbann þurfa hagsmunir varnaðar að vera stórfellt meiri en hagsmunir sóknaraðila fyrir því að ná fram lögbanni. Varnaraðili hafi hins vegar ekki lagt fram nein gögn um meinta hagsmuni af því að veita viðskiptavinum sínum aðgengi að hinum ólögmætu vefsvæðum og sé því mótmælt af hálfu sóknaraðila að slíkir hagsmunir séu fyrir hendi. Í öllu falli væri ekki rétt að taka tillit til slíkra hagsmuna vegna þess að þeir væru einungis afrakstur af því að veita aðgengi að ólögmætri starfsemi. Lögbannsaðgerðir sóknaraðila beinist að því að vernda eignarrétt og atvinnufrelsi félagsmanna hans, sem séu vernduð af stjórnarskránni. Þeir hagsmunir hljóti að vera mun ríkari en hugsanlegur gróði varnaraðila að veita aðgengi að síðunum.

Vegna þeirra raka sýslumanns, að krafa um lokun muni hafa í för með sér lokun fyrir aðgengi á efni sem ekki njóti höfundaverndar og krafa sóknaraðila um lokun á IP tölum hefði í för með sér að aðgengi yrði lokað á fjölda óskyldra vefsíðna, sem yrði of mikil takmörkun á miðlun upplýsinga og stjórnarskrárvörðu tjáningarfrelsi, þá vísar sóknaraðili til þess að ekki hafi verið bent á neitt dæmi þess að lögbannið hefði í för með sér lokun á efni sem ekki nyti höfundaverndar. Fyrir liggur hins vegar sönnunarfærsla um að margvíslegu efni sé ólöglega dreift á vefsíðunum. Í dómi Hæstaréttar í máli 214/2009 hafi verið fallist á

Að lokum vísar sóknaraðili til dóms Evrópudómsstólsins frá 27. mars 2014 í máli C-314/12 þar sem reyndi á túlkun á 1. mgr. 5. gr. og b-lið 2. mgr. og 3. mgr. 8. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2001/29/EB um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Hafi dómurinn fordæmisgildi við túlkun á 59. gr. a í höfundalögum, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið.

Málsstæður varnaraðila

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að ekki séu uppfyllt almenn formskilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990 fyrir því að lögbann verði lagt við þeirri athöfn varnaraðila að veita óheftan aðgang að internetinu eða að varnaraðila verði gert að hindra aðgang að hinum umdeildu vefsíðum. Fyrir liggi að sóknaraðili hafi kært eiganda og rekstraraðila skráarskiptavefsins www.deildu.net sem einnig sé á léninu www.deildu.com. Í málinu komi fram að rökstuddur grunur sé á því að nafngreindur aðili sé eigandi og rekstraraðili en lénið hafi upphaflega verið skráð á hann. Beri sóknaraðilum fyrst og fremst að beina kröfum sínum að þeim er reka og bera ábyrgð á hinum umdeildu vefsvæðum. Ekki sé sýnt fram á að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna sóknaraðila tryggi þá ekki nægilega. Lögbannsbeiðni sóknaraðila megi ekki ganga fram með hliðsjón af því skilyrði sem fram kemur í 1. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 enda hafi ekki verið sýnt fram á í máli þessu að réttarreglur um refsingar og skaðabætur tryggi ekki hagsmuni sóknaraðila nægilega. Þá hafi aðgangur að hinum umdeildu vefsvæðum verið aðgengilegur í langan tíma og þess vegna þyki ekki sýnt fram á að réttindi sóknaraðila verði fyrir teljandi spjöllum verði þeir að bíða dóms um ágreininginn. Orðalag 24. gr. laga nr. 31/1990 verði ekki skýrt með öðrum hætti en að athöfn megi ekki hafa staðið yfir í langan tíma.

Varnaraðili telur að ákvæði 2. tl. 3. mgr. laga nr. 31/1990 standi jafnframt í vegi fyrir lögbanni þar sem stórfelldur munur sé á hagsmunum varnaraðila af því að athöfn fari fram og hagsmunum sóknaraðila af því að fyrirbyggja hana. Hagsmunir sóknaraðila af því að að fyrirbyggja aðgang að hinum umdeildu vefsíðum geti varla talist miklir. Eigendur og ábyrgðaraðilar hinna umdeildu vefsvæða eða vefsíðna, sem séu hinir raunverulegu meintu lögbrjótar, skipta oft um nafnaþjón og/eða hýsingaraðila sem geri það að verkum að hinar umdeildu síður fá nýja IP tölu. Í því tilfelli sé lokun á tiltekna IP tölu einskis nýt til að verja hagsmuni sóknaraðila. Hin meintu lögbrot myndu halda áfram þrátt fyrir að lögbannsbeiðnin yrði tekin til greina. Þá geti viðskiptavinir varnaraðila beitt DNS-stillingum sínum sjálfir og þannig komist alfarið fram hjá þeim hindrunum varnaraðila sem mögulegt er að setja upp að kröfu sóknaraðila. Þetta geti viðskiptavinir varnaraðila gert án mikillar tölvuþekkingar og með auðveldum skrefum á flestan tölvubúnað. Hinar umdeildu vefsíður séu nú þegar aðgengilegar á fleiri vefföngum en þeim sem krafist er lögbanns á.

Varnaraðili vísar til þess að hann muni hafa mikinn kostnað af því að loka og viðhalda lokunum á hinum umdeildu vefsíðum. Hann hafi skuldbundið sig gagnvart viðskiptavinum sínum að veita þeim óheftan aðgang að internetinu og telur að hann geti ekki takmarkað þá þjónustu nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Varnaraðili hafi mikla hagsmuni af því að veita viðskiptavinum sínum óhindraðan aðgang að internetinu og séu þeir hagsmunir varðir af atvinnu- og tjáningarfrelsisákvæðum stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Viðskiptavinir varnaraðila geti átt lögvarinna hagsmuna að gæta í máli þessu. Aðgangur að veraldarvefnum hafi verið skilgreindur sem grundvallarmannréttindi, sbr. B-lið 1. gr. í tilskipun Evrópusambandsins nr. 2009/140/EB. Allar takmarkanir á aðgangi að veraldarvefnum og efni því sem þar sé að finna verði að uppfylla sömu kröfur og gerðar eru til takmörkunar á grundvallarmannréttindum samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu og uppfylla skilyrði hans um réttláta málsmeðferð. Óumdeilt sé í máli þessu að varnaraðili sé ekki ábyrgðar- og rekstraraðili hinna umdeildu vefsíðna. Ábyrgðarmenn og rekstraraðilar þessara vefsíðna hafi ekki haldið uppi vörnum gegn meintum lagabrotum þeirra. Þessir aðilar hafa mikla hagsmuni af því að vefsíðum þeirra verði ekki lokað nema gegn því að þeir fái að koma að sínum lagasjónarmiðum við réttláta málsmeðferð. Telur varnaraðili að uppsetning hindrana á hinar umdeildu vefsíður, án vitundar rekstrar- og ábyrgðaraðila þeirra, sé andstæð 70. gr. stjórnarskrár.

Varnaraðili vísar til þess að jafnvel þó svo talið yrði að lögbannsbeiðni sóknaraðila verði talin uppfylla skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990 verði dómurinn engu að síður að staðfesta ákvörðun sýslumanns. Ekki sé unnt að beita 2. mgr. 59. gr. a í höfundalögum með þeim hætti sem sóknaraðilar byggja á. Lögbannsbeiðnin byggir á því að þetta ákvæði höfundalaga veiti sóknaraðilum almenna heimild til að fá lagt lögbann gegn starfsemi varnaraðila þegar viðskiptavinir hans hafa brotið gegn höfundalögum. Í fyrsta lagi liggi ekki fyrir sönnun í máli þessu um að viðskiptavinir varnaraðila hafi brotið gegn höfundalögum en hver aðili skal teljast saklaus þar til sekt hans er sönnuð, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár. Óumdeilt sé að varnaraðili sé ekki í máli þessu sakaður um brot á höfundalögum og beri ekki nokkra ábyrgð á þeim meintu brotum sem lögbannsmálið byggir á. Skýra beri ákvæði 2. mgr. 59. gr. laga nr. 73/1972 þröngt. Ákvæðið verði jafnframt að skýra með hliðsjón af reglum EES-réttar, ákvæði stjórnarskrár Íslands og ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu. Í 1. mgr. 15. gr. tilskipunar 2000/13/EB um rafræn viðskipti, sem innleidd var með lögum um rafræn viðskipti nr. 30/2002 komi fram að aðildarríki skuli hvorki leggja þá almennu skyldu á herðar þjónustuveitendum, þegar þeir láta í té þjónustu sem fjallað er um í 12.–14. gr. að hafa eftirlit með upplýsingum sem þeir flytja eða geyma né þá almennu skyldu að leita uppi með virkum hætti staðreyndir eða aðstæður sem benda til ólöglegrar starfsemi.

Að lokum vísar varnaraðili til þess að lögbannskröfu sóknaraðila sé ekki beint gegn öllum þeim aðilum sem veiti internetsþjónustu á Íslandi. Verði fallist á lögbannsbeiðnina sé atvinnufrelsi varnaraðila og tjáningarfrelsi viðskiptavina hans skert en aðrir aðilar sem veita sömu þjónustu og viðskiptavinir þeirra þurfi ekki að hlíta sömu takmörkunum á atvinnu- og tjáningarfrelsi. Verði lagt á lögbann á grundvelli beiðni sóknaraðila verði brotið gegn atvinnufrelsi og tjáningarfrelsi varnaraðila og viðskiptamanna hans, sbr. 73. og 75. gr. stjórnarskrár Íslands, sbr. 65. gr., sbr. 10. gr. og 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst sóknaraðili, sem er samtök tónskálda, textahöfunda og eigenda flutningsréttar sem annast innheimtu vegna opinbers tónflutnings, þess að lagt verði fyrir Sýslumanninn í Reykjavík að leggja lögbann á að varnaraðili, sem rekur fjarskiptafyrirtæki, veiti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum og að lagt verði fyrir varnaraðila að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans geti farið inn á sömu vefsíður. Fleiri höfundarréttarsamtök stóðu með sóknaraðila að lögbannsbeiðninni, sem lögð var fram hjá sýslumanni 3. október 2013 og að ágreiningsmáli þessu. Málinu í heild var vísað frá með úrskurði dómsins, uppkveðnum 19. mars 2014. Úrskurðurinn var staðfestur með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 28. apríl 2014 í málinu nr. 240/2014 hvað varðar önnur höfundaréttarsamtök en sóknaraðila og var lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

Í lögbannsbeiðni sóknaraðila til sýslumanns eru gerðar eftirfarandi kröfur:

· Að lagt verði lögbann við þeirri athöfn gerðarþola að veita viðskiptamönnum sínum aðgang að vefsíðunum www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org.

· Jafnframt er þess farið á leit við sýslumann að lagt verði fyrir gerðarþola að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til þess að hindra að viðskiptamenn þeirra geti heimsótt vefsíðurnar www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org.

· Í þeim tilgangi er þess farið á leit að lagt verði fyrir gerðarþola að hindra allan gagnaflutning að og frá IP-tölum sem vísa á fyrrnefndar vefsíður, undirsíður og undirlén, sem og að hindra allan gagnaflutning að og frá nafnaþjónum sem vísa á fyrrnefndar vefsíður, undirsíður og undirlén þeirra.

Við upphaf aðalmeðferðar máls þessa féll sóknaraðili frá síðastgreindum hluta kröfu sinnar, þ.e. hvað það varðar að lagt yrði fyrir varnaraðila að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Að mati dómsins verður ekki annað ráðið en að síðari hluti endalegrar kröfu sóknaraðila, þ.e. sú krafa að að lagt verði fyrir varnaraðila að grípa til nauðsynlegra ráðstafana, felist í fyrsta hluta kröfunnar um lögbann. Það er síðan undir varnaraðila komið með hvaða hætti hann hlítir lögbanninu en honum munu nokkrir vegir vera færir í þeim efnum. Verður því síðari hluta kröfu sóknaraðila vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Lögbannskrafa sóknaraðila byggir á 2. mgr. 59. gr. a höfundalaga nr. 73/1972. Í ákvæðinu, sem bætt var inn í höfundalög með 13. gr. laga nr. 93/2010, er m.a. kveðið á um að því tilskildu að fullnægt sé öðrum þeim skilyrðum lögbanns, sem greind eru í lögum um kyrrsetningu, lögbann o.fl., geti einstakir rétthafar eða samtök þeirra fengið lagt lögbann við því að þjónustuveitandi miðli gögnum sem þjónustuþegi lætur í té um fjarskiptanet, óháð því hvort þjónustuveitandi beri ábyrgð vegna miðlunar eða sjálfvirkrar, millistigs- eða skammtímageymslu gagna. Í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 93/2010 kemur m.a. fram að í 2. mgr. 59. gr. a sé fólgið nýmæli þar sem gert sé ráð fyrir sérstakri heimild til að leggja lögbann við athöfnum milliliða, fyrst og fremst fjarskiptafyrirtækja. Taki ákvæðið mið af lögum nr. 30/2002, um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu, en í 12., 13. og 14. gr. þeirra laga sé kveðið á um takmörkun á ábyrgð þjónustuveitanda vegna miðlunar, skyndivistunar og hýsingar. Hugtökin „rafræn þjónusta“, „þjónustuveitandi“ og „þjónustuþegi“ séu skilgreind í 2. gr. umræddra laga og sé merking þeirra sú sama hér og þar kemur fram. Tilgangur ákvæðisins sé fyrst og fremst að eyða mögulegum vafa um hvort lögbanni verði beint gegn fjarskiptafyrirtækjum vegna miðlunar, skyndivistunar og hýsingar gagna í þeim tilvikum þegar um sé að ræða meint brot þjónustuþega á ákvæðum höfundalaga. Í íslenskum rétti hafi verið miðað við að lögbann verði einungis lagt við tilteknum athöfnum sem eru taldar ólögmætar í sjálfu sér. Vegna orðalags ákvæða 12., 13. og 14. gr. laga nr. 30/2002 sé mögulegt að vafi yrði talinn leika á því hvort miðlun, skyndivistun eða hýsing þjónustuveitanda væri ólögmæt athöfn í sjálfu sér. Ekki verði séð að neinir lögverndaðir hagsmunir eigi að standa gegn því að sett verði ákvæði af því tagi sem hér er lýst, enda sé heimild til lögbanns byggð á þeirri grundvallarforsendu að fyrir hendi sé réttarbrot af hálfu þjónustuþega sem sá sem fer fram á lögbann þyrfti eftir sem áður að sýna fram á. Þá kemur fram í athugasemdunum að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001 um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu hafi gildi samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993. Hafi aðildarríkjum hans borið að leiða umrædda tilskipun í landslög fyrir 10. janúar 2005. Í 3. mgr. 8. gr. tilskipunarinnar sé kveðið á um skyldu aðildarríkjanna til að sjá til þess að rétthafar séu í aðstöðu til að krefjast lögbanns gegn milliliðum ef þriðji aðili notar þjónustu þeirra til að brjóta gegn höfundarétti eða skyldum rétti.

Þarf því fyrst að taka til skoðunar hvort fullnægt sé skilyrðum lögbanns samkvæmt 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 á að leggja lögbann við byrjaðri eða yfirvofandi athöfn einstaklings eða fyrirsvarsmanns félags eða stofnunar ef gerðarbeiðandi sannar eða gerir sennilegt að athöfnin brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans, að gerðarþoli hafi þegar hafist handa um athöfnina eða muni gera það og að réttindi hans muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Þá er í 1. og 2. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 tekið fram að lögbann verði ekki lagt lagt við athöfn ef talið verður að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggi þá nægilega eða ef sýnt þykir að stórfelldur munur sé á hagsmunum gerðarþola af því að athöfn fari fram og hagsmunum gerðarbeiðanda af að fyrirbyggja hana, enda setji gerðarþoli eftir atvikum tryggingu fyrir því tjóni sem athöfnin kann að baka gerðarbeiðanda.

Lögbannsbeiðni sóknaraðila snýr að vefsvæðunum www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org. Umrædd vefsvæði eiga það sameiginlegt að gera notendum þeirra kleift að gera öðrum notendum aðgengileg eintök af hugverkum, m.a. tónlist, með notkun svokallaðar bit-torrent tækni. Notendum svæðanna er gert kleift að hlaða niður á nettengdar tölvur sínar hugverkum, sem aðrir notendur gera aðgengileg og gera þannig eintök af nefndum verkum. Í lögbannsbeiðninni, sem rakin er í málavaxtalýsingu, er gerð nánari grein fyrir tæknilegri uppbyggingu vefsvæðanna og hvernig þau virka og er ekki ágreiningur um þetta atriði milli aðila. Framlögð gögn staðfesta að yfirgnæfandi hluti þess hljóð- og myndefnis, sem hefur að geyma tónlist sem umbjóðendur sóknaraðila eiga höfundarétt að og finna má á vefsvæðunum og gerð er aðgengileg til eintakagerðar, er þar án heimildar eigenda þess. Að mati dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, er uppbygging hinna umdeildu vefsvæða, sambærileg vefsvæðinu torrent.is sem á reyndi í dómi Hæstaréttar í máli nr. 214/2009, frá 11. febrúar 2010. Þar komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að á torrent.is hafi verið í boði mikið af efni, sem háð var höfundarétti og að notendur hafi með þeim búnaði, sem vefsvæðið bauð upp á, miðlað því sín á milli í umtalsverðum mæli án þess að heimild rétthafa hafi verið fyrir hendi. Mætti því leggja til grundvallar við úrlausn málsins að tilgangur með starfrækslu vefsvæðisins hafi fyrst og fremst verið sá að greiða fyrir því að notendur gætu með skjótum hætti miðlað sín á milli efni, sem háð er höfundarétti, án tillits til þess hvort fyrir hendi væri tilskilin heimild til slíkrar miðlunar frá rétthafa. Með hliðsjón af framangreindu verður því fallist á það með sóknaraðila að þjónustuþegar varnaraðila gerist, er þeir fyrir milligöngu umræddra vefsvæða hlaða niður á nettengda tölvu sína skrá sem hefur að geyma höfundaréttarvarið efni og gera skrána um leið aðgengilega öðrum til niðurhals, sekir um brot á einkarétti höfundar til að gera eintök af verki sínu og birta það, sbr. 3. gr. höfundalaga, og eftir atvikum brot á sambærilegum rétti listflytjenda, sbr. 45. og 46. gr. laganna. Er því uppfyllt það skilyrði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 að lögbannið beinist að athöfn sem brjóta kann gegn lögvörðum rétti sóknaraðila. Ekki skiptir máli í því samhengi þótt varnaraðili sjálfur hafi ekki sýnt af sér ólögmæta háttsemi enda er í framangreindu ákvæði 59. gr. a í höfundalögum að finna skýra lagaheimild til að krefjast lögbanns við þessar aðstæður.

Aðalinntak höfundaréttar er einkaréttur höfundar til að gera eintök af verki sínu og birta það, sbr. 3. gr. höfundalaga. Starfsemi umræddra vefsvæða vegur gegn þessum grundvallarrétti. Þótt vefsvæðin hafi verið opin um skeið liggur ekki annað fyrir en að notkun og dreifing hins höfundavarða efnis standi enn yfir og nýtt efni sé sífellt að koma inn. Verður því fallist á það með sóknaraðila að brotin séu yfirvofandi í skilningi 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Þá verður jafnframt fallist á það með sóknaraðila að hætta sé á að réttindin muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Umrædd höfundaréttarbrot halda áfram og höfundar verða þar með fyrir fjártjóni sem hætta er á að fáist ekki bætt þurfi sóknaraðili að bíða dóms. Verður að telja að lögbann sé áhrifamesta úrræðið til að stöðva lögbrotin.

Eins og að framan er rakið halda höfundaréttarbrot áfram á hinum umdeildu vefsvæðum meðan aðgangur að þeim er opinn. Ekki liggur fyrir hverjir eru ábyrgðamenn vefsíðanna í dag en þær eru skráðar erlendis. Getur sóknaraðili því ekki beint kröfum sínum að rekstraraðilum þeirra. Rekstur dómsmáls á hendur ábyrgðarmönnum síðanna, finnist þeir, getur verið tímafrekur og erfitt kann að vera fyrri sóknaraðila að sanna umfang tjóns sína. Þá hafa refsingar fyrst og fremst varnaðaráhrif. Verður því ekki talið að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna sóknaraðila tryggi þá nægilega í skilningi 1. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990.

Dómurinn getur ekki fallist á það með varnaraðila að sóknaraðili hafi takmarkaða hagsmuni af því að fá sett á lögbann og að ákvæði 2. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 standi því í vegi. Þótt viðskiptamenn varnaraðila kunni að geta farið fram hjá lokun varnaraðila á vefsvæðunum, t.d. með notkun svokallaðrar staðgengilsþjónustu (e.proxy), hefur ekki verið sýnt fram á að lögbannið sé tilgangslaust.

Varnaraðili byggir enn fremur á því að ákvæði 59. gr. a í höfundalögum brjóti gegn tjáningarfrelsisákvæði 73. gr. og atvinnufrelsisákvæði 75. gr. stjórnarskrá. Við mat á þessu er til þess að líta að þótt lögbannið kunni að skerða atvinnufrelsi varnaraðila þá felst ekki í banninu stórkostleg skerðing í samhengi við þá hagsmuni sóknaraðila að stöðva höfundaréttarbrotin. Ekki er verið að stöðva alla starfsemi varnaraðila heldur einungis verið að leggja fyrir hann að loka tilteknum vefsvæðum, þar sem megintilgangur er að greiða fyrir miðlun höfundavarins efnis án tillits til tilskilinnar heimildar til slíkrar miðlunar frá rétthafa, og hefur varnaraðili val um hvernig það verður gert. Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna fram á að það sé mjög íþyngjandi fyrir varnaraðila að loka aðgangi að umræddum vefsvæðum. Því síður getur tjáningarfrelsi varnaraðila eða viðskiptamanna hans, sem felur m.a. í sér rétt til að miðla og nálgast upplýsingar á netinu, talist stórfellt í samhengi við sömu hagsmuni sóknaraðila. Er í því samhengi m.a. til þess að líta að viðskiptamenn varnaraðila geta nálgast hið höfundavarða efni eftir öðrum löglegum leiðum. Er því hafnað að ákvæði 59. gr. a í höfundalögum brjóti gegn 73. gr. eða 75. gr. stjórnarskrár. Umrædd mannréttindi er heimilt að takmarka með lögum og er að mati dómsins fullnægt þeim skilyrðum sem fram koma í nefndum stjórnarskrárákvæðum fyrir takmörkun réttindanna. Þá er ekki unnt að fallast á það með varnaraðila að ákvæði 65. gr. eða 75. gr. stjórnarskrárinnar standi því í vegi að lögbannsbeiðni sóknaraðila nái fram að ganga.

Með vísan til alls framangreinds verður krafa sóknaraðila því tekin til greina á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990, er rétt að málskostnaður falli niður.

K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð sem dómsformaður, ásamt S-kvk-þgf G-kvk-þgf héraðsdómara og B-kk-þgf J-kk-þgf tölvunarfræðingi.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Lagt er fyrir Sýslumanninn í Reykjavík að leggja lögbann við þeirri athöfn varnaraðila, Hringdu ehf., að veita viðskiptamönnum sínum aðgang að vefsíðunum www.deildu.net, www.deildu.com, www.thepiratebay.se, www. thepiratebay.sx og www.thepiratebay.org.

Vísað er frá síðari hluta kröfu sóknaraðila, STEFs, Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar, þess efnis að lagt verði fyrir sýslumann að leggja fyrir varnaraðila að grípa til nauðsynlegra ráðstafana.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf S-kvk-nf

S-kvk-nf G-kvk-nf

B-kk-nf J-kk-nf