X-55/2013

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 15. apríl 2013, sem móttekið var af héraðsdómi 18. sama mánaðar. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Málið var tekið til úrskurðar mánudaginn 7. apríl sl.

Sóknaraðili er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík, en varnaraðili er LBI hf., Álfheimum 74, Reykjavík.

Sóknaraðili gerir eftirfarandi dómkröfur:

Aðallega að krafa hans um greiðslu á 42.389.611 sænskum krónum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 68.771 sænskri krónu frá 26. febrúar 2009 til 23. mars sama ár, 22.494.140 sænskum krónum frá þeim degi til 9. maí sama ár, 36.836.111 sænskum krónum frá þeim degi til 7. ágúst sama ár og 42.389.611 sænskum krónum frá þeim degi til greiðsludags og um greiðslu á 2.500.000 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júní 2012 til greiðsludags sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila verði viðurkennd með rétthæð samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Til vara gerir sóknaraðili kröfu um viðurkenningu sömu fjárhæðar og dráttarvaxta með rétthæð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 að því undanskildu að dráttarvextir verði viðurkenndir með rétthæð samkvæmt 114. gr. sömu laga.

Þá gerir sóknaraðili kröfu um að verði ofangreindar fjárhæðir í öllum kröfuliðum umreiknaðar í íslenskar krónur geri hann kröfu um gengismun undir öllum kröfuliðum.

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar.

I

Málavextir eru að stærstum hluta óumdeildir. Koma þeir og að nokkru fram í dómi Hæstaréttar 24. maí 2012 í máli nr. 156/2011: Handelsbanken AB gegn Landsbankanum hf. Er óumdeilt að Handelsbanken AB gekkst í ábyrgð gagnvart sænska félaginu Fastighets AB Certus fyrir greiðslu skuldbindinga Baugs Group hf. og dótturfélags þess, DBH Stockholm AB, samkvæmt húsaleigusamningi um tiltekna fasteign í Stokkhólmi, en þó að hámarki 42.320.840 sænskar krónur. Þann 27. mars 2003 lýsti Landsbanki Íslands hf. (nú LBI hf. sem er varnaraðili þessa máls) því yfir að bankinn gengist í bakábyrgð gagnvart Handelsbanken AB fyrir greiðslum sem sá síðarnefndi kynni að inna af hendi í skjóli framangreindrar ábyrgðar. Landsbanki Íslands hf. staðfesti 3. apríl 2003 að fjárhæð bakábyrgðarinnar væri 42.320.840 sænskar krónur. Báðar framangreindar ábyrgðir voru tímabundnar og voru síðast framlengdar í júlí 2007. Átti bakábyrgð Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB að standa til 15. janúar 2013.

Þann 7. október 2008 beitti Fjármálaeftirlitið heimild stjórnvalda samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., til að taka yfir starfsemi Landsbanka Íslands hf. Skipaði Fjármálaeftirlitið þá skilanefnd til að taka við stjórn bankans. Því næst var Nýi Landsbankinn hf., nú Landsbankinn hf. sem er sóknaraðili þessa máls, stofnaður og voru innlendar innstæður varnaraðila, sem og helstu eignir hans sem tengdust innlendri starfsemi fluttar yfir til nýja bankans, sbr. ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Samkvæmt 9. tölulið ákvörðunarinnar átti sú bakábyrgð sem um ræðir í þessu máli að færast yfir til hins nýja banka. Umræddri ákvörðun bar breytt 12. október 2008 og aftur 19. október sama ár. Óumdeilt er í málinu að í síðastnefndu ákvörðuninni var kveðið á um að sú bakábyrgð sem fyrr er nefnd ætti ekki að flytjast til hins nýja banka og var kveðið á um það í ákvörðuninni að hún skyldi hafa réttaráhrif frá 9. október 2008.

Varnaraðili fékk 5. desember 2008 heimild til greiðslustöðvunar samkvæmt ákvæðum 2. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og sérreglum um slíka heimild fjármálafyrirtækja í lögum nr. 161/2002, sbr. 2. og 4. gr. laga nr. 129/2008. Þann 22. apríl 2009 tóku gildi lög nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Meðal þess sem lögin höfðu í för með sér voru ákvæði um skipun slitastjórnar. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði slitastjórn fyrir varnaraðila 29. apríl 2009 sem sinnti öllum öðrum verkefnum en þeim sem skilanefnd voru sérstaklega falin samkvæmt lögum nr. 161/2002 fram til ársloka 2011 er verkefni skilanefndar færðust einnig á hendur slitastjórnar, sbr. lög nr. 78/2011.

Samkvæmt ákvæðum XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eins og þeim var breytt með lögum nr. 44/2009, gilda í meginatriðum reglur laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um slitameðferð fjármálafyrirtækja, þar á meðal um meðferð krafna á hendur slíku fyrirtæki. Þann 30. apríl 2009 gaf slitastjórn varnaraðila út innköllun til kröfuhafa sem birt var fyrst í Lögbirtingarblaðinu þennan sama dag. Var frestur til að lýsa kröfum sex mánuðir frá fyrstu birtingu og lauk kröfulýsingarfresti samkvæmt því á miðnætti þann 30. október 2009.

Handelsbanken AB lýsti kröfu á grunvelli framangreindrar bakábyrgðar við slit varnaraðila með kröfulýsingu dags. 28. október 2009 sem móttekin var af slitastjórn varnaraðila þann 29. sama mánaðar. Kröfunni var lýst sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 og fékk hún númerið 3227 í kröfuskrá varnaraðila. Í kröfulýsingunni var til þess vísað að Handelsbanken AB teldi sóknaraðila bera greiðsluskyldu á grundvelli bakábyrgðarinnar og að honum hefði þegar verið stefnt til greiðslu þeirrar kröfu. Var tilgreint að kröfunni væri lýst til að gæta ýtrasta réttar. Slitastjórn varnaraðila hafnaði framangreindri kröfu Handelsbanken AB og var þeirri afstöðu mótmælt og er umræddur ágreiningur enn til meðferðar við slitameðferð varnaraðila.

Með fyrrnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 var sóknaraðila gert að greiða Handelsbanken AB 42.389.611 sænskar krónur auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Var hin dæmda fjárhæð í fyrsta lagi vegna greiðslu þóknunar að fjárhæð 68.711 sænskar krónur og í öðru lagi vegna greiðslu 22.425.369 sænskra króna en báðar greiðslurnar átti að inna af hendi 26. febrúar 2009, í þriðja lagi greiðslu að fjárhæð 14.341.971 sænsk króna sem inna átti af hendi 19. apríl 2009 og loks 5.553.500 sænskar krónur sem inna átti af hendi 7. ágúst 2009. Einnig var sóknaraðila gert að greiða Handelsbanken AB 2.500.000 krónur í málskostnað á báðum dómstigum.

Var vísað til þess í dómi Hæstaréttar að nánar tilgreind samskipti sóknaraðila og Handelsbanken AB, m.a. eftir 19. október 2008, hafi verið til þess fallin að vekja traust hjá þeim síðarnefnda um að sóknaraðili hefði tekið yfir umrædda ábyrgð. Þá var einnig vísað til þess að sóknaraðili hefði síðar haft milligöngu um greiðslu þóknunar vegna ábyrgðarinnar og hafi sóknaraðili ekki hreyft því við Handelsbanken AB að ábyrgðin hvíldi ekki á honum fyrr en 3. febrúar 2009.

Í greinargerð varnaraðila kemur fram að hann telur sig í engu hafa komið að þeim samskiptum milli sóknaraðila og Handelsbanken AB sem nánar sé lýst í umræddum Hæstaréttardómi. Kveður varnaraðili að með ákvörðun Fjármáleftirlitsins frá 9. október 2008 hafi sóknaraðili yfirtekið allar óefnislegar eignir og réttindi varnaraðila, þar með talið vörumerki og einkaleyfi, skráð sem óskráð, hjáheiti, gagnasöfn, hugbúnað og leyfi vegna hans svo og öll sambærileg réttindi hvort sem þau hafi byggt á samningi, skráningu, opinberum leyfum eða öðru, eins og nánar komi fram í ákvörðuninni. Þannig hafi öll gögn sem lotið hafi að upphaflegri bakábyrgð Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB verið færð yfir til sóknaraðila á grundvelli framangreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins. Hafði varnaraðili því hvorki haft aðgang að upplýsingum um þau samskipti Landsbankans hf. og Handelsbanken sem áður sé lýst né hafi varnaraðila mátt vera kunnugt um efni þeirra.

Í málinu liggur fyrir yfirlýsing skilanefndar varnaraðila sem gefin var út 15. september 2009 vegna málshöfðunar Handelsbanken AB á hendur sóknaraðila. Þar segir: „Við fall Landsbanka Íslands hf. í október 2008 og uppgjör milli hans og NBI hf. [kt.], varð ábyrgð nr. GI 002509, höfuðstóll SEK 36.905.493, eftir hjá Landsbanka Íslands hf. en fluttist ekki yfir í NBI hf. Af hálfu Landsbanka Íslands hf. hefur kröfu þessari verið lýst í þrotabú Baugs Group hf., [kt.].“

Í kjölfar fyrrnefnds dóms Hæstaréttar 24. maí 2012 lýsti sóknaraðili þeirri kröfu við slitameðferð varnaraðila sem hér er til meðferðar. Var kröfulýsing dagsett 15. júní 2012 og árituð um móttöku 18. sama mánaðar. Varnaraðili hafnaði kröfunni og mótmælti sóknaraðili þeirri afstöðu innan lögboðinna tímafresta. Haldnir voru fundir til að freista þess að jafna ágreining og urðu breytingar á kröfugerð sóknaraðila á fundi 20. mars 2013. Ekki tókst að jafna ágreining aðila og var málinu vísað til úrlausnar dómsins.

Í upphafi aðalmeðferðar málsins voru lögð fram gögn sem sýna að Handelsbanken AB hefur í kjölfar greiðslu sóknaraðila á dæmdum fjárhæðum vegna fyrrnefnds Hæstaréttardóms framselt sóknaraðila kröfu þá sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila. Kom fram við aðalmeðferðina að sú krafa er enn til meðferðar við slitameðferð varnaraðila.

II

Sóknaraðili kveður kröfu sína byggja á því að hann hafi eignast endurkröfurétt á hendur varnaraðila vegna ábyrgðar sem hafi skapast gagnvart Handelsbanken AB á þeim grundvelli að yfirlýsingar sóknaraðila hafi verið fallnar til að vekja traust hjá Handelsbanken AB á því að ábyrgðin hefði flust yfir. Af dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 verði ekki dregin önnur ályktun en sú að sóknaraðili í máli þessu hafi skapað sér sjálfstæða samningsskyldu gagnvart Handelsbanken AB með yfirlýsingum sínum. Án þeirra yfirlýsinga, sem gengið hafi í berhögg við fyrirmæli Fjármálaeftirlitsins á þessum tíma, hefði varnaraðila borið að greiða Handelsbanken AB fjárhæð bakábyrgðarinnar.

Í kröfulýsingu sóknaraðila sé gengið út frá því að með viðurkenningu skilanefndar varnaraðila 15. september 2009 hafi skilanefndin viðurkennt greiðsluskyldu sína á grundvelli ákvarðana Fjármálaeftirlitsins 9. og 19. október 2008.

Kröfugerðin byggi á þeirri kröfu sem sóknaraðili hafi verið dæmdur til að greiða Handelsbanken AB. Sú fjárhæð sé samsett af höfuðstól ábyrgðarinnar og þóknun, ásamt dráttarvöxtum, sem sóknaraðili hafi verið látinn greiða Handelsbanken AB, með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Sé hér um að ræða þóknun frá 26. febrúar 2009 að fjárhæð 68.711 sænskar krónur, greiðslu frá 26. febrúar 2009, að fjárhæð 22.425.369 sænskar krónur, greiðslu frá 19. apríl 2009 að fjárhæð 14.341.971 sænsk króna og greiðslu frá 7. ágúst 2009 að fjárhæð 5.553.500, sænskar krónur. Með bókun sóknaraðila á dómþingi 7. apríl 2014 og við munnlegan málflutning gerði sóknaraðili nánari grein fyrir því, í tilefni af athugsemdum varnaraðila í greinargerð, að samtala framangreindra fjárhæða væri í raun 42.389.551 sænskar krónur. Hann kvaðst þó halda sig við að gera kröfu að höfuðstól 42.389.611 sænskar krónur sem hafi verið sú fjárhæð sem hann hafi verið dæmdur til að greiða í nefndum Hæstaréttardómi.

Í greinargerð kemur og fram að kröfu sóknaraðila hafi verið lýst með fyrirvara um uppgjör á milli hans og Handelsbanken AB. Það uppgjör hafi farið fram með greiðslu til Handelsbanken AB 18. júní 2012. Í kjölfarið hafi sóknaraðili lagt fram nákvæmari kröfugerð á ágreiningsfundi 20. mars 2013. Tímamark dráttarvaxta hafi verið fært til og höfuðstóll kröfu lækkaður. Þá hafi sóknaraðili fallið frá varakröfu sinni, sem gerð hafi verið í íslenskum krónum. Dráttarvaxta sé krafist frá því tímamarki er krafan hafi orðið gjaldkræf gagnvart sóknaraðila. Á grundvelli meginreglu um endurkröfurétt ábyrgðarmanna hafi hún einnig orðið gjaldkræf gagnvart varnaraðila. Að auki geri sóknaraðili kröfu um málskostnað að fjárhæð 2.500.000 krónur sem hann hafi verið dæmdur til að greiða til Handelsbanken AB.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að með yfirlýsingum sóknaraðila í máli þessu hafi hann stofnað til nýrrar bakábyrgðar, á þeim grundvelli að yfirlýsingarnar hafi verið til þess fallnar að vekja traust hjá Handelsbanken AB á því að ábyrgðin hefði flust yfir. Niðurstaðan feli í sér að um hafi verið að ræða sjálfstæða og nýja samningsskyldu á grundvelli loforðs sem í yfirlýsingu sóknaraðila hafi falist.

Dómurinn hafi fjallað um réttarstöðu sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB, en hafi ekki fjallað um innri lögskipti á milli sóknaraðila og varnaraðila. Þá hafi dómurinn ekki fjallað um mögulega endurkröfu á hendur varnaraðila vegna ábyrgðarinnar. Dómurinn hafi því ekki skorið úr um það álitaefni.

Þegar tekið hafi verið til varna vegna málshöfðunar Handelsbanken AB gegn sóknaraðila hafi það verið sameiginlegur skilningur sóknaraðila og varnaraðila í þessu máli að réttarstaðan væri sú að varnaraðili væri í bakábyrgð gagnvart Handelsbanken AB vegna ábyrgðar Handelsbanken AB fyrir Baug Group hf. Með dóminum hafi Hæstiréttur breytt stöðunni hvað varði réttarsambandið á milli sóknaraðila og Handelsbanken AB, þannig að sóknaraðili hafi orðið bakábyrgðaraðili gagnvart Handelsbanken AB, þrátt fyrir að ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins hefðu kveðið á um annað. Eftir standi að skilanefnd varnaraðila hafi staðið í þeirri trú, þrátt fyrir yfirlýsingar sóknaraðila á sínum tíma, að ábyrgðin hefði ekki flust yfir til nýja bankans, þ.e. sóknaraðila.

Í kröfurétti sé endurkröfuréttur þess sem geri upp skuld við kröfuhafa, gagnvart skuldara og/eða ábyrgðarmanni, meginregla. Talið sé að þau eðlisrök, sem heimili endurkröfu miði einkum að því að sanngjörn niðurstaða fáist að lokum varðandi endanlega greiðsluskyldu viðkomandi aðila, eftir að innbyrðis uppgjöri þeirra í millum vegna endurkröfu sé lokið.

Ekki sé fyrir hendi ein lögfest regla um endurkröfurétt heldur hafi mótast fastar meginreglur um réttinn á sumum sviðum en ekki á öðrum. Þannig sé til dæmis ótvírætt að skuldarinn B geti krafið samskuldarann C um það sem hann hafi þurft að greiða umfram sinn hluta af skuld gagnvart kröfuhafanum A. Einnig hafi það verið talin meginregla að greiði ábyrgðarmaður lánveitanda lánsupphæð fyrir lántaka eigi hann yfirleitt endurkröfurétt á hendur lántaka. Slík endurkrafa sé í samræmi við hina viðurkenndu reglu um „subrogation“ sem snúist um endurkröfurétt þess sem greiði upp skuld við kröfuhafa. Þá hafi verið talið að í vafatilfellum sé eðlilegra að heimila endurkröfu enda mæli sanngirnissjónarmið með því.

Sóknaraðili telji samkvæmt ofangreindu að sanngirnissjónarmið mæli með því að hann eignist endurkröfu á hendur varnaraðila. Eðlisrök miði að því að sanngjörn niðurstaða fáist að lokum varðandi endanlega greiðsluskyldu aðilanna. Það væri ósanngjörn niðurstaða ef sóknaraðili fengi ekki endurkröfu á hendur varnaraðila viðurkennda.

Það hafi verið sameiginlegur skilningur aðilanna að varnaraðili beri greiðsluskyldu vegna ábyrgðarinnar. Í SWIFT-skeyti sóknaraðila frá 3. febrúar 2009 segi: „..allar kröfur samkvæmt ábyrgðinni sendast til skilanefndar Landsbanka Íslands hf.“

Þá segi í yfirlýsingu skilanefndar varnaraðila frá 15. september 2009:

„Við fall Landsbanka Íslands hf. í október 2008 og uppgjör milli hans og NBI hf., [kt.], varð ábyrgð nr. GI 002509, höfuðstóll SEK 36.905.493, eftir hjá Landsbanka Íslands hf. en fluttist ekki yfir í NBI hf. Af hálfu Landsbanka Íslands hf. hefur kröfu þessari verið lýst í þrotabú Baugs Group hf., [kt.].“

Úr þessum yfirlýsingum megi lesa þann skilning varnaraðila að hin eðlilega skipan sé að varnaraðili beri umrædda ábyrgð. Þá komi fram í yfirliti yfir þær ábyrgðir sem orðið hafi eftir hjá varnaraðila að það hafi verið sameiginlegur skilningur aðilanna að ábyrgðin hafi orðið eftir hjá varnaraðila. Auk þess verði að líta svo á að fyrst varnaraðili hafi talið ábyrgðina liggja hjá sér þá hafi varnaraðili undirbúið sig fyrir og verið í stakk búinn til að greiða ábyrgðina.

Þetta renni stoðum undir kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila á grundvelli „subrogation“, eins og fjallað sé um hér að framan.

Eins og reifað sé í dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 hafi Fjármálaeftirlitið tekið ákvörðun um ráðstöfun eigna og skuldbindinga varnaraðila til sóknaraðila. Lokaniðurstaðan hafi orðið, samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, að ábyrgð varnaraðila gagnvart Handelsbanken AB yrði þar eftir og myndi ekki flytjast yfir til sóknaraðila. Það sé áfram niðurstaðan þó að Hæstiréttur telji að sóknaraðili hafi tekið á sig sjálfstæða ábyrgð gagnvart Handelsbanken AB.

Kröfunni sé lýst aðallega sem búskröfu samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 en undir þann lið falli kröfur sem hafi orðið til á hendur þrotabúi eftir uppkvaðningu úrskurðar um töku bús til gjaldþrotaskipta með samningum skiptastjóra eða vegna tjóns sem búið baki öðrum.

Með dómum Hæstaréttar í málum nr. 441/2011 og 112/2012 hafi því verið slegið föstu að frá skipan skilanefndar 7. október 2008 til skipunar slitastjórnar varnaraðila 22. apríl 2009 hafi varnaraðili verið í aðstöðu sem leggja megi að jöfnu við að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans að því er varði tilkall annarra á grundvelli eignarréttinda til peninga í vörslum hans og að því er varði kröfur samkvæmt 110. gr. laga nr. 21/1991.

Allar kröfur sem stofnast hafi á hendur varnaraðila eftir skipun skilanefndarinnar 7. október 2008 falli því undir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Yfirlýsingar sóknaraðila sem átt hafi sér stað á þessu tímabili hafi orðið til þess að Handelsbanken AB hafi átt kröfu á hendur sóknaraðila samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Yfirlýsingar varnaraðila hafi verið fallnar til að vekja traust hjá sóknaraðila á því að ef til þess kæmi að sóknaraðili myndi greiða til Handelsbanken AB þá myndi sóknaraðili eiga endurkröfu á hendur LBI hf. Þá hafi kröfur samkvæmt ábyrgðinni gjaldfallið eftir að skilanefnd hafi verið skipuð.

Samkvæmt XV. kafla laga nr. 21/1991 hafi skiptastjóri heimild til að taka yfir samninga sem þrotabúið hafi gert. Kröfur samkvæmt samningum sem skiptastjóri taki yfir heyri undir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Dómur Hæstaréttar í máli nr. 17/2013 staðfesti að XV. kafli taki til krafna í slitameðferð fjármálafyrirtækja skv. lögum nr. 44/2009. Með ofangreindri viðurkenningu frá 15. september 2009 hafi skilanefnd varnaraðila viðurkennt að ábyrgðin væri enn virk og hjá varnaraðila. Með hliðsjón af ofangreindu renni það stoðum undir það að sóknaraðili eigi kröfu á hendur varnaraðila samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Til vara sé þess krafist að krafan njóti rétthæðar samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Sé þeirri kröfu lýst á grundvelli 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991, þar sem segi að krafa komist að ef hún hafi annars fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta og henni sé lýst án ástæðulausra tafa og áður en boðað sé til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu. Eftir því sem næst verði komist hafi ekki verið boðað til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu. Þá hafi engar ástæðulausar tafir átt sér stað við kröfulýsinguna. Sóknaraðili hafi verið í góðri trú um að hann bæri enga greiðsluskyldu, bæði byggt á ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins og yfirlýsingum skilanefndar LBI hf. Þegar í ljós hafi komið að staðan hafi verið önnur hafi sóknaraðili lýst kröfu við slitameðferð varnaraðila.

Sóknaraðili telji að varnaraðili eigi framkröfu á hendur Baugi Group hf. og að sóknaraðili eigi aftur framkröfu á hendur varnaraðila. Sóknaraðili hafi einnig lýst kröfu í þrotabú Baugs Group hf. til að gæta ýtrasta réttar. Nái krafa sóknaraðila fram að ganga gagnvart varnaraðila muni hann draga lýsta kröfu í þrotabú Baugs Group hf. til baka.

Sóknaraðili áskilji sér allan rétt vegna málsins, skv. öðrum kröfulýsingum og uppgjöri milli sóknaraðila og varnaraðila vegna færslu eigna og skulda frá sóknaraðila til varnaraðila.

Hvað varði rétt sóknaraðila til kröfunnar og til innheimtukostnaðar vísist um lagarök m.a. til meginreglna kröfu- og samningaréttar, meginreglna fjármunaréttarins, meginreglna kaupalaga, meginreglna skaðabótaréttarins og laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Um rétthæð kröfu vísi sóknaraðili aðallega til laga nr. 21/1991 en einnig m.a. til laga nr. 2/1995 um hlutafélög, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum, laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., laga nr. 44/2009, sem og til meginreglna skaðabótaréttar, kröfuréttar og fjármunaréttar.

Kröfur um vexti og endurgreiðslu kostnaðar séu aðallega byggðar á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og lögum nr. 21/1991. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji sóknaraðili við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum.

Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr.130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Sóknaraðili reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi varnaraðila.

III

Varnaraðili kveðst byggja á því að sú afstaða slitastjórnar sem sóknaraðila hafi verið kynnt og fyrir liggi fái staðist að öllu leyti. Í samræmi við það sé á því byggt að sóknaraðili eigi ekki lögvarða fjárkröfu á hendur varnaraðila á grundvelli þess sakarefnis sem uppi sé í málinu.

Í fyrsta lagi sé á það bent að í forsendum dóms Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 sé því lýst hvernig samskiptum hafi verið háttað eftir að Landsbanka Íslands hf., nú LBI hf. sem sé varnaraðili þessa máls, hafi verið skipuð skilanefnd og NBI hf., nú Landsbankinn hf. sem sé sóknaraðili þessa máls, hafi verið stofnaður með ákvörðun Fjármáleftirlitsins 9. október 2008. Þar komi meðal annars fram að samkvæmt upphaflegri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda varnaraðila til sóknaraðila hafi ábyrgðarskuldbindingar átt að færast til sóknaraðila með nánar tilgreindum undantekningum en þeirri ákvörðun hafi verið breytt með nýrri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 19. október 2008. Í millitíðinni, nánar tiltekið 13. október 2008, hafi sóknaraðili staðfest bréflega gagnvart Handelsbanken AB að hann hafi tekið við réttindum og skyldum vegna bakábyrgðarinnar við Handelsbanken AB. Þessi staðfesting hafi verið ítrekuð af hálfu sóknaraðila með SWIFT skeyti þann 23. október 2008, þ.e. eftir að Fjármáleftirlitið hafi breytt ákvörðun sinni á þann hátt að nánar tilgreindar ábyrgðir skyldu verða eftir hjá varnaraðila og ættu því ekki að flytjast yfir til sóknaraðila. Þá hafi sóknaraðili, án hlutdeildar eða aðkomu varnaraðila að öðru leyti, haft milligöngu um greiðslu þóknunar til Handelsbanken AB vegna ábyrgðar hins síðarnefnda 25. nóvember 2008. Þá komi fram að sóknaraðili hafi ekki hreyft því gagnvart Handelsbanken AB fyrr en 3. febrúar 2009 að hann teldi ábyrgðina ekki hvíla á sér vegna ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 19. október 2008. Um þetta segi eftirfarandi í dómi Hæstaréttar:

„Þetta aðgerðarleysi stefnda [Landsbankans hf.], sem fól í sér brot gegn trúnaðarskyldu hans í því samningssambandi sem samkvæmt framansögðu hafði komist á milli aðilanna, var fallið til að vekja með réttu hjá áfrýjanda [Handelsbanken AB] traust á því að orð stefnda í yfirlýsingunni 13. október 2008 myndu standa. Að virtum framangreindum atvikum málsins getur stefndi ekki vikist undan þessu á þeim grunni, sem hann ber fyrir sig í málinu.“

Í samræmi við það sem að framan sé rakið hafi ábyrgð sóknaraðila stofnast gagnvart Handelsbanken AB með yfirlýsingum sóknaraðila sjálfs sem og með öðrum aðgerðum, þar á meðal milligöngu um greiðslu þóknunar til Handelsbanken AB, og aðgerðaleysi sóknaraðila. Ekki verði annað ráðið af dómi Hæstaréttar en að sóknaraðili hafi með háttsemi sinni, aðgerðum og aðgerðaleysi, stofnað til nýrrar og sjálfstæðrar ábyrgðarskuldbindingar gagnvart Handelsbanken AB, þ.e. ábyrgðarskuldbindingar sem sé með öllu ótengd þeirri bakábyrgð sem Landsbanki Íslands hf. hafi undirgengist gagnvart Handelsbanken AB í marsmánuði árið 2003. Vísi varnaraðili til þess að dómur þessi hafi fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greini, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Sé á það bent að varnaraðili hafi hvorki haft aðkomu að samskiptum sóknaraðila og Handelsbanken AB frá stofnun hins fyrrnefnda 9. október 2008 og fram til ársins 2009 né þeim aðgerðum og því aðgerðaleysi sóknaraðila sem lýst sé í dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 og lagt sé til grundvallar niðurstöðu málsins. Því til staðfestingar sé á það bent að Handelsbanken AB hafi beint öllum tilkynningum og kröfum á grundvelli hinnar sjálfstæðu ábyrgðarskuldbindingar til sóknaraðila en ekki varnaraðila á tilgreindu tímabili eins og meðal annars megi ráða af framlögðum SWIFT skeytum sem liggi fyrir í málinu.

Í málatilbúnaði sóknaraðila sjálfs felist viðurkenning á því að sóknaraðili hafi stofnað til sjálfstæðrar ábyrgðarskuldbindingar gagnvart Handelsbanken AB og að sú ábyrgð sé með öllu ótengd þeirri bakábyrgð sem Landsbanki Íslands hf. hafi gengist í gagnvart Handelsbanken AB. Þannig komi fram í greinargerð sóknaraðila að ekki verði önnur ályktun dregin af fyrrnefndum dómi Hæstaréttar en sú að sóknaraðili hafi skapað sér sjálfstæða samningsskyldu gagnvart Handelsbanken AB með yfirlýsingum sínum. Þá segir eftirfarandi í greinargerð sóknaraðila:

„Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 var komist að þeirri niðurstöðu að með yfirlýsingum sóknaraðila í máli þessu hafi hann stofnað til nýrrar bakábyrgðar, á þeim grundvelli að það þær hafi verið fallnar til að vekja traust hjá Handelsbank á því að ábyrgðin hefði flust yfir. Niðurstaðan felur í sér að um hafi verið að ræða sjálfstæða og nýja samningsskyldu á grundvelli loforðs sem í yfirlýsingu sóknaraðila fólst.“

Varnaraðili byggi á að framangreindur dómur Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 sé bindandi fyrir sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Þannig sé það bindandi fyrir sóknaraðila að hann hafi stofnað til nýrrar og sjálfstæðrar samningsskyldu gagnvart Handelsbanken AB á grundvelli eigin aðgerða og aðgerðaleysis. Sé á því byggt að hin sjálfstæða samningsskylda og samningssamband sem sóknaraðili hafi gengist í gagnvart Handelsbanken AB sé varnaraðila með öllu óviðkomandi. Þegar af þeirri ástæðu geti ekki komið til álita að endurkröfuréttur hafi stofnast með þeim hætti sem sóknaraðili haldi fram í málatilbúnaði sínum. Sé því gerð krafa um að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað í málinu.

Varnaraðili mótmæli í heild sinni þeim málsástæðum sóknaraðila sem byggi á ætluðum kröfuhafaskiptum á grundvelli meginreglu um „subrogation“ enda sé enga réttarheimildarlega stoð að finna fyrir málatilbúnaði sóknaraðila að þessu leyti.

Í þessu samhengi sé í fyrsta lagi vísað til fyrri umfjöllunar um að ágreiningslaust sé á milli aðila að sóknaraðili hafi stofnað til sjálfstæðs samningssambands við Handelsbanken AB. Á þeim grundvelli hafi stofnast til nýrrar og sjálfstæðrar ábyrgðarskuldbindingar sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB. Sé sú ábyrgð að öllu leyti óháð fyrri lögskiptum Landsbanka Íslands hf. og Handelsbanken AB og því varnaraðila óviðkomandi.

Í öðru lagi sé á það bent að á grundvelli almennra meginreglna kröfuréttar kunni ábyrgðarmaður að öðlast framkröfu á hendur aðalskuldara við greiðslu hins fyrrnefnda á skuld hins síðarnefnda við kröfuhafa. Við greiðslu sóknaraðila til Handelsbanken AB kunni sóknaraðili þannig að eiga endurkröfurétt á hendur aðalskuldara, þ.e. í þessu tilviki Baugi Group hf. Byggi varnaraðili á að sá ætlaði endurkröfuréttur sé varnaraðila með öllu óviðkomandi. Sé framangreint staðfest í málatilbúnaði sóknaraðila enda komi þar fram að sóknaraðili hafi þegar lýst kröfu í þrotabú Baugs Group hf. vegna sakarefnisins.

Í þriðja lagi vísi varnaraðili til meginreglu kröfuréttarins um að það sé ekki hvaða þriðji aðili sem er sem geti greitt kröfuhafa skuld til fullnaðar og gengið inn í þann rétt sem kröfuhafi hafi áður átt á hendur skuldara heldur þurfi eitthvert samband að vera á milli þriðja aðila og skuldara. Sé á því byggt að ekkert slíkt samband sé, eða hafi verið, á milli sóknaraðila og varnaraðila. Byggi varnaraðili á að ekki séu uppfyllt skilyrði fyrir kröfuhafaskiptum á grundvelli greiðslu sóknaraðila á ætlaðri ábyrgðarskuldbindingu varnaraðila við Handelsbanken AB (subrogation) enda hafi ekki verið uppfyllt skilyrði til greiðslu kröfunnar á grundvelli réttarreglna um óbeðinn erindrekstur.

Í fjórða lagi sé vísað til þess að ætluð sanngirnissjónarmið eða eðlisrök geti ekki leitt til þess að fallist verði á tilgreinda málsástæðu eins og haldið sé fram í málatilbúnaði sóknaraðila. Byggi varnaraðili á að enga lagastoð sé að finna fyrir hinum ætluðu sanngirnissjónarmiðum og eðlisrökum sem sóknaraðili leggi til grundvallar í málatilbúnaði sínum. Þvert á móti telji varnaraðili það í samræmi við eðli máls að sóknaraðili beri ábyrgð á þeim aðgerðum og aðgerðaleysi sem leitt hafi til hins kröfuréttarlega samningssambands á milli sóknaraðila og Handelsbanken AB. Sé ítrekað að varnaraðili hafi ekkert haft með þær aðgerðir og aðgerðaleysi sóknaraðila að gera sem leitt hafi til samningssambands tilgreindra aðila.

Varnaraðili mótmæli því sem greini í málatilbúnaði sóknaraðila um að með yfirlýsingu skilanefndar Landsbanka Íslands hf. frá 15. september 2009 hafi skilanefndin viðurkennt greiðsluskyldu sína á grundvelli þeirra ákvarðana Fjármálaeftirlitsins sem áður sé lýst.

Svo sem fram komi í forsendum dóms Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 hafi ábyrgð sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB stofnast með yfirlýsingum bankans sjálfs og aðgerðum og aðgerðaleysi hans. Eins og áður sé lýst verði ekki annað ráðið af forsendunum en að með þeim hætti hafi stofnast ný ábyrgðarskuldbinding sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB. Sé áréttað að varnaraðili hafi hvorki haft aðgang að upplýsingum um þau samskipti sóknaraðila og Handelsbanken AB né þær aðgerðir og aðgerðaleysi sóknaraðila sem lagðar hafi verið til grundvallar fyrir niðurstöðu í tilgreindu hæstaréttarmáli.

Sé því þannig sérstaklega mótmælt sem greini í málatilbúnaði sóknaraðila um að skilanefnd varnaraðila hafi staðið í þeirri trú, þrátt fyrir yfirlýsingar sóknaraðila, að ábyrgðin hefði ekki flust yfir til sóknaraðila. Sé ítrekað það sem að framan sé rakið um að ágreiningslaust sé að sóknaraðili hafi stofnað til sjálfstæðrar ábyrgðarskuldbindingar gagnvart Handelsbanken AB sem hafi verið með öllu óháð fyrri lögskiptum Landsbanka Íslands hf. við Handelsbanken AB. Málatilbúnaður sóknaraðila um ætlaða yfirfærslu bakábyrgðarinnar frá varnaraðila til sóknaraðila eigi því ekki við rök að styðjast auk þess sem á það sé bent að skilanefnd varnaraðila hafi hvorki haft með yfirlýsingar sóknaraðila að gera né hafi henni mátt vera kunnugt um efni þeirra.

Í samræmi við framangreint sé á því byggt að ekki geti komið til álita að endurkröfuréttur hafi stofnast með þeim hætti sem sóknaraðili haldi fram. Þá verði tilgreind yfirlýsing skilanefndar ekki skilin með þeim hætti sem haldið sé fram í málatilbúnaði sóknaraðila. Orðalag yfirlýsingarinnar lúti þannig að því að staðfesta að samkvæmt ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins hafi sú ábyrgðarskuldbinding Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB, sem verið hafi til staðar við inngrip Fjármálaeftirlitsins í starfsemi Landsbanka Íslands hf. 7. október 2008 og ráðstafanir eigna og skulda varnaraðila til sóknaraðila í kjölfar þess, orðið eftir hjá varnaraðila. Eins og áður sé lýst sé sú ábyrgðarskuldbinding með öllu óháð og óviðkomandi þeirri sjálfstæðu samningsskyldu sem sóknaraðili hafi gengist í gagnvart Handelsbanken AB. Þá komi hvergi fram í tilgreindri yfirlýsingu að skilanefndin viðurkenni að ef sóknaraðili verði dæmdur til að greiða ábyrgðina að þá eignist sóknaraðili endurkröfurétt á hendur varnaraðila. Á slíka túlkun sóknaraðila á yfirlýsingunni og þýðingu hennar að öðru leyti verði á engan hátt fallist.

Í samræmi við allt framangreint sé á því byggt að sóknaraðili eigi ekki lögvarða fjárkröfu á hendur varnaraðila og sé þess því krafist að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað.

Varnaraðili kveðst byggja á því að Landsbanki Íslands hf. hafi aðeins gengist í bakábyrgð gagnvart Handelsbanken AB, þ.e. fyrir greiðslum sem sá aðili kynni að inna af hendi í skjóli þeirrar ábyrgðar sem áður sé lýst. Varnaraðili hafi ekki gengist í slíka ábyrgð gagnvart sóknaraðila. Beri þegar af þeirri ástæðu að hafna öllum kröfum sóknaraðila á grundvelli aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

Varnaraðili mótmæli sérstaklega fjárhæðum í kröfugerð sóknaraðila sem og kröfum sóknaraðila um dráttarvexti, dæmdan málskostnað samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 og gengismun. Sundurliðun kröfunnar sé að finna á í greinargerð sóknaraðila sem og í skýringum í bókun á dómþingi 7. apríl 2014, en samkvæmt því sem þar greinir þá byggi kröfugerðin á þeirri kröfu sem sóknaraðili hafi verið dæmdur til að greiða Handelsbanken AB.

Í fyrsta lagi sé á það bent að varnaraðili hafi ekki verið aðili að því máli sem lyktað hafi með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Sá dómur sé ekki bindandi fyrir varnaraðila þótt hann bindi sóknaraðila og Handelsbanken AB um úrslit þess sakarefnis sem þar hafi verið uppi, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Stoði þannig ekki fyrir sóknaraðila að vísa eingöngu til tilgreinds dóms Hæstaréttar til stuðnings ætlaðri kröfu á hendur varnaraðila. Á þeim grunni mótmæli varnaraðili kröfugerð sóknaraðila í heild sinni sem vanreifaðri og krefjist þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað.

Í öðru lagi sé á það bent að fjárkrafa sóknaraðila sé að höfuðstólsfjárhæð 42.389.611 sænskar krónur. Sú bakábyrgð sem Landsbanki Íslands hf. hafi gengist í gagnvart Handelsbanken AB í marsmánuði 2003 hafi að hámarki verið 42.320.840 sænskar krónur. Óútskýrt sé af hálfu sóknaraðila hvernig höfuðstólsfjárhæð kröfunnar geti numið 42.389.611 sænskum krónum.

Í þriðja lagi sé á það bent að við samlagningu þeirra kröfuliða sem tilgreindir séu í greinargerð sóknaraðila, og myndi höfuðstólsfjárhæð kröfu hans, fáist 42.389.551 sænsk króna en ekki 42.389.611 sænskar krónur. Kvað lögmaður varnaraðila að þótt fram hafi komið skýringar sóknaraðila á þessu hafi það ekki leitt til breytingar á kröfugerð.

Í fjórða lagi sé á það bent að í hæstaréttarmálinu nr. 156/2011 hafi sóknaraðili hvorki mótmælt fjárhæð kröfu Handelsbanken AB né skyldu sinni til að greiða dráttarvexti. Af þeim sökum hafi Hæstiréttur lagt til grundvallar að ekki væri efni til annars en að taka til greina kröfu Handelsbanken AB að öllu leyti. Byggi varnaraðili á að með öllu sé ótækt að leggja til grundvallar að varnaraðili beri greiðsluskyldu gagnvart sóknaraðila með vísan til tilgreinds dóms, líkt og lagt sé til grundvallar í málatilbúnaði sóknaraðila, þegar sóknaraðili sjálfur hafi ekki haft uppi allar hugsanlegar varnir gagnvart kröfum Handelsbanken AB um fjárhæðir og dráttarvexti. Sönnunarbyrði um fjárhæð hinnar ætluðu kröfu og rétt til dráttarvaxta hvíli á sóknaraðila í máli þessu sem sé með öllu sjálfstætt og óháð því máli sem endað hafi með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Að áliti varnaraðila stoði ekki fyrir sóknaraðila að vísa eingöngu til tilgreinds dóms Hæstaréttar um þetta efni. Leysi það þannig ekki sóknaraðila undan því að færa fram fullnægjandi sönnur fyrir staðhæfingum sínum um tilgreind atriði.

Í fimmta lagi mótmæli varnaraðili sérstaklega kröfu sóknaraðila um dráttarvexti sem vanreifaðri. Auk þess sem að framan sé rakið vísi varnaraðili til þess að enginn gjalddagi sé á ætluðum kröfum sóknaraðila og í raun með hliðsjón af atvikum öllum megi efast um að skilyrði séu uppi til að verða við slíkri kröfu þar sem almenna viðmiðið sé að greiða einungis vexti af peningakröfu ef það leiði af samningi, venju eða lögum. Engu slíku sé fyrir að fara í máli þessu. Þá sé því sérstaklega mótmælt að fjárkrafa sóknaraðila í sænskum krónum, sem eigi rætur að rekja til lögskipta í Svíþjóð, geti borið íslenska dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Sé tilgreint atriði með öllu óútskýrt í málatilbúnaði sóknaraðila.

Þá sé á það bent að sóknaraðili hafi fyrst krafið varnaraðila um greiðslu kröfunnar með kröfulýsingu sem borist hafi slitastjórn þann 18. júní 2012. Varnaraðili telji því að upphafsdagur dráttarvaxta geti aldrei miðað við fyrra tímamark en 18. júlí 2012 en það sé sá dagur er mánuður hafi verið liðinn frá því að kröfuhafi hafi krafið skuldara með réttu um greiðslu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Skuli á það bent að Handelsbanken AB hafi aðeins beint kröfum að sóknaraðila en ekki varnaraðila á árinu 2009 vegna þeirra ábyrgðarskuldbindinga sem áður sé lýst. Í samræmi við framangreint mótmæli varnaraðili kröfu sóknaraðila um dráttarvexti í heild sinni.

Í sjötta lagi mótmæli varnaraðili kröfu sóknaraðila að fjárhæð 2.500.000 krónur sem muni vera dæmdur málskostnaður samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Sé á því byggt að ekki sé lagastoð fyrir tilgreindri kröfu sóknaraðila. Auk þess sé vísað til þess sem áður sé rakið um að varnaraðili hafi ekki verið aðili að tilgreindu máli og sé því vandséð á hvaða grundvelli sóknaraðili hafi uppi tilgreinda kröfu á hendur varnaraðila. Að öðru leyti sé krafan með öllu vanreifuð og sé þess því krafist að henni verði hafnað.

Í sjöunda lagi mótmæli varnaraðili kröfu sóknaraðila um gengismun undir öllum kröfuliðum verði umkrafðar fjárhæðir sóknaraðila umreiknaðar í íslenskar krónur. Engar málsástæður sé að finna fyrir tilgreindri kröfu í málatilbúnaði sóknaraðila. Mótmæli varnaraðili kröfunni sem vanreifaðri og krefjist þess að henni verði hafnað þegar af þeirri ástæðu.

Þá sé því mótmælt sem komi fram í greinargerð sóknaraðila um að það hafi verið sameiginlegur skilningur aðilanna að varnaraðili bæri greiðsluskyldu vegna ábyrgðarinnar. Að áliti varnaraðili verði hér sem fyrr að gera skýran greinarmun á bakábyrgð Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB frá árinu 2003 annars vegar og hins vegar þeirri nýju og sjálfstæðu ábyrgð sem sóknaraðili hafi gengist í gagnvart Handelsbanken AB í októbermánuði 2008 og staðfest hafi verið með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Mótmæli varnaraðili því að hann beri nokkra greiðsluskyldu vegna hinnar síðarnefndu ábyrgðar sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB.

SWIFT skeyti sóknaraðila til Handelsbanken AB frá 3. febrúar 2009, þar sem óskað sé eftir að allar kröfur samkvæmt ábyrgðinni verði sendar til skilanefndar Landsbanka Íslands hf., fái engu breytt um framangreint. Byggi varnaraðili á að tilgreint skeyti hafi engin réttaráhrif að lögum. Fái það annars vegar stoð í dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 þar sem ábyrgð sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB hafi þá þegar stofnast á grundvelli fyrri aðgerða og aðgerðaleysis sóknaraðila. Hins vegar sé á það bent að skeytið hafi verið sent af sóknaraðila en ekki varnaraðila. Verði ekki séð af gögnum málsins að varnaraðili hafi haft nokkuð að gera með það að skeytið hafi verið sent eða efni þess að öðru leyti. Sé tilgreint skeyti því varnaraðila með öllu óviðkomandi.

Varðandi yfirlýsingu skilanefndar og túlkun sóknaraðila á henni vísist til þess sem áður hafi verið rakið um það efni.

Þá sé því sérstaklega mótmælt sem greini í málatilbúnaði sóknaraðila um að fyrst varnaraðili hafi talið ábyrgðina liggja hjá sér þá hafi varnaraðili undirbúið sig fyrir og verið í stakk búinn til að greiða ábyrgðina. Fjármálaeftirlitið hafi tekið yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf. 7. október 2008, hafi vikið stjórn bankans frá og sett yfir hann skilanefnd. Varnaraðili hafi fengið heimild til greiðslustöðvunar 5. desember 2008. Þá sé lögákveðinn úrskurðardagur við slit varnaraðila 22. apríl 2009 en 29. sama mánaðar hafi varnaraðila verið skipuð slitastjórn og hafi verið gefin út innköllun til kröfuhafa 30. sama mánaðar. Í ljósi stöðu varnaraðila á tilgreindu tímabili megi ljóst vera að sú staðhæfing sem greini í málatilbúnaði sóknaraðila og að framan sé tiltekin eigi ekki við rök að styðjast. Sé í því samhengi vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa. Að öðru leyti vísist til þess sem að framan sé rakið um hinn ætlaða skilning málsaðila.

Varnaraðili kveðst byggja á að ekki séu uppfyllt skilyrði 3. tölul. 110. gr. laga nr. 21/1991 og beri því að hafna aðalkröfu sóknaraðila við slit varnaraðila. Samkvæmt umræddu lagaákvæði teljist til búskrafna kröfur sem hafi orðið til á hendur þrotabúi eftir uppkvaðningu úrskurðar héraðsdómara um töku búsins til gjaldþrotaskipta með samningum skiptastjóra eða vegna tjóns sem búið baki öðrum.

Varnaraðili mótmæli því að hin ætlaða krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila hafi stofnast eftir skipun skilanefndar 7. október 2008. Vísi varnaraðili sem fyrr til þess að greina þurfi á milli bakábyrgðar Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB annars vegar og sjálfstæðrar ábyrgðar sóknaraðila gagnvart Handelsbanken AB hins vegar. Af gögnum málsins megi ljóst vera að bakábyrgð Landsbanka Íslands hf. gagnvart Handelsbanken AB hafi stofnast 27. mars 2003 en ekki eftir að skilanefnd hafi verið skipuð yfir varnaraðila. Það hvort hin sjálfstæða ábyrgð sóknaraðila hafi stofnast eftir það tímamark sé varnaraðila óviðkomandi. Þar sé um að ræða sjálfstætt samningssamband sem hafi hvorki með samninga skiptastjóra að gera né ætlað tjón í skilningi 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Sé á því byggt að sóknaraðili verði sjálfur að bera ábyrgð á þeim aðgerðum og aðgerðaleysi gagnvart Handelsbanken AB sem leitt hafi til sjálfstæðs samningssambands tilgreindra aðila og staðfest hafi verið með dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2011. Hafi varnaraðili ekkert haft með þær aðgerðir eða aðgerðaleysi sóknaraðila að gera sem lagt hafi verið til grundvallar í forsendum fyrir niðurstöðu í framangreindu hæstaréttarmáli. Verði hið sjálfstæða samningssamband sóknaraðila og Handelsbanken AB þannig hvorki rakið til samninga skiptastjóra eða til ætlaðs tjóns sem varnaraðili eigi að hafa bakað sóknaraðila í skilningi 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Varnaraðili mótmæli sem fyrr túlkunum sóknaraðila á yfirlýsingu skilanefndar varnaraðila frá 15. september 2009 og leyfi sér um það atriði að vísa til þess sem áður sé rakið um það efni.

Þá sé því sérstaklega mótmælt að varnaraðili hafi á grundvelli XV. kafla laga nr. 21/1991 tekið yfir þá bakábyrgð sem Landsbanki Íslands hf. hafði gengist í gagnvart Handelsbanken AB á árinu 2003. Yfirlýsing skilanefndar frá 15. september 2009 verði á engan hátt túlkuð á slíkan hátt líkt og haldið sé fram í málatilbúnaði sóknaraðila. Vísist sérstaklega um það sem áður sé rakið um það við hvaða aðstæður tilgreind yfirlýsing hafi verið gefin. Varnaraðili hafi ekki tekið yfir neina ábyrgð gagnvart sóknaraðila. Verði sóknaraðili sjálfur að bera ábyrgð á því samningssambandi sem hann hafi stofnað til gagnvart Handelsbanken AB með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi á haustmánuðum 2008.

Úrskurðardagur í skilningi 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 í tilviki varnaraðila hafi verið 22. apríl 2009, sbr. 2. tl. II. bráðabirgðaákvæðis laga nr. 44/2009. Vísi varnaraðili til þess að hin ætlaða krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila eigi að hafa stofnast fyrir það tímamark samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila. Í ljósi þess að þá hafi ekki verið kveðinn upp úrskurður um töku búsins til gjaldþrotaskipta í skilningi tilgreinds töluliðar, í tilfelli varnaraðila til slitameðferðar, og sé því mótmælt að krafan geti notið rétthæðar samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Þá byggir varnaraðili á að dómar Hæstaréttar í málum nr. 441/2011 og 112/2012, sem vísað sé til í málatilbúnaði sóknaraðila, séu ekki fordæmisgefandi vegna þess sakarefnis sem uppi sé í máli þessu. Varnaraðili telji að atvik í framangreindum dómum Hæstaréttar hafi verið sérstaks eðlis og eigi ekki við varðandi sakarefni þessa máls.

Verði fallist á málatilbúnað sóknaraðila að einhverju leyti þá sé á það bent að sóknaraðili geti ekki öðlast ríkari rétt á hendur varnaraðila á grundvelli meginreglna kröfuréttar um „subrogation“ en upphaflegur kröfuhafi, Handelsbanken AB, hafi átt á hendur varnaraðila. Ágreiningslaust sé að kröfur á grundvelli ábyrgðarskuldbindinga njóti almennt stöðu almennra krafna í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskipti. Krafa Handelsbanken AB hefði notið þeirrar stöðu í réttindaröð ef ekki hefði komið til samningssambands á milli sóknaraðila og Handelsbanken AB á grundvelli yfirlýsinga, annarra aðgerða og aðgerðaleysis sóknaraðila, þ.e. ef efnisleg skilyrði hefðu á annað borð verið til að fallast á kröfuna. Sé framangreint staðfest í skilyrtri kröfulýsingu Handelsbanken AB við slit varnaraðila þar sem krafist hafi verið rétthæðar samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Varðandi kröfulýsingu Handelsbanken AB við slit varnaraðila vísist að öðru leyti til þess sem greini í málavaxtalýsingu um það efni. Í samræmi við framangreint byggi varnaraðili á að sóknaraðili geti ekki öðlast ríkari rétt á hendur varnaraðila en Handelsbanken AB hafi átti og beri því að hafna aðalkröfu sóknaraðila.

Með vísan til þess sem að framan sé rakið, sem og með hliðsjón af meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa, sé á því byggt að krafa sóknaraðili eigi hvorki rætur að rekja til samninga skiptastjóra, þ.e. slitastjórnar eða eftir atvikum skilanefndar eins og sóknaraðili túlki 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991, né mistaka starfsmanna varnaraðila. Bú varnaraðila hafi ekki bakað sóknaraðila tjón. Sé á því byggt að sóknaraðili verði sjálfur að bera ábyrgð og áhættu á eigin yfirlýsingum, aðgerðum og aðgerðaleysi sem leitt hafi til samningssambands á milli sóknaraðila og Handelsbanken AB.

Varnaraðili mótmæli að öðru leyti öllum málsástæðum sóknaraðila fyrir kröfu um rétthæð samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 sem ósönnuðum. Sé því gerð krafa um að aðalkröfu sóknaraðila verði hafnað.

Varnaraðili kveðst byggja á því að hafna beri varakröfu sóknaraðila um að krafa hans skuli viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 á þeim grundvelli að sóknaraðili eigi ekki lögvarða fjárkröfu á hendur varnaraðila, sbr. það sem að framan sé rakið.

Auk framangreinds þá vísi varnaraðili til þess að ágreiningslaust sé að kröfulýsingarfrestur við slit varnaraðila hafi runnið út 30. október 2009. Sé á það bent að sóknaraðili hafi ekki lýst kröfum sínum á hendur varnaraðila fyrr en með kröfulýsingu dags. 15. júní 2012 sem hafi verið móttekin af slitastjórn varnaraðila 18. sama mánaðar. Sóknaraðili hafi því ekki lýst kröfum sínum á hendur varnaraðila innan kröfulýsingarfrests við slit varnaraðila. Byggi varnaraðili á að þar sem kröfu sóknaraðila um rétthæð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 hafi ekki verið lýst innan kröfulýsingarfrests komist sú krafa ekki að við slit varnaraðila, sbr. 118. gr. laga nr. 21/1991. Vísi varnaraðili í þessu samhengi, og kröfum sínum til stuðnings, til 118. gr. laga nr. 21/1991 þar sem komi fram að sé kröfu á hendur þrotabúi ekki lýst fyrir skiptastjóra áður en fresti ljúki samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laganna og ekki sé unnt að fylgja henni fram gagnvart því samkvæmt 116. gr. falli hún niður. Byggi varnaraðili á að ekkert undantekningarákvæði 118. gr. laganna eigi við um kröfu sóknaraðila um rétthæð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Ágreiningslaust sé að sóknaraðili hafi ekki lýst almennri kröfu innan kröfulýsingarfrests við slitameðferð varnaraðila. Vísi varnaraðili jafnframt til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskipti. Af hálfu varnaraðila sé á því byggt að krafa sóknaraðila sé of seint fram komin og falli því niður gagnvart varnaraðila með vísan til 118. gr. laga nr. 21/1991. Sé sérstaklega á það bent að sóknaraðili hafi stofnað til samningssambands við Handelsbanken AB á haustmánuðum 2008 og að í því samningssambandi hafi stofnast krafa Handlesbanken AB á hendur sóknaraðila. Sóknaraðili hafi ekki lýst kröfu á hendur varnaraðila fyrr en í júnímánuði 2012. Sé því ekki fallist á það sem greini í málatilbúnaði sóknaraðila um að hann hafi lýst ætlaðri kröfu sinni á hendur varnaraðila án ástæðulausra tafa eða að krafan hafi fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að varnaraðili væri tekinn til slitameðferðar, sbr. 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991.

Með vísan til þess sem að framan sé rakið krefjist varnaraðili þess að varakröfu sóknaraðila um rétthæð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 verði hafnað.

Varnaraðili kveðst vísa til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum, laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og hlutafélagalaga nr. 2/1995. Þá vísi varnaraðili til meginreglna kröfu- og samningaréttar, meginreglna fjármunaréttarins sem og til almennra meginreglna gjaldþrotaskiptalaga og skuldaskilaréttar. Málskostnaðarkrafa varnaraðila sé byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

IV

Í . 1. ml. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. segir að ef kröfu á hendur þrotabúi sé ekki lýst fyrir skiptastjóra áður en fresti ljúki skv. 2. mgr. 85. gr. laganna og ekki sé unnt að fylgja henni fram gagnvart því skv. 116. gr. þá falli hún niður nema við eigi undantekningar sem þá eru taldar upp í 6 töluliðum. Fyrir liggur og er óumdeilt í máli þessu að sá frestur sem hér er vísað til var í tilviki slitameðferðar varnaraðila 30. október 2009. Þá er ekki um það að ræða að kröfunni verði framfylgt á grundvelli reglna 116. gr. laganna. Þeirri kröfu sem hér er til meðferðar var lýst með kröfulýsingu sem móttekin var af varnaraðila 18. júní 2012. Verður fyrst að líta til þess hvort sú krafa telst nægilega snemma fram komin þannig að hún komist að við slitameðferðina.

Í kröfulýsingu sinni vísaði sóknaraðili til 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um heimild til að lýsa kröfu eftir lok kröfulýsingarfrests. Greinir í umræddum tölulið að krafa falli ekki niður gagnvart þrotabúi þó henni sé lýst eftir lok kröfulýsingarfrests ef um kröfu sé að ræða samkvæmt 1.-3. tl. 110. gr. eða hún hafi annars fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að búið væri tekið til gjaldþrotaskipta og henni hafi verið lýst án ástæðulausra tafa og áður en en boðað hafi verið til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu.

Sóknaraðili byggir á því aðallega að kröfu hans sé nægilega snemma lýst þar sem hún skuli njóta rétthæðar sem búskrafa samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 en til vara, verði krafan talin almenn krafa skv. 113. gr. laganna, að hún hafi fyrst orðið til eftir þann tíma sem að réttu eigi að marka upphaf skipta samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði.

Verður fyrst vikið að því hvort ætluð krafa geti talist búskrafa samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Í umræddum 3. tl. lagaákvæðisins greinir að undir það falli kröfur sem hafi orðið til á hendur þrotabúinu eftir uppkvaðningu úrskurðar héraðsdómara um töku búsins til gjaldþrotaskipta með samningum skiptastjóra eða vegna tjóns sem búið hafi bakað öðrum.

Í forsendum dóms Hæstaréttar í máli nr. 156/2011 er tíundað hvernig sóknaraðili með tilteknum yfirlýsingum sínum og aðgerðum taldist hafa skapað sér greiðsluskyldu gagnvart Handelsbanken AB, þrátt fyrir að fyrir hafi legið að Fjármálaeftirlitið hafði mælt fyrir um að hin margrædda ábyrgðarskuldbinding skildi verða eftir hjá varnaraðila. Fallast verður á með varnaraðila að ekki verði ráðið af forsendum þess dóms eða gögnum sem liggja fyrir í máli þessu að varnaraðili hafi átt nokkurn þátt í því að umrædd greiðsluskylda sóknaraðila skapaðist. Þá verður yfirlýsing skilanefndar varnaraðila frá 15. september 2009 ekki skilin með þeim hætti að í henni felist greiðslu- eða ábyrgðarloforð gagnvart sóknaraðila vegna þeirrar kröfu sem Handelsbanken AB hafði þá beint gegn honum. Hefur því ekki verið sýnt fram á í málinu að fyrir hafi legið samningur milli aðila um greiðsluskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila eða að fyrir liggi einhver sú saknæma háttsemi af hálfu varnaraðila, eða manna sem hann ber ábyrgð á, sem leiða myndi til skaðabótaábyrgðar varnaraðila. Hefur því ekki verið sýnt fram á í málinu að sóknaraðili geti átt fjárkröfu á hendur varnaraðila sem nyti rétthæðar við slitameðferð varnaraðila á grundvelli 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 og verður síðbúin kröfulýsing sóknaraðila því ekki réttlætt með vísan til þess lagaákvæðis.

Sóknaraðili vísar einnig til þess að krafa hans hafi fyrst orðið til eftir skipun skilanefndar yfir varnaraðila 7. október 2008 og telur að í ljósi nánar tilgreindra dómafordæma Hæstaréttar beri að telja að það sé það tímamark sem miða skuli við í 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Krafa hans hafi stofnast eftir skipun skilanefndar og hafi verið lýst án ástæðulausra tafa og komist því að við slitameðferðina.

Fallist er á það með varnaraðila að sú krafa sem sóknaraðili var dæmdur til að greiða Handelsbanken AB stofnaðist vegna aðgerða sóknaraðila sem varnaraðili átti engan þátt í og getur ekki borið ábyrgð á. Á hinn bóginn verður að telja að með því að sóknaraðili hafi greitt þá kröfu hafi hann gengið inn í kröfu Handelsbanken AB á hendur varnaraðila á grundvelli þeirrar bakábyrgðar sem að því er virðist er óumdeilt að varnaraðili hafi gengist undir gagnvart Handelsbanken á árinu 2003. Þetta leiðir þó ekki til þess að mati dómsins að líta megi svo á að ný krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila hafi stofnast samhliða því að hann bakaði sér greiðsluskyldu gagnvart Handelsbanken AB með þeim hætti sem nánar er lýst í margnefndum Hæstaréttardómi. Verður þegar af þeirri ástæðu að leggja til grundvallar að krafa sú sem sóknaraðili gæti átt rétt á að fá greidda frá varnaraðila hafi stofnast þegar til ábyrgðarinnar var stofnað á árinu 2003 eða eftir atvikum þegar ábyrgðin var síðast framlengd. Liggur því ljóst fyrir að krafan stofnaðist fyrir skipan skilanefndar varnaraðila og getur því ekki talist hafa orðið til eftir það tímamark sem vísað er til í 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991.

Er þegar af framangreindum ástæðum ekki sýnt að skilyrði 118. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt til að krafa sóknaraðila, sem lýst var eftir lok kröfulýsingarfrests, geti komist að við slitameðferð varnaraðila. Eru því ekki forsendur til annars en að hafna kröfum sóknaraðila.

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn sú fjárhæð sem nánar greinir í úrskurðarorði og hefur þá verið tekið tillit til greiðslu þingfestingargjalds.

Fyrir hönd sóknaraðila flutti málið G-kk-nf S-kk-nf hrl. en fyrir hönd varnaraðila flutti málið S-kk-nf D-kk-nf hdl. vegna K-kk-ef B-kk-ef hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Framangreindum kröfum sóknaraðila, Landsbankans hf., sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila, LBI hf., með kröfulýsingu sem móttekin var 18. júní 2012, er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 750.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf