E-275/2004

Mál þetta, sem dómtekið var þann 27. febrúar sl., hefur X, höfðað gegn Útgerðarfélagi Akureyringa hf., kt. 000000-0000, Fiskitanga, 600 Akureyri, og til réttargæslu Tryggingamiðstöðinni hf., kt. 000000-0000, Aðalstræti 6-8, 101 Reykjavík, til greiðslu skaðabóta, með stefnu birtri 16. apríl 2004.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 12.844.355 krónur, auk vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaganna frá slysdegi 18. júní 1996 til 15. desember 2007, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og málið sé eigi gjafsóknarmál, en stefnanda var með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytis, dagsettu 15. desember 2003, veitt gjafsókn fyrir héraðsdómi.

Endanlegar kröfur stefndu eru að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað samkvæmt mati dómsins.

I.

Samkvæmt stefnu og öðrum gögnum málsins lauk stefnandi námi í rafeindavirkjun frá Iðnskólanum í Reykjavík árið 1987. Starfaði hann við þá iðn í tvö ár þar á eftir, en á árinu 1989 hóf hann sjómannsstörf. Er atvik þessa máls gerðust var stefnandi við störf sín um borð í togara stefnda, Svalbak EA-2. Nánar tiltekið stóð hann við rennu í lest skipsins og tók á mót um 35 kg. pokum með iðnaðarrækju, er fóru um rennuna, og var fallhæðin um 5-6 metrar. Var stefnandi að rísa upp er einn pokinn lenti á baki hans. Féll stefnandi fram við höggið, en náði að halda sér uppi með því að grípa um færiband.

Í máli þessu er ekki ágreiningur um skaðabótaskyldu stefndu heldur er álitamálið eiginlegar afleiðingar umrædds vinnuslyss. Verður vegna þessa hér á eftir vikið nánar að frumgögnum um slysið og um þá meðferð er stefnandi gekkst undir í kjölfarið.

Í skipsdagbók er skráð eftirfarandi um slys stefnanda þann 18. júní 1996:

„Lenti hann (iðnaðarrækjupoki) í bakinu á honum á milli herðablaðanna. Hefur hann verki í baki sem leiðir niður í vinstri fót og út í vinstri handlegg. Auk þess er hálsinn stirður.“ Í gögnum kemur fram að stefnandi hafi strax fundið mikið til í baki og hætt strax vinnu sinni. Hann hafi fengið verkjatöflur hjá skipsfélögum og verið frá vinnu næstu 4 eða 5 daga en þá byrjað að starfa að nýju eftir að hafa fengið sterkar verkjatöflur hjá félaga sínum. Hann hafi verið settur í létt störf, en um síðir vegna verkja þurft að hætta síðustu dagana í túrnum. Fram kemur að veiðiferðinni hafi lokið þann 10. júlí 1996, en þá hafi og orðið áhafnaskipti. Hafi stefnandi leitað til læknis á Nýfundnalandi, en þar hafi verið teknar röntgenmyndir af hálsi. Í gögnum er staðhæft að engin áverkamerki hafi sést á myndunum og hafi stefnandi því verið talinn ferðafær til Íslands. Þann 16. júlí nefnt ár hafi stefnandi leitað til heimilislæknis síns, R-kk-ef V-kk-ef, á Heilsugæslustöðinni á Akureyri, en í framhaldi af því verið vísað í röntgenmyndatöku og síðan til J-kk-ef I-kk-ef R-kk-ef bæklunarlæknis. Í gögnum kemur fram að samkvæmt áliti B-kk-ef S-kk-ef röntgenlæknis hafi við skoðun á röntgenmynd af hálshrygg stefnanda þann 18. júlí 1996 ekki verið til staðar augljósir áverkar, en talið mögulegt að áverki hafi verið á uncovertebral liðbrún hægra megin og er mælt með tölvusneiðmynd af C4 og C5. Þá er í gögnum vísað til læknanótu J-kk-ef I-kk-ef bæklunarlæknis, sem dagsett er 23. júlí sama ár, en þar er einkennum stefnanda eftir slysið lýst nánar þannig:

„Upplifði fljótlega náladofatilfinningu út í báðar hendur og hægri ganglim ásamt með einhvers konar doða og máttleysistilfinningu í vinstri fæti. Gekk upp úr lest og lagðist fyrir og var óvinnufær næstu 3-4 sólarhringana og bruddi þá Naproxen og Parsan. Gekk svo um og hreyfði sig um og fór síðan að vinna en tókst með naumindum vegna versnunar og endaði með að hann var óvinnufær. Kom í land 10.07. á Nýfundnalandi og leitar hafnar í Argentia Placenta og var þar skoðaður af lækni, sem sendi sjúkling áfram til Health and Science sjúkrahússins St. John þar sem hann fékk stól, hálskraga og tekin var rtg.mynd sem að hans sögn á ekki að hafa sýnt neinn beináverka. Kom síðan til Íslands 13.07. og leitaði fljótlega til síns heimilislæknis og hefur farið í röntgenmyndatöku á FSA og mun sú mynd hafa verið eðlileg. Hefur notað hálskragann öðru hverju, einkum ef hann er mikið á ferli en er annars mikið til skánandi og segir náladofann algerlega horfinn og hann upplifi þetta nú meira eins og harðsperrur. Kvartar einnig yfir vægum óþægindum í mjóhrygg. Kveðst fyrir 4 árum hafa lent í slysi um borð í Sléttbak. Var að hoppa af lyftara í lest þegar hann rann til og skall niður á afturendann og á bakið. Að öðru leyti ekki saga um áverka. Skoðun: Sólbrúnn, vel vöðvaður og hreyfir sig mjög liðlega. Hreyfir sig algerlega eðlilega í mjóhrygg og án allra útgeislandi óþæginda. Sömuleiðis hefur hann fullkomna hálshryggjarhreyfingu og tekur einungis í við ýtrustu hreyfingar, einkum flexio og hliðarsnúning til vinstri en engin útgeislandi óþægindi. Neurologisk skoðun hvað varðar krafta í öllum vöðvahópum útlima, skyn og reflexa er alveg eðlileg. Laseque próf neikvætt. Babinski teikn er ekki til staðar.“

Í framlögðum gögnum kemur fram að nefndur bæklunarlæknir, J-kk-nf I-kk-nf, hafi ekki talið ástæðu til frekari rannsókna og að það hafi verið niðurstaða hans að stefnandi þyrfti u.þ.b. tvær vikur til viðbótar til að jafna sig. Kemur og fram að stefnandi hafi verið á bólgu- og verkjastillandi lyfjum, en fyrst og fremst verið ráðlögð hvíld.

Samkvæmt vottorði R-kk-ef V-kk-ef heimilislæknis frá 14. október 1996 var stefnandi óvinnufær frá slysdegi til 10. ágúst 1996 eða í 52 daga. Fram kemur að einkenni stefnanda frá hálsi hafi fljótlega horfið og að hann hafi hafið sjómannsstörf á ný í togaranum Svalbak EA-2 þá um haustið og verið þar við störf til vors 1997. Í vottorði F-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef heimilislæknis, sem dagsett er 28. apríl það ár kemur fram að stefnandi hafi ekki átt við nein heilsuvandamál að stríða er hindrað hafi hann við sjómannsstörfin.

Fyrir liggur að sumarið 1997 tók stefnandi sér frí frá sjómannsstarfinu, en starfaði í þess stað í eigin þágu við ferðaþjónustufyrirtæki á Egilsstöðum, við gúmmíbátasiglingar niður straumharðar ár (rafting). Þá um haustið tók hann á ný við starfi sínu um borð í Svalbak EA-2 og gegndi hann því til loka aprílmánaðar 1998, en hætti þá, að sögn vegna vaxandi einkenna frá mjóbaki. Um vorið hóf hann á ný störf við ferðaþjónustufyrirtækið, en leitaði samhliða til nuddara á Egilsstöðum vegna bakverkjanna. Í lok ágúst það ár tók hann enn á ný við starfi sínu um borð í togaranum og var þá á úthafskarfaveiðum. Eftir 42 daga túr fór stefnandi í land, enda um líkamlega erfitt starf að ræða, en fyrir liggur að hann leitaði eftir þetta til Þ-kk-ef V. Þ-kk-ef heimilislæknis á Akureyri. Er vottorð hans dagsett 11. desember 1998, en þar segir m.a. eftirfarandi um heilsufar stefnanda:

„Hefur frá slysinu átt við króníska verki í baki að stríða. Kom á stofu til undirritaðs 7.10. sl. vegna þrálátra bakverkja. Var vísað til meðferðar hjá sjúkraþjálfara. Lagaðist lítið í byrjun og var því tekin ákvörðun um nánari rannsókn á L-deild FSA, röntgenrannsókn og ristilspeglun. Vegna meðferðar og rannsóknar óvinnufær frá 4. október sl. Meðferðin er nú byrjuð að skila árangri og reiknast [X] vinnufær um jól n.k.“

Í gögnum kemur fram að umrædd röntgenrannsókn á mjóhrygg stefnanda hafi verið gerð á FSA þann 9. október 1998, og segir að hún hafi verið eðlileg. Þá kemur fram að auk sjúkraþjálfunar hafi stefnandi fengið verkjastillandi sprautur í bak hjá svæfingalækni og að hann hafi verið óvinnufær frá 7. október 1998 til 8. febrúar 1999. Hann hafi þá hafið störf við byggingarvinnu og verið við þá iðju til vors en þá aftur hafið störf fyrir ferðaþjónustufyrirtækið.

Óumdeilt er að aðilar málsins komu sér saman um það á árinu 1999 að óska eftir læknisfræðilegu mati dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef á líkamstjóni stefnanda af völdum umrædds vinnuslyss þann 18. júní 1996. Viðtal og skoðun nefnds sérfræðings á stefnanda vegna þessa fór fram 14. júní 1999, en matsskýrsla/örorkumat læknisins er dagsett 18. júní sama ár. Í upphafi hennar er vísað til heimilda, eigin frásagnar stefnanda um heilsufar fyrir slysið, frásagnar hans og annarra gagna um slysið þann 18. júní 1996 og loks er rakinn starfsferill. Eru þau gögn í aðalatriðum í samræmi við það sem hér að framan var rakið. Þá er í skýrslunni greint frá líðan stefnanda við skoðun í júní 1999 með svofelldum hætti:

„... óþægindi í hálsi en finni þó þar fyrir stirðleika við átak og álag. Óþægindi liggja í hálsi og niður herðar. Þessi óþægindi hafi farið heldur minnkandi allt frá slysi.

[X]r kvartar um veruleg óþægindi í mjóbaki sem komið hafi fram síðsumars 1996 og farið síðan heldur vaxandi og dregið úr vinnugetu hans. Óþægindi koma við hvers konar átak og álag, snúning og vinding á bakið. Hann treystir sér ekki til þess að sigla gúmmíbát eða vinna erfiðisvinnu á sjó og fær óþægindi við húsasmíðar.“

Og nánar um skoðunina á stefnanda segir í skýrslunni:

„Göngulag og limaburður eru eðlileg. Hreyfingar í hálsi voru eðlilegar nema snúningur til hægri var ögn skertur. Í lok hreyfiferla komu fram væg óþægindi á hálssvæði. Eymsli fundust í hálsvöðvum og yfir hryggtindum en ekki yfir herðavöðvum eða í brjósthrygg.

Í mjóhrygg fundust eymsli neðst við spjaldhrygg bæði yfir langvöðvum og hryggtindum, sérstaklega þeim neðsta. Væg eymsli fundust út með mjaðmarkambi beggja megin. Hreyfiferlar í baki voru innan eðlilegra marka. 5 cm vantaði á að fingurgómar næðu að gólfi í frambeygju. Í lok hreyfiferla var kvartað um óþægindi neðst í mjóbaki. Taugaskoðun eðlileg.

Sjúkdómsgreining: Háls og mjóhryggjartognun (háð slysi 18.06.1996).“

Þá segir í samantektar- og ályktunarkafla skýrslunnar:

„Fyrir slysið í júní 1996 hafði [X] verið heilsuhraustur en þó haft bakóþægindi á árinu 1992 og verið þá frá vinnu.

Við slysið 18.06.1996 fellur 35 kg poki með frosinni iðnaðarrækju á milli herðablaða og háls [X] úr 5-6 metra hæð um rennu. Hann fékk strax verki í háls og bak með leiðslu niður í vinstri fót og handlegg, ásamt stirðleika í hálsi. Hann hefur síðan haft þessi óþægindi þar sem verkur í hálsi hefur farið minnkandi en verkur í mjóbaki farið vaxandi. Hann er talinn hafa hlotið tognun á háls og bak án bein- og taugaskemmda. Varanlegur miski og hefðbundin, læknisfræðileg örorka metin 12%.

Við mat á varanlegri örorku er litið til þess að er [X] varð fyrir slysinu hafði hann unnið í um 7 ár sem háseti og haft, skv. skattframtölum, um 3,5-3,9 milljónir í árslaun. Gera hefði mátt ráð fyrir að [X] héldi áfram sama starfi með sömu tekjum. Vegna vaxandi bakverkja virðist vinnugeta hans hafa minnkað nokkuð og hann gefst upp á sjómennsku tveimur árum síðar. Hefur reynt fyrir sér sem húsasmiður en haft veruleg bakóþægindi vegna þessa. Sumrin 1997 og 1998 hélt hann úti gúmmíbátaferðum en það var gamall draumur hans. Hann átti ekki von á að sú starfsemi skilaði verulegum hagnaði í upphafi og hefur það gengið eftir. Hann treystir sér ekki sjálfur til að stjórna gúmmíbát og þarf annan til þess en við það dragast tekjur verulega saman að mati [X]. Samkvæmt þessu virðist mega ætla að geta [X] til að vinna líkamleg störf á sjó sem háseti eða baader-maður hafi minnkað og geta til líkamlega erfiðra starfa í landi sé einnig skert. Að mati undirritaðs er þessi skerðing meir en er nemur miskastigi og ræður þar mestu að [X] fer úr tekjugæfu starfi á sjó og bjóðast mun tekjurýrari störf í landi, þrengri vinnumarkaður og óvissari. Varanleg örorka er því metin 20%.

Við mat á þjáningabótum er miðað við þriggja mánaða tíma er hann var til rannsókna og meðferðar hjá heimilislækni og sjúkraþjálfara.

Við mat á tímabundnu atvinnutjóni er tekið mið af fjarvistum úr vinnu fyrst eftir slysið og námu þær 6 vikum, skv. læknisvottorði Þ-kk-ef V. Þ-kk-ef. Síðari óvinnufærni er talinn hluti af varanlegum miska og varanlegri örorku.

Niðurstaða.

Við vinnuslysið þann 18.06.1996 varð [X] fyrir eftirfarandi skaða með hliðsjón af skaðabótalögum nr. 50, 1993:

1. Tímabundið atvinnutjón skv. 2. gr.: 6 vikur ... 100%. 2. Þjáningabætur skv. 3. gr.: Rúmliggjandi, ekkert. Batnandi, án þess að vera rúmliggjandi, 3 mánuðir. 3. Varanlegur miski skv. 4. gr.: 12%. 4. Varanleg örorka skv. 5. gr.: 20%. 5. Hefðbundin, varanlega læknisfræðileg örorka: 12%.“

Á grundvelli matsskýrslu dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, gengu málsaðilar til uppgjörs vegna lýsts vinnuslyss stefnanda. Samþykkti lögmaður stefnanda tillögu réttargæslustefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., sbr. bréf, dagsett 28. júlí 1999, um endanlegt bótauppgjör úr slysatryggingu sjómanna og ábyrgðartryggingu, samtals 8.069.941 króna, að meðtöldum vöxtum. Voru bæturnar greiddar út samdægurs.

Fyrir liggur að síðar á nefndu ári, 1999, gekkst stefnandi undir segulómrannsókn á hálsi og lendarhrygg, en um þá skoðun segir í læknabréfi dagsettu 10. desember það ár:

„SÓ-RANNSÓKN AF HÁLSI: Sagittal T1 og T2. Eðlilegt signal frá beini, mænu og liðþófum. Sjúklegar breytingar greinast ekki.

SÓ-RANNSÓKN AF LENDHRYGG: Sagittal T1 og T2, axial T2 af þremur neðstu liðþófabilunum. Það er eðlilegt signal frá conus regio mænu, eðlilegt signal frá beini. Degenerativar breytingar í neðstu lendarliðdiscum.

Axial sneiðar í gegnum L3-L4 bilið sýna facettuliða slitbreytingar, ekki discusprolaps.

Á L4-L5 bilinu eru einnig facettuliða slitbreytingar og lítillega þrengd neural foramena beggja vegna paramedial prolaps vinstra megin sem nær þó ekki að rót.

Á L5-S1 bilinu eru facettuliða slitbreytingar beggja vegna discprotrusion í miðlínu en ekki prolaps. Taugarætur eru fríar.“

Að ósk lögmanns stefnanda ritaði Þ-kk-nf V. Þ-kk-nf heilsugæslulæknir þann 3. febrúar 2000 vottorð um heilsufar hans, en tilefnið var fyrirhugað endurmat á örorku vegna vinnuslyssins 18. júní 1996. Í vottorðinu eru atvik að nokkru rakin en einnig tiltekið að samkvæmt mati hafi varanlegur miski í hefðbundnum læknisfræðilegum skilningi verið metinn 12%. Þá er til þess vísað að eftir það mat hafi stefnandi gengist undir segulómrannsókn á háls- og lendarhrygg;

„...vegna þeirra chronisku verkja sem þjaka hann sérstaklega í mjóbaki. Niðurstöður segulómrannsóknanna af lendhryggnum sýna hrörnunarbreytingar í neðstu lendarliðdiscum og facettuliða, slitbreytingar í neðstu þremur hryggjarliðum. Alvarlegasta discbreytingin er brjósklos vi. megin á L.IV/V bilinu sem nær þó ekki að rót. Þær breytingar sem koma fram við segulómskoðunina eiga eflaust stærstan þátt í þeim chronisku verkjum sem þjaka [X] og má telja sterkar líkur fyrir því að þessar breytingar séu tilkomnar við áverkann og einnig sem afleiðingar áverkans.

Slysið og eftirstöðvar þess hafa orðið til þess að [X] hefur verið óvinnufær til sjós og af þeim sökum orðið að leita sér að vinnu við annað í landi. Þetta hefur leitt til töluverðrar tekjuskerðingar sem hann telur sig ekki hafa fengið bætta með niðurstöðu örorkumats...Í fyrri álitsgerð fyrir örorkumat er sjúklingurinn talinn hafa tognanir í mjóhrygg og háls, en greinilegt er að áverkinn hefur verið mun víðtækari en bara það.“

Samkvæmt framlögðum gögnum fór stefnandi í skoðun til S-kk-ef S-kk-ef bæklunar- og tryggingarlæknis hjá Tryggingastofnun ríkisins (T.R.), þann 19. júní 2000. Segir um þá skoðun að tryggingalæknirinn hafi áður fyrir hönd T.R. samþykkt örorkumat dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef sérfræðings um 12% miska sem afleiðingu margnefnds vinnuslyss. Það álit er síðan látið í ljós að sú skoðun og mat á stefnanda hafi verið of lágt og því sé talið eðlilegt að endurskoða fyrri niðurstöðu. Liggur fyrir að í kjölfar þess var miskamat T.R. hækkað úr 12% í 17%.

Samkvæmt gögnum tilkynnti lögmaður stefnanda réttargæslustefnda Tryggingamiðstöðinni hf., með bréfi dagsettu 16. nóvember 2000 um fyrirætlanir um að endurupptaka málið sökum þess að afleiðingar vinnuslyss hans hefðu reynst alvarlegri en gert hafði verið ráð fyrir í áður röktu bótauppgjöri, en þar um er sérstaklega vísað til fyrrnefnds vottorðs Þ-kk-ef V. Þ-kk-ef heilsugæslulæknis.

Með bréfi réttargæslustefnda, dagsettu 2. janúar 2001, var erindi stefnanda hafnað, og það álit látið í ljós að engin skilyrði væru fyrir endurupptöku málsins.

Í stefnu er áréttað, að eftir að stefnandi hætti sjómannsstörfum í októbermánuði 1998 hafi hann unnið sem smiður um hríð. Hann hafi hins vegar ætlað, ekki síst eftir að matsgerð dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef lá fyrir, að hann myndi geta stundað störf sín á sjónum þó að í minna mæli væri en áður. Reyndin hefði hins vegar orðið allt önnur, enda komið í ljós að getu hans til að afla tekna hafði hrakað mikið frá matinu. Um nefnd atriði er af hálfu stefnanda vísað til þess, að hann hafi þann 23. júní 2003 leitað til B-kk-ef G-kk-ef heimilislæknis vegna bakverkjanna og jafnframt borið fram beiðni um endurmat vegna afleiðinga vinnuslyssins. Hafi hann í framhaldi af þessu verið sendur af heimilislækninum í tölvusneiðmynd af lendhrygg þann 25. júní sama ár, en um þá rannsókn segir:

„Þrjú neðstu lendarliðbilin eru rannsökuð. Til eru segulómmyndir frá 10.12.99 sem sýndu lítinn parmedian prolaps vinstra megin við L4-L5, litla central útbungun á L5-S1. Svolitlar þrengingar voru bilat. Foramenalt á L4-L5. Við rannsóknina í dag sjást engar þrengingar né prolapsar L3-L4 og L4-L5. Í L5-S1 er breyting sem líkist mikið því er lýst var við síðustu segulómskoðun þ.e.a.s. lítill paramedian discus-útbungun og aðeins skerpingar við facettuliði. Í L5-S1 sést einnig lítil miðlínu-útbungun en enginn prolaps eða þrengingar.

NIÐURSTAÐA: Degenerativar breytingar með litlum paramedian discusprolaps L4-L5 svipað og lýst var 10.12.99.“

Í læknisvottorði fyrrnefnds B-kk-ef G-kk-ef heimilislæknis frá árinu 2003 er m.a. rakið að stefnandi hafi veturinn 1999-2000 starfað á fasteignasölu hjá bróður sínum en orðið að hætta vegna erfiðleika við að sitja lengi. Tekið er fram að hann hafi áfram rekið ferðaþjónustu sína á sumrin en ekki haft af því miklar tekjur og ekki treyst sér til nema léttustu verka. Hann er sagður óvinnufær frá 1. ágúst 2001.

Stefnandi var af Tryggingastofnun ríkisins metinn til 75% örorkulífeyris frá 1. janúar 2003.

Eins og áður er fram komið höfðaði stefnandi mál þetta þann 16. apríl 2004. Við þingfestingu lagði hann fram þau gögn sem hér að framan hafa verið rakin, en einnig skattframtöl áranna 1994 til 2003. Við rekstur málsins fyrir dómi voru í samræmi við boðaða gagnaöflun þann 21. apríl 2004 dómkvaddir bæklunarlæknarnir B-kk-nf J-kk-nf og Y-kk-nf Ó-kk-nf til að meta að nýju afleiðingar vinnuslyss stefnanda hinn 18. júní 1996, á grundvelli skaðabótalaga. Er í matsbeiðni til þess vísað að stefnandi áliti að afleiðingar slyssins hefðu reynst mun alvarlegri en talið hafi verið þegar hið fjárhagslega uppgjör hafi farið fram á árinu 1999, á grundvelli mats dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, en þar um sé sérstaklega vísað til fyrrnefnds vottorðs Þ-kk-ef V. Þ-kk-ef frá 3. febrúar 2000.

Skýrsla nefndra matsmanna er dagsett 27. nóvember 2005. Kemur m.a. fram í henni að læknisskoðun þeirra hafi farið fram 11. maí 2005. Þar er til þess vísað að auk þeirra gagna sem hér að framan hafa verið rakin hafi matsmennirnir m.a. aflað umsagna um röntgenrannsóknir stefnanda á FSA svo og upplýsinga um niðurstöður segulómrannsókna stefnanda í desember 1999 og júní 2003, en einnig hafi þeir fengið samskiptaseðla frá Heilsugæslustöðinni á Akureyri og í Reykjavík og ýmiss heilsutengd gögn um stefnanda. Í matsskýrslunni er rakin félags- og persónusaga stefnanda, en einnig er lýst atvinnuþátttöku hans og launatekjum áranna 1993 til 2002. Í skýrslunni er farið yfir heilsufarssögu stefnanda; að hann hafi almennt verið hraustur, en þó verið frá vinnu á árunum 1991 og 1992 vegna bakverkja og vöðvabólgu í hálsi og um tíma verið í sjúkraþjálfun. Vísað er til áverkavottorðs T.R. frá 16. apríl 1991 þar sem segi að stefnandi hafi „… verið slæmur í baki með þreytuverkjum allt síðan 1989 …“ Í skýrslunni er einnig vikið að skrá frá Sjúkrasamlagi Akureyrar frá 7. mars 1991 þar sem segi að hann hafi verið; „… slæmur í baki nokkuð lengi … gekkst hann undir röntgenmyndatöku á baki 15. mars 1991 sem túlkuð var eðlileg. Ástæða beiðni þeirrar er sögð vera leit að orsökum „langvinnra bakverkja frá miðbaki og niður í spjaldhrygg.““ Þá er í matsskýrslunni rakin frásögn stefnanda af vinnuslysinu, greint frá einkennum stefnanda við skoðun svo og þeim rannsóknum sem hann hafði farið í. Er það niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, að tímabundin óvinnufærni stefnanda hafi verið 6 vikur eftir slysið, en um þjáningar í skilningi skaðabótalaga miðað við „eðli áverka og framvindu einkenna telja matsmenn ekki fjarri lagi að telja hann veikan án rúmlegu fram að því að hann hóf vinnu að nýju 6 vikum eftir slysið. Er svo að skilja sem ekki hafi um tilgreindar fjarvistir frá vinnu eftir það verið að ræða fyrr en hann hafi alfarið gefist upp síðla hausts 1998.“

Og um varanlegan miska stefnanda af völdum slyssins segir svo í skýrslunni:

„Með tilliti til gagna málsins og frásagnar á matsfundi telja matsmenn nokkuð ljóst að í umræddu slysi hefur matsbeiðandi hlotið væga eða meðalslæma tognun á hálsi. Telja matsmenn einnig ljóst að viss einkenni frá mjóbaki komu eftir slysið en þar ber þess að gæta að fyrir slysið hafði matsbeiðandi langa sögu um þreytuverki frá mjóbaki og hafði hann gengist undir rannsóknir vegna þessa sem og meðferð með sjúkraþjálfun. Telja matsmenn því mjóbaksóþægindin eingöngu að hluta til tilkomin vegna slyssins 1996. Núverandi óþægindi eru tiltölulega staðbundin verkjaeinkenni á tilgreindum svæðum, aðallega þó um mjóbakið. Um marktæka útleiðni hefur ekki verið að ræða og á matsfundi er hreyfiskerðing tiltölulega lítil og fyrst og fremst um að ræða ósértæk þreifieymsli um neðanvert bakið. Virðast þessi ósértæku einkenni hafa haft margvísleg áhrif á daglega tómstundun og störf en þó varla umfram það sem raunhæft má telja og felast í tilteknum miska. Telja matsmenn varanlegan miska því rétt metinn 12%.“

Um varanlega örorku segir í skýrslu hinna dómkvöddu undirmatsmanna:

„Við mat á því hvort matsbeiðandi muni af völdum slyssins verða fyrir tekjuskerðingu í framtíðinni verður að telja eðlilegt og sanngjarnt að leggja til grundvallar að hann hefði í framtíðinni gegnt sama eða sambærilegum störfum og hann gegndi fyrir slysið. Matsbeiðandi starfaði fyrir slysið sem sjómaður og hafði gert um árabil. Hann hafði allhá laun og hvergi kemur fram að hann hafi haft neinar fyrirætlanir um að skipta um starf. Eftir slysið snéri matsbeiðandi aftur til fyrri vinnu sinnar á sjó um 6-8 vikum eftir slysið. Vann hann eftir það fram til vorsins og síðan aftur veturinn eftir. Treysti hann sér þá ekki til frekari sjómennsku vegna óþæginda frá bakinu.

Matsmenn telja sanngjarnt að álykta að matsbeiðandi eigi ekki afturkvæmt í sjómannsstarfið og sé það í raun fullreynt. Ástæður þessa telja matsmenn mjóbaksóþægindi en rekja þau eingöngu að hluta til slyssins 1996. Matsmenn fallast á að eðli þeirra starfa sem líklegt er að matsþoli muni stunda í framtíðinni og sanngjarnt er að ætlast til að hann geti starfað við komi aðallega fram í lægra launaðri vinnu, minni afköstum og með því að matsbeiðandi hlífi sér eða veigri sér við ákveðnum verkefnum bæði á sjó og landi.

Þykir að öllu virtu og að framangreindum forsendum gefnum, mega gera ráð fyrir því að starfsorkuskerðing matsbeiðanda vegna slyssins muni hafa einhver áhrif á tekjur hans og starfs- og tekjumöguleika hans í framtíðinni og til loka starfsævinnar. Óhjákvæmilega er erfitt að taka til ýmissa óvissuþátta en eðli þessara áverka, þ.e. tognun á hálsi og mjóbaki eru þó þess eðlis, að mati matsmanna, að þeir ættu ekki að valda skertu vinnuþreki umfram það sem nú er orðið. Tekjur matsþola hafa skerst töluvert eftir að hann hætti á sjónum og virðist nú 9 árum eftir slysið ólíklegt að hann komist til slíkra starfa að nýju.

Hvað snertir slitbreytingar sem lýst er á segulómunarmyndum 2003 telja matsmenn engar forsendur til að rekja þær til slyssins 1996. Gekkst matsbeiðandi undir sams konar rannsókn 1999 og er svo að skilja sem litlar breytingar hafi orðið á milli þeirra rannsókna og er slitbreytingunum fyrst og fremst lýst sem ósértækum. Brjósklosi er lýst var á segulómuninni 1999 er einnig lýst 2003 en þá eingöngu sem útbungun. Í báðum tilvikum er þess getið að engin áhrif er að sjá á taugarætur. Telja matsmenn breytingar þessar mega rekja til þess að matsbeiðandi hefur í gegnum árin unnið erfiðisstörf og haft í gegnum tíðina ósértæk álagstengd mjóbakseinkenni.

Telja matsmenn að varanleg örorka sé á þessum forsendum rétt metin 15%.“

Á dómþingi þann 15. febrúar 2006 fór stefnandi fram á að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að endurmeta örorku hans af völdum umrædds slyss. Voru af því tilefni dómkvaddir þeir B-kk-nf G. M-kk-nf, héraðsdómslögmaður og lektor, og bæklunarlæknarnir G-kk-nf A-kk-ef og R-kk-nf S-kk-nf og lá matsgerð þeirra fyrir hinn 12. apríl 2007. Henni til grundvallar eru m.a. áður rakin gögn, en að auki öfluðu yfirmatsmennirnir viðbótargagna svo sem sjúkraskýrslna og skattframtala áranna 2004 til 2006 ásamt staðgreiðsluyfirliti. Í upphafi yfirmatsskýrslunnar er heilsufarssaga stefnanda rakin, en einnig persónu- og félagssaga hans, þ.á.m. varðandi nám og atvinnuþátttöku. Þá er í skýrslunni farið yfir efni fyrri matsgerða og frásögn stefnanda og gögn varðandi vinnuslysið þann 18. júní 1996 rakin. Fram kemur að læknisskoðun yfirmatsmannanna hafi farið fram 15. nóvember 2006 og er henni lýst, en einnig þeim einkennum sem stefnandi tilgreindi. Samandregin niðurstaða í skýrslu yfirmatsmannanna er sem hér segir:

„Við sjóslysið 18.06.1996 var matsbeiðandi rétt tæplega 30 ára að aldri. Hann hafði fram til þess verið í mjög líkamlega góðu formi. Í heilsufarssögu er eingöngu að finna eitt tilvik þar sem matsbeiðandi leitaði til heimilislækna vegna einkenna frá baki, en 1991 var hann frá vinnu í 6 vikur vegna verkja í baki eftir fall ofan af lyftara niður á lestargólf um borð í togara. Hann kveðst hafa náð sér að fullu.

Við slysið 18.06.1996 virðist ljóst að matsbeiðandi hafi hlotið töluvert högg á háls og herðar og við það hnykk á lendhryggssvæðið. Einkenni í kjölfar slyssins voru í fyrstu meiri frá hálsi og herðum, en þegar þau einkenni minnkuðu komu álagseinkenni betur í ljós frá lendhrygg. Við skoðun á þeim læknisgögnum sem til eru og lýsingu á einkennum matsbeiðanda kemur fram að hreyfigeta í hálsi hefur verið góð frá slysi og einkenni verið meira stirðleiki og álagseinkenni. Slík einkenni samræmast vægri tognun í hálsi og eru metin til allt að 5% miska samkvæmt miskatöflum Örorkunefndar. Einkenni frá mjóbaki eru vandmetnari. Þar er matsbeiðandi með hrörnunarbreytingar í neðstu liðþófunum. Þessar breytingar eru til staðar á segulómrannsókn 1999 og lítt breyttar 4 árum síðar á tölvusneiðmyndum, en báðar þessar rannsóknir voru gerðar í Domus Medica. Útbungandi liðþófar og byrjandi slit í bogaliðum sem oft sjást samfara hrörnunarbreytingum í hryggjarliðþófum. Kann að vera að matsbeiðandi hafi sprengt liðþófa í lendhrygg þegar hann fær snögglega 35 kg poka á fullri ferð aftan á herðar og háls? Dofi og máttleysiskennd niður í fætur strax í kjölfar slyssins benda til þess að töluverður hnykkur hafi átt sér stað. Ef liðþófar hafa skemmst við hnykkinn þá geta vaxandi einkenni frá lendhrygg og hrörnunarbreytingar verið bein afleiðing hnykksins. Óháð því þá telja matsmenn að matsbeiðandi hafi hlotið slæman tognunaráverka á lendhrygg við slysið 18.06.1996. Hann hefur þó aldrei haft sannanleg taugaklemmueinkenni við læknisskoðanir eftir áverkann og tölvusneiðmynd og segulómrannsókn aðeins sýnt fram á útbungun á liðþófa. Samkvæmt töflum örorkunefndar er miski því metinn til 10% á baki og heildarmiski því 15% eða fimmtánmiskastig af hundraði.

Matsmönnum þykir ljóst að við mat á tímabundnu atvinnutjóni og þjáningabótum er ekkert við fyrri matsgerðir að bæta og matsmenn telja varanlegan miska vegna áverkans vera rétt metinn 15% og miðast þá við afleiðingar alvarlegrar tognunar á mjóbaki svo og brjóstbaki og hálsi.

Matsmenn telja fyrri einkenni frá mjóbaki eiga óverulegan þátt í þeim vandamálum sem [X] stendur nú frammi fyrir og telja því varanlegan miska vegna slyssins hæfilega metinn 15%.

Við mat á varanlegri örorku telja matsmenn ljóst að [X] á ekki afturkvæmt í sjómennsku. Hann hefur reynt að þrauka í ferðamannaiðnaði, en ekki gengið sem skyldi.“

Í matsgerðinni er í framhaldi af þessu rakin tekjusaga stefnanda allt frá árinu 1993 til ársins 2006, en síðan segir:

„Matsbeiðandi hefur sýnt fram á verulega lækkun í tekjum eftir slysið og telja matsmenn ljóst að um verulega skerðingu er að ræða á tekjuöflunarhæfi [X] til frambúðar. Hann hefur lokið námi í rafeindavirkjun en ekki er sýnt fram á að hann geti stundað eða skilað þeirri vinnu að fullu. Óvissa er um frekara nám. Hann er nú fertugur að aldri. Framtíðin er að sjálfsögðu enn óljós en að teknu tilliti til allra gagna málsins, slyssins, skoðunar og viðtals við [X] telja matsmenn varanlega örorku hæfilega metna til 40% og muni hún ekki breytast svo neinu nemur um ókomna framtíð.“

Eftir að mat hinna dómkvöddu yfirmatsmanna lá fyrir leitaði stefnandi eftir því við réttargæslustefnda hvort afstaða til endurupptökunnar hefði breyst, en sú var ekki raunin sbr. tölvubréf dagsett 7. júní 2007.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að ekki sé ágreiningur með aðilum um skaðabótaskyldu stefnda, heldur varði ágreiningurinn það hvort að breytingar á líðan hans séu það miklar að endurupptaka sé réttlætanleg samkvæmt ákvæði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993. Stefnandi bendir á þau gögn sem hér að framan hafa verið rakin og byggir á því að þau sýni að veruleg breyting hafi orðið á heilsufari hans. Hækkun á örorku hans heimili því endurupptöku samkvæmt tilgreindu lagaákvæði skaðabótalaganna.

Í málatilbúnaði og við munnlegan flutning var af hálfu stefnanda bent á að upplýst sé að alvarleg einkenni geti hlotist af því þegar 35 kílóa poki lendir á herðum manns, en stefnandi hafi hlotið slíkan áverka og hafi örorka hans verið metin og gerð upp í júlímánuði 1999. Til grundvallar hafi legið það álit að um tognunaráverka væri að ræða án beina- og taugaskemmda, sbr. mat dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef. Við síðari læknisskoðanir, ekki síst segulómrannsóknir, hafi greindar forsendur um heilsufar reynst rangar og áverkar hans reynst miklu alvarlegri en þar hafði verið gert ráð fyrir. Í ljós hafi komið að liðþófar voru skemmdir í lendhrygg. Sé það og skýring þess að heilsu hans hrakaði sífellt. Við gagnaöflun vegna málarekstursins hafi stefnandi óskað eftir mati undirmatsmanna, og hafi það legið fyrir í janúar 2006. Niðurstaða þess hafi verið, að hin nýju einkenni, sem fram komu við segulómskoðanir, hafi ekki verið af völdum umrædds vinnuslyss og af þeim sökum hafi það og verið niðurstaðan að engin breyting hefði orðið á miska hans. Stefnandi hafi verið ósáttur við matið og því óskað eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna. Byggir stefnandi á því að meginniðurstaða þess hafi verið, að sú breyting er fram hefði komið við áður greindar segulómskoðanir hafi verið af völdum umrædds vinnuslyss um borð í togaranum Svalbak EA-2 þann 18. júní 1996. Það hafi því verið rökrétt niðurstaða yfirmatsmannanna að hækka miskann frá því sem áður var, en að auki hafi hin varanlega örorka hækkað.

Stefnandi byggir á því að breyting hafi orðið á heilsufari hans frá hinu fyrra mati dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og að þær hafi verið ófyrirsjáanlegar. Hin nýju einkenni hafi fyrst komið fram við segulómskoðun eftir að mat dr. med. A-kk-þgf Þ-kk-ef var gert. Þeim sé lýst í áður röktum matsgerðum, en einnig í læknisvottorðum Þ-kk-ef V. Þ-kk-ef og B-kk-ef G-kk-ef frá árunum 2000 og 2003. Byggir stefnandi á því að þessi nýju einkenni kollvarpi hinu upprunalega örorkumati dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef, enda breyti þau öllum forsendum fyrir framtíð hans. Um sé að ræða ófyrirsjáanlega breytingu á heilsu stefnanda og því telji hann skilyrði 11. gr. skaðabótalaga uppfyllt fyrir því að taka eigi nýja ákvörðun um bætur vegna örorku hans. Hin nýju einkenni hafi fyrst komið fram við áður greindar segulómskoðanir eftir að mat dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef lá fyrir og því hafi hin nýju einkenni og breyting á heilsufari verið fullkomlega ófyrirséð. Að þessu leyti vísar stefnandi einnig til vitnisburðar yfirmatsmanna fyrir dómi, þ. á m. um að langlíklegast sé að lýst einkenni í segulómskoðununum séu afleiðingar slyssins og að þau endurspegli að miskinn og hin varanlega örorka sé þetta miklu hærri en í fyrri matsgerðum, en forsendur þeirra séu og ólíkar.

Stefnandi byggir á því að eftir margnefnt slys hafi hann gert ráð fyrir tognunaráverka og að hann myndi vera fær um að stunda sjómannsstörf sín áfram, en þó e.t.v. í minna mæli. Síðar hafi komið í ljós að eðli áverkans var allt annað, þ.e. sprengdir liðþófar með síversnandi heilsufarsástandi. Bendir stefnandi á að yfirmatsmenn hafi í matsgerð sinni ekki tekið undir það álit í undirmatsgerð, að tilgreind einkenni væru afleiðingar eldra slyss. Telur stefnandi því nægjanlega sannað að umræddar breytingar hafi verið af völdum nefnds vinnuslyss, og að ófyrirséðar breytingar á heilsufari hafi einnig komið fram, þ.e. á því sjö ára tímabili sem leið frá umræddu mati dr. med. A-kk-þf Þ-kk-ef til matsgerðar yfirmatsmanna. Stefnandi byggir á því að umrædd heilsufarsbreyting hafi leitt til þess að miskastig, en ekki síst hin varanlega örorka hafi hækkað verulega frá því sem áður var. Bendir hann á að nægjanlegt sé að annað hvort þessara atriða séu fyrir hendi til að uppfyllt séu skilyrði 11. gr. skaðabótalaganna til endurupptöku. Miskastigið hafi hækkað frá 12% til 15% eða um 25%, en hins vegar hafi hin varanlega örorka hækkað um 100%, þ.e. úr 20 í 40 stig. Ótvírætt sé að um verulega hækkun sé að ræða í síðara tilvikinu.

Stefnandi byggir dómkröfur í máli þessu á áður röktu mati yfirmatsmanna. Þar hafi komið fram ný sjúkdómsgreining, en að auki hafi heilsu stefnanda hrakað sannanlega. Telur stefnandi að með yfirmatinu hafi hann einnig sannað að örorkan hafi hækkað verulega í skilningi 11. gr. skaðabótalaganna og því sé öllum skilyrðum laganna fullnægt, þ.e. ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu, sem hafi leitt til verulegra hækkana í það minnsta á hinni varanlegu örorku. Vegna þessa telur stefnandi að dæma beri stefndu til að greiða frekari bætur en þeir hafi gert og að heimila beri endurupptöku málsins.

Kröfu sína sundurliðar stefnandi nánar þannig:

Miskabætur skv. 4. gr. kr. 200.761

Varanleg örorka skv. 5. gr. (7.529.000 x 7,5 x 20% x %) kr. 10.841.760

Vextir skv. 16. gr. (frá 29.04. til 15.12.2007) kr. 1.801.894

Höfuðstóll stefnukröfu kr. 12.844.355

Við útreikning bótanna vísar stefnandi til þess að stefnukrafa hans sé í raun viðbót við fyrri bótafjárhæð, sem hann hafi fengið frá réttargæslustefnda vegna uppgjörs þeirra frá árinu 1999. Vegna þess sé nú krafist bóta vegna 20% örorku og 3% miska, enda sé litið svo á að tjón miðað við 12% miska og 20% örorku sé uppgert.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50, 1993 með síðari breytingum, einkum 11. gr., en um vexti vísar hann til reglna III. og IV. kafla vaxtalaga nr. 38, 2001 með síðari breytingum. Um málskostnað vísar hann til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991, en um varnarþing til 32. gr. sömu laga og um virðisaukaskatt til laga nr. 50, 1988.

III.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku séu ekki fyrir hendi í tilviki stefnanda. Þá er því hafnað að afleiðingar slyss stefnanda þann 18. júní 1996 hafi reynst mun alvarlegri en upphaflega hafi verið gert ráð fyrir.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt ákvæði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993 þurfi að vera til staðar tvennt til þess að umrædd endurupptaka sé heimil. Annars vegar ófyrirséðar breytingar á heilsu og hins vegar að miski eða örorkustig sé verulega hærra en áður. Telja stefndu að vafalaust sé að báðum skilyrðunum þurfi að vera fullnægt til þess að endurupptaka sé heimil, sbr. í því efni mál Hæstaréttar nr. 199 frá árinu 2003. Stefndu vísa til þess að í greinargerð með 11. gr. skaðabótalaganna segi að ekki sé heimilt að beita þessu ákvæði þótt örorkustig reynist hærra en áður hafi verið gert ráð fyrir ef ástæða þess sé ekki breytingar á heilsu tjónþola. Í því máli sem hér sé til umfjöllunar hækki miskinn úr 12% í 15% samkvæmt niðurstöðu yfirmatsmanna. Í því sambandi minna stefndu á að það sé miskinn sem mælir hinar læknisfræðilegu afleiðingar líkamstjóns, óháð tekjuöfluninni, eða með öðrum orðum hinar heilsufarslegu afleiðingar líkamstjóns. Það sé því skoðun stefndu að við mat á því hvort endurupptaka geti talist heimil skuli fyrst og fremst litið til breytinga á miskanum, en ekki örorkunni.

Stefndu byggja á því að umrædd hækkun á miska úr 12% í 15% sé óveruleg og teljist tvímælalaust innan skekkjumarka og því sé ekki um að ræða að því skilyrði 11. gr. skaðabótalaga að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola eftir að gengið var frá uppgjörinu í júlí 1999 sé fullnægt. Þegar af þessari ástæðu verði að hafna kröfu stefnanda.

Stefndu benda á og árétta að í máli þessu liggi fyrir þrjár matsgerðir, sem allar séu svipaðar að niðurstöðu hvað ofangreint atriði varði, þ.e. miskastig á bilinu 12 til 15 stig. Telja stefndu að í ljósi þess að slys stefnanda varð þann 18. júní 1996 og að upphaflegt mat var framkvæmt þremur árum síðar, árið 1999, að mat undirmatsmanna fór fram í nóvember 2005, en mat yfirmatsmanna í apríl 2007, þá séu 11 ár frá slysdegi og 8 ár frá fyrsta mati til niðurstöðu yfirmatsmanna. Niðurstaðan sé engu að síður nánast hin sama. Vegna þessa sé að áliti stefndu útilokað að segja til um hvort að hér sé um að ræða ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsutjóni líkt og lögin geri að skilyrði fyrir endurupptöku. Í þessu viðfangi sé einnig til þess að líta að allir þeir sérfræðingar er komið hafa að málum stefnanda séu sammála um að hinu tímabundna tjóni hans hafi lokið 6 vikum frá slysdegi, er þýði í raun að stöðugleikapunktur hafi verið í byrjun ágústmánaðar 1996. Um nánari röksemdir vísa stefndu til dóma Hæstaréttar í málum nr. 514/2002 og nr. 199/2003 og jafnframt andmæla þeir því að hlutfallsleg hækkun geti ráðið úrslitum við útreikning, enda sé það í andstöðu við dómsniðurstöður Hæstaréttar Íslands.

Stefnandi bendir á að álitamál sé hvort sú hækkun á varanlegri örorku úr 20% í 40% geti leitt til þess að fallist sé á endurupptökuna. Stefndu telja svo ekki vera og ítreka það sem fram kom í greinargerðinni með 11. gr. skaðabótalaganna um að ekki sé heimilt að beita ákvæðinu þótt örorkustig sé hærra en áður hafi verið gert ráð fyrir, ef ástæða þess sé ekki breyting á heilsu tjónþola. Því sé ekki til að dreifa í máli þessu. Í því sambandi leggja stefndu áherslu á að sjúkdómsgreiningin sé hin sama í öllum þremur matsgerðunum. Þannig hafi sjúkdómsgreining í hinu upphaflegu mati dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef verið háls- og mjóhryggstognun, í mati dómkvaddra undirmatsmanna komi fram að einkenni stefnanda séu aðallega um neðanverðan brjósthrygginn og um lendhrygginn, en einnig að einhverju leyti um hálsinn. Í matsgerð yfirmatsmanna segir að stefnandi hafi hlotið alvarlega tognun í mjóbaki svo og brjóstbaki og hálsi. Telja stefndu að af þessu megi ljóst vera að ekki sé um raunverulegar breytingar á heilsu stefnanda að ræða, heldur sé munurinn einungis sá að yfirmatsmennirnir meti örorkustig hærra en fyrri matsmenn og byggi það að því er virðist fyrst og fremst á framtöldum tekjum stefnanda, en færi ekki fram heilsufarsleg rök fyrir niðurstöðu sinni. Vegna þessa og samkvæmt því sem segi í greinargerð með 11. gr. skaðabótalaganna nægi þetta ekki til að heimila endurupptöku. Enn fremur benda stefndu á vitnisburð yfirmatsmanna fyrir dómi, að í lokaniðurstöðu matsgerðar þeirra hafi ekki síst verið horft til skatttekna stefanda, þ.e. að horft hafi verið á tekjur en ekki á heilsufarslegar breytingar, en það sé andstætt ákvæðum skaðabótalaganna. Að þessu leyti telja stefndu að rökstuðningur undirmatsmannanna sé skýrari og traustari en rökstuðningurinn í yfirmatinu að því er varðar hina varanlegu örorku. Að auki sé niðurstaða undirmatsmannanna í samræmi við niðurstöðu dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef. Þá árétta stefndu að því fleiri ár sem líði frá slysi til matsdags þeim mun erfiðara sé að meta afleiðingarnar sem af því hafi hlotist, enda geti ýmislegt á daga einstaklinga drifið. Að auki benda stefndu á að fyrir liggi að stefnandi hafi átt við bakvandamál að stríða löngu áður en hann varð fyrir umræddu vinnuslysi. Að öllu þessu virtu telja stefndu að hafna beri kröfu stefnanda um endurupptöku og að sýkna eigi þá af kröfum hans í máli þessu.

Við munnlegan málflutning var af hálfu stefndu því lýst yfir að ekki væri ágreiningur um endanlegar stefnukröfur, en ef dæmt yrði áfall þá var þess krafist að dráttarvextir yrðu fyrst lagðir á við dómsuppsögu.

IV.

Við aðalmeðferð fyrir dómi gaf stefnandi aðilaskýrslu, en vitnaskýrslur gáfu áðurnefndir yfirmatsmenn og staðfestu þeir gerð og efni matsgerðar sinnar.

Í máli þessu krefst stefnandi endurupptöku ákvörðunar um skaðabætur vegna líkamstjóns, sem hann varð fyrir þann 18. júní 1996 í vinnuslysi í lest togarans Svalbaks EA-2. Reisir stefnandi kröfur sínar á heimildarákvæði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993. Í nefndri lagagrein segir m.a. svo:

,,Að kröfu tjónþola er heimilt að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.“

Fyrir liggur að stefnandi var óvinnufær vegna bakáverka sinna í sex vikur eftir umrætt slys, sbr. efni áður rakinna vottorða heilsugæslulæknis og bæklunarlæknis frá sumrinu 1996. Er í hinu síðara m.a sérstaklega vikið að óþægindum í mjóhrygg. Óumdeilt er að stefnandi hóf sjómannsstörf sín á ný 10. ágúst nefnt ár og að hann hafði það að aðalstarfi næstu tvö árin, þrátt fyrir vaxandi einkenni frá mjóbaki. Að auki starfaði hann við ferðaþjónustu sumrin 1996 til 1999. Samkvæmt áður röktum gögnum hætti stefnandi alfarið sjómannsstörfum síðla haust 1998 vegna bakóþægindanna. Var stefnandi í læknismeðferð og sjúkraþjálfun fram til febrúar 1999, og var hann á þeim tíma óvinnufær. Að lokinni læknismeðferð hóf stefnandi störf við smíðar, en síðar á árinu 1999 starfaði hann við fyrrnefnda ferðaþjónustu.

Líkt og áður er lýst viðurkenndu stefndu bótaskyldu vegna umrædds slyss stefnanda og greiddi réttargæslustefndi bætur til hans, sbr. fullnaðaruppgjör, sem áritað var af lögmanni hans þann 28. júlí 1999. Til grundvallar uppgjörinu var læknisfræðileg álitsgerð dr. med. A-kk-ef Þ-kk-nf Ó-kk-ef, sem málsaðilar höfðu sameiginlega leitað eftir. Í álitsgerð sérfræðingsins, sem dagsett er þremur árum eftir slys stefnanda, þann 18. júní 1999, er m.a greint frá því að stefnandi hafi verið óvinnufær á árinu 1992 vegna bakóþæginda.

Varðandi slys stefnanda um borð í togaranum Svalbak EA-2 sumarið 1996 segir í áliti dr. med. A-kk-þgf Þ-kk-ef, að hann hafi strax fengið verk í háls og bak með leiðslu niður í vinstri fót og handlegg, ásamt stirðleika í hálsi. Lýst er læknismeðferð vegna slyssins þá um sumarið, en einnig síðari hluta árs 1998, þ.e. eftir að stefnandi hafði endanlega hætt á sjónum. Lætur sérfræðingur það álit í ljós að svonefnd batahvörf stefnanda hafi verið í september 1996, en segir jafnframt að óþægindi hans í hálsi og herðum hafi farið minnkandi allt frá slysdegi. Því er hins vegar lýst að við læknisskoðun í júní 1999 hafi stefnandi kvartað um veruleg óþægindi í mjóbaki, og segir að hann hafi borið að þeir verkir hafi komið fram síðsumars 1996 og farið heldur vaxandi og dregið úr vinnugetu hans. Óþægindi þessi komi fram við hvers konar átak og álag, snúning og vinding á bakið. Lokaniðurstaða dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef er að stefnandi hafi í umræddu slysi hlotið tognun á hálsi og baki, en án bein- og taugaskemmda. Metur hann varanlegan miska stefnanda og hefðbundna læknisfræðilega örorku 12% (stig). Varanlega örorku stefnanda metur hann hins vegar 20%, en um þann þátt er sérstaklega vísað til þess að stefnandi hafi orðið að hætta sjómannsstarfinu og að geta hans til að vinna í landi sé einnig skert og að honum bjóðist þar mun tekjurýrari störf, þrengri vinnumarkaður og óvissari.

Eftir að ofangreind álitsgerð lá fyrir var aflað frekari læknisfræðilegra gagna um slys stefnanda og afleiðingar þess. Vegur þar þyngst að áliti dómsins segulómskoðun frá árunum 1999 og tölvusneiðmynd frá árinu 2003, svo og tvær matsgerðir dómkvaddra matsmanna, en þeirra aflaði stefnandi eftir höfðun máls þessa, á árunum 2005 og 2007.

Í undirmatsgerð bæklunarlæknanna B-kk-ef J-kk-ef og Y-kk-ef Ó-kk-ef, sem dagsett er 27. nóvember 2005, er því lýst að batahvörf stefnanda hafi verið sex vikum eftir slysið sumarið 1996. Er áverka stefnanda í matsgerðinni lýst sem vægri eða meðalslæmri tognun á hálsi. Ennfremur segja matsmennirnir að viss einkenni frá mjóbaki, ósértæk þreytumerki, hafi komið fram eftir slysið, en taka fram að fyrir það hafi hann einnig haft sögu um þreytuverki. Þeir telja hins vegar engar forsendur til að ætla að þær slitbreytingar sem sést hafi á myndgreiningarrannsóknum á árunum 1999 og 2003, auk útbungunar á liðþófum, verði raktar til slyss stefnanda á árinu 1996. Er það niðurstaða matsmannanna að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé 12%, en að varanleg örorka hans sé 20%, en þar um vísa þeir sérstaklega til rýrari tekna hans síðustu níu árin miðað við það sem áður hafði verið.

Í matsgerð yfirmatsmanna, bæklunarlæknanna R-kk-ef S-kk-ef og G-kk-ef A-kk-ef, og B-kk-ef G. M-kk-ef héraðsdómslögmanns og lektors, er um batahvörf stefnanda eftir slys hans í júní 1996 vísað til fyrri álits- og matsgerða. Varðandi varanlegan miska leggja þeir til grundvallar að stefnandi hafi í slysinu orðið fyrir töluverðu höggi á háls og herðar og hlotið af því væga tognun. Einnig hafi hann við höggið fengið hnykk á lendhryggsvæðið. Segir í yfirmatsgerðinni að það hafi verið niðurstaða matsmannanna, eftir að þeir hefðu skoðað myndgreiningarrannsóknir og virt fyrir sér hrörnunarbreytingar í neðstu liðþófum, byrjandi slit á bogaliðum og útbungandi liðþófa, ásamt því að hafa velt fyrir sér áverkum á liðþófa og dofa- og máttleysiskennd stefnanda strax í kjölfar slyssins, að fyrrnefndur hnykkur hafi verið talsverður og að stefnandi hafi í slysinu hlotið alvarlega tognun á mjóbak, án taugaskemmda. Með vísan til þessa er það niðurstaða matsmannanna að miski stefnanda vegna slyssins sé 15%. Þá var það niðurstaða þeirra, með hliðsjón af tekjuskerðingu liðanna ár, að varanleg örorka hans væri 40%.

Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi lýsti stefnandi atvikum er hann varð fyrir umræddu slysi í lest togarans Svalbaks EA-2 þann 18. júní 1996 mjög á sama veg og hér að framan var rakið, þ.á m. úr skipsdagbók, en við höggið kvaðst hann hafa kýttast saman, án þess að falla niður. Varðandi bakáverkann kvað hann litlar breytingar hafa orðið á frá slysinu, en hann hafi strax orðið stirður, stífur og aumur og lítið getað starfað. Næstu árin á eftir hafi hann kvartað frekar vegna viðvarandi sársauka við hreyfingar, en í raun hafi bakeymslin ,,alltaf verið jafn slæm“.

Yfirmatsmaðurinn R-kk-nf S-kk-nf bæklunarlæknir áréttaði fyrir dómi að sannanleg tekjuskerðing stefnanda hefði ráðið mestu um að veruleg hækkun varð á hinni varanlegu örorku hans miðað við fyrri matsgerðir. Um læknisfræðilegu örorkuna, hinn varanlega miska, bar vitnið að þar hefði ekki síst verið litið til röntgenrannsókna m.a. frá árinu 1991, ásamt myndgreiningarrannsókna frá árunum 1999 og 2003. Hafi síðarnefndu gögnin sýnt ,,smá útbungun á tveimur neðstu bilunum, það að vísu breyttist ekki mikið á milli rannsókna.“ Lét vitnið það álit í ljós að ekki hefði verið að sjá mikinn mun á heilsufarsástandi stefnanda annars vegar við læknisskoðun dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef á árinu 1999 og hins vegar við þá læknisskoðun sem hann gekkst undir vegna yfirmatsins; ,,... nema að hann hefur stirðnað frekar í baki og mjóbaki þegar frá líður ... þannig að ég held að flestar afleiðingar slyssins hafi verið komnar fram í því mati, en einkennin jukust heldur eftir það í mjóbakinu, sem er eðlilegt því að hann er að fá slitskemmdir í bakið“. Vitnið bar að í umræddu slysi hefði stefnandi fengið á sig töluvert högg, en áréttaði þá niðurstöðu í matsgerð, að hann hefði í slysinu hlotið tognunaráverka, enda hefði ekki verið unnt að álykta að fyrrnefnd útbungun á liðþófa væri bein afleiðing þess. Vitnið bar að engu að síður hefði stefnandi verið látinn njóta vafans í lokaniðurstöðu yfirmatsins þar eð miski hans hefði verið hækkaður um 3 stig frá fyrra mati. Varðandi batahvörf stefnanda vísaði vitnið til þess að þrátt fyrir að hann hefði hafið störf sex vikum eftir slysið væri almennt litið svo á að við tognunaráverka líkan þeim sem hann hefði fengið ætti sá tími að vera um þrír mánuðir. Það var og álit vitnisins að öll einkenni vegna áverka líkum þeim er stefnandi varð fyrir ættu að vera komin fram innan eins til tveggja ára frá slysi.

Yfirmatsmaðurinn G-kk-nf A-kk-ef bæklunarlæknir lét þá skoðun í ljós fyrir dómi að meiri líkur en minni væru fyrir því að þær slitbreytingar, sem sést hefðu á liðþófum stefnanda á myndgreiningarrannsóknum frá árunum 1999 og 2003, væru af völdum umrædds slyss frá árinu 1996 og því væri mjög ólíklegt að þær stöfuðu frá eldri áverka. Bar vitnið að þetta atriði hefði í sínum huga a.m.k. verið einn liður þess að varanlegur miski stefnanda hefði verið hækkaður um 3 stig frá fyrri matsgerðum, úr 12 í 15 stig. Vitnið bar að við slíkt högg sem stefnandi varð fyrir í slysinu mætti ímynda sér að áverki komi fram á liðþófa, þó svo að það þurfi ekki síðar að leiða til slits. Vitnið bar að einkenni slíks áverka sem stefnandi hlaut í greint sinn ættu að öllu jöfnu að vera komin fram innan eins árs.

Að virtum þeim gögnum sem fyrir liggja ásamt skýrslum stefnanda og sérfræðivitna fyrir dómi verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi í margnefndu slysi, hinn 18. júní 1996, hlotið háorkuáverka með miklu höggálagi í öxulstefnu hryggsúlu. Er það álit hinna sérfróðu meðdómenda að áverki sem þessi geti valdið því að þrýstingur milli hryggjarliða aukist og þannig haft áhrif á liðþófa og liðbönd hryggsúlunnar, sem aftur geti valdið breytingum líkum þeim er fram komu við segulómskoðun á stefnanda í desember 1999, og aftur sáust í nær óbreyttri mynd á tölvusneiðmynd árið 2003. Það er álit hinna sérfróðu meðdómsmanna að hafi þetta verið raunin séu nefndar breytingar aðeins að hluta til afleiðingar slyssins frá árinu 1996, þar sem að líklegt sé að hluta þeirra megi rekja til álagstengdra breytinga vegna áralangrar erfiðisvinnu, en séu að auki aldurstengdar. Nefndar breytingar hafi því að öllum líkindum verið til staðar er álitsgerð dr. med. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef var gerð á árinu 1999, sem umrætt bótauppgjör var síðar grundvallað á.

Að áliti dómsins benda framlögð gögn, ekki síst þau er lýsa náladofa- og máttleysistilfinningu til þess, að stefnandi hafi fyrst eftir umrætt slys verið með tímabundna truflun í taugaboðum eftir mænu. Af skýrslum sérfróðra matsmanna verður hins vegar ráðið að bakáverkar stefnanda hafi ekki haft áhrif á taugarætur eða að fyrir hendi hafi verið taugaklemmueinkenni. Verður þetta lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Það er og niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, undir sem yfir, eftir umfjöllun þeirra um slit- og hrörnunarbreytingar, að áverkar stefnanda séu afleiðing tognunar, eftir atvikum mjög alvarlegrar, eins og segir í yfirmatsgerðinni.

Samkvæmt áðurnefndri 11. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993 er það skilyrði fyrir því að taka upp að nýju ákvörðun bóta fyrir varanlegan miska eða varanlega örorku að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola.

Þegar ofangreint er virt í heild er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki sannað að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari hans, sem rakið verði til slyssins um borð í Svalbak EA-2 þann 18. júní 1996, frá því að áðurgreint bótauppgjör fór fram í kjölfar hinnar læknisfræðilegu álitsgerðar sem hann og stefndu óskuðu eftir að dr. med. A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf gerði hinn 28. júlí 1999. Er í því viðfangi til þess að líta að ekki er heimilt að beita nefndu lagaákvæði skaðabótalaganna þótt örorkustig reynist hærra en áður var talið, t.d. vegna vanmats, ef ástæða þess eru ekki raunbreytingar á heilsu tjónþola.

Þar sem ekki er fullnægt framangreindu skilyrði skaðabótalaganna til endurupptöku verður þegar fallist á sýknukröfu stefndu í máli þessu.

Rétt er að málskostnaður falli niður, en um gjafsóknarkostnað stefnanda fer sem í dómsorði greinir.

Fyrir uppkvaðningu dóms þessa var gætt ákvæða 115. gr. laga nr. 91, 1991, sbr. framlagðar yfirlýsingar málflytjenda, Þ-kk-ef H-kk-ef hdl., lögmanns stefnanda, og G-kk-ef P-kk-ef hrl., lögmanns stefndu.

Dóminn kveða upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf dómstjóri, J-kk-nf G-kk-nf bæklunarlæknir og dr. Þ-kk-nf I-kk-nf bæklunarlæknir.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Útgerðarfélag Akureyringa hf. og Tryggingamiðstöðin hf., eru sýkn af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns stefnanda 747.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.