E-5914/2021

1. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 14. desember 2021 og tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 10. maí 2023. Stefnandi er A, [...]

, og stefndi er Brim hf., [...]

,

Reykjavík.

2. Stefnandi gerir þær kröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.454.093 kr., með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af 2.118.192. kr. frá 15. nóvember 2020 til 15. febrúar 2021, en af 3.454.093 kr. frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar. Þá er krafist sérstaks álags á málskostnað.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu og til vara að kröfur stefnanda verði verulega lækkaðar, auk málskostnaðar.

I Málavextir

4. Stefnandi starfaði hjá stefnda sem skipverji á frystitogurunum X og Ö frá ágúst 2017 til júlí 2019. Eftir það starfaði stefnandi á sjó fyrir ýmsa aðila, m. a. á hafrannsóknarskipinu [...] . Í júní 2020 var gerður tímabundinn ráðningarsamningur milli stefnanda og stefnda í tengslum við verkefni fyrir [...] hafrannsóknarstofnunina sem gert var ráð fyrir að stæði yfir frá 29. maí 2020 til 3. ágúst 2020.

5. Þann 31. júlí 2020 féll stefnandi niður stiga við vinnu sína um borð í frystitogaranum X. Í slysatilkynningu stefnda, dagsettri 22. október 2020, til Sjúkratrygginga Íslands kemur fram að stefnandi hafi verið að sækja slöngu til að nota við þrif og verið að fara niður stiga á efra dekki. Slangan hafi fest og hafi stefnandi við það misst jafnvægið og fallið niður stigann. Þessa lýsingu er einnig að finna í skipsdagbók fyrir 31. júlí 2020.

6. Skipið kom til hafnar í Reykjavík þegar veiðiferð þess lauk 3. ágúst 2020. Sama dag leitaði stefnandi á slysa- og bráðadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Í bráðamóttökuskrá slysadeildar kemur fram að stefnandi hafi dottið niður tröppur í skipinu, um það bil tveggja metra fall. Hann hafi borið fyrir sig hægri úlnlið, fengið hnykk á hálsinn og skellt mjóbaki illa, aðallega hægra megin. Jafnframt var haft eftir stefnanda að hann hefði fengið slink á hné, væri stífur í hálsi og aumur á hægri úlnlið, bólginn á hægra hné og með versnandi verki í mjóbaki. Engin áverkamerki sáust á röntgenmyndum af lend- og spjaldhrygg, hægri úlnlið og hægra hné.

7. Þann 5. ágúst 2020 var gefið út læknisvottorð um óvinnufærni stefnanda frá 5. ágúst 2020 til 26. ágúst 2020 með vísan til skoðunar 3. ágúst 2020. Stefnandi leitaði til B læknis og fór í segulómun þann 12. ágúst 2020. Í niðurstöðu þeirrar rannsóknar segir m. a.

[ nánari lýsing á niðurstöðum

] . Þann 14. september 2020 var gefið út læknisvottorð að nýju um óvinnufærni vegna tímabilsins frá 27. ágúst til 30. september 2020.

8. Stefnandi dvaldist í

[...] í lok árs 2020 og var til skoðunar hjá læknum þar. Í vottorði þarlends læknis frá 2. október 2020 kemur fram að ekki hafi tekist að meðhöndla verkina nægjanlega vel og veikindaleyfi ákveðið áfram í fjórar vikur. Í samantekt göngudeildar læknahússins á [...] segir að hann hafi umtalsverða verki og taugatengd einkenni og eðlilegt sé að endurtaka MR- skönnun. Í vottorði, dagsettu 7. janúar 2021, kemur fram að stefnandi sé áfram óvinnufær. Sama niðurstaða kemur fram í vottorði B-x-x 23. mars 2021.

9. Í tengslum við umsókn um örorkulífeyri 11. janúar 2021 gerði C skoðun á stefnanda fyrir lífeyrissjóð [...] . Í niðurstöðu endurmatsins, sem dagsett er 11. ágúst 2021, kemur fram að stefnandi sé enn óvinnufær en meðferð og endurhæfingu sé ekki lokið. Samkvæmt læknisvottorði B frá 19. ágúst 2021 á stefnandi í erfiðleikum með flest störf og er algjörlega óvinnufær til sjóvinnustarfa. Í vottorðinu er haft eftir stefnanda að hann hafi ekki lent í slysum áður sem valdið hafi varanlegum skaða fyrir utan það að fyrir 12 árum hafi hann lent í slysi og hlotið áverka á [...] og verið metinn, að því er hann heldur, til 5% varanlegrar örorku.

10. Í sjúkraskrá stefnanda sem tekin er saman af Heilsugæslunni í [...]

24. ágúst 2021 kemur fram að stefnandi hafi lent í aftanákeyrslu í [...]

2004 og fundið fyrir verkjum í

baki og mjóbaki, en í

[...] háð honum síðan 2004. Hann slasast á hjóli á

[...] hann mikið við skoðun 2. júní 2020. Fyrir utan þessa stoðkerfisverki hefur stefnandi glímt við [...] og [...] og verið á [...] .

11. Samkvæmt matsgerð D og E, dagsettri 12. maí 2022, var varanleg örorka stefnanda metin 12% að teknu tilliti til lögbundinnar tjónstakmörkunarskyldu hans samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 sem og fyrra heilsufars. Tímabundin óvinnufærni var metin 100% frá 30. júlí til 30. október 2020. Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. laga nr. 50/1993 var metinn 8 stig.

12. Í málinu eru lögð fram tölvuskeytasamskipti lögmanns stefnanda og stefnda á tímabilinu frá 9. september 2020 til 24. ágúst 2021 vegna greiðslu slysalauna. Þann 2. október gerir lögmaður stefnanda athugasemdir við að greidd sé kauptrygging í stað staðgengilslauna fyrir fyrstu tvo mánuðina eins og 36. gr. sjómannalaganr. 35/1985 geri ráð fyrir. Stefndi svarar því í tölvuskeyti 7. október 2020 að skipið hafi verið í tímabundnum sérverkefnum við [...] og hafi ráðning verið bundin við þá ferð og ekki um neinn staðgengil að ræða. Honum hafi því verið greidd kauptrygging. Á launaseðli fyrir tímabilið frá 5. ágúst 2020 til 26. ágúst 2020 er vísað til dagkaups vegna eftirlits.

13. Stefnukrafan miðast við tveggja mánaða staðgengilslaun stefnanda fyrir tímabilið 4. ágúst til og með 4. október 2020 en jafnframt kauptryggingu í þrjá mánuði eftir það. Allt að frádreginni innáborgun stefnda á slysalaunin.

II

Málsástæður stefnanda

14. Stefnandi byggir kröfu sína á því að hann hafi verið í ráðningarsambandi við stefnda þegar hann varð óvinnufær í kjölfar vinnuslyss um borð í skipi stefnda 31. júlí 2020. Samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorðum og öðrum læknisfræðilegum gögnum málsins hafi stefnandi verið með öllu óvinnufær frá slysdegi og verði það fyrirsjáanlega áfram. Stefndi hafi ekki hnekkt þessum vottorðum. Hann hafi auk þess viðurkennt greiðsluskyldu sína með því að greiða stefnanda slysalaun fyrir hluta tímabilsins.

15. Stefnandi byggir kröfur sínar á því að samkvæmt 1. og 3. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 sé réttur stefnanda til slysalauna fimm mánuðir, fyrstu tveir á staðgengilslaunum en næstu þrír á kauptryggingu. Réttur stefnanda til þessara slysalauna sé jafnframt tryggður samkvæmt grein 1.21 í kjarasamningi Sjómannasambands Íslands og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Stefnandi vísar til þess að hann hafi einungis fengið greidd slysalaun fyrir tímabilið 5.– 26. á gúst 2020, en ekki staðgengilslaun eins og hann eigi rétt á samkvæmt 36. gr. sjómannalaga og ótvíræðri áratugalangri dómaframkvæmd, heldur einvörðungu „dagkaup vegna eftirlits“, samtals 1.136.851 kr. Stefnandi eigi inni ógreidd tveggja mánaða staðgengilslaun og kauptryggingu í þrjá mánuði eftir það, allt að frádreginni framangreindri innáborgun stefnda á slysalaunin.

16. Stefnandi vísar til þess að ákvæði 36. gr. sjómannalaga 35/1985 um launarétt sjómanna í slysa- og veikindaforföllum sé sérregla sem byggist ekki á reglum skaðabótaréttarins um bætur fyrir eiginlegt fjártjón, heldur þvert á móti tryggi þeim sem slasast rétt til slysalauna í allt að fimm mánuði, þó svo viðkomandi sjómaður hafi ekki verið fastráðinn eða jafnvel á sínum fyrsta degi um borð í skipi. Fyrir liggi að stefnandi var óvinnufær samkvæmt læknisvottorðum í meira en fimm mánuði í kjölfar slyssins og beri stefnda því að greiða honum slysalaun í hina lögákveðnu fimm mánuði og skuli launaréttur hans fyrstu tvo mánuðina, í samræmi við áðurnefnda dómaframkvæmd, miðast við laun staðgengils á skipinu sem hann slasaðist á.

17. Stefnandi byggir kröfur sínar á upplýsingum frá Sjómannafélagi Íslands, stéttarfélagi stefnanda, en samkvæmt þeim námu staðgengilslaun tímabilið frá 4. ágúst til 1. október samtals 2.996.816 kr. Staðgengilslaun vegna næstu veiðiferðar, 2.– 29. október, námu 2.187.637 kr. og sé réttur stefnanda vegna þeirrar veiðiferðar á tímabilinu frá 2.– 4. október 234.390 kr. (2.187.637 * 3/28), auk orlofs að fjárhæð 23.837 kr., samtals 258.227 kr. Alls nemi réttur til staðgengilslauna 3.255.043 kr. að frádreginni greiðslu stefnda, 1.136.851 kr. Samtals séu ógreidd staðgengilslaun 2.118.192 kr. Að auki hafi stefnanda borið greiðsla kauptryggingar og orlofs í þrjá mánuði. Kauptrygging háseta á mánuði nemi 326.780 kr. auk orlofs, 33.234 kr., samtals 360.014 kr. á mánuði, eða 1.080.042 kr. fyrir þá þrjá mánuði sem stefnandi átti rétt á.

18. Samkvæmt framangreindu nemi vangreidd slysalaun stefnanda 3.198.234 kr., en í samræmi við dómaframkvæmd bætist þar ofan á greiðsla vegna tapaðra lífeyrisréttinda, 8% mótframlags atvinnurekanda, af vangreiddum slysalaunum, sem geri 255.859 kr., enda hafi stefnandi orðið af þeim greiðslum vegna vangreiddra launa stefnda. Samtals séu það 3.454.093 kr. sem stefndi er krafinn greiðslu á í máli þessu, sem sundurliðist með eftirfarandi hætti:

Staðgengilslaun í 2 mánuði (a. t. t. innáborgunar) 2.118.192 kr.

Kauptrygging í 3 mánuði 1.080.040 kr.

Töpuð lífeyrisréttindi 8% 255.859 kr.

Samtals ógreitt 3.454.093 kr.

19. Krafist er dráttarvaxta af framangreindum 2.118.192 kr. staðgengilslaunum frá 15. nóvember 2020 og af eftirstöðvunum, 1.335.901 kr., frá 15. febrúar sama ár. Samkvæmt kjarasamningi SSÍ og SFS skuli laun greidd eigi síðar en 15. hvers mánaðar vegna fyrri mánaðar. Þriggja mánaða rétti stefnanda til kauptryggingar lauk 4. janúar 2021.

20. Krafa um greiðslu málskostnaðar byggist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en með vísan til 1. og 2. mgr. 131. gr. laganna er krafist álags á málskostnað, enda hafi höfnun stefnda á greiðsluskyldu í raun verið án skýringa en valdið stefnanda óþarfa erfiðleikum.

III

Málsástæður stefnda

21. Stefndi byggir á því að óvinnufærni stefnanda vegna vinnuslyss sem varð 30. júlí 2020 sé ósönnuð fyrir tímabilið frá 27. ágúst 2020 til 4. janúar 2021, en stefnandi starfaði þá eftir tímabundnum ráðningarsamningi sem háseti í botnsjávarrannsóknum stefnda fyrir [...] hafrannsóknarstofnunina.

22. Stefndi vísar til þess að stefnanda hafi borið að fylgja starfsreglum stefnda um tilkynningu forfalla af völdum veikinda og slysa. Í reglunum komi fram að skipverja beri að leita til trúnaðarlæknis stefnanda strax og hann telji sig óvinnufæran og/eða þegar skipið kemur að landi. Trúnaðarlæknir ákveði hvort hann kallar á skipverja í skoðun til staðfestingar á óvinnufærni og hvort krafist sé læknisvottorðs annars læknis sem annast skipverja. Ef skipverji er óvinnufær vegna veikinda eða slyss um langan tíma beri honum að endurnýja læknisvottorð sitt hjá trúnaðarlækni eða meðferðarlækni eftir nánari ákvörðun stefnda, en þó ekki sjaldnar en mánaðarlega. Frá þessu megi þó veita undanþágu eftir tillögu trúnaðarlæknis ef hann telur auðsætt að um lengri veikindafjarvist verði að ræða.

23. Stefndi vísar til þess að það sé óumdeilt að stefnandi lenti í vinnuslysi um borð í skipinu X hinn 31. júlí 2020. Lýsingar á slysinu benda til þess að það hafi verið minni háttar og áverkar stefnanda ekki með þeim hætti að grípa þyrfti til sérstakra ráðstafana. Hefði stefnandi orðið fyrir samfallsbroti á hrygg við slysið, eins og haldið er fram í einu vottorðanna, hefði að líkindum þurft að kalla til þyrlu til að flytja hann undir læknishendur.

24. Stefndi byggir á því að þegar stefnandi fékk læknisvottorð þegar skipið kom í höfn 3. ágúst 2020 um óvinnufærni frá 5. ágúst til 26. ágúst 2020 hafi röntgenmyndir frá Landspítala og niðurstöður úr segulómum ekki gefið til kynna neina alvarlega eða varanlega áverka vegna slyssins. Þá hafi stefnandi birt margvíslegar upptökur af sjálfum sér á samfélagsmiðlum sem ekki samræmist staðhæfingum hans um óvinnufærni og slysaforföll.

25. Stefndi vísar til þess að það sé óumdeilt að hann greiddi stefnanda laun vegna slyssins frá 4. ágúst 2020 til 26. ágúst 2020 í samræmi við efni læknisvottorðs F sem er dagsett 5. ágúst 2020. Það hafi ekki verið fyrr en ínóvember sama ár sem stefnandi gerði frekari kröfur um laun vegna óvinnufærni eftir slysið á grundvelli læknisvottorðs G sem er dagsett 2. október 2020 og H frá 14. september 2020.

26. Stefndi byggir á því að læknisvottorð H frá þessum tíma sé ófullnægjandi til sönnunar um óvinnufærni stefnanda af völdum slyssins auk þess sem það sé í andstöðu við grundvallasjónarmið um áreiðanleika vottorða heilbrigðisstarfsfólks, sbr. 19. gr. laga nr. 34/2012, og renni ekki stoðum undir kröfu stefnanda. Læknisvottorðið, sem tók til þriggja vikna aftur í tímann og tveggja vikna fram í tímann, hafi verið gefið út án skoðunar á stefnanda og með vísun til símtals milli stefnanda og heimilislæknis.

27. Stefndi byggir á því að læknisvottorð G frá 2. október 2020 sé efnislega rangt, byggist ekki á fullnægjandi skoðun eða rannsókn á stefnanda og renni þar af leiðandi ekki stoðum undir kröfu stefnanda. Læknisvottorðið sé byggt á samtölum við stefnda, en hvorki segulómun né röntgenskoðunum, um að stefndi hafi orðið fyrir slysi og samkvæmt hans frásögn undirgengist rannsóknir sem sýni fram á að hann hafi orðið fyrir samfallsbroti á hrygg. Sú fullyrðing sé ekki rétt, eins og sjá megi af niðurstöðum röntgenmynda Landspítalans frá 3. ágúst 2020 og segulómskoðunar [...] frá 12. ágúst sama ár. Sama eigi við um læknisvottorð hans frá 7. janúar 2021.

28. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi verið upplýstur um það í nóvember 2020 að stefndi myndi ekki greiða slysalaun á grundvelli þessara vottorða enda væru þau ómarktæk. Stefnandi hafi sent stefnda læknisvottorð G, dagsett 7. janúar 2021, og vottorð um læknisskoðun I sem fór fram 15. desember 2020, en það vottorð ereinnig dagsett 7. janúar 2021. Stefnandi heldur því fram að þessi læknisvottorð séu efnislega röng og renni ekki stoðum undir kröfur stefnanda.

29. Stefndi byggir á því að læknisskoðun I byggist ekki á skoðun eða rannsókn á stefnanda heldur einhliða frásögn hans um að hann hafi orðið fyrir brjósklosi og samfallsbroti á hrygg við slys og sé enn verulega verkjaður. Þá komi fram í læknisvottorðinu að læknirinn hafi átt erfitt með að skilja ótilgreind íslensk skjöl sem stefnandi hafði meðferðis, en við fyrstu sýn bendi þau til tiltekinna áverka stefnanda. Umfjöllun læknisins sé í andstöðu við niðurstöður röntgenmynda Landspítalans frá 3. ágúst 2020 og segulómunar [...] frá 12. ágúst 2020 og bendi ekki til þess að læknirinn hafi haft þær myndir til skoðunar. Þar komi ekki fram sambærilegir áverkar á hálsi, mjóbaki eða hné og engin hryggbrot.

30. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi verið upplýstur um það að nýju í janúar 2021 að stefndi myndi ekki greiða slysalaun á grundvelli vottorðanna þar sem þau væru ómarktæk auk þess sem nokkrir mánuðir hefðu liðið milli læknisskoðana.

31. Stefndi byggir á því að niðurstöður matsgerðar C frá 11. ágúst 2021 séu ómarktækar og í andstöðu við grundvallasjónarmið um áreiðanleika vottorða heilbrigðisstarfsfólks, sbr. 19. gr. laga nr. 34/2012. Í matsgerðinni er fullyrt að stefnandi hafi hlotið samfallsbrot á fimmta lendar hryggjarliðs bol og I. spjaldhryggjarlið við slys með vísan til læknisvottorðs G, dags. 7. janúar 2021. Sú ályktun sé í andstöðu við niðurstöður röntgenmynda Landspítalans frá 3. ágúst 2020 og segulómunar [...] frá 12. ágúst 2020. Matsgerðin renni því ekki stoðum undir kröfur stefnanda.

32. Stefndi byggir á því að læknisvottorð B frá 23. mars 2021 sé efnislega rangt og jafnframt í andstöðu við grundvallarsjónarmið um áreiðanleika vottorða heilbrigðisstarfsfólks, sbr. 19. gr. laga nr. 34/2012, og verði þar af leiðandi ekki lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Læknisvottorðið varði margra mánaða tímabil frá og með 3. ágúst 2020. B hitti stefnanda 10. ágúst 2020 vegna slyssins en ekki eftir það, enda var stefnandi búsettur í [...] .

58. Læknisvottorð B varði tímabilið frá og með 30. júlí 2020 þrátt fyrir að vera skrifað 17. ágúst 2021. Álit hans styðjist ekki við önnur gögn en röntgenmyndir Landspítalans, frá 3. ágúst 2020 og segulómun [...] frá 12. ágúst 2020, sem undirbyggi þó ekki niðurstöðurnar. Þá sé lýsing B á afleiðingum slyssins fyrir stefnanda hvorki í samræmi við matsgerð C læknis né læknisvottorð frá [...] . Öll þau læknisvottorð sem hér hafa verið rakin séu í andstöðu við niðurstöður þeirra rannsókna, röntgenmynda og segulómskoðunar sem fóru fram í kjölfar slyssins. Stefndi telur í samræmi við framangreint að óvinnufærni stefnanda vegna slyssins frá og með 27. ágúst 2020 sé ósönnuð.

33. Stefndi vísar til þess að trúnaðarlæknir stefnda sem er viðurkenndur sjómanna-læknir hjá Samgöngustofu, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 676/2015 um menntun, þjálfun og atvinnuréttindi farmanna, hafi upplýst stefnda um að stefnandi væri ekki óvinnufær í skilningi sjómannalaga nr. 35/1985.

34. Stefndi byggir á því að meinta óvinnufærni stefnanda sé ekki að rekja til vinnuslyssins 31. júlí 2020. Rannsóknir eftir slysið gefi ekki til kynna neina áverka sem geti útskýrt einkenni stefnanda sem liggi til grundvallar kröfu hans um laun í slysaforföllum og virðist jafnframt að einhverju leyti ekki hafa komið fram fyrr en löngu eftir að slysið átti sér stað.

35. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi glímt við ýmis stoðkerfisvandamál í gegnum árin, m. a. eftir [...]

, enda komi fram í læknisvottorði J, dagsettu 24. ágúst 2021, að erfitt sé að átta sig nákvæmlega á því hvaða einkenni stefnanda séu eftir slysið og hver mögulega eftir fyrri áverka og slys. Þá komi fram í læknisvottorði B, dagsettu 23. mars 2021, að stefnandi hafi hlotið áverka á [...] og verið metinn til 5% varanlegrar örorku.

Það sé því ósannað að meint óvinnufærni stefnanda stafi af afleiðingum slyss um borð í skipi stefnda.

36. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til slysalauna fyrir tómlæti. Stefndi greiddi stefnanda laun fyrir tímabilið 4.– 6. ágúst 2020. Stefnda hafi hins vegar ekki borist krafa um laun vegna óvinnufærni fyrir tímabilið eftir 26. ágúst 2020 fyrr en með tölvupósti lögmanns stefnanda, dags. 2. nóvember 2020. Á þeim tíma voru liðnir rúmlega tveir mánuðir frá því tímabili sem krafan tók til.

37. Stefndi vísar til þess að í reglum stefnda um um tilkynningar vegna veikinda og slysa komi fram að ef skipverji er óvinnufær vegna veikinda eða slyss um langan tíma skuli hann endurnýja læknisvottorð sitt hjá trúnaðarlækni eða meðferðarlækni eftir nánari ákvörðun stefnda, en þó ekki sjaldnar en mánaðarlega. Stefndi hafi enga vitneskju haft um að stefnandi væri enn óvinnufær undir lok ágúst 2020 fyrr en honum barst vottorðið 2. nóvember 2020 og hafi því ekki getað sannreynt óvinnufærni stefnda, svo sem með því að vísa vottorðinu til meðferðar trúnaðarlæknis. Stefndi byggir á því að þegar af þessari ástæðu hafi framlögð vottorð í málinu ekkert gildi.

38. Stefndi byggir á því að stefnandi eigi ekki rétt til staðgengilslauna á tímabilinu 4. ágúst 2020 til 4. október 2020 eftir þeirri reiknireglu sem stefnandi byggi á. Dagkaup stefnanda var 41.500 kr. fyrir hvern almanaksdag og bæri að taka mið af því við útreikning launa vegna slysaforfalla stefnanda. Í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 kemur fram að ef skipverji verður óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur skal hann eigi missa neins í af launum sínum í hverju sem þau eru greidd svo lengi sem hann er óvinnufær af framangreindum ástæðum, þó ekki lengur en tvo mánuði. Í reglunni felst að skipverji eigi rétt til að fá jafn miklar tekjur á forfallatíma og hann hefði haft ef hann hefði ekki forfallast. Óumdeilt er að rétturinn helst þrátt fyrir að ráðningartími sé fyrr á enda samkvæmt tímabundnu ráðningarsambandi.

39. Stefndi vísar til þess að við túlkun ákvæðisins sé nauðsynlegt að líta til þess að stefnandi var ráðinn tímabundið til stefnda til sérstaks og afmarkaðs verkefnis sem var rannsóknarleiðangur á [...] . Stefnandi hafi fengið greitt dagkaup fyrir vinnu sína í skipinu.

Dagafjöldi í ráðningarsambandi aðila hafi verið til viðmiðunar og hefði verkefnið ílengst hefðu laun stefnanda miðast við dagkaup. Í mati á heildarfjárhæð dagkaups skipverja hafi verið innifaldar allar aukagreiðslur, svo sem starfsaldursálag, fastakaup o. fl., samkvæmt almennum ákvæðum gildandi kjarasamnings.

40. Stefndi byggir á því að meginregla vinnuréttar sé sú að starfsmaður eigi að vera eins settur fjárhagslega og ef forföll hefði ekki borið að höndum. Þá sé það jafnframt viðurkennd meginregla í vinnurétti að við útreikning á staðgengilslaunum beri að miða við þau laun sem viðkomandi starfsmaður hefði sjálfur haft í tekjur að óbreyttu en ekki hvað staðgengill hans hafði eða hefði fengið. Raunar hafi ekki verið neinn staðgengill í tilviki stefnanda. Það sé óumdeilt að launakjör stefnanda hafi miðast við dagvinnukaup en ekki aflahlut, enda ekki um aflahlut að ræða þar sem stefnandi hafi verið ráðinn til rannsóknarverkefnis við [...] . Slysaforföll stefnanda geti ekki breytt ráðningarforsendum hans að þessu leyti. Við útreikning launa vegna slysaforfalla beri því að taka mið af dagvinnukaupi samkvæmt ráðningarsamningi.

41. Verði fallist á kröfugerð stefnanda í málinu í heild eða að hluta krefst stefndi verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda á grundvelli sömu sjónarmiða og eiga við um aðalkröfu.

IV

Niðurstaða

42. Ágreiningur þessa máls snýst um það hvort stefnandi hafi verið óvinnufær og hvort óvinnufærni hans megi rekja til vinnuslyssins þann 31. júlí 2020, hvort hann hafi fyrirgert rétti sínum vegna tómlætis og við hvaða greiðslur eigi að miða.

Óvinnufærni

43. Samkvæmt 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 skal skipverji sem verður óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur ekki missa neitt af launum sínum í hverju sem þau eru greidd svo lengi sem hann er óvinnufær af framangreindum ástæðum, í tvo mánuði. Skylda útgerðarmanns til að greiða laun meðan skipverji er óvinnufær helst allan hinn lögákveðna tíma, þótt ráðningu sé slitið fyrir lok hans samkvæmt ákvæði í samningi eða fyrir uppsögn, sbr.23. gr. laganna.

44. Skilyrði þess að skipverji missi ekkert af launum sínum samkvæmt ákvæðinu er að hann sé óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla á ráðningartíma hans hjá útgerðinni. Í málinu er óumdeilt að stefnandi lenti í vinnuslysi um borð í skipinu X þann 31. júlí 2020. Stefnandi féll þá niður tveggja metra stiga á efra dekki skipsins. Fyrir liggur að stefnandi var þá í ráðningarsambandi við stefnda og að stefndi greiddi stefnanda laun á tímabilinu frá 4. ágúst 2020 til 26. ágúst 2020. Ágreiningur er um óvinnufærni stefnanda eftir þann tíma.

45. Sönnunarbyrði um að stefnandi hafi verið óvinnufær hvílir á stefnanda. Samkvæmt 5. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 skal skipverji afhenda atvinnurekanda vottorð læknis um veikindi eða slys sem sýni að hann hafi verið óvinnufær vegna veikindanna eða slyssins. Líta verður svo á að með framlagningu slíks vottorð fullnægi stefnandi sönnunarbyrði, svo framarlega sem það uppfylli skilyrði 19. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012 og reglur nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða.

46. Samkvæmt ráðningarsamningi var það hluti af ráðningarkjörum stefnanda að tilkynna um forföll af völdum veikinda eða slysa í samræmi við reglur stefnda um slíkar tilkynningar. Í greinargerð stefnda er vísað til þess að samkvæmt þessum reglum eigi að leita til trúnaðarlæknis strax og skipverji telji sig óvinnufæran. Ef hann er óvinnufær vegna slyss um langan tíma skuli hann endurnýja læknisvottorð sitt hjá trúnaðarlækni eða meðferðarlækni eftir nánari ákvörðun stefnda, en þó ekki sjaldnar en mánaðarlega. Jafnframt er vísað til þess að stefnandi hafi verið upplýstur um það í nóvember 2020 og að nýju í janúar 2021 að framvísuð læknisvottorð væru ómarktæk.

47. Um trúnaðarlækna eru engar lögfestar reglur. Í frumvarpi að lögum nr. 35/1985 var upphaflega gert ráð fyrir því að útgerðarmanni væri heimilt á sinn kostnað að láta trúnaðarlækni sinn ganga úr skugga um það hvort skipverji væri raunverulega óvinnufær. Þetta ákvæði var fellt út í meðförum Alþingis áður en frumvarpið varð að lögum. Það getur engu að síður skipt máli við mat á sönnunarfærslu ef aðilar hafa komið sér saman um fyrirkomulag tilkynninga vegna slysa eða veikinda og mat á óvinnufærni ef vikið er frá slíku fyrirkomulagi. Að mati dómsins verður hins vegar ekki gengið svo langt að það að slíkum reglum hafi ekki verið nákvæmlega fylgt leiði sjálfkrafa til þess að stefnandi hafi fyrirgert hugsanlegum rétti sínum til launa á grundvelli 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Fyrir liggur að stefnandi var í tölvuskeytasamskiptum við stefnda á tímabilinu frá 19. ágúst 2020 til 2. nóvember 2020. Stefndi gat auðveldlega vísað þeim samskiptum í annan farveg ef hann taldi ástæðu til.

4 8. Stefnandi uppfyllir sönnunarbyrði fyrir óvinnufærni upphaflega með læknis-vottorði F um óvinnufærni tímabilið frá 5. ágúst 2020 til 26. ágúst 2020 sem lagt var til grundvallar af hálfu stefnda við greiðslu á launum á þessu tímabili. Þá liggja fyrir niðurstöður B frá 13. ágúst 2020. Í framburði B fyrir dómi kom fram að stefnandi hefði komið til hans 10. ágúst 2020 og kvartaði yfir verkjum í hálsi og herðablaði. Hann hefði átt í erfiðleikum með að beita handlegg og haft viðvarandi verki í mjóbaki, auk einkenna frá hægra hné. Í framhaldi af skoðuninni hefði stefnandi verið sendur í myndatökur og hefði niðurstaða þeirra verið sú að þröngt væri um mænu á ákveðnum liðbilum. Við skýrslutöku kom fram hjá B að stefnandi hefði verið með mjög skertar og þjáðar hreyfingar og greinilega orðið fyrir einhverju hnjaski. Hann hefði verið á leið til [...] á þessum tíma en vitnið sagðist hafa verið í sambandi við hann a. m. k. einu sinni eftir að hann fór út.

49. Í tölvuskeytasamskiptum stefnanda og stefnda á tímabilinu frá 19. ágúst 2020 til 2. nóvember 2020 eru engar frekari upplýsingar um vinnufærni stefnda lagðar fram, og raunar ekki kallað eftir þeim af hálfu stefnda fyrr en stefnandi leggur fram læknisvottorð í nóvember frá H, dagsett 14. september og læknabréf G, dagsett 2. október 2020. Frekari vottorð bárust síðan í janúar 2021 og loks voru lögð fram vottorð við þingfestingu málsins. Trúnaðarlæknir stefnda gerði réttmætar athugasemdir við efni þessara vottorða með vísan til þess að þau hefðu verið gerð á grundvelli símtala án skoðunar og staðfestu ástand stefnanda aftur í tímann auk þess sem sum þeirra byggðust á röngum forsendum um afleiðingar slyssins. Verður að telja að með þessu hafi stefndi gert málefnalegar athugasemdir við efni þessara vottorða sem hafi gefið tilefni til frekari sönnunarfærslu af hálfu stefnanda og veitt stefnda heimild til að halda eftir greiðslu þar til aflað yrði frekari sönnunar um óvinnufærni. Dómurinn sem er skipaður sérfróðum meðdómanda telur að þau vottorð sem framvísað var frá [...] og byggðu á greiningum um beinbrot hefði þurft að styðja með samtíma röntgenrannsóknum og fylgja bataferli eftir þar sem stefnandi var fluttur í annað land og upphafsmyndir ekki aðgengilegar. Þessi ofgreining var auk þess til þess fallin að seinka endurhæfingu og bataferli þar sem beinbrot er mun lengur að jafna sig en togununaráverkar.

5 0. Undir rekstri málsins lagði stefnandi fram matsgerð D bæklunarlæknis og Elögmanns, á grundvelli matsbeiðni stefnanda sjálfs og TM trygginga hf., dagsetta 12. maí 2022. Miðað við þær sönnunarkröfur sem gerðar eru samkvæmt 36. gr. sjómanna laga nr. 35/1985 um að skipverji afhendi vottorð læknis, sem hann aflar einhliða, sem sýni fram á að hann hafi verið óvinnufær vegna slyss verður að líta svo á að stefnandi hafi fullnægt þeirri sönnunarbyrði með framlagningu matsgerðarinnar. Stefndi gat mótmælt þeirri matsgerð og óskað eftir dómkvaðningu matsmanns ef hann var ósáttur við niðurstöður matsgerðarinnar.

Fyrra heilsufar

5 1. Í niðurstöðu matsgerðarinnar er stefnandi talinn hafa verið að fullu óvinnufær frá slysdegi og þar til stöðugleika var náð þremur mánuðum eftir slysið, eða þann 30. október 2020. Í matsgerðinni er sérstaklega tekið tillit til fyrra heilsufars. Það er niðurstaða dómsins sem er skipaður sérfróðum meðdómanda að þegar horft er til þess að stefnandi féll niður tveggja metra stiga verði að telja líklegt að hann hafi hlotið sértæka tognunar áverka á mjóbak og háls við það fall. Læknisskoðanir strax í kjöl far slyssins á slysa og bráðadeild þann 3. ágúst 2020 og hjá heimilislækni þann 5. ágúst 2020 og 19. ágúst 2020 auk skoðunar B bæklunarlæknis 1 0. ágúst 2020 og þeirra rannsókna sem fóru fram í kjölfarið styðja þá niðurstöðu. Sama er að segja um niðurstöðu matsgerðarinnar frá 12. maí 2022. Málsástæðum stefnda um að óvinnufærni stefnanda megi rekja til fyrri áverka er því hafnað sem ósönnuðu. Með vísan til þessa verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið óvinnufær vegna tognunaráverka á mjóbaki og hálsi á tímabilinu frá slysdegi og í þrjá mánuði eftir slysið, þ. e. til 3. nóvember 2020.

Tómlæti

52. Í málinu liggur fyrir tölvuskeyti, dagsett 19. ágúst 2020, frá lögmanni stefnanda til stefnda þar sem hann upplýsir um að hann sé að aðstoða stefnda vegna afleiðinga vinnuslyss hans 30. júlí og í viðhengi séu læknisvottorð og upplýsingar um fyrstu komu læknis (áverkavottorð). Stefnandi hafi upplýst lögmann sinn um að hann hafi ekki fengið greidd laun og jafnframt spyr lögmaðurinn í tölvuskeytinu hvort búið sé að senda tilkynningu á TM og SÍ. Í gögnum málsins er jafnframt að finna ítrekuð tölvuskeyta-samskipti á tímabilinu frá 9. september 2020 til 13. nóvember 2020 þar sem lýst er áhyggjum af greiðslu slysalauna og hvort þetta liggi ekki nokkurn veginn fyrir. Strax 2. október 2020 er vísað til þess í tölvuskeyti að greiða eigi staðgengilslaun fyrstu tvo mánuðina. Þau samskipti sem hér hefur verið vísað til gefa á engan hátt til kynna að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti varðandi innheimtu kröfunnar. Stefnda var strax 19. ágúst 2020 tilkynnt um að krafan væri til skoðunar hjá lögmanni hans, upplýst er um áhyggjur stefnanda um greiðslu slysalauna og tilkynningaskyldu. Sjónarmið stefnda um að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum fyrir tómlæti eru því haldlaus.

Staðgengilslaun

53. Í greinargerð með ákvæði 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 er áréttað að skipverji sem verður óvinnufær vegna vinnuslyss skuli eigi missa neins af launum sínum fyrstu tvo mánuði forfalla tímans. Síðan segir: „Ákvæði þetta felur það í sér, að skipverji á fiskiskipi fær greiddan hlut ef fyrir er að skipta, annars kauptryggingu, en skipverji á farskipi fær, auk grunnkaups og fastra álaga á það, greidda tilfallandi yfirvinnu. Þetta þýðir með öðrum orðum, að skipverji, sem verður óvinnufær af völdum vinnuslyss, fær greitt kaup þennan tíma eins og verið hefði, ef hann hefði ekki forfallast.“

54. Í framsöguræðu ráðherra á Alþingi er hann mælti fyrir frumvarpinu kom m. a. fram að „það er ekki beinlínis ætlast til að menn græði fjárhagslega á veikindum, heldur að þeir verði ekki fyrir tapi. Maður, sem slasast í launalausu fríi, fengi annars meiri greiðslur en ef hann slasaði stekki.“ Þessi sjónarmið um að skipverji eigi ekki að hagnast á eigin veikindum heldur vera eins settur og ef hann hefði verið um borð koma einnig fram í dómaframkvæmd, sbr. t. d. Hrd. nr. 289/2007 og Hrd. nr. 385/2012.

55. Í dómum Hæstaréttar, t. d. í málum nr. 3/1993 og nr. 289/2007, kemur fram að ákvæði 36. gr. sjómannlaga nr. 35/1985 sé afdráttarlaust um að skipverji eigi rétt til þeirra launa sem hann hefði fengið greidd fyrir að gegna starfi sínu áfram ef veikindi hefðu ekki gert hann ófæran til þess. Ákvæði 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 verður að skilja svo að það veiti sjómanni sem verður óvinnufær vegna slyss sem hann verður fyrir í starfi sínu rétt til óskertra launa í allt að tvo mánuði án tillits til þess hvort ráðning hans í skiprúm hefði staðið þann tíma ef slysið hefði ekki borið að höndum, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar í málum nr. 12/1983 og nr. 227/2005. Þau laun skulu vera sömu fjárhæðar og ef skipverjinn hefði gegnt sama starfi áfram á umræddu tímabili, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar í málum nr. 4/1993 og nr. 227/2005.

56. Komi til rekstrarstöðvunar skips tímabundið eða fyrir fullt og allt er ekki unnt staðreyna raunveruleg staðgengislaun skipverjans ef hann er á þeirri stundu forfallaður vegna veikinda eða slyss. Í þeim tilvikum þegar komið hefur til rekstrarstöðvunar vegna gjaldþrots hafa dómstólar reiknað laun skipverja á grundvelli meðallauna yfir ákveðið tímabil fyrir rekstrarstöðvunina, sbr. t. d. Hrd. nr. 153/1987.

57. Samkvæmt ráðningarsamningi, sem undirritaður var með rafrænum hætti af stefnanda og stefnda í júní 2020, fólst það starf sem stefnandi var ráðinn til að gegna í því að vera háseti um borð í skipinu X í verkefnum skipsins fyrir [...] hafrannsóknarstofnunina á tímabilinu frá 29. maí 2020 til 3. ágúst 2020. Lok ráðningar miðuðust við komu skips að bryggju í Reykjavík, þann 3. ágúst 2020. Í samningnum er miðað við verkefnatíminn sé 67 dagar, en tekið fram að dagafjöldi geti breyst með hliðsjón af stöðu verkefna, veðurfari eða öðrum ástæðum. Umsamin laun fyrir það starf sem stefnandi gegndi um borð voru 41.500 krónur fyrir hvern almanaksdag. Í ráðningarsamningi kemur fram að í mati á heildarfjárhæð dagkaups stefnanda hafi verið innifaldar allar aukagreiðslur, svo sem starfsaldursálag, fastakaup o. s. frv. samkvæmt almennum ákvæðum gildandi kjarasamnings.

58. Þau ráðningarkjör sem voru umsamin réðust af því verkefni sem stefnandi var ráðinn til, sem var rannsóknarleiðangur á [...] . Þau ráðningarkjör voru miðuð við dagvinnukaup en ekki aflahlut. Krafa stefnanda um staðgengilslaun að fjárhæð 3.255.043 krónur, sem miðast við aflahlut, er bæði í ósamræmi við það starf sem stefnandi var ráðinn til að sinna og þau ráðningarkjör sem hann samdi um. Stefnandi getur ekki krafist greiðslna á grundvelli þess að hann var óvinnufær fyrir starf sem hann hefði aldrei fengið heill heilsu. Verður kröfu stefnanda um ógreidd staðgengilslaun að fjárhæð 3.255.043 krónur eða 2.118.192 krónur að teknu tilliti innborgunar að fjárhæð 1.136.851 króna því hafnað.

59. Staðgengilsregluna ber að miða við það kaup sem viðkomandi hefði sjálfur haft í tekjur að óbreyttu. Ef verkefnið hefði framlengst hefðu ráðningarkjör stefnanda áfram miðast við hið umsamda 41.500 króna dagvinnukaup. Stefnandi hefði þá átt rétt til staðgengilslauna í tvo mánuði til 4. október 2020, eða samtals í 61 dag. Samtals nemur sú fjárhæð 2.531.500 krónum að frádreginni greiðslu stefnda að fjárhæð 1.136.851 króna. Samtals nema því ógreidd staðgengilslaun 1.394.649 krónum.

Samantekt

60. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið á stefnandi rétt til tveggja mánaða staðgengilslauna í tvo mánuði til 4. október 2020 sem miðist við hið umsamda 41.500 króna dagvinnukaup í 61 dag, eða samtals að fjárhæð 2.531.500 krónur að frádreginni greiðslu stefnda að fjárhæð 1.136.851 króna. Samtals nema því ógreidd staðgengilslaun 1.394.649 krónum. Að auki er fallist á að stefnandi eigi rétt á kauptryggingu að fjárhæð 326.780 krónur auk 33.234. króna orlofs fyrir einn mánuð, en ekki verður séð að neinn tölulegur ágreiningur sé um þessar fjárhæðir. Staðgengilslaun og kauptrygging nema því samtals 1.754.663 krónum. Þá verður fallist á að greiðsla vegna tapaðra lífeyrisréttinda, 8% mótframlag atvinnurekanda, bætist við fjárhæðina, eða samtals 140.373 krónur, enda ekki séð að stefndi hafi mótmælt því sérstaklega. Samtals verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 1.895.036 krónur.

61. Að því er varðar upphafstíma dráttarvaxta var þeirri kröfu ekki mótmælt af hálfu stefnda fyrr en við aðalmeðferð málsins. Með vísan til e-liðar 1. mgr. 80. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er þessi málsástæða stefnda of seint fram komin enda var hún ekki samþykkt af hálfu stefnanda við aðalmeðferðina og raunar mótmælt. Verður því að miða upphafstíma dráttarvaxta við það sem fram kemur í stefnu. 62. Eftir úrslitum málsins þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að ekki er að öllu leyti fallist á kröfur stefnanda, þ. m. t. kröfu um álag á málskostnað sem engar forsendur eru fyrir. Þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 1.250.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

63. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið G-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

64. H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður, ásamt meðdómsmönnunum R-kvk-þgf S-kvk-þgf héraðsdómara og Á-kk-þgf K-kk-þgf bæklunarlækni. Dómsformanni var úthlutað málinu 2. mars 2023.

Dómsorð :

Stefndi, Brim hf., greiði stefnanda, A, 1.895.036 krónur auk dráttarvaxta af 1.394.649 krónum frá 15. nóvember 2020 til 15. febrúar 2021 en af 1.895.036 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.250.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf S-kk-nf

R-kvk-nf S-kvk-nf

Á-kk-nf K-kk-nf.