E-1642/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 15. maí sl., var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 22. janúar 2010.

Stefnandi er þrotabú Fons hf., Selfossi, en stefndi er P-kk-nf H-kk-nf, Bretlandi.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

A. Að rift verði með dómi greiðslu Fons hf. á skuld stefnda við S-kk-þf B-kk-þf G-kk-þf, kt. 000000-0000, að fjárhæð 5.000.000 króna hinn 14. júlí 2008.

B. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 5.000.000 króna auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 14. júlí 2008 til greiðsludags.

C. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins. Krefst stefndi þess að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að stefndi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

I.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2009, var bú Fons hf. tekið til gjaldþrotaskipta og Ó-kk-nf S-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri í þrotabúinu. Frestdagur við gjaldþrotaskiptin var 30. apríl 2009 og innköllun til kröfuhafa birtist í fyrsta sinn í Lögbirtingablaði hinn 25. maí 2009. Kröfulýsingarfresti lauk því 25. júlí 2009. Lýstar kröfur námu samtals 39.842.349.173 krónum.

Fons hf. var fjárfestingarfélag og var tilgangur þess samkvæmt samþykktum félagsins lánastarfsemi, rekstur fasteigna, verðbréfaviðskipti og fjárfestingar í fyrirtækjum, sem félagið taldi arðvænlegar á hverjum tíma.

Því er lýst í stefnu að við skoðun á bókhaldi þrotabúsins hafi komið í ljós að hinn 14. júlí 2008 hefði Fons hf. greitt til lögfræðiskrifstofunnar Landslaga ehf. 5.000.000 króna. Sú skýring hafi verið skráð í bókum félagsins að greiðslan væri vegna máls S-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef. Hafi þessi kostnaður síðan verið færður í bókhald Fons hf. sem „ýmis stjórnunarkostnaður, ófrádráttarbær“.

Við athugun málsins hafi komið í ljós að stefndi hefði verið dæmdur til að greiða framangreindum S-kk-þgf B-kk-þgf 5.000.000 króna auk dráttarvaxta með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 7. mars 2008 í málinu nr. E-5788/2007. Samkvæmt fundargerðarbók Fons hf. var bókað á stjórnarfundi félagsins 31. mars 2008 um að 7. mars sama ár hefði fallið dómur í héraðsdómi þar sem stefndi hefði verið dæmdur til að greiða S-kk-þgf B-kk-þgf, fyrrverandi framkvæmdastjóra Plastprents hf., 5.000.000 króna vegna milligöngu hans um kaup á hlutafé í Plastprenti hf. Samþykkti stjórn Fons hf. að greiða þessa fjárhæð, enda sé félagið hluthafi í Plastprenti hf. og hafi notið kaupanna en ekki stefndi. Í stjórn félagsins sátu á þeim tíma E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf auk stefnda P-kk-ef sem einnig var framkvæmdastjóri félagsins.

Í umræddum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur kemur fram sú niðurstaða dómsins að í ljós hafi verið leitt að S-kk-nf B-kk-nf hafi, að beiðni stefnda í þessu máli, haft milligöngu um að koma á kaupum á tilteknum eignarhluta í Plastprenti hf. og var því ekki fallist á málsástæðu stefnda sem laut að aðildarskorti. Stefndi áfrýjaði málinu ekki til Hæstaréttar Íslands og kemur fram í greinargerð stefnda að sú ákvörðun hafi byggst á því að dæmd fjárhæð hefði verið talin eðlileg, enda hefði hún verið boðin til sátta áður en málareksturinn hófst. Jafnframt hefði það verið mat stjórnar Fons hf. að í ljósi fjárhagslegrar stöðu Fons hf. á umræddum tíma væri ekki ástæða til að áfrýja málinu eingöngu vegna aðildarinnar.

Stefndi var á þeim tíma sem hér um ræðir að mati skiptastjóra nákominn Fons hf. í skilningi 3. gr. laga nr. 21, 1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem einn af aðaleigendum félagsins. Fons hf. var í eigu félagsins Matthews Holding SA en eigendur þess voru í upphafi P-kk-nf H-kk-nf, sem átti 53% eignarhlut og J-kk-nf K-kk-nf, sem átti 47% eignarhlut í félaginu. Við skýrslugjöf hjá skiptastjóra upplýsti stefndi að hann hefði eignast hlut J-kk-ef í Matthews Holding SA í október 2008. Í Lánstrausti eru eigendur Fons hf. skráðir stefndi með 60% hlut og J-kk-nf 40%.

Með hliðsjón af framangreindu taldi skiptastjóri þrotabús Fons hf. að umrædd greiðsla væri riftanleg ráðstöfun. Af þeim sökum tilkynnti hann stefnda um riftun á ráðstöfuninni með bréfi, dagsettu 22. desember 2009, og gerði um leið kröfu um endurgreiðslu fjármunanna. Með bréfi, dagsettu 20. janúar 2010, mótmælti lögmaður stefnda kröfu skiptastjóra með vísan til þess að stjórn Fons hf. hefði samþykkt þessa greiðslu og að stefndi hefði aldrei notið kaupanna á hlutabréfunum í Plastprenti hf. Þar sem stefndi hefur ekki orðið við kröfum skiptastjóra er mál þetta höfðað.

Í málinu liggur frammi matsgerð dómkvadds matsmanns, V-kk-ef G-kk-ef endurskoðanda, dagsett 2. júlí 2012, sem stefnandi aflaði í sérstöku matsmáli hér fyrir dóminum. Samkvæmt matsgerðinni var þess óskað að lagt yrði mat á ákveðna þætti í ársreikningum Fons Eignarhaldsfélags hf. árin 2004-2008, nánar tiltekið um meðferð á afkomu og stöðu dóttur- og hlutdeildarfélaga félagsins.

II.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína aðallega á 131. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda byggist á 142. gr. sömu laga, almennum reglum skaðabótaréttar og lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. og 1. mgr. 134. gr. þeirra laga. Verði ekki fallist á að greiðslan sé riftanleg, er byggt á því að virða beri umrædda ráðstöfun sem lán til stefnda, sem honum beri að standa skil á.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því að greiðsla á umræddri skuld stefnda hafi falið í sér gjafagerning sem riftanlegur sé á grundvelli 131. gr. gjaldþrotalaga. Í umræddu ákvæði sé í fyrsta lagi heimiluð riftun á gjafagerningi hafi gjöfin verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Í öðru lagi sé heimiluð riftun ef gjöfin var afhent sex til tólf mánuðum fyrir frestdag, nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Loks sé heimilað að rifta gjafagerningi til nákominna sem afhentar hafa verið sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag.

Stefnandi byggir á því að með greindri ráðstöfun hafi Fons hf. greitt kröfu, sem hvíldi á stefnda persónulega samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, án þess að gagngjald kæmi fyrir. Stefndi hafi ekkert tilkall átt til slíkrar greiðslu úr hendi Fons hf. á þessum tíma. Ekkert samningssamband hafi verið milli Fons hf. og stefnda sem réttlætt geti að félagið hafi greitt persónulegan kostnað stefnda vegna samnings sem hann gerði við S-kk-þf B-kk-þf G-kk-þf. Þessi greiðsla hafi því verið til hagsbóta fyrir stefnda á kostnað Fons hf. Verði og að líta til þess að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi komist að þeirri niðurstöðu að stefndi ætti að greiða S-kk-þgf B-kk-þgf umrædda fjárhæð vegna samnings, sem dómurinn hafi talið að hefði komist á milli þeirra tveggja en ekki Fons hf., og verði samkvæmt því að virða framangreinda ráðstöfun sem gjafagerning í skilningi 131. gr. gjaldþrotalaga.

Greiðslan hafi haft í för með sér rýrnun á eignum Fons hf. og nemi sú rýrnun fjárhæð greiðslunnar sem innt var af hendi umrætt sinn. Virðist tilgangur greiðslunnar hafa verið sá að gefa stefnda þá fjármuni sem nýttir hafi verið til greiðslunnar. Afar líklegt sé að sá hafi verið tilgangurinn í ljósi þess að Fons hf. og stefndi voru nátengdir aðilar á þeim tíma þegar fjármunirnir skiptu um hendur. Beri því að rifta greiðslunni.

Fons hf. hafi greitt umrædda fjárhæð til hagsbóta fyrir stefnda innan þess tímaramma sem markaður sé í ákvæði 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotalaga. Stefnandi byggir enn fremur á því að Fons hf. hafi verið ógjaldfært á þeim tíma þegar umrædd greiðsla átti sér stað.

Í öðru lagi er riftunarkrafa stefnanda byggð á því að þessi ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg, þar sem hún hafi leitt til þess að þeir fjármunir, sem ráðstafað var með þessum hætti til greiðslu á persónulegri skuld stefnda, hefðu að öðrum kosti staðið til úthlutunar fyrir kröfuhafa þrotabúsins. Stefndi hafi haft hag af þessari ráðstöfun og í ljósi eignarhalds stefnda og náinna tengsla hans við Fons hf. hafi hann vitað eða mátt vita um ógjaldfærni Fons hf. og/eða þær aðstæður, sem hafi gert greiðsluna svo ótilhlýðilega sem raun beri vitni, sbr. 141. gr. gjaldþrotalaga. Í þessu sambandi vekur stefnandi athygli á því að í bókhaldi félagsins hafi þessi greiðsla verið færð sem ófrádráttarbær stjórnunarkostnaður og hafi falist í því viðurkenning stjórnenda félagsins, þ. á m. stefnda sjálfs, á því að um útgjöld væri að ræða sem ekki tengdust rekstri félagsins með nokkrum hætti.

Við mat á ótilhlýðileika greiðslunnar ber einkum að líta til eftirfarandi atriða:

a) Mikilla og náinna tengsla stefnda og Fons hf.

b) Að engir samningar voru til staðar milli Fons hf. og S-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef.

c) Að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi dæmt stefnda persónulega til greiðslu skuldar við S-kk-þf B-kk-þf á grundvelli samnings þeirra.

d) Að greiðslan er færð sem ófrádráttarbær stjórnunarkostnaður af hálfu stjórnenda Fons hf.

e) Að Fons hf. hafi verið ógjaldfært á þeim tíma sem greiðslan fór fram.

Þar sem fjármunir þeir, sem ráðstafað hafi verið til hagsbóta stefnda, hefðu að öðrum kosti staðið til úthlutunar fyrir kröfuhafa þrotabúsins, byggir stefnandi á því að öllum skilyrðum lagaákvæðisins sé fullnægt.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að með vísan til þess sem að framan greinir beri stefnda að greiða stefnanda stefnufjárhæðina á grundvelli 142. gr. gjaldþrotalaga. Engin gögn bendi til annars en að greiðsla Fons hf. hafi orðið stefnda að notum að öllu leyti, enda um að ræða greiðslu á kröfu sem hvíldi persónulega á stefnda samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem ekki hafi verið áfrýjað af hans hálfu.

Þá er á því byggt að ef fallist sé á riftunarkröfu stefnanda á grundvelli 141. gr. gjaldþrotalaga, beri stefnda að greiða bætur eftir almennum reglum á grundvelli 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Ljóst sé að tjón þrotabúsins nemi þeirri fjárhæð, sem hafi verið greidd fyrir stefnda, þ.e. stefnufjárhæðin.

Verði ekki fallist á að um riftanlega ráðstöfun sé að ræða í skilningi gjaldþrotalaga, byggir stefnandi á því að virða beri greinda ráðstöfun sem lánveitingu til stefnda, enda fælist í þeirri niðurstöðu dómsins að ekki hefði um gjöf verið að ræða. Því beri stefnda að greiða stefnanda stefnufjárhæðina ásamt dráttarvöxtum eins og krafist sé.

Stefnandi byggir einnig sjálfstætt á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart félaginu á grundvelli sakarreglunnar og ákvæða laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. þeirra laga. Stefndi hafi verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Fons hf. á þessum tíma og tekið þá ákvörðun að láta félagið greiða fyrir sig persónuleg útgjöld, án þess að þau tengdust Fons hf. með nokkrum hætti. Enginn samningur hafi verið milli Fons hf. og stefnda um slíkar greiðslur eða milli Fons hf. og S-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef. Hafi því verið um ólögmæta ráðstöfun að ræða.

Samkvæmt 68. gr. hlutafélagalaga hafi stjórn félagsins borið skylda til að annast um málefni þess og að starfsemi þess væri jafnan í réttu og góðu horfi. Þá hafi stjórninni verið skylt að annast um að nægilegt eftirlit væri með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins, sbr. 1. málslið 3. mgr. 68. gr. Þá sé í þessum efnum enn fremur bent á 3. tölulið 1. mgr. 22. gr. samþykkta Fons hf. þar sem tekið hafi verið fram að meðal skyldustarfa stjórnar félagsins væri að hafa stöðugt og ítarlegt eftirlit með öllum rekstri félagsins, sjá um að bókhald þess og fjármál væru í fullkomnu lagi og gæta vel hags félagsins á hverjum tíma. Á framkvæmdastjóra félagsins hafi hvílt skylda til að sjá um að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur og að meðferð eigna þess væri með tryggilegum hætti, sbr. 3. mgr. 68. gr. hlutafélagalaga, sbr. og 4. málslið 25. gr. samþykkta félagsins. Þessum skyldum hafi stefndi brugðist.

Við gjaldþrotaskiptin hafi stefnandi eignast skaðabótakröfur Fons hf. á hendur stjórnarmönnum og framkvæmdastjóra félagsins, sbr. XII. kafla gjaldþrotalaga. Við úrskurð um gjaldþrotaskipti hafi forræði á félaginu færst yfir til skiptastjóra samkvæmt XIII. kafla gjaldþrotalaga og hann hafi því verið bær til ákvörðunartöku um málshöfðun í stað hluthafafundar samkvæmt 1. mgr. 135. gr. laga nr. 2/1995. Tjón félagsins nemi þeirri fjárhæð sem greidd hafi verið, þ.e. stefnufjárhæðinni.

Um lagarök vísar stefnandi varðandi riftunarkröfur og endurgreiðslukröfu m.a. til 131., 141. og 142. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Um skilgreiningu á nákomnum aðilum samkvæmt sömu lögum er vísað til ákvæðis 3. gr. laganna. Þá er einnig byggt á almennu skaðabótareglunni og lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 76. gr., 1. mgr. 134. gr. og 1. mgr. 135. gr. þeirra laga, sbr. og XII. og XIII. kafla laga nr. 21/1991. Einnig er vísað til almennra reglna samninga- og kröfuréttar. Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og beri að reikna þá frá 14. júlí 2008, þar sem stefnandi hafi á þeim degi greitt hina persónulegu skuld stefnda. Um varnarþing vísast til samnings milli stefnanda og stefnda, þar sem stefndi samþykkir að mál stefnanda gegn honum og félögum honum tengdum verði rekin fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Þá vísast og til 3. mgr. 32. gr., 33. gr., 4. mgr. 32. gr., 1. mgr. 35. gr., 40. gr., 41. gr., og 1. mgr. 43. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um málskostnað er byggt á XXI. kafla sömu laga, einkum 129. og 130. gr. Um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er vísað til laga nr. 50/1988.

III.

Stefndi hafnar því að um gjöf til hans hafi verið að ræða. Stjórn Fons hf. hafi tekið þá ákvörðun að félagið skyldi greiða dæmda fjárhæð. Á þeim tíma hafi Fons hf. verið fjárhagslega mjög sterkt félag með a.m.k. yfir tíu milljarða í eigin fé, þótt það hefði á árinu 2008 tapað talsverðum fjármunum vegna lækkandi gengis á skráðum hlutabréfum í eigu félagsins, einkum FL Group hf.

Stjórn Fons hf. hafi ekki litið á greiðsluna til S-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef sem gjöf til stefnda, heldur kröfu sem með réttu hefði átt að beina að Fons hf. en ekki stefnda. Engin rök hafi staðið til þess að stefna stefnda persónulega í málinu, enda hafi hann átt samskipti við S-kk-þf B-kk-þf í gegnum netfangið [...] og þá hafi hlutabréfin verið keypt af dótturfélagi Fons hf., sem síðar hafi verið sameinað Fons hf. Hlutabréfin hafi verið eign Fons hf. þegar félagið var tekið til gjaldþrotaskipta.

Eftir að umræddur héraðsdómur féll, hafi verið samþykkt á stjórnarfundi í Fons hf. hinn 31. mars 2008 að vegna atvika málsins skyldi félagið greiða dæmda fjárhæð, enda hafi stefndi hvorki notið kaupanna né hafi þau verið gerð fyrir hans reikning. Hafi sanngirnisrök legið þeirri ákvörðun til grundvallar.

Það hefði verið bersýnilega ósanngjarnt að láta stefnda sitja uppi með greiðsluskylduna, enda hafi hann verið í samskiptum við S-kk-þf B-kk-þf sem framkvæmdastjóri Fons hf. en ekki sem einstaklingur. Skilyrði þess að ráðstöfun sé gjafagerningur, sé að ekkert endurgjald komi fyrir afhent verðmæti, auk þess sem sá, sem afhendir verðmæti, verði að hafa haft þann ásetning eða tilgang með afhendingunni að gefa. Stjórn Fons hf. hafi hvorki haft ásetning né vilja til að gefa stefnda fé í júlí 2008, heldur hafi stjórn félagsins talið, með vísan til málavaxta, að félagið bæri greiðsluskyldu gagnvart stefnda vegna málsins. Sú skylda hafi verið efnd með því að Fons hf. greiddi dómkröfuna, sem sé stefnufjárhæð málsins.

Greiðslan hafi verið innt af hendi til Landslaga hf. hinn 14. júlí 2008, rúmum níu mánuðum fyrir frestdag. Stefnandi verði því að byggja riftunarkröfu sína á 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Stefndi byggir á því að Fons hf. hafi verið gjaldfært á þessum tíma og ekki orðið ógjaldfært við afhendinguna, sbr. m.a. ummæli í sömu fundargerð og greiðslan var ákveðin. Samkvæmt 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga bresti skilyrði til riftunar ef leitt er í ljós að þrotamaðurinn var þá gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Í árslok 2007 hafi eigið fé Fons hf. verið tæpir fjörutíu milljarðar króna og handbært fé félagsins hafi verið 1,7 milljarður króna. Hinn 29. september 2008, þegar tilkynnt hafi verið um þjóðnýtingu á 75% hlutafjár Glitnis banka hf., hafi hlutafé Fons hf. í FL Group hf. orðið verðlaust. Stefndi hafi enga yfirsýn haft yfir stöðu íslensks bankakerfis á þessum tíma. Hann hafi því hvorki vitað né getað vitað um yfirvofandi erfiðleika í íslensku efnahagslífi og algjört hrun þess í framhaldinu. Vegna þess bresti skilyrði til að rifta greiðslunni. Þrotabúið sé bundið af ráðstöfun stjórnar Fons hf.

Stefndi hafnar því að skilyrði 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga séu fyrir hendi. Til að hægt sé að rifta greiðslu á grundvelli 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga, þurfi greiðsla að hafa verið ótilhlýðileg. Með því sé gert að skilyrði að sá, sem hafði hag af greiðslunni, hafi verið grandsamur um ótilhlýðileikann. Vísað sé til þess sem áður hefur verið rakið um aðdraganda ákvörðunarinnar. Við töku ákvörðunarinnar hafi Fons hf. átt nægjanlegt óráðstafað eigið fé, hafi ekki verið í vanskilum og því fyllilega gjaldfært félag, hvort sem var fyrir eða eftir greiðsluna.

Skilyrði þess að ákvæði 141. gr. sé beitt sé að skuldarinn hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og móttakendur hafi vitað um það. Ekkert þeirra skilyrða eigi við í þessu máli. Það hvíli á stefnanda að sanna að riftunarskilyrði 141. gr. hafi verið til staðar hinn 14. júlí 2008. Þá sönnunarfærslu sé ekki að finna í stefnu en þar segi aðeins að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Þau atriði, sem stefnandi tilgreini í fimm stafliðum í stefnunni, feli ekki í sér sönnun fyrir ótilhlýðileika greiðslunnar. Stefnandi hafi hvorki fært fram haldbær rök né lagt fram haldbær gögn til stuðnings þeirri málsástæðu að Fons hf. hafi ekki verið gjaldfært félag þegar greiðslan var innt af hendi. Sönnun um skilyrði fyrir beitingu reglunnar hafi því ekki tekist. Færsla greiðslunnar í bókhaldi Fons hf. hafi enga þýðingu við mat á riftanleika hennar. Hún hafi verið færð til gjalda sem ófrádráttarbær frá skatti vegna varúðarsjónarmiða.

Stefndi hafnar því að greiðslan sé lán til hans. Ekkert sé lagt fram í málinu þeirri málsástæðu til stuðnings og öll framlögð gögn mæli einnig gegn því. Stjórn félagsins hafi tekið málið sérstaklega fyrir og bókað í fundargerðarbók félagsins og þá beri færsla greiðslunnar í bókhald félagsins einnig með sér að ekki hafi verið um lán að ræða.

Stefnandi byggir málssókn sína einnig á ákvæðum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. hlutafélagalaga.

Stefndi vísar til þess að ekki verði séð hvaða þýðingu vísun til 68. gr. hlutafélagalaga hafi. Stefndi hafnar því að ákvörðun stjórnar Fons hf. hafi bersýnilega verið til þess fallin að afla ákveðnum hluthafa eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Hafa þurfi í huga að eignarhald Fons hf. hafi verið þröngt og að í stjórn félagsins hafi setið fulltrúar hluthafa félagsins. Í ljósi aðdraganda málsins og þeirrar staðreyndar að Fons hf. var vel gjaldfært félag sumarið 2008, hafni stefndi því alfariðað efni 76. gr. hlutafélagalaga eigi við.

Þá bendir stefndi á að það sé skilyrði þess að skaðabótaskylda stofnist á grundvelli 134. gr. hlutafélagalaga að þeir aðilar, sem þar séu tilgreindir, hafi valdið félaginu tjóni í störfum sínum, hvort sem er af ásetningi eða gáleysi. Stefndi hafnar því að hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á slíka háttsemi, hvorki stefnda né annarra, þegar ákvörðunin var tekin. Ákvörðunin hafi því verið eðlileg.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um dráttarvexti og byggir á því að dráttarvextir verði ekki dæmdir nema frá dómsuppsögu.

Stefndi vísar um málskostnaðarkröfu sína til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Stefnandi hefur höfðað mál þetta til riftunar á greiðslu Fons hf. að fjárhæð 5.000.000 króna hinn 14. júlí 2008 sem hafi verið greiðsla félagsins á skuld stefnda við S-kk-þf B-kk-þf G-kk-þf samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, dagsettum 7. mars 2008. Stefnandi byggir riftunarkröfu sína á því að umrædd greiðsla hafi verið gjafagerningur til hagsbóta fyrir stefnda í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá er jafnframt á því byggt að í greiðslunni hafi falist ráðstöfun, sem hafi verið stefnda til hagsbóta á ótilhlýðilegan hátt á kostnað kröfuhafa Fons hf., sbr. 141. gr. gjaldþrotalaga. Kröfu um greiðsluskyldu stefnda byggir stefnandi á ákvæðum 142. gr. gjaldþrotalaga. Verði ekki fallist á að greiðslan sé riftanlegur gjafagerningur, byggir stefnandi á því að virða beri greiðsluna sem lánveitingu til stefnda og beri honum því að endurgreiða stefnanda lánið. Loks byggist greiðslukrafa stefnanda á hendur stefnda á sakarreglunni og ákvæðum laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. laganna.

Óumdeilt er að umrædd ráðstöfun, sem stefnandi krefst riftunar á í máli þessu, átti sér stað meira en sex mánuðum fyrir frestdag. Þegar svo háttar til er það skilyrði fyrir riftun samkvæmt ákvæðum 131. gr. og 141. gr. gjaldþrotalaga að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það við ráðstöfunina. Sönnunarbyrði um gjaldfærni hvílir á stefnda hvað varðar riftun samkvæmt 131. gr. laganna.

Til sönnunar á gjaldfærni Fons hf. á umræddum tíma vísar stefndi m.a. til endurskoðaðra ársreikninga félagsins fyrir árin 2005, 2006 og 2007. Samkvæmt endurskoðuðum ársreikningum nam eigið fé félagsins tæpum 40 milljörðum króna í lok árs 2006 og rúmum 39 milljörðum króna í lok árs 2007.

Stefnandi lagði fram matsgerð V-kk-ef G-kk-ef, endurskoðanda og dómkvadds matsmanns, um hvaða áhrif ýmis atriði við gerð ársreikninga félagsins hefðu haft á niðurstöðu þeirra og jafnframt hver hefðu verið áhrif þess á ársreikningana, hefðu reikningar dóttur- og hlutdeildarfélaganna legið fyrir. Samkvæmt matsgerðinni hefði eigið fé Fons hf. í árslok 2006 með réttu átt að vera 39.620 milljónir króna en ekki 39.751 milljón króna eins og niðurstaða ársreikningsins var. Munar þar um það bil 131 milljón króna. Eigið fé félagsins í árslok 2007 hefði með réttu átt að vera 33.544 milljónir króna en ekki 39.324 milljónir króna og munar þar tæpum 6 milljörðum króna. Samkvæmt matsgerðinni má rekja muninn að mestu til ofmats á kröfum félagsins á hendur dótturfélögunum Northern Travel Holding hf. og FS38 ehf. Í árslok 2007 var munurinn því verulegur en þrátt fyrir það var eigið fé félagsins mikið og að áliti dómsins er ljóst af framlögðum gögnum að eignir þess voru vel umfram skuldir. Þá kom fram í greinargerð stefnda að hinn 29. september 2008, þegar tilkynnt var um þjóðnýtingu á 75% hlutafjár Glitnis banka hf., hafi hlutafé Fons hf. í FL Group hf. orðið verðlaust. Þegar litið er til alls framanritaðs er það mat dómsins að leitt sé í ljós með framlögðum gögnum að Fons hf. hafi verið gjaldfært þegar umrædd greiðsla fór fram. Hefur stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem hrekja þá niðurstöðu.

Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að ekki sé uppfyllt það skilyrði fyrir riftun samkvæmt ákvæðum 131. gr. og 141. gr. gjaldþrotalaga að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það við umrædda ráðstöfun. Með sömu rökum verður ekki talið að umrædd ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. Er það því niðurstaða dómsins að þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfu stefnanda um riftun umræddrar greiðslu. Af þeirri niðurstöðu leiðir að hafnað er kröfu stefnanda um greiðslu úr hendi stefnda á grundvelli ákvæða 142. gr. gr. gjaldþrotalaga.

Krafa stefnanda um greiðslu úr hendi stefnda byggist jafnframt á því að líta verði á umrædda greiðslu sem lánveitingu til stefnda sem stefnda beri að endurgreiða. Stefndi byggir sýknukröfu sína að því er þessa málsástæðu varðar á því að ekkert sé komið fram í málinu henni til stuðnings, auk þess sem framlögð gögn mæli gegn því. Að framan er rakin sú niðurstaða dómsins að Fons hf. hafi verið gjaldfært þegar greiðslan var innt af hendi. Að því virtu og þegar litið er til þess að fyrir liggur að stjórn Fons hf. tók málið fyrir á stjórnarfundi þar sem ákveðið var að greiða stefnda nefnda fjárhæð með vísan til þess að félagið væri eigandi hlutabréfanna í Plastprenti hf. og hefði því notið kaupanna en ekki stefndi, verður að ekki fallist á það með stefnanda að líta beri svo á að í greiðslunni hafi falist lánveiting til stefnda. Þá styðja framlögð gögn ekki þá málsástæðu stefnanda að öðru leyti.

Loks byggir stefnandi greiðslukröfu sína á hendur stefnda á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda samkvæmt sakarreglunni og ákvæðum laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. Einnig vísar stefnandi til ákvæða 3. töluliðar 1. mgr. 22. gr. og 4. málslið 25. gr. samþykkta Fons hf. Stefndi hafi verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Fons hf. á þessum tíma og tekið þá ákvörðun að láta félagið greiða fyrir sig persónuleg útgjöld, án þess að þau tengdust Fons hf. með nokkrum hætti. Hafi ráðstöfunin því verið ólögmæt. Í ljósi þess, sem þegar hefur verið rakið um ákvörðun stjórnar Fons hf. um greiðsluna til stefnda, verður að telja ósannaða þá fullyrðingu stefnanda að ákvörðun um greiðsluna hafi verið tekin með ólögmætum hætti. Þá hefur ekki verið sýnt fram á orsakasamhengi milli tilgreindrar háttsemi stefnda og ætlaðs tjóns stefnanda. Í ljósi alls framangreinds og þess, sem áður var rakið um að Fons hf. telst á umræddum tíma hafa verið gjaldfært, verður jafnframt að telja ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem hann krefst bóta fyrir. Verður skaðabótakrafa því hvorki reist á almennu sakarreglunni, ákvæðum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. hlutafélagalaga, né samþykktum Fons hf. svo sem stefnandi byggir á. Verður skaðabótakröfu stefnanda því hafnað.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að fallast beri á sýknukröfu stefnda í máli þessu.

Með vísan til meginreglu 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 500.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið litið til þess að samhliða voru rekin fjögur önnur riftunarmál þrotabús Fons hf. þar sem reynir á sömu málsástæður að hluta til.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf B-kk-þgf héraðsdómara og dr. H-kk-þgf S-kk-þgf dósent í fjármálum.

Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómsformanns.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, P-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, þrotabús Fons hf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

A-kvk-nf E-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf