E-168/2013

Mál þetta, sem dómtekið var þann 27. janúar sl., er höfðað af B-kk-þgf I-kk-þgf, kennitala 000000-0000, til heimilis að Gilsbakka 31, Hvolsvelli, með stefnu birtri þann 29. maí 2013, gegn Krappa ehf., kennitala 000000-0000, til heimilis að Ormsvöllum 5, Hvolsvelli.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.668.453 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 4. október 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að fjárkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Málavextir.

Aðila greinir nokkuð á um málavexti. Þó liggur fyrir að stefndi tók að sér byggingu hesthúss, C- götu 2, við bæinn Miðkrika rétt sunnan við Hvolsvöll, fyrir stefnanda haustið 2008 og að ekki var gerður skriflegur verksamningur milli aðila. Bera gögn málsins með sér að stefndi hafi gefið út sjö reikninga vegna verksins, einn í september, einn í nóvember og tvo í desember 2008 og þrjá reikninga í janúar 2009, samtals að fjárhæð 8.750.976 krónur. Óumdeilt er að stefnandi greiddi umrædda reikninga stuttu eftir útgáfu þeirra.

Stefnandi segir samkomulag hafa náðst milli aðila um að endurgjald fyrir verkið yrði sanngjarnt og hæfilegt, enda hafi það verið forsenda samningsins af hans hálfu. Stefndi segir að ekkert hafi verið rætt um kostnað eða annað tengt verkinu og hafi hann unnið verkið í tímavinnu og krafið stefnanda um sambærilegt tímagjald og aðra viðskiptamenn sína á þessum tíma án athugasemda af hálfu stefnanda.

Fyrir liggur að á byggingartímanum áttu aðilar í samskiptum, m.a. varðandi reikningagerð. Stefnandi segist, fljótlega eftir að framkvæmdin hófst hafa fengið í hendurnar háan reikning miðað við framgang verksins. Hann hafi síðan hafist handa, eftir að hafa greitt u.þ.b. 8,7 milljón krónur fyrir verkið, þar af 6,2 milljónir í vinnulaun, að kanna hvaða kostnað hann hafi verið að greiða fyrir. Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi stórlega ofkrafið hann um greiðslur vegna verksins og vísar í því sambandi til bréfa sem hann sendi stefnda þann 7. og 16. janúar 2009. Einnig hafi hann leitaði til Meistarafélags húsasmiða og Mat-fasteigna á árunum 2009 og 2010 til að afla gagna til staðfestu því að hann gætti rétt á endurgreiðslu frá stefnda. Þar sem ekkert hafi gengið að fá leiðréttingu hafi lögmaður stefnanda sent stefnda endurkröfubréf, dagsettu 4. september 2009, sem stefndi hafi hafnað. Þá hafi stefndi í engu sinnt sáttaboði stefnanda, dags. 1. desember 2009.

Þessu mótmælir stefndi og vísar til þess að í fyrstu hafi stefnandi aðeins borið fram fyrirspurnir, sem stefndi hafi svarað, en engar kröfur gert. Þá hafi stefndi orðið fyrir ónæði af hálfu stefnanda, m.a. hafi stefnandi að ósekju kært stefnda til lögreglu, en þau mál hafi verið felld niður.

Með bréfi, dagsettu 12. september 2011, fór lögmaður stefnanda fram á það við Héraðsdóm Suðurlands að dómkvaddur yrði óvilhallur og sérfróður matsmaður til að skoða og meta hvert væri hæfilegt endurgjald fyrir byggingu hesthússins. Þann 1. mars 2012 kvaddi Héraðsdómur Suðurlands S-kk-þf S-kk-þf H-kk-þf, byggingartæknifræðing, til sem matsmann og liggur matsgerð hans, dagsett þann 10. október 2012, frammi í málinu.

Matsgerð

Í matsgerðinni segir að tilefni og markmið hins umbeðna mats sé ágreiningur um réttmætt endurgjald við byggingu hesthússins við C-götu 2 í Miðkrika 1 og sé tilgangur matsins að afla sönnunargagna sem sýni fram á það hvert hefði verið hæfilegt endurgjald fyrir þau verk sem matsþoli vann fyrir matsbeiðanda, til stuðnings endurgreiðslukröfu á hendur matsþola. Í kafla um matsfund í matsgerðinni, sem fram fór þann 15. júní 2012, að viðstöddum matsbeiðanda, stefnanda í máli þessu, og matsþola, fyrirsvarsmanni stefnda, kemur fram að framkvæmdastaða hússins sé sú að hesthúsinu hafi verið lokað gegn veðri og vindum og ytri hjúpfletir hússins klæddir bárujárni. Gluggar og hurðir séu fullfrágengnir og sé húsið fullbúið að utanverðu að því undanskildu að eftir eigi að ganga frá þakkanti og klæðingu undir þakskegg. Einnig kemur fram að matsþoli, stefndi í máli þessu, hafi séð um alla framkvæmdina, þ.m.t. jarðvinnu og frárennslislagnir í grunni, en ekki rafmagn. Hann hafi einnig smíðað glugga en allt efni hafi verið fengið frá Húsasmiðjunni og greitt af matsbeiðanda, stefnanda í máli þessu. Í matsgerðinni kemur fram að reikningar vegna úttekta hjá Húsasmiðjunni hafi ekki legið fyrir og því hafi matsmaður ekki getað tekið tillit til þess hluta byggingarkostnaðar sem stefnandi hafi greitt. Fram kemur að engin aðstaða hafi verið fyrir starfsmenn stefnda á staðnum og þeir því farið í matar- og kaffitímum á Hvolsvöll. Þá hafi efnisflutningar verið framkvæmdir af starfsmönnum stefnda, en meginhluti efniskostnaðar greiddur af stefnanda.

Í matsgerð kemur fram að matsmaður hafi fengið afrit af öllum teikningum sem lagðar höfðu verið inn hjá embætti byggingarfulltrúa Rangárþings eystra, þ.e. byggingarnefndarteikningar ásamt verkfræðiteikningum, og hafi matsmaður notað þær teikningar til grundvallar við útreikning á magntölum við framkvæmd á kostnaðaráætlun sinni. Þá eru meðal fylgiskjala ljósmyndir af hesthúsinu.

Í kafla sem ber heitið „niðurstöður matsmanns“ eru þau atriði tilgreind sem óskað var eftir að matsmaður léti í té skriflegt og rökstudd álit á. Varða fyrstu tveir liðirnir ágreining aðila í máli þessu en þriðji liðurinn lýtur að ætlaðri efnisrýrnun. Þar sem stefnandi gerir eingöngu kröfu um endurgreiðslu á hluta endurgjalds fyrir vinnu við byggingu hesthússins og aksturskostnað verður hvorki fjallað ítarlega um niðurstöðu matsmanns hvað efnisrýrnun né efniskostnað varðar.

Fram kemur að kostnaðarmat hins dómkvadda matsmanns miðist við verðlag í desembermánuði árið 2008, vísitölu 478,8 stig, og 24,5% virðisaukaskatt á efni, vinnu og tæki. Heildarmatsfjárhæð er miðuð við framkvæmdastöðu hesthússins á matsdegi og er hún áætluð 13.107.800 krónur.

Hér á eftir verða áðurnefndir liðir raktir svo og svör hins dómkvadda matsmanns við þeim.

Verður fyrst gerð grein fyrir lið 1:

„1. Hvert er hæfilegt endurgjald við byggingu hesthússins miðað við núverandi byggingarstig, að teknu tilliti til þess hvernig umrædd verk voru leyst af hendi. Er þess óskað að tekið verði tillit til þess við matið að meginþorri efniskostnaðar vegna verksins var skuldfærður á reikning matsbeiðanda hjá Húsasmiðjunni á Hvolsvelli.“

Í svari matsmanns segir að matsmaður hafi reiknað út magntölur fyrir bygginguna miðað við fyrirliggjandi teikningar og skoðun á byggingarstað. Matsmaður hafi magntekið jarðvinnu, undirstöður og botnplötu, útveggi og þak ásamt gluggum og hurðum og sé kostnaður sundurliðaður niður á einstaka byggingarþætti. Matsmaður telur hæfilegt endurgjald vegna vinnu stefnda við bygginguna vera 4.788.000 krónur, efniskostnað samtals 7.455.800 krónur og kostnað vegna véla og tækja 864.000 krónur. Heildarkostnaður sé því samtals 13.107.800 krónur. Þá kemur fram í svari matsmanns að þar sem reikningar vegna úttekta hjá Húsasmiðjunni hafi ekki legið fyrir hafi matsmaður ekki getað tekið tillit til þess hluta byggingarkostnaðar sem stefnandi hafi greitt. Samkvæmt reikningum stefnda hafi hann greitt 1.499.812 krónur vegna efniskaupa og því megi ráða að efniskostnaður að öðru leyti hafi verið 5.955.988. Véla- og tækjakostnaður sé samkvæmt reikningum stefnda 872.010 krónur, og séu útreikningar matsmanns því 8.010 krónum lægri hvað það varðar.

Undir lið 2 segir:

„2. Þess er óskað að mat skv. lið 1 verði sundurliðað í kostnað vegna vinnu og vinnutengda [sic]liði [sic]annars vegar og efniskostnað hins vegar. Þá er þess jafnframt óskað að vinna við öflun efnis verði metin sérstaklega og aðskilið frá hinni eiginlegu vinnu við þau verk sem meta skal. Þá er þess jafnframt óskað að endurgjald verði metið bæði með og án virðisaukaskatts.“

Í svari matsmanns segir að matsmaður áætli að heildarvinnukostnaður við byggingu hesthússins, að meðtaldri véla- og tækjavinnu, sé 5.652.000 krónur. Kemur fram að vinnuliður sé metinn á 3.845.783 krónur auk 942.217 króna í virðisaukaskatt, samtals 4.788.000 krónur. Þá segir: „Mjög misjafnt er hvernig verktakar sinna innkaupum fyrir verk sín. Sumir skipuleggja hlutina mjög vel og fá allt efni til sín í einu lagi bæði smíðavið og festingahluti en aðrir taka byggingarefnið inn eftir hendinni. Í þessu tilfelli, sem hér um ræðir, virðist vera farin [sic] millivegur hvað þetta varðar og skiptir þar miklu að Húsasmiðjan er í miðjum Hvolsvelli þannig að smiðirnir koma þar við á leið sinni á vinnustað, úr matar- og kaffitímum, og taka t.d. einn skrúfupakka í einu í stað þess að fá heildarmagnið í einni ferð. Aksturskostnaður samkvæmt reikningum Krappa ehf. er í heild sinni kr. 124.866,-, með virðisaukaskatti sem miðast við 95 ferðir (fskj.6) [Umrætt fylgiskjal ber heitið „efnis og vélakostnaður samkvæmt reikningum Krappa ehf.“ innskot dómara]. Samkvæmt vinnuskýrslum hefur verið unnið í 50 daga á verkstað og lætur því nærri að um 2 ferðir sé að ræða hvern vinnudag. Meginvinnan við byggingu hesthússins er unnin í 6 megináföngum miðað við vinnuskýrslur og álítur matsmaður að megin efnisöflun sé fyrir þá áfanga. Matsmaður áætlar að hæfilegt sé að reikna með 12 ferðum vegna öflunar efnis eða kr. 15.964,- með vsk. Aðrar ferðir eru vegna flutnings á starfsmönnum á vinnustað.“

Málsástæður stefnanda.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að reikningagerð stefnda hafi verið bersýnilega ósanngjörn og stefnandi greitt umfram skyldu. Því eigi stefnandi endurkröfurétt á hendur stefnda samkvæmt þeirri meginreglu íslensks réttar að endurgreiða beri ofgreitt fé. Einnig vísar stefnandi til meginreglu samningaréttar um skuldbindingagildi gerðra samninga og byggir stefnandi á því að forsenda þess að hann samdi við stefnda um byggingu hesthússins hafi verið sú að eingöngu hafi átt að greiða sanngjarnt og hæfilegt endurgjald fyrir verkið og hafi stefnda verið fullljóst að á þeim grundvelli hafi aðilar samið munnlega um verkið.

Stefnandi vísar til þess að allan vafa á túlkun hins munnlega samnings aðila beri að túlka stefnanda í vil. Gera verði miklar kröfur til fyrirtækja í atvinnurekstri hvað reikningagerð varðar og vísar stefnandi í því sambandi til markmiða laga um þjónustukaup, nr. 42/2000, sem eigi við um réttarsamband aðila, sbr. 1. gr. laganna, en samkvæmt lögunum teljist stefnandi neytandi.

Stefnandi byggir á því að gjaldtaka stefnda fyrir verkið hafi verið of há og í engu samræmi við raunverulega framkvæmd og verkefni, sbr. m.a. 28. gr. laga nr. 42/2000, en í framangreindu lagaákvæði komi fram að hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu skuli neytandi greiða það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún er. Vísar stefnandi til þess að framlögð matsgerð staðfesti að hann eigi endurkröfu á hendur stefnda sökum þess að vinnulaun sem hann hafi greitt stefnda séu hvorki sanngjörn né hæfileg.

Stefnandi gerir með eftirfarandi hætti grein fyrir dómkröfunni. Sú fjárhæð sem stefnandi greiddi stefnda vegna vinnuliðar, samtals 6.241.115 krónur, sé dregin frá þeirri fjárhæð sem hinn dómkvaddi matsmaður taldi vera hæfilegt endurgjald vegna vinnu, þ.e. 4.788.000 krónur, og vísar stefnandi hvað þetta varðar til sundurliðaðrar kostnaðaráætlunar hins dómkvadda matsmanns. Mismuninum, 1.486.155 krónum til viðbótar komi 57.472 krónur sem sé kostnaður við vinnu við þakrennur samkvæmt matsgerð, en fyrir liggi að engar þakrennur sé að finna á húsinu. Samtals hafi stefnandi því ofgreitt stefnda 1.543.587 krónur vegna vinnuliðar.

Þessu til viðbótar byggir stefnandi á því að hann hafi greitt margvíslegan kostnað sem hann hafi með réttu ekki átt að greiða og ítrekar stefnandi í þessu sambandi að hann sé neytandi sem hafi litla þekkingu á þessu sviði. Vísar stefnandi í þessu sambandi meðal annars til þess að hann hafi greitt stefnda 124.866 krónur í aksturskostnað, en ekki hafi verið samið um að hann skyldi bera þennan aukakostnað og þá hafi stefnanda ekki verið gerð grein fyrir því við upphaf verks. Stefnda hafi ekki verið heimilt að krefja stefnanda um framangreindan aksturskostnað og vísar stefnandi í því sambandi til II. kafla laga nr. 42/2000, en þar sé lögð sú skylda á seljanda þjónustu að hann upplýsi kaupanda um verkið og hafi hagsmuni neytanda að leiðarljósi. Undir þetta falli viðbótarverk sem og ef verð á einstökum verkliðum hækkar. Í þessu máli liggi fyrir að kostnaður vegna aksturs hafi hækkað milli mánaða án nokkurrar tilkynningar til kaupanda þjónustunnar. Því beri stefnda að endurgreiða stefnanda að fullu hinn áðurgreinda aksturskostnað. Samtals sé dómkrafa því að fjárhæð 1.668.453 krónur, þ.e. annars vegar vegna ofgreiddrar vinnu og hins vegar vegna ofgreidds aksturskostnaðar. Krafa um dráttarvexti sé miðuð við þá dagsetningu þegar mánuður hafi verið liðinn frá því lögmaður stefnanda krafði stefnda um endurgreiðslu með bréfi dagsettu 4. september 2009, sbr. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar, m. a. reglunnar um endurgreiðslu ofgreidds fjár og reglna um loforð og skuldbindingagildi samninga. Stefnandi vísar einnig til laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og meginreglna neytendaréttar. Krafa um dráttarvexti sé studd við ákvæði 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um málskostnað styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda.

Stefndi krefst sýknu í fyrsta lagi á grundvelli fyrningar þar sem kröfur stefnanda séu að öllu leyti fyrndar. Stefnandi, sem byggi á því að stefndi hafi krafið hann um of háar greiðslur með reikningum þeim sem stefndi sendi stefnanda vegna verksins, krefjist þess að stefndi endurgreiði stefnufjárhæðina, en um sé að ræða eftirtalda reikninga:

Dags. reiknings fjárhæð í krónum greiðsludagur

30.09.2008 431.134 20.10.2008

07.11.2008 4.639.053 19.11.2008

08.12.2008 2.319.511 22.12.2008

31.12.2008 1.066.191 19.01.2009

31.01.2009 274.398 18.02.2009

31.01.2009 20.623 18.02.2009

Vísar stefndi til þess að réttur til endurgreiðslu ofgreidds fjár stofnist á þeim degi sem hið ofgreidda fé sé greitt til móttakanda greiðslunnar. Stefnandi hafi greitt síðustu reikninga vegna verksins þann 18. febrúar 2009 og verði því að miða við að þann dag hafi síðasta krafa hans til endurgreiðslu ofgreidds fjár á hendur stefnda stofnast, sbr. 2. gr. fyrningalaga nr. 150/2007. Þar sem slíkar kröfur falli undir 3. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist þær á fjórum árum. Því hafi kröfur stefnanda verið fyrndar þegar stefna málsins var gefin út þann 13. maí 2013. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Í öðru lagi krefst stefndi sýknu vegna tómlætis. Byggir stefndi á því að stefnandi hafi fyrirgert öllum ætluðum rétti sínum til endurgreiðslu þar sem hann hafi greitt reikninga stefnda vegna verksins án nokkurs fyrirvara. Vísar stefndi til þess að stefnandi hafi ekki gert athugasemdir við reikninga stefnda fyrr en í ársbyrjun 2009, eða þegar meirihluti reikninga vegna verksins hafi verið greiddur, auk þess hafi stefnandi þá aðeins óskað eftir afritum af reikningum og öðrum skjölum. Þá hafi stefnandi ekki haft uppi eiginlega kröfu um endurgreiðslu fyrr en með bréfi dagsettu 16. júlí 2009. Verði að telja að slíkt tómlæti leiði til þess að stefnandi glati rétti sínum til endurgreiðslu, hafi slíkur réttur verið til staðar. Hafi stefnanda, strax þegar fyrsti reikningur var útgefin, verið í lófa lagið að gera athugasemdir, teldi hann tímagjald stefnda eða aðra liði á reikningum ósanngjarna eða athugunarverða. Vegna þessa tómlætis stefnanda beri að sýkna stefnda.

Í þriðja lagi krefst stefndi sýknu annars vegar vegna vanreifunar og hins vegar með vísan til þess að ekki hafi verið um að ræða ofgreiðslur. Stefndi segir málsástæðum stefnanda illa lýst í stefnu auk þess sem matsgerð sú sem stefnandi byggir kröfugerð sína á, sé ekki skýr um þær forsendur sem matsmaður leggi til grundvallar mati sínu og fjárhæðum. Engin tilraun sé gerð til að bæta úr því í stefnu. Í ljósi slíkrar vanreifunar verði þegar af þeim sökum að sýkna stefnda.

Stefndi mótmælir því að við útreikning vinnuliðar sé miðað við staðla, eins og t.d. byggingarlykil Hannarrs, þar sem í slíkum stöðlum sé ekki gert ráð fyrir öðru en að allt verkið gangi vel fyrir sig, engar breytingar þurfi að gera, eða fara þurfi aðrar leiðir í framkvæmd. Þá taki staðlar sem þessi hvorki tillit til þess tíma sem það taki fyrir starfsmenn að komast til og frá vinnustað, sem iðulega sé skráður á viðkomandi verk, né þann tíma sem fari í efnisútvegun. Þá sé ekki ljóst við hvaða tímagjald sé miðað í lyklinum, en hafi tímagjald stefnda verið hærra en viðmið í lyklinum geti það útskýrt að miklu leyti frávik í verðum. Stefnandi hefði hins vegar þurft að gera athugsemdir við tímagjaldið strax þegar hann fékk fyrsta reikninginn frá stefnda. Það hafi stefnandi ekki gert og með því að greiða þann reikning fyrirvara- og athugasemdalaust verði að telja að stefnandi hafi samþykkt tímagjald það sem krafist var af hálfu stefnda.

Stefndi vísar til þess að hvergi komi fram hjá matsmanni að tímar hafi verið ofskráðir og þá skýri hann ekki með neinum hætti hvaða ástæður geti legið að baki því að reikningar stefnda hafi verið hærri en útreikningar matsmannsins á vinnuliðum. Þá sé einkennilegt misræmi milli þeirra gagna sem matsmaður hafi fengið frá stefnanda við gerð mats og þeirra gagna sem lögð séu fram í málinu, þar sem svo virðist sem matsmaður hafi ekki fengið alla vinnuseðla frá stefnda afhenta. Varðandi þetta vísar stefndi til fylgiskjals 7 með matsgerðinni þar sem fram komi mismunur á reikningum annars vegar og vinnuseðlum sem matsmaður fékk og þeim vinnuseðlum sem lagðir eru fram af hálfu stefnanda. Þar sé tiltekið að vinnuseðlar með 301,5 fleiri tímum sé að finna meðal gagna dómsmálsins en í matsmálinu. Engar skýringar séu á þessu misræmi, hvorki í matsgerðinni né í stefnu.

Þá segir stefndi að krafa stefnanda um vinnu við þakrennur að fjárhæð 57.472 krónur, sem engar séu á húsinu, sýni að matsgerðin geti ekki talist hafa verið unnin með þeirri nákvæmi sem hægt sé að ætlast til.

Stefndi mótmælir því að aksturskostnaður að fjárhæð 124.866 sé svokallað aukaverk sem sérstakt samþykki hafi þurft frá stefnanda til að reikningsfæra. Bendir stefndi á að með fyrsta reikningi til stefnanda, útgefnum 30. september 2008, hafi verið gerð krafa um akstur og því hafi stefnanda verið í lófa lagið að gera þá strax athugasemdir við þann lið. Það hafi hann hins vegar ekki gert heldur greitt reikninginn athugasemdalaust. Stefndi segir alvanalegt að verkkaupi greiði fyrir kostnað sem þennan og sé fjárhæðin miðuð við viðmiðunartölur sem gefnar séu út af ferðakostnaðarnefnd fjármálaráðuneytisins, en umræddar fjárhæðir hafi hækkað á verktímanum. Stefndi hafnar því að honum hafi borið að láta stefnanda vita sérstaklega af þeirri hækkun, enda sé um að ræða opinbert viðmið. Stefndi hafnar því að akstur hafi verið óeðlilega mikill og tekur fram að ekki hafi verið krafist greiðslu fyrir allar ferðir sem farnar voru, eins og staðfest sé í matsgerðinni.

Vegna málskostnaðarkröfu tekur stefndi fram að hann hafi þurft að eyða ómældum tíma og fyrirhöfn í að svara alls kyns ávirðingum stefnanda auk þess sem hann hafi orðið fyrir enn frekari kostnaði í kjölfar málsóknar stefnanda sem hafi verið algerlega að ófyrirsynju að mati stefnda þar sem kröfur stefnanda séu fyrndar. Krefst stefndi þess að við ákvörðun málskostnaðar verði sérstaklega litið til 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samninga- og kröfuréttar, þar á meðal um áhrif tómlætis, og laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, einkum 2. og 3. gr. laganna. Krafa um málskostnað styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129., 130. og 131. gr. laganna.

Þá er í töflu 1. tekin saman kostnaður við vinnu, efni og tæki með vísan til niðurstöðu útreiknings á framangreindu fylgiskjali eins og nánar greinir hér:

Niðurstaða.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu stefnandi, B-kk-nf I-kk-nf, Ó-kk-nf P-kk-nf, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og aðaleigandi hins stefnda félags, og hinn dómkvaddi matsmaður, S-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, byggingartæknifræðingur.

Eins og rakið hefur verið hér að framan gerðu aðilar málsins með sér munnlegan samning um að stefndi byggði hesthús fyrir stefnanda. Stefndi hóf framkvæmdir við húsið um mánaðarmótin september/október 2009 og vann við bygginguna með stuttum hléum þar til í byrjun janúarmánaðar 2009.

Stefnandi höfðar mál þetta á hendur stefnda til endurgreiðslu ofgreidds fjár, auk vaxta og málskostnaðar. Stefnandi byggir kröfu sína á því að gjaldtaka stefnda fyrir vinnuliði verksins og akstur hafi verið ósanngjörn í skilningi 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Stefndi hafnar því að um hafi verið verið að ræða ofgreiðslu og bendir á að matsgerðin, sem stefnandi byggir kröfu sína á, sé hvorki nægilega skýr né unnin af þeirri nákvæmni sem ætlast megi til.

Í skýrslutöku af stefnanda fyrir dómi kom fram að hann hafi snúið sér til fyrirsvarsmanns stefnda og óskað eftir að hann byggði fyrir sig hesthús. Enginn skriflegur samningur hafi verið gerður en stefnandi kvaðst hafa reiknað með að greiða sanngjarnt verð fyrir verkið. Í framburði fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi kom fram að stefnandi hafi óskað eftir að stefndi tæki að sér að byggja umrætt hesthús, en fyrirsvarsmaðurinn mundi ekki hvort stefnandi hafi spurt um tímagjald. Verkið hafi verið unnið eins og venja sé þegar fyrirtækið taki að sér verk án tilboðs, þ.e. rukkað sé fyrir alla unna tíma við verkið, þ.m.t. fyrir vinnu við efnisöflun.

Samkvæmt framanrituðu verður á því byggt að ekki hafi verið samið um verð fyrir þá þjónustu sem stefndi skyldi láta stefnanda í té. Stefnanda beri því samkvæmt 28. gr. laga um þjónustukaup, nr. 42/2000, að greiða það verð sem stefndi krafðist, enda verði það talið sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var.

Hér að framan hefur verið gerð ítarleg grein fyrir matsgerð hins dómkvadda matsmanns. Stefndi gerir athugasemdir við nokkur atriði í matsgerðinni. Í fyrsta lagi telur hann að forsendur matsins séu ekki skýrar og hvorki ljóst hvað lagt hafi verið til grundvallar matinu né hvernig fjárhæðir séu reiknaðar. Í skýrslu hins dómkvadda matsmanns fyrir dómi kom fram að hann hafi við útreikning á kostnaði stuðst við byggingalykla H-kk-ef og Mannvits, auk eigin gagnabanka. Þá kvaðst hann hafa sett almennan aukakostnað á einingarverð og vísaði í því sambandi til 12% álags vegna hönnunar, umsjónar, aðstöðu, álags verktaka og ófyrirséðs kostnaðar. Nánar aðspurður kvaðst hann ekki hafa gert ráð fyrir þeim tíma sem farið hafi í að koma efni á verkstað og skila efni, en í skýrslu aðila fyrir dómi kom fram að stefndi hafi séð um hvort tveggja. Þá kvaðst matsmaðurinn ekki hafa tekið tillit til kostnaðar við byggingarstjórn. Aðspurður hvort ekki hefði verið eðlilegt að gera það, staðfesti matsmaður að svo væri, en bætti við að það færi eftir tilboði hverju sinni. Matsmaðurinn kvaðst fyrir dómi hafa lagt til grundvallar að stefndi hafi smíðað hurðir og glugga og hafi hann í matinu gert ráð fyrir kostnaði við gerð glugga frá grunni, þ.m.t. málun þeirra.

Fallist er á það með stefnda að nokkuð hafi skort á að í umræddri matsgerð hafi verið gerð grein fyrir forsendum sem lágu að baki kostnaðarmati á vinnulið matsins, t.d. hvaða þættir fælust í 12% álagi á einingarverð í kostnaðaráætlun. Meðal þess sem þar er tilgreint er hönnun. Hins vegar er ljóst af teikningum, sem matið er byggt á, að hönnun var ekki í höndum stefnda. Þá er til þess að líta að í kostnaðaráætlun matsgerðarinnar er ekki gert ráð fyrir kostnaði samfara byggingarstjórn, en samkvæmt 51. gr., þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, skyldi byggingarstjóri stjórna framkvæmdum hvers mannvirkis, sbr. og II. kafla þágildandi byggingarreglugerðar, nr. 441/1998 þar sem starfssvið og ábyrgð byggingarstjóra er skilgreint.

Í öðru lagi vísar stefndi til þess að óljóst sé hvaða áhrif það hafi haft á niðurstöðu matsgerðar að samanburður á vinnutímafjölda samkvæmt reikningum annars vegar og vinnuseðlum hins vegar, sbr. fylgiskjal 7 með matsgerðinni, hafi leitt í ljós að innheimt hafi verið fyrir 301,5 fleiri tíma en vinnuseðlar þeir sem stefnandi lagði fram í máli þessu bera með sér. Hinn dómkvaddi matsmaður var inntur eftir þessu í skýrslutöku fyrir dómi. Fram kom að hann hafi ekki notað umrædda vinnuseðla við gerð hins eiginlega kostnaðarmats, enda hafi ekki verið spurt um tímagjald eða fjölda tíma. Aðspurður kvaðst hann líklega hafa tekið framangreindar upplýsingar saman til að reyna að meta eða finna út dagafjölda á verkstað. Fallist er á athugasemdir stefnda hvað framangreinda samantekt varðar enda ekkert í fylgiskjalinu eða matsgerðinni sem skýrir tilgang eða þýðingu hennar fyrir niðurstöður hins dómkvadda matsmanns.

Í þriðja lagi er fallist á það með stefnda að með því að taka inn í matið vinnu við þakrennur, sem ekki hafi verið á húsinu þegar matið fór fram, hafi matsgerðin ekki verið unnin af þeirri nákvæmni sem ætlast megi til. Hinn dómkvaddi matsmaður var spurður um áðurnefndar þakrennur í skýrslutöku fyrir dómi og staðfesti hann að engar þakrennur hafi verið á húsinu þegar matið fór fram. Hann hafi þó tekið þær með í útreikningi sínum þar sem hann hafi reiknað með að þær væru ófrávíkjanlegur hluti þaks.

Hinn dómkvaddi matsmaður var fyrir dómi sérstaklega beðinn um að gera grein fyrir niðurstöðum sínum varðandi lið 2 í matsbeiðni, þ.e. ósk um að sérstaklega yrði metin vinna við öflun efnis og sú vinna aðskilin frá hinni eiginlegu vinnu við verkið. Í svari sínu ítrekaði matsmaðurinn það sem fram kemur í matsgerðinni, þ.e. að misjafnt sé hvernig menn standi að efnisöflun og flutningi á efni. Honum hafi virst eins og menn væru alltaf að fara í Húsasmiðjuna og taka eitthvað „smotterí“ á leið á verkstað sem sé hentugt í tengslum við matar- og kaffitíma. Nánar aðspurður kvaðst hann hafa áætlað að kostnaður að fjárhæð 124.000 krónur væri vegna öflunar efnis á byggingartímanum.

Eins og rakið er í kaflanum um matsgerðina hér að framan voru ferðir samkvæmt reikningum stefnda 95, samtals að fjárhæð 124.866 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Var það niðurstaða matsgerðarinnar að meginvinna við byggingu hesthússins hafi verið unnin í sex megin áföngum og hafi megin efnisöflun verið fyrir þá áfanga. Áætlar matsmaður að hæfilegt endurgjald fyrir vinnu við öflun efnis hafi því verið 15.964 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, sem svari til tólf ferða. Samkvæmt matsgerðinni virðist sem aðeins hafi verið tekið tillit til aksturskostnaðar vegna flutnings á efni en ekki vinnu við öflun efnis að öðru leyti, t.d. útreiknings á efnismagni og pantanir.

Auk þess að krefja stefnda um endurgreiðslu kostnaðar við vinnuliði verksins, gerir stefnandi kröfu um að stefndi endurgreiði honum aksturskostnað að fjárhæð 124.866 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Fyrir liggur að aðstaða var ekki á staðnum fyrir starfsmenn stefnda og fóru þeir á Hvolsvöll í matar- og kaffitímum. Líta verður til þeirrar viðteknu venju að sé ekki fyrir hendi aðstaða fyrir starfsmenn til að matast o.þ.h., að verkkaupi greiði fyrir akstur starfsmanna milli verkstaðar og starfsstöðvar. Að mati dómsins háttar þannig til í máli þessu. Þá þykir nokkuð skorta á að matsmaður hafi aflað upplýsinga hjá matsbeiðanda og matsþola um framkvæmd verksins.

Það er stefnanda að sanna að gjald það sem stefndi tók fyrir vinnu vegna byggingar hesthússins hafi verið ósanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Þá hefur stefnandi einnig sönnunarbyrði fyrir því að aðilar hafi ekki samið um akstur. Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til matsgerðar hins dómkvadda matsmanns. Það er mat dómsins, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að vegna annmarka á matsgerðinni, sem raktir hafa verið hér að framan, gefi matsgerðin ekki rétta mynd af umfangi og eðli þeirrar vinnu sem deilt er um í máli þessu. Af þeim sökum sé ekki hægt að horfa til matsgerðarinnar við mat á því hvort endurgjald fyrir vinnu við byggingu hesthússins sem og fyrir akstur hafi verið sanngjarnt og eðlilegt miðað við þá þjónustu sem stefndi lét stefnanda í té. Að þessu virtu er það mat dómsins að stefnanda hafi ekki tekist sönnun á að gjaldtaka stefnda samkvæmt reikningum hafi verið ósanngjörn.

Stefndi krefst ennfremur sýknu á grundvelli fyrningar. Þessu hafnaði stefnandi í munnlegum málflutningi og vísaði til þess að fyrningu hafi verið slitið með sáttaumleitunum sýslumannsins á Hvolsvelli, sbr. 16. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Ágreiningslaust er að stefnandi greiddi stefnda fyrir verkið samkvæmt útgefnum reikningum síðari hluta árs 2008 og í upphafi árs 2009, nánar tiltekið þann 20. október, 19. nóvember og 22. desember 2008 og 19. janúar og 18. febrúar 2009, samtals 8.750.910 krónur. Fyrir liggur að stefnandi óskaði eftir sáttaumleitunum sýslumannsins á Hvolsvelli samkvæmt 107. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með beiðni dagsettri 15. janúar 2010. Í bréfi sýslumanns, dagsettu 18. maí 2010, til aðila málsins kemur fram að stefndi hafi komið á fund sýslumanns. Í lok bréfsins kemur fram að frekari sáttaumleitanir í málinu þjóni ekki tilgangi þar sem aðilar séu ekki sammála um leið þessa til sátta í málinu og sé því afskiptum embættisins lokið.

Samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 107. gr. laga nr. 91/1991 er aðilum rétt að koma sér saman um að vísa máli sínu til sáttaumleitana sýslumanns án atbeina dómara milli þess að mál þeirra er tekið fyrir á dómþingi eða áður en mál er höfðað. Í 2.-5. mgr. greinarinnar er nánar fjallað um framkvæmdina. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því sem varð að lögum nr. 91/1991 kemur fram að framangreind leið sé aldrei fær án þess að aðilar sammælist um slíkt fyrirkomulag fyrir höfðun máls. Þá segir að framangreint ákvæði 1. mgr. 107. gr. sé nýmæli, sett til þess fyrst og fremst til að aðilar geti átt kost á að beina máli sínu til óháðs embættismanns, sem gæti tjáð sig opinskátt við þá um álit sitt á ágreiningsefni þeirra, en slíkt gæti dómari ekki gert nema að tefla hæfi sínu til að fara með málið í tvísýnu.

Í máli þessu liggur því fyrir að stefnandi stóð einn að beiðni um sáttaumleitanir sýslumanns þann 15. janúar 2010, sbr. og áðurgreint bréf sýslumanns, dagsett 18. maí 2010. Var því ekki uppfyllt það skilyrði 1. mgr. 107. gr. laga nr. 91/1991 að aðilar komi sér saman um að vísa máli til sáttaumleitana sýslumanns áður en mál er höfðað.

Um stefnukröfuna fer samkvæmt ákvæðum laga nr. 150/2007 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 1. gr. laganna. Í IV. kafla laga nr. 150/2007 eru ákvæði um slit fyrningar í 14. -19. gr. Þá er í 20.-23. gr. fjallað um áhrif þess að fyrningu kröfu sé slitið. Í almennum athugasemdum greinargerðar sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 150/2007, segir að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir fleiri úrræðum til að slíta fyrningu en samkvæmt gildandi lögum. Þannig sé lagt til að unnt verði að slíta fyrningu með því að leggja mál fyrir stjórnvald, sem hefur úrskurðarvald um málið, sem og kærunefndir. Samkvæmt 1. mgr. 16. gr. er fyrningu slitið þegar kröfuhafi leggur málið til ákvörðunar fyrir stjórnvald sem hefur sérstakt ákvörðunarvald til þess að ljúka deilu um ágreininginn. Þetta gildir þótt kæra megi ákvörðunina til annars stjórnvalds eða dómstóls. Ef málið er undirbúið af öðru stjórnvaldi er nægilegt að krafa sé lögð fyrir það stjórnvald. Í athugasemdum með greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 150/2007, segir um 16. gr. að um sé að ræða nýmæli sem gefi frekari möguleika til að slíta fyrningu en eftir gildandi lögum. Segir að samkvæmt gildandi fyrningarlögum og réttarframkvæmd hafi ákvæðum 11. gr. laganna[laga nr. 14/1905 innskot dómara] verið beitt þegar yfirvöld hafa endanlegt úrskurðarvald en ekki dómstólar. Rök fyrir breytingunni eru þau að eðlilegt þyki að unnt sé að slíta fyrningu með því að leggja mál fyrir stjórnvald, jafnvel þó það hafi ekki endanlegt úrskurðarvald og þannig koma í veg fyrir að krafa fyrnist á meðan mál er til meðferðar hjá stjórnvöldum.

Með vísan til fyrirmæla 1. mgr. 107. gr. laga nr. 91/1991, um að aðilar verði ávallt að sammælast um að leita sáttaumleitana sýslumanns, sem og tilgangs greinarinnar, og með vísan til skýrs orðalags 1. mgr. 16. gr. laga nr. 150/2007, er ekki fallist á það með stefnanda að aðkoma sýslumanns að sáttaumleitunum í máli þessu hafi rofið fyrningu, enda verður ekki talið að sýslumaðurinn á Hvolsvelli hafi sem stjórnvald haft sérstakt ákvörðunarvald til að ljúka hinum tiltekna ágreiningi aðila þessa máls.

Stefndi gerði stefnanda mánaðarlega reikninga á verktímanum, fyrst þann 30. september 2008, og greiddi stefnandi þá innan tilskilins tíma. Síðustu reikningar stefnda voru gefnir út þann 31. janúar 2009 og greiddi stefnandi þá þann 18. febrúar 2009. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 er fyrningartími kröfu þeirrar sem stefnandi hefur uppi í máli þessu fjögur ár og reiknast fyrningarfresturinn frá þeim degi þegar stefnandi gat fyrst átt rétt til efnda, sbr. 1. mgr. 2. gr. sömu laga, þ.e. á greiðsludegi. Stefna í máli þessu var birt þann 29. maí 2013 og verða því kröfur stefnanda með gjalddaga fyrir 29. maí 2009 að teljast fyrndar samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007, sbr. 1. mgr. 2. gr. sömu laga. Að því virtu að stefnanda hefur ekki tekist að færa sönnur á að hann eigi rétt til endurgreiðslu úr hendi stefnda, og ennfremur að teknu tilliti til þess að slík krafa væri fyrnd, ber að sýkna stefnda af öllum kröfu stefnanda í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað. Þykir hann hæfilega ákveðinn 900.000 krónur.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Á-kk-þgf G-kk-þgf, húsasmíðameistara og G-kk-þgf H-kk-þgf, byggingartæknifræðingi.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Krappi ehf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda, B-kk-ef I-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf T-kvk-nf

Á-kk-nf G-kk-nf

G-kk-nf H-kk-nf