E-11719/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 6. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Glitni Eignarhaldsfélagi ehf., Sóltúni 26, Reykjavík, á hendur Existu hf., nú Klakka hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 15. október 2009.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 654.245.059 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 30.193.358 kr. frá 1. mars 2009 til 29. maí 2009 en af 654.245.059 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar í samræmi við framlagða bókun 11. maí sl. að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Stefndi samþykkir dómkröfur stefnanda að öðru leyti en hvað varðar kröfu um málskostnað en hann krefst þess aðallega að málskostnaður verði felldur niður en til vara að dómari dæmi um hæfilegan málskostnað.

Málavextir

Í stefnu er málavöxtum lýst svo að krafan sé samkvæmt rafrænum skuldabréfum í skuldabréfaflokki með auðkennið EXISTA 07 2, ISIN númer 14918, útgefnum af stefnda Exista hf. í kerfi Verðbréfaskráningar Íslands hf. í Reykjavík þann 29. maí 2007.

Skuldabréfaflokkurinn er með heimild til útgáfu rafrænna skuldabréfa fyrir allt að fjárhæð 15.000.000.000 kr. þar sem hvert skuldabréf er að nafnverðseiningu 5.000.000 kr. Stefnandi er eigandi að 119 einingum í framangreindum skuldabréfaflokki, samkvæmt vottorði frá Verðbréfaskráningu Íslands hf. frá 18. september 2009, eða samtals 595.000.000 kr. að nafnverði.

Skuldabréfin voru upphaflega í eigu Sjóðs 9, kt. 000000-0000, en voru framseld til Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000, þann 29. október 2008, en Íslandsbanki hf. framseldi bréfin sama dag til stefnanda samkvæmt vottorði fyrir framsali frá Verðbréfaskráningu Íslands frá 7. október 2009.

Samkvæmt ákvæðum skuldabréfaflokksins skyldi höfuðstóll skuldabréfanna greiðast í einu lagi þann 29. maí 2009. Í vexti af höfuðstól skuldarinnar skal greiða þriggja mánaða REIBOR (Reykjavik Interbank Offered Rates) vexti að viðbættu 1,5% álagi. Fyrsti vaxtadagur skuldabréfanna var 29. maí 2007. Vexti skyldi greiða fjórum sinnum á ári, þann 29. febrúar, 29. maí, 29. ágúst og 29. nóvember, ár hvert. Lokagjalddagi skuldabréfanna er 29. maí 2009 og bar stefnda þá að greiða höfuðstól og áfallna vexti.

Stefndi greiddi síðast vaxtagjalddaga þann 29. nóvember 2008 með greiðslu þann 1. desember 2008. Stefndi greiddi ekki vaxtagjalddaga þann 29. febrúar 2009 í samræmi við greiðsluskilmála skuldabréfanna og hafa skuldabréfin verið í vanskilum frá þeim degi. Þá hefur stefndi ekki greitt höfuðstól skuldabréfanna og vaxtagjalddaga þann 29. maí 2009, en þann dag var, eins og fyrr segir, lokagjalddagi skuldabréfanna og skuldabréfaflokksins.

Stefnufjárhæðin sé þannig fundin að hún nemur höfuðstól skuldabréfanna á lokagjalddaga, 595.000.000 kr að viðbættum vaxtagjalddaga þann 29. febrúar 2009, 30.193.358 kr. auk vaxtagjalddaga þann 29. maí 2009, 29.051.701 kr. eða samtals 654.245.059 kr., sem sé stefnufjárhæð máls þessa.

Vextir fyrir vaxtatímabilið 29. nóvember 2008 til 29. febrúar 2009 (raun 28. febrúar 2009) voru þriggja mánaða REIBOR 18,575%, auk 1,5% álags eða samtals 20,075% ársvextir. Vaxtatímabilið er 91 dagar og samkvæmt skilmálum skuldabréfsins skal reikna vexti sem act/360 eða sem raunverulegan dagsfjölda á vaxtatímabili/360. Vextir fyrir umrætt vaxtatímabil reiknast þannig: 20,075% * 91/360 * 595.000.000 kr. = 30.193.358 kr. Vextir fyrir vaxtatímabilið 28. febrúar 2009 til 29. maí 2009, voru þriggja mánaða REIBOR 18,25%, auk 1,5% álags eða samtals 19,75%, vaxtatímabilið var samtals 89 dagar þannig að vextir reiknast þannig: 19,75% * 89/360 * 595.000.000 kr. = 29.051.701 kr.

Þrátt fyrir að skuldabréfin séu öll fallin í gjalddaga hefur stefndi ekki greitt skuld sína samkvæmt skuldabréfunum og hefur ekki orðið við beiðnum um að greiða skuld sína. Er málshöfðun þessi því nauðsynleg.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda er byggð á ákvæðum skuldabréfanna og almennum reglum samninga- og kröfuréttar, en stefndi hefur lofað að endurgreiða skuld við stefnanda í samræmi við ákvæði skuldabréfanna. Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um dráttarvexti vísast til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur, sbr. 10. tl. 3. mgr. 2. gr. l. nr. 50/1988, og ber honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, þar sem Glitnir eignarhaldsfélag ehf. sé ekki réttur eigandi kröfunnar sem stefnt er út af í málinu. Stefndi vísar í þessu sambandi til ofangreindrar umfjöllunar um að Glitnir banki hf. hafi ávallt komið fram gagnvart stefnda sem eigandi bréfanna. Um það vísar stefndi eins og áður segir m.a. til yfirlits sem bankinn sendi stefnda 25. febrúar 2009 og bréfs bankans dags. 27. maí 2009. Hvorki stefnandi né móðurfélag stefnanda, Íslandsbanki hf., hafa nokkurn tímann mótmælt að Glitnir banki hf. sé eigandi bréfanna þrátt fyrir að brýnt tilefni hafi til þess gefist.

Verði ekki sýknað þegar af þessari ástæðu er krafist sýknu á þeim grundvelli að krafa stefnanda samkvæmt skuldabréfunum hafi verið greidd með skuldajafnaðaryfirlýsingu sem send var Glitni banka hf. með bréfi forstjóra stefnda, dags. 11. október 2008, ítrekuð 22. október 2008 og 14. nóvember 2008. Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilt að lögum að skuldajafna kröfum sínum á hendur Glitni banka hf. samkvæmt framvirkum gjaldmiðlasamningum gegn kröfu Glitnis banka hf., og eftir atvikum stefnanda, á grundvelli skuldabréfanna. Öll skilyrði skuldajafnaðar hafi verið uppfyllt þegar skuldajafnaðaryfirlýsingin var gefin. Meintur eignarréttur stefnanda breytir engu um rétt stefnda til að bera skuldajöfnuðinn fyrir sig. Það er meginregla kröfuréttar að skuldari getur losnað undan skuldbindingu sinni með því að greiða þeim sem honum var rétt að líta á sem kröfuhafa á greiðsludegi, þ.á m. með skuldajöfnuði. Hvorki Glitnir banki hf., Íslandsbanki hf. né stefnandi (dótturfélag Íslandsbanka hf.) hafa á nokkru stigi málsins gert fullnægjandi grein fyrir því gagnvart stefnda hvar þeir telja einstakar kröfur eða skuldbindingar félagsins. Þá hefur stefnda aldrei verið kynnt um nein kröfuhafa- eða skuldaraskipti með þeim hætti að bindandi sé fyrir félagið. Þvert á móti leiddu allar athafnir og athafnaleysi framangreindra aðila til þess að stefndi mátti líta svo á að Glitnir banki hf. væri eigandi bréfanna. Meint framsal bréfanna hefði heldur engu breytt um rétt stefnda til skuldajafnaðar, sbr. 14. tl. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um skiptingu milli nýja og gamla Glitnis banka. Þá vissi meintur framsalshafi jafnframt að stefndi ætti kröfu á hendur Glitni banka hf. sem væri tæk til skuldajöfnunar og að stefndi myndi bíða tjón yrði rétturinn til skuldajöfnunar skertur. Í öllu falli er ljóst að Glitni banka hf. og/eða Íslandsbanka hf. bar sem vörsluaðila VS-reikninga skuldabréfanna að ráðstafa óumdeildri inneign stefnda hjá Glitni banka hf. til greiðslu skuldabréfanna þegar stefndi lýsti yfir skuldajöfnuði 14. nóvember 2008.

Stefndi byggir mál sitt á 2. mgr. 16. gr., e-lið 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er byggt á almennum reglum kröfuréttarins, m.a. um framsal kröfuréttinda, heimild til skuldajafnaðar og afleiðingar fyrirsjáanlegrar vanefndar.

Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Eins og hér að framan er rakið krafðist stefndi þess með yfirlýsingu þann 14. nóvember 2008 að kröfu stefnanda yrði skuldajafnað við kröfu stefnda. Í greinargerð sinni gerði stefndi gagnkröfu til skuldajafnaðar sem hann byggði á sömu kröfu og í yfirlýsingunni. Í bókun stefnanda sem lögð var fram í þinghaldi þann 20. desember 2011 segir að stefnandi hafi ákveðið að samþykkja skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda miðað við stöðu krafna 9. október 2008.

Með bókun stefnda sem lögð var fram þann 23. apríl 2012 segir að vegna breytinga stefnanda á kröfugerð sinni í þinghaldi þann 20. desember 2011 þegar stefnandi samþykkti skuldajöfnuð krafna stefnda á hendur stefnanda lýsi stefndi því yfir að hann samþykki kröfur stefnanda eins og þeim er lýst í stefnu aðrar en málskostnaðarkröfu.

Í þinghaldi þann 6. júní sl. er bókað eftir lögmanni stefnda að með bókun stefnda þann 23. apríl s.l. hafi stefndi fallið frá gagnkröfu til skuldajafnaðar.

Þar sem stefndi hefur samþykkt dómkröfu stefnanda og jafnframt fallið frá gagnkröfu sinni til skuldajafnaðar ber að taka til greina kröfu stefnanda eins og hún er sett fram í stefnu og dæma stefnda til að greiða stefnanda 654.245.059 kr. ásamt dráttarvöxtum eins og nánar er rakið í dómsorði.

Í bókun stefnanda sem lögð var fram þann 11. maí 2012 kemur fram að þeir lögmenn sem starfað hafa fyrir stefnanda hafi eytt samtals 345 klukkustundum í rekstur máls þessa og þriggja annarra mála sem rekin hafa verið samhliða, þ.e. mál nr. E-12330/2009, E-10158/2009 og E-10157/2009. Málin séu umfangsmikil og varði gríðarlega mikla hagsmuni og hafa þar af leiðandi kallað á mikla vinnu. Tímagjald lögmanna stefnanda sé 23.200 kr. án virðisaukaskatts. Einnig segir þar að ákvörðun stefnda um að taka til varna í málinu hafi sannanlega frá upphafi verið þarflaus og án tilefnis

Með bókun stefnda sem lögð var fram þann 30. maí 2012 var málskostnaðarkröfu stefnanda samkvæmt framlagðri bókun 11. maí 2012 mótmælt og þess aðallega krafist að málskostnaður verði felldur niður en til vara er krafist úrskurðar dómara um hæfilegan málskostnað.

Með vísan til ofangreindrar niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 kr. Hefur þá verið haft til hliðsjónar umfang málsins, þar á meðal fjölda þinghalda, þess að samhliða voru rekin þrjú önnur mál gegn stefnda af hálfu sömu lögmanna, auk þess sem tillit hefur verið tekið til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Klakki ehf., greiði stefnanda, Glitni Eignarhaldsfélagi ehf., 654.245.059 kr., auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 30.193.358 kr. frá 1. mars 2009 til 29. maí 2009 en af 654.245.059 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf