E-1292/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 16. janúar síðastliðinn, var höfðað 26. mars 2012 af G-kk-þgf Þ-kk-þgf A-kk-þgf, Hofteigi 36, Reykjavík, gegn Þaktaki ehf., Tranavogi 5, Reykjavík, og til réttargæslu Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda, Þaktaks ehf., vegna líkamsáverka sem stefnandi varð fyrir 3. nóvember 2010 í vinnu sinni hjá stefnda. Krafist er og málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt málskostnaðaryfirliti að teknu tilliti til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Vátryggingafélagi Íslands hf. er stefnt til réttargæslu vegna ábyrgðartryggingar stefnda, Þaktaks ehf., hjá félaginu.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði dæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

Af hálfu réttargæslustefnda eru ekki gerðar sjálfstæðar dómkröfur enda engar kröfur gerðar á hendur félaginu.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi vann sem verkamaður hjá stefnda við að leggja þakpappa á hús við Erluhraun 8 í Hafnarfirði. Þegar hann var á leið niður af þakinu í lok vinnudags 3. nóvember 2010 féll hann úr stiga og hlaut af því líkamsmeiðsl.

Í stefnu er málsatvikum lýst þannig að stefnandi hafi stigið í rim á stiganum en þá hafi snögg vindhviða komið og feykt stiganum frá þakbrúninni. Stefnandi hafi misst jafnvægið og fallið niður á hraunstétt þar fyrir neðan. Fallið hafi verið um fjórir metrar.

Stefnandi fór á slysadeild næsta morgun. Í læknabréfi 3. nóvember 2010 kemur fram að hann hafi verið með verki í vinstri öxl sem leiddi aftur í herðablað og að vissar hreyfingar væru slæmar. Því er lýst í læknabréfinu að ekki hafi verið að sjá nein áverkamerki á öxlinni en eymsli yfir „rotacor cuff“ vöðvum og að stefnandi hafi verið hvellaumur milli herðablaða vinstra megin og undir herðablaði. Stefnandi var í meðferð vegna axlaráverkans og tognunar í brjóstbaki og lendhrygg.

Í málinu er deilt um það hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að sök stefnda felist í því að verkstjórn hafi verið áfátt, stiginn hafi verið laus, sem hafi verið meginorsök þess að stefnandi féll úr honum, og að viðeigandi ráðstafanir hafi ekki verið gerðar til að tryggja öryggi stefnanda. Þessu er öllu mótmælt af hálfu stefnda sem telur að óhappatilviljun hafi ráðið því að stefnandi féll úr stiganum. Ástæðu þess að stefnandi féll úr stiganum telur stefndi vera þá að hann hafi fengið á sig vindhviðu og við það misst jafnvægið eins og stefnandi hafi sjálfur lýst. Því er einnig mótmælt af hálfu stefnda að stiginn hafi farið frá þakbrúninni enda komi það ekki fram í samtímaskjölum. Það sé því eftir á skýring stefnanda og ekki í samræmi við raunveruleikann.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að hann hafi slasast við vinnu sína hjá hinu stefnda félagi 3. nóvember 2010. Hann hafi unnið við þakviðgerðir að Erluhrauni 8. Viðgerð á þakinu hafði byrjað um viku fyrr sem hafi í fyrstu átt að vera minni háttar, en fljótlega hafi komið í ljós að um töluverða viðgerðarvinnu yrði að ræða.

Stefnandi hafi farið upp á þakið um fjögurra metra leið eftir stiga sem reistur hafði verið við gafl hússins. Þegar stefnandi slasaðist hafi hann verið á leið niður af þakinu þegar vinnu var lokið um klukkan 16.00. Stiginn hafi náð vel upp fyrir þakbrúnina og hefði stefnandi tekið í stigann og stigið niður í rim hans og ætlað að fikra sig niður. Snögg vindkviða hefði þá komið og feykt stiganum frá þakbrúninni. Er stiginn skall til baka hafi stefnandi misst fótanna, haldið á stiganum og fallið niður. Á leiðinni hafi hægri fótur hans einhvern veginn flækst í stiganum og að einhverju leyti tekið af honum fallið. Stefnandi hafi fallið á hraunstétt fyrir neðan. Stefnandi kvaðst ekki hafa náð taki á þakbrúninni þar sem vindkviðan hafi komið svo snöggt. Fall stefnanda hafi verið um fjórir metrar. Meginorsök slyssins hafi verið að stiginn var ekki fastur við þakið. Sök stefnda felist í því að stiginn var laus. Með því hafi ekki verið gerðar viðeigandi öryggisráðstafanir.

Stefnandi hafi farið á slysadeild Landspítalans en í sjúkraskrá segi meðal annars:

„G-kk-nf Þ-kk-nf er 29 ára gamall karlmaður sem datt niður úr áltröppu ca 3 metra. Sneri sig í fallinu og fékk högg á vinstri öxl. Hann lenti í hrauni með steinum og mosa. Hann er með verki í vi. öxl sem leiðir aftur í vi. herðablað. Það er vissar hreyfingar sem eru slæmar.“ Síðan segi: „Fær Ibúfen 600 mg 1x3, fær einnig atvinnurekandavottorð, vinnur hjá Tak ehf. sem verkamaður og verður frá vinnu í 10 daga.“

Stefnandi hafi farið með læknisvottorð til stefnda strax næsta dag.

Stefnandi hafi verið til meðferðar hjá Á-kk-þgf K-kk-þgf axlarsérfræðingi vegna axlaráverkans. Skorið hafi verið í öxlina 10. janúar 2012 til að reyna að laga áverkann. Einnig hafi hann verið hjá S-kk-þgf K. Á-kk-þgf bæklunarlækni. Stefnandi hafi fyrst farið til S-kk-ef í desember 2010 og hafi hann þá einnig kvartaði yfir verkjum í hálsi og mjóbaki. S-kk-nf hafi ráðlagt stefnanda áframhaldandi sjúkraþjálfun vegna brjóst- og mjóbaksverkja.

Í vottorði G-kk-ef G-kk-ef taugalæknis frá 31. október 2011 segi að stefnandi hafi auk axlaráverkans tognað í brjóstbaki og lendhrygg.

Stefnandi hafi reynt að vinna sem sjómaður, en það hafi gengið erfilega vegna áverkanna sem hann fékk í slysinu. Stefnandi leggi hins vegar hart að sér við að halda þessari vinnu þar sem önnur vinna standi honum ekki til boða að sinni.

Stefnandi hafi krafið réttargæslustefnda um viðurkenningu á bótaskyldu með bréfi 7. nóvember 2011 en félagið hafi hafnað bótaskyldu. Stefnandi hafi skotið afstöðu félagsins til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem hafi einnig hafnað bótaskyldu. Stefnandi geti ekki unað niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar og því sé hann knúinn til að leita réttar síns fyrir dómstólum.

Viðurkenningarkröfuna byggi stefnandi á neðangreindum málsástæðum:

Aðallega byggi hann á 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 124/2009, er tekið hafi gildi 23. desember 2009. Hér sé um að ræða hlutlæga ábyrgðarreglu eða lagaákvæði sem kveði á um stranga sakarábyrgð vinnuveitanda og jafnframt sönnunarbyrði hans, en með því að vinnuveitendur hafi almennt sönnunarbyrði fyrir eigin sök í vinnuslysamálum hvíli öll sönnunarbyrði á honum í málum sem þessum.

Íslensk löggjöf miði við að vinnuveitandi beri ábyrgð á því að farið sé að ákvæðum laga og stjórnvaldsreglna, sem lúti að vinnustaðnum og vinnuumhverfi í víðasta skilningi, þar með talið reglum sem lúti að öryggi starfsmanna. Hér sé einkum um að ræða lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 og stjórnvaldsreglur sem settar hafi verið á grundvelli laganna. Lög og reglur á sviði vinnuréttar feli í sér að vinnuveitandinn ráði skipulagi og framkvæmd starfa innan fyrirtækis hans. Um það hafi starfsmaður lítið að segja, enda sé hann undir boðvaldi vinnuveitanda síns. Óhlýðni við boð og bönn vinnuveitanda, m.a. fyrirmæli um framkvæmd starfans, geti talist vanefnd á ráðningarsamningi af hálfu starfsmannsins og heimilað vinnuveitanda hans að grípa til úrræða gegn starfsmanni. Stefndi hafi farið með mannaforráð og honum hafi borið að sjá til þess að starfsmenn notuðu viðeigandi búnað og fallvarnir.

Stefnandi byggi á því að sök stefnda felist í því að hann hafi brotið gegn 8. gr. reglugerðar nr. 547/1996 með því að viðhafa ekki sem vinnuveitandi stefnanda nauðsynlegar öryggisráðstafanir á byggingarvinnustað, sbr. gr. 31.1 í B-hluta IV. viðauka við reglugerðina, þar sem kveðið sé á um að reisa skuli verkpalla til að koma í veg fyrir fallhættu. Þegar starfsmenn vinni í tveggja metra hæð beri vinnuveitanda að grípa til ákveðinna ráðstafana til að koma í veg fyrir fallslys starfsmanna, sbr. 20., 21. og 23. gr. sama viðauka. Gegn þessum ákvæðum hafi stefndi greinilega brotið, sem og 16., 17. og 19. gr. viðaukans. Þá skírskoti stefnandi einnig til 2. gr. viðaukans.

Sök stefnda felist einnig í því að hafa brotið gegn 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sbr. 4. gr. II. viðauka við reglugerðina í heild sinni, þar sem kveðið sé á um fallvarnir, sbr. einkum liði nr. 4.2.1 og 4.2.3. Með orðunum „í mikilli hæð“ í þessum ákvæðum sé átt við þær aðstæður þar sem starfsmenn vinni í tveggja metra hæð eða þar yfir, en þar með séu starfsmenn í fallhættu. Stefnandi byggi sérstaklega á gr. 4.2 í viðaukanum um notkun tækja, en stiginn sem stefnandi féll úr hafi ekki verið nægilega festur þannig að hann gæti ekki skriðið til eða oltið. Einnig vísi stefnandi til reglna nr. 1/1991.

Einnig hafi stefndi brotið gegn 31. gr. reglugerðar þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sbr. og 2. kafla reglugerðarinnar.

Samkvæmt því sem hér hafi verið rakið hafi stefndi brotið gegn 36. gr. laga nr. 46/1980, sbr. 13. og 14. gr. sömu laga, sbr. og 23. gr. laganna.

Sök stefnda sé hlutlægt séð fyrir hendi, þar sem hann hafi brotið gegn ofangreindum reglugerðar- og lagaákvæðum með því að tryggja ekki fallvarnir stefnanda. Hann hafi heldur ekki tryggt að stiginn stæði á traustu undirlagi og væri festur að ofan. Verkstjórn hafi verið áfátt og uppsetning og frágangur á stiga hafi verið ótryggur.

Stefnandi hafi slasast við byggingarvinnu þar sem kveðið sé á um það, til dæmis í reglugerð nr. 547/1996, að gerðar séu strangar öryggiskröfur til að stuðla að öryggi starfsmanna við vinnu sína. Þar sem aðstæður hafi verið eins og hér sé lýst sé einnig um ákveðna sérfræðiábyrgð vinnuveitanda að ræða og styrki það sönnunarstöðu stefnanda. Stefnandi vísi til 20. gr. til og með 23. gr. laga nr. 46/1980, en vangæsla verkstjórans/vinnuveitanda feli í sér að stefndi hafi einnig brotið gegn 13. gr. laga nr. 46/1980, sbr. 37. gr. sömu laga.

Stefnandi byggi á því að ekki geti verið um sök hans að ræða, þar sem það sé frumkvæðisskylda vinnuveitanda að hafa vinnusvæði hættulaust. Um þetta vísi stefnandi til tveggja nýlegra hæstaréttardóma í málum nr. 375/2010 og nr. 335/2010.

Greina verði á milli þeirra skyldna sem hvíli á vinnuveitanda annars vegar og starfsmönnum hans hins vegar. Þegar líkamstjón megi rekja til þess að vinnuveitandi hafi ekki farið eftir reglum, sem gildi um öryggi á vinnustað, beri hann ábyrgð á slysi sem verði á starfsmanni hans, hvort sem slysinu sé valdið af gáleysi eða ásetningi. Vinnuveitanda sé skylt að tryggja að aðstæður á vinnustað tefli ekki í tvísýnu öryggi starfsmanna, sbr. 13. gr. laga nr. 46/1980. Þær skyldur sem lög leggi á starfsmann megi ekki vera það þungbærar að þær geri að engu skyldur vinnuveitanda samkvæmt lögum. Reglurnar um að vinnuveitandi tryggi öryggi á vinnustað nái ekki markmiðum sínum á skilvirkan hátt ef ekki sé jafnframt fallist á bótaábyrgð hans ef út af bregði. Þetta fái stoð í 3. mgr. 5. gr. tilskipunar 89/391/EBE sem og dómi EFTA-dómstólsins í máli nr. E-2/10, þar sem segi að skyldur starfsmanna á sviði öryggis og hollustu við vinnu sína skuli ekki hafa áhrif á meginregluna um ábyrgð vinnuveitanda; ábyrgðin á öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustað hvíli fyrst og fremst á vinnuveitanda. Ekki hafi verið um óvenjulegar eða ófyrirsjáanlegar kringumstæður að ræða. Því eigi vinnuveitandi að bera meginábyrgðina á öryggi og heilsu starfsmanna sinna. Hefði öryggisreglum verði fylgt hefði stefnandi ekki orðið fyrir líkamstjóni. Því geti ekki verið um stórfellt gáleysi stefnanda að ræða eða eigin sök. Stefnandi vísi um það til 23. gr. a skaðabótalaga.

Sönnunarbyrði í þessu máli hvíli öll á hinu stefnda félagi þar sem vinnuslysið hafi ekki verið tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins fyrr en löngu eftir að það átti sér stað. Skýrt brot á 1. mgr. 79. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum liggi fyrir. Ekkert sé sagt um slysið annað en að stefnandi hafi fallið úr stiga. Engin rannsókn sé fyrir hendi á stiganum og gerð hans eða aðstæðum á vinnustað.

Slysið hafi hvorki verið rannsakað né tilkynnt til lögreglu samkvæmt 3. mgr. 66. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og f-lið 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Engrar rannsóknar njóti því við á slysinu en það geti ekki komið stefnanda í koll miðað við þær víðtæku skyldur sem hvíli á stefnda, sbr. t.d. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980. Sönnunarbyrðin varpist því einnig yfir á stefnda hvað þetta varði.

Sönnunarbyrði hins stefnda félags byggðist einnig á því að um sé að ræða sérfræðiábyrgð verkstjóra og á því að ekkert hættumat hafi farið fram varðandi þá vinnu sem fram hafi farið á vinnustaðnum þar stefnandi slasaðist, sbr. þá skyldu sem boðin sé í því efni samkvæmt 65. gr., 66. gr. og 66. gr. a laga nr. 46/1980.

Af ofangreindu leiði að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Stefnandi eigi lögvarða hagsmuni af því að viðurkenningarkrafa hans verði tekin til efnislegrar úrlausnar, þar sem sýnt hafi verið fram á að stefnandi hafi hlotið varanlegt líkamstjón í vinnuslysinu. Verði fallist á kröfu stefnanda verði hægt að meta líkamstjón hans eftir lögum um skaðabætur nr. 50/1993, svo og varanlega skerðingu á aflahæfi stefnanda.

Stefnandi skírskoti dómkröfum sínum til stoðar til ofangreindra reglugerða- og lagaákvæða, sem og laga nr. 124/2009. Stefnandi vísi til reglna skaðabótaréttar um herta sakarreglu með hliðsjón af sérfræðiábyrgð vinnuveitanda um öryggi á vinnustöðum, en vinnuaðstæður hafi verið hættulegar þar sem engar fallvarnir hafi verið til staðar. Þá vísi stefnandi og til reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, til reglu skaðabótaréttar um uppsafnaða sök og nafnlaus mistök og til reglunnar um sennilega afleiðingu. Viðurkenningarkröfu sína byggi stefnandi á 2. mgr. 25. gr. og kröfu um málskostnað á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagrök stefnda

Af hálfu stefnda er málsatvikum lýst þannig að slysið hafi orðið 3. nóvember 2010 þegar stefnandi vann að þakviðgerðum á einnar hæðar einbýlishúsi. Stefnandi hafi verið starfsmaður stefnda og hafði starfað hjá fyrirtækinu frá árinu 2001 við lagningu þakpappa og verkamannavinnu því tengdu. Verkið hafi að öllu leyti verið unnið á venjubundinn hátt, eins og stefnandi hefði margsinnis áður gert.

Til að komast upp á þak hússins hafi verið notaður stigi af viðurkenndri gerð og í samræmi við kröfur sem gerðar hefðu verið samkvæmt staðlinum EN 131. Hæð upp á þak hússins hafi verið um það bil 3 – 3 ½ m.

Samstarfsmaður stefnanda, M-x-x R-x-x, hafi unnið með honum og hafi þeir tveir verið að störfum þennan dag. Þar sem stefnandi hafi verið með mun meiri starfsreynslu en M-x-x hafi stefnandi sagt til um hvernig verkið skyldi unnið. Því megi segja að verkstjórn hafi verið á hendi stefnanda sjálfs en um einfalt verk hafi verið að ræða sem ekki krefjist verkstjórnar þegar það sé unnið af vönum mönnum eins og stefnanda. Stefnandi hafi sjálfur reist þann stiga sem notaður var við verkið og því hafi hann ákveðið staðsetningu hans.

Samkvæmt lýsingum í málsgögnum hafi umrætt atvik orðið með þeim hætti að þegar stefnandi var á leið niður stiga af þaki hússins hafi skollið á honum snörp vindhviða og hafi hann misst jafnvægið við það og fallið niður á jörðina.

Stefnandi hafi lýst atvikinu þannig í tilkynningu um vinnuslys: „Var að fara niður af þaki og fékk vindhviðu í fangið og missti jafnvægið og féll niður c.a. 3-3 1/2 metra.“ Skýrslan sé dagsett 23. nóvember 2010 eða um þremur vikum eftir atvikið. Nákvæmlega sama lýsing sé í tilkynningu um slys til Tryggingastofnunar ríkisins 24. nóvember s.á. sem stafi sömuleiðis frá stefnanda sjálfum.

Í læknisvottorðum sé atvikinu lýst þannig, en væntanlega sé sú lýsing höfð eftir stefnanda sjálfum, „... er að fara niður stiga þegar hann færi vindhviðu í fangið í 3-4 m hæð og fellur úr stiganum...“ og „...var að fara niður stiga og stóð í efstu tröppunni þegar vindhviða feykti honum niður“.

Af málsgögnum sjáist að ástæða þess að stefnandi féll úr stiganum hafi verið sú að vindhviða hafi skollið á honum og valdið því að hann missti jafnvægið og féll niður. Síðar tilkomin lýsing stefnanda, eins og í stefnu, um að vindhviða hafi feykt stiganum frá þakbrúninni standist því ekki og sé henni mótmælt sem rangri enda í ósamræmi við samtímagögn um atvikið. Í aðilaskýrslu stefnanda frá 26. september 2011 lýsi hann því einnig að vindhviða hafi feykt honum niður úr stiganum, þótt hann hafi síðan bætt við að stiginn hafi fyrst farið frá gaflinum. Hér sé um síðar tilkomna breytingu á atvikalýsingu að ræða sem ekki verði lögð til grundvallar enda hafi aðilaskýrsla stefnanda ekki sönnunargildi um atvik nema þau séu honum óhagstæð.

Stefnandi hafi leitað á slysadeild en fram komi í gögnum þaðan að hann hefði kvartað undan verk í vinstri öxl sem leitt hefði aftur í vinstra herðablað. Við skoðun á slysadeild hafi ekki verið að sjá nein áverkamerki. Stefnandi hefði verið hvellaumur milli herðablaða vinstra megin og undir herðablaði en með góða hreyfigetu í öxlinni. Greining á slysadeild hafi verið tognun og ofreynsla á axlarlið. Ekki hafi verið talin ástæða til myndatöku og hafi stefnandi verið útskrifaður með ráðleggingum um hvíld á öxl með ákveðnum hreyfingum og eftirlit hjá heimilislækni eftir þörfum.

Samkvæmt framangreindu sé það rangt sem komi fram í læknisvottorði Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarskurðlæknis 16. maí 2011 að stefnandi hafi fengið hnykk á bakið við umrætt fall og að óþægindi í baki sé að rekja til þess atviks. Í vottorði Á-kk-ef sé vísað til rannsóknar á vinstri öxl 15. desember 2010 og telji hann rétt að skoða það nánar með speglun og framkvæma rýmkun á axlarhyrnubili. Fram komi að af því geti þó ekki orðið strax þar sem stefnandi sé að leita eftir fastráðningu á sjó og því ekki óvinnufær.

Einnig sé rangt í læknisvottorði S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef frá 13. júlí 2011 að stefnandi hafi við fallið, auk tognunaráverka á vinstri öxl, fengið tognunaráverka á háls og neðanvert bak, enda eigi það sér ekki stoð í vottorði slysadeildar. Sama eigi við um læknisvottorð G-kk-ef G-kk-ef 31. október 2011 þar sem segi að við fallið hafi stefnandi tognað á háls-, brjóst- og lendhrygg.

Þessum þremur vottorðum sé öllum mómælt sem sönnun þess að við fallið hafi stefnandi hlotið einhverja aðra áverka en hann var greindur með við komu á slysadeild daginn eftir fallið. Jafnframt fái það stoð í vottorði Heilsugæslunnar á Seltjarnarnesi 12. júlí 2011 en þar sé lýst fyrri stoðkerfiseinkennum stefnanda sem m.a. lýsi sér í bakverk, verk í mjóbaki og ofarlega í baki.

Með bréfi 16. febrúar 2011 hafi réttargæslustefndi tilkynnt stefnanda um bótarétt úr slysatryggingu launþega.

Eins og fram komi í bréfi Vinnueftirlitsins 29. september 2011 hafi slysið ekki verið tilkynnt sama dag og það átti sér stað. Það hafi verið tilkynnt 27. júní 2011, enda hafi ekkert bent til þess á þeim tíma að um tilkynningarskylt slys væri að ræða í skilningi 79. gr. laga nr. 46/1980.

Með bréfi 7. nóvember 2011 hafi stefnandi sett fram kröfu á hendur réttargæslustefnda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda. Svo virtist sem í því bréfi hafi fyrst verið sett fram sú ranga lýsing á atvikinu sem sé í stefnu, að vindhviða hafi feykt til stiganum sem stefnandi stóð í og hann því fallið til jarðar. Stefndi haldi því fram að sú atvikalýsing eigi sér ekki stoð í þeim málsgögnum þar sem fram komi lýsing stefnanda sjálfs á atvikinu.

Réttargæslustefndi hafi hafnað kröfunni með bréfi 15. desember 2011, enda ekki talið að atvikið, er stefnandi fékk vindhviðu í fangið og féll við það úr stiganum, hafi verið að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda.

Stefnandi hafi skotið málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Niðurstaða nefndarinnar hafi verið að bótaréttur væri ekki til staðar. Nefndin hafi ekki talið að slysið væri að rekja til atvika sem stefndi bæri ábyrgð á og ekki væri ástæða til að snúa sönnunarbyrðinni við þótt Vinnueftirlitinu hefði ekki verið tilkynnt um atvikið um leið og það gerðist.

Stefndi hafi lagt fram myndir af stiga eins og þeim sem stefnandi notaði í umrætt sinn. Stefnandi hafi sjálfur haft verkstjórn á verkinu. Engin sérstök áhættumöt hafi farið fram og því ekki unnt að leggja þau fram. Ekki hafi verið byggingarstjóri á verkinu enda ekki um að ræða byggingarframkvæmdir í þeim skilningi að þörf væri á slíkum aðila.

Slysið sé ekki að rekja til vinnuaðstæðna heldur vindhviðu sem stefnandi hafi fengið í fangið er hann var á leið niður stigann, eins og hann lýsi sjálfur í málsgögnum. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á því að vindhviðan skall á stefnanda og að hann féll við það úr stiganum.

Sýknukrafa stefnda sé byggð á því að með öllu sé ósannað að umrætt slys sé að rekja til atriða sem stefndi beri sakarábyrgð á. Augljóslega sé hér um að ræða atvik sem eingöngu verði rakið til óhappatilviks sem engum verði gert að bera ábyrgð á. Engar reglur hafi verið brotnar af hálfu stefnda.

Réttargæslustefndi taki undir málsástæður og rök stefnda.

1. Sönnunarreglur

Í málinu gildi almennar reglur skaðabótaréttar, þar á meðal reglurnar um sönnun og sönnunarbyrði. Í þeim felist að stefnandi beri alla sönnunarbyrði fyrir því að eitthvað saknæmt af stefnda hálfu hafi valdið því að hann féll úr stiganum. Þá beri stefnandi jafnframt sönnunarbyrðina fyrir því að hafa orðið fyrir tjóni og umfangi þess, þótt það komi ekki til umfjöllunar í málinu þar sem það sé rekið sem viðurkenningarmál.

2. Ekki lögvarðir hagsmunir

Þó að ekki sé gerð frávísunarkrafa í málinu séu verulegar líkur á því að skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um lögvarða hagsmuni sé ekki uppfyllt. Læknisvottorð, sem liggi fyrir í málinu, fjalli að miklu leyti um aðra áverka en stefnandi hafi fengið við fallið. Stefndi telji ekkert liggja fyrir í málinu um að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu tjóni vegna fallsins enda ekki um neina óvinnufærni að ræða og ekkert annað að sjá en að stefnandi hafi stundað fulla vinnu, utan tíu daga er hann var frá en þá á fullum launum. Því sé vandséð hvernig stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningardóm um skaðabótaskyldu. Lagt sé í hendur dómsins að meta hvort slíkur skortur á sönnun sé fyrir hendi og þá hvort hann varði frávísun án kröfu.

3. Óhappatilvik

Stefndi telji að meginorsök, og reyndar eina orsök, þess að stefnandi féll úr stiganum hafi verið sú að snörp vindhviða hafi lent á honum er hann var á leið niður stigann. Lýsingar stefnanda sjálfs í gögnum málsins séu skýrar um að þannig hafi það gerst. Vindhviðan hafi leitt til þess að stefnandi missti jafnvægið í stiganum.

Ekkert sem viðkom stiganum sjálfum eða einhverju í vinnuumhverfinu hafi valdið því að stefnandi féll. Orsökin hafi eingöngu verið hin snarpa vindhviða sem hafi lent á stefnanda. Ekkert saknæmt hafi þannig verið á ferðinni af hendi stefnda eða einhvers annars sem stefndi beri ábyrgð á, heldur hafi þetta eingöngu verið óhappatilvik sem engum verði gert að bera skaðabótaábyrgð á.

Stefnandi hafi sjálfur lagt fram vottorð um veður í Straumsvík þennan dag en sá staður sé ekki langt frá þeim stað þar sem stefnandi var að vinna. Þar komi fram að klukkan 15:00 og 16:00 hafi mesti vindhraði verið á bilinu 10,6 – 13,1 m/sek og í mestu hviðum frá 13,3 – 17,8 m/sek. Með tilliti til þess hafi stefnanda tæplega getað dulist að snarpar vindhviður gætu auðveldlega haft áhrif þegar farið var niður stigann. Það hafi því eingöngu verið óhappatilviljun að stefnandi fékk á sig slíka vindhviðu nákvæmlega á þeim tíma þegar hann var á leið niður tröppurnar og að sú hviða hafi verið það sterk að hún feykti honum úr tröppunum. Á slíku óhappatilviki beri enginn skaðabótaábyrgð enda engin sök þar fyrir hendi. Þá megi allt eins gera ráð fyrir að stefnandi hafi ekki gætt nægilega að sér er hann fór niður stigann en á því beri stefndi ekki ábyrgð.

4. Engin sök fyrir hendi hjá stefnda

Stefndi mótmæli því alfarið að hafa brotið gegn tilvitnuðum ákvæðum í stefnu með saknæmum hætti.

a) 23. gr. a skaðabótalaga

Stefnandi byggi dómkröfu sína á 23. gr. a skaðabótalaga og því að um hlutlæga ábyrgðarreglu sé að ræða eða a.m.k. stranga sakarábyrgð vinnuveitanda og jafnframt sönnunarbyrði vinnuveitanda sem sé fyrir hendi þar sem sönnunarbyrðin um eigin sök hvíli á vinnuveitanda í málum sem þessum. Þetta verði ekki skilið á annan veg en þann að stefnandi byggi á því að umrætt atvik sé að einhverju leyti að rekja til eigin sakar hans sjálfs sem þó sé ekki það mikil að leiði til brottfalls bótaréttar. Einnig megi skilja málatilbúnað stefnanda á þann veg að vegna umrædds ákvæðis sé um hlutlæga ábyrgð stefnda að ræða. Stefndi mótmæli þessu alfarið enda komi hlutlæg ábyrgð ekki til álita nema samkvæmt skýru lagaákvæði. Hér gildi almennar skaðabótareglur og geti bótaábyrgð gagnvart stefnanda eingöngu grundvallast á sök.

b) reglur vinnuréttar skipti ekki máli

Þótt sú skylda hvíli á vinnuveitanda að sjá til þess að fylgt sé viðeigandi lögum og reglum þá breyti það ekki þeirri meginreglu skaðabótaréttar þess efnis að sönnunarbyrðin um að reglur hafi verið brotnar, og þar með að um sök hafi verið að ræða hjá vinnuveitanda, hvíli öll á þeim sem haldi því fram, sem eigi við um stefnanda. Reglur vinnuréttar um húsbóndavald breyti í engu þeim meginreglum enda um allt annað réttarsvið að ræða. Skyldur hvíli á starfsmönnum samkvæmt 26. gr. laga nr. 46/1980, um að vinnustaðir séu í lagi og að þeir tilkynni ef þeir telji eitthvað athugavert. Hér megi því allt eins halda því fram að stefnandi hafi sjálfur brugðist skyldum sínum og þannig átt þátt í meintu tjóni sínu sjálfur.

c) „uppsöfnuð sök“ eða „nafnlaus mistök“

Stefnandi virtist byggja sök stefnda m.a. á því að ábyrgð hans grundvallaðist á reglum um uppsafnaða sök eða nafnlaus mistök og vísi hann til dóms Hæstaréttar í máli nr. 662/2006 því til stuðnings. Hvað stefnandi eigi við með „uppsafnaða sök“ sé óljóst en í skaðabótarétti sé regla sem kallist nafnlaus mistök eða „anonyme fejl“.

Stefndi hafni því að sú regla eigi við í máli þessu. Reglan kveði á um það að vinnuveitandi geti borið ábyrgð á tjóni, á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar, þó ekki sé hægt að sýna fram á að ákveðinn starfsmaður hans eigi sök á tjóninu. Reglan grundvallist á því að tjónið sé augljóslega að rekja til einhvers af starfsmönnum viðkomandi vinnuveitanda. Í þessu máli sé ekkert slíkt fyrir hendi. Með því að byggja á þessari reglu haldi stefnandi því fram að ástæða þess að hann féll úr stiganum hafi verið saknæm hegðun einhvers starfsmanns stefnda. Það standist ekki þar sem eingöngu stefnandi sjálfur auk M-x-x R-x-x hafi verið að vinna í umrætt sinn og í raun hafi stefnandi sjálfur stýrt verkinu. Hafi einhver starfsmanna stefnanda sýnt af sér sök þá hafi það verið stefnandi sjálfur. Hann geti að sjálfsögðu ekki byggt bótarétt sér til handa úr stefnda hendi á þeirri eigin sök sinni.

d) verkstjórn

Stefnandi virtist einnig byggja á því að sök stefnda fælist í því að verkstjórn hafi verið ábótavant og vísi um það til 20.─23. gr. laga nr. 46/1980, sbr. 13. gr. sömu laga. Stefndi hafni því að þetta eigi við í málinu enda hafi stefnandi sjálfur haft verkstjórn á verkinu eftir því sem þess hafi verið þörf. Hann hafi haft umtalsverða starfsreynslu og því hafi hann ekki þurft verkstjórn. Saknæmi stefnda gagnvart stefnanda geti ekki byggst á sök stefnanda sjálfs varðandi eign verkstjórn.

e) tilkynning til Vinnueftirlits og lögreglu

Stefndi hafni því alfarið að máli skipti varðandi mat á sök eða hvar sönnunarbyrðin liggi að slysið var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins strax og það gerðist. Slysdaginn hafi ekki á nokkurn hátt legið fyrir, og í raun ekki enn í dag, að umrætt atvik hefði haft afleiðingar fyrir stefnanda. Í annan stað sé slysið ekki að rekja til neins sem varðaði vinnustaðinn sjálfan eða aðbúnað þar heldur hafi vindhviða verið orsök falls stefnanda. Rannsókn Vinnueftirlitsins á vettvangi hefði því ekki skipt neinu máli og ekki orðið til að upplýsa um málsatvik enda enginn ágreiningur um að atvik hafi verið eins og stefnandi hafi sjálfur lýst, að hann hafi fengið snarpa vindhviðu í fangið og misst við það jafnvægið og fallið. Sama eigi við um tilkynningu til lögreglu.

Stefnandi vísi einnig til 65., 66. og 66. gr. a laga nr. 46/1980 þar sem fjallað sé um áhættumat. Hvort slíkt áhættumat var gert eða ekki geti ekki haft áhrif á sönnunarbyrði í málinu og það hefði ekki skipt neinu máli um það hvort vindhviða skall á stefnanda.

f) brot gegn ýmsum ákvæðum laga og reglugerða

Af málatilbúnaði stefnanda og tilvísun til ýmissa ákvæða laga og reglugerða megi ráða að stefnandi telji sök stefnda felast í því að stiginn sem var notaður hafi ekki verið festur og að notaður var stigi en ekki verkpallar við vinnuna. Með því hafi fallvarnir ekki verið nægilega tryggðar og vinnustaðurinn því hættulegur. Stefndi mótmæli þessu og því að hann hafi brotið gegn tilvitnuðum ákvæðum laga og reglugerða með þeim hætti sem stefnandi haldi fram.

Fall stefnanda hafi á engan hátt verið að rekja til stigans sem hann hafi notað eða annarra aðstæðna á vinnustaðnum. Fallið verði hvorki rakið til þess að stiginn sjálfur hafi verið eitthvað vanbúinn né að notkun hans hafi verið röng. Stefnandi hafi heldur ekki verið að vinna úr stiganum heldur hafi stiginn verið notaður til að fara upp og niður af þakinu þar sem vinnan fór fram.

i) Stefnandi vísi í 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja og til 4. gr. II. viðauka, einkum liða 4.2.1 og 4.2.3. Stefndi mótmæli því alfarið að hafa brotið gegn þessum ákvæðum.

Í 5. gr. sé fjallað almennt um að tæki sem notuð eru skuli hæfa viðkomandi verki með tilliti til allra aðstæðna. Ekki liggi annað fyrir í málinu en að þessa hafi fyllilega verið gætt af stefnda enda ekki nánar skýrt af stefnanda að hvaða leyti hann telji að brotið hafi verið gegn þessu ákvæði.

Í gr. 4.2.1 segi að stigar skuli settir upp með þeim hætti að þeir séu stöðugir. Í málinu sé ekkert sem bendi til þess að gengið hafi verið frá stiganum með þeim hætti að hann hafi verið óstöðugur eða færst til enda hafi það að stiginn færðist til ekki verið ástæðan fyrir fallinu heldur vindhviða.

Í gr. 4.2.3 segi að nota skuli stiga þannig að starfsmenn geti verið stöðugir og haft trygga handfestu. Ekkert annað liggi fyrir í málinu en að svo hafi verið um þann stiga sem notaður var.

Tilvísun stefnanda til að þess hafi ekki verið gætt að stiginn gæti ekki runnið til eigi ekki við í málinu enda verði slysið ekki rakið til slíks. Í ákvæði 4.2.2 segi að koma skuli í veg fyrir að færanlegir stigar renni til með því að festa þá eða gera aðrar ráðstafanir sem hafi sömu áhrif. Hér sé því ekki kveðið á um skilyrðislausa skyldu til að festa stiga eins og stefnandi virtist halda fram. Hvort stiginn var festur eða ekki skipti heldur engu máli um atvikið.

Meint sök geti þess vegna ekki byggst á því að brotið hafi verið gegn tilvitnuðum ákvæðum reglugerðar nr. 367/2006.

ii) Stefnandi vísi til þess að brotið hafi verið gegn 31. gr. byggingareglugerðar nr. 441/1998, sbr. 2. kafla hennar. Því sé hins vegar ekki lýst nánar í hverju slíkt meint brot hafi falist. Almenn tilvísun dugi ekki til að um sakarábyrgð geti verið að ræða heldur verði að tilgreina nákvæmlega í hverju meint brot felist og að hvaða leyti athafnir hefðu verið andstæðar tilgreindum ákvæðum. Tilvitnaður kafli reglugerðarinnar beri heitið „Umsjón með byggingarframkvæmdum“ og í 31. gr. sé fjallað um byggingarstjóra. Þessi ákvæði geti ekki átt við í málinu þar sem ekki hafi verið um byggingarframkvæmdir að ræða í þeim skilningi að þurft hefði byggingarstjóra til að stjórna framkvæmdum.

iii) Stefnandi vísi til þess að stefndi hafi brotið gegn 36. gr. laga nr. 46/1980, sbr. 13., 14. og 23. gr. laganna.

Í 36. gr. sé fjallað um samhæfingu ráðstafana starfi fleiri en einn verktaki við mannvirkjagerð samtímis. Í 13. og 14. gr. sé almennt fjallað um skyldur vinnuveitanda til að tryggja góðan aðbúnað á vinnustað og gera starfsmönnum ljósa slysa- og sjúkdómahættu. Í 23. gr. sé fjallað um skyldur verkstjóra.

Tilvitnuð ákvæði geti ekki átt við í málinu og þar með geti stefndi ekki séð að hvaða leyti hann eigi að hafa brotið gegn þeim, enda geri stefnandi enga grein fyrir meintum brotum og að hvaða leyti þau höfðu áhrif á það að vindhviða feykti stefnanda úr stiganum. Það sama eigi við hér og áður að almenn tilvísun til lagaákvæða um almennar skyldur dugi ekki til sakarábyrgðar heldur þurfi nánari tilgreiningu á því hvaða skyldur voru brotnar og hvernig og hvað þá hefði átt að gera í staðinn fyrir það sem var gert.

iv) Stefnandi vísi einnig til reglna nr. 547/1996 og tilgreini ýmis ákvæði þeirra sem stefndi eigi að hafa brotið gegn. Stefnandi haldi því fram að brotin felist í því að verkpallar voru ekki reistir og þannig ekki gerðar ráðstafanir til að koma í veg fyrir fallhættu.

Stefndi vísi til greinar 31.1 í B-hluta IV. viðauka en þar komi fram að þegar framkvæma eigi vinnu á þaki og aðstæður séu þess eðlis að halli þaksins, áferð þess eða veðurskilyrði, geti valdið því að starfsmenn falli niður þá geti verið nauðsynlegt að reisa verkpalla. Eftir orðanna hljóðan sé í þessari grein vísað í þá hættu að starfsmenn falli niður af þakinu sjálfu og hvernig fyrirbyggja megi slíka hættu. Málsatvik hafi verið með þeim hætti að stefnandi hafi ekki fallið af þaki heldur úr stiga þegar hann var á leið niður. Umrædd grein um fallvarnir af þaki og hugsanlega nauðsyn á verkpöllum í því samhengi eigi því ekki við í þessu tilviki. Fullyrðing þess efnis að stefnda hafi borið að reisa vinnupalla á grundvelli umræddrar greinar eigi því ekki við rök að styðjast.

Stefnandi vísi til 16., 17., 19., 20., 21. og 23. gr. í B-hluta IV. viðauka reglnanna. Í 16., 20. og 21. gr. komi fram hvaða kröfur séu gerðar til verkpalla og annarra öryggistækja ef á annað borð sé skylt að nota þau. Þessar greinar eigi því aðeins við ef sýnt hafi verið fram á að stefnda hafi ótvírætt borið að reisa verkpalla vegna verksins.

Í 17. gr. komi fram að stigar skuli vera nægilega sterkir og vel viðhaldið og þeir notaðir á réttan hátt, á viðeigandi stöðum og í samræmi við fyrirhugaðan tilgang þeirra. Ekkert í gögnum málsins bendi til annars en að þetta ákvæði hafi verið uppfyllt að öllu leyti, enda ekki að sjá að stefnandi byggi á því að stiganum hafi verið illa viðhaldið eða hann notaður á rangan hátt.

Í 19. gr. komi fram að lausir vinnustigar skuli vera af viðurkenndri gerð. Viðurkenndir stigar séu þeir sem uppfylli skilyrði EN131 staðalsins en stiginn sem stefnandi notaði hafi uppfyllt þau skilyrði. Í ákvæðinu komi einnig fram að gengið skuli frá stigum þannig að ekki sé hætta á því að þeir velti eða skríði til. Í málinu sé ekkert sem bendi til þess að stiginn hafi oltið eða skriðið til. Settar hafi verið fram síðbúnar lýsingar þess efnis að stiginn hafi á einhvern hátt fokið frá þakinu en slíkar lýsingar eigi sér ekki stoð í gögnum málsins og séu í mótsögn við upphaflegar lýsingar stefnanda á slysinu. Þar að auki teljist það hvorki að velta né skríða til hafi stiginn færst frá húsinu í vindhviðu.

Stefnandi vísi til 23. gr. í B-hluta viðaukans sem eigi einungis við um gluggavinnu og því eigi sú grein ekki við í málinu.

Af öllu framangreindu sé ljóst að ekki hafi verið um að ræða brot gegn tilvitnuðum ákvæðum reglugerðarinnar. Meint sök verði því ekki á slíku byggð.

Stefndi vísi einkum til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun, sönnunarbyrði og orsakatengsl, laga nr. 46/1980 og reglugerða og reglna byggða á þeim, auk laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Niðurstaða

Stefnandi féll úr stiga á leið niður af þaki húss í lok vinnudags 3. nóvember 2010 um klukkan 16:00. Hann var þá starfsmaður stefnda og vann við að leggja þakpappa á hús í Hafnarfirði. Við fallið, sem var um það bil 3 til 3,5 metrar, lenti stefnandi í hrauni með steinum og mosa með þeim afleiðingum að hann hlaut meiðsl og greindist með tognun og ofreynslu á axlarlið samkvæmt skýrslu bráðadeildar Landspítalans en þangað leitaði stefnandi daginn eftir slysið. Koma stefnanda á bráðadeild og greining er staðfest með læknabréfi bráðamóttöku og læknisvottorði H-kvk-ef F-kvk-ef sérfræðings á slysa- og bráðadeild spítalans.

Viðurkenningarkrafa stefnanda er á því byggð að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda vegna líkamsáverka sem hann telur sig hafa hlotið er hann féll úr stiganum í vinnu hjá stefnda. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi orðið fyrir líkamstjóninu sem hann lýsir og að það sé að rekja til falls hans úr stiganum 3. nóvember 2010.

Fyrir liggur að stefnandi var óvinnufær í tíu daga eftir slysið en hann mætti aftur til vinnu 15. nóvember. Samkvæmt læknisvottorði Heilsugæslunnar á Seltjarnarnesi leitaði stefnandi þangað 23. nóvember 2010 vegna vinnuslyssins. Þar kemur fram að hann hafði verk í vinstri öxl upp í háls og við vinstra herðablað eftir slysið. Verkur hafi síðan byrjað neðst í lendhrygg við göngu um það bil viku áður en stefnandi kom á heilsugæslustöðina. Stefnandi hafi ekki verið mikið skárri þegar hann byrjaði aftur að vinna. Þreifieymsli greindust við vöðvafestur framan og efst á öxl. Stefnandi fékk tilvísun til sjúkraþjálfara og lyfseðil fyrir verkjalyfi.

Í vottorði S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarsérfræðings 13. júlí 2011 kemur fram að stefnandi hafi fengið tognunaráverka á háls, vinstri öxl og neðanvert bak. Tíu dögum eftir slysið hafi verið skrifuð sjúkraþjálfunarbeiðni og hafi stefnandi farið strax til meðhöndlunar hjá sjúkraþjálfara í Orkuhúsinu. Stefnandi hafi kvartað er hann kom fyrst til sérfræðingsins 14. desember 2010 um verk frá vinstri öxl og auk þess hafi hann verið með eymsli frá vinstra herðablaði og ytri hluta vinstri brjóstkassa. Þar að auki þess væru væg eymsli á mótum hálshryggjar og brjósthryggjar og tíð höfuðverkjaköst. Myndrannsóknir hefðu sýnt vægar bólgubreytingar í vinstri öxl og vissar breytingar í neðanverðum brjósthrygg. Stefnandi hafi verið sprautaður með blöndu af bólgueyðandi sterum og staðdeyfingu og hafi hann skánað við það. Stefnandi fór í skoðun hjá G-kk-þgf G-kk-þgf, heila- og taugaskurðlækni, 5. október 2011 eins og fram kemur í læknisvottorði 31. sama mánaðar. Í vottorðinu er því lýst að útbreidd vöðvaeymsli hefðu verið í herðum vinstra megin. Vöðvar væru aumir viðkomu, eymsli yfir vinstri öxl og klemmupróf jákvætt. Stefnandi búi við stöðug einkenni þrátt fyrir sjúkraþjálfun og sterasprautu í vinstri öxl. Skurðaðgerð á öxlinni væri fyrirhuguð fljótlega. Í aðgerð Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarskurðlæknis á öxlinni 10. janúar 2012 kom fram að festa var rifin og greindist skemmd á henni en því er lýst í læknisvottorði 1. febrúar 2012. Í vottorðinu kemur einnig fram að gerð hafi verið „decompression“. Skaði eða trosnun á sininni sé hugsanlega afleiðing slyssins og skýri einkenni stefnanda. Í sama vottorði segir að við endurmat 16. janúar 2012 hafi stefnanda liðið ágætlega, aðgerðin hafi gengið vel og góðar horfur á bata en hann þurfi að minnsta kosti tvo til þrjá mánuði til að jafna sig áður en hann verði vinnufær.

Með framangreindum læknisvottorðum þykir nægilega í ljós leitt að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni í slysinu. Hann hefur því lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um kröfuna þótt ekki liggi fyrir hversu mikið tjónið varð enda verður ekki leyst úr því við úrlausn á viðurkenningarkröfunni.

Skilyrði fyrir því að viðurkenningarkrafa stefnanda verði tekin til greina eru þau að stefnanda hafi tekist að sanna að stefndi beri ábyrgð á tjóninu samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Þar með þarf að liggja fyrir lögfull sönnun á því að tjónið, sem stefnandi varð fyrir er hann féll úr stiganum, verði rakið til ólögmætrar og saknæmrar háttsemi stefnda. Í því felst að sönnun þarf að liggja fyrir um það að orsakasamband sé á milli þess að um sök hafi verið að ræða af hálfu stefnda og þess að stefnandi féll úr stiganum.

Í málinu er deilt um ástæður fyrir því að stefnandi féll úr stiganum. Engin vitni voru að atvikinu en stefnandi var við störf á þakinu ásamt öðrum starfsmanni sem sá ekki hvað gerðist en heyrði hljóð frá stefnanda og hljóp til og sá þá að hann hafði fallið.

Atvikum sem hér skipta máli er lýst í málatilbúnaði málsaðila. Þeim var einnig lýst er stefnandi gaf aðilaskýrslu í gegnum síma og í skýrslum þeirra P-kk-ef K-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda, og vitnisins M-kk-ef R-x-x, starfsmanns stefnda, fyrir dóminum. Lýsingar stefnanda á slysinu eru einnig í málsskjölum, svo sem í læknisvottorðum og í tilkynningu stefnanda til Tryggingastofnunar 22. október 2010 og til réttargæslustefnda 23. sama mánaðar.

Stefnandi skýrði svo frá fyrir dóminum að um klukkan 16:00 á slysdegi hafi hann verið að ganga frá borvél og öðrum áhöldum við þakbrúnina þar sem hann hafði verið að vinna. Hann hafi komið sér fyrir í stiganum með gasbrennara í höndunum. Hann hafi síðan teygt sig eftir borvélinni og þegar hann hafi verið að gera sig kláran til að fara niður hafi hann fengið vindhviðu í fangið sem hafi valdið því að hann hafi misst jafnvægið og stiginn hafi færst frá þakbrúninni. Hann kvaðst hafa náð að henda borvélinni aftur upp á þak og hafi ætlað að reyna að grípa í þakkantinn en ekki náð því og fallið aftur fyrir sig. Í fallinu hafi hægri fóturinn flækst á milli trappa í stiganum en með því hafi dregið aðeins úr fallinu. Stefnandi kvaðst síðan hafa legið á jörðinni í einhverjar sekúndur. Vinnufélagi hans hafi kallað niður til hans og spurt hvort allt væri í lagi. Hafi hann játað því en farið út í bíl í sjokki og gengið frá áhöldum. Hann hafi ekið bílnum að starfsstöð stefnda en á leiðinni hafi hann farið að finna fyrir eymslum í öxlinni og herðablaðinu. Við komu sína þangað hafi hann sagt að hann hefði dottið af þakinu. Hann hafi síðan farið heim og haldið upp á afmæli dóttur sinnar en fundið að verkirnir fóru að ágerast meir og meir. Um kvöldið hafi hann hringt í P-kk-þf, vinnuveitanda sinn, og sagt honum að hann væri að drepast í öxlinni og að hann mundi ekki koma í vinnuna morguninn eftir þar sem hann ætlaði á Slysadeild og það hafi hann gert. Stefnandi kvaðst hafa strax að morgni næsta dags, þ.e. eftir slysið, farið með læknisvottorð til fyrirsvarsmanns stefnda.

Verkinu sem um ræðir lýsti stefnandi þannig að í byrjun þess hafi þeir verið þrír saman að vinna, stefnandi, M-x-x og maður að nafni I-kk-nf, sem hefði farið með yfirumsjón í fyrirtækinu, næstur á eftir P-kk-þgf, forsvarsmanni stefnda. Það færi hins vegar eftir verki hverju sinni hver tæki ákvarðanir um hvaða búnaður væri notaður. Ef verkefni væru stór þá væru það verkstjórar sem tæku ákvörðun um hvað væri notað en í minni verkum væru bara skaffaðir stigar eða hvaðeina til að fara upp á þak. Í umræddu verki hafi verið skaffaður álstiginn sem notaður var.

Stefnandi kvaðst hafa unnið í um það bil sex til sjö ár hjá stefnda og hefði hann reynslu við að vinna við þök. Verkstjórar væru ekki alltaf á staðnum en eigandi væri með yfirumsjón og svo kæmi I-kk-nf, næstur í röðinni. Stefnandi væri ekki verkstjóri en hefði verið með umsjón og leiðbeint öðrum hvernig vinna ætti verk. Verkið hefði orðið töluvert umfangsmeira en vera átti í upphafi. Stefnandi taldi að samverkamaður hans, M-x-x, hafi vitað, líkt og hann sjálfur, hvernig vinna ætti verkið í umrætt sinn þar sem þeir kynnu báðir að leggja þakpappa.

Stefnandi kvaðst ekki muna hver hefði komið stiganum fyrir við húsgaflinn, en það hefði annaðhvort verið stefnandi sjálfur eða M-x-x. Venjan væri að nota stiga við svona verk þar sem aðeins ætti að skjótast upp og laga eitthvað. Ef um stærri verk væri að ræða væru notaðir pallar eða stillansar. Stiginn hafi allan tímann verið reistur upp á sama stað við húsgaflinn og eingöngu notaður til að fara upp og niður af þakinu. Hvasst hafi verið umræddan dag og gengið hafi á með snörpum eða sterkum vindhviðum. Oft hafi verið unnið uppi á þaki í töluverðu roki. Stefnandi kvaðst hafa verið í sambandi við P-kk-þf þennan dag en erfitt hafi verið að meta hvenær átti að hætta vinnu vegna veðurs. Stefnandi kvaðst hafa sagt P-kk-þgf af rokinu. Sterk vindhviða hafi komið þegar stefnandi hafði tekið borvélina og þá hafi stiginn gengið frá húsinu og stefnandi fallið þar sem hann hafi ekki náð að grípa í þakkantinn. Aðeins hafi verið notaðar öryggislínur ef þak var hallandi eða mjög bratt en þetta hafi verið flatt þak og því hafi þær ekki verið notaðar. Oft sé mikil pressa á vinnu í þessum geira og mikið að gera en verkinu hafi átt að ljúka þennan dag.

Stefnandi kvaðst hafa verið frá vinnu í tíu daga eftir fall hans úr stiganum en í janúar 2011, eða skömmu eftir slysið, hefði hann hætt störfum hjá stefnda. Hann hefði starfað sem verkamaður hjá stefnda en hann væri ekki faglærður.

M-x-x R-x-x skýrði svo frá fyrir dóminum að hann og stefnandi hefðu verið tveir að vinna á þakinu umræddan dag. Hafi I-kk-nf verið að vinna á þakinu með þeim daginn áður, en hann væri almennt verkefnastjóri stefnda. Ef hann væri ekki til staðar, þá væri sá maður á staðnum verkefnastjóri sem hefði lengsta starfsreynslu. Hann hefði tekið við skipunum frá I-kk-þgf daginn áður um hvernig bæri að vinna verkið en umræddan slysdag kvað hann stefnanda hafa verið verkefnastjóra. Hefði stefnandi tekið stigann úr bílnum og sett upp við húsgaflinn. Kvaðst M-x-x ekki hafa séð þegar stefnandi féll úr stiganum en hafi heyrt hljóð og hlaupið strax til að gá að stefnanda. Hafi hann kallað til stefnanda hvort allt væri í lagi og hefði stefnandi svarað játandi en að hann fyndi til í öxlinni. Veður hafi verið hvasst þennan dag en vindur ekki það sterkur að ekki hafi verið hægt að vinna, kannski 10m/sek. Dæmi væri um að stiginn væri bundinn eða festur ef vindur væri mjög sterkur. Kvaðst hann vita að stefnandi hefði orðið óvinnufær eftir fallið úr stiganum.

P-kk-nf K-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, skýrði svo frá fyrir dóminum að fyrirtækið væri þakverktaki og sérhæfði sig í flötum húsþökum. Verkið á slysdegi hefði verið viðhaldsverkefni og ekki flókið. Hann hefði ekki sjálfur unnið að þessu verkefni en I-kk-nf hefði haft yfirumsjón með verkinu þá daga sem hann var í því. Það væri hins vegar vinnuvenja að sá sem væri með mesta starfsreynslu á staðnum hefði yfirumsjón með því verki. I-kk-nf hefði ekki verið að vinna að þessu verki á slysdegi. Því hefði það verið stefnandi sjálfur sem hefði haft verkstjórn þann dag. Stefnandi hefði verið búinn að vinna hjá stefnda í átta ár og kynni því til verka. Það væri algild regla að notast við stiga í svona verkefni en ekki vinnupalla þar sem einungis þyrfti að fara upp og niður af þakinu. Það væri ekki venja að festa stigana en ef einhver vafi væri þá hafi venjulega verið haldið við stigann þegar einhver fór upp eða niður.

P-kk-nf kvaðst hafa frétt af slysinu í lok vinnudags þegar verkið var búið og hefði stefnandi skýrt honum frá meiðslum á öxl. Hann kvaðst hafa ráðlagt stefnanda að fara á Slysadeild daginn eftir. Ekki hafi verið kallað til Vinnueftirlits þar sem þetta virtist ekki mikið og þar sem stefnandi og M-x-x voru komnir með öll áhöld til baka og verkinu lokið. P-kk-nf kvaðst ekki hafa leiðbeint starfsmönnum sínum um að þeir skyldu festa stiga en hann hafi sagt mönnum að fara varlega og halda við stiga ef aðstæður væru þannig. Kvaðst hann ekki vita til þess að til væru stigar með sérstökum festingum. Fallvarnir hefðu ekki verið notaðar þar sem þakið, sem verkið tók til, hafi verið flatt. Hins vegar ættu þeir verkpalla sem notaðir væru ef vafi væri um öryggi. Stefnandi hefði verið frá vinnu í um það bil tíu daga og hefði hann fengið laun greidd fyrir þá daga. Stefnandi hefði svo hætt að vinna hjá stefnda um áramótin 2010-2011. Kvaðst P-kk-nf hafa tilkynnt Vinnueftirlitinu um slysið tæpu ári síðar en hann gæti ekki útskýrt hvers vegna hann gerði það ekki fyrr.

Við úrlausn á ágreiningi málsaðila um skaðabótaskyldu stefnda verður að líta til þeirra meginatriða sem fram hafa komið og hér verða talin skipta máli. Telja verður að atvik hafi í stórum dráttum verið í samræmi við lýsingar stefnanda á þeim. Lýsingar stefnanda á aðstæðum eru í samræmi við það sem komið hefur fram í málinu og er stutt gögnum. Stefnandi var óvinnufær í að minnsta kosti tíu daga eftir slysið vegna meiðsla á öxl og verkja í og undir herðablaði. Slysið var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins fyrr en um ári eftir að það átti sér stað og var því ekki rannsakað af eftirlitsmönnum þess. Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum ber atvinnurekanda að tilkynna án ástæðulausrar tafar til Vinnueftirlits ríkisins öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga auk þess dags sem slysið varð. Þá segir að atvinnurekandi skuli innan viku tilkynna skriflega um slys til Vinnueftirlitsins, sbr. 2. mgr. lagagreinarinnar.

Fyrir liggur að stefnandi féll úr stiganum sem hann stóð efst í en var á leið niður. Aðstæður voru þær að hvasst var og gekk á með snörpum vindhviðum sem er óumdeilt í málinu. Samkvæmt vottorði Veðurstofu var vindhraði klukkan 16.00 þennan dag 8,7 m/sek. en mesti vindhraði 10,6 m/sek. og mesta vindhviða 13,3 m/sek. Stefnandi hefur lýst því að hann hafi misst jafnvægið og fallið þegar snörp vindhviða skall á honum. Hann hefur einnig lýst því að hann hafi verið með áhöld í höndunum þegar hann féll og að hann hafi ekki náð taki á þakkantinum þegar vindhviðan lenti á honum. Óumdeilt er í málinu að stiginn, sem stefnandi féll úr, var laus. Hann var ekki útbúinn festibúnaði þannig að unnt væri að festa hann við þakbrún hússins eða á annan tryggan hátt. Aðrar tiltækar aðferðir voru heldur ekki notaðar til að festa hann.

Samkvæmt 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum ber atvinnurekanda að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Þar er enn fremur vísað sérstaklega til ákveðinna kafla í lögunum, meðal annars V. kafla um framkvæmd vinnu. Í þeim kafla segir í 37. gr. að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi.

Í reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja eru í II. viðauka gr. 4.2 sérákvæði um notkun stiga. Í gr. 4.2.1 segir að stigar verði að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun. Samkvæmt gr. 4.2.3 skuli stigar notaðir þannig að starfsmenn geti jafnan verið stöðugir og haft trygga handfestu. Einkum sé nauðsynlegt að starfsmaður hafi trygga handfestu í stiga þurfi hann að halda á einhverju.

Í reglum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðvum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996 eru í viðauka IV, B-hluta gefnar leiðbeiningar varðandi sérstakar lágmarkskröfur sem gilda um vinnustaði á byggingarsvæðum. Í 19. gr. er fjallað um lausa vinnustiga. Þar segir í gr. 19.1 að lausir vinnustigar, sem notaðir eru við byggingarvinnu, skuli vera af viðurkenndri gerð. Þannig skuli frá þeim gengið að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til. Í 31. gr. er fjallað um vinnu á þökum. Fram kemur í gr. 31.1 að ef framkvæma skuli vinnu á þaki, sem vegna halla þaksins, áferðar þakflatarins eða vegna veðurskilyrða geti valdið því að starfsmenn falli niður megi ekki hefja vinnuna fyrr en nauðsynlegar öryggisráðstafanir hafi verið gerðar svo ekki sé hætta á að menn falli niður.

Í leiðbeiningum Vinnueftirlits ríkisins um vinnuvernd nr. 1/1991 eru sérstakar leiðbeiningar um lausa stiga, tröppur og búkka. Þar segir að tilgangurinn með því að taka saman leiðbeiningar um stiga sé sá að draga úr slysahættu sem fylgi notkun þeirra. Leiðbeiningarnar hafi verið gefnar út samkvæmt heimild í lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og þeim sé ætlað að stuðla að því að vinnuskilyrði verði í samræmi við markmið og kröfur laganna. Þess sé vænst að leiðbeiningarnar gagnist bæði starfsmönnum og stjórnendum á þeim mörgu vinnustöðum þar sem lausir stigar séu í notkun og auðveldi fyrirtækjum að fullnægja því ákvæði vinnuverndarlaga að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað og verkstjórum að fullnægja þeirri skyldu sinni að sjá um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum sem þeir hafi umsjón með. Leiðbeiningarnar séu ekki lagalega bindandi fyrir atvinnurekanda en í þeim sé bent á leiðir til að uppfylla lagaskyldu. Þá segir í 1. lið að mörg óhöpp og slys hafi fylgt notkun stiga. Orsök þeirra sé meðal annars að ekki hafi verið gengið nægilega vel frá stiga áður en farið er að nota hann. Langflest slys megi rekja til rangrar notkunar á stigum frekar en til galla á þeim eða hvernig stiginn sé gerður. Í 5. lið eru taldar upp helstu kröfur. Þar kemur meðal annars fram að stigar þurfi að vera stöðugir og þannig að þeir geti ekki runnið til eða fallið saman við notkun. Um notkun segir í 6. lið að stigum, sem lagðir eru upp að vegg eða föstum hlut, þurfi að ganga frá á öruggan hátt bæði að ofan og neðan. Í mörgum tilvikum geti verið nauðsynlegt að festa stigann að ofan við vegg, þakbrún eða annað sem hann hallist að. Nota verði báðar hendur til að halda í stigann þegar gengið er um hann. Þannig megi ekki nota stiga til að bera efni milli hæða. Í leiðbeiningunum er sýnt með teikningum og myndum hvernig festa má stiga, meðal annars við þakkant.

Samkvæmt þessu ber að festa stiga tryggilega. Verður að telja að það eigi sérstaklega við þegar rok er og hvasst.

Við mat á því hvort stefndi verði talinn bera skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda verður að líta til þess að samverkandi þættir hljóta að hafa leitt til þess að stefnandi féll úr stiganum. Þótt veður og snörp vindhviða, sem stefndi ber ekki ábyrgð á, hafi verið ástæða þess að stefnandi missti jafnvægið og féll úr stiganum, eins og hann hefur sjálfur lýst, laut ábyrgð stefnda að því að tryggja öryggi stefnanda við þessar aðstæður í samræmi við reglur sem gilda um öryggisráðstafanir á vinnustöðum.

Ágreiningslaust er í málinu að vindur var hvass umræddan dag og gekk á með snörpum vindhviðum á þeim tíma sem slysið varð. Telja verður að við þær aðstæður hafi verið enn brýnna en ella að gæta þess að stiginn væri tryggilega festur og skapaði ekki hættu fyrir þá sem þurftu að nota hann við umrætt verk. Var sérstaklega brýnt við aðstæðurnar sem þarna voru að stefndi uppfyllti þá skyldu að sjá til þess að tryggilega væri gengið frá stiganum í samræmi við framangreindar reglur og leiðbeiningar Vinnueftirlitsins sem hér að framan er vísað til. Þá liggur fyrir að stefnandi notaði stigann ekki á nokkurn hátt í andstöðu við fyrirmæli stefnda eða starfsmanna hans um notkun á stiganum þegar slysið varð. Líta verður þó til þess að stefnandi hefur væntanlega ekki náð að halda sér í þakkantinn þegar vindhviðan skall á honum þar sem hann hafði tæki og áhöld í höndunum, sem hann var að flytja niður af þakinu. Hefur það að öllu virtu verið meðverkandi orsök þess að stefnandi missti jafnvægið og féll úr stiganum ásamt því að stiginn var ótryggur við þessar aðstæður þar sem hann hafði ekki verið festur við þakkantinn eða gengið frá honum í samræmi við öryggisreglur og –leiðbeiningar sem hér að framan er vísað til. Stefnandi hafði því ekki traust hald í stiganum sem honum var brýnt að hafa á leið niður af þakinu.

Samkvæmt þessu verður að telja að ástæða þess að stefnandi féll úr stiganum hafi að hluta til verið vegna þess að stiginn var ekki festur tryggilega við framangreindar aðstæður. Ófullnægjandi frágangur stigans var því samverkandi þáttur í því að stefnandi féll er hann fékk á sig vindhviðu og missti jafnvægið í stiganum umræddan dag. Verður stefndi talinn bera skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda í samræmi við það. Þar sem aðrir þættir og tilviljanir, svo sem hin snarpa viðhviða, sem skall á stefnanda þar sem hann stóð í stiganum, áttu þátt í því að stefnandi féll, getur stefndi aðeins borið skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda að hluta. Með vísan til þess þykir rétt að stefndi verði aðeins talinn bera skaðabótaábyrgð á helmingi tjóns stefnanda.

Samkvæmt þessu ber að fallast á kröfu stefnanda um að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda á helmingi líkamstjónsins sem stefnandi varð fyrir í vinnu hjá stefnda umræddan dag.

Þar sem fallist er á kröfu stefnanda að verulegu leyti ber samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur.

Dóminn kvað upp S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Þaktaks ehf., vegna helmings líkamstjóns sem stefnandi, G-kk-nf Þ-kk-nf A-kk-nf, varð fyrir í vinnu hans hjá stefnda 3. nóvember 2010.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.