S-322/2008

Mál þetta, sem þingfest var 29. júlí sl. og dómtekið 19. ágúst sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 29. júlí 2008, á hendur L-x-x O-kk-þgf G-kk-þgf C-x-x, kt. 000000-0000, Hraunbæ 70, Reykjavík, R-x-x A-x-x E-x-x, f.d. 11.05.1974, breskum ríkisborgara, T-x-x S-x-x, f.d. 22.12.1985, hollenskum ríkisborgara, S-x-x B-x-x, f.d. 25.04.1985, dönskum ríkisborgara, Sonderborghus All 5, Soeborg, Danmörku, K-x-x G-x-x A-x-x, f.d. 02.03.1986, hollenskum ríkisborgara, K-x-x J-x-x M-x-x, f.d. 03.03.1986, bandarískum ríkisborgara og K-x-x M-x-x A D-x-x, f.d. 18.08.1986, belgískum ríkisborgara,

I.

„gegn ákærðu R-x-x og K-x-x fyrir húsbrot, brot á lögreglulögum og lögreglusamþykkt fyrir Árnessýslu

með því að hafa mánudaginn 28. júlí 2008 í heimildarleysi farið inn á lokað vinnusvæði Jarðborana ehf. við Hellisheiðarvirkjun, sveitarfélaginu Ölfusi og ennfremur fyrir að hafa í heimildarleysi klifrað upp á stjórnhús jarðborsins “T-kk-ef” og hafst þar við í nokkra stund, þannig að stöðva varð alla vinnu á svæðinu og síðan óhlýðnast ítrekuðum fyrirmælum lögreglu um að hverfa frá vettvangi.

Telst brot ákærðu varða við 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, 19. gr., sbr. 41. gr. lögreglulaga nr. 90, 1996, 1. mgr. 1. gr. og 11. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar fyrir Árnessýslu nr. 134/1939 frá 10. júlí 1939, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um lögreglusamþykktir nr. 36, 1988.

II.

gegn ákærða L-x-x O-kk-þgf fyrir fyrir húsbrot, brot á lögreglulögum og lögreglusamþykkt fyrir Árnessýslu

með því að hafa skömmu síðar, en frá greinir í ákærulið I, við áframhaldandi mótmælaaðgerðir farið inná lokað vinnusvæði Klæðningar hf., við Hellisheiðarvirkjun, sveitarfélaginu Ölfusi og óhlýðnast fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vinnusvæðið.

Telst brot ákærða varða við 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 og 19. gr., sbr. 41. gr. lögreglulaga nr. 90, 1996, 1. mgr. 1. gr. og 11. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar fyrir Árnessýslu nr. 134/1939 frá 10. júlí 1939, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um lögreglusamþykktir nr. 36, 1988.

III.

gegn ákærðu T-x-x, S-x-x, K-x-x og K-x-x fyrir húsbrot, brot á lögreglulögum og lögreglusamþykkt fyrir Árnessýslu

með því að hafa í sömu mótmælaaðgerðum og frá greinir í ákæruliðum I og II, í heimildarleysi farið inná lokað vinnusvæði Klæðningar ehf. við Hellisheiðarvirkjun, sveitarfélaginu Ölfusi og þar farið upp á pall “búkollu” og stýrishús og arm skurðgröfu, þannig að stöðva þurfti vinnu á svæðinu, þar sem ákærðu höfðust við í nokkra stund og fyrir að hafa síðan ítrekað óhlýðnast fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vinnusvæðið, en ákærðu S-x-x og K-x-x höfðu læst sig við vinnuvélarnar með hjólalási.

Telst brot ákærðu varða við 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, 19. gr., sbr. 41. gr. lögreglulaga nr. 90, 1996, 1. mgr. 1. gr. og 11. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar fyrir Árnessýslu nr. 134/1939 frá 10. júlí 1939, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um lögreglusamþykktir nr. 36, 1988.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar.

Einkaréttarkröfur

Í málinu gerir E-kvk-nf S-kvk-nf hdl., kröfu f.h. Orkuveitu Reykjavíkur, kt. 000000-0000 um að ákærðu verði með dómi gert að greiða skaðabætur samtals að fjárhæð kr. 290.031,- in solidum.

Í málinu gerir Í-kk-nf B-kk-nf hdl., kröfu f.h. Klæðningar h.f., kt. 000000-0000, um að ákærðu samkvæmt ákæruliðum II og III, verði með dómi gert að greiða skaðabætur samtals að fjárhæð kr. 216.412,-“

Við þingfestingu málsins þann 29. júlí sl. mættu ákærðu R-x-x E-x-x og K-x-x J-x-x M-x-x ásamt túlki og neituðu sök. Ákærði L-x-x O-kk-nf G-kk-nf mætti við þingfestingu málsins ásamt verjanda og neitaði að tjá sig um sakarefni. Ákærða S-x-x B-x-x mætti við þingfestingu málsins ásamt túlki og verjanda og neitaði að tjá sig um sakarefnið. Ákærði T-x-x S-x-x mætti við þingfestingu málsins ásamt túlki og verjanda og neitaði að tjá sig um sakarefnið. Ákærði K-x-x G-x-x A-x-x og K-x-x M-x-x A D-e-x komu fyrir dóminn ásamt túlki og verjanda og neituðu að tjá sig um sakarefnið. Var málinu frestað til aðalmeðferðar til þriðjudagsins 19. ágúst sl. Þann dag mætti K-x-x J-x-x M-x-x fyrir dóm og gaf skýrslu. Önnur ákærðu mættu ekki fyrir dóminn og samkvæmt verjanda ákærðu voru þau farin utan og hugðust ekki koma fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Við upphaf aðalmeðferðar fór dómurinn ásamt sakflytjendum á vettvang og skoðaði aðstæður. Að loknum skýrslutökum og málflutningi var málið dómtekið. Krafðist verjandi ákærðu sýknu og málsvarnarlauna og að þau yrðu greidd úr ríkissjóði.

Málavextir.

