X-5/2013

I

Mál þetta, sem þingfest var 27. febrúar 2012, var tekið til úrskurðar 24. febrúar sl.

Sóknaraðili er Sp/f Dregg, til heimilis í Þórshöfn í Færeyjum.

Varnaraðili er þrotabú Dreggjar ehf., Glerárgötu 36, Akureyri.

Dómkröfur

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð USD 2.199.100 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2991 frá 9. júní 2009 til greiðsludags verði viðurkennd í réttindaröð sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við skipti á þrotabúi Dreggjar ehf. Þá er þess krafist að sóknaraðila verði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila verði hafnað en til vara að krafan verði stórlega lækkuð. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila samkvæmt málskostnaðarreikningi.

II

Atvik máls

Sóknaraðili er færeyskt félag, sem stofnað var á árinu 2009, og mun það óbeint hafa verið í eigu A-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef, sem jafnframt var eigandi varnaraðila máls þessa. Á árinu 2007 keypti varnaraðili flutningaskipið Axel og var það nýtt til farmflutninga fyrir félagið og aðra aðila. Hinn 9. júní 2009 var skipið selt sóknaraðila. Í afsali vegna sölunnar sagði að söluverð væri tvær milljónir Bandaríkjadala og að það væri að fullu greitt. Bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði dómsins hinn 7. maí 2012 og lauk kröfulýsingarfresti 9. júlí það ár.

Varnaraðili lýsti yfir riftun á sölu flutningaskipsins til sóknaraðila hinn 25. júlí 2012 en yfirlýsing um riftun var birt fyrir nefndum A-kk-þgf A-kk-þgf þann dag. Síðar sama dag féllst sýslumaðurinn á Akureyri á kröfu varnaraðila um kyrrsetningu skipsins. Daginn eftir hafnaði sýslumaður hins vegar kröfu varnaraðila um að skipið yrði tekið úr umráðum sóknaraðila og var því hinn 28. júlí skipinu siglt í átt til Noregs. Varnaraðili höfðaði í framhaldinu, 31. júlí 2012, mál fyrir dóminum til staðfestingar á kyrrsetningunni og til riftunar á sölu skipsins til sóknaraðila í júní 2009. Þá mun sóknaraðili hafa skotið ágreiningi um kyrrsetninguna til dómsins.

Sóknaraðili afsalaði skipinu til Sp/f Dregg Shipping og var afsal móttekið hjá færeysku skipaskránni 1. ágúst 2012. Síðastnefnda félagið afsalaði skipinu til Sp/f Saga Shipping 7. sama mánaðar. Í byrjun september 2012 var skipið statt í Noregi og 6. þess mánaðar féllst héraðsdómur Nord-Troms á kröfu varnaraðila þess efnis að skipið yrði tekið úr umsjá Sp/f Saga Shipping og hinn 14. september 2012 kvað sami dómstóll upp dóm til staðfestingar því. Í dóminum kom fram að Sp/f Saga Shipping væri óheimilt að ráðstafa skipinu eða veðsetja það uns fyrir lægi endanleg niðurstaða um eignarhald skipsins. Nokkrum dögum eftir að nefndur staðfestingardómur var kveðinn upp eða hinn 18. september 2012 gerðu sóknar- og varnaraðilar þessa máls og félögin Sp/f Saga Shipping og Sp/f Dregg Shipping með sér samkomulag en aðila greinir á um hvernig það samkomulag kom til og að hvers undirlagi það var gert. Í 1. gr. samkomulagsins kemur fram að með því væri komin á sátt í máli því sem varnaraðili rak á hendur sóknaraðila fyrir héraðsdómi í Nord-Troms og málum þeim sem rekin hafi verið fyrir íslenskum dómstólum. Sp/f Saga Shipping skuldbatt sig með samkomulaginu til að gefa út skuldabréf að fjárhæð 250.000.000 króna með veði í skipinu, auk þess gaf félagið út afsal fyrir skipinu til varnaraðila sem honum var heimilt að skrá sem eignarheimild yrði skuldin samkvæmt veðskuldabréfinu ekki greidd innan sex mánaða. Að gerðu þessu samkomulagi var kyrrsetningu skipsins aflétt og því heimiluð för frá Tromsö.

Flutningaskipið var kyrrsett vegna skulda Sp/f Saga Shipping í Færeyjum í byrjun febrúar 2013 og fór svo að hinn 8. mars 2013 var bú Sp/f Saga Shipping tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu A-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef. Skipið var síðan selt á uppboði í Færeyjum 21. ágúst 2013 og seldist það á 5.200.000 danskar krónur. Að frádregnum lögveðum og kostnaði fékk varnaraðili 3.873.018 danskar krónur í sinn hlut á grundvelli veðskuldabréfsins sem gefið var út við gerð samkomulags þess sem áður er getið.

Sóknaraðili lýsti kröfu þeirri sem hér er til umfjöllunar í bú varnaraðila hinn 24. september 2013 en skiptastjóri hafnaði kröfunni með bréfi dagsettu 14. október sama ár. Skiptastjóri hélt fund hinn 8. nóvember 2013 í þeim tilgangi að reyna að jafna ágreininginn en þar sem tilraunir skiptastjóra til þess reyndust árangurslausar var ágreiningsefninu skotið til dómsins.

III

Málsástæður og lagarök

Sóknaraðili vísar til þess að hann hafi hinn 9. júní 2009 keypt flutningaskipið Axel fyrir 2.000.000 Bandaríkjadala. Í framhaldi af því hafi varnaraðili tekið skipið á leigu til þriggja ára frá 1. janúar 2010 að telja en leigugjald hafi verið 8.000 evrur á dag. Leigusamningi þessum hafi, með samkomulagi beggja aðila, verið slitið í árslok 2010 og því hafi samningurinn einungis verið í gildi árið 2010. Heldur sóknaraðili því fram að á þessum tíma hafi ekkert óeðlilegt verið við leigusamninginn eða gjald það sem varnaraðili greiddi í leigu.

Sóknaraðili rekur máli sínu til stuðnings þá atburðarás sem hófst 25. júlí 2012 þegar flutningaskipið var að kröfu skiptastjóra varnaraðila kyrrsett. Þann dag hafi fyrirsvarsmanni sóknaraðila verið birt riftun á sölu flutningaskipsins til sóknaraðila. Um 15 mínútum síðar hafi fulltrúi sýslumanns og skiptastjóri þrotabúsins hitt fyrirsvarsmanninn fyrir þar sem gerð var krafa um kyrrsetningu á hendur sóknaraðila til tryggingar ætluðum kröfum varnaraðila að fjárhæð 5.000.000 Bandaríkjadala. Krafan sé studd þeim rökum að sóknaraðili hafi átt lögvarða kröfu á hendur varnaraðila. Heldur sóknaraðili því fram að það hafi verið ólögmætt af fulltrúa sýslumanns að fallast á beiðni varnaraðila og kyrrsetja flutningaskipið. Yfirlýsing skiptastjóra varnaraðila um riftun kaupsamningsins hafi ein og sér ekki leitt til þess að varnaraðili hafi átt eða eignast lögvarða kröfu í skilningi 5. gr. laga nr. 31/1990. Réttindi samkvæmt riftunaryfirlýsingu eingist sá sem slíka yfirlýsingu hefur gefið ekki fyrr en hún hefur verið staðfest með dómi. Því fari því fjarri að einföld yfirlýsing um riftun geti talist lögvarin krafa í skilningi nefndrar 5. gr. Þetta hafi fulltrúa sýslumanns mátt vera ljóst þegar hann féllst á kyrrsetningarbeiðnina en það hafi hann gert án þess að fyrirsvarsmaður sóknaraðila hafi getað gætt hagsmuna sinna við gerðina. Yfirlýsing um riftun hafi verið einhliða gerningur af hálfu varnaraðila sem sóknaraðili hafi ekki fengið að tjá sig um. Varnaraðili hafi því ekki átt lögvarða kröfu þegar kyrrsetningin fór fram og þá hafi afhending kyrrsetningarbeiðninnar til sýslumanns ekki orðið til þess að lögvarin krafa hafi orðið til.

Sóknaraðili heldur því fram að beiðni varnaraðila um kyrrsetningu hafi ekki fullnægt skilyrðum 5. gr. laga nr. 31/1990 þar sem ekki verði ætlað að varnaraðili hafi átt þau réttindi sem hann hugðist tryggja. Varnaraðili hafi ekki átt kröfu á sóknaraðila að andvirði 5.000.000 Bandaríkjadala. Varnaraðili hafi ekki fært fram nein rök fyrir kröfu sinni heldur klætt riftunarkröfu sína í búning fjárkröfu í stað þess að krefjast afhendingar skilsins. Varnaraðili hafi ekki lagt fyrir sýslumann gögn sem sýndu fram á að verðmæti skipsins hafi numið nefndri fjárhæð heldur hafi sú fjárhæð verið skot út í bláinn. Varnaraðili hafi reynt að sanna verðmæti hinnar meintu gjafar í júní 2009 annars vegar með vátryggingarverðmæti skipsins og hins vegar með tölvupósti endurskoðanda til fjármálastofnunar með beiðni um fjármögnun. Þessi viðmið um verðmat skipsins, sem var orðið gamalt, hafi verið fjarri lagi auk þess sem verðmæti skipa hafi minnkað verulega eftir 2008.

Sóknaraðili heldur því fram að kyrrsetning flutningaskips sem starfar á alþjóðamarkaði sé mjög íþyngjandi fyrir eiganda skipsins, m.a. vegna þess að þeir sem þurfi að láta flytja fyrir sig farm vilji ekki eiga það á hættu að verðmætur farmur þeirra sé fluttur með skipi sem bundið sé einhvers konar kvöðum. Kyrrsetning ein og sér geti þannig eyðilagt rekstur af þessu tagi. Þá sé það forsenda fyrir rekstri sem þessum að lánafyrirgreiðsla sé í boði hjá þeim sem selja eldsneyti og aðra þjónustu en lán sé afar erfitt eða útilokað að fá eftir að skip hefur verið kyrrsett. Auk þess hafi skiptastjóri varnaraðila tilkynnt aðilum sem hann vissi að hefðu mögulega áhuga á að skipta við sóknaraðila að þrotabúið væri orðið eigandi skipsins. Kyrrsetningin og röng tilkynning skipastjóra hafi því í raun verið dauðadómur yfir atvinnustarfsemi sem gengið hafði með miklum ágætum til margra ára. Aðgerðir þessar, sem að mati sóknaraðila voru ólögmætar, hafi orðið til þess að sóknaraðila var í raun ókleift að fá verkefni fyrir skipið og um leið var starfsemi sóknaraðila eyðilögð á örskotsstundu án þess að hann fengi rönd við reist.

Sóknaraðili heldur því fram að hann hafi, í þeim tilgangi að bjarga þeim verðmætum sem skiptastjóri og sýslumaður voru að gera að engu, selt skipið til færeyska félasins Sp/f Dregg Shipping sem síðar seldi það áfram til færeyska félagsins Sp/f Saga Shipping. Skipinu hafi því í byrjun september 2012 verið siglt til Tromsö í Noregi þar sem það var lestað af matvöru. Þar hafi það verið stöðvað af norskum yfirvöldum að beiðni skiptastjóra varnaraðila. Í kjölfarið hafi það verið kyrrsett þar. Um borð í skipinu hafi þá verið verðmætur farmur og nauðsynlegt að koma skipinu úr höfn sem fyrst. Í þessari stöðu hafi að frumkvæði skiptastjóra varnaraðila verið gert samkomulag það sem dagsett er 18. september 2012 en það hafi verið að undirlagi skiptastjóra að færeyska félagið Sp/f Dregg Shipping væri einnig aðili að samkomulaginu auk sóknaraðila. Samkomulagið hafi verið samið einhliða af skiptastjóranum og sóknaraðili hafi ekki getað haft áhrif á efni þess, enda hafi það verið gert í miklum flýti í þeim tilgangi að koma skipinu úr höfn í Tromsö.

Sóknaraðili heldur því fram að kröfu varnaraðila megi rekja til yfirlýsingar skiptastjóra varnaraðila um riftun 24. júlí 2012. Þar hafi komið fram að skiptastjóri taldi sölu á flutningaskipinu Axel frá varnaraðila til sóknaraðila í júní 2009 vera riftanlega ráðstöfun á grundvelli 131., 134. eða 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili vísar jafnframt til þess að efni samkomulagsins sem gert var 18. september 2012 hafi falið í sér að Sp/f Saga Shipping gæfi út veðskuldabréf að fjárhæð 250.000.000 króna sem tryggja átti með 1. veðrétti í flutningaskipinu en þá höfðu orðið eigendaskipti á því. Samkomulag þetta hafi verið gert „til að ljúka málum milli þrotabúsins annars vegar og aðilanna hins vegar“ og kom fram að með því væri komin „á sátt í máli því er þrotabúið rak á hendur Saga Shipping fyrir Nord-Troms Tingrett í Noregi og lauk með dómi þann 14. september 2012 og málum þeim sem þrotabúið og Sp/f Dregg reka á Íslandi.“ Sp/f Saga Shipping hafi átt að greiða þrotabúinu 250.000.000 króna að liðnum sex mánuðum en yrði það ekki gert gæti þrotabúið þinglýst afsali og þar með orðið eigandi skipsins. Svo hafi farið að skipið hafi verið selt á uppboði í Færeyjum 21. ágúst 2013 í tengslum við skipti á þrotabúi Sp/f Saga Shipping. Hæsta boð í skipið hafi verið 5.200.000 danskar krónur og sú fjárhæð, að frádregnum lögveðskröfum og kostnaði hafi runnið til varnaraðila. Fjárhæðin sem fékkst fyrir skipið á uppboðinu hafi verið jafnvirði 933.204 Bandaríkjadala eða sem nemur u.þ.b. 20% af þeirri fjárhæð sem varnaraðili krafði sóknaraðila um með riftunaryfirlýsingu sinni hinn 25. júlí 2012.

Sóknaraðili vísar til þess, sem áður er getið, að skiptastjóri varnaraðila hafi einhliða samið skilmála samkomulagsins sem gert var 18. september 2012. Með hliðsjón af því verði samkvæmt viðurkenndum túlkunarreglum samningaréttar að túlka allan vafa vegna samkomulagsins sóknaraðila og öðrum aðilum samkomulagsins í hag. Hvað sem því líði séu þau ákvæði samkomulagsins sem varnaraðili ber fyrir sig í því skyni að koma í vega fyrir kröfu sóknaraðila í máli þessu ógild eða verða að víkja á grundvelli ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsveð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. laganna. Í samkomulaginu hafi ekki komið fram að það væri liður í riftun. Af þeim sökum verði ekki lagt til grundvallar að riftun hafi í raun átt sér stað fyrr en í fyrsta lagi við uppboðið hinn 21. ágúst 2013 en það var ekki ljóst fyrr hvort og með hvaða hætti riftunin yrði framkvæmd. Í kjölfar þessa hafi sóknaraðili án tafar lýst kröfu sinni í búið samkvæmt 143. gr., sbr. 6. tl. 118. gr., laga um gjaldþrotaskipti o.fl., enda raknaði krafa hans við um leið og riftunin náði fram að ganga. Andmælir sóknaraðili af þessum sökum málsástæðum varnaraðila í þá veru að kröfunni hafi verið lýst of seint.

Þá vísar sóknaraðili til þess að í samkomulaginu komi ekki fram á grundvelli hvaða ákvæðis laga um gjaldþrotaskipti o.fl. væri rift, en upphaflega hafi verið vísað til 131., 134. eða 141. gr. laganna. Með hliðsjón af sérfræðikunnáttu skiptastjórans og þeirri staðreynd að hann samdi einhliða skilmála nefnds samkomulags verði að túlka allan vafa sóknaraðila í hag. Því megi gera ráð fyrir að riftun hafi í raun fyrst náð fram að ganga við sölu skipsins á nefndu uppboði og við það hafi krafa sóknaraðila í búið raknað við.

Fyrir liggi að sóknaraðili eignaðist skipið hinn 9. júní 2009. Samið hafi verið um að kaupverðið yrði greitt með þeim hætti að varnaraðili myndi áfram hafa umráð yfir skipinu og að leigugreiðslum yrði skuldajafnað við kaupverðið þar til það væri að fullu greitt. Formlegur leigusamningur hafi verið gerður hinn 16. desember 2009 og gildistími hans hafi eingöngu verið eitt ár. Samkvæmt samningnum hafi leiguverð verið 8.000 evrur á dag eða 2.920.000 evrur á einu ári. Óumdeilt sé að varnaraðili hafi haft skipið til umráða á leigu allt þar til bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta hinn 7. maí 2012. Dagleiga margfölduð með þeim dögum sem varnaraðili hafði skipið á leigu nemi því rúmlega andvirði skipsins og þar með ljóst að kaupverð þess hafi löngu verið greitt þegar bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta.

Sóknaraðili andmælir rökum varnaraðila í þá veru að krafan sé vanreifuð samkvæmt ákvæðum 117. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. enda uppfylli kröfulýsingin öll skilyrði ákvæðisins. Þá bendir sóknaraðili á að skiptastjóra varnaraðila sé vel kunnugt um grundvöll kröfunnar sem rekja megi til riftunar sem skiptastjórinn framkvæmdi sjálfur. Augljóst sé að varnaraðili hafi ekki haft skipið til afnota í 857 daga án endurgjalds en algengt sé að skip séu seld með þeim hætti sem hér var raunin. Sóknaraðili eigi því kröfu til leigugreiðslna fyrir þann tíma sem skipið var í hans eigu. Krafan sé reist á 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. en hún hafi lifnað við þegar riftun náði fram að ganga sem var, eins og áður greinir, í fyrsta lagi hinn 21. ágúst 2013. Krafa um leigugreiðslur sé jafnhá kaupverði skipsins með vöxtum og kostnaði, enda hafi leigutekjum verið skuldajafnað upp í kaup á skipinu þegar á árinu 2010.

Með vísan til alls þessa byggir sóknaraðili á því að hann eigi kröfu í bú varnaraðila sem nemi kaupverði skipsins, 2.000.000 Bandaríkjadala, auk innheimtukostnaðar sem nemi 159.920 Bandaríkjadölum og virðisaukaskatts af innheimtukostnaði sem nemi 39.180 Bandaríkjadölum, samtals 2.199.100 Bandaríkjadalir. Auk þessa krefst sóknaraðili dráttarvaxta af höfuðstól kröfu sinnar samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. júní 2009 til greiðsludags.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að sóknaraðili hafi lýst kröfu sinni of seint og því hafi hún fallið niður gagnvart varnaraðila, sbr. 1. mgr. 118. gr., sbr. 2. mgr. 85. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Innköllun vegna gjaldþrotaskiptanna hafi verið birt fyrra sinni í Lögbirtingablaði hinn 9. maí 2012 og frestur til að lýsa kröfum í búið hafi lokið 9. júlí 2012. Skiptastjóri hafi móttekið kröfulýsingu sóknaraðila 24. september 2013 sem samkvæmt framansögðu sé löngu eftir að kröfulýsingarfresti lauk.

Varnaraðili heldur því fram að krafa sóknaraðila falli ekki undir 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. og því geti sóknaraðili ekki komið kröfu sinni að með vísan til 6. mgr. 118. gr. laganna. Sóknaraðili haldi því fram að hann eigi rétt til leigugjalds samkvæmt samningi um leigu varnaraðila á flutningaskipinu af sóknaraðila en því hafnar varnaraðili. Þá segir varnaraðili að sóknaraðili setji kröfu sína fram með ruglingslegum hætti þannig að hún sé í raun vanreifuð og ómarktæk. Í greinargerð til dómsins haldi sóknaraðili því fram að gildistími leigusamnings hafi verið árið 2010 en samningnum hafi verið slitið með gagnkvæmu samkomulagi aðila í árslok þess árs og því aðeins gilt fyrir árið 2010. Sóknaraðili staðhæfi hins vegar að varnaraðili hafi haft skipið til umráða allt þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta hinn 7. maí 2012. Síðari staðhæfingin sé í andstöðu við framburð fyrirsvarsmanns sóknaraðila sem bar í skýrslutöku hjá skiptastjóra hinn 31. maí 2012 að samningnum hafi verið rift. Þetta komi einnig fram hjá fyrirsvarsmanninum í skýrslu sem tekin var af honum fyrir dómi í ágúst 2012. Bókari varnaraðila, J-kvk-nf R-kvk-nf, hafi einnig gefið skýrslu fyrir dómi hinn 31. júlí 2012 og þar hafi hún kannast við að samningnum hafi verið rift. Varnaraðili segir þessar ósamrýmanlegu staðhæfingar sóknaraðila í greinargerð hans sýna hversu ótrúverðugur málatilbúnaður hans sé og renni stoðum undir að umræddur leigusamningur hafi verið gerður til málamynda í þeim eina tilgangi að jafna út skuld sóknaraðila við varnaraðila en sóknaraðili hafi ekki haft afnot skipsins samkvæmt leigusamningnum.

Varnaraðili heldur því fram að ef sóknaraðili telur að varnaraðili hafi vangreitt leigugjald vegna leigu á skipinu á árinu 2010, þá hafi sóknaraðili getað lýst þeirri kröfu á innköllunarfresti enda hafi fjárhæð kröfunnar átt að vera ljós í síðasta lagi í lok ársins 2010.

Af hálfu varnaraðila er því mótmælt að sóknaraðili hafi ekki getað lýst kröfu sinni fyrr en eftir að uppboð hafði farið fram á skipinu hinn 21. ágúst 2013 og í ljós komið hvernig andvirði þess yrði úthlutað. Tilvist ætlaðrar kröfu sóknaraðila sé ekki á nokkurn hátt tengd aðgerðum sóknaraðila til riftunar en að mati varnaraðila er sóknaraðili að klæða kröfu sína í búning kröfu sem fellur undir 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. er veitt geti honum möguleika á að koma kröfunni að eftir að kröfulýsingarfrestur er runninn út. Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili sé ekki riftunarþoli í skilningi 143. gr. nefndra laga. Sóknaraðili hafi ekki þurft að sæta riftun og greiða varnaraðila fé eða afhenda honum eignir. Riftunaryfirlýsingu hafi vissulega í upphafi verið beint að sóknaraðila sem hafi hins vegar afsalað skipinu til Sp/f Dregg Shipping með þeim skilmálum að kaupverð væri að fullu greitt. Með því að sóknaraðili afsalaði skipinu geti hann ekki talist riftunarþoli í skilningi 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkomulag sem aðilar þessa máls, Sp/f Dregg Shipping og Sp/f Saga Shipping, gerðu 18. desember 2012 hafi ekki gert ráð fyrir neinum greiðslum frá sóknaraðila. Hins vegar hafi verið gert ráð fyrir 250.000.000 króna greiðslu frá Sp/f Saga Shipping í formi skuldabréfs. Þá hafi nefnt félag gefið út afsal til varnaraðila sem heimilt var að þinglýsa ef vanefnd yrði á greiðslu skuldabréfsins. Af þessu megi ráða að þoli riftunarinnar hafi verið Sp/f Saga Shipping en ekki sóknaraðili. Í þessu sambandi bendir varnaraðili á að sóknaraðili byggir málatilbúnað sinn ekki á því að hann hafi beðið tjón af riftunaraðgerðum varnaraðila en ekkert hafi komið fram í máli varnaraðila í þá veru að beint hafi verið að honum kröfum af hálfu þrotabúa Sp/f Dregg Shipping eða Sp/f Saga Shipping.

Að mati varnaraðila á 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti við í þeim tilviku er þolandi riftunar hefur fengið kröfu sína greidda með riftanlegri ráðstöfun. Við riftun eigi hann kost á að koma upphaflegri kröfu sinni að við skiptin. Þannig eigi ákvæðið eingöngu við þegar í riftanlegri ráðstöfun hefur falist greiðsla þrotamanns á skuld við þolanda riftunar. Í þessu tilfelli eigi þetta ekki við en afhending skipsins til sóknaraðila hafi ekki verið liður í greiðslu á skuld, enda hafi sóknaraðli ekki átt neina kröfu á varnaraðila. Hafi sóknaraðili átt kröfu á varnaraðila hafi hún ekki verið upprunaleg í skilningi nefndrar 143. gr. Varnaraðili heldur því fram, fari svo að dómurinn telji varnaraðila eiga kröfu á varnaraðila, að henni hafi ekki verið lýst án ástæðulauss dráttar, sbr. 6. tl. 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., og því beri að hafna henni.

Varnaraðili færði fram aðrar málsástæður máli sínu til stuðnings og þá gerði hann og rakti hann og rök fyrir varakröfu sinni. Með vísan til e. liðar laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 er óþarfi að taka þau rök upp í dómi þessum.

IV

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa snýst um það hvort krafa sem sóknaraðili lýsti við skipti á þrotabúi varnaraðila hinn 24. september 2013 skuli viðurkennd sem almenn krafa en frestur til að lýsa kröfum í þrotabúið rann út 9. júlí 2012. Krafa sóknaraðila er reist á leigusamningi milli aðila máls þessa sem dagsettur er 1. janúar 2010 og skyldi hann gilda í þrjú ár. Samkomulag varð með aðilum um að stytta gildistíma leigusamningsins og var hann eingöngu í gildi árið 2010. Leiguverð var 8.000 evrur á dag og gekk leigugjaldið upp í kaupverð skipsins og var það að fullu greitt með u.þ.b. sex mánaða leigugreiðslum. Fyrir liggur að hinn 24. júlí 2012 kyrrsetti sýslumaðurinn á Akureyri, að kröfu skiptastjóra varnaraðila, flutningaskipið Axel sem þá var statt í höfn á Akureyri. Sama dag var fyrirsvarsmanni sóknaraðila birt yfirlýsing um riftun á sölu flutningaskipsins sem fram fór í júní 2009. Ágreiningur reis með aðilum um aðgerðir skiptastjóra sem höfðaði mál á hendur sóknaraðila m.a. til staðfestingar kyrrsetningunni og riftuninni. Að sama skapi skaut sóknaraðili ágreiningi um kyrrsetninguna til dómsins. Þessi mál og önnur ágreiningsmál aðila fyrir dómstólum voru felld niður með sérstöku samkomulagi sem gert var 18. september 2012 en samkomulagið tók einnig til félaganna Sp/f Dregg Shipping og SSp/f Saga Shipping.

Af hálfu sóknaraðila er aðallega á því byggt að krafa hans á hendur þrotabúinu hafi raknað við þegar riftun á kaupsamningi um flutningaskipið náði fram að ganga og byggir sóknaraðili á því að það hafi verið þegar skipið var selt nauðungarsölu í Færeyjum hinn 21. ágúst 2013. Samningur aðila og framsal skipsins til félaga í Færeyjum hafi leitt til þess að réttaráhrif riftunar varnaraðila gengu ekki eftir fyrir það tímamark.

Samkvæmt síðari málslið 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. er þeim, sem hefur verið gert að sæta riftun á ráðstöfun þrotamanns og greiða þrotabúi fé eða standa skil á verðmæti, heimilt að koma að upphaflegri fjárkröfu sinni á hendur búinu og skal hann þá njóta jafnrar stöðu við aðra lánardrottna sem eiga jafnréttháar kröfur.

Við úrlausn á ágreiningsmáli þessu verður að horfa til þess að sóknaraðili afsalaði skipinu til Sp/f Dregg Shipping og var afsal móttekið 1. ágúst 2012 af Føreyja Skipaskrásetning, örfáum dögum eftir að það var kyrrsett að kröfu varnaraðila en undirritun á afsalið af hálfu sóknaraðila er dagsett 16. júlí 2010. Samkvæmt afsalinu var kaupverðið 6.760.000 danskar krónur. Nokkrum dögum síðar afsalaði Sp/f Dregg Shipping skipinu til Sp/f Saga Shipping fyrir sömu fjárhæð og var það félag skráður eigandi skipsins þegar það var selt á uppboði 21. ágúst 2013. Aðilar þessa máls svo og Sp/F Dregg Shipping og Sp/f Saga Shipping gerðu með sér samkomulag sem áður er getið þar sem m.a. kemur fram að öll dómsmál milli aðilanna eru felld niður, m.a. mál varnaraðila á hendur sóknaraðila vegna yfirlýsingar varnaraðila um riftun á sölu flutningaskipsins. Þá liggur fyrir að fé það, sem varnaraðili fékk af uppboðsandvirði skipsins, var á grundvelli skuldabréfs, sem tryggt var með veði í skipinu. Ekki verður séð að sóknaraðili hafi greitt varnaraðila fé vegna riftunarinnar og þá skilaði sóknaraðili ekki skipinu til varnaraðila. Af þessu leiðir að sóknaraðili getur ekki talist þolandi riftunar í skilningi 143. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. þannig að honum sé heimilt að koma upphaflegri fjárkröfu sinni á hendur þrotabúinu að í málinu eftir að kröfulýsingarfresti var lokið. Er það því niðurstaða dómsins að sóknaraðila hafi borið að lýsa kröfu sinni vegna vangoldinna leigugreiðslna á kröfulýsingarfresti, enda lá fyrir eigi síðar en í lok árs 2010 hver upphæðin var en þá var leigusamningi um skipið slitið. Sóknaraðili lýsti kröfunni ekki og er hún því niður fallin, sbr. 1. mgr. 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl.

Að fenginni þessari niðurstöðu verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir og hefur þá verið tekið tillit til útlagðs kostnaðar vegna þýðinga skjala yfir á íslensku að fjárhæð tæplega 850.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti mál þetta S-kk-nf G-kk-nf Þ-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu varnaraðila S-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, sem tók við rekstri þessa máls 15. september sl., kveður upp úrskurð þennan að gættum ákvæðum 178. gr. laga um meðferð gjaldþrotaskipta o.fl., sbr. 115. gr. laga um meðferð einkamála.

Úrskurðarorð:

Kröfu sóknaraðila, Sp/f Dregg, þess efnis að krafa hans að fjárhæð 2.199.100 Bandaríkjadalir auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2009 til greiðsludags verði viðurkennd í réttindaröð sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.f. við skipti á þrotabúi Dreggjar ehf., er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 3.000.000 króna í málskostnað