E-3471/2009

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 20. nóvember sl., að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað fyrir dómþinginu af I-kk-þgf I-kk-þgf, á hendur Sjóvá- Almennum tryggingum hf., með stefnu áritaðri um birtingu hinn 10. mars 2009.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 2.003.819 krónur, með vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 254.732 krónum frá 8. maí 2006 til 8. ágúst 2006, en af 2.003.819 krónum frá þeim degi til 16. júlí 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu, að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað, en til vara, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði felldur niður.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir, að stefnandi varð fyrir vinnuslysi hjá Plastprenti hf. hinn 8. maí 2006 og skaddaðist hann á þumalfingri hægri handar á blikkdós við dósagerð. Stefnandi var að vinna við vél sem festir botn á blikkdósir. Verkið fólst í því að setja hringlaga sívalning úr blikki á vélina og stíga á fetil sem færði hringinn upp að verkfæri sem valsaði hringlaga botninn á dósina. Dósaefnið kastaðist úr vélinni og lenti á vinstri hendi stefnanda með þeim afleiðingum að hann fékk djúpan skurð ofan við þumalfingur hægri handar og sinar skárust í sundur. Hann leitaði til slysadeildar Landspítala- háskólasjúkrahúss í Fossvogi þar sem gert var að sárum hans. Þegar slysið varð var stefnandi í fæðingarorlofi og var u.þ.b. að hætta störfum hjá Plastprenti sem verkstjóri, en hann hafði verið kallaður inn til að koma framleiðslunni í gang. Stefnandi hélt ekki áfram vinnu eftir slysið og hætti hann störfum hjá Plastprenti í júlí 2006.

G-kk-nf B-kk-nf læknir og S-kk-nf H-kk-nf hrl. voru fengnir til þess að meta örorku stefnanda vegna slyssins og er matsgerð þeirra dagsett 14. maí 2008. Niðurstaða matsgerðarinnar er sú, að stefnandi hafi í vinnuslysinu hlotið 3% varanlegan miska og 3% varanlega örorku.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að slysið megi rekja til saknæmrar háttsemi vinnuveitanda sem valdi bótaskyldu hans. Vinnuveitandi stefnanda, Plastprent hf., hafi haft gilda slysatryggingu hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Í umsögn Vinnueftirlits ríkisins segi svo um orsök slyssins: „Orsök slyssins má rekja til þess að vélin er ekki með útbúnað sem kemur í veg fyrir að efni geti kastast úr vélinni.“ Þannig liggi fyrir að engar hlífar eða annar búnaður hafi verið á vélinni sem hafi verið til þess fallinn að koma í veg fyrir að efnið kastaðist úr vélinni. Á aðra vél, sömu gerðar, hafi verið búið að setja hlíf úr stáli til að koma í veg fyrir að dósaefnið kastaðist úr henni. Plastprent hf. beri ábyrgð á því að vinnuaðstæður séu í samræmi við reglur laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, reglum settum með stoð í lögunum og aðrar reglur sem lúti að vinnuaðstæðum. Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 46/1980 komi fram, að vinnuveitanda sé skylt að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, þ.á m. að tryggja að þær vélar sem unnið sé með séu öruggar, sbr. 46. gr. laganna. Þá segi í 1.3.3. gr. I. viðauka reglna nr. 761/2001 um vélar og tæknilegan búnað að gera skuli ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hlutir falli niður eða kastist burt og skapi slysahættu. Verði að telja að vinnuveitandi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt þessari reglu með því að láta hjá líða að setja fullnægjandi varnarbúnað á vélina sem kæmi í veg fyrir að dósaefni kastaðist út úr henni og skapaði slysahættu. Vinnuveitandi hljóti að hafa verið þetta ljóst þar sem hann hafi komið varnarhlíf úr stáli fyrir á annarri sambærilegri vél.

Stefnandi kveður slysið hafa haft áhrif á heilsu sína, en áverkarnir hafi haft víðtæk áhrif á líkamlegt ástand hans og getu til að starfa og sinna áhugamálum sínum. Stefnandi eigi erfitt með að beita allri vinstri hendi. Hann finni fyrir verkjum og kuldaóþoli sem trufli hann í vinnu og einnig við áhugamál sín, t.d. keyrslu mótorhjóla, bílaviðgerðir, golfiðkun, stangveiði og fluguhnýtingu. Þá sinni hann ekki heimilisstörfum eins mikið og áður.

Stefnandi hefur sundurliðað dómkröfu sína með eftirgreindum hætti í stefnu:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl. kr. 37.950

2. Bætur skv. 4. gr. skbl. kr. 216.782

3. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl. kr. 1.749.087

(2005) kr. 4.023.570 x 1,08/251,4 x 297,4 = 4.001.721 kr.

(2004) kr. 3.937.686 x 1,08/239,3 x 297,4 = 3.894.535 kr.

(2003) kr. 3.399.382 x 1,08/226,5 x 297,4 = 3.322.235 kr.

15.246.580 kr.

15.246.580 kr./3 = 5.082.193 x 11,472 x 3% kr. 2.003.819

Kröfugerðin taki mið af fyrrnefndri matsgerð frá 14. maí 2008.

Stefnandi krefst þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í matsgerð komi fram að við mat á þjáningartíma beri að miða við 30 daga og miðist kröfugerðin við það.

Jafnframt sé krafist bóta fyrir varanlegan miska á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í matsgerð komi fram að varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins nemi 3 stigum og miðist kröfugerðin við það.

Krafist sé bóta fyrir varanlega örorku á grundvelli 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á varanlegri örorku hafi matsmenn litið til þess að stefnandi búi við skerta starfsgetu til líkamlega erfiðra starfa og ólíklegt sé að hann muni geta starfað við sambærileg störf og hann gegndi áður en hann lenti í slysinu. Þá beri enn fremur að hafa í huga að þar sem stefnandi sé ómenntaður búi hann við frekar þröngt starfsval.

Krafist sé 4,5 % vaxta vegna þjáningabóta og varanlegs miska frá slysdeginum fram að stöðugleikatímamarki, en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga fram til 16. júlí 2008, en dráttarvaxta frá því tímamarki, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, eins og boðað sé í kröfubréfi dagsettu 16. júní 2008.

Um lagarök vísar stefnandi til almennu skaðabótareglunnar, laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglna nr. 761/2001, um vélar og tæknilegan búnað, og laga nr. 50/1993.

Málið sé höfðað á hendur stefnda, sem vátryggjanda vinnuveitanda stefnanda, Plastprenti hf., sbr. 44. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004.

Kröfu um vexti og dráttarvexti byggir stefnandi á skaðabótalögum nr. 50/1993 og lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi byggir sýknukröfur sínar á því, að tjón stefnanda verði ekki rakið til atvika eða aðstæðna sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á. Telur stefndi orsök slyssins hafa verið aðgæsluleysi stefnanda sjálfs og mögulega óhappatilviljun.

Stefndi mótmælir því, að koma hefði mátt í veg fyrir slysið ef á vélinni hefði verið að finna hlíf úr stáli líkt og verið hafi á annarri sambærilegri vél á verkstæðinu. Ekkert orsakasamband sé milli þess að stefnandi hafi slasast á fingri og að engin hlíf hafi verið á vélinni. Til þess að mögulegt hafi verið að blikksívalningurinn skytist í hendur stefnanda hafi hann verið með þær staðsettar þannig undir vélinni að öryggishlíf hefði engu máli skipt. Vélinni hafi verið stýrt með því að stíga á fetil og rétt verklag hafi verið að fjarlægja hendurnar undan vélinni áður en stigið væri á fetilinn. Stefnandi hafi sýnt af sér aðgæsluleysi er hann hafi ekki fjarlægt hendurnar undan vélinni.