Í frumskýrslu lögreglu, sem F-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf ritar, kemur fram að lögreglunni hafi borist tilkynning frá starfsmanni Hellisheiðarvirkjunar um að meðlimir Saving Iceland væru komnir upp á Skarðsmýrarfjall að jarðbornum Tý og hefðu slegið út öllu afli á bornum. Þá hafi einnig verið tilkynnt um að einhverjir aðilar væru búnir að hlekkja sig við vinnuvélar og klifra upp á vinnuskúr. Voru lögreglumenn frá Selfossi komnir á vettvang um klukkan 12.40 og var þá kallað eftir frekari aðstoð frá sérsveit ríkislögreglustjóra. Einn af mótmælendum, L-x-x O-kk-nf G-kk-nf, hefði kynnt sig fyrir lögreglu sem tengilið mótmælenda og sagt að enginn þeirra myndi tjá sig beint við lögreglu og að allar skipanir þyrftu að fara í gegnum hann. Hefði L-x-x O-kk-nf verið útbúinn lítilli talstöð og greinilega í samskiptum við aðra mótmælendur í gegnum hana. Hefði lögreglan tilkynnt honum að mótmælendurnir væru inni á lokuðu vinnusvæði og gefið skipun um að allur hópurinn yrði að yfirgefa vinnusvæðið undir eins. Hefði L-x-x O-kk-nf óskað eftir smá tíma til að ganga á milli manna og kynna þeim þá skipun. S-kk-nf B-kk-nf, verkstjóri hjá Jarðborunum hf., hefði tjáð lögreglunni að um 18 til 20 manna hópur hefði komið um klukkan 11.20 á svæðið. Einhverjir starfsmenn hefðu orðið þeirra varir en flestir þó ekki fyrr en öllu rafmagni hafi verið slegið út af jarðbornum. Einhverjir hefðu farið inn í stjórnhús borsins, þar sem rafmagnstöflur og ýmis stjórntæki væru staðsett og slegið þar út tveimur mótorum jarðborsins sem hafi verið í gangi. Mikil mildi hefið verið að borinn hafi ekki verið við borun því þá hefði orðið gríðarlegt fjártjón og jafnvel slys á starfsmönnum borsins. Þrír einstaklingar hefði hlekkjað sig saman inni í stjórnhúsinu og í fyrstu reynt að meina starfsmönnum Jarðborana inngöngu. Hefðu einhverjir mótmælenda yfirgefið svæðið þegar lögreglan kom á vettvang. Þá hefðu nokkrir einstaklingar læst sig með einhvers konar hjólalásum á palli búkollu og uppi á armi skurðgröfu á svæði skammt frá jarðbornum T-kk-þgf. Þar hefðu starfsmenn Klæðningar ehf. þurft að hætta vinnu vegna þessa. F-kk-nf kvaðst hafa séð einn mótmælanda festan við gaffallyftara með hjólalás um hálsinn og annar aðili verið hjá honum. Þrír mótmælendur hefðu farið upp á stýrishús jarðborsins og tveir legið á þaki hans og einn staðið við hlið þeirra og kynnt sig sem tengilið þeirra. Sá sem hefði titlað sig sem tengilið hefði talað íslensku. Var honum tilkynnt að þau væru í óleyfi á svæðinu og honum gefin skipun um að þau yfirgæfu svæðið undir eins. Tengiliðurinn hefði endursagt skipanir F-kk-ef á ensku og F-kk-nf einnig gefið skipanir á ensku um að yfirgefa svæðið. Þá segir í skýrslunni að þegar F-kk-nf var á leið fram fyrir jarðborinn hefði hann hitt L-x-x O-kk-þf og tilkynnt honum að hópurinn hefði tíma til klukkan 13.10 til að yfirgefa vinnusvæðið. Klukkan 13.20 hefði ákvörðun verið tekin um að gefa lokaskipun um að hópurinn yfirgæfi vinnusvæðið og sú skipun gefin hverjum og einum sem eftir voru á vinnusvæðinu. Hefðu skipanir verið gefnar bæði á ensku og íslensku auk þess að þeim hafi verið tilkynnt að öllum væri skylt að hlýða fyrirmælum lögreglu. Þá strax hefðu nokkrir yfirgefið svæðið en aðrir ekki sýnt á sér fararsnið. Í framhaldi hefðu þeir sem ekki hlýddu fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vinnusvæðið, verið handteknir og færðir á lögreglustöð. Ákærði K-x-x neitaði við skýrslutöku hjá lögreglu að tjá sig um sakarefnið. Ákærða S-x-x neitaði að tjá sig um sakarefnið við yfirheyrslu hjá lögreglu. Ákærði T-x-x neitaði að tjá sig við skýrslutöku hjá lögreglu. Ákærði K-x-x neitaði að tjá sig um sakarefnið hjá lögreglu sem og ákærðu K-x-x og R-x-x. Þá neitaði ákærði L-x-x að tjá sig um sakarefnið við skýrslutöku hjá lögreglu.

Framburðir ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærði K-x-x J-x-x M-x-x, kt. 000000-0000, B-x-x H-x-x dr. M-x-x M-x-x, q2648, Massachussetts, nemi í rafmagnsverkfræði, kom fyrir dóminn og kvaðst ekki hafa farið inn á lokað svæði þar sem engar girðingar hefðu verið í kringum svæðið. Kvaðst hann hafa komið til Íslands til að kynnast landi og þjóð og komist þá í kynni við Saving Iceland og viljað víkka sjóndeildarhringinn. Kvaðst ákærði telja að skilgreining á svæðinu í ákæru væri röng þar sem engar merkingar hafi verið á svæðinu né girðingar. Neitaði ákærði að hafa klifrað upp á stýrishús jarðborsins Týs, heldur hefði hann klifrað upp stiga sem var fyrir fréttamenn og starfsmenn. Kvaðst ákærði hafa verið þar til að mótmæla vinnuaðstæðum þeirra sem þar unnu og þurftu að vinna sjötíu og tvær klukkustundir á viku svo og stóriðjuframkvæmdum á Íslandi. Kvað hann að framleiðsla rafmagns þarna væri til að framleiða ál sem aftur væri notað til framleiðslu á vopnum í heiminum. Kvaðst ákærði hafa rætt við einhverja á svæðinu um aðstæður verkamanna en gat ekki nafngreint þá. Aðspurður kvaðst ákærði aldrei hafa fengið fyrirmæli frá lögreglu um að yfirgefa svæðið. Hann kvað ekkert hafa gefið til kynna um að honum væri ekki heimilt að fara inn á svæðið en hann hefði komið þangað gangandi og ekki séð neinar merkingar. Ákærði kvaðst hafa komið gangandi frá tjaldbúðum Saving Iceland og gengið yfir nokkra dali. Hefðu þau gengið beint að bornum þar sem engar merkingar voru en þau hefðu ekki komið eftir vegi. Aðspurður hvort hann hafi fengið leyfi til að fara upp í borinn kvað ákærði engan hafa bannað sér að fara upp í borinn en hann hefði verið á almannafæri þarna. Ákærði kvaðst ekki vinna fyrir Saving Iceland heldur ætti hann vini innan samtakanna. Ákærði kvað engan hafa skipulagt mótmælin heldur hefði hann og ákærða R-x-x ákveðið upp á eigin spýtur að mótmæla við Hellisheiðarvirkjun. Á þeim tíma hefði hann búið í tjaldbúðum Saving Iceland. Kvað hann sig og R-x-x hafa búið til borða sem þau fóru með upp á borinn og festu þar. Kvaðst hann hafa farið upp á kassalaga byggingu sem hafi ekki verið nálægt bornum sjálfum. Aðspurður um það hvort eitthvað hafi gefið til kynna um að borinn hafi verið ætlaður almenningi kvað ákærði ekkert hafa gefið til kynna um að hann væri ekki ætlaður almenningi. Aðspurður um samskipti hans við lögreglu kvað hann lögreglu ekki hafa rætt við sig á ensku, hann hefði ekki fengið neinar skipanir frá lögreglu af neinu taki og lögreglan hefði bara talað íslensku mestan þann tíma sem hún hefði verið í kringum hann á meðan lá uppi á þakinu. Allt í einu hefðu fjórir lögreglumenn, án þess að ræða við hann, tekið hann og dregið hann niður af þakinu. Honum hefði verið lyft niður stigana og niður á jörðina. Þá loks hefði einn lögreglumaður tilkynnt honum að hann væri handtekinn. Lögreglan hefði ekki svarað honum og hunsað hann og ekki rætt við hann á ensku. Síðan hefði hann verið borinn út í lögreglubifreið og færður á lögreglustöð. Aðspurður kvaðst ákærði hafa hulið andlit sitt þegar hann var uppi á stjórnhúsinu. Ákærði kvað aðspurður að borinn hafi ekki verið í gangi þegar hann fór upp á pallinn. Þá kvað hann lögreglu ekki hafa gefið sér skipanir um að fara niður af pallinum, né að hann yrði handtekinn ef hann hlýddi ekki lögreglunni. Þá kvaðst hann ekki hafa skapað neina hættu við að vera borinn niður af pallinum því það hafi ekki verið hans eigin ákvörðun um að hann væri borinn niður. Ákærði staðfesti að ljósmynd, skjal 2-6, neðri mynd, í skjalaskrá lögreglu, væri sá staður sem hann lagðist niður á. Ákærði neitaði því að á þeirri leið sem hann hefði klifrað upp, hefðu nokkur skilti verið, sem bönnuðu honum för upp í borinn. Aðspurður um það hvort honum hafi ekki mátt vera ljóst að honum bæri að fara niður af húsinu þegar lögreglan var komin upp til hans, kvaðst hann engar viðvaranir hafa fengið áður en lögreglan greip hann og bar hann niður.

Ákærða, R-x-x A-x-x E-x-x, fædd 11. maí. 1974, Endcottage green, Norfolk, Bretlandi, gaf símaskýrslu fyrir dómi og kvaðst hafa verið við Hellisheiðarvirkjun 29. júlí sl. í þeim tilgangi að mótmæla. Kvaðst hún ekki hafa beðið neinn um leyfi til að fara inn á svæðið. Hennar hlutverk hefði verið að halda uppi borða og hefði hún farið upp á byggingu með félaga sínum til þess. Enginn hefði stjórnað aðgerðum, þau hafi öll verið sem einstaklingar við aðgerðirnar. Hún og ákærði K-x-x hefðu hins vegar unnið saman. Ákærða kvað leiðina upp á bygginguna hafi verið mjög auðvelda og greinilega ætlast til að starfsmenn færu upp á bygginguna á þeim stað sem hún hefði farið upp. Kvaðst hún hafa komið að svæðinu utan af Heiðinni en það hafi verið gönguleið. Þá kvað hún fólki frjálst að ganga um hálendið á Íslandi. Hefði hún ekki vitað hver átti bygginguna sem hún klifraði upp á en byggingin hefði verið valin þar sem hún hafi verið mjög sýnileg og miðsvæðis. Hefði hún séð verkamenn á staðnum en ekki nein skilti. Hún hefði komið til Íslands um tveimur vikum fyrir mótmælin en tilgangur ferðarinnar hafi verið að hitta vini sína svo og að mótmæla náttúruspjöllum í óbyggðum Evrópu í nafni Saving Iceland. Aðspurð um fyrirmæli lögreglu, kvað hún lögregluna ekki hafa gefið henni nein bein fyrirmæli á tungumáli sem hún skyldi en hún vissi að íslenska væri töluð á Íslandi. Kvað hún borinn ekki hafa verið í gangi þegar hún fór upp í hann. Þá kvað hún handtöku sína ekki hafa skapað neina hættu fyrir lögreglumennina, þeir hefðu lyft henni og borið hana niður stiga en hún síðan ákveðið að ganga restina niður af bornum. Þá kvaðst ákærða, aðspurð, hafa verið með slæðu fyrir munni og nefi vegna þess að það hafi verið kalt í veðri. Aðspurð kvaðst ákærða ekki hafa gert sér grein fyrir ástæðu þess að lögreglan mætti á staðinn.

S-x-x B-x-x, fædd 26. apríl 1989, danskur ríkisborgari, búsett í Danmörku, gaf símaskýrslu fyrir dómi og kvaðst hafa verið á Hellisheiði þann 28. júlí sl. í þeim tilgangi að mótmæla þátttöku Orkuveitu Reykjavíkur í þungaiðnaði. Ákærða kvaðst hafa hlekkjað sig sjálf við vörubifreið í umrætt sinn í þeim tilgangi að mótmæla Orkuveitu Reykjavíkur. Kvað ákærða engan hafa skipulagt aðgerðir hennar, hún hefði verið á eigin vegum. Aðspurð kvaðst ákærða hafa komið gangandi frá fjalli inn á svæðið en hún hefði búið í mótmælendabúðum Saving Iceland. Aðspurð kvaðst hún ekki svara því hvort lögreglan hefði gefið henni einhver fyrirmæli á staðnum en lögreglan hefði komið að henni og reynt að skera hana lausa en hún hefði losað sig sjálf. Ástæða þess væri að lögreglan hefði verið ógnandi og sýnt henni fram á að hún myndi skera ákærðu lausa og því hefði hún leyst sig sjálf. Ákærða kvaðst ekki hafa séð nein skilti á svæðinu sem bönnuðu aðgang. Þá hefði trukkurinn sem hún fór upp á ekki verið í gangi þegar hún fór upp á hann. Aðspurð um það hvort lögreglan hefði skipað henni að yfirgefa svæðið, kvaðst hún ekki svara því. Þá hefðu engin skilti verið á svæðinu sem bönnuðu henni aðgang að svæðinu.

F-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið stjórnandi á vettvangi í umrætt sinn. Kvað hann lögregluna hafa fengið tilkynningu um að mótmælendur úr tjaldbúðum Saving Iceland væru komnir að bornum Tý á Hellisheiðarvirkjun. Þrír lögreglumenn hefðu komið fyrst á vettvang. Hann hefði fyrst hitt fyrir mann sem kvaðst vera tengiliður mótmælenda og sagt sér að mótmælendur myndu ekki ræða við lögreglu öðruvísi en í gegnum sig. Þoka hafi verið á svæðinu og starfsmenn því ekki orðið mótmælenda varir strax og ekki fyrr en rafmagni hefði verið slegið út af bornum. Eftir að hafa rætt við starfsmenn á vettvangi hefði umræddum tengilið verið gerð grein fyrir því að mótmælendum væri gert að yfirgefa svæðið. Þá hefði lögreglan rætt við hvern og einn mótmælanda þrátt fyrir að talsmenn hefðu lýst því yfir að mótmælendur myndu ekki ræða persónulega við lögreglu. Hefði lögreglan skipt sér upp í tvo hópa og gengið að hverjum og einum sem hefðu komið sér einhvers staðar fyrir og gefið þeim upplýsingar, bæði á íslensku og ensku, um að þau væru þarna í óleyfi og yrðu að yfirgefa svæðið. Einn mótmælandi hefði verið klipptur laus og hann síðan látið sig hverfa í framhaldi. Tveir mótmælendur hefðu legið uppi á þaki á stjórnhúsi og þeim margsinnis verið gefin fyrirmæli um að yfirgefa svæðið en þau ekki sinnt þeim fyrirmælum. Þá hefðu fjórir einstaklingar komið sér fyrir á vörubílspalli og á skurðgröfuarmi. Þau hefðu neitað því beint að yfirgefa staðinn. Lás hefði í framhaldi verið klipptur af öðrum mótmælandanum en hinn losað sig sjálfur þegar lögreglan ætlaði að klippa lásinn. Þau hefðu þrátt fyrir þetta neitað að yfirgefa vettvang. Sá sem hafði kynnt sig sem talsmann í upphafi hafði margoft fengið fyrirmæli um að yfirgefa vettvang, sem lögreglan taldi að hefði hlýtt, en þegar lögreglan kom að vörubifreiðinni hefði hann verið kominn þangað og þar hefði honum aftur ítrekað verið gert að yfirgefa svæðið. Þeir mótmælendur, sem hlýddu fyrirmælum lögreglu og yfirgáfu vettvang, voru látnir afskiptalausir. Þeir mótmælendur sem neituðu lögreglu um að yfirgefa svæðið voru handteknir. Aðspurður um mótmælendurna uppi á þaki borsins, kvað hann þau hafa fengið skýr fyrirmæli, bæði á íslensku og ensku, um að þau væru þarna í óleyfi og yrðu að yfirgefa svæðið. Þau hefðu neitað því og lögreglan því þurft að bera þau niður af bornum. Kvað hann það ómögulegt að komast inn á svæðið öðruvísi en að keyra framhjá skiltum þar sem tekið var fram að um vinnusvæði væri að ræða og óviðkomandi umferð bönnuð. Hefði verið ómögulegt að komast í tjaldbúðir mótmælenda öðruvísi en að keyra framhjá skiltunum. Því hafi öllum mátt vera ljóst að um vinnusvæði væri að ræða. Þá hefði hann heyrt mótmælendur tala saman sín í milli en þau hefðu öll talað góða ensku og það hafi verið alveg ljóst að þau skildu hvaða fyrirmæli lögregla gaf þeim. Aðspurður kvað hann lögregluna ekki hafa fengið neinar upplýsingar fyrir um væntanlegar mótmælaaðgerðir né neinar upplýsingar um að tengiliður væri á milli mótmælenda og lögreglu fyrr en lögreglan kom á staðinn. Ítrekað aðspurður kvaðst F-kk-nf persónulega hafa gefið mótmælendum bein fyrirmæli um að yfirgefa svæðið auk þess sem tengiliður þeirra hefði fengið um tuttugu mínútur til að ræða við fólkið áður en lögreglan ræddi sjálf við það. Aðspurður kvað F-kk-nf tengiliðinn hafa verið ákærða L-x-x O-kk-þf. Hann hefði fengið það skýrt að fyrirmæli lögreglunnar væru að þeim bæri að yfirgefa svæðið og hann hefði heyrt hann endurtaka þau fyrirmæli í talstöð sem þau flest hefðu verið með. F-kk-nf kvaðst hafa tilkynnt hverjum og einum í framhaldi, persónulega, þeim sem voru handteknir, að það væri skipun lögreglunnar að þeim bæri að yfirgefa svæðið. Því hefðu þau neitað. Ákærða R-x-x hefði neitað að ganga og því verið borin af lögreglu niður lóðréttan stiga en hún síðan samþykkt að ganga restina niður. Ákærði K-x-x hefði einnig neitað að ganga og því verið borinn af lögreglumönnum niður af bornum.

I-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn og kvaðst hafa komið að málinu í upphafi sem varðstjóri. Þegar í ljós kom hversu margir mótmælendur voru, hefði verið kallað eftir aðstoð frá ríkislögreglustjóra og lögreglunni á Selfossi. Þegar í ljós kom að það þurfti að handtaka mótmælendur hefði hann farið á vettvang til aðstoðar við handtökuna ásamt E-kk-þgf K-kk-þgf lögreglufulltrúa. Kvaðst I-kk-nf hafa tilkynnt ákærða K-x-x persónulega á ensku, að honum bæri að yfirgefa borinn. Ákærði hefði ekki sinnt þeim fyrirmælum og því hefði þurft að bera hann niður af bornum. Það hefði hann og E-kk-nf gert. Þá hefði hann í framhaldi farið að öðrum hóp sem hefði verið hlekkjaður við vörubíl og gröfu en þá hefði verið búið að losa þá mótmælendur. Aðspurður kvaðst hann hafa gefið ákærða K-x-x og fleirum til kynna að þau væru að óhlýðnast fyrirmælum lögreglu, það hefði bæði verið kynnt á vettvangi svo og eftir að þau komu á lögreglustöðina. Á vettvangi hefði hann tekið það skýrt fram að með því að fara ekki af svæðinu og yfirgefa vettvang, væru þau að óhlýðnast fyrirmælum lögreglu.

E-kk-nf K-kk-nf lögreglufulltrúi kom fyrir dóminn og kvaðst hafa farið á vettvang eftir að beiðni hafði borist um frekari aðstoð á Hellisheiðarvirkjun. Hefði hann farið ásamt I-kk-þgf lögreglumanni. Þegar þeir komu á vettvang mátti sjá mann uppi á þaki húss jarðborsins. Hefði hann fengið upplýsingar um að það væri margsinnis búið að gefa þeim á þakinu fyrirmæli um að yfirgefa borinn. Hefði hann farið upp á þak ásamt fleiri lögreglumönnum og þurft að bera ákærða K-x-x niður stigana þar sem hann hefði látið sem hann væri algjörlega máttlaus en ekki veitt neina mótspyrnu. Eftir að ákærði K-x-x var kominn í lögreglubifreið þá hefði hann farið þar sem „búkolla“ ásamt gröfu voru en þar voru fimm mótmælendur. Þeir hefðu gengið sjálfviljugir að lögreglubifreið og síðan hefðu þau handteknu verið flutt á lögreglustöð til skýrslutöku. Kvaðst E-kk-nf hafa tilkynnt öllum fyrirmælin á ensku utan Íslendingsins, hann hefði fengið fyrirmæli á íslensku.

J-kk-nf K-kk-nf Þ-kk-nf, lögreglumaður hjá ríkislögreglustjóra, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa komið á vettvang samkvæmt beiðni lögreglunnar á Selfossi. Þegar hann kom hefði einn mótmælenda verið hlekkjaður niðri á jörðu og tveir mótmælendur, maður og kona, legið uppi á bornum. Hefði hann aðstoðað við að bera konuna niður af bornum eftir að hafa tilkynnt henni að henni bæri að fara niður af honum. Samskiptin hefðu hins vegar verið hálf fáránleg þar sem hjá þeim hefði verið Íslendingur sem sagði þeim að lögreglan yrði fyrst að tala við sig sem svo aftur myndi ræða við mótmælendur. J-kk-nf K-kk-nf kvaðst hins vegar hafa tjáð þeim á ensku hvers væri krafist af þeim. Konan hefði, þegar hún var borin niður af bornum, látið eins og hún væri hálf lömuð svo það hafi verið erfitt að koma henni niður af bornum. Í fyrstu hefði konan hulið andlit sitt með klút. J-kk-nf K-kk-nf kvaðst einnig hafa aðstoðað þrjá aðra lögreglumenn við að flytja karlmanninn niður af bornum en sá mótmælandi hefði tjáð þeim að hann myndi ekki fara niður sjálfviljugur. Nokkuð ofar við borinn hefi verið vörubifreið og grafa og þar hefðu mótmælendur verið búnir að hlekkja sig. Kvaðst hann hafa heyrt F-kk-þf gefa þeim ákveðinn tíma til að losa sig sjálf en þau ekki sinnt því. Í framhaldi hefðu þau verið losuð, utan að þegar átti að klippa lásinn af þeim sem hlekkjaður var við vörubifreiðina, hefði hann allt í einu fundið lykil að lásnum og losað sig sjálfur. Kvaðst hann síðan hafa þurft að klifra upp á bómu framan á gröfunni til að klippa lásinn af þeim sem þar var hlekkjaður. Áður hefði verið búið að skipa henni að koma niður sjálfviljug en hún ekki sinnt því. Hjá þeim báðum hefðu staðið karlmenn og þeim verið ítrekað gefin fyrirmæli um að yfirgefa svæðið en þeir ekki hlýtt því. J-kk-nf K-kk-nf kvaðst ekki hafa heyrt sjálfur þegar mótmælendum uppi á bornum var gefinn frestur til að yfirgefa borinn en þegar hann kom sjálfur upp á borinn hefði hann sjálfur ítrekað beðið þau að fara en því ekki verið sinnt.

S-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið einn þeirra þriggja lögreglumanna sem komu fyrst á vettvang. L-x-x O-kk-nf hefði komið til móts við þá og tilkynnt lögreglunni að öll samskipti lögreglunnar við mótmælendur yrðu að fara í gegnum hann. F-kk-nf hefði þá tilkynnt honum að mótmælendur væru inni á lokuðu vinnusvæði og með því stöðvuðu þeir vinnu þar. Kvaðst S-kk-nf hafa gengið að mótmælendum og myndað vettvang. B-kk-nf lögreglumaður hefði aflað persónuupplýsinga. Kvaðst S-kk-nf hafa séð einn mótmælenda hlekkjaðan við lyftara og hefði honum verið gerð grein fyrir því að hann væri þarna í óleyfi og honum gert að fara. Hefði sá sagst ekki hafa lykil og var hann því klipptur laus. Sá hefði yfirgefið svæðið í framhaldi. Kvaðst S-kk-nf síðan hafa fengið það hlutverk að sitja yfir R-x-x í lögreglubifreið þar til fleiri mótmælendur voru komnir í lögreglubifreiðina. Þá kvaðst S-kk-nf hafa farið að vörubifreiðinni og að skurðgröfunni. Einn mótmælenda hefði verið hlekkjaður við vörubifreiðina og annar verið uppi á bómu skurðgröfunnar og hlekkjaður þar. Hefði öllum þar verið tilkynnt að þau yrðu handtekin ef þau hlýddu ekki fyrirmælum lögreglunnar um að losa sig og yfirgefa vettvang. Stúlkan sem var hlekkjuð við vörubifreiðina hefði að lokum afhent lykil að lásnum en stúlkuna sem hlekkjuð var á bómunni hefði þurft að klippa. Á þessari stundu hefði ákærði L-x-x O-kk-nf verið við vörubifreiðina og honum jafnframt ítrekað tilkynnt að honum bæri að yfirgefa svæðið en hann óhlýðnast því. Hefði honum í framhaldi verið tilkynnt að hann væri handtekinn fyrir að óhlýðnast fyrirmælum lögreglunnar. Kvaðst S-kk-nf hafa aðstoðað við að flytja mótmælendur á lögreglustöðina. S-kk-nf kvaðst hafa hlustað á F-kk-þf gefa öllum ákærðu fyrirmæli um að yfirgefa svæðið. Aðspurður kvaðst S-kk-nf hafa talið um tólf til fimmtán mótmælendur á svæðinu en einhverjir hefðu verið farnir þegar hann kom.

B-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn og kvaðst hafa komið á vettvang með F-kk-þgf og S-kk-þgf. Í byrjun hefðu þeir kannað vettvang og hversu margir væru á svæðinu. Hans hlutverk hefði verið í framhaldi að fara upp á stjórnhúsið til að reyna að koma þeim niður af þaki hússins. Kvað hann F-kk-þf hafa komið upp og tilkynnt þeim að þau yrðu að yfirgefa svæðið og ef ekki þá yrðu þau handtekin. L-x-x O-kk-nf hefði verið rétt fyrir neðan og viljað bera skilaboðin sjálfur til ákærða K-x-x og R-x-x og gert það á ensku. F-kk-nf hefði einnig talað beint við K-x-x og R-x-x á ensku og gefið þeim fyrirmæli um að fara af svæðinu. E-kk-nf og tveir sérsveitarmenn hefðu borið ákærða K-x-x niður af þakinu. K-x-x hefði verið slakað niður af þakinu og í fangið á öðrum lögreglumönnum en K-x-x hefði gert sig alveg máttlausan og ekki reynt að aðstoða við að koma sér niður. B-kk-nf E-kk-nf kvaðst sjálfur hafa rætt við K-x-x en hann ekki svarað sér. B-kk-nf E-kk-nf kvaðst hafa rætt við um átta manns á svæðinu og skoðað vegabréf þeirra. B-kk-nf E-kk-nf kvaðst síðan hafa aðstoðað við að aka mótmælendum á lögreglustöð. Aðspurður ítrekað kvaðst B-kk-nf E-kk-nf hafa heyrt F-kk-þf gefa K-x-x og R-x-x fyrirmæli á ensku og íslensku auk þess að ákærði L-x-x O-kk-nf hefði einnig túlkað fyrirmælin þar sem hann krafðist þess að öll samskiptin færu í gegnum hann. B-kk-nf E-kk-nf kvaðst ekki hafa verið á staðnum þar sem S-x-x og K-x-x voru hlekkjaðar og ekki komið þar að fyrr en búið var að losa þær.

S-kk-nf B-kk-nf, kt. 000000-0000, verkstjóri hjá Jarðborunum, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa starfað sem verkstjóri á þessum tíma. Kvað hann að um klukkan ellefu um morguninn hefði öllu rafmagni verið slegið út við jarðborinn og í framhaldi hefði hann séð að nokkrir mótmælendur voru búnir að koma sér fyrir á svæðinu. Hefði hann, í samræmi við fyrirmæli, tilkynnt atburðinn til lögreglunnar og öryggisfulltrúa. Hefði hann þau fyrirmæli að hafast ekkert að við þessar aðstæður utan að tilkynna um hann. S-kk-nf kvaðst ekki vita hver hefði stöðvað borinn. Aðspurður kvað hann að unnið hafi verið að því að fara með streng niður í holu með bornum þegar hann var stöðvaður og vegna þess hefði svarfi getað fallið á strenginn á mjög skömmum tíma og þá geta skemmdir orðið upp á tugir milljóna. Þá kvað S-kk-nf aðspurður að enginn mótmælenda hefði látið vita hvað til stæði né beðið um leyfi til þess að koma sér þar fyrir. Kvað S-kk-nf aðvörunarskilti vera víðs vegar um borinn en möguleiki væri á að engin skilti væru aftan við borinn.

K-kk-nf A-kk-nf Þ-kk-nf, kt. 000000-0000, jarðfræðingur hjá Jarðborunum, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið á vakt í umrætt sinn. Hann hefði verið staddur í verkstæði á borpalli þegar rafmagn fór af og hefði hann þá séð að borinn stöðvaðist. Kvaðst hann hafa þá farið niður í gám sem kallaður sé afldreifistöð, en þar séu rafmagnstengingar. Hefði hann ekki getað opnað gáminn þar sem greinilega var haldið í hurðina innan frá. Hefði hann þá náð í lykil og opnað annan enda á gámnum og þá séð að þar inni var fólk sem átti ekki að vera þar. Þá hefði hann séð fólk víða á borplaninu sem ekki átti að vera þar. Kvað hann afldreifistöðina vera „hjarta“ borsins en þaðan væri öllum vélum og rafmagnsframleiðslu og dælum stjórnað. Þá hefðu allir lyklar verið teknir úr farartækjum svo þau yrðu ekki gangsett. Annað hefði ekki verið hægt að gera að svo komnu. Kvaðst hann hafa skýr fyrirmæli um að aðhafast ekkert ef slík aðstaða kæmi upp utan að tilkynna sínum yfirmönnum og lögreglu. Aðspurður um lokun á vinnusvæðinu kvað hann svæðið ekki hafa verið afgirt á þessum tíma en ekki væri hægt að komast að svæðinu eftir vegum öðruvísi en að aka fram hjá skiltum sem gæfu til kynna bæði á íslensku og ensku að um vinnusvæði væri að ræða. Hins vegar væri hægt að komast að utan frá berangri að bornum án þess að ganga fram hjá skiltum. Akvegurinn að bornum er hins vegar skilmerkilega merktur og tekið fram að óviðkomandi sé bannaður aðgangur svo og séu á bornum merkingar um óviðkomandi umferð, skilti um notkun hjálma og hlífðarfatnaðar o.fl.

E-kk-nf Á-kk-nf, kt. 000000-0000, verkamaður hjá Jarðborunum, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa starfað hjá Jarðborunum í umrætt sinn. Kvað hann verkstjóra hafa farið strax niður í afldreifistöðina þegar rafmagnið fór af en hann hefði fengið það hlutverk að standa við hurðina á afldreifistöðinni á meðan mótmælendurnir voru þar inni. Þeir hefðu farið, minnti hann, þegar lögreglan kom á staðinn en vinna hefði ekki komist á, hélt hann, fyrr en eftir um klukkustund eða svo. Kvaðst hann ekki hafa haft vitneskju um að mótmæli stæðu fyrir dyrum utan að hafa lesið eitthvað um það í dagblöðum. Kvað hann engin skilti vera um bannaðan aðgang þar sem komið væri inn á svæðið utan af víðavangi. Kvaðst hann ekki hafa orðið var við mótmælendur fyrr en rafmagninu var slegið út.

A-kk-nf B-x-x, kt. 000000-0000, starfsmaður á beltagröfu hjá Klæðningu, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið við störf í umrætt sinn. Þoka hefði verið en hann allt í einu séð mann fyrir framan gröfuna með spjald sem á stóð „stopp“. A-kk-nf kvaðst hafa verið að setja möl á vörubifreiðina og lokið því og í framhaldi hætt. Kvað hann manninn hafa beðið sig um að slökkva á vélinni, sem hann hefði gert. Annan mann hefði borið að og þeir þrír rætt saman í dágóða stund. Kvað hann þoku hafa verið en á meðan þeir ræddu saman hefði þokunni létt og hann þá séð hvar manneskja var komin upp á bómu gröfunnar og búin að festa sig þar. Kvað hann aðstæður stúlkunnar hafa verið henni hættulegar ef hann hefði haldið áfram að vinna en hann hefði ekki séð hana nema vegna þess að þokunni létti.

K-x-x B-x-x, kt. 000000-0000, starfsmaður hjá Klæðningu, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið að stjórna stórri gröfu eða höggbor til að brjóta niður grjót. Kvaðst hann ekki hafa orðið fyrir beinni truflun sjálfur en hann hefði séð hvar stúlka hefði farið upp á gröfuna hjá A-kk-þgf. Á meðan hefðu tveir eða þrír menn staðið fyrir framan gröfuna hjá A-kk-þgf og rætt við hann. Í framhaldi hefði hann stöðvað vélina hjá sér og tilkynnt til sinna yfirmanna.

R-kk-nf Þ-kk-nf, lögreglumaður hjá ríkislögreglustjóra, gaf símaskýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann hafa verið sendur á vettvang og þar hitt F-kk-nf sem stjórnaði aðgerðum á staðnum. Hefði hann aðstoðað við að flytja mótmælanda niður af gámi á bornum, karlmann. F-kk-nf hefði tilkynnt sér að hann hefði gefið mótmælendum frest til að losa sig sjálfir en eftir þann frest hefði verið farið í aðgerðir. Mótmælandi hefði verið losaður af lyftara, mótmælandi hefði verið fluttur af gámi og mótmælendur losaðir af vörubifreið. R-kk-nf kvaðst hafa tilkynnt þeim sem losaður var af lyftaranum að hann væri handtekinn en sá hefði komið sér af vettvangi. R-kk-nf kvaðst hafa aðstoðað E-kk-þf við að bera ákærða K-x-x niður af gámnum. Kvaðst hann hafa heyrt F-kk-þf gefa piltinum, sem á þakinu var, fyrirmæli um að fara af vettvangi. Stúlkan hefði verið farin af þakinu þegar hann kom á vettvang. Mótmælandi, hlekkjaður við vörubifreið hefði losaði sig sjálfur en þeir hefðu þurft að klippa mótmælanda lausan af bómunni á skurðgröfunni. Aðspurður kvaðst R-kk-nf hafa heyrt fyrirmæli gefin til mótmælenda sem voru við vörubifreiðina, skurðgröfuna, lyftarann og á þakinu auk tengiliðsins en þeim fyrirmælum hefði ekki verið hlýtt.

Niðurstöður.

Ákærði K-x-x J-x-x M-x-x kom einn fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins og gaf skýrslu. Ákærða S-x-x B-x-x gaf skýrslu í gegnum síma við aðalmeðferð málsins. Önnur ákærðu mættu ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins né náðist í þau í síma. Ekki er ágreiningur um að öll ákærðu fóru að Hellisheiðarvirkjun umrætt sinn. Þá er ekki ágreiningur um að ákærði K-x-x og ákærða R-x-x fóru upp á stjórnhús borsins og að ákærða S-x-x hlekkjaði sig við námubifreið „búkollu“ og ákærða K-x-x ofan á bómu á skurðgröfu sem var að moka upp á vörubifreiðina.

Ákæruliður I.

Ákærðu R-x-x og K-x-x er gefið að sök að hafa farið í heimildarleysi, þann 28. júlí sl., inn á lokað vinnusvæði Jarðborana ehf. við Hellisheiðarvirkjun og ennfremur að hafa í heimildarleysi klifrað upp á stjórnhús jarðborsins Týs og hafst þar við í nokkra stund, þannig að stöðva varð alla vinnu á svæðinu, og síðan óhlýðnast ítrekuðum fyrirmælum lögreglu um að hverfa frá vettvangi. Er háttsemi þessi færð til 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 19. gr., sbr. 41. gr., lögreglulaga nr. 90/1996 og 1. mgr. 1. gr. og 11. gr. lögreglusamþykktar Árnessýslu nr. 134/1939. Ákærði K-x-x kom fyrir dóminn og neitaði að hafa vitað að um lokað vinnusvæði hafi verið að ræða þar sem engar merkingar þess efnis hafi verið þar sem hann kom að bornum. Þá mótmælti hann því að hafa neitað að fara að fyrirmælum lögreglunnar um að yfirgefa vettvang þar sem honum hafi aldrei verið gefin nein slík fyrirmæli. Ákærða R-x-x kom ekki fyrir dóm við aðalmeðferð málsins en við yfirheyrslur hjá lögreglu þann 28. júlí sl. neitaði hún að tjá sig um sakarefnið. Ákærða R-x-x kom fyrir dóm við birtingu ákæru þann 29. júlí sl. og neitaði hún þá sök og mótmælti framkominni bótakröfu. Verjandi ákærðu R-x-x lagði fram þýdda yfirlýsingu frá henni þar sem hún reifar sjónarmið sín varðandi ástæður mótmælanna en lýsir því jafnframt hvernig hún komst inn á borsvæðið og upp á byggingu sem virtist vera stjórnklefi borsins. Þá segir hún í yfirlýsingunni að hún og ákærði K-x-x hafi heyrt fyrirmæli lögreglunnar á meðan þau voru uppi á stjórnhúsinu þar sem þeim var gert að fara innan tíu mínútna, en til að komast hjá misskilningi hafi þau ákveðið að eitt þeirra yrði tengiliður við lögreglu. Þá lýsir hún því hvernig lögreglumenn fóru að því að bera hana niður af stjórnhúsinu og að hún hafi ákveðið að veita ekki mótspyrnu og að taka ekki þátt í því þegar þau voru fjarlægð. Þá lýsir hún í löngu máli samskiptum hennar og lögreglu eftir að komið var með hana á lögreglustöðina. Þau samskipti eru ekki til umfjöllunar í máli þessu og verður því ekki fjallað frekar um þau.

Fyrir liggur í málinu að ákærðu R-x-x og K-x-x komu til landsins til þess að mótmæla framkvæmdum á jarðborunarsvæðinu á Skarðsmýrarfjalli. Höfðust þau við í mótmælabúðum Saving Iceland fyrir innan virkjunarsvæðið og fóru þangað akandi um veg sem liggur framhjá Hellisheiðarvirkjun en ekki verður komist á bifreiðum eftir öðrum leiðum að tjaldbúðunum nema aka utanvegar. Því hefur þó ekki verið haldið fram af ákærðu. Ákærðu hafa borið því við að engar merkingar hafi verið þar sem þau komu að jarðbornum og því hafi þau mátt telja sig vera á svæði sem væri opið almenningi. Héldu ákærðu því fram að þau hafi komið gangandi frá austri, yfir holt og móa, engin skilti hafi verið á leið þeirra og engin girðing hafi verið með merkingum um að þar væri lokað vinnusvæði. Um friðsamleg mótmæli hafi verið að ræða sem sé stjórnarskrárbundinn réttur þeirra. Þau hafi verið kurteis, ekki verið með ofbeldi og enginn mótþrói hafi verið þegar þau voru fjarlægð. Þá hafi ekki verið rafmagn á svæðinu þegar þau fóru upp á þak skúrsins og þau því ekki í neinni hættu og ekki tafið vinnu nokkurs manns. Þá hafi þau aldrei fengið nein fyrirmæli frá lögreglu um að yfirgefa svæðið.

Dómurinn fór á vettvang og kannaði aðstæður. Bæði á vettvangi og af ljósmyndum, sem liggja fyrir í málinu, mátti klárlega sjá að um gríðarmikið mannvirki er að ræða, sem jarðborinn er og allar þær byggingar sem þar eru tengdar borvinnunni. Öllum, sem að slíkum byggingum og framkvæmdum koma, ætti að vera það fyllilega ljóst, að bæði með því að fara án aðstoðar og leiðsagnar upp í slík mannvirki, geti viðkomandi stofnað sér í stórhættu. Vitnin S-kk-nf B-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf Á-kk-nf upplýstu fyrir dóminum að borinn hafi verið í gangi og þeir við vinnu þegar rafmagninu var slegið út og borinn við það stöðvast. Hafi þeir komið að mótmælendum inni í húsi því sem hýsir rafmagnstöflur og stýrikerfi borsins. Því þykir ljóst, þótt það liggi ekki fyrir hver eða hverjir voru þar að verki, að borinn var í gangi þegar einhverjir mótmælendanna fóru inn í afldreifistöðina og slógu rafmagnið út.

Tilgangur ferða ákærðu var að mótmæla og á þann hátt að eftir yrði tekið. Í 73. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944, sbr. 11. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, er öllum tryggður réttur til að láta í ljós hugsanir sínar, skoðanir og sannfæringar en verða að ábyrgjast þær fyrir dómi. Þá má ekki setja tjáningarfrelsi skorður með lögum nema í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Þá er réttur manna til að láta í ljós skoðanir sínar einnig tryggður í 10. og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem veitt var lagagildi með lögum nr. 62/1994. Hafa margir dómar gengið um þennan stjórnarskrárbundnda rétt einstaklinga sem og hópa. Í máli þessu er ekki ákært fyrir mótmælin sem slík heldur fyrir brot gegn 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og fyrir að óhlýðnast fyrirmælum lögreglu. Í 231. gr. hegningarlaga er tekið fram að ef maður ryðst heimildarlaust inn í hús eða niður í skip annars manns, eða annan honum óheimilan stað, eða synjar að fara þaðan, þegar skorað er á hann að gera það, þá varðar það sektum eða fangelsi allt að 6 mánuðum. Í 72. gr. stjórnarskrárinnar er tryggt að eignarrétturinn sé friðhelgur. Enginn ágreiningur er um að ákærðu fóru inn á borsvæðið og klifruðu upp á stjórnhús jarðborsins og létu berast þar fyrir þar til þau voru borin niður af lögreglu. Eins og segir í 231. gr. hegningarlaga er tekið fram að óheimilt sé að ryðjast heimildarlaust inn í hús, niður í skip eða annan óheimilan stað. Jarðborinn Týr er sannanlega annar óheimill staður. Breytir engu þó svo að girðingar hafi ekki verið í kringum hann eða skilti á þeim stað sem sneri út á víðavang. Það er hverju mannsbarni ljóst að þar er um mikið mannvirki að ræða og engum verður talin trú um að fullorðnu fólki, sem meðal annars, stundar háskólanám, megi ekki að vera það ljóst, þó svo að ekki hafi verið skilti við þann stiga sem þau fóru um, að þau hafi þurft sérstakt leyfi til að fara þar um. Enginn munur er á slíku mannvirki og húsi eða skipi, en til að fara inn í slík mannvirki þurfa menn leyfi nema um opinberar byggingar sé að ræða og þær opnar almenningi á nánar skilgreindum tíma. Ekkert í umhverfi jarðborsins gaf slíkt til kynna eins og ákærðu hafa haldið fram. Meginreglan er að eignir manna séu friðhelgar og því þurfi leyfi til að umgangast þær af óviðkomandi. Það að ákærðu hafi ekki verið sérstaklega bönnuð för um jarðborinn eða að ekki var sérstaklega tekið fram að ekki væri um opinberan vettvang að ræða, veitti þeim enga heimild til að fara upp í hann. Og þrátt fyrir stjórnarskrárbundinn rétt ákærðu til að halda uppi mótmælum á friðsamlegan hátt, veitir það þeim engan rétt til að ryðjast inn í eða á eignir annarra í þeim tilgangi að auka vægi mótmæla sinna. Þá er sannað með vitnisburði starfsmanna jarðborsins, að á meðan ákærðu dvöldu á þaki stjórnhússins, komu þau í veg fyrir að borinn yrði settur aftur í gang og komu því þar með í veg fyrir áframhaldandi vinnu á svæðinu. Verða þau því sakfelld fyrir þá háttsemi eins og henni er lýst í ákæru og er hún réttilega færð undir 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu neita því að hafa óhlýðnast fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vettvang og að þau hafi aldrei fengið persónulega slík fyrirmæli. F-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf lögregluvarðstjóri, I-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, E-kk-nf K-kk-nf lögreglufulltrúi og J-kk-nf K-kk-nf Þ-kk-nf lögreglumaður kváðust allir hafa gefið ákærðu K-x-x og R-kvk-þgf skýr fyrirmæli, bæði á ensku og íslensku, um að yfirgefa svæðið. Þá sögðust lögreglumennirnir S-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf, B-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og R-kk-nf Þ-kk-nf allir hafa heyrt F-kk-þf gefa ákærðu fyrirmæli um að yfirgefa staðinn. Þrátt fyrir þau fyrirmæli hefðu ákærðu legið áfram hreyfingarlaus á þaki stjórnhússins með þeim afleiðingum að lögreglumennirnir þurftu að bera þau niður af þakinu við mjög erfiðar og hættulegar aðstæður. Þrátt fyrir að ákærðu hafi ekki veitt mótspyrnu við að vera fjarlægð af þakinu, verður aðgerðarleysi þeirra túlkað sem neitun á að hlýða fyrirmælum. Þá verður að ætla að ákærðu hafi hlotið að vera ljóst þegar fjöldi lögreglumanna var kominn á vettvang að ætlunin hafi verið að fá þau til að yfirgefa svæðið. Samkvæmt 15. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er lögreglu heimilt að hafa afskipti af borgurunum í því skyni að halda uppi almannafriði og allsherjarreglu, til að gæta öryggis einstaklinga og almennings eða til að afstýra brotum eða stöðva þau. Í þessu skyni er lögreglu m.a. heimilt að vísa fólki á brott eða fjarlægja það og fara inn á svæði í einkaeign og fyrirskipa brottflutning fólks af þeim. Í 19. gr. er síðan að finna almennt ákvæði sem kveður á um skyldu borgaranna til að hlýða fyrirmælum lögreglunnar. Í máli þessu liggur fyrir að ákærðu, samkvæmt ákærulið I, hlýddu ekki augljósum fyrirmælum lögreglu um að fara af þaki stjórnhússins og láta af aðgerðum að því marki sem þau gengu á eignarétt framkvæmdaraðila. Voru aðgerðir lögreglu því nauðsynlegar í umrætt sinn og samrýmast heimildum 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Verða ákærðu samkvæmt ákærulið I sakfelld fyrir þá háttsemi sem þar er lýst og hafa þau unnið sér til refsingar. Er háttsemin réttilega færð til refsiákvæða.

Ákæruliður II.

Í þessum ákærulið er ákærða L-x-x O-kk-þgf G-kk-þgf C-x-x gert að sök að hafa skömmu síðar en greinir í ákærulið I, við áframhaldandi mótmælaaðgerðir farið inn á lokað vinnusvæði Klæðningar hf. við Hellisheiðarvirkjun og óhlýðnast fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vinnusvæðið. Verjandi ákærða hélt því fram að ákærði hefði átt jákvæð samskipti við lögreglu og talið sig vera að hlýða fyrirmælum hennar. Hefði hann óskað eftir því að fá að fara síðastur af hópnum af svæðinu til að gæta þess að enginn yrði eftir. Því hefði hann ekki óhlýðnast fyrirmælum lögreglu. Þá neitaði hann að hafa brotið gegn 231. gr. hegningarlaga en hann hafi verið á svæði sem hafi verið opið öllum. Í gögnum málsins, svo og í framburði vitna sem komu fyrir dóminn, kynnti ákærði L-x-x O-kk-nf sig sem tengilið við lögreglu á vettvangi. Þá kom einnig fram að hann hafðist við uppi á húsum við borinn þegar verið var að fá ákærðu K-x-x og R-x-x niður af bornum og var honum sjálfum ítrekað tilkynnt að honum bæri að fara af svæðinu. Þá sinnti hann ekki fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vettvang þegar verið var að losa ákærðu S-x-x og K-x-x úr skurðgröfunni og af vörubílspalli þar sem þær höfðu hlekkjað sig. Ákærði L-x-x kom ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins en hann neitaði að tjá sig um sakarefnið þegar honum var birt ákæra fyrir dómi þann 29. júlí sl. Þá svaraði ákærði ekki í síma er reynt var að taka af honum símaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Samkvæmt framburði vitnanna F-kk-ef B-kk-ef, J-kk-ef K-kk-ef, S-kk-ef G-kk-ef, B-kk-ef E-kk-ef og R-kk-ef var ákærða L-kk-þgf O-kk-þgf ítrekað gefin fyrirmæli um að yfirgefa vettvang en hann hafði þau fyrirmæli að engu. Dómurinn fór á vettvang og skoðaði aðstæður þar sem skurðgrafan var við gröft og að moka á vörubifreið. Voru það starfsmenn Klæðningar sem unnu það verk. Í ákæru er háttsemi ákærða færð undir 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Staðfest hefur verið af vitnum að svæðið þar sem skurðgrafan var við vinnu hafi ekki verið afgirt. Verður sá vafi sem þar um ræðir metinn ákærða í vil og verður því ákærði sýknaður fyrir að fara inn á það vinnusvæði þar sem mörk almennings og vinnusvæðisins hafa verið óljós. Ákærði hunsaði hins vegar ítrekað fyrirmæli um að yfirgefa vettvang og er sú háttsemi réttilega færð til 19. gr. sbr. 41. gr. lögreglulaga og 1. mgr. 1. gr. og 11. gr. sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar Árnessýslu nr. 134/1939.

Ákæruliður III.

Í þessum ákærulið eru ákærðu T-x-x S-x-x, S-x-x B-x-x, K-x-x G-x-x A-x-x og K-x-x M-x-x A. D-x-x gefið að sök að hafa í heimildarleysi farið inn á lokað vinnusvæði Klæðningar ehf., við Hellisheiðarvirkjun, og farið þar uppá pall á „búkollu“ og stýrishús og arm skurðgröfu þannig að stöðva þurfti vinnu á svæðinu, þar sem ákærðu höfðust við í nokkra stund, og fyrir að hafa síðan ítrekað óhlýðnast fyrirmælum lögreglu um að yfirgefa vinnusvæðið, en ákærðu S-x-x og K-x-x höfðu læst sig við vinnuvélarnar með hjólalási. Er háttsemi ákærðu heimfærð til 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 19. gr. sbr. 41. gr. lögreglulaga og 1. mgr. 1. gr. og 11. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar fyrir Árnessýslu nr. 134/1939.

Ákærðu komu ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Ákærðu neituðu öll að tjá sig um sakarefnið við þingfestingu málsins. Við aðalmeðferð málsins var þeirri vörn haldið fram að ákærðu S-x-x og K-x-x hefðu ekki truflað neina starfsemi þar sem stjórnendur vélanna hefðu þegar verið búnir að stöðva tækin þegar þær fóru upp í þau. Þá hefði ákærða S-x-x sjálf losað lásinn sem hún var hlekkjuð með. Þá var því haldið fram að sýkna bæri ákærða K-x-x þar sem nafn hans hafi ekki verið tilgreint í upplýsingaskýrslu lögreglu. Þá hefði hann ekki verið á lokuðu vinnusvæði og ekki liggi fyrir í gögnum málsins að ákærði T-x-x hafi neitað að hlýða fyrirmælum lögreglu. Því beri að vísa málinu frá dómi. Ákærðu hafi verið að lýsa skoðunum sínum í verki og til þess hafi þau stjórnarskrárbundinn rétt. Ekkert tilefni hafi verið til handtökunnar né að færa fólkið á lögreglustöð til yfirheyrslu og halda því þar. Allt annað hefði verið ef þau hefðu verið með óspektir, stöðvað umferð eða eyðilagt eigur en því hafi ekki verið til að dreifa. Þau hafi ekki farið yfir neinar girðingar og þau hafi mátt leggja sjálf sig í hættu.

Í ákæru eru ákærðu sökuð um að hafa farið í heimildarleysi inn á lokað vinnusvæði Klæðningar ehf. við Hellisheiðarvirkjun og sú háttsemi færð undir 231. gr. hegningarlaga. Ekkert hefur framkomið í gögnum né vitnisburði við aðalmeðferð málsins að vinnusvæðið þar sem skurðgrafan og vörubifreiðin voru að verki, hafi verið lokað svæði þannig að ákærðu hafi mátt vera ljóst að með veru sinni þar í kring hafi þau verið að ryðjast inn á annan þann stað sem þeim væri óheimilt að vera á. Verður allur vafi þar um metinn ákærðu í vil. Verða ákærðu að þessu leyti sýknuð af broti gegn 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu S-x-x og K-x-x er gert að sök að hafa læst sig við vinnuvélarnar á staðnum með hjólalási. Því hefur ekki verið mótmælt. Þá staðfesta vitnin F-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf Þ-kk-nf, S-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf, R-kk-nf Þ-kk-nf, A-kk-nf B-x-x og K-x-x B-x-x að kona hafi farið upp á bómu skurðgröfunnar og hlekkjað sig þar og önnur hafi hlekkjað sig við vörubílspallinn. Engin leyfi voru fengin fyrir þeirri aðgerð. Réttur ákærðu til að hafa uppi friðsamleg mótmæli nær ekki lengra en að friðhelgi eignarréttarins. Gengu ákærðu því langtum lengra en stjórnarskrárbundinn réttur þeirra er við framkvæmd mótmælanna með því að hlekkja sig við skurðgröfu og vörubifreið og koma þannig í veg fyrir að tækin og stjórnendur þeirra gætu unnið óhindrað áfram. Breytir engu þó svo að meðákærðu eða aðrir mótmælendur hafi áður verið búnir að stöðva tækin á annan hátt eins og kom fram hjá vitninu A-kk-þgf. Verða þær því sakfelldar fyrir þá háttsemi eins og henni er lýst í ákæru og er hún réttilega færð til refsiákvæða.

Þá liggur fyrir með vitnisburði lögreglumannanna F-kk-ef B-kk-ef, J-kk-ef K-kk-ef, S-kk-ef G-kk-ef, B-kk-ef E-kk-ef og R-kk-ef að ákærðu, samkvæmt þessum ákærulið, fengu ítrekað fyrirmæli um að yfirgefa svæðið án þess að þau hlýddu því. Brutu þau með því gegn lögreglulögum og lögreglusamþykkt eins og segir í ákæru. Er háttsemi þeirra réttilega heimfærð til 19. gr. sbr. 41. gr. lögreglulaga og 1. mgr. 1. gr. og 11. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. lögreglusamþykktar fyrir Árnessýslu nr. 134/1939. Verða þau því sakfelld fyrir þá háttsemi.

Við ákvörðun refsingar verður tekið tillit til þess að háttsemi ákærðu allra hafði að einhverju leyti áhrif á starfsemi jarðborsins Týs og vinnu starfsmanna Klæðningar ehf.

Fyrir liggur í málinu bótakrafa frá Orkuveitu Reykjavíkur að fjárhæð 290.031 króna. Byggist hún á að borinn hafi stöðvast vegna aðgerða ákærðu í fjórar klukkustundir en frá sé dregin ein klukkustund vega matarhlés starfsmanna. Krafan byggist á verksamningi þar sem Orkuveita Reykjavíkur greiði verktakanum, Jarðborunum, 96.677 krónur fyrir hverja klukkustund sem bor er í bið eða getur ekki starfað vegna atvika sem ekki eru á ábyrgð verktaka. Starfsemin hafi stöðvast þar sem meðlimir Saving Iceland hafi farið í óleyfi inn í svokallaðan töfluvagn og slökkt á aðalvélum borsins. Þá hafi tveir kærðu farið á þak boraraskúrs og aðrir tveir hlekkjað sig við lyftara sem var á svæðinu. Í heild muni um 17-20 einstaklingar hafa verið að verki. Þá kom fram við aðalmeðferð málsins að ekki væri hægt að leggja fram reikninga vegna kostnaðar við töfina þar sem vinna við þá væru ekki komnir svo langt í ferlinu en ákæra hafi verið gefin út daginn eftir brotið. Þá liggur einnig fyrir bótakrafa af hálfu Klæðningar hf., þar sem ákærðu samkvæmt ákærulið II og III verði gert með dómi að greiða skaðabætur samtals að fjárhæð 216.412 krónur. Bótakröfunum var mótmælt og þeim hafnað af hálfu ákærðu. Þar sem bótakröfurnar eru ekki studdar neinum gögnum verður ekki hjá því komist að vísa þeim frá dómi með vísan til 5. mgr. 172. gr. i.f. laga nr. 19/1991.

Sakavottorð ákærðu liggja fyrir í málinu og samkvæmt þeim hefur þeim ekki verið gerð refsing áður. Með vísan til alls þess sem að ofan greinir og þeirra aðferða sem ákærðu beittu við að nýta sér rétt sinn til friðsamlegra mótmæla þykir refsing ákærðu, K-x-x, R-x-x, S-x-x B-x-x og K-x-x M-x-x, hæfilega ákveðin 100.000 króna sekt til ríkissjóðs sem ákærðu ber að greiða innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms en sæta ella fangelsi í átta daga. Refsing ákærðu L-kk-ef O-kk-ef, T-x-x S-x-x og K-x-x G-x-x þykir hæfilega ákveðin 50.000 króna sekt til ríkissjóðs sem ákærðuber að greiða innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms en sæta ella fangelsi í fjóra daga.

Með vísan til 165. gr. laga um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærðu til greiðslu alls sakarkostnaðar sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra, L-kvk-ef V. J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 444.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ó-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf sýslumaður flutti mál þetta af hálfu ákæruvaldsins.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð.

Ákærðu, R-x-x A-x-x E-x-x, S-x-x B-x-x, K-x-x J-x-x M-x-x og K-x-x M-x-x A D-x-x, greiði hvert um sig 100.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæti ella fangelsi í átta daga.

Ákærðu, L-x-x O-kk-nf G-kk-nf C-x-x, T-x-x S-x-x og K-x-x G-x-x A-x-x, greiði hver um sig 50.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæti ella fangelsi í fjóra daga.

Ákærðu greiði allan sakarkostnað sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra, L-kvk-ef V. J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 444.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Bótakröfu Orkuveitu Reykjavíkur og Klæðningar ehf. er vísað frá dómi.

Á-kvk-nf G-kvk-nf