E-1205/2015

Mál þetta var höfðað 31. mars 2015 af Stefni hf., Borgartúni 19, Reykjavík, vegna Stefnis íslenska athafnasjóðsins I (SÍA I), sama stað, á hendur Hrósi ehf., Árlandi 1, Reykjavík. Stefndi höfðaði gagnsök gegn stefnanda 4. maí 2015, en aðalsök var þingfest 7. apríl 2015. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð sem fram fór 23. febrúar 2016.

Stefnandi gerir þá kröfu í aðalsök að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 113.938.847 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 4. desember 2013 til greiðsludags, til vara frá 3. mars 2015 til greiðsludags, en til þrautavara frá stefnubirtingardegi til greiðsludags.

Stefnandi gerir þá kröfu til vara í aðalsök að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 113.454.127 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, aðallega frá 4. desember 2013 til greiðsludags, til vara frá 3. mars 2015 til greiðsludags, en til þrautavara frá stefnubirtingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst í aðalsök sýknu af öllum kröfum stefnanda, til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar í 85.657.866 krónur og til þrautavara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar að skaðlausu.

Gagnstefnandi krefst þess aðallega í gagnsök, að gagnstefnda verði gert að greiða honum 135.637.440 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af fjárhæðinni frá þeim degi er dómsmál þetta er höfðað. Til vara að gagnstefnda verði gert að greiða honum 80.191.745 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af fjárhæðinni frá þeim degi er dómsmál þetta er höfðað. Til þrautavara að gagnstefnda verði gert að greiða honum 55.445.693 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af fjárhæðinni frá þeim degi er dómsmál þetta er höfðað. Þá krefst hann málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi í gagnsök krefst sýknu af kröfum gagnstefnda og málskostnaðar að skaðlausu.

I.

Málið verður rakið til þess er sjóðurinn SF II slhf. keypti með kaupsamningi, 3. júní 2011, 51% af útistandandi hlutafé í Sjóklæðagerðinni hf. af félaginu EGUS Inc., BCI nr. 354174, með heimilisfestu á Bresku Jómfrúreyjum. SF II slhf. mun á þessum tíma hafa verið í eigu aðalstefnanda að 74 hundraðshlutum og aðalstefnda sem átti 26% hlut. Eina eign SF II slhf. var fyrrnefndur 51% eignarhlutur í Sjóklæðagerðinni hf. Fyrirsvarsmaður aðalstefnda, H-kk-nf R-kk-nf Ó-kk-nf, var framkvæmdastjóri Sjóklæðagerðarinnar hf. á þeim tíma er kaupin gerðust og hafði verið það um hríð.

Að sögn aðalstefnanda var af þeim ástæðum sett inn í fyrri samninginn nokkuð afdráttarlaust ákvæði þess efnis að upplýsingagjöf í tengslum við viðskiptin hefði að meginstefnu komið frá framkvæmdastjóranum og tilboðið unnið í nánu samstarfi við hann.

Vegna vafa sem uppi var um hvort kaup- og söluréttur fyrrverandi framkvæmdastjóra Sjóklæðagerðarinnar hf., H-kk-ef G-kk-ef E-kk-ef, að hlutum í félaginu væri enn fyrir hendi varð úr að seljandinn, þ.e. Egus Inc., ábyrgðist gagnvart kaupandanum, SF II slhf., að kauprétturinn væri fallinn úr gildi. Jafnframt að félagið myndi halda kaupandanum skaðlausum ef rétturinn væri til staðar.

Fljótlega eftir gerð framangreinds kaupsamnings, dags. 3. júní 2011, varð úr vegna erfiðleika í samstarfi aðila að aðalstefndi keypti allan eignarhlut aðalstefnanda í SF II slhf. með samningi 1. mars 2012. Aðalstefndi bendir á að í þeim viðskiptum hafi heildarverðmæti Sjóklæðagerðarinnar hf. verið metið 1.542.130.366 krónur.

Í þeim kaupsamningi var tekið fram í ákvæði um kaupverð að það væri 582.000.000 krónur en gæti hækkað ef kæmi til leiðréttinga á lánssamningum eða eignastöðu Sjóklæðagerðarinnar hf. Þá skyldi aðalstefndi fá viðbótargreiðslu sem næmi 37% af þeim ávinningi sem félli til félagsins, eftir að tekið hefði verið tillit til kröfu sem Egus Inc. átti á hendur SF II slhf. á grundvelli samningsins frá 3. júní 2012.

Í samningnum var tekið fram að kaupandi félli frá öllum fyrirvörum um ástand hins selda, bæði SF II slhf. og Sjóklæðagerðarinnar hf., ekki síður en seljandi. Eftir þessi viðskipti hvarf aðalstefnandi frá öllum afskiptum af þessum félögum.

Sumarið 2013 fór aðalstefndi þess á leit við aðalstefnanda að ekki kæmi til útreiknings á hugsanlegri hækkun kaupverðs samkvæmt kaupsamningi aðila frá 1. mars 2012 fyrr en að fenginni niðurstöðu í ágreiningsmáli Sjóklæðagerðarinnar hf. gagnvart skattayfirvöldum er tengdust samruna Sjóklæðagerðarinnar hf. við annað félag. Sendi aðalstefndi aðalstefnanda í tengslum við þá málaleitan drög að viðauka við kaupsamning aðila, þar sem lagt var til af hálfu aðalstefnda, að kæmi til álagningar opinberra gjalda, þ.m.t. álags og vaxta, gagnvart Sjóklæðagerðinni hf. af framangreindum ástæðum, skyldi draga þann kostnaðarauka Sjóklæðagerðarinnar hf. frá hugsanlegum ávinningi vegna meintra ólögmætra gengislána og/eða endurgreiðslu oftekinna vaxtagreiðslna, áður en kæmi til útreiknings á hugsanlegri hækkun kaupverðs til aðalstefnanda, væru forsendur slíks útreiknings fyrir hendi.

Var þessi málaleitan aðalstefnda sett fram samhliða því að áfram var gert ráð fyrir því af hans hálfu að tekið skyldi tillit til þeirrar fjárhæðar/greiðslu til frádráttar sem Egus Inc. hefði með réttu borið frá SF II slhf. samkvæmt kaupsamningi um 51% hlut í Sjóklæðagerðinni hf. samkvæmt áðurnefndu ákvæði 2. mgr. 4. gr. kaupsamnings SF II slhf. og Egus Inc., dags. 3. júní 2011. Var þetta gert enda þótt upplýst væri að samið hefði verið um að sá réttur síðarnefnda aðilans hefði verið felldur niður samkvæmt sérstöku samkomulagi, dags. 14. febrúar 2013.

Aðalstefnandi hafnaði þessari málaleitan aðalstefnda með bréfi, dags. 9. ágúst 2013.

Í kjölfar fréttaumfjöllunar í október 2014 kveðst aðalstefnandi hafa aflað sér ársreiknings Sjóklæðagerðarinnar hf. fyrir árið 2013, þar sem fram kom að Íslandsbanki hf. hafði á árinu 2013 endurgreitt Sjóklæðagerðinni hf. rétt tæpar 327 milljónir króna vegna endurútreiknings ólögmæts gengistryggðs láns sem félagið var með hjá bankanum. Að sögn aðalstefnanda upplýsti aðalstefndi ekki um þessa greiðslu þrátt fyrir að hafa mátt vera kunnugt um hana í tæpt heilt ár. Aðalstefndi kveður greiðsluna hafa numið 325.512.502 krónum og af þeirri fjárhæð hafi verið dregnar 18.879.725 krónur í skatt. Því hafi aðalstefnandi aldrei átt rétt til hærri greiðslu en sem nam 85.657.866 krónum, þ.e. nettóendurgreiðslu að frádregnum hlut Egus Inc.

Aðalstefnandi sendi aðalstefnda bréf, dags. 21. október 2014, þar sem framangreint var rakið og í kjölfarið fóru fram viðræður aðila og önnur samskipti varðandi hækkun á kaupverði af þessum sökum. Lögmaður aðalstefnda sendi 2. febrúar 2015 tölvuskeyti með tillögum að uppgjöri. Þar var boðin eingreiðsla aðalstefnda á 25 milljónum króna til aðalstefnanda, en að beðið yrði að öðru leyti með uppgjör þar til síðar. Aðalstefndi lýsti jafnframt þeirri skoðun sinni að forsendur fyrir viðbótargreiðslu samkvæmt kaupsamningi aðila væru brostnar. Því til stuðnings var vísað til áfalla sem Sjóklæðagerðin hf. hefði lent í, annars vegar endurákvörðunar tekjuskatts að fjárhæð 211 milljónir króna vegna meints ólögmæts samruna frá árinu 2005, og hins vegar niðurstöðu Hæstaréttar í málinu nr. 84/2014 þar sem félagið tókst á við fyrrum forstjóra, en það mál kveður aðalstefndi hafa kostað félagið 183.643.660 krónur eða 146.914.928 krónur að teknu tilliti til skatta. Aðalstefndi kveður Egus Inc. hafa lofað að halda SF II slhf. skaðlausu af þessum kröfum en ekki hefur þó komið til greiðslu enn.

Varðandi kröfu skattyfirvalda, bendir aðalstefndi á að við áreiðanleikakönnun sem gerð var á félaginu 15. nóvember 2010 hafi verið talið mjög ólíklegt af sérfræðingum að til slíkrar kröfu myndi koma. Aðalstefndi hafi því verið í góðri trú.

Aðalstefnandi telur sig eiga rétt á hækkun á kaupverði um að lágmarki 113.454.127 krónur og að þá greiðslu hafi átt að inna af hendi eigi síðar en 4. desember 2013. Í stað þess að verða við greiðslutilmælum aðalstefnanda sendi aðalstefndi bréf, 13. febrúar 2015, þar sem hann gerði gagnkröfu í málinu á þeim grundvelli að verðmæti hlutabréfa í SF II slhf. hefði reynst miklu minna en búist var við. Hin keyptu hlutabréf hafi verið haldin leyndum göllum.

II.

Aðalstefnandi telur orðalag í kaupsamningi aðila frá 1. mars 2012 vera skýrt og byggir kröfur sínar á því. Þar sé afdráttarlaust að ef kæmi til leiðréttinga á gildandi lánasamningum eða eignastöðu Sjóklæðagerðarinnar hf. vegna ólögmætrar gengistryggingar eða almennra skuldaleiðréttinga lánveitanda skyldi koma til hækkunar á kaupverði með tilteknum hætti sem þar hafi verið lýst. Skyldi aðalstefndi þá greiða til viðbótar sem næmi 37% af þeim ávinningi eftir skatta sem Sjóklæðagerðinni hf. myndi falla í skaut, að teknu tilliti til þeirrar greiðslu sem Egus Inc. átti kröfu til á hendur SF II slhf.

Aðalstefnandi leiðir fjárhæð endurgreiðslunnar af ársreikningi fyrir árið 2013 og bréfi endurskoðanda Sjóklæðagerðarinnar hf. 11. nóvember 2014, þannig að 325.512.502 krónur séu vegna láns nr. 505-104010, en 1.390.714 krónur séu vegna 7 bílalánasamninga. Aðalstefnandi segir tilkynningu Íslandsbanka hf. til Sjóklæðagerðarinnar hf., dags. 4. nóvember 2013, staðfesta greiðslu á 325.512.502 krónum í kjölfar endurútreiknings en aðalstefnandi hefur ekki fengið í hendur gögn til stuðnings endurgreiðslu vegna bílalánasamninganna og skorar í stefnu á aðalstefnda að leggja fram gögn um þá.

Aðalstefnandi bendir á að eftir því sem fram komi í ársreikningi Sjóklæðagerðarinnar hf. fyrir árið 2013 og upplýsingum frá endurskoðanda Sjóklæðagerðarinnar hf., í minnisblaði hans frá 23. desember 2014, hafi einungis 29% af endurgreiðslufjárhæðinni sætt skattlagningu í 20% tekjuskattshlutfalli. Því hafi ávinningur Sjóklæðagerðarinnar hf. eftir skatta vegna leiðréttingarinnar numið 307.942.830 krónum. Af þeirri fjárhæð eigi aðalstefnandi 37% eða 113.938.847 krónur og byggir hann aðalkröfu sína á þeirri fjárhæð. Varakröfu sína kveðst aðalstefnandi byggja á skjali sem fyrir lá frá Íslandsbanka hf. og hafi staðfest endurgreiðslu á 325.512.502 krónum; en miðað við þá fjárhæð sé hlutur aðalstefnanda 113.454.127 krónur.

Aðalstefnandi byggir á því að réttur Egus Inc. til greiðslu á grundvelli kaupsamnings SF II slhf. og Egus Inc. frá 3. júní 2011 hafi verið felldur niður með samkomulagi 14. febrúar 2013. Því telur hann að ekki eigi að koma til nokkurs konar frádráttar af þeim sökum af kröfu hans um hækkun kaupverðsins.

Aðalstefnandi byggir aðalkröfu sína til vaxta á ótvíræðu orðalagi í kaupsamningi aðila frá 1. mars 2012, en samkvæmt honum hvíldi sú skylda á aðalstefnda að inna greiðsluna af hendi til stefnanda eigi síðar en 30 dögum eftir að staðfesting lægi fyrir um leiðréttinguna, sem myndi felast í endurútreikningi og endurgreiðslu Íslandsbanka hf., og því hafi gjalddagi kröfunnar ákveðist 4. desember 2013. Því sé krafist dráttarvaxta frá þeim gjalddaga kröfunnar til greiðsludags samkvæmt heimild í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Til vara kveðst hann krefjast dráttarvaxta frá þeim degi þegar liðinn var mánuður frá því hann krafði aðalstefnda sannanlega um greiðslu sbr. 3. mgr. 5. gr., en þrautavara frá stefnubirtingardegi samkvæmt heimild í 4. mgr. 5. gr. síðastnefndra laga.

Aðalstefnandi mótmælir því að nokkrar forsendur kaupsamnings aðila hafi brostið líkt og aðalstefndi hefur haldið fram. Meint áföll séu hvort tveggja þess eðlis að fyrirsvarsmönnum aðalstefnda hafi verið fullkunnugt um að þau kynnu að henda Sjóklæðagerðina hf. og engir fyrirvarar eða áskilnaður hafi verið gerður um þau í kaupsamningi aðila heldur þvert á móti.

Aðalstefnandi kveðst vísa til meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga. Ennfremur til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga.

Kröfu um málskostnað styður hann við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þá aðallega 1. mgr. 130. gr. laganna.

III.

Aðalstefndi byggir á því að útreikningur stefnukröfu sé í veigamiklum atriðum rangur, en jafnframt á því að hann eigi kröfu á hendur aðalstefnanda sem geti komið til skuldajafnaðar samkvæmt gagnsök.

Aðalstefndi mótmælir því sem fram hafi komið hjá aðalstefnanda, m.a. í bréfi hans 3. febrúar 2015, að frádráttur vegna kröfu Egusar Inc. komi ekki til greina. Það sé skýrt af samningi aðila hvernig reikna skuli út hækkun kaupverðs til stefnanda, m.a. um að þar skuli tekið tillit til þeirrar greiðslu sem Egus Inc. eigi á hendur SF II samkvæmt kaupsamningi um 51% hlut í Sjóklæðagerðinni hf. á grundvelli ákvæðis 2. mgr. 4. gr. kaupsamnings SF II og Egus Inc. dags. 3. júní 2011. Dæmi sem tekið sé í kaupsamningnum undirstriki þetta svo með ótvíræðum hætti. Aðalstefndi telur það því engu máli skipta hvort Egus Inc. hafi síðar framselt rétt sinn til annars aðila eða gefið hann eftir. Ákvæði kveði skýrt á um að draga beri frá 24,5% hlut Egus Inc. áður en hlutur aðalstefnanda er reiknaður. Verði því ekki um það deilt að krafan geti ekki orðið hærri en 85.657.866 krónur.

Aðalstefndi telur túlkun aðalstefnanda á samningi aðila ranga. Ekki verði litið svo á að aðalstefndi teljist hafa afsalað sér öllum rétti til lækkunar kaupverðs á grundvelli ákvæða kaupsamningsins. Tekið er fram af hálfu hans að ekki hafi verið ástæða fyrir hann að gera fyrirvara við ástand atriða sem hann þekkti og komi það fram í kaupsamningi aðilanna. Báðum aðilum hafi verið ljóst að eina eign SF II slhf. hafi verið hlutur félagsins í Sjóklæðagerðinni hf. og að þar lægju verðmætin sem kaupverðið byggði á. Sjóklæðagerðin hafi hins vegar reynst verðminni en áætlað var og vonir stóðu til.

Aðalstefndi kveður það almenna forsendu samninga að greiðslur séu búnar þeim eiginleikum sem vænta megi af þeim. Í tilviki hlutafjár sé þess vænst að verðmæti þess svari til kaupverðsins nema annað komi fram í samningi aðila.

Aðalstefndi mótmælir því að fyrirsvarsmönnum hans hljóti að hafa verið fullkunnugt um þá galla sem fyrir hendi voru.

Aðalstefndi mótmælir kröfu um dráttarvexti. Samningar hafi verið reyndir og aðalstefndi boðið fram greiðslur sem hafi verið hafnað og í því ljósi sé ótækt að leggja dráttarvexti á aðalstefnda fyrir allt tímabilið.

Kröfu um lækkun og sýknu kveðst aðalstefndi byggja á meginreglum kröfu- og samningaréttar og reglum um efndir og skuldbindingargildi samninga. Um heimild til að krefjast sameiningar gagnsakar við aðalsök vísast til 30. gr. laga um meðferð einkamála. Kröfu sína um málskostnað styður gagnstefndi við 129. gr. sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Að öðru leyti vísar aðalstefndi til gagnstefnu málsins um málsatvik, málsástæður og lagarök.

IV.

Gagnstefnandi byggir á því að fyrir 74% hlut í SF II, sem hann keypti af gagnstefnda, hafi hann greitt 582.000.000 króna. Verðmæti hlutanna, að teknu tilliti til galla sem gagnstefnandi telur að hlutir í Sjóklæðagerðinni hf. hafi verið haldnir, hafi hins vegar verið í reynd 446.362.560 krónur. Því telur hann sig eiga rétt á afslætti sem nemi þessum mismun.

Gagnstefnandi kveðst ekki hafa getað vitað af kröfum, hvorki fyrrum forstjóra Sjóklæðagerðarinnar hf. né ríkisskattstjóra áður en hann keypti hlutinn í SF II. Ekkert hafi legið fyrir um þessar kröfur á þeim tíma. Hið selda hafi verið gallað við afhendingu. Gagnstefnandi eigi og enga sök á gallanum sem helgist algjörlega af atvikum sem áttu sér stað áður en hlutirnir skiptu um hendur.

Gagnstefnandi vísar til þess að hann hafi notið ráðgjafar sérfræðinga við kaupin og byggt verðmat sitt á bestu fáanlegu þekkingu á þeim tíma. Ráðgjafarnir töldu að ekki yrði fallist á kröfur fyrrum forstjóra Sjóklæðagerðarinnar hf.

Í áreiðanleikakönnun sem framkvæmd var af lögmannsstofu, dagsettri 15. nóvember 2010, komi ekkert fram um mögulegar breytingar á framtölum Sjóklæðagerðarinnar og á grundvelli skýrslunnar gat gagnstefnandi treyst því að ekki myndi koma til greiðslna til fyrrum forstjóra.

Um frekari álögur ríkisskattstjóra vegna öfugs samruna sem átti sér stað 2005 var gagnstefnandi jafnframt grandlaus og mátti ekki búast við þeim. Hafði hann ekki ástæðu til að ætla annað en að öll skattskil Sjóklæðagerðarinnar hf. væru í samræmi við lög og reglur.

Gagnstefnandi telur að ekki sé hægt að líta svo á að hann hafi samþykkt að taka við hlutum í SF II slhf. frá gagnstefnda í hvaða ásigkomulagi sem væri, eða að hann hafi afsalað sér rétti til þess að krefjast skaðabóta eða afsláttar vegna galla á þeirri greiðslu sem kom í hans hlut.

Aðalkröfu sína kveðst gagnstefnandi miða við að fallist verði að fullu á afsláttarkröfu hans. Varakrafan miðist hins vegar við að einungis verði fallist á afslátt frá kaupverði vegna endurálagningar ríkisskattstjóra. Þrautavarakrafan er því að aðeins verði fallist á afslátt vegna greiðslu til fyrrum forstjóra.

Kröfu um afslátt kveðst gagnstefnandi byggja á meginreglum kröfu- og samningaréttar um efndir og skuldbindingargildi samninga og um bætur innan samninga.

Kröfu gagnstefnanda um málskostnað byggir hann á 129. gr., sbr. 130. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V.

Um málsatvik vísar gagnstefndi til stefnu í aðalsök. Hann kveðst gera athugasemdir við að í greinargerð aðalstefnda sé dregin upp sú mynd að atvik er varði Sjóklæðagerðina hf. og hann byggir kröfur sínar í gagnstefnu á hafi komið honum á óvart og þau hafi falið í sér leyndan galla á hinum seldu hlutum í SF II slhf. Sé því harðlega mótmælt.

Gagnstefndi byggir á því að samningur aðila frá 1. mars 2012 hafi átt sér talsverðan aðdraganda, og fram hafi farið talsverðar viðræður og samskipti milli aðila. Samningnum hafi síðan verið stillt upp af lögmanni gagnstefnanda.

Kaupverð samkvæmt samningnum hafi samsvarað því sem gagnstefndi hafði lagt til félagsins og hafði hann því ekki fjárhagslegan ávinning af viðskiptunum við gagnstefnanda sem krefjist nú afsláttar.

Hvergi sé í samningnum gert ráð fyrir því að kaupverð geti breyst til lækkunar heldur þvert á móti skýrt tekið fram að kaupandi falli frá öllum fyrirvörum um ástand hins selda.

Gagnstefndi byggir á því að forsvarmanni gagnstefnanda, sem hafði verið forstjóri Sjóklæðagerðarinnar hf. um ríflega árs skeið fyrir viðskiptin, hafi átt að vera vel kunnugt um skattamál Sjóklæðagerðarinnar hf. og a.m.k. mun betur en gagnstefnda.

Gagnstefndi vekur athygli á því að vegna augljósra tengsla forsvarsmanns gagnstefnanda við félögin hafi, að kröfu gagnstefnda, verið sett sérstakt ákvæði inn í kaupsamninginn milli SF II slhf. og Egus Inc., að kröfu seljanda, Egus Inc., um ríka vitneskju forstjórans um atriði er tengdust kaupunum og þyrfti að gefa upplýsingar um, en meðal þeirra atriða sem tilgreind voru var ákvæði um „að félagið hafi ekki gert neina samninga við eigendur, stjórnendur eða starfsmenn eða lögaðila í þeirra eigu eða yfirráðum sem gætu reynst félaginu kostnaðarsamari en eðlilegt má teljast“.

Beinlínis vegna þess að áhöld voru uppi við samningsgerðina um hvort í gildi væri kaupréttur fyrrverandi forstjóra Sjóklæðagerðarinnar hf. að hlutum í félaginu. hafi orðið úr að seljandinn, þ.e. Egus Inc, ábyrgðist gagnvart kaupandanum, SF II slhf., að kauprétturinn væri fallinn úr gildi og engar kröfur myndu lenda á kaupanda.

Gagnstefndi byggir á því að þeir eignarhlutir í SF II slhf. sem gagnstefnandi keypti af honum með kaupsamningi, dags. 1. mars 2012, hafi ekki verið haldnir neinum galla.

Í fyrsta lagi hafi kaupin snúið að eignarhlutum í SF II slhf., en ekki eignarhlutum í Sjóklæðagerðinni hf.

Í öðru lagi hafi verið um að ræða fjárfestingu í óskráðum hlutabréfum sem sé í eðli sínu áhættufjárfesting og bréfin séu seld í því ástandi sem þau eru. Ekki sé til eiginlegt markaðsverð á slíkum bréfum heldur ákvarðist verðið af ýmsum samverkandi þáttum og mati kaupanda og seljanda á þeim. Atvik úr fortíð gætu hæglega haft áhrif bæði til hagnaðar og taps.

Í þriðja lagi bendir gagnstefndi á því að gagnstefnandi hafi ekki fyrr en í aðdraganda málshöfðunar í aðalsök haldið uppi málsástæðu um galla. Þvert á móti hafi hann greitt eftirstöðvar kaupverðs að fjárhæð 332.000.000 króna án nokkurs fyrirvara. Þá hafi fyrrum forstjóri Sjóklæðagerðarinnar hf. löngu áður, eða hinn 19. mars 2012, verið búinn að höfða tilvísað mál til greiðslu á 109.577.514 krónum auk dráttarvaxta.

Í fjórða lagi telur gagnstefndi að ekki geti komið til nema í algjörum undantekningartilvikum að játa afslátt í hlutabréfaviðskiptum á þeim grundvelli sem hér sé krafist. Þá yrði að sýna fram á yfirburðastöðu seljanda og að vitneskju um atvik hafi verið haldið leyndri. Slíkt eigi ekki við í málinu heldur þvert á móti.

Gagnstefndi byggir á því að gagnstefnandi hafi verið sérfróður og þekkt hina keyptu hluti og verið meðvitaður um áhættu. Þrátt fyrir þetta hafi hann ekki gert neina fyrirvara í samningi aðila vegna breytinga sem gætu orðið í rekstri fyrirtækisins. Eini fyrirvarinn í þá veru hafi verið um hlutdeild seljanda ef kæmi til endurgreiðslna vegna ólögmætrar gengistryggingar á lánum félagsins. Enga aðra sambærilega fyrirvara hafi verið að finna í kaupsamningnum heldur hafi þvert á móti verið fallið frá öllum slíkum fyrirvörum vegna stöðu kaupanda og þekkingar hans á fyrirtækinu.

Gagnstefndi fullyrðir að öllum sem að málinu hafi komið hafi verið kunnugt um kröfu fyrrum forstjóra. Því hafi gagnstefnanda verið hægt um vik að gera fyrirvara um þetta atriði við kaupin gagnvart gagnstefnda en hafi kosið að gera það ekki.

Hvað varðar endurákvörðun ríkisskattstjóra bendir gagnstefndi á að allt frá árinu 2008 hafi embætti ríkisskattstjóra kynnt það mat skattyfirvalda að skattskilum félaga sem farið höfðu í gegnum svokallaðan öfugan lóðréttan samruna á árunum þar á undan hefði verið áfátt að því er varðaði offærðan fjármagnskostnað til gjalda hlutaðeigandi félaga. Aðgerðir skattyfirvalda hafi verið orðnar alþekktar í íslensku viðskiptalífi strax á árinu 2011.

Gagnstefndi byggir á því að meint tjón gagnstefnanda, sem hann krefur um afslátt vegna, sé með öllu ósannað. Gagnstefnandi geti hins vegar ekki samsamað sig við Sjóklæðagerðina hf. hvað þetta varði þar sem hann hafi ekki sjálfur greitt umræddar kröfur og hafi ekki borið ábyrgð á skuldbindingum Sjóklæðagerðarinnar hf.

Þá liggi fyrir að Egus Inc. hafi ábyrgst SF II slhf. skaðleysi ef til kæmi kostnaður vegna starfsloka fyrrum forstjóra Sjóklæðagerðarinnar hf., og að gagnstefnandi muni sækja á félagið um það. Sama eigi við um tjón vegna endurákvörðunar skatta en Sjóklæðagerðin hf. hafi stefnt KPMG ehf. fyrir dómstóla til heimtu skaðabóta að fjárhæð 215.000.000 krónur, auk vaxta, vegna þess. Ekki verði gerð krafa af hálfu gagnstefnanda um afslátt í framangreindum viðskiptum á sama tíma og höfðað hafi verið dómsmál vegna sömu krafna á hendur öðrum aðilum.

Gagnstefndi hafði síðan ekki fjárhagslegan ávinning af viðskiptunum við gagnstefnanda. Væri því að hans mati bersýnilega ósanngjarnt að fallast á afsláttarkröfu gagnstefnanda af kaupverði.

Önnur lagarök gagnstefnda eru hin sömu og aðalstefnanda í aðalsök.

VI.

Mál þetta snýst að miklu leyti um túlkun og skýringu á tveimur samningum sem aðilar málsins komu að. Annars vegar kaupsamningi milli SF II slhf. og Egus Inc. frá 3. júní 2011 um 51% hlutafjár í Sjóklæðagerðinni hf. og hins vegar samningi á milli aðila frá 1. mars 2012 um kaup aðalstefnda á öllum eignarhluta aðalstefnanda í SF II slhf. Með þeim síðarnefnda eignaðist því aðalstefndi allt félagið og þar með 51% hlut þess í Sjóklæðagerðinni hf. Engar skýrslutökur fóru fram fyrir dómi, hvorki af aðilum né vitnum, til að varpa ljósi á aðdraganda þessara samninga og kringumstæður við gerð þeirra. Því ræðst niðurstaða málsins á framlögðum gögnum sem eru þó ágætlega ítarleg um þessi atriði.

Meginágreiningur aðila snýst um hvort aðalstefnandi eigi enn rétt á viðbótargreiðslu fyrir hlut sinn í SF II slhf. vegna þess að lán Sjóklæðagerðarinnar hf. voru endurreiknuð í kjölfar dóma Hæstaréttar um ólögmæti vissra tegunda gengistryggðra lána. Kaupverð á þeim hlutum var 582.000.000 krónur en aðalstefnandi gat vænst viðbótargreiðslu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Um það sagði: „Komi til leiðréttinga á gildandi lánasamningum eða eignastöðu Sjóklæðagerðarinnar hf. eftir undirritun kaupsamnings þessa vegna ólögmætrar gengistryggingar eða almennra skuldaleiðréttinga lánveitanda, hvort heldur um ræðir vegna endurútreiknings lána eða endurgreiðslu oftekinna vaxtagreiðslna, skal koma til hækkunar á kaupverði með þeim hætti sem segir í þessari grein. Skal kaupandi greiða seljanda sem nemur 37% af þeim ávinningi eftir skatta sem Sjóklæðagerðinni hf. fellur í skaut vegna leiðréttingarinnar og eftir að tekið hefur verið tillit til þeirrar greiðslu sem Egus Inc. á kröfu til á hendur SF II samkvæmt kaupsamningi um 51% hlut í Sjóklæðagerðinni hf. á grundvelli ákvæðis 2. mgr. 4. gr. kaupsamnings SF II og Egus Inc. dags. 3. júní 2011.“ Síðan var tekið dæmi um það hvernig útreikningi skyldi háttað og jafnframt kveðið á um að greiðsluskylda skapaðist 30 dögum eftir að leiðrétting, ef til kæmi, yrði staðfest.

Það er enginn ágreiningur með aðilum um það að Sjóklæðagerðin hf. fékk endurgreiðslur og að þær megi heimfæra undir þetta ákvæði samnings aðila og var það staðfest við aðalmeðferð málsins af lögmanni aðalstefnda. Annars vegar á grundvelli eins lánssamnings, 325.512.502 krónur, og hins vegar vegna sjö bílalánasamninga, 1.390.714 krónur, en um fjárhæðirnar liggur fyrir í málinu staðfesting frá endurskoðanda félagsins, auk þess sem þær fá stuðning í ársreikningi þess fyrir 2013. Munur á aðal- og varakröfu í aðalsök skýrist af því að aðalstefnandi hefur ekki fengið ótvíræða staðfestingu á greiðslu til Sjóklæðagerðarinnar hf. vegna fyrrgreindra bílalánasamninga og dregur þá frá í varakröfu. Á hinn bóginn verður litið til þess að í stefnu málsins í aðalsök var skorað á aðalstefnda að leggja fram gögn um endurreikning þessara lána. Við þeirri áskorun var ekki orðið og verður því lagt til grundvallar að heildarfjárhæð endurgreiðslu til félagsins hafi numið 326.903.216 krónum og við þá fjárhæð miðað við úrlausn málsins og mat á fjárkröfum aðila. Fær þetta enda stuðning í tilvísuðu bréfi endurskoðanda félagsins. Það á einnig við um skattgreiðslur af þessum endurgreiðslum, en þær námu 18.960.386 krónum, en 20% skattur var lagður á 29% af heildarendurgreiðslu til félagsins.

Ekki verður séð að ágreiningur sé uppi um að ákvæðið hafi orðið virkt sem slíkt, og heldur ekki um útreikning á kröfunni miðað við framangreindar forsendur, enda má að mati dómsins leiða það af skýru orðalagi þess. Fyrir utan kröfur gagnstefnanda í gagnsök, sem um verður fjallað síðar, stendur því eini ágreiningurinn í aðalsök um það hvaða áhrif það hafi að Egus Inc. hafi fallið frá kröfu sinni sem vísað er til í samningsákvæðinu og skyldi dregin frá endurgreiðslu, áður en reiknuð yrði 37% hlutdeild aðalstefnanda í henni.

Um þetta atriði nýtur ekki við annarra gagna en þeirra draga að viðbótarsamkomulagi sem skrifuð voru af lögmanni aðalstefnda og send aðalstefnanda 17. júlí 2013. Þar var í tillögu um breytingu á þessu ákvæði haldið inni þeirri aðferð við útreikning að draga skyldi frá jafnvirði kröfu Egus Inc., áður en hækkun kaupverðs væri fundin út, en þess hins vegar getið að krafa félagsins samkvæmt tilvísuðu ákvæði væri fallin niður. Það hafi gerst með samkomulagi aðalstefnda við félag sem heiti Ekra Services Ltd. frá 14. febrúar 2013. Umræddu viðbótarsamkomulagi var hafnað af aðalstefnanda.

Þótt nokkuð bagalegt sé að umrætt samkomulag hafi ekki verið lagt fram í málinu eða gerð frekari grein fyrir efni þess verður litið til þess að fyrir liggur yfirlýsing lögmanns aðalstefnda, ítrekuð við aðalmeðferð málsins, um að samkomulag hafi náðst um kröfuna. Eðli máls samkvæmt verður að telja að gagnkvæmar efndaskyldur hafi verið fyrir hendi við gerð slíks samkomulags og framlög af beggja hálfu. Í þessu sambandi skiptir máli að ákvæðið sem veitti Egus Inc. þann rétt sem hér um ræðir er keimlíkt hækkunarákvæði samnings aðila þess máls frá 1. mars 2012 sem hér er deilt um. Í því ákvæði var þannig kveðið á um að seljandi fengi, í formi hækkunar á kaupverði, helming af hluta sínum í lækkun á skuldum eða 24.5%. Ef svo ólíklega vildi til að Egus Inc., eða eftir atvikum Ekra Services Ltd., hafi gefið eftir án endurgjalds kröfu á hendur aðalstefnda verður ekki séð hvernig slík ráðstöfun hafi getað eða átt að vera aðalstefnanda til hagsbóta. Ekki er þannig hægt að líta svo á að þessi atvik máls færi aðalstefnanda skyndilega, án nokkurs atbeina hans eða aðkomu að þessum ráðstöfunum, tugmilljóna króna ábata. Til slíks hefur aðalstefnandi ekki getað haft réttmætar væntingar þegar hann undirritaði samning við aðalstefnda, þegar samningar aðila eru metnir heildstætt.

-------

Koma þá til skoðunar gagnkröfur aðalstefnda í gagnsök. Gagnstefnandi byggir þær á því að hið selda, þ.e. hlutabréf í SF II slhf., hafi við kaupin verið haldin leyndum göllum sem hann hafi ekki getað vitað um og því eigi hann rétt á afslætti af kaupverði, en gallarnir rýri verðmæti eignarinnar verulega.

Annars vegar sé um að ræða kröfu frá fyrrum framkvæmdastjóra Sjóklæðagerðarinnar hf., sem kostað hafi félagið 146.914.928 krónur að teknu tilliti til skatta, og hins vegar endurákvörðun á sköttum fyrir árin 2008‒2012, að fjárhæð 212.484.753 krónur. Því hafi kaupverð hlutanna átt að vera lægra sem nemi 37.74% af þessum fjárhæðum eða 135.637.440 krónum sem sé aðalkrafa í gagnsök.

Ekki er fallist á þá málsástæðu gagnstefnda að gagnstefnandi geti ekki samsamað sig Sjóklæðagerðinni hf. en það sé það félag sem hafi orðið fyrir þessum útgjöldum. Öll viðskipti aðila sem hér eru til umfjöllunar eru þannig eingöngu um hluti í því félagi og ágreiningslaust að 51% hlutur í félaginu var eina eign SF II slhf. Verður enda ekki annað séð en að ef fallist yrði á þessa málsástæðu yrði svo til með öllu, almennt séð undir sömu kringumstæðum, girt fyrir málshöfðun kaupanda á hendur seljanda hlutabréfa vegna vanefnda. Slík niðurstaða er ótæk.

Það er skýr þráður í þessum samningum að horft var til stöðu forsvarsmanns gagnstefnanda við þessa samningagerð og þá einkum þeirrar staðreyndar að hann hafði gegnt stöðu forstjóra í Sjóklæðagerðinni hf. um nokkurt skeið þegar fyrri viðskiptin áttu sér stað. Einnig var eindregið horft til kunnugleika gagnstefnanda á málefnum félagsins. Því var sett í fyrri samninginn í júní 2011, þ.e. á milli SF II slhf. og Egus Inc. eftirfarandi ákvæði: „Forstjóri Sjóklæðagerðarinnar, H-kk-nf R-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 310767-5309, er í hluthafahópi kaupanda og tilboð sem samningur þessi grundvallast á var unnið í nánu samstarfi við hann. Upplýsingagjöf til kaupanda hefur að verulegu leyti verið í höndum forstjórans sem gjörþekkir þau atriði sem tilgreind eru í þessari gr. 7.2. Stjórn þeirra atriða sem vikið er að í gr. 8.1 verður að verulegu leyti í hans höndum til uppgjörsdags.“

Gengið var svo jafnvel enn lengra á þessum slóðum í samningnum 1. mars 2012 þegar tekið var fram að kaupandi, þ.e. gagnstefnandi, væri hluthafi í SF II slhf. og fulltrúar hans sætu í stjórn og sinntu jafnframt framkvæmdastjórn í félaginu. Af þeim ástæðum félli kaupandi frá öllum fyrirvörum um ástand hins selda, enda þar sagður þekkja bæði rekstur og efnahag SFII slhf. og Sjóklæðagerðarinnar hf. ekki síður en seljandi.

Ekki hafa verið lögð fram afgerandi gögn um á hverju sú vitneskja byggðist að Sjóklæðagerðin hf. og eigendur félagsins gætu ekki vænst fjárútláta vegna kröfu fyrrum forstjóra félagsins. Eina sem liggur fyrir í þeim efnum er áreiðanleikakönnun seljanda sem gerð var af lögmannsstofu 2010, vegna sölu Íslandsbanka hf. á hlutum í félaginu en þar var því lýst að réttur forstjórans væri fallinn niður. Í áðurnefndu hæstaréttarmáli nr. 84/2014 um rétt forstjórans kemur fram undir málavaxtalýsingu héraðsdóms að forstjórinn hafi mótmælt þessum skilningi og talið réttinn enn fyrir hendi. Jafnframt að hann hafi sent stjórn Sjóklæðagerðarinnar hf. formlegt erindi um nýtingu kaup- og söluréttar 28. febrúar 2011. Í dómnum er lýst frekari erindum forstjórans til félagsins eftir það. Þá má benda á ákvæði í samningnum frá 3. júní 2011 um að seljandi þar myndi halda kaupanda skaðlausum af kröfum fyrrum forstjóra, en það gefur eindregið til kynna að áhöld hafi verið um réttmæti þeirra krafna. Með hliðsjón af þessu er ekki hægt að fallast á að gagnstefnandi hafi ekki mátt vera að fullu meðvitaður um að yfirvofandi væru málaferli vegna þessa réttar fyrrverandi forstjóra félagsins. Honum var því í lófa lagið að gera fyrirvara vegna þessa atriðis í samningum sínum við gagnstefnda. Hann kaus að gera það ekki heldur þvert á móti lýsti hann því sérstaklega yfir að hann félli frá öllum fyrirvörum.

Varðandi endurálagningu skatta á Sjóklæðagerðina hf. verður hið sama sagt. Ekki er þannig óvarlegt að ganga út frá því, miðað við gögn málsins, að gagnstefnanda hafi mátt vera kunnugt, sem þátttakanda í viðskiptalífinu og með löggilta endurskoðendur á sínum snærum, að skattyfirvöld hefðu haft til skoðunar hvort ástæða væri til frekari skattlagningar á fyrirtæki vegna öfugs samruna eins og það kallaðist. Bent er á að sá úrskurður ríkisskattstjóra í slíku máli, sem tekist var á um í hæstaréttarmálinu nr. 555/2012 var kveðinn upp 17. nóvember 2010, og í hæstaréttarmálinu nr. 529/2013 var tekist á um úrskurð frá 16. desember 2011. Einnig er augljóst að gagnstefnandi var hér sem fyrr í yfirburðastöðu til að leggja mat á hugsanlega áhættu samfara þessum samrunaviðskiptum og var því sá aðili sem helst gat metið hvort ástæða væri til að gera fyrirvara vegna þessa í viðskiptum við gagnstefnda eða falla frá slíku eins og hann kaus að gera.

Þótt framangreindu sé slegið föstu er það ekki úrslitaatriði í málinu því líta verður svo á að hafi hvorugur aðila séð fyrir þessi áföll í rekstrinum standi það kaupanda nær að bera af þeim áhættuna. Almennt séð myndi sú vera niðurstaðan en einkum og sér í lagi í þessum viðskiptum í ljósi framangreindra yfirlýsinga kaupanda.

Telja verður líklegt að fyrirvarar í ofangreinda veru hefðu haft áhrif á kaupverð hlutanna og þar sé komin ástæðan fyrir því að þeir voru ekki gerðir. Það skiptir þó ekki máli fyrir niðurstöðu málsins.

Ekki er því hægt að fallast á að gagnstefnandi hafi verið grandlaus um framangreind hættumerki fyrir efnahag Sjóklæðagerðarinnar hf. Gagnstefnandi þvert á móti gjörþekkti hina seldu hluti, var meðvitaður um þá áhættu sem viðskiptunum fylgdi og gekkst sérstaklega við henni.

Gagnstefnandi getur því ekki borið því við að hið selda hafi verið haldið leyndum göllum við kaupin. Engin lagarök standa því til þess, með vísan til framangreinds og þeirra samningsákvæða sem að framan er lýst, að gagnstefnanda beri afsláttur af kaupverði og engin rök standa heldur til þess að gagnstefnda verði gert að veita slíkan afslátt. Þá verður jafnframt, við mat á réttmæti þessara krafna gagnstefnanda, litið til þess að þær eru ekki settar fram með skýrum hætti fyrr en í aðdraganda þessara málaferla þótt ádráttur sé um kröfu vegna skattlagningarinnar í fyrrgreindum drögum að viðaukasamkomulagi sem lögmaður félagsins sendi gagnstefnda 17. júlí 2013. Einnig er því ómótmælt að gagnstefnandi hafi innt af hendi lokagreiðslu kaupverðs, 332.000.000 krónur, samkvæmt kaupsamningi án nokkurs fyrirvara en þá hafði fyrrum forstjóri Sjóklæðagerðarinnar hf. þegar höfðað mál gegn félaginu.

Með vísan til framangreinds er ekki ástæða til að fjalla um þá málsástæðu gagnstefnda að tjón gagnstefnanda sé ósannað.

-------

Því verður gagnstefndi sýknaður af öllum kröfum gagnstefnanda. Í aðalsök verður lagt til grundvallar, samanber framangreinda umfjöllun, að heildarendurgreiðsla til Sjóklæðagerðarinnar hf. vegna endurútreiknings lána hafi numið 326.903.216 krónum. Jafnframt að skattgreiðsla félagsins vegna þessa hafi verið 18.960.386 krónur. Áður en hlutdeild aðalstefnanda er fundin verður, eins og fyrr sagði, dregið frá 307.942.830 krónum jafnvirði kröfu Egus Inc. samkvæmt ákvæðinu, þ.e. 24.5%, eða 75.445.993 krónur. Því nemur höfuðstóll réttmætrar kröfu aðalstefnanda 86.023.830 krónum.

Fallist er á fyrstu dráttarvaxtakröfu aðalstefnanda með vísan til samnings aðila og staðfestingar endurskoðanda félagsins frá 11. nóvember 2014.

Samkvæmt þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður aðalstefndi dæmdur til að greiða aðalstefnanda málskostnað, bæði í aðalsök en einnig í gagnsök, sem þykir, að hafðri hliðsjón af málskostnaðarreikningi, hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur.

Af hálfu aðalstefnanda og gagnstefnda flutti málið G-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður og af hálfu aðalstefnda og gagnstefnanda flutti málið S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómslögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómari fékk málinu úthlutað 15. september sl. og hafði þá ekki komið að því áður.

D Ó M S O R Ð

Í aðalsök greiði aðalstefndi Hrós ehf. aðalstefnanda Stefni hf., vegna Stefnis íslenska athafnasjóðsins I, 86.023.830 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, frá 4. desember 2013 til greiðsludags.

Í gagnsök er gagnstefndi Stefnir hf., vegna Stefnis íslenska athafnasjóðsins I, sýknaður af kröfum gagnstefnanda Hróss ehf.

Aðalstefndi greiði aðalstefnanda samtals 1.500.000 kr. í málskostnað í aðalsök og gagnsök.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)