E-901/2017

Mál þetta, sem var höfðað 15. september 2017, var dómtekið 7. maí 2018. Stefnandi er A, [...]. Stefndi er B, [...]. Réttargæslustefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda í stefnu málsins eru aðallega þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 10.862.667 kr. ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.202.750 kr. frá 30. september 2014 til 19. apríl 2015 og af 10.862.667 kr. frá þeim degi til 28. júlí 2016, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni greiðslu frá VÍS að fjárhæð 1.619.218 kr. þann 22. febrúar 2016.

Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 6.084.653 kr. ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.202.750 kr. frá 30. september 2014 til 19. apríl 2015 og af 6.084.653 kr. frá þeim degi til 28. júlí 2016, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni greiðslu frá VÍS að fjárhæð 1.619.218 kr. þann 22. febrúar 2016.

Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður. Þá gerir stefndi kröfu um málskostnað.

Réttargæslustefndi gerir ekki aðrar dómkröfur í málinu en kröfu um málskostnað á hendur stefnanda.

Í þinghaldi 6. febrúar 2018 var ákveðið að skipta sakarefni þannig að fyrst yrði dæmt um bótaskyldu stefnda, nánar tiltekið hvort stefnandi ætti bótarétt samkvæmt grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga sem tók gildi 1. maí 2011. Er sá þáttur málsins hér til úrlausnar. Dómkröfur stefnanda í þeim þætti eru þær að viðurkennd verði bótaskylda stefnda, samkvæmt ákvæði 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...], vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut við störf sín sem stuðningsfulltrúi á skammtímavistuninni C þann 30. september 2014.

I.

Málsatvik eru þau að stefnandi var stuðningsfulltrúi á skammtímavistuninni C í [...], þar sem fjölskyldur barna og fullorðinna með fötlun eiga kost á því að ástvinir þeirra njóti tímabundinnar dvalar þegar þörf krefur. Þjónustunni er ætlað að létta álagi af fjölskyldum, veita einstaklingum tilbreytingu og stuðla með þeim hætti að því að þeir geti búið sem lengst í heimahúsum án þess að einangrast.

Ágreiningur er um atvik er stefnandi var að störfum hinn 30. september 2014 ásamt tveimur öðrum starfsmönnum, D og E. Tveir þjónustunotendur voru þá í vistun, tíu ára drengur, sem hefur verið greindur með ódæmigerða einhverfu, ofvirkniröskun og kvíða, og stúlka í hjólastól. Stefnandi kveður að drengurinn hafi látið öllum illum látum þegar hann var beðinn um að hátta sig. Hann hafi sparkað og slegið ítrekað í bakið á stefnanda með þeim afleiðingum að hún hlaut varanleg einkenni frá lendhrygg.

Í málinu liggur fyrir atvikaskráningarblað sem stefnandi ritaði ásamt E, dags. 30. september 2014. Þar segir að drengurinn hafi fengið að vera í tölvu sem umbun fyrir góða hegðun. Þegar liðið hafi á kvöldið og drengurinn átt að fara að hátta hafi D beðið hann að fara í náttföt. Hegðun drengsins hafi þá snúist við og hann ætlað sér að brjóta rennihurð og rennt sér eftir gólfinu og öskrað. Hann hafi ítrekað verið beðinn vingjarnlega um að hætta, sem hann hafi ekki gert og hafi hann farið að slá til D. Drengurinn hafi enn verið beðinn um að hætta í mjög rólegum tón af bæði stefnanda og E. Ákveðið hafi verið að leyfa D að fara því að ofbeldið hefði einungis beinst að henni. Stefnandi og E hafi reynt að tala drenginn til en hann hafi enn verið með læti og ítrekað reynt að bíta, slá og sparka í stefnanda og E. Drengurinn hafi á endanum verið settur í læsta hliðarlegu vegna ítrekaðra sparka og þar sem hann hafi slegið til og bitið starfsmenn. Drengurinn hafi öskrað og alls ekki vilja ræða við stefnanda og E. Honum hafi verið haldið í 30 mínútur næstum stanslaust. Svo hafi E þurft að fara þar sem drengurinn hafi verið farinn að ógna henni meir. Um leið og E hafi farið hafi drengurinn farið að róast og hafi það tekið hann tíu mínútur að liggja rólegur við hlið stefnanda. Síðan hafi drengurinn farið í sturtu því að hann hefði misst hægðir í átökunum.

Í atvikaskýrslu, dags. 5. október 2014, fóru stefnandi og E nánar yfir umrætt atvik og lýstu því hvernig reynt hafi verið að róa drenginn og biðja hann að hætta að öskra en hann hafi gefið frá sér meiri öskur og ítrekað reynt að slá til og bíta stefnanda og E. Stefnandi og E hafi þurft að halda drengnum niðri svo að hann myndi ekki slá, bíta eða sparka í þær. Þær hefðu haldið honum í stöðu sem þeim hafi verið kennt á námskeiði um varnarviðbrögð.

Stefndi lýsir málsatvikum þannig að umrætt sinn hafi starfsmennirnir þrír sem voru á vakt borið jafna ábyrgð á umönnun og öryggi tveggja þjónustunotenda sem hafi verið í skammtímavistun á þessum tíma. Áður en stefnandi mætti til vinnu hafi hún verið búin að senda stefnda uppsagnarbréf, en hún hafi mætt á vaktina kl. 16:00. Samkvæmt starfslýsingu hafi stefnandi m.a. borið ábyrgð á því að aðstoða við heimalærdóm, aðstoða við böðun og tannburstun, gefa lyf og veita þjónustunotendum félagsskap í leik og starfi sem hæfði hverjum og einum. Að sögn D, sem hafi verið með stefnanda á vakt þetta kvöld, hafi stefnandi og þriðji starfsmaðurinn, E, hringt í aðra starfsmenn vistheimilisins til þess að fá þá til þess að segja upp störfum hjá stefnda. Hafi D haft orð á því að vaktin hafi verið mjög óeðlileg vegna þessarar háttsemi stefnanda og E þar sem mjög mikill tími hafi farið í það hjá þeim að ræða óánægju sína og dreifa þeirra óánægju út með símtölum og skilaboðum á Facebook. Stefnandi sjálf hafi ekki hringt í samstarfsfólkið en tekið fullan þátt í ákvörðuninni um að hringja. D hafi þótt vaktin erfið og íþyngjandi vegna andrúmsloftsins sem hafi ríkt hjá stefnanda og E um óánægju í starfi og hafi henni þótt það hafa haft áhrif á störf þeirra þessa vakt sem hafi lýst sér í því að stefnandi hafi ekki sinnt því sem hún hafi átt að gera á vaktinni.

Stefndi segir að samkvæmt upplýsingum frá D hafi þjónustunotandinn verið mikið í tölvunni þennan dag, á milli þess sem hann hafi farið á salernið eða borðað. Eftir kvöldmat hafi þjónustunotandinn farið aftur í tölvuna og undirbúningurinn, sem hann hafi fengið áður en fyrirmæli voru gefin um að fara að hátta, hafi verið svohljóðandi: „Þú mátt vera í smá stund í viðbót í tölvunni og svo að hátta.“ Stuttu seinna hafi hann fengið fyrirmæli um að tími væri kominn til að fara að hátta og þá hafi hann orðið órólegur. D hafi sagt að stefnandi og samstarfskona hennar hafi ekki reynt að fara í burtu til að gefa drengnum tíma til að jafna sig og að stefnandi og samstarfskonan hafi tvær setið ofan á honum til að halda honum. Á sömu vakt hafi það einnig komið upp að hinu barninu hafi ekki verið sinnt sem skyldi með salernisferðir.

Í kjölfar umrædds atviks hóf stefndi könnun og var niðurstaða hennar sú að stefndi taldi að stefnandi hefði með háttsemi sinni sýnt alvarlega vanrækslu í starfi. Taldi stefndi að stefnandi hefði beitt umræddan þjónustunotanda valdi án heimildar og án þess að skýrt tilefni hefði verið til þess. Var vinnuskylda stefnanda afþökkuð út uppsagnarfrest hennar.

Fyrir liggur að stefnandi leitaði á Heilbrigðisstofnun [...] daginn eftir umrætt atvik, hinn 1. október 2014, vegna verkja í baki og var hún greind með tognun á lendhrygg. Þá leitaði stefnandi ítrekað eftir þetta til lækna vegna bakáverkans.

Stefnandi og Vátryggingafélag Íslands hf. óskuðu í sameiningu eftir mati S-kk-ef T-kk-ef, læknis og sérfræðings í mati á líkamstjóni, og B-kk-ef G. M-kk-ef hdl. á afleiðingum vinnuslyss stefnanda hinn 30. september 0214.

Niðurstaða örorkumatsins var sú að varanlegur miski stefnanda vegna árásarinnar 30. september 2014 væri 8 stig og varanleg örorka 10%. Tímabil þjáninga skv. 3. gr. skaðabótalaga taldist vera frá tjónsdegi til 19. apríl 2015, án rúmlegu. Stöðugleikapunktur taldist vera 19. apríl 2015. Matsmenn töldu orsakatengsl vera milli atburðarins þann 30. september 2014 og einkenna hennar frá lendhrygg.

Með bréfi 28. júní 2016 beindi stefnandi skaðabótakröfu á hendur stefnda á grundvelli greinar 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...].

Með tölvupósti dags. 12. október 2016 hafnaði stefndi kröfu stefnanda og bótaábyrgð vegna tjóns stefnanda. Stefnandi hefur því höfðað mál þetta.

II.

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á hendur stefnda á því að stefnandi eigi bótarétt á grundvelli greinar 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir hönd B og Starfsmannafélags [...] sem hafi tekið gildi 1. maí 2011. Um starfskjör stefnanda hjá stefnda hafi farið samkvæmt þessum kjarasamningi.

Stefnandi telur að samkvæmt ákvæði 7.4.1 í kjarasamningnum eigi starfsmaður, sem í starfi sínu sinnir einstaklingi sem að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum, rétt á að beina skaðabótakröfu sinni vegna líkams- eða munatjóns að launagreiðanda.

Stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni 30. september 2014 við störf sín sem stuðningsfulltrúi á skammtímavistun fyrir fatlað fólk að C. Þjónustunotandi hafi ráðist á stefnanda og slegið og sparkað ítrekað í bakið á henni með þeim afleiðingum að hún hafi hlotið varanleg einkenni frá lendhrygg. Umræddur þjónustunotandi hafi verið greindur með ódæmigerða einhverfu, ofvirkniröskun og kvíða og átt því rétt á skammtímavistun að C. Stefnandi byggir á því að viðkomandi þjónustunotandi hafi að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti ráðið gerðum sínum sökum ástands síns. Þá byggir stefnandi á því að hún hafi í starfi sínu verið látin sinna einstaklingum sem hafi að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti getað borið ábyrgð á gerðum sínum. Af þessum sökum falli atburðurinn undir ofangreint kjarasamningsákvæði. Stefnandi eigi því rétt til skaðabóta úr hendi stefnda sem launagreiðanda við tjónsatburð í skilningi ákvæðisins.

Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings til sérstakrar bókunar við kjarasamninginn, bókunar 11, þar sem vikið sé að ákvæði greinar 7.4.1. Í bókuninni komi m.a. orðrétt eftirfarandi fram:

Aðilar eru sammála um að tilefni sé til að bæta og tryggja rétt þeirra starfsmanna sem slasast við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum. Hluti af starfsskyldum þessara starfsmanna getur falist í því að grípa inn í erfiðar aðstæður þar sem slíkt verður ekki gert án þess að viðkomandi starfsmaður setji sjálfan sig í ákveðna hættu á því að slasast við framkvæmd starfs síns.

Rétt þykir að tryggja rétt þessara starfsmanna vegna þess tjóns sem þeir þannig geta orðið fyrir. Aðilar eru sammála um að hefðbundin skilgreining á því hvað sé slys í skilningi vátryggingaréttar og tryggingaskilmála (óvæntur utanaðkomandi atburður) eigi ekki við í öllum tilfellum í störfum ofangreindra starfsmanna. [...].

Þá byggir stefnandi á því að líta eigi til bókunar 9 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og SFR stéttarfélags í almannaþjónustu, sem hafi einnig tekið gildi 1. maí 2011, við túlkun samningsákvæðisins og þegar leitast sé við að afmarka gildissvið þess. Í kjarasamningnum sé grein 7.4.1 orðrétt eins og grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...] sem nái til stefnanda. Í bókun 9 við kjarasamning Sambands íslenskra sveitarfélaga og SFR stéttarfélags í almannaþjónustu sé m.a. tekið fram að „[m]eð grein 7.4.1 er kveðið á um sambærilega bótaábyrgð og framkvæmd og gildir um lögreglumenn samkvæmt 30. gr. lögreglulaga.“

Með hliðsjón af framangreindu byggir stefnandi á því að með grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f.h. B og Starfsmannafélags [...], sem og öðrum kjarasamningum þar sem orðrétt eins ákvæði sé að finna, sé kveðið á um sambærilega bótaábyrgð og framkvæmd og gildi um lögreglumenn samkvæmt 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Skaðabótaábyrgð ríkisins á tjóni lögreglumanna samkvæmt ákvæðinu sé bein og hlutlæg. Stefnandi telur af framangreindu ljóst að ákvæði greinar 7.4.1 í kjarasamningnum kveði á um hlutlæga ábyrgð launagreiðanda þegar starfsmenn slasast við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum.

Stefnandi byggir jafnframt á því að leggja beri til grundvallar að með fyrrgreindu kjarasamningsákvæði taki launagreiðandi á sig skyldu til að bæta viðkomandi starfsmönnum líkams- og munatjón sem þeir hefðu ella þurft að bera sjálfir eða sækja á hendur þjónustunotanda/sjúklingi á grundvelli grunnreglu 8. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar eða eftir atvikum á grundvelli sakarreglunnar geti þjónustunotandinn/sjúklingurinn að takmörkuðu leyti borið ábyrgð á gerðum sínum.

Stefnandi byggir á því að háttsemi þjónustunotandans umrætt sinn, líkamsárásin, hafi bæði verið saknæm og ólögmæt í skilningi sakarreglunnar út frá hlutlægu sjónarhorni og líkamstjón stefnanda sennileg afleiðing af hegðuninni. Í ljósi þess að þjónustunotandinn hafi umrætt sinn ekki getað stjórnað gerðum sínum sökum andlegra annmarka hvíli skaðabótaábyrgð hans á tjóni stefnanda á grunni reglu 8. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar frá 1281, um óðs manns víg. Ef talið verður að þjónustunotandinn hafi einungis getað borið ábyrgð á gerðum sínum að takmörkuðu leyti hvíli skaðabótaábyrgð hans á grundvelli sakarreglunnar.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f.h. B og Starfsmannafélags [...], einkum gr. 7.4.1 og bókun 11 við kjarasamninginn. Stefnandi vísar einnig til kjarasamnings Sambands íslenskra sveitarfélaga og SFR stéttarfélags í almannaþjónustu, einkum gr. 7.4.1 og bókunar 9 við kjarasamninginn, og 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Stefnandi byggir kröfur sínar m.a. á meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga, lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936 og lögum um stéttarfélög og vinnudeilur nr. 80/1938. Vísað er til helstu túlkunar- og skýringareglna samningaréttar. Stefnandi byggir einnig á ákvæðum laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980, einkum 1. gr. laganna, sbr. 5. gr. laga nr. 69/1993.

Krafa stefnanda um málskostnað er byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Um vexti og dráttarvexti á dómkröfu er vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem og skaðabótalaga nr. 50/1993.

III.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á það að skilyrði almennra reglna skaðabótaréttarins séu uppfyllt við mat á því hvort stefndi sé skaðabótaskyldur með vísan til ákvæðis 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...] og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Í ákvæðinu komi fram að starfsmaður eigi rétt á því að beina skaðabótakröfu vegna líkams- eða munatjóns að launagreiðanda og að við mat og uppgjör slíkrar kröfu gildi almennar reglur skaðabótaréttarins.

Velji starfsmaður að beina kröfu sinni beint að launagreiðanda, eins og ákvæðið geri ráð fyrir, sé það skilyrt að við mat á bótagrundvellinum gildi almennar reglur skaðabótaréttarins, sakarreglan, þ.e. að stefnandi verði að sýna fram á að stefndi hafi með saknæmum hætti orðið valdur að tjóni stefnanda.

Stefnandi geri engan reka að því í stefnu að sýna fram á að meint tjónsatvik uppfylli skilyrði þess að unnt sé að heimfæra bótagrundvöllinn undir saknæma háttsemi stefnda og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi bendir á að í stefnu sé orðalag ákvæðisins tilgreint nákvæmlega og jafnframt vísað til þess að með tilkomu ákvæðisins í kjarasamninginn hafi verið gerð sérstök bókun þar sem vikið sé að ákvæði greinar 7.4.1 í kjarasamningnum. Orðalag bókunar 11 sé tilgreint í stefnu að undanskilinni neðstu málsgrein hennar en bókunin sé þessi í heild sinni:

Aðilar eru sammála um að tilefni sé til að bæta og tryggja rétt þeirra starfsmanna sem slasast við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum. Hluti af starfsskyldum þessara starfsmanna getur falist í því að grípa inn í erfiðar aðstæður þar sem slíkt verður ekki gert án þess að viðkomandi starfsmaður setji sjálfan sig í ákveðna hættu á því að slasast við framkvæmd starfs síns.

Rétt þykir að trygga rétt þessara starfsmanna vegna þess tjóns sem þeir þannig geta orðið fyrir. Aðilar eru sammála um að hefðbundin skilgreining á því hvað sé slys í skilningi vátryggingaréttar og tryggingaskilmála (óvæntur utanaðkomandi atburður) eigi ekki við í öllum tilfellum í störfum ofangreindra starfsmanna.

Samband íslenskra sveitarfélaga mun skoða með hvaða hætti hægt er að uppfylla ofangreind markmið og mun leggja fram tillögur í samstarfsnefnd fyrir 1. nóvember 2011 þar að lútandi. Að öðru leyti er vísað til gr. 7.4.1 um skaðabótakröfur.

Kjarasamningur sá er stefnandi vitnar til hafi verið undirritaður 1. júlí 2011 með gildistíma frá 1. maí það ár fram til 30. júní 2014. Á þeim tíma sem hið meinta tjónsatvik átti sér stað hafi verið í gildi kjarasamningur sem undirritaður hafi verið 2. júlí 2014, með gildistíma frá 1. maí það ár til 30. apríl 2015. Bókanir sem gerðar séu með kjarasamningum feli í sér verkefni sem aðilar ætli að vinna að á samningstíma kjarasamningsins. Bókanir séu ekki ígildi samninga heldur eingöngu yfirlýsing um tiltekin markmið.

Stefndi kveður að ástæða bókunarinnar með kjarasamningnum frá 1. maí 2011 til 30. júní 2014 hafi verið að samninganefnd Sambands íslenskra sveitarfélaga hafi hafnað því að setja inn ákvæði í kjarasamninginn um hlutlæga ábyrgð samningsaðila og sé það skýringin á því að vísað sé til almennra reglna skaðbótaréttarins í ákvæðinu.

Í niðurlagi bókunarinnar komi fram að samningsaðilar muni skoða með hvaða hætti væri hægt að uppfylla markmið bókunarinnar og að lagðar yrðu fram tillögur í samstarfsnefnd fyrir 1. nóvember 2011 þar að lútandi. Skemmst sé frá því að segja að aðilar hafi ekki verið sammála um að ganga ætti lengra á samningstímanum varðandi bótagrundvöllinn og hafi því ekki verið unnið frekar með markmið þessarar bókunar og hafi hún því ekkert gildi í síðari kjarasamningum.

Bókunin sem stefnandi vísi til í stefnu hafi ekki verið áréttuð í næstu kjarasamningum og ekki hafi verið gerð nein breyting á ákvæði greinar 7.4.1, sem feli í sér að við mat á og uppgjör kröfu um skaðabætur fari eftir almennum reglum skaðabótaréttarins. Bókanir sem ekki séu áréttaðar í framlengdum kjarasamningum hafi ekkert gildi nema um það sé sérstaklega fjallað í kjarasamningnum eða nýjum bókunum með þeim.

Stefndi segir að Samband íslenskra sveitarfélaga og stefndi hafi aldrei túlkað ákvæði 7.4.1 í kjarasamningi með þeim hætti að í því fælist hlutlæg ábyrgð sveitarfélagsins á tjóni sem starfsmenn þeirra geta orðið fyrir í starfi. Ákvæðið feli aðeins í sér rétt starfsmanns til þess að beina skaðabótakröfu að launagreiðanda á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar og gefi orðalag ákvæðisins ekkert tilefni til þess að túlka það víðar en samkvæmt orðanna hljóðan.

Ábyrgðartryggingar sem sveitarfélög og atvinnurekendur hafi vegna slíkra atvika nái aðeins til bótaskyldra atvika á grundvelli sakarreglunnar, ekki á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar, og sé það meðal annars ástæða þess að ekki hafi náðst samkomulag viðsemjenda árið 2011 um tillögur um að ganga lengra en ákvæði 7.4.1 segi til um, að í ákvæðinu felist heimild tjónþola til að beina kröfu sinni að launagreiðanda á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttarins.

Á vátryggingarmarkaði á Íslandi séu eingöngu í boði tryggingar á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar sem eigi sér stoð í lögum, s.s. umferðarlögum, siglingalögum og loftferðalögum. Bótagrundvöllur um hlutlæga ábyrgð verði ekki byggður á öðru en lagaboði þess efnis og hafi bókanir með kjarasamningum enga lagastoð sem heimilt væri að byggja slíkan bótagrundvöll á.

Stefndi hafnar alfarið málsástæðum stefnanda um að líta eigi til bókunar með kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og SFR, enda gildi sá samningur ekki um aðila þessa máls.

Í bréfa- og tölvupóstsamskiptum lögmanna aðila hafi lögmaður stefnanda vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 645/2011 og telji að í þeim dómi felist viðurkenning á því að unnt sé að krefja launagreiðendur um skaðabætur á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar með vísan til kjarasamningsákvæðis.

Stefndi mótmælir þessari túlkun stefnanda á fyrrgreindum dómi og vísar til þess að bótakrefjandi í því máli hafi byggt kröfu sína á almennri reglu skaðabótaréttarins um saknæma háttsemi sveitarfélagsins og því til stuðnings hafi verið vísað til kjarasamningsákvæðis sem sé sambærilegt og hér sé fjallað um. Niðurstaða Hæstaréttar hafi verið að sveitarfélagið bæri ekki skaðabótaábyrgð á tjóni starfsmanns sveitarfélagsins þar sem ekki hafi þótt fram komið að starfsmenn sveitarfélagsins hefðu vanrækt umsjónarskyldur sínar með þeim hætti að til bótaskyldu gæti leitt fyrir sveitarfélagið. Í tilvitnuðum dómi hafi verið fjallað um það hvort almennar reglur skaðabótaréttarins ættu við, þ.e. hvort saknæmisskilyrði þess sem krafinn var bóta væru fyrir hendi og byggist niðurstaða dómsins á því mati fyrst og fremst.

Samkvæmt framangreindu telur stefndi ljóst að stefndi beri ekki hlutlæga skaðabótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda og beri stefnandi því ábyrgð á því að sýna fram á að hið meinta tjón sé tilkomið vegna saknæmrar háttsemi stefnda. Það hafi stefnandi ekki gert og beri því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Þá byggir stefndi á eigin sök stefnanda, sbr. 1. mgr. 23. gr. a í skaðabótalögum en þar segi: „Nú verður starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu og skerðist þá ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð.“

Stefndi kveður að stefnandi hafi starfað hjá stefnda sem stuðningsfulltrúi frá því í október 2011, eða í þrjú ár þegar meint atvik hafi átt sér stað. Á þeim tíma sem stefnandi hafi starfað hjá stefnda hafi hún verið mjög vel upplýst um þær reglur og lög sem giltu um valdbeitingu við fatlað fólk enda hafi yfirmenn stefnanda á C verið mjög meðvitaðir um ný lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk nr. 88/2011. Því hafi reglulega, bæði á starfsmannafundum og í störfum á skammtímavistuninni, verið farið vel yfir það með starfsfólki hvaða reglur giltu um valdbeitingu og nauðung þegar kom að samskiptum við fatlað fólk og hvaða þýðingu það gæti haft að beita ólögmætri nauðung. Þá hafi stefnandi nýlega farið á námskeið í varnarviðbrögðum á vegum stefnda.

Stefnandi hefði átt, miðað við starfsreynslu sína, að þekkja allar verklagsreglur á starfstöðinni mjög vel og þar með talið hvaða skilyrði hafi verið fyrir því að heimild væri til þess að beita valdi og nauðung við barnunga þjónustunotendur. Í starfslýsingu stuðningsfulltrúa á skammtímavistun á C, sem stefnandi hafi fengið við ráðningu til starfsins, komi fram hvert markmið og tilgangur starfsins sé og í VIII. kafla starfslýsingarinnar sé fjallað um ábyrgð starfsmannsins. Þar segi að mikil ábyrgð fylgi starfinu og að hver og einn þjónustunotandi sé með sérstakar og sértækar persónulegar þarfir tengdar lyfjagjöf, hegðun og líðan.

Í V. kafla laga nr. 88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk sé sérstakur kafli þar sem fjallað sé um ráðstafanir til að draga úr nauðung í þjónustu við fatlað fólk. Í 10. gr. laganna sé kveðið á um að öll beiting nauðungar í samskiptum við fatlað fólk sé bönnuð, nema veitt hafi verið undanþága á grundvelli 12. gr. eða um sé að ræða neyðartilvik skv. 13. gr. laganna, sbr. skilgreiningu á valdbeitingu skv. 11. gr. laganna.

Í a-lið 2. mgr. 11. gr. sé skilgreint hvað teljist til nauðungar og segi þar að um sé að ræða líkamlega valdbeitingu, til dæmis í því skyni að koma í veg fyrir að fatlaður einstaklingur skaði sjálfan sig eða aðra, eða valdi stórfelldu tjóni á eigum sínum eða annarra. Þá segi í 13. gr. að sé nauðsynlegt að grípa inn í atburðarás til þess að koma í veg fyrir yfirvofandi líkamstjón, stórfellt eignatjón eða röskun á almannahagsmunum sé heimilt að beita nauðung án undangenginnar ákvörðunar skv. 18. gr.

Þjónustunotandinn sem stefnandi kveður hafa ráðist á sig hafi þennan dag meira og minna verið í tölvunni á milli þess sem hann borðaði og fór á klósettið. Honum hafi verið lítið sinnt og telur stefndi að stefnandi hafi með þeim hætti keypt sér frið til þess að vasast í því að fá aðra starfsmenn til að segja upp störfum, með því að leyfa drengnum að vera óáreittum í tölvunni í svo langan tíma og alveg fram að háttatíma hjá honum.

Stefndi telur að með háttsemi sinni þennan dag hafi stefnandi ekki sinnt viðeigandi starfsskyldum sínum á vaktinni með þeim afleiðingum að þjónustunotandinn sem um ræðir hafi í engu fengið þá umönnun og örvun sem hann þurfti á að halda þennan dag. Umræddur þjónustunotandi hafi verið í mikilli þörf fyrir að honum væri sinnt. Hann hafi verið tíu ára gamall, verið mjög léttur og grannur með ódæmigerða einhverfu, ofvirkniröskun og kvíða og það segi sig sjálft að slíkur einstaklingur þurfi á talsverðri umönnun og athygli að halda yfir daginn, sem stefnandi hafi borið ábyrgð á ásamt samstarfskonum sínum.

Sú háttsemi að halda þjónustunotandanum niðri í fastri hliðarlegu í þrjátíu mínútur sé augljóslega til þess fallin að æsa hann upp frekar en að róa hann niður. Stefnandi segi að það hafi þurft bæði hana og aðra samstarfskonu til við að halda drengnum niðri og að það hafi í raun ekki dugað til þar sem hið meinta tjón hennar eigi að hafa orðið við þessa aðgerð.

Á þeim tíma sem umrætt atvik hafi gerst hafi stefnandi verið að glíma við vandamál vegna holdafars og hafi hún meðal annars fengið styrk hjá stefnda til þess að fara í líkamsrækt til þess að létta sig að læknisráði. Stefnandi hafi á þessum tíma verið talsvert í yfirþyngd og hafi E, samstarfskona stefnanda, einnig verið frekar stór og mikil að vexti. Þær tvær saman hafi því haft mikla líkamlega yfirburði yfir hinn tíu ára gamla dreng.

Yfirmaður stefnanda á þessum tíma, F, hafi talið að yfirburðir þessara tveggja starfsmanna væru þess eðlis að um hreint og klárt ofbeldi hafi verið að ræða gegn þjónustunotandanum í ljósi þess að þær lýsi því yfir að hafa lagst ofan á drenginn, báðar tvær, með öllum sínum þunga. Það sé augljóst að þær saman hafi haft mikla líkamlega yfirburði yfir drenginn og að með því að leggjast á hann hefði hann í raun ekki átt að geta hreyft sig neitt.

Stefndi telur að stefnandi hafi vanrækt skyldur sínar gagnvart þjónustunotandanum með því að sinna ekki þörfum hans um örvun og athygli með þeim afleiðingum að hann hafi misst stjórn á sér þegar honum hafi skyndilega verið sagt að fara að hátta, án þess að leggja drög að því með varfærnari hætti eins og borið hafi að gera. Því hafi ekki verið haldið fram af stefnanda að þjónustunotandinn hafi stefnt sjálfum sér eða öðrum í hættu, né útskýrt með hvaða hætti hann hefði getað valdið stórfelldu tjóni. Telur stefndi að stefnandi hafi með stórkostlegu gáleysi beitt þjónustunotandann nauðung með offorsi og valdi og beri ábyrgð á meintu tjóni sínu að fullu sjálf.

Stefndi vísar í þessu sambandi til þeirra lagaskilyrða sem stefnanda hafi verið fullkunnugt um og þeirra skilyrða sem þurfi að vera fyrir hendi svo heimilt sé að beita valdi og nauðung gegn fötluðu fólki og að ávallt þurfi að forðast valdbeitingar í lengstu lög.

Krafa stefnda um málskostnað er byggð á 129. gr., sbr. 130 gr., laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Réttargæslustefndi segir að ef fallist er á með stefnanda að umrætt kjarasamningsákvæði feli í sér hlutlæga ábyrgð stefnda þá hafi réttargæslustefndi engra hagsmuna að gæta í málinu. Það sé eingöngu í því tilviki að litið sé svo á að sök sé skilyrði bótaréttar að til skoðunar komi hvort stefnandi eigi rétt til skaðabóta úr tryggingu hjá réttargæslustefnda. Hagsmunir réttargæslustefnda af því að láta málið til sín taka snúi eingöngu að því atriði.

Aðkoma réttargæslustefnda að máli þessu og tengsl við það sé eingöngu vegna ábyrgðartryggingar sem stefndi hafi verið með hjá félaginu á þessum tíma. Um þá tryggingu gildi skilmálar AA20. Bótasvið tryggingarinnar sé afmarkað í 4. gr. skilmálanna og segi þar að tryggingin bæti: „Beint líkams- eða munatjón þriðja manns vegna skaðabótaábyrgðar vátryggðs sem fellur á hann samkvæmt íslenskum lögum.“

Réttur til bóta úr tryggingunni sé því eingöngu til staðar hafi vátryggður bakað sér bótaskyldu á grundvelli almennra skaðabótareglna, sakarreglunnar. Til að stefnandi geti átt bótarétt úr þessari tryggingu verði hann því að sýna fram á og sanna að umstefnt tjón hafi orðið vegna sakar stefnda eða einhverra sem bærinn beri að lögum skaðabótaábyrgð á, sem og önnur skilyrði sakarreglunnar. Að öðrum kosti sé ekki um bótarétt úr tryggingunni að ræða.

Réttargæslustefndi tekur fram að stefnandi sé í málinu ekki að gera kröfu um skaðabætur úr þessari ábyrgðartryggingu heldur beinist krafan eingöngu að stefnda. Óljóst sé því hvort stefnandi telji sig eiga bótarétt úr tryggingunni. Hins vegar, þar sem stefndi sé með umrædda tryggingu hjá réttargæslustefnda og bótaréttur úr henni grundvallist á sök vátryggingartaka, sé rétt að gera grein fyrir sjónarmiðum félagsins að baki því að bótaréttur sé ekki til staðar úr tryggingunni.

Samspil kjarasamningsákvæðisins og tryggingarinnar sé þannig að ef sannað þyki að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni þá þurfi hún að færa sönnur á að það tjón sé að rekja til aðstæðna sem falli undir kjarasamningsákvæðið og að þær aðstæður feli í sér sök af hálfu þess einstaklings sem um ræðir og þar með stefnda.

Kjarasamningsákvæðið geri það að verkum að stefndi sé í raun settur í stað einstaklingsins sem um ræðir. Stefnandi þurfi að sýna fram á og sanna að um sök þessa tiltekna einstaklings hafi verið að ræða. Eingöngu í því tilviki geti komið til þess að stefnandi geti átt kröfu á stefnda og þá rétt til skaðabóta úr tryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda. Hér sé um að ræða aðstæður ekki ólíkar reglum um vinnuveitandaábyrgð. Það þurfi að sýna fram á og sanna sök með hefðbundnum hætti.

Að mati réttargæslustefnda hefur stefnandi ekki sannað sök þess einstaklings sem um ræðir og þar með ekki sannað að eiga bótarétt á hendur stefnda.

Í nefndu kjarasamningsákvæði felist ekki að stefndi beri almennt séð skaðabótaábyrgð gagnvart starfsmönnum sem starfi hjá skammtímavistuninni í C í [...], að því leyti að viðurkennt sé að hætta stafi almennt af þeim þjónustunotendum sem þar dvelja á hverjum tíma.

Í ákvæðinu séu skilyrði þess að beina megi skaðabótakröfu að vinnuveitanda að tjónvaldur hafi að takmörkuðu eða engu leyti getað borið ábyrgð á gerðum sínum og starfsmaðurinn verið að sinna honum þegar tjónið varð. Réttargæslustefndi telur að hvorugt þessara skilyrða sé uppfyllt í málinu en bæði verði að vera það til að bótaréttur sé til staðar.

Þótt drengurinn hafi verið með tilteknar greiningar þýði það engan veginn að hann hafi að takmörkuðu eða engu leyti getað borið ábyrgð á gerðum sínum. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins um að greiningarnar feli slíka röskun í sér en sönnunarbyrðin um það liggi öll hjá stefnanda.

Réttargæslustefndi telur einnig engan veginn sýnt fram á að skilyrðið um að tjónþoli hafi verið að sinna tjónvaldi í starfi þegar tjónið varð sé uppfyllt. Af lýsingu í stefnu að dæma hafi drengurinn verið beðinn um að fara að hátta og hafi hann brugðist við því með því að láta öllum illum látum. Í framhaldinu hafi stefnandi og samstarfsmaður hennar þurft að beita drenginn líkamlegum þvingunum og halda honum niðri og hafi það orðið til þess að stefnandi slasaðist.

Að mati réttargæslustefnda getur það varla talist umönnun í skilningi kjarasamningsákvæðisins að biðja drenginn að fara að hátta. Hvað þá að beita hann þvingunum þegar hann vildi það ekki. Enda hafi það verið niðurstaða rannsóknar í kjölfar þessa atviks að hegðun drengsins hafi verið að rekja til þess að honum hafi ekki verið sinnt. En jafnvel þótt litið verði svo á að það að biðja drenginn um að fara að hátta sé talið umönnun í þessum skilningi, þá liggi fyrir í gögnum málsins að það hafi ekki verið stefnandi sem þá sinnti honum að því leyti. Þetta skilyrði sé því ekki uppfyllt.

Þá bendir réttargæslustefndi á að hinn meinti tjónvaldur í málinu hafi verið tíu ára gamalt barn. Af lýsingu atviksins að dæma sé ekkert sem sýni fram á og sanni að hegðun drengsins hafi verið slík að hætta hafi verið á að stefnandi yrði fyrir tjóni. Þvert á móti sé líklegra að hegðun stefnanda og samstarfskonu hennar, að beita drenginn valdi og halda honum niðri, hafi frekar verið til þess fallin að valda drengnum tjóni.

Þá beri börn ekki skaðabótaábyrgð á hegðun sem þau geta ekki gert sér grein fyrir vegna aldurs að gæti haft í för með sér hættu á tjóni. Um hafi verið að ræða tíu ára gamalt barn sem hafi að sögn brugðist illa við þegar því hafi verið sagt að tími væri kominn til að hátta. Á engum tíma sé hægt að halda því fram að barnið hafi mátt gera sér grein fyrir að viðbrögðin gætu mögulega leitt til tjóns.

Þvert á móti hafi augljóslega verið um að ræða viðbrögð sem ekki sé hægt að sjá að hafi verið neitt frábrugðin því sem búast mátti við af barni á þessum aldri, í sömu aðstæðum. Enda megi ætla að stefnandi í ljósi starfsreynslu, en hún hafi verið búin að starfa þarna í um þrjú ár, hafi mátt gera sér grein fyrir við hverju mátti búast. Hegðun drengsins hafi þannig á engan hátt verið saknæm í skilningi skaðabótaréttar.

Að öðru leyti vísar réttargæslustefndi, til lýsingar á því sem gerðist, í greinargerð stefnda. Réttargæslustefndi tekur undir rök og sjónmarmið B um eigin sök stefnanda sjálfrar sem leiði til þess að hún hafi glatað öllum hugsanlegum bótarétti, óháð því hvernig litið verði á meinta sök stefnda.

V.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu og greindi frá því að hún hefði mætt á vakt kl. 16 umræddan dag, 30. september 2014. Með henni á vakt hafi verið D og E sem mætti kl. 17. Það hafi átt að vera þrír þjónustunotendur í húsinu en einn notandi hefði ekki mætt og því aðeins verið tveir þjónustunotendur, stúlka í hjólastól og drengur. Stefnandi hafi verið skráð fyrir stúlkunni á vaktatöflu, og séð um og sinnt stúlkunni, en D hugsað um drenginn. E hafi séð um að elda mat. Stefnandi sagði að ákveðin kergja hefði verið á vaktinni en þær hefðu verið ósáttar við ýmislegt sem tengdist vinnunni. Stefnandi kvaðst ekki hafa þekkt drenginn en hafa heyrt að það ætti að vera karlmaður á vakt þegar drengurinn væri í húsi vegna ofbeldisfullrar hegðunar drengsins. Drengurinn hefði fengið að fara í tölvuna og svo borðað. Hann hafi svo fengið að fara aftur í tölvuna. Stefnandi hefði farið með stúlkuna í bað og hún farið í háttinn kl. 20, en stefnandi hafi tekið til í herbergi stúlkunnar. Milli átta og hálf níu hafi D farið inn til drengsins og sagt honum að fara að hátta en hann hefði brugðist illa við. Hann hefði komið fram og sest á gólfið og öskrað fyrir framan herbergi stúlkunnar og reynt að bíta og slá til D. D hefði beðið um hjálp og stefnandi hefði sest hjá drengnum. Reiði drengsins hefði stigmagnast og stefnandi hefði farið. Drengurinn hefði sýnt ofbeldisfulla hegðun við D. Jafnframt greindi stefnandi frá því að hún hefði farið á sjálfsvarnarnámskeið og lært þar ákveðin handtök. E hefði haldið drengnum og verið í vandræðum með það. Stefnandi hefði því haldið fótunum á honum og þær hefðu skipst á að halda þeim. Í eitt skipti hefði drengurinn sparkað í höfuð E og spörk hefðu dunið á baki stefnanda. Drengurinn hefði einnig sparkað í bak E. Þetta hefði haldið svona áfram í smástund. Stefnandi sagði að reiði drengsins hefði beinst aðallega að E og stefnandi hefði því beðið hana að fara. Stefnandi hefði svo sleppt drengnum og hún setið í smástund með honum. Drengurinn hafi verið búinn að missa hægðir og stefnandi hefði aðstoðað hann við að fara í sturtu og svo hafi hann farið upp í rúm. Jafnframt sagði stefnandi að hún hefði fyllt út atvikaskráningarblað í kjölfarið og nokkrum dögum síðar ítarlegri atvikalýsingu.

Nánar um uppsögn stefnanda sagði stefnandi að hún hefði verið búin að segja upp fyrr um daginn og að eftir framangreint atvik hefði hún hvatt aðra til að segja upp. Fleiri en stefnandi hefðu verið búnir að segja upp. Stefnandi kvaðst ekki hafa hringt í aðra starfsmenn en hún hefði tekið þátt í því með D og E. Nánar spurð hvenær þessar hringingar hefðu átt sér stað sagði stefnandi að það gæti verið að það hefði verið fyrir umræddan atburð en hún væri ekki viss. Jafnframt sagði stefnandi að þessi óánægja á vinnustaðnum og ósætti milli hennar og þáverandi forstöðumanns, F, hefði á engan hátt komið niður á þjónustunotendunum eða haft áhrif á atvik.

Vitnið E kom fyrir dóm og kvaðst hafa mætt umræddan dag á vakt kl. 17. Starfsmennirnir hefðu verið þrír og þjónustunotendur átt að vera þrír en það hefði vantað notandann sem vitnið átti að sjá um og vitnið séð um að elda og taka til. D hafi átt að sjá um drenginn. Vitnið sagði að það hefði aldrei áður hitt drenginn en vitað að hann ætti erfitt með skap. Drengurinn hefði farið í tölvuna, borðað og svo farið aftur í tölvuna. Hann hefði ekki verið lengi í tölvunni. D hafi beðið drenginn um að fara í háttinn en drengurinn hefði öskrað og gargað og slegið til D en ekki náð til hennar. D hefði beðið stefnanda um hjálp og stefnandi farið fram. Reiði drengsins hefði aðallega snúið að D. Vitnið kvaðst hafa gripið inn í og hjálpað stefnanda. Vitnið og stefnandi hefðu lagt drenginn í hliðarlegu en hann hefði sparkað og bitið og slegið til þeirra. Þá sagði vitnið að viku áður hefði vitnið farið á sjálfsvarnarnámskeið þar sem talað hefði verið um að leggja ætti umræddan dreng í hliðarlegu þegar hann ætlaði að skaða sig eða aðra. Einnig hefði verið talað um að það þyrfti að vera karlmaður á vakt þegar drengurinn væri í húsi. Vitnið sagði að því hefði fundist drengurinn vera að skaða sjálfan sig og bitið og slegið vitnið og stefnanda. Vitnið og stefnandi hefðu skipst á að halda drengnum. Einnig kom fram að drengurinn hefði sparkað í höfuð vitnisins. Drengurinn hefði fengið tækifæri til að róa sig en það ekki gengið. Stefnandi hefði svo náð að tala hann til er vitnið vék frá. Einnig kom fram að drengurinn hefði misst hægðir og hann hefði farið í sturtu og svo að sofa.

Um símhringingar til annarra starfsmanna sagði vitnið að það hafi verið búin að vera mikil óánægja með þáverandi forstöðumann, F. Vitnið kvaðst hafa hringt í aðra starfsmenn og stefnandi átt þátt í því. Það hefði átt sér stað eftir að vakt var lokið um kvöldið kl. 22. Einnig kom fram að þegar vitnið mætti á vaktina fyrr um daginn hafi það lagt fram uppsögn. Að lokum sagði vitnið að óánægja á vinnustaðnum hefði ekki komið niður á starfinu eða því hvernig tekið var á umræddum dreng.

Vitnið D kom fyrir dóm og greindi frá því að þjónustunotandi hefði ætlað að ráðast á sig. Vitnið hefði þá „bakkað út“ og aðrir starfsmenn, stefnandi og E, komið vitninu til hjálpar. Þá kvaðst vitnið ekki hafa séð aðdraganda þess að þjónustunotandanum var haldið í læstri hliðarlegu. Vitnið kvaðst ekki muna atvik að öðru leyti.

Vitnið F, sem var forstöðumaður á skammtímavistuninni C í [...], greindi frá því fyrir dómi að umræddur drengur hefði verið með mjög erfiða hegðun, verið ögrandi og ofbeldisfullur og kastað hlutum. Einnig kom fram hjá vitninu að starfsmenn hafi verið nýbúnir að vera á námskeiði í viðbrögðum við því ef ráðist yrði á þau og vitninu fundist að stefnandi og E hefðu gert það sem þeim hefði verið kennt. Vitnið sagði jafnframt að bara ætti að beita valdi ef um hættu væri að ræða. Þá kom fram hjá vitninu að það gæti vel verið að það hefði verið talað um það á námskeiðinu að ef drengurinn myndi ráðast á starfsfólk ætti að beita hliðarlegu. Einnig kom fram hjá vitninu að rætt hefði verið um þörf á að hafa karlmann á vakt þegar drengurinn væri í húsi. Þá kom fram að vitnið var ekki á staðnum umrætt sinn. Vitnið sagði hins vegar að drengurinn hefði ekki hlýtt og mögulega hafi starfsmennirnir umrætt sinn komið ógnandi að honum. Þá sagði vitnið að starfsfólki hefði verið kynnt á starfsmannafundum ákvæði laga nr. 88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, um heimildir til valdbeitingar. Einnig kom fram hjá vitninu að starfsmenn hefðu verið á móti vitninu og að stefnandi hefði hringt í aðra starfsmenn og hvatt þá til að segja upp.

Einnig kom fyrir dóm G, starfsmaður hjá félagsþjónustu stefnda, og greindi frá niðurstöðum könnunar stefnda, dags. 31. október 2014. Vitnið varð ekki vitni að atvikum 30. september 2014 og er ekki ástæða til að rekja hér sérstaklega framburð vitnisins.

VI.

Í máli þessu krefst stefnandi þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda, samkvæmt grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...], vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut við störf sín sem stuðningsfulltrúi á skammtímavistuninni C þann 30. september 2014.

Í grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga, f.h. þeirra sveitarfélaga og annarra aðila sem það hefur samningsumboð fyrir og Starfsmannafélags [...], sem gilti frá 1. maí 2011 til 30. júní 2014, var svohljóðandi ákvæði um skaðabótakröfur: „Starfsmaður sem í starfi sínu sinnir einstaklingi sem að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum, á rétt á að beina skaðabótakröfu sinni vegna líkams- eða munatjóns að launagreiðanda. Við mat og uppgjör kröfunnar gilda almennar reglur skaðabótaréttarins.“

Í bókun 11 með kjarasamningnum sagði að aðilar væru sammála um að tilefni væri til að bæta og tryggja rétt þeirra starfsmanna sem slasast við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum. Hluti af starfsskyldum þessara starfsmanna geti falist í því að grípa inn í erfiðar aðstæður þar sem slíkt verður ekki gert án þess að viðkomandi starfsmaður setji sjálfan sig í ákveðna hættu á því að slasast við framkvæmd starfs síns. Rétt þætti að tryggja rétt þessara starfsmanna vegna þess tjóns sem þeir þannig geti orðið fyrir. Aðilar væru sammála um að hefðbundin skilgreining á því hvað sé slys í skilningi vátryggingaréttar og tryggingaskilmála (óvæntur utanaðkomandi atburður) eigi ekki við í öllum tilfellum í störfum ofangreindra starfsmanna. Samband íslenskra sveitarfélaga myndi skoða með hvaða hætti hægt væri að uppfylla ofangreind markmið og leggja fram tillögur í samstarfsnefnd fyrir 1. nóvember 2011. Téður kjarasamningur var framlengdur með kjarasamningi, dags. 3. júlí 2014, með gildistíma frá 1. maí 2014 til 30. apríl 2015.

Þegar litið er til orðalags greinar 7.4.1, og bókunar með kjarasamningnum, verður ekki fallist á það með stefnanda að um hlutlæga ábyrgð stefnda sé að ræða vegna líkamstjóns sem starfsmaður verður fyrir í störfum sínum.

Í fyrirliggjandi atvikaskráningum stefnanda og E starfsmanns kemur fram að þegar starfsmaðurinn D bað dreng sem dvaldi á heimilinu að hætta í tölvunni og fara að hátta hafi hann sýnt mótþróa og ætlað að ráðast á hana. D kom fyrir dóm og staðfesti að drengurinn hafi ætlað að ráðast á hana og hún hafi þurft hjálp. Stefnandi og E skýrðu báðar frá því fyrir dómi hvernig þær hafi þurft að grípa inn í aðstæður og reynt að róa drenginn en án árangurs. Þær hafi því þurft að beita drenginn nauðung með því að taka hann tökum sem þær hefðu lært á sjálfsvarnarnámskeiði á vegum stefnda vikunni áður, til að koma í veg fyrir að drengurinn færi þeim eða sjálfum sér að voða. Umræddur drengur var tíu ára gamall og greindur með ódæmigerða einhverfu, ofvirkniröskun og kvíða. Vitnið F, sem var forstöðumaður C, greindi frá því fyrir dómi að drengurinn hefði verið með mjög erfiða hegðun, verið ögrandi og ofbeldisfullur og átt það til að kasta hlutum. Einnig kom fram hjá vitninu, eins og hjá stefnanda og E, að umræður hefðu verið um að þörf hefði verið á því að hafa karlkyns starfsmann þegar drengurinn væri á heimilinu, en það ekki verið gert. Þá sagði vitnið að það gæti vel verið að það hafi verið talað um það á sjálfsvarnarnámskeiðinu viku áður, eins og stefnandi og E skýrðu frá fyrir dómi, að það ætti að setja drenginn í hliðarlegu ef hann myndi ráðast á starfsfólk. Framburður F fyrir dómi um að stefnandi og E hafi mögulega komið ógnandi að drengnum eru eingöngu getgátur enda var vitnið ekki á staðnum. Þá kom ekkert fram í vitnisburði D sem staðfestir þær fullyrðingar stefnda að stefnandi og E hafi á einhvern hátt brugðist rangt við eða farið offari. Stefndi hefur heldur ekki sýnt fram á að óánægja stefnanda í starfi og uppsögn hennar fyrr um daginn hafi á nokkurn hátt leitt til þess að hún hafi ekki sinnt starfsskyldum sínum sem skyldi og að drengnum hafi verið lítið sinnt. Eins og atvikum er hér háttað er það niðurstaða dómsins að stefnandi eigi tilkall til skaðabóta úr hendi stefnda á grundvelli framangreinds ákvæðis í viðkomandi kjarasamningi, eins og nánar greinir í dómsorði.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem er með hliðsjón af umfangi málsins hæfilega ákveðinn 1.400.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, B, samkvæmt grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags [...], vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, hlaut við störf sín sem stuðningsfulltrúi á skammtímavistuninni C þann 30. september 2014.

Stefndi greiði stefnanda 1.400.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf