E-176/2022

1 Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 30. janúar sl., var höfðað 8. júní sl. af R-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf, kt. [...], [...], [...], á hendur S-kvk-þgf F-kvk-þgf S-kvk-þgf, kt. [...], [...], [...].

2 Stefnandi krefst að viðurkenndur verði eignarréttur hans að fellihýsi af tegundinni ROCKWOOD- FREEDOM 191 XR með skráningarnúmer [...], en verksmiðjunúmer [...]. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

3 Stefnda krefst sýknu og málskostnaðar.

Málsatvik

4 Í febrúar 2018 kynntust málsaðilar á heilsuhæli NLFÍí Hveragerði, þar sem þau dvöldu bæði vegna kulnunar í starfi. Tókust með þeim ástir og ákváðu þau að skilja við maka sína og taka upp samband. Stefnandi var á þessum tíma læknir á Seyðisfirði og dvaldi stefnda langdvölum hjá honum ásamt dóttur sinni frá aprílmánuði 2018, en stefnda var þá í veikindaleyfi. Um sumarið starfaði stefnandi á Djúpavogi og heimsótti stefnda hann þangað. Einnig heimsótti stefnandi stefndu á heimili hennar og fyrrverandi eiginmanns að [...] á Akureyri. Er aðilar voru í gönguferð á Djúpavogi kom stefnda auga á fellihýsi, útbúið til fjallaferða, og hafði á orði við stefnanda að hana hafi alltaf langað í slíkt fellihýsi. Varð úr að fellihýsið sem deilt er um í máli þessu var keypt 8. júní 2018. Á þessum tíma stóð stefnandi í skilnaði og eignaskiptum við fyrrum eiginkonu sína. Til þess að fellihýsið blandaðist ekki í eignaskiptin voru kaupin gerð til málamynda með milligöngu A, æskuvinkonu stefndu, og millifærði stefnandi kaupverð fellihýsisins 1.100.000 krónur inn á bankareikning í eigu A, sem síðan greiddi kaupverðið seljandanum sem gaf út sölutilkynningu til A hinn 12. júní 2018. Óumdeilt er að stefnandi fjármagnaði kaupin að fullu.

5 Í ágúst 2018 millifærði stefnandi 9.000.000 króna á reikning fyrrverandi eiginmanns stefndu, vegna fyrirhugaðra kaupa stefnanda á helmingshlut hans í íbúð stefndu að [...], á Akureyri. Enginn formlegur kaupsamningur var gerður. Lokagreiðslu, að fjárhæð 1.796.000 krónur, skyldi inna af hendi 15. desember 2018, en til þess kom ekki. Tveimur árum síðar, 16. desember 2020, greiddi stefnda lokagreiðsluna til fyrrum eiginmanns síns, sem gaf út afsal til hennar fyrir eignarhlutanum. Af þessu spruttu málaferli sem lyktaði með því að fyrrum eiginmaður stefndu var dæmdur til að endurgreiða stefnanda 9.000.000 krónur ásamt vöxtum.

6 Í októberlok 2018 flutti stefndi inn til stefndu. Sambúðin reyndist stormasöm og eftir mikið ósamlyndi flutti stefnandi út í apríl 2019. Voru aðilar aldrei formlega skráð í sambúð.

7 Þann 18. júní 2020 ákváðu stefnda og A að skrá fellihýsið sem eign stefndu, án samráðs við stefnanda. Komst stefnandi að því 17. október 2020 er hann óskaði eftir því við A að fellihýsið yrði skráð á hans nafn, en vegna veikinda stefnanda í kjölfar hjartaáfalls sumarið 2019 og brjóskloss í framhaldinu hafði farist fyrir að hann gengi eftir skráningunni gagnvart A. Stefnda synjaði kröfum stefnanda um að skrá fellihýsið á hann og taldi sig eiga tilkall til fellihýsisins sem hluta af uppgjöri við stefnanda vegna samvistaslita. Fellihýsið hefur alla tíð verið í vörslum stefnanda og er það enn.

8 Stefnandi kærði málið til lögreglu hinn 16. mars 2021. Hinn 22. nóvember 2021 felldi lögreglan málið niður þar sem það væri ekki líklegt til sakfellingar. Ríkissaksóknari staðfesti þá ákvörðun hinn 18. mars 2022. Að sama skapi felldi lögregla niður kæru stefndu á hendur stefnanda vegna meints heimilisofbeldis. Þá rak stefnandi aðfararmál á hendur stefndu þar sem hann krafðist þess að fá afhenta lausafjármuni sem hann átti í íbúð stefndu, en hún neitaði honum um aðgang að. Áður en til úrskurðar kom veitti stefnda stefnanda aðgang að lausafénu og var málið fellt niður.

Málsástæður stefnanda

9 Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á því að hann hafi sannanlega greitt einn allt kaupverð fellihýsisins og sé hann því eigandi þess samkvæmt öllum grundvallarreglum eignaréttar, samningaréttar og kauparéttar um greiðslu kaupverðs og yfirfærslu eignarréttar við kaup.

10 Fellihýsið hafi verið skráð á nafn A til bráðabirgða. Stefnandi hafi staðið á þessum tíma í skilnaði við eiginkonu sína og ekki formlega búið að ljúka þeim skiptum þegar kaupin á fellihýsinu áttu sér stað. Því hafi verið ákveðið að skrá fellihýsið með þessum hætti, í bili, svo það blandaðist ekki inn í skiptamálið. Aldrei hafi annað staðið til en að hann yrði einn skráður eigandi þess, þrátt fyrir að skráð hafi verið á annan hátt til bráðabirgða. Þetta hafi stefndu verið fullljóst alla tíð og sé hún því ekki í góðri trú.

11 Ekkert tómlæti sé til staðar sem gefi stefndu rétt til að sölsa undir sig eignir stefnanda. Hann hafi glímt við veikindi og einfaldlega farist fyrir af þeim sökum að leiðrétta skráningu fellihýsisins, enda stefnandi haft öðrum brýnum verkefnum að sinna.

12 Skráning ökutækja sé fyrst og fremst tilað tryggja réttindi grandlauss þriðja manns, auk þess að vera grundvöllur umferðareftirlits, skattlagningar og ábyrgðar gagnvart tryggingum. Skráning, sem sé efnislega röng, stofni ekki eða eyði eignarrétti, gegn sönnun á betri rétti og grandsömum viðsemjanda. Stefnda hafi því ekki unnið neinn rétt þótt fellihýsið hafi ranglega verið skráð á hana í ökutækjaskrá.

13 S tefnandihafikeypt fellihýsið áður en sambúð aðila hófst og því t ekið eignina með sér í sambúðina. Sambúðin hafi staðið mjög stutt og fjárhagsleg samstaða aldrei orðið nein. Því hafi í raun engu verið að skipta milli aðila og augljóst að hvor aðili héldi sínum eignum við lok sambúðar. Það sé því ekkert sem réttlæti að stefnda eigi nokkurt tilkall til fellihýsisins eða geti blandað því inn í einhvers konar uppgjör við stefnanda.

14 Stefnandi hafi haft mun sterkari fjárhagsstöðu. Samkvæmt almennum reglum eigi hann að taka úr sambúðinni það sem hann hafi keypt. Stefnda hafi ekki sýnt fram á neinn rétt til sameignar eða hlutdeildar í fellihýsinu. Gögn málsins sýni að stefnandi tók fullan þátt í rekstri fasteignarinnar að [...]. Óumdeilt að hann hafi greitt alla veraldlega hluti í sambandi aðila, svo sem bifreiðakaup, kaup á húsgögnum og öðru innbúi. Þá sýni gögn málsins að hann hafi greitt stefndu helming kostnaðar vegna fasteignagjalda, orkureikninga, húsfélags, síma og áhvílandi lána á íbúð stefndu. Hún hafi ekki öðlast neinn rétt til að slá eign sinni einhliða á fellihýsið. Bifreið sem stefnandi hafi keypt, en stefnda haft til afnota, hafi verið alfarið fjármögnuð af honum og geti stefndi því ekki notað það sem réttlætingu fyrir sjálftöku á fellihýsinu að hannhafi fengið bílinn.

15 Stefnandi byggi á þvíað þótt ekki hafi verið talinn grundvöllur til ákæru í málinu breyti það engu um réttarstöðu aðila að einkarétti.

16 Stefnda hafi ekki brugðist við margítrekuðum áskorunum, um að leiðrétta skráningu, síðast í ábyrgðarbréfi og tölvupósti til lögmanns hennar, sem ekki hafi verið svarað.

17 Hin ranga skráning valdi því að stefnanda sé ómögulegt að nýta þessa eign sína, tryggja hana eða ráðstafa henni. Til að geta leiðrétt skráninguna sé honum eins og málum er komið nauðsyn að fá dóm til staðfestingar á eignarrétti sínum.

18 Stefnandi vísar til almennra grunnreglna kauparéttar og eignaréttar um að sá eignist hlut sem greiði kaupverð hans, sem og lög um lausafjárkaup nr. 50/2000. Einnig vísar hann til ólögfestra meginreglna íslensks réttar um óvígða sambúð, sbr. einnig 100. gr. laga nr. 20/1991. Þá vísi st til 72. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 um skráningu ökutækja. Um varnarþing vísi st til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991.

19 Krafa um málskostnað byggist á 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu

20 Stefnda kveður kröfu stefnanda ekki njóta réttarverndar, en málsóknin byggist á ráðstöfunum sem stefnandi hafi gert í því skyni að skjóta eign þeirri sem fjallað er um í málinu undan skiptum vegna skilnaðar við þáverandi eiginkonu sína með málamyndagerningi. Ekki verði leitað atbeina dómstóla til að fylgja eftir ráðagerðum af þessu tagi, sbr. einnig 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Beri því að vísa málinu frá ex officio.

21 Í öðru lagi byggi stefnda á því að um hafi verið að ræða eign sem keypt hafi verið meðan á sambúð aðila stóð og aðilar hafi sameiginlega tekið ákvörðun um að festa kaup á. Stefnandi hafi greitt fyrir ýmsa lausafjármuni til afnota í fasteign stefndu, en hann hafi síðar fengið þá afhenta, en stefnda hafi greitt fyrir uppihald, reikninga, mat o. fl. Þá hafi stefnandi selt bíl sem keyptur hafi verið á meðan sambúð aðila stóð og stefnda verið umráðamaður að, en skráður á nafn stefnanda, án þess að ráðfæra sig við stefndu. Því hafi stefnda átt rétt á því að fellihýsið kæmi ekki til skipta sökum skuldajafnaðar. Stefnda hafi átt tilkall til fellihýsisins sem hluta af uppgjöri sínu og stefnanda vegna slita á óvígðri sambúð, samkvæmt meginreglum þar um. Uppgjör á milli aðila hafi ekki farið fram þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir stefndu, sem leiða eigi til þess að hafna beri öllum kröfum stefnanda.

22 Þegar skilnaðurinn væri genginn í gegn hjá stefnanda hafi átt að færa fellihýsið annað hvort yfir á nafn stefnanda eða stefndu, enda hafi ákvörðunin um kaupin verið sameiginleg og átt sér stað í sambúð aðila.

23 Stefndi byggir ennfremur á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti í máli þessu sem leiða eigi til þess að fallast beri á allar kröfur stefndu.

24 Þá mótmælir stefnda því að hún hafi ekki verið í góðri trú, sem og að ekki hafi stofnast fjárhagsleg samstaða með aðilum. Stefnda eigi skýrt tilkall til fellihýsisins.

25 Um lagarök vísar stefnda til meginreglu na kröfu- og samningaréttar, reglna um óvígða sambúð og meginreglna um tómlætisáhrif. Þá vísar stefnda til 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem og 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

26 Um málskostnað vísar stefnda til 130. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

27 Í máli þessu deila aðilar um eignarhald á fellihýsi sem keypt var fyrir fjármuni stefnanda í júní 2018 nokkrum mánuðum eftir að ástarsamband þeirra hófst á meðan bæði voru í hjúskap.

28 Fyrir liggur að ástæða þess að fellihýsið var skráð á nafn æskuvinkonu stefndu var til að forðast að það blandaðist inn í frágang á skilnaði stefnanda við eiginkonu sína. Aðilum ber ekki saman um hver hafi átt frumkvæðið í þeim efnum, en stefnandi bar fyrir dómiað stefnda hafi nefnt að það væri óheppilegt að kaupin á fellihýsinu blönduðust inn í skilnað hans og fjárskipti við eiginkonu hans og tekið fram að hún hafi rætt við æskuvinkonu sína A, sem hafi verið reiðubúin að láta skrá fellihýsið á sitt nafn þangað til skilnaðurinn væri um garð genginn. Stefnda bar aftur á móti að frumkvæðið hafi komið frá stefnanda. Hvað sem því líður liggur fyrir að þau voru sammála um að fara þessa leið. Hins vegar er ekki komið fram í málinu að stefnandi hafi með þessu ætlað aðkoma eignum undan skiptum og hlunnfara með því eiginkonu sína, eins og stefnda hefur byggt á í máli þessu. Stefnandi bar fyrir dómi að hann hafi ekki talið ástæðu til að blanda kaupum á fellihýsinu inn í fjárskiptin, sem stóðu yfir á þeim tíma er hann keypti fellihýsið. Að mati dómsins verður aðstæðum í máli þessu ekki jafnað til aðstæðna í Hæstaréttarmáli nr. 355/2009, sem stefnda hefur vísað til sem fordæmis. Hefur stefnda ekki sýnt fram á að háttsemi stefnanda hafi verið refsiverð og stendur 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki í vegi að mál þetta komi til efnismeðferðar.

29 Dómurinn getur ekki fallist á með stefndu að líta beri svo á að sambúð aðila hafi hafist á vormánuðum 2018, þó að þau hafi verið mikið samvistum. Sambúð þeirra hófst formlega er stefnandi flutti inn til stefndu í nóvemberbyrjun 2018. Sambúðin, sem aldrei var formlega skráð sem slík, stóð einungis um hálfs árs skeið. Samkvæmt meginreglum um óvígða sambúð heldur hvor sambúðaraðila þeim eignum sem hann kom með í sambúðina, nema sérstök sjónarmið leiði til annars. Stefnda hefur ekki sýnt fram á að annað eigi við um þær skammvinnu samvistir sem aðilar máls þessa áttu í. Myndi í þeim efnum engu breyta þó litið yrði svo á að sambúðin hefði verið hafin þegar stefnandi keypti fellihýsið.

30 Óumdeilt er að stefnandi fjármagnaði að öllu leyti kaup á lausafé á sambandstíma aðila. Þá liggja fyrir gögn sem sýna fram á að stefnandi endurgreiddi stefndu, að hennar kröfu, helming kostnaðar við fasteignagjöld, orkureikninga, síma og húsnæðislán, þó aðila greini á um fyrir hvaða tímabil það hafi verið. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefnda hafi fjármagnað uppihald aðila umfram stefnanda með þeim hætti að myndast hafi tilkall til fjárkrafna á hendur honum, eins og stefnda hefur haldið fram. Jafnvel þó svo væri, þá myndi það ekki færa henni rétt til að slá einhliða eign sinni á fellihýsi stefnanda í nafni skuldajafnaðar.

31 Fyrir liggur að stefnandi fjármagnaði kaup á öllu lausafé sem keypt var á meðan á sambandi aðila stóð, bæði áður en sambúð þeirra hófst og á meðan á henni stóð. Aðspurð um grundvöll þess að stefnda teldi sig eiga fellihýsið án þess að greiða nokkuð fyrir það, kvaðst hún einfaldlega hafa talið það rétt eftir að sambúðinni lauk að hún fengi fellihýsið. Stefnandi hafi án samráðs við hana selt bifreið, sem hann hafði keypt en hún haft afnot af. Því hafi henni einfaldlega fundist rétt að hún fengi fellihýsið án samráðs við stefnanda. Af þeirri augljósu ástæðu að stefnandi var eigandi umræddrar bifreiðar og fjármagnaði kaupin á fellihýsinu að fullu er haldlaus sú málsástæða stefndu að hún eigi réttmætt tilkall til fellihýsisins á þessum grunni.

32 Að sama skapi er haldlaus sú málsástæða stefndu að hún eigi tilkall til eignarhlutar í fellihýsinu, þar sem þau hafi verið að hefja framtíðarsamband í hennar huga, verið ástfangin og myndu gifta sig. Henni hafi því þótt eðlilegt að þau ættu fellihýsið saman. Fyrir dómi staðfesti stefnda að þessar hugrenningar hennar hafi hins vegar hvorki verið ræddar þeirra á milli þegar fellihýsið var keypt, né síðar. Væntingar stefndu um hugsanlegan framtíðarhjúskap hafa hér enga þýðingu. Liggur ekkert fyrir í málinu sem styður þá staðhæfingu stefndu að ákveðið hafi verið að þau myndu kaupa fellihýsið saman þrátt fyrir að stefnandi hafi alfarið fjármagnað kaupin. Ber stefnda sönnunarbyrði fyrir því að annað hafi staðið til en ráðið verður af fjármögnun kaupanna.

33 Óumdeilt er að stefnandi greiddi einn fyrir kaupin á fellihýsinu. Var bæði stefndu og æskuvinkonu hennar, A, það fullljóst þegar þær tóku ákvörðun um aðskrá fellihýsið sem eign stefndu á n nokkurs samráðs við stefnanda. Var stefnda því grandsöm þegar hún notfærði sér þá aðstöðu að æskuvinkona hennar var skráð eigandi fellihýsisins og var tilbúin að skrá hýsið á nafn stefndu án þess að stefnanda yrði gefinn kostur á að gæta réttar síns.

34 Þá verður ekki fallist á að stefnda geti borið fyrir sig tómlæti af hálfu stefnanda við að gæta réttar síns. Fyrir liggur að stefnandi hóf þegar að leita leiðréttingar eftir að honum varð ljóst að stefnda hafði fengið fellihýsið skráð á sitt nafn. Sú staðreynd að það dróst af hálfu stefnanda að ganga eftir því gagnvart A að fellihýsið yrði skráð á hans nafn, getur ekki fært stefndu nokkurn rétt í málinu.

35 Þrátt fyrir að fellihýsið sé á grundvelli framangreinds gernings skráð opinberri skráningu sem eign stefndu, hefur hún ekki sýnt fram á að hún eigi réttmætt tilkall til þess. Þvert á móti stafar skráningin af óheiðarlegum gerningi af hennar hálfu.

36 Samkvæmt öllu framansögðu er það niðurstaða dómsins að stefnandi sé raunverulegur eigandi fellihýsisins og verður því fallist á kröfur hans í málinu.

37 Með hliðsjón af málsúrslitum verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt tímaskýrslu lögmanns stefnanda er umkrafinn málskostnaður 1.158.385 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, sem dómurinn telur hæfilegt með hliðsjón af umfangi málsins. Eins og stefnda hefur gert málatilbúnað sinn úr garði telur dómurinn tilefni til álags á málskostnað samkvæmt c.- lið 1. mgr., sbr. 2. mgr., 131. gr. laganna, sem nemi 25%. Verður ákvarðaður málskostnaður samkvæmt því 1.447.981 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum.

38 Af hálfu stefnanda flutti málið A-kk-nf S-kk-nf, lögmaður, en J-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, lögmaður, af hálfu stefndu.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkenndur er eignarréttur stefnanda, R-kk-ef S-kk-ef R-kk-ef, kt. [...], að fellihýsi af tegundinni ROCKWOOD- FREEDOM 191 XR með skráningarnúmer [...] og verksmiðjunúmer [...].

Stefnda, S-kvk-nf F-kvk-nf S-kvk-nf, kt. [...], greiði stefnanda 1.447.981 krónu í málskostnað.