Stefnanda hafi mátt, í ljósi reynslu sinnar, vera fyllilega ljósar þær hættur sem fylgt hafi verklagi hans í umrætt sinn. Umrædd vél hafi verið komin til ára sinna. Hún hafi á sínum tíma verið keypt tilbúin frá söluaðila erlendis og þá ekki verið með hlíf. Vinnuveitandanum sé ekki kunnugt um að slys, líkt því sem stefnandi hafi orðið fyrir, hafi átt sér stað áður. Vélin hafi í raun verið auðveld í notkun og slys við umrædda vél fátíð. Eina slysið sem vinnuveitanda sé kunnugt um að orðið hafi við notkun á vélinni sé slys sem stefnandi hafi lent í árið 2004. Stefndi kveður að á vélinni sé ekki að finna framleiðsluár en í skýrslu vinnueftirlitsins sé giskað á að hún sé frá miðbiki síðustu aldar. Vinnueftirlitið hafi margoft skoðað aðstæður hjá vinnuveitanda en hafi aldrei fyrir slysið gert nokkrar athugsemdir við vélina. Öll vinna við vélina sé handvirk, vélin hafi verið handmötuð á efni, þ.e. blikksívalningi sé komið fyrir á þar til gerðum hringlaga palli og vélinni síðan stýrt með fótstigi. Fótstigið sé staðsett þannig að lyfta þurfi fætinum tiltölulega hátt upp til að stíga á fótstigið. Þegar stigið sé á fótstigið lyftist hringlaga pallurinn með sívalningnum upp að verkfæri sem festi botnlokið á.

Stefndi byggir á því, að tjónið sé að öllu leyti að rekja til óvarkárni stefnanda sjálfs og mögulega óhappatilviljunar. Stefnandi hafi haft langan starfsaldur hjá fyrirtækinu eða frá 1995 og hafi hann gegnt starfi verksmiðjustjóra frá árinu 2000. Stefnanda hafi því átt að vera kunnugt um allar hættur sem fylgdu störfum fyrirtækisins. Það hafi verið í verkahring stefnanda að kenna öðrum starfsmönnum á vélar fyrirtækisins og hann hafi verið sérfræðingur stefnda í umræddri vél. Stefnandi hafi, sem verksmiðjustjóri, borið ábyrgð á því að vinnuaðstæður, verklag og vélbúnaður væri með fullnægjandi hætti. Stefnanda hafi því mátt vera fullkomlega ljóst að hann hafi ekki fylgt viðeigandi verklagi þegar hann hafi ekki fært hendurnar undan vélinni. Þá hafi stefnandi áður, eða árið 2004, orðið fyrir tjóni í sömu vél, er hann hafi ekki fjarlægt höndina úr vélinni og klemmt fingur. Þá hafi stefnandi orðið fyrir slysi árið 2001 er hann hafi verið við vinnu í blikkskurðarvél. Í bréfaskiptum sem lögmaður stefnanda hafi átt við stefnda út af því slysi hafi verið fundið að því að stefnandi hefði ekki fengið til afnota fullnægjandi hanska. Stefnanda hafi því verið kunnugt um þær hættur sem í starfinu hafi falist og hefði í ljósi stöðu sinnar átt að vera með öryggis- og hlífðarhanska, er hann vann umrætt starf. Stefnandi hafi aldrei komið með ábendingu til vinnuveitanda um að þörf væri á úrbótum eða frekari öryggisbúnaði á vélina. Ef þörf væri á að gera úrbætur hefðu slíkar ábendingar með réttu átt að koma frá stefnanda sem verkstjóra yfir verksmiðjunni.

Það sé stefnandi sem beri sönnunarbyrðina um orsök tjóns síns og stefnandi hafi ekki sýnt fram á að slysið sé að rekja til atvika eða aðstæðna sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þá geti stefnandi ekki borið því við að verkstjórn hafi verið gáleysisleg eða ófullnægjandi eða verktilhögun gáleysisleg, þar sem stefnandi hafi sjálfur verið verkstjóri yfir verksmiðjunni og hafi verið það í sex ár. Stefnanda hefði því í ljósi reynslu sinnar og stöðu mátt vera fyllilega ljósar þær hættur sem fylgt hafi vélinni. Þá hefði það verið í verkahring stefnanda að gera úrbætur á öryggisbúnaði vélarinnar eða verklagi ef hann hefði talið þörf á slíku.

Varakröfu sína byggir stefndi á því, að stefnandi beri mestan hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Stefnandi hafi starfað hjá stefnda í rúm tíu ár og þar af í sex ár sem verkstjóri í verksmiðjunni. Stefnandi hafi verið sá starfsmaður stefnda sem best hafi þekkt vélina og kunni á hana. Stefnandi hafi áður orðið fyrir slysi í sams konar vél og hefði í umrætt sinn átt að vera með öryggis- og hlífðarhanska. Beri einnig að líta til þess ef dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að vélin hafi verið vanbúin og að sá vanbúnaður hafi orsakað tjón stefnanda, að það hafi verið í verkahring stefnanda sjálfs, sem verkstjóra, að bæta úr slíkum vanbúnaði eða koma með ábendingar um úrbætur. Stefnandi hafi aldrei komið með slíka ábendingu til vinnuveitanda.

Stefndi mótmælir sérstaklega að reikna beri dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra reglna skaðabótaréttarins, laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort stefndi beri bótaábyrgð á slysi sem stefnandi varð fyrir við vinnu sína 8. maí 2006 hjá Plastprenti hf. og því tjóni stefnanda sem af því hlaust, en óumdeilt er að Plastprent hf. var á þeim tíma með gilda slysatryggingu hjá stefnda.

Fyrir liggur að stefnandi slasaðist við vinnu sína við svokallaða dósavél, sem festir botn á blikkdósir.

Eins og stefnandi lýsti atvikum varð slysið með þeim hætti að hann tók dós með lausu loki af færibandi, setti dósina í vélina og steig á fótstigið sem stjórnar því að dósin skrúfist upp í vélina þar sem lokið er fest. Af einhverjum ástæðum hafi dósin spýst úr vélinni með miklu afli og í síðu hans og þaðan í vinstri höndina. Samkvæmt því sem fyrir liggur í málinu voru engin vitni að atburðinum. Fram kom hjá verksmiðjustjóra Plastprents, sem gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins, að umrædd vél hefði verið mjög gömul og hefði verið rætt um að endurnýja þennan vélbúnað, en ekki verið gert. Þá kom og fram hjá stefnanda og V-kk-þgf P-kk-þgf B-kk-þgf, fyrrverandi samstarfsmanni stefnanda, að ekki hefði tíðkast að nota öryggishanska, en eftir slysið hafi það verið reynt en ekki tekist. Hins vegar hafi ekki verið hægt að nota hanska við þessa vinnu þar sem þörf hafi verið á hröðum handtökum og erfitt, ef ekki ómögulegt, hafi þá verið að setja lokið á dósirnar. Bar fyrrnefndur V-kk-nf að vélin hafi átt það til að skjóta út dollunum og kvaðst hann sjálfur hafa fengið þær í sig, en einnig hafi verið klemmuhætta við lokunarbúnaðinn á vélinni.

Vinnueftirlitinu var tilkynnt um slysið sama dag. Í framlagðri skýrslu þess er lýst vinnubrögðum og starfsháttum á eftirgreindan hátt: „Þegar slysið varð var I-kk-nf að vinna við vél í svokallaðri dósalínu en vélin festir botn á blikkdósir. Verkið felst í því að setja hringlaga sívalning úr blikki í vélina og stíga á fetil sem færir hringinn upp að verkfæri sem valsar hringlaga botninn á dósina. Svo virðist sem efnið hafi verið aflagað, ekki sest rétt í sæti sitt og því kastast úr vélinni og lent á annarri hendi slasaða með þeim afleiðingum að hann fékk djúpan skurð ofan við þumalfingur hægri handar og sinar skárust í sundur. Dósirnar eru úr þunnu blikki og kantar efnisins því mjög hvassir.“ Þá er tækjum og búnaði lýst svo í sömu skýrslu: „Vélin er af tegundinni LUBECAWERKE, type 210, nr. 52296. Ekki var hægt að finna framleiðsluár á vélinni en af búnaði hennar má ráða að hún er frá miðbiki síðustu aldar. Ekki voru neinar hlífar eða annar búnaður á vélinni sem var til þess fallinn að koma í veg fyrir að efnið kastaðist úr vélinni. Í annarri vél sömu gerðar nr. 62016, sem tilheyrir sömu dósalínu, var búið að setja hlíf úr stáli á vélina til að koma í veg fyrir að dósaefni kastaðist úr henni.“

Niðurstaða vinnueftirlitsins er sú, að meginorsök slyssins megi helst rekja til þess að vélin hafi ekki verið með útbúnaði sem kemur í veg fyrir að efni geti kastast úr henni. Jafnframt voru þær kröfur gerðar að sett yrði öryggishlíf á vélina til að koma í veg fyrir að efni geti kastast úr henni.

Ýmis ákvæði laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, leggja skyldur á herðar atvinnurekendum að tryggja öryggi starfsmanna. Vísast þá einkum til 13. gr., 37. gr. laganna. Þá er að finna ákvæði í reglum, settum á grundvelli laganna, sem koma til athugunar þegar metin er sök vinnuveitanda stefnanda, svo sem í reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja og reglum nr. 761/2001, um vélar og tæknilegan búnað. En í 5. gr. fyrrnefndrar reglugerðar segir m.a., að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum sé ætlað að nota innan fyrirtækisins hæfi verkinu sem inna skuli af hendi eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin. Einnig er þar lögð sú skylda á atvinnurekanda að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að draga úr áhættunni eins og kostur er þegar ekki er að fullu unnt að tryggja það að starfsmenn geti notað tæki án þess að öryggi og heilsu þeirra sé hætta búin. Þá segir í I. viðauka 1.3.3 áðurnefndra reglna, að gera skuli ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hlutir (t.d. vinnsluefni, verkfæri, spænir, flísar og annað úrgangsefni) falli niður eða kastist burt og skapi slysahættu.

Samkvæmt þeim atriðum sem rakin hafa verið verður lagt til grundvallar að atvinnurekandi stefnanda hafi ekki sinnt nægilega skyldu sinni til að tryggja öryggi á vinnustað sínum eins og mátti krefjast af honum og að sú vanræksla hans hafi átt þátt í að stefnandi varð fyrir umræddu slysi, en fyrir liggur að honum mátti vera kunnugt um að hætta stafaði af vélinni. Skiptir þá engu þó stefnandi hafi margoft unnið við umrædda vél og verið henni kunnur, en sú skylda að tryggja öryggi að þessu leyti sem felst m.a. í endurnýjun eða endurbótum á vélbúnaði, verður ekki lögð á stefnanda, sem var verkstjóri. Er það og álit dómsins að það leysi atvinnurekandann ekki undan ábyrgð að Vinnueftirlitið hafi ekki áður gert athugsemdir við dósavélina.

Ber stefndi því fébótaábyrgð á slysi stefnanda sem hann varð fyrir hinn 8. maí 2006, en ekki er ágreiningur um afleiðingar slyssins. Þá er því hafnað að stefnandi hafi átt einhverja sök á tjóni sínu, enda ósannað að hann hafi sýnt af sér óvarkárni við störf sín, sem rekja má slysið til að einhverju eða öllu leyti.

Samkvæmt framansögðu verður því fallist á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett, en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu. Þá verður stefndi dæmdur til þess að greiða vexti í samræmi við skaðabótalög nr. 50/199, eins og krafist er, sem og dráttarvexti frá 16. júlí 2008, er mánuður var liðinn frá dagsetningu kröfubréfs.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, I-kk-þgf I-kk-þgf, 2.003.819 krónur, með vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, af 254.732 krónum frá 8. maí 2006 til 8. ágúst 2006, en af 2.003.819 krónum frá þeim degi til 16. júlí 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, auk 600.000 króna í málskostnað, þ.m.t.virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf