E-8981/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 4. júní 2010, var höfðað 9. október 2008. Stefnandi er H-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf, Bröttukinn 26, Hafnarfirði en stefndu eru Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3, Reykjavík, E-kvk-nf S-kvk-nf R-kvk-nf, Glitvangi 15, Hafnafirði og M-kk-nf G-kk-nf T-kk-nf, Glitvangi 15, Hafnarfirði.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða stefnanda 4.280.947 krónur ásamt 4,5% ársvöxtum frá slysdegi, 27. janúar 2000 til 27. september 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gerir stefnandi þær kröfur að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða stefnanda 2.875.653 krónur ásamt 4,5% ársvöxtum frá 27. janúar 2000 til 27. september 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti eins og mál þetta væri ekki gjafsóknaramál.

Stefndu krefjast þess að þau verði sýknuð af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða þeim málskostnað.

II

Málavextir eru þeir helstir að stefnandi slasaðist er hann lenti í umferðarslysi 27. janúar 2000. Voru tildrög slyssins þau að stefnandi ók suður Litluhlíð í Reykjavík á móti grænu ljósi við Bústaðarveg. Hugðist stefnandi aka austur Bústaðarveg en er hann var kominn út á gatnamótin var bifreiðinni DT-028 ekið inn á gatnamótin gegn rauðu ljósi og lenti hún á vinstri hlið bifreiðar stefnanda. Ökumaður DT-028 var stefnda E-kvk-nf S-kvk-nf en eigandi bifreiðarinnar var stefndi M-kk-nf G-kk-nf. Er haft eftir stefndu E-kvk-þgf S-kvk-þgf í lögregluskýrslu að hún hefði ekki tekið eftir stöðu umferðarljósa en hún hefði verið að ræða við dóttur sína sem verið hafi í bílstól í aftursæti. Í kjölfar slyssins fór stefnandi á slysa- og bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi. Samkvæmt vottorði H-kk-ef Þ-kk-ef læknis kemur fram að í upphafi hafi stefnandi verið greindur með tognun í háls- og lærvöðvum. Þegar hann hafi komið aftur til skoðunar 3. mars 2000 hafi hann verið greindur með tognun í mjóbaki, í hálsi og í brjóstbaki. Þá hafi honum verið ráðlagt að leita til sjúkraþjálfara. Stefnandi hafi komið aftur 18. apríl 2000 og verið ráðlagt að halda áfram að vera í sjúkraþjálfun. Hinn 30. maí 2000 var stefnandi útskrifaður frá slysa- og bráðadeild en bent á að vera áfram í eftirliti hjá sínum heimilislækni.

Með matsbeiðni 5. mars 2001 óskuðu stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. og þáverandi lögmaður stefnanda eftir því að læknarnir R-kk-nf J-kk-nf og A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf mætu afleiðingar slyssins. Samkvæmt matsgerð þeirra, dagsettri 20. mars 2001, var tímabundið atvinnutjón stefnanda frá 27. janúar 2000 til 31. ágúst 2000 metið 100%. Varðandi þjáningarbætur taldist stefnandi hafa verið veikur á sama tímabili en ekkert rúmliggjandi. Þá var varanlegur miski metinn 10% og varanleg örorka 15% og stöðugleikapunktur var talinn vera 31. ágúst 2000. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greiddi stefnanda bætur á grundvelli þessarar matsgerðar hinn 6. apríl 2001.

Hinn 19. febrúar 2008 óskaði lögmaður stefnanda einhliða eftir mati B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef læknis á afleiðingum umferðarslyssins frá 27. janúar 2000. Er matsgerð þeirra dagsett 26. ágúst 2008. Er niðurstaða þeirra að stöðugleikapunktur sé 31. ágúst 2000 en varanlegur miski stefnanda sé 25 stig og varanleg örorka hans 25%.

Með bréfi, dagsettu 27. ágúst 2008, krafði lögmaður stefnanda stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. um greiðslu bóta vegna aukins varanlegs miska og varanlegrar örorku.

Stefnandi fékk leyfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til gjafsóknar í málinu 15. janúar 2009.

Af hálfu stefndu var óskað mats frá örorkunefnd 20. janúar 2009 og var beiðnin lögð fram í þinghaldi 23. janúar 2009. Matsgerð örorkunefndar er dagsett 17. mars 2009 og kemur þar meðal annars fram að nefndin telji ekki að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig vegna tjónsatburðar 27. janúar 2000 sé verulega hærra en talið var við uppgjör 6. apríl 2001. Hins vegar áleit nefndin að miski stefnanda vegna slyssins hafi verið vanmetinn með tilliti til geðheilsu hans. Er það niðurstaða örorkunefndar að varanlegur miski stefnanda sé hæfilega metinn 10% og varanlegur miski hans vegna geðröskunar sé hæfilega metinn 5% eða samtals 15% varanlegur miski.

Hinn 3. apríl 2009 voru að kröfu stefnanda dómkvaddir matsmennirnir S-kk-nf R. A-kk-nf hrl. og T-kk-nf M-kk-nf læknir. Niðurstaða þeirra í matsgerð 9. nóvember 2009 eru að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé 25 stig og varanleg örorka hans 25%. Þá er niðurstaða matsmannanna að versnun hafi orðið á heilsufari stefnanda frá því að matsgerðin frá 20. mars 2001 var gerð. Telja matsmenn að versnun hafi orðið á líkamlegum einkennum og að fram hafi komið geðræn einkenni sem ekki hafi verið til staðar þegar mat fór fram á árinu 2001.

Af hálfu stefndu var óskað yfirmats og hinn 30. nóvember 2009 voru H-kk-nf B-kk-nf læknir, S-kk-nf T-kk-nf læknir og B-kk-nf G. M-kk-nf hdl. dómkvaddir til starfans. Er matsgerð þeirra dagsett 10. febrúar 2010 og kemur fram hjá þeim að í slysinu 27. janúar 2010 hafi stefnandi hlotið tognun í hálsi, brjósthrygg og mjóbaki. Þá hafi hann hlotið geðræna röskun. Er það mat þeirra að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé 20% og varanleg örorka hans 20%. Telja yfirmatsmenn ekki að versnun hafi orðið á heilsufari yfirmatsþola vegna þeirra áverka sem hann hafi fengið í slysinu árið 2000, frá því að mat þeirra A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef fór fram árið 2001, en geðræn einkenni hafi ekki komið til álita í þeirri matsgerð.

Í málinu byggir stefnandi fyrst og fremst á því að versnun hafi orðið á heilsufari hans eftir að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. gerði upp við hann 6. apríl 2001. Byggir hann kröfur sínar á undirmatsgerð dómkvaddra matsmanna og mati því sem hann aflaði einhliða frá B-kk-þgf D-kk-þgf og S-kk-þgf D-kk-þgf. Stefndu telja ekki að versnun hafi orðið á heilsufari stefnanda frá upphaflegri matsgerð og byggja kröfur sínar á yfirmatsgerð dómkvaddra matsmanna og matsgerð örorkunefndar.

III

Stefnandi bendir á að ekki sé deilt um bótaskyldu í málinu, nema hvað varði bótaskyldu ökumanns bifreiðarinnar DT 028, stefndu E-kvk-þf, samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Kveður stefnandi að bótaábyrgð að öðru leyti byggist á bótakafla umferðarlaga, 88.-91. gr., sbr. 95. og 97. gr. laganna.

Skaðabótakröfur sínar byggir stefnandi á annars vegar matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef og hins vegar undirmatsgerð dómkvaddra matsmanna. Sýni matsgerðirnar að heilsufar stefnanda hafi versnað verulega frá því að uppgjör fór fram í apríl 2001. Séu skilyrði 11. gr. skaðabótalaga því uppfyllt, en miski stefnanda sé nú metinn til 25 stiga sem sé 15 stiga hækkun frá þeirri matsgerð sem stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hafi byggt bótagreiðslur á. Þá hafi varanleg örorka stefnanda einnig verið metin 25% sem sé veruleg hækkun frá þeim 15% sem áður hafi verið metin.

Stefnandi kveðst einnig byggja kröfur sínar á reglum kröfuréttar um brostnar og rangar forsendur.

Stefnandi rökstyður kröfur sínar tölulega með eftirfarandi hætti:

Miskabætur: 8.348.568 x 15 stig kr. 1.252.285

Bætur fyrir varanlega örorku: 1.444.607 x 14,043 x 10% kr. 2.028.662

Bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga kr. 1.000.000

Heildarkrafa kr. 4.280.947

Hvað snertir miskabætur þá sé fjárhæðin þannig fundin: 4.000.000 x 6850/3282= 8.348.568. Byggt sé á að kröfu um miskabætur beri að reikna frá þeim degi er viðkomandi matsgerð hafi verið tilbúin, eða í nóvember 2009. Hækka beri miskahöfuðstól í því samhengi, sbr. 2. mgr. 15. gr. skaðabótalaga. Í upphafi reiknaði stefnandi fjárhæðina með eftirfarandi hætti: 4.000.0000 x 6064/3282 = 7.390.000. Þannig var fjárhæð liðar 1 í upphaflegu kröfugerð stefnanda 1.108.500 (7.390.000 x 15 stig). Stefnandi telur að þrátt fyrir að þessi liður sé nú hækkaður með lagfæringu á kröfugerð þá rúmist sú hækkun innan upphaflegrar dómkröfu þar sem heildardómkrafa sé lægri en í stefnu.

Kröfu um bætur fyrir varanlega örorku reiknar stefnandi miðað við lágmarkslaun hækkuðum samkvæmt lánskjaravísitölu þess tíma er stöðugleikapunktur var ákveðinn, í ágúst 2000. Þannig byggir stefnandi á að hann fái rétt viðmiðunarlaun með eftirfarandi hætti: 1.200.000 x 3951/3282 = 1.444.607. Sé krafan nú í samræmi við athugasemdir stefndu og hafi krafan verið lagærð.

Bætur samkvæmt 26. gr. byggir stefnandi á að ökumaður DT-028, stefnda E-kvk-nf S-kvk-nf, hafi valdið tjóninu með vítaverðu gáleysi, en sannað sé að hún hafi ekið yfir gatnamót á móti rauðu ljósi. Sé um þetta vísað til vitnisburðar S-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef og þess að ökumaður sá er tjóninu olli hafi verið að huga að dóttur sinni í bílstól í bifreiðinni og ekki gætt nægilegrar varúðarskyldu á gatnamótum sem voru með umferðarljósum, sbr. 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga nr. 50/987, sbr. og 1. mgr. 25. gr. og 1. mgr. 36. gr. laganna, sem og c lið 2. mgr. 36. gr. Þá vísar stefnandi einnig til 1. mgr. 5. gr. og 90. gr. umferðarlaga, sbr. reglugerð nr. 289/1995, sbr. reglugerðir nr. 348/1998 og 427/2000.

Stefnandi kveðst einnig byggja á því að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hafi í engu svarað kröfubréfi hans enda þótt sérfræðimat sem hann hafi aflað hafi verið fengið með löglegum hætti. Það sé vandað og vel unnið og byggt á vönduðum læknisfræðilegum gögnum frá færustu sérfræðingum. Í því sambandi vísar stefnandi til 48. gr. laga um vátryggingasamninga, sbr. 121. gr. sömu laga.

Varakröfu sína byggir stefnandi á mati yfirmatsmanna og sundurliðar kröfu sína svo:

Miskabætur: 8.613.041 x 10 stig kr. 861.304

Bætur fyrir varanlega örorku 1.444.607 x 14,043 x 5% kr. 1.014.331

Bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga kr. 1.000.000

Heildarkrafa kr. 2.875.635

Varðandi rökstuðning fyrir varakröfu vísar stefnandi til sömu forsendna og röksemda og varðandi útreikning aðalkröfu nema varðandi miskabótakröfu í lið 1. Þar sé miðað við að reikna eigi með vísitölu þeirrar dagsetningar þegar yfirmatsgerð leit dagsins ljós eða í febrúar 2010 (4.000.000 x 7067/3282 = 8.613.041). Að öðru leyti byggist varakrafan á röngum og brostnum forsendum fyrir mati því sem uppgjörið hafi verið byggt á hinn 6. apríl 2001. Þegar stefndu hafi lagt fram greinargerð sína hafi af þeirra hálfu verið lögð fram kvittun vegna uppgjörsins sem beri glöggt með sér að ekki hafi verið um að ræða fullnaðar- eða lokauppgjör á milli aðila. Sé því á því byggt að gera beri upp tjón stefnanda á grundvelli yfirmats þar sem enn hafi ekki farið fram lokauppgjör á málinu. Að öðru leyti vísar stefnandi til sömu málsástæðna hvað snertir varakröfu og varðandi aðalkröfu.

IV

Stefndu byggja á því að ósannað sé að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda í skilningi 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Byggi stefnandi kröfur sínar meðal annars á matsgerð sem einhliða hafi verið aflað án þess að stefndu hafi haft tækifæri til að koma að vali matsmanna og samningu matsspurninga. Hafi stefndu því enga aðkomu haft að matinu og hafi því ekki getað komið sjónarmiðum sínum á framfæri við matsmenn. Slíkt einhliða mat geti ekki talist fullnægjandi sönnun þess að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola frá því að gert hafi verið upp við hann á grunvelli matsgerðar sem unnin hafi verið að sameiginlegri beiðni stefnanda og stefnda Vátryggingafélags Íslands. Að mati stefndu sé sönnunargildi matsins ekkert og megi nefna að svonefndir matsmenn hafi að auki ekki tækifæri til þess að staðfesta umrædda matsgerð þar sem þeir séu ekki dómkvaddir og ekki aðilar eða vitni í málinu. Þá hafi bæði yfirmatsgerð og álit örorkunefndar ríkara sönnunargildi umfram þær matsgerðir sem stefnandi byggi kröfur sínar á.

Í læknisvottorði T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis, dagsettu 7. febrúar 2008 komi fram að stefnandi hafi sagst hafa haft ýmis andleg einkenni strax eftir slysið, martraðir og önnur svefnvandamál, endurupplifanir og aðra andlega vanlíðan. Andleg einkenni stefnanda hafi því verið til staðar við framkvæmd matsgerðar sem unnin var að sameiginlegri beiðni stefnanda og stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. Andleg einkenni stefnanda geti því ekki talist ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda.

Þá telja stefndu ósannað að þau einkenni stefnanda sem matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef byggi á séu afleiðing umferðarslyss þess sem stefnandi lenti í 27. janúar 2000. Sé sú matsgerð svo gölluð að ekki sé hægt að byggja niðurstöðu á henni.

Í matsgerðinni segi að stefnandi hafi fyrst kvartað undan andlegum einkennum við komu til heimilislæknis 7. desember 2007. Matsmenn dragi þá ályktun að andleg einkenni megi rekja til slyssins eingöngu af frásögn stefnanda og endursögn af frásögn hans sem finna megi í læknisvottorði T-kk-ef Z-kk-ef 7. febrúar 2008. Engin samtíma læknisfræðileg gögn bendi til þess að andleg einkenni stefnanda hafi fyrst hafist seint á árinu 2007 og engin samtíma læknisfræðileg gögn bendi til þess að endanleg einkenni stefnanda megi rekja til umferðarslyssins 27. janúar 2000.

Hvað líkamleg einkenni stefnanda varði sé um sömu einkenni að ræða og lýst sé í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef frá 20. mars 2001. Þau líkamlegu einkenni sem þessi matsgerð og matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef byggi á séu verkir í mjóbaki og hálsi, höfuðverkur og svefntruflanir. Sú eina útskýring sé gefin á hækkuðu mati að þessi einkenni séu nú verri og hái stefnanda meir við vinnu og í daglegu lífi auk þess sem stefnandi sjálfur segist nú einnig fá tak í bakið sem ekki hafi verið fyrr.

Í matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef, sem stefnandi byggi kröfur sínar meðal annars á, komi fram að við gerð matsins hafi legið fyrir læknisvottorð M-kk-ef P. H-kk-ef 21. apríl 2008 þar sem fram komi að í dagálum vegna heimsókna tjónþola á slysa- og bráðadeild Landsspítala háskólasjúkrahúss sé skráð að stefnandi hafi leitað til deildarinnar 17. júní 2001 og fengið greininguna heilahristingur eftir að hafa verið kýldur í andlitið í miðbæ Reykjavíkur en höggið hafi komið undir vinstri kjálkann og að stefnandi hafi við það skollið aftur fyrir sig í gangstéttina og rotast. Matsmenn virðist þó að öllu leyti líta framhjá því að einkenni stefnanda hafi getað versnað við þetta atvik og virðist leggja til grundvallar þau orð stefnanda að hann hafi verið ranglega nefndur í dagálum deildarinnar og að hann hafi aldrei fengið heilahristing.

Í athugasemdum sjúkraþjálfara frá 24. september 2007 komi fram að stefnandi hafi unnið við smíðavinnu og að sú vinna hafi greinilega ekki haft góð áhrif á einkenni stefnanda. Í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef frá 20. mars 2001 komi fram að stefnandi hafi ekki getað unnið við byggingarvinnu sem hann gerði áður og að vinnugeta hans og möguleikar á starfsvali séu því skertir. Niðurstaða matsmanna um 15% varanlega örorku sé byggð á þessum forsendum. Hafi ástand stefnanda versnað eftir að þessi niðurstaða lá fyrir sé ljóst að því líkamlega álagi sem smíðavinnu fylgi, sé að minnsta kosti að hluta til um að kenna. Geti stefndu ekki borið fébótaábyrgð vegna tjóns sem rekja megi til starfsvals stefnanda, sérstaklega í ljósi þess að tekið hafi verið mið af því er upphafleg niðurstaða var fengin um varanlega örorku stefnanda að möguleikar hans á starfsvali væru takmarkaðir hvað þetta varðaði.

Þá telja stefndu að skilyrði 11. gr. skaðabótalaganna séu ekki uppfyllt. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Frá þessari grein verði að gagnálykta þannig að ekki sé heimilt að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir aðra þætti en þar séu tilgreindir. Sé því ekki heimilt að byggja kröfu um bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga á þeirri lagagrein.

Skilyrði endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður hafi verið talið. Af dómafordæmum hæstaréttar megi ráða að gert sé að skilyrði að miskastig eða örorkustig hafi hækkað um 10 punkta. Stefndu telja að ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu tjónþola séu ekki svo miklar. Telja stefndu að byggja eigi á yfirmatsgerð og áliti örorkunefndar sem komist hafi að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið um að ræða að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola frá því að gert var upp við hann í apríl 2001.

Fullnaðaruppgjör hafi farið fram 6. apríl 2001 án athugasemda af hálfu stefnanda og hafi stefnandi því fyrirgert rétti sínum til frekari bóta nema á grundvelli endurupptökuákvæða í lögum. Ekkert slíkt ákvæði sé að finna hvað varði bætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga.

Bætur vegna XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987 fyrnist samkvæmt 99. gr. umferðarlaga á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Stefnanda hafi í allra síðasta lagi átt að vera ljóst er hann fékk matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef í hendur að hann hefði orðið fyrir líkamstjóni. Hafi skýrsla lögreglu sem stefnandi byggi kröfu sína um skaðabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga á, verið meðal þeirra gagna sem legið hafi fyrir við gerð matsins og hafi stefnandi haft aðgang að henni þá. Hafi stefnandi því átt kost á að leita fullnustu kröfu um bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga þegar á árinu 2001 og hafi fyrningarfrestur því byrjað að líða 1. janúar 2002. Hafi því fyrningarfrestur verið liðinn 31. desember 2005. Svipuð sjónarmið eigi við um þau andlegu einkenni stefnanda sem hann lýsi nú, en þau hafi verið til staðar við framkvæmd matsins.

Verði ekki fallist á að krafa stefnanda um greiðslu bóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga sé fyrnd sé á því byggt að hún sé niður fallin sökum tómlætis enda hafi slík krafa ekki komið fram fyrr en í stefnu þrátt fyrir að bótakröfur hafi oftar en einu sinni verið sendar stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. og þrátt fyrir að gert hafi verið upp við stefnanda einu sinni. Byggi stefndu einnig á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti með því að hafa fyrst lýst andlegum einkennum sínum við komu til heimilislæknis 7. desember 2007, þrátt fyrir að þau hafi að hans sögn verið til staðar allt frá slysinu.

Þá telja stefndu að skilyrði 26. gr. skaðabótalaga um að líkamstjóni stefnanda hafi verið valdið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi séu ekki uppfyllt. Hvíli á stefnanda að sanna að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt en honum hafi ekki tekist sú sönnun.

Stefndu mótmæla útreikningi kröfunnar þar sem hann sé ekki í samræmi við skaðabótalög. Stefndu hafa lagfært útreikning kröfu um varanlega örorku í samræmi við athugasemdir stefndu í greinargerð. Stefndu telja að útreikningur miskabóta sé rangur þar sem miða eigi við lánskjaravísitölu á tjónsdegi hinn 27. janúar 2000.

Stefndu mótmæla vaxtakröfum stefnanda sérstaklega. Bætur fyrir varanlegan miska beri vexti frá því að tjón varð og bætur fyrir varanlega örorku frá upphafsdegi metinnar örorku. Þrátt fyrir þetta krefjist stefnandi 4,5% vaxta af allri stefnufjárhæðinni frá slysdegi. Tjón það sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir felist í versnun á ástandi hans frá því að tjónið hafi verið gert upp við hann 6. apríl 2001. Geti tjónið því ekki hafa orðið fyrr en versnunin hafi komið fram og sé það samkvæmt matsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef einhvern tímann á árunum 2006 og 2007. Beri krafa stefnanda um bætur vegna varanlegs miska því ekki vexti frá fyrri tíma. Sömuleiðis geti hin meinta varanlega örorka ekki borið vexti frá fyrri tíma. Þá sé krafa stefnanda um vexti eldri en fjögurra ára í öllu falli fyrnd, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905.

Stefndu byggja málskostnaðarkröfu sína á 1.-3. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Við aðalmeðferð málsins lagði stefnandi fram breytta kröfugerð þar sem aðalkrafa hans er lækkuð frá því sem kom fram í stefnu, að því er virðist að hluta vegna athugasemda í greinargerð stefndu. Þá er sett fram varakrafa sem byggð er á yfirmati. Í rökstuðningi fyrir varakröfu vísar stefnandi til sömu raka og varðandi aðalkröfu og segir svo að varakrafan byggist að öðru leyti á röngum og brostnum forsendum fyrir mati því sem uppgjörið 6. apríl 2001 hafi byggst á. Þá vísar stefnandi til þess að glöggt komi fram á kvittun þeirri vegna uppgjörsins, sem stefndu hafi lagt fram, að ekki væri um að ræða fullnaðar- eða lokauppgjör milli aðila. Sé á því byggt að stefndu beri að gera upp tjón stefnanda á grundvelli yfirmats þar sem enn hafi ekki farið fram lokauppgjör í málinu. Þá segir ennfremur að stefnandi byggi einnig á sömu málsástæðum til vara varðandi aðalkröfu, þ.e. að ekki hafi verið um fullnaðar- eða lokauppgjör að ræða þann 6. apríl 2001. Vísar stefnandi til þess að tilgreindar málsástæður felist í tilvísun hans til reglna kröfuréttar um rangar og brostnar forsendur.

Stefndu mótmæltu því að stefnandi gæti með þessum hætti breytt málsgrundvelli sínum og með þessu væri stefnandi að setja fram nýja málsástæðu sem væri of seint fram komin.

Hin almenna tilvísun stefnanda í stefnu til reglna kröfuréttar um rangar og brostnar forsendur er ekki með nokkru móti rökstudd og allsendis óljóst hvaða forsendur hann telur hafa verið rangar eða brostnar. Verður með engu móti ráðið af málatilbúnaði stefnanda, að sú málsástæða að ekki hafi verið um að ræða fullnaðaruppgjör hinn 6. apríl 2001, hafi falist í hinni almennu tilvísun hans til nefndra reglna kröfuréttarins.

Í 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 segir að málsástæður og mótmæli skuli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Eins og fram kemur í greinargerð stefnanda með leiðréttri kröfugerð var umrædd kvittun vegna uppgjörs kröfunnar frá 6. apríl 2001 lögð fram með greinargerð stefndu. Verður því ekki annað séð en að tilefni hafi verið til þess, þegar eftir framlagningu skjalsins, að koma fram með málsástæðu þá sem stefnandi byggir á umræddu skjali og gegn andmælum stefndu kemst hún því ekki að í málinu.

Eins og fram er komið byggja kröfur stefnanda fyrst og fremst á 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og greinir aðila á um það hvort skilyrði þess ákvæðis séu fyrir hendi til að stefnandi geti krafist viðbótargreiðslna við þær bætur sem hann fékk greiddar úr hendi stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. hinn 6. apríl 2001. Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga þar sem fjallað er um endurupptöku er heimilt að kröfu tjónþola að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Af skýru orðalagi ákvæðisins þykir ljóst að einungis er heimilt að endurupptaka ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska og örorkubætur. Verður því ekki séð á hvaða lagaheimild stefnandi byggir kröfu um endurupptöku ákvörðunar vegna miskabóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Þá bera gögn málsins með sér að frá upphafi lá fyrir hvernig atvik voru að slysinu þegar stefnda E-kvk-nf S-kvk-nf ók gegn rauðu ljósi inn í vinstri hlið bifreiðar stefnanda. Er því vandséð hvaða ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda að þessu leyti. Verða stefndu því þegar af þessum ástæðum sýknuð af þessum kröfulið. Eru því ekki efni til að fjalla um það frekar hvort skilyrði fyrir miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi eða hvort slík krafa, ef hún teldist eiga rétt á sér, væri fallin niður fyrir fyrningu eða tómlæti.

Fyrirliggjandi matsgerðum ber ekki allskostar saman um áhrif umferðarslyssins á heilsu stefnanda. Í þeirri matsgerð sem uppgjör stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. byggðist á var við mat á varanlegum miska miðað við afleiðingar háls- og baktognunar með vægt skertum hreyfiferli í baki og vöðvaeymslum. Við mat á örorku var gengið út frá því að einkenni stefnanda skerði vinnugetu hans og möguleika á starfsvali.

Eins og rakið hefur verið aflaði stefnandi sjálfur mats B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef og byggir hann kröfur sínar á því mati og undirmati dómkvaddra matsmanna, þeirra S-kk-ef A-kk-ef og T-kk-ef M-kk-ef, en niðurstaða þessara tveggja matsgerða er sú sama varðandi varanlegan miska, þ.e. 25 stig og 25% varanlega örorku. Þá telja hinir dómkvöddu undirmatsmenn að versnun hafi orðið á heilsufari stefnanda frá því að matsgerðin frá 20. mars 2001 var gerð. Telja þeir að versnun hafi orðið á líkamlegum einkennum og að fram hafi komið geðræn einkenni sem ekki hafi verið til staðar er mat fór fram árið 2001.

Stefndu óskuðu mats frá örorkunefnd sem komst að því að ekki hafi verið um að ræða ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda frá fyrsta matinu heldur hafi miski stefnanda verið vanmetinn í hinu upphaflega mati hvað snertir geðheilsu stefnanda. Þannig metur örorkunefnd varanlegan miska stefnanda 15% en telur varanlega örorku ekki hærri en metið hafði verið.

Stefndu öfluðu yfirmatsgerðar og samkvæmt niðurstöðu hennar er varanlegur miski stefnanda 20 stig og varanleg örorka hans 20%. Kemur fram í yfirmatsgerð að að virtum fyrirliggjandi gögnum, frásögn stefnanda og læknisskoðun á matsfundi, gangi matsmenn út frá því að stefnandi hafi í umferðarslysinu hlotið tognun í hálshrygg, brjósthrygg og mjóhrygg sem enn valdi óþægindum og telja matsmenn þau óþægindi varanleg og skerði færni stefnanda. Þeir telja einkenni frá vinstri öxl ekki stafa frá slysinu sem hér um ræðir en fyrst sé minnst á axlareinkenni í júní 2006 en í matsgerðinni frá 20. mars 2001 komi fram að hreyfiferill sé fullur og stefnandi verkjalaus í öxlum.

Þá telja yfirmatsmenn að geðrænn heilsuvandi stefnanda stafi að hluta til af slysinu. Telja þeir þunglyndi hans vera að nokkru leyti til komið vegna afleiðinga slyssins og vera umfram þau leiðindi sem gera megi ráð fyrir að fylgi langvinnum verkjum og skertri færni en líklegt sé jafnframt að kannabis- og kókaínneysla stefnanda eigi nokkurn þátt í þunglyndi hans.

Telja yfirmatsmenn ekki að versnun á heilsufari stefnanda hafi átt sér stað en geðræn einkenni hafi verið til staðar en ekki komið til álita við matsgerðina frá 20. mars 2001, enda virðist stefnandi þá ekki hafa gert sér grein fyrir þýðingu geðrænna einkenna við mat á afleiðingum slyss. Hann hafi ekki rætt um þau einkenni við matsmenn og engin læknisfræðileg gögn hafi legið fyrir um slík andleg einkenni.

Í málinu liggur frammi fjöldinn allur af læknisvottorðum en ekki þykir ástæða til að rekja efni þeirra sérstaklega. Liggur fyrir að umrædd vottorð voru meðal þeirra gagna sem bæði undirmatsmenn og yfirmatsmenn höfðu undir höndum við vinnu sína.

Dómari metur sönnunargildi matsgerða samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991. Að öllu jöfnu hlýtur sönnunargildi yfirmatsgerðar þriggja matsmanna, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum, að vega þyngra við mat á sönnun en undirmatsgerð tveggja matsmanna, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á ágalla á yfirmatsgerðinni. Yfirmatsgerð í málinu er ítarleg og vönduð og hefur ekki verið sýnt fram á að niðurstaða hennar sé reist á röngum forsendum. Þykir því sýnt fram á það með yfirmatsgerð að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins 27. janúar 2000 er 20 stig og varanleg örorka hans 20%.

Eins og rakið hefur verið telja yfirmatsmenn ekki að versnun hafi orðið á heilsufari stefnanda vegna áverkanna heldur hafi í mati þeirra A-kk-ef Þ-kk-ef og R-kk-ef, sem uppgjör byggðist á, ekki verið litið til geðrænna einkenna. Þessi niðurstaða fær enn fremur stoð í mati örorkunefndar sem komst að þeirri niðurstöðu að ekki hafi orðið ófyrirséðar breytingar á heilsu stefnanda þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig vegna tjónsatburðarins sé verulega hærra en talið var við uppgjör 6. apríl 2001. Hinsvegar telur örorkunefnd að varanlegur miski vegna slyssins hafi verið vanmetinn í fyrstu matsgerðinni.

Að öllu því virtu sem að framan er rakið hefur stefnanda ekki tekist að færa fram sönnur fyrir því að slíkar ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu hans eftir uppgjörið 6. apríl 2001 að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga til að unnt sé að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur séu uppfyllt. Í þessari niðurstöðu felst að ekki eru efni til að taka til greina málsástæður stefnanda er lúta að brostnum forsendum fyrir uppgjöri bóta.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir eftir atvikum rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans sem þykir hæfilega ákveðin 950.000 krónur, þar með talinn virðisaukaskattur.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ. S-kk-nf S-kk-nf hdl. en af hálfu stefndu flutti málið H-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf hdl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari, P-kk-nf I-kk-nf taugalæknir og R-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir kveða upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf., E-kvk-nf S-kvk-nf R-kvk-nf og M-kk-nf G-kk-nf T-kk-nf eru sýknuð af öllum kröfum stefnanda, H-kk-ef A-kk-ef K-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans að fjárhæð 950.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

G-kvk-nf B-kvk-nf

P-kk-nf I-kk-nf

R-kk-nf S-kk-nf