S-129/2016

Mál þetta er höfðað með ákæru héraðssaksóknara, útgefinni 5. september 2016, á hendur A, óstaðsettum í hús en með dvalarstað í Fangelsinu Litla Hrauni

„fyrir kynferðisbrot, með því að hafa á tímabilinu 5. júní 2014 til 16. nóvember s.á. í sameiginlegum vistarverum fanga á Litla-Hrauni, ítrekað áreitt samfanga sinn, B, með óviðeigandi og kynferðislegum snertingum og kynferðislegu og ósiðlegu orðbragði, meðal annars með því að slá í rassinn á honum og spyrja hvort hann fíli það í rassinn.

Telst þetta varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum, en til vara við 209. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Málið var þingfest 22. september 2016. Ákærði neitar sök. Aðalmeðferð málsins fór fram 21. nóvember 2016 og var málið dómtekið að henni lokinni.

Af hálfu ákæruvalds eru þær dómkröfur gerðar sem að ofan greinir.

Af hálfu ákærða er krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvalds, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá er krafist hæfilegra málsvarnarlauna úr ríkissjóði til handa skipuðum verjanda ákærða, G-kk-þgf S-x-x R-kk-þgf hdl.

Málavextir

Með bréfi, dags. 19. nóvember 2014, óskaði forstöðumaður Fangelsisins Litla Hrauni eftir því að fram færi lögreglurannsókn á ætluðu kynferðisáreiti ákærða í garð samfanga síns sem tilgreindur er í ákæru.

Með bréfi forstöðumannsins fylgdi skýrsla G-kk-ef I-kk-ef E-kk-ef varðstjóra í fangelsinu, undirrituð af honum og brotaþola þar sem fram kemur að ýfingar hafi orðið með ákærða og brotaþola í fangelsinu og brotaþoli skýrt frá því að ákærði hafi verið með kynferðislega tilburði við hann, káfað á honum og verið með sóðatal. Þá fylgdi líka skýrsla Ó-kk-ef J-kk-ef fangavarðar um að ónefndur fangi hafi komið að máli við hann og haft af því áhyggjur að ákærði væri að áreita samfanga sína kynferðislega.

Tók lögregla skýrslu af brotaþola vegna þessa 11. desember 2014. Skýrði brotaþoli þar frá því að ákærði væri búinn að vera með svona óþarfa snertingar, svona slá mann eitthvað í rassinn og með mikið af óþarfa snertingum sem væru ekki alveg við hæfi. Jafnframt að spyrja spurninga sem væru ekki alveg við hæfi, eins og að spyrja hvort maður fíli það í rassinn. Lýsti brotaþoli þessu í löngu máli, sem ekki er ástæða til að rekja hér. Kom fram að brotaþoli tæki þessu ekki sem gríni og það færi hrollur um hann. Þá gat brotaþoli þess að hann hafi „snappað“ á ákærða og léti ekki bjóða sér svona framkomu. Kom jafnframt fram hjá brotaþola að hann væri viðkvæmur fyrir áreiti vegna andláts konu sinnar þá um haustið.

Þá tók lögregla skýrslu af samfanga þeirra beggja, C, þann 29. desember 2014. Kom fram hjá honum að hann kannaðist við kynferðislega áreitni af hálfu ákærða. Hafi þetta líka beinst gegn vitninu, en vitnið hafi æst sig verulega við ákærða og þá hafi þetta hætt. Þá hafi sér fundist ákærði snúa sér að brotaþola með allskonar snertingar og klúrt mál. Hafi vitnið orðið var við þetta sjálfur. Þá lýsti vitnið því að ákærði léti líta út eftir á eins og hann hafi verið að grínast, en ákærði hafi ekkert verið að grínast og sé ekki vel liðinn á ganginum.

Lögregla tók skýrslu af ákærða vegna þessa 9. janúar 2015. Lýsti ákærði því að þeir samfangarnir á Litla Hrauni væru stundum að slá í rassinn hver á öðrum svona að fíflast. Þetta tíðkaðist þarna og væri svo bara hlegið að öllu saman, en þetta væri ekkert kynferðislegt. Þverneitaði ákærði því að hafa haft uppi kynferðislega áreitni gagnvart brotaþola, en kannaðist við að hafa slegið í rassinn á honum, kannski tvisvar sinnum. Aðspurður kvað ákærði að greinilega hafi brotaþola ekki þótt það gaman. Kannaðist hins vegar ekki við að hafa verið með dónatal gagnvart brotaþola.

Fyrst hafi samskipti hans við brotaþola verið góð en svo hafi brotaþoli breyst í einhverja ófreskju og farið að beita fólk fjárkúgun og væri sennilega bara á höttunum eftir skaðabótum.

Þá kemur fram í rannsóknargögnum lögreglu að ákærði hafi komið á Litla Hraun 26. ágúst 2009 og sé þar þegar þegar upplýsingaskýrsla um það er rituð 10. nóvember 2015. Í sömu skýrslu kemur fram að brotaþoli hafi komið á Litla Hraun 30. nóvember 2011 og verið til 3. janúar 2012. Hann hafi svo komið aftur á Litla Hraun 5. júní 2014 og ljúki afplánun 15. desember 2014. Samkvæmt gögnum málsins hafi ætlað brot verið tilkynnt til fangavarða 19. nóvember 2014. Því megi ætla að brotatíminn sé frá 5. júní 2014 til 19. nóvember 2014.

Ekki eru efni til að gera frekari grein fyrir rannsókn málsins.

Forsendur og niðurstaða

Við aðalmeðferð skýrði ákærði frá því að hann kannaðist ekki við sakargiftir og hafi ekki haft í frammi við brotaþola þá háttsemi sem greinir í ákæru. Kannaðist við að hafa slegið í rassinn á brotaþola, en kvaðst ekki muna hvenær það hafi verið. Aðspurður kvað ákærði þetta ekki hafa gerst oft, bara einu sinni. Þetta hafi bara verið fíflalæti. Þetta sé svona Litla Hrauns djók hjá þeim. Þeir slái stundum í rassinn á hver öðrum þegar sé fjör hjá þeim. Þetta sé svona húmorinn. Neitaði alveg því að hafa talað við brotaþola eins og lýst er í ákæru. Það sé bara bull. Aðspurður um hver hafi verið viðbrögð brotaþola kvað ákærði að brotaþoli hafi einhvern tíma ráðist á sig þegar ákærði hafi ekki viljað láta hann hafa meira af sínum persónulegu munum. Ekki hafi brotaþoli sagt sér að hætta þessu, enda hafi þetta aðeins gerst einu sinni. Aðspurður um hvers vegna hann hafi slegið í rassinn á brotaþola kvað ákærði þetta bara djók sem tíðkist á Litla Hrauni. Aðspurður um hvort brotaþola hafi fundist þetta vera djók sagði ákærði að það hafi greinilega ekki verið, en brotaþoli hafi samt ekki sagt neitt slíkt. Engin slík viðbrögð hafi komið fram þá. Ákærði lýsti því að hafa slegið á þennan hátt í rassinn á fleirum og að það hafi á sama hátt verið slegið í rassinn á honum sjálfum. Um það hvers vegna hann hafi aðeins slegið einu sinni í rassinn á brotaþola svaraði ákærði því til að það hafi verið vegna þess að brotaþoli hafi greinilega ekki verið að fíla þetta. Hann leggi það hins vegar ekki í vana sinn að vera að slá mikið í rassinn á fólki. Það geti passað að hann og brotaþoli hafi verið á sama gangi á þeim tíma sem greinir í ákæru. Samskipti þeirra hafi verið ágæt framan af þangað til ákærði hafi sagt stopp og ekki viljað lána brotaþola meira af sínu dóti. Eftir það hafi allt orðið verra og brotaþoli m.a. veist að ákærða. Það hafi verið áður en ákærði hafi slegið í rassinn á brotaþola.

Aðspurður kannaðist ákærði ekki við að hafa sagt hjá lögreglu að hafa tvisvar sinnum slegið í rassinn á brotaþola.

Vitnið B, brotaþoli, kom fyrir dóminn við aðalmeðferð og kvaðst muna eftir þessu. Kvaðst vilja að ekki yrði neitt úr málinu. Hann hafi verið mjög viðkvæmur á þessum tíma eftir að hafa nýlega misst konuna sína. Hafi hann þess vegna verið í miklu tilfinningalegu rugli, en hann hafi aldrei viljað að þetta mál færi svona langt. Hann og ákærði séu vinir og þeir vilji ekki láta þetta spilla því. Aðspurður um hvað hafi gerst á milli þeirra á þessum tíma kvaðst brotaþoli eiginlega ekki geta sagt til um það. Hann muni ekkert sérstaklega vel eftir þessu og þetta hafi ekki verið neitt. Kannaðist við að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu sem hafi verið kölluð til af hálfu fangelsisyfirvalda sem hafi endilega viljað að hann myndi leggja fram kæru. Hann muni ekki neitt nákvæmlega hvað hann hafi sagt í lögregluskýrslu. Kvað brotaþoli að hann hafi margsinnis beðið um það hjá sínum verjanda að þetta mál yrði fellt niður, enda séu þeir fullsáttir hann og ákærði. Á þessum tíma hafi brotaþoli verið svo viðkvæmur að hann hafi ekki þolað neitt álag eða áreiti. Mundi eftir að ákærði hafi slegið í rassinn á honum og að hafa kvartað undan því, en það sé ekkert alvarlegt. Mundi eftir að hafa æst sig út af þessu við fangavörð, en muni ekki hvað hann hafi sagt við fangavörðinn. Kannaðist brotaþoli við það þegar var borið undir hann úr skýrslu hjá fangaverði, að hafa sagt að hann hafi verið æstur og að það hafi verið vegna þess að ákærði hafi verið með kynferðislega tilburði við brotaþola. Þá hafi hann orðið æstur og reiður. Kannaðist brotaþoli við þetta. Var brotaþoli ekki viss um að ákærði hafi sagt við hann þá dónalegu hluti sem hann hafi lýst hjá lögreglu og það gæti hafa verið rangt hjá sér. Brotaþoli kannaðist við að hafa lýst því að hafa orðið mjög reiður þegar ákærði hafi slegið sig í rassinn og hann hafi æst sig út af því. Ekki hafi þetta gerst oft. Aðspurður hvort hann hafi upplifað þetta sem grín eða djók kvaðst brotaþoli ekki geta svarað því. Kvaðst ekki muna hvort hann hafi beðið ákærða að hætta þessu. Það geti verið rétt lýsing sem hann hafi sagt hjá lögreglu að hann hafi orðið reiður og hótað ákærða á móti. Samskipti þeirra hafi bara verið venjuleg. Um það hvers vegna hann hafi greint frá þessu á sínum tíma kvaðst brotaþoli ekki geta svarað því. Kvaðst aðspurður ekki geta lýst kynferðislegum og óviðeigandi snertingum af hálfu ákærða. Kvaðst heldur ekki geta lýst einhvers konar kynferðislegu eða ósiðlegu orðbragði sem ákærði hafi haft í frammi við sig. Kvaðst ekki muna eftir óviðeigandi snertingum og kynferðislegum tilburðum ákærða í sinn garð. Kvaðst margoft hafa beðið um að þetta mál yrði fellt niður, bæði með því að hafa samband við lögreglu og tala við lögfræðinginn sinn. Þetta hafi aldrei átt að fara svona en lögreglan hafi bara verið mjög kræf í að hann myndi kæra þetta þó hann hafi ekki viljað það sjálfur. Aðspurður kvaðst brotaþoli telja að klappið á rassinn hafi ekki verið í kynferðislegum tilgangi.

Vitnið C kom fyrir dóminn við aðalmeðferð og skýrði frá því að hann teldi þetta allt saman tóma vitleysu. Vitnið kannaðist við að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu. Hafi hann engu logið í skýrslunni. Hann hafi ekki orðið var við neitt svona eins og lýst sé í ákærunni af hálfu ákærða í garð brotaþola og ekki heldur gagnvart vitninu sjálfu. Þeir séu oft að bulla hver í öðrum, hann hafi t.a.m. oft sjálfur tekið út á sér typpið fyrir framan strákana, en það sé ekkert kynferðislegt. Þeir séu oft bara að fokka hver í öðrum. Þeim leiðist stundum og láti þá stundum svona. Þetta sé bara í djóki. Mundi ekki eftir að ákærði hafi slegið í rassinn á brotaþola. Aðspurður hvernig brotaþoli taki því þegar hann sé sleginn í rassinn kvaðst vitnið halda að hann myndi bara hlæja. Mundi ekki hvort hann hafi séð brotaþola sleginn í rassinn. Svona gerist ekkert oft, en þeir séu kannski í einhverju flippi t.d. að horfa á klámmynd saman og kannski búnir að fá sér eitthvað og séu bara eitthvað að djóka. Þetta sé ekki að koma oft fyrir og oftast séu þeir bara stilltir.

Aðspurður um þann framburð sinn hjá lögreglu að ákærði hafi haft óviðeigandi framkomu í sinn garð kvaðst ákærði bara hafa verið að meina að þetta hafi verið í djóki. Öll þessi háttsemi sé í vináttu og þeir verði ekki sárir neitt hver við annan. Kannaðist ekki við að hafa sagt hjá lögreglu að ákærði hafi haft slíka háttsemi í garð brotaþola. Gæti hafa sagt að ákærði hafi spurt brotaþola hvort hann fílaði það í rassinn. Kannaðist heldur ekki við að brotaþoli hafi sagt ákærða að hætta.

Vitnið D, fangavörður kom fyrir dóminn við aðalmeðferð og kvaðst lítið vita um málið og myndi hann ekkert eftir því. Kannaðist við skýrslu sem hann hafði undirritað ásamt tveimur öðrum fangavörðum, en í skýrslunni er fjallað um að brotaþoli hafi virst æstur í garð ákærða þann 15. nóvember 2014. Kvaðst vitnið ekki muna eftir atvikinu.

Vitnið E, varðstjóri á Litla Hrauni kom fyrir dóminn við aðalmeðferð og kannaðist við að hafa gert skýrslu þá sem að ofan greinir. Kvaðst ekki muna hvað hafi komið fram við þá skýrslutöku, en staðfesti skýrsluna.

Eins og að ofan greinir hefur ákærði kannast við að hafa slegið í rassinn á brotaþola, en kveður það aðeins hafa gerst einu sinni. Jafnframt hefur brotaþoli kannast við að ákærði hafi slegið í rassinn á honum. Þetta fær stuðning í því sem kom fram við rannsókn lögreglu og er lýst hér að ofan. Þykir vera hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi slegið í rassinn á brotaþola, en ekki er unnt að fullyrða að það hafi gerst oftar en einu sinni.

Að frátöldu því að hafa slegið einu sinni í rassinn á brotaþola hefur ákærði ekki kannast við neina háttsemi sem lýst er í ákærunni, hvorki snertingar né orðbragð. Þá hefur brotaþoli heldur ekki getað lýst fyrir dómi neinu slíku orðbragði sem ákært er fyrir, og hefur ekki komið fram hjá honum fyrir dómi að um aðrar snertingar hafi verið að ræða. Önnur vitni hafa ekki borið fyrir dómi um slíkt orðbragð ákærða í garð brotaþola sem lýst í ákæru. Þá hafa vitnin heldur ekki borið fyrir dómi um aðrar snertingar sem þar er lýst. Er þannig ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi hafi gert það sem lýst er í ákærunni, að því frátöldu sem áður greinir um að hafa slegið einu sinni í rassinn á brotaþola. Verður sakfelling ekki byggð á framburðum vitnisins C og brotaþola hjá lögreglu að því marki sem hún er í ósamræmi við framburð þeirra fyrir dómi.

Í ákæru er háttsemi ákærða talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 209. gr. sömu laga. Í 199. gr. laganna er lagt bann við kynferðislegri áreitni, en í ákvæðinu er henni lýst þannig að hún felist „m.a. í því að strjúka, þukla eða káfa á kynfærum eða brjóstum annars manns innan klæða sem utan, enn fremur í táknrænni hegðun eða orðbragði sem er mjög meiðandi, ítrekað eða til þess fallið að valda ótta.“ Ljóst er að kynferðisleg áreitni er ekki einskorðuð við þá hluta líkamans sem sérstaklega eru tilteknir í ákvæðinu. Þegar um er að ræða líkamshluta sem ekki eru sérstaklega tilteknir í ákvæðinu verður reglan matskennd. Við það mat verður að líta til ýmissa þátta, s.s hversu nálægt kynfærum eða brjóstum snertingin er, hvernig hún er framkvæmd, hvort snertingin er innan eða utan klæða og aðstæðna að öðru leyti. Hér er um að ræða snertingu utan klæða, en snertingin fól hvorki í sér káf né þukl. Þá liggur fyrir skv. framburði ákærða og brotaþola fyrir dómi, að hvorugur þeirra upplifði snertinguna af kynferðislegum toga. Þrátt fyrir að telja verði upplýst að brotaþoli hafi tekið háttsemi ákærða óstinnt upp, þá þykir ekki hægt að slá því föstu að háttsemi ákærða umrætt sinn hafi falið í sér kynferðislega áreitni í garð brotaþola og verður háttsemi hans því ekki talin fela í sér brot gegn 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í ákæru er háttsemi ákærða til vara talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í ákvæðinu er lagt bann við því að særa blygðunarsemi manna eða vera til opinbers hneykslis með lostugu athæfi. Samkvæmt því sem að framan er rakið verður hvorki talið að sú háttsemi ákærða að slá á rass brotaþola hafi verið lostugt athæfi, né heldur að sú háttsemi hafi verið til þess fallin að særa, eða hafi sært, blygðunarsemi brotaþola. Verður háttsemi ákærða þannig heldur ekki talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Verður því ákærði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Samkvæmt 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður ákærða ekki gert að greiða sakarkostnað og greiðist hann því úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef hdl., kr. 654.720 að meðtöldum virðisaukaskatti, auk aksturskostnaðar verjandans, kr. 46.200.

S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði, A, skal vera sýkn af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef hdl., kr. 654.720 að meðtöldum virðisaukaskatti, auk aksturskostnaðar verjandans, kr. 46.200.

S-kk-nf G. G-kk-nf