E-566/2016

I.

Mál þetta, sem tekið var til dóms 24. janúar 2017, var höfðað 1. júní 2016.

Stefnandi er A, [...].

Stefndi er B, [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.675.134 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 2.542.938 krónum frá 15. desember 2015 til 15. janúar 2016, en af 4.675.134 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 40.000 krónur 6. nóvember 2015, að fjárhæð 40.000 krónur 13. sama mánaðar, að fjárhæð 40.000 krónur 20. sama mánaðar, að fjárhæð 40.000 krónur 27. sama mánaðar og að fjárhæð 108.983 krónur 15. desember sama ár.

Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að þola sjóveðrétt í bátnum C, skipaskrárnúmer ..., til tryggingar dæmdum kröfum. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar.

II.

Á fiskveiðiárinu 2014 til 2015 starfaði stefnandi sem skipstjóri á C, sem er línuveiðibátur í eigu og útgerð stefnda. Stefnandi hóf upphaflega störf fyrir stefnda á árinu 2011 og gegndi þá tímabundinni stöðu háseta og síðar skipstjóra á öðrum bát í eigu stefnda. Um skipstjórastöðuna á C gilti munnlegur ráðningarsamningur allt þar til gerður var skriflegur ráðningarsamningur um starfið hinn 20. október 2015. Um var að ræða tímabundinn ráðningarsamning sem skyldi gilda frá þeim degi til 31. janúar 2016. Samkvæmt ákvæðum samningsins skyldu ráðningarkjör vera „samkvæmt gildandi kjarasamningum milli Sjómannasambands Íslands, VM-Félags vélstjóra og málmtæknimanna og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands annars vegar eftir stöðu viðkomandi skipverja og Landsambands smábátaeigenda hins vegar“.

Áðurgreindur ráðningarsamningur var undirritaður í kjölfar fundar fyrirsvarsmanns stefnda, D, með áhöfn bátsins C, sama dag. Með vitnisburði E og F, sem fundinn sátu, telst í ljós leitt að á fundinum hafi fyrirsvarsmaður stefnda farið yfir lélega afkomu af veiðum og aflaverðmæti C á liðnu fiskveiðiári, samanborið fyrir fiskveiðiárið á undan, og upplýst um að gera yrði tafarlausar breytingar ef ekki næðist betri árangur. Hafi verið rætt um möguleikann á því að F, sem gegnt hafði stöðu vélavarðar um borð, tæki við sem skipstjóri, en stefnandi tæki við stöðu vélavarðar. Ef til þessa kæmi myndi stefndi þó greiða stefnanda full skipstjórnarlaun út ráðningartímann. Samhliða voru gerðir tímabundnir ráðningarsamningar við aðra áhafnarmeðlimi.

Fyrirsvarsmaður stefnda kveðst hafa rætt við stefnanda í síma sunnudaginn 25. október 2015 þar sem hann hafi gert athugasemd við að C væri ekki á veiðum og hafi aðeins slegið í brýnu með aðilum. Daginn eftir hafi stefnandi haldið til veiða á bátnum.

Hinn 29. október 2015 var haldinn fundur þar sem mættir voru fyrirsvarsmaður stefnda, stefnandi og F. Á fundinum var stefnanda tjáð að F tæki við sem skipstjóri á bátnum C, en stefnandi tæki við starfi vélavarðar út ráðningartímann en héldi þó fullum skipstjórnarlaunum. Ef hann sætti sig ekki við stöðubreytinguna stæði honum til boða greiðsla sem samsvaraði þriggja mánaða kauptryggingu skipstjóra. Óskaði stefnandi eftir fresti til þess að taka afstöðu til framangreinds. Hefur fyrirsvarsmaður stefnda borið um að á fundinum hafi stefnandi upplýst um að hann hefði glímt við þunglyndi, þar á meðal sjálfsvígshugsanir, fyrr á árinu. Hafi þetta verið í fyrsta skipti sem stefnandi upplýsti fyrirsvarsmann stefnda um sjúkdóm sinn. Stefnandi hefur mótmælt því að hafa upplýst um andleg veikindi á umræddum fundi. Hann hafi fyrst áttað sig á því að þunglyndi, sem hann áður þjáðist af og hlaut meðferð við fram á mitt ár 2012, hefði tekið sig upp að nýju, er hann leitaði læknisaðstoðar vegna svefnvandamála í byrjun nóvember 2015, þ.e. eftir áðurgreindan fund.

Hinn 2. nóvember 2015 óskaði stefnandi eftir því við fyrirsvarsmann stefnda að hann fengi frí frá vinnu í vikutíma, sem fallist var á. Hinn 5. sama mánaðar leitaði stefnandi til læknis vegna svefnerfiðleika og síðar til sálfræðings. Þá liggur fyrir að stefnandi var lagður inn á sjúkrahús vegna þunglyndis á tímabilinu 9. til 15. desember sama ár.

Stefnda barst læknisvottorð frá Heilbrigðisstofnun X, dags. 5. nóvember 2015, þar sem fram kom að stefnandi væri óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms frá 2. nóvember sama ár. Þá bárust stefnda jafnframt læknisvottorð, dagsett 17. nóvember og 9. desember sama ár, þar sem kom fram að óvíst væri um hvenær stefnandi yrði vinnufær á ný.

Með tölvupósti eiginkonu stefnanda til stefnda 11. desember 2015 var óskað eftir svörum við því hvað liði greiðslu tryggingar sem venja væri að greiða á föstudögum. Hinn 17. sama mánaðar sendi eiginkona stefnanda á ný tölvupóst til stefnda þar sem kom fram að stefnandi biði enn eftir launum fyrir nóvembermánuð. Framangreint var ítrekað með tölvupósti eiginkonu stefnanda til stefnda 21. sama mánaðar. Að frádregnum sköttum og gjöldum greiddi stefndi stefnanda alls 268.983 krónur í laun fyrir nóvember 2015. Frekari greiðslur bárust ekki frá stefnda.

Með bréfi, dagsettu 23. desember 2015, krafðist Verkalýðs- og sjómannafélag Y þess fyrir hönd stefnanda að stefndi stæði stefnanda skil á kjarasamningsbundnum greiðslum vegna launa í veikindum hans. Var kröfum stefnanda hafnað með bréfi lögmanns stefnda, dagsettu 30. desember 2015. Í bréfinu kemur fram að stefndi telji stefnanda vísvitandi hafa leynt veikindum sínum við ráðningu og því eigi stefnandi ekki rétt á frekari launum fyrir störf sín, sbr. meðal annars 4. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og 15. gr. gildandi kjarasamnings um ráðningarkjör stefnanda. Slíkar upplýsingar hefðu skipt máli enda hefði stefndi að öllum líkindum ekki talið sér fært að gera ráðningarsamning við stefnanda um starf skipstjóra hefði stefndi haft vitneskju um veikindi hans.

Með bréfi lögmanns Verkalýðs- og sjómannafélags Y fyrir hönd stefnanda 4. febrúar 2016 var röksemdum stefnda í bréfinu hafnað og ítrekuð krafa um að stefndi stæði stefnanda skil á kjarasamningsbundnum greiðslum vegna veikinda. Með bréfi lögmanns stefnda 25. febrúar 2015 var fyrri afstaða ítrekuð. Stefnandi hefur höfðað mál þetta til heimtu veikindalauna samkvæmt kjarasamningi.

Stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda, D, komu fyrir dóminn og gáfu skýrslu. Þá komu fyrir dóminn sem vitni E og F. Þá gáfu læknarnir G og H vitnaskýrslu í gegnum síma.

III.

Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að hann eigi rétt á lög- og kjarasamningsbundnum greiðslum í veikindum í samræmi við ráðningarsamning aðila. Hann hafi orðið óvinnufær 2. nóvember 2015 og eigi samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. einnig 15. gr. gildandi kjarasamnings um kaup og kjör á smábátum, rétt til tveggja mánaða veikindaleyfis.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 skuli skipverji halda sömu kjörum í veikindum og ef hann hefði verið við vinnu og eigi missa neins af launum sínum. Byggist krafa hans á launum staðgengils í nóvember og desember 2015 og sundurliðast svo :

Skýring Nóvember Desember

Aflahlutur 2.039.742 krónur 1.699.187 krónur

Fæðispeningar 19.047 krónur 12.467 krónur

Hlífðarfatnaður 4.683 krónur 2.106 krónur

Önnur laun 32.400 krónur 44.550 krónur

Starfsaldursálag 4.681 krónur 2.944 krónur

Orlof 10,17% 211.211 krónur 177.637 krónur

Mótframlag í lífeyrissjóð 8% 184.940 krónur 153.945 krónur

Sjúkra- og orlofssjóður 1,25% 28.896 krónur 24.236 krónur

Endurhæfingarsjóður 0,13% 2.312 krónur 2.521 krónur

Slysatryggingar 0,65% 15.026 krónur 12.603 krónur

Samtals 2.542.938 krónur 2.132.196 krónur

Frá kröfunum skuli dragast greiðslur stefnda að fjárhæð 40.000 krónur í fjögur skipti 6., 13., 20. og 27. nóvember 2015 og að fjárhæð 108.983 krónur 15. desember sama ár, alls 268.983 krónur.

Stefnandi kveður kröfu sína um vangoldinn aflahlut og önnur laun vegna nóvember- og desembermánaðar 2015 byggjast á ákvæðum laga nr. 35/1985 og kjarasamnings. Stefnandi hafi starfað sem skipstjóri á C og eigi því rétt á að fá greiddan hlut í samræmi við ákvæði 1. gr. gildandi kjarasamnings. Kröfu um starfsaldursálag, fæðispeninga, hlífðarfatnað og orlof byggir hann á 4., 6., 7. og 10. gr. kjarasamnings. Þá vísar stefnandi enn fremur til laga nr. 30/1987 um orlof. Kröfu um greiðslu í lífeyrissjóð, sjúkrasjóð, endurhæfingarsjóð og slysatryggingar byggir stefnandi á 10., 13. og 16. gr. kjarasamnings.

Krafa stefnanda miðast við að ekki hafi verið greidd opinber gjöld af henni, svo sem tekjuskattur og lífeyrissjóðsgjöld. Þá miðar krafa um dráttarvexti við að laun séu greidd eftir á, 15. dag mánaðar, til hagsbóta fyrir stefnda í samræmi við 3. gr. kjarasamnings. Krafa stefnanda um sjóveð í bátnum C byggist á 1. tölulið 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Stefnandi mótmælir þeim málsástæðum stefnda sem fram hafi komið í bréfum hans í málinu sem röngum og ósönnuðum. Er því sérstaklega mótmælt að stefnandi hafi á einhvern hátt leynt veikindum sínum fyrir stefnda, enda hafi þau ekki komið fram fyrr en í nóvember 2015. Telur stefnandi að sér hafi verið óskylt að tilkynna stefnda við ráðningu um þau andlegu veikindi sem áður höfðu hrjáð hann enda hafi vinnugeta hans ekki verið skert vegna þeirra frá árinu 2010 og ekkert sem bent hafi til þess að þau veikindi tækju sig upp.

Um lagarök vísar stefnandi að öðru leyti til meginreglu samningaréttar um efndir samninga, almennra reglna vinnuréttarins um greiðslu vinnulauna og XI. kafla siglingarlaga nr. 34/1985. Um málskostnaðarkröfu er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi eigi ekki rétt til frekari veikindalauna úr hendi stefnda samkvæmt 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Stefnda beri engin skylda til að greiða stefnanda umkrafin laun samkvæmt gildandi lögum og kjarasamningi.

Til grundvallar ráðningarsambandi málsaðila liggi skriflegur ráðningarsamningur frá 20. október 2015. Samkvæmt læknisvottorði hafi stefnandi verið talinn óvinnufær með öllu frá 2. nóvember 2015. Stefndi telji að óvinnufærni stefnanda hafi ekki verið til komin vegna sjúkdóms sem stefnandi hafi veikst af á ráðningartímanum líkt og áskilið sé í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985. Þvert á móti hafi stefnandi glímt við sjúkdóminn í lengri tíma og hafi sjúkdómurinn áður valdið óvinnufærni stefnanda.

Stefndi kveðst byggja á því að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til greiðslna í veikindum með því að leyna vísvitandi við ráðningu sína þeim sjúkdómi sem valdið hafi óvinnufærni hans. Skýrt komi fram í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 36/1985 að skipverjar eigi ekki rétt á kaupi samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins í slíkum tilfellum. Samkvæmt lögskýringargögnum beri að skilja það að „leyna við ráðningu“ svo að skipverji hafi við ráðningu sína í skiprúm annaðhvort gefið rangar upplýsingar eða látið hjá líða við ráðninguna að skýra frá heilsufari sínu, enda þótt hann vissi eða mætti vita að þær upplýsingar gætu skipt máli varðandi ráðninguna vegna líkinda á frekari forföllum af völdum þess sama sjúkdóms eða meiðsla. Stefndi vísar til þess að ákvæði 36. gr. laga nr. 36/1985 geri ríkari kröfur til skipverja um að upplýsa um heilbrigði sitt við ráðningu en almennt gildi um annað launafólk. Full ástæða sé fyrir slíku, ekki síst þegar um sé að ræða stöðu skipstjóra, líkt og stefnandi hafi gegnt, en slíkri stöðu fylgi eðli máls samkvæmt mikil ábyrgð.

Stefndi kveður vinnugetu stefnanda áður hafa verið skerta vegna þunglyndis, síðast árið 2010. Jafnframt liggi fyrir að stefnandi hafi þurft á meðferð að halda vegna sjúkdómsins fram á mitt ár 2012. Þá hafi stefnandi á fundi aðila 29. október 2015 upplýst um að hann hefði einnig glímt við andleg veikindi nýverið, meðal annars um mitt ár 2015. Beri að horfa til þess að einungis níu dagar hafi þá verið liðnir frá undirritun ráðningarsamnings aðila og að fjórum dögum síðar hafi stefnandi talist óvinnufær með öllu samkvæmt læknisvottorði. Af framangreindum ástæðum telur stefndi skýrt að stefnanda hafi borið að greina frá sjúkdómssögu sinni við ráðningu.

Stefndi vísar til þess að í stefnu sé því haldið fram að stefnandi hafi 2. nóvember 2015 óskað eftir fríi vegna langvarandi þreytu og álags vegna stífrar sjósóknar og mikillar vinnu um borð í C. Stefndi mótmælir því að um óeðlilegt álag hafi verið að ræða miðað við þá stöðu sem stefnandi gegndi og beri fullyrðing stefnanda um að svo hafi verið þess merki að hann hafi ekki verið í stakk búinn til að gegna þeirri miklu ábyrgðarstöðu sem starf skipstjóra sé. Röð framangreindra atvika sýni að full ástæða hafi verið fyrir stefnanda að upplýsa stefnda um heilbrigðisástand og sögu sína fyrir undirritun ráðningarsamnings 20. október 2015. Stefndi kveðst mótmæla fullyrðingum stefnanda um að hann hafi ekki áttað sig á því að veikindin hefðu tekið sig upp aftur þegar áðurgreindur fundur var haldinn 29. október 2015. Þá kveðst stefndi árétta að stefnanda hafi verið gerð grein fyrir stöðu mála og mögulegum breytingum áður en hann skrifaði undir hinn tímabundna ráðningarsamning við stefnda 20. október 2015.

Stefndi kveðst taka fram að lítil sjósókn og léleg afkoma af veiðum sé alls ekki ástæða þess að kröfu stefnanda sé hafnað heldur sé á það bent til að undirstrika í fyrsta lagi að fullyrðingar stefnanda um mikið og langvarandi álag standist enga skoðun. Í öðru lagi til að benda á að ef stefnandi taldi sig vera undir svo miklu og langvarandi álagi, þrátt fyrir mjög hóflegt álag fyrir skipstjóra, sé enn augljósara að honum hafi borið að skýra frá heilsufari sínu við eða fyrir undirritun ráðningarsamnings 20. október 2015. Í þriðja lagi sé á það bent til að varpa ljósi á það hversu miklar fjárhagslegar afleiðingar það hefur þegar haft fyrir stefnda að stefnandi upplýsti ekki um heilsufar sitt og sjúkdómssögu við ráðningu.

Að öllu framangreindu virtu kveðst stefndi telja augljóst að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til greiðslu launa í veikindum, sbr. 4. mgr. 36. gr. laga nr. 36/1985.

Stefndi kveðst byggja varakröfu sína um lækkun á dómkröfum stefnanda einkum á því að samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 36/1985 sé það meginregla að skipverji skuli eigi missa neins af launum sínum í veikindum. Beri að hafa í huga grundvallarrök að baki ákvæðinu. Af lögskýringargögnum leiði að skýra beri 1. mgr. 36. gr. laga nr. 36/1985 svo að ekki sé ætlast til þess að menn græði fjárhagslega á veikindum heldur að þeir verði ekki fyrir tapi. Þá sé það grundvallarregla í vinnurétti að launþegi eigi ekki að hagnast á slysi eða veikindum á kostnað vinnuveitanda síns.

Heildarlaun staðgengils stefnanda fyrir þá tvo mánuði sem krafa stefnanda lúti að hafi numið 4.250.637 krónum eða að meðaltali 2.125.318 krónum á mánuði. Meðaltal heildarlauna stefnanda á þeim fimmtán mánuðum sem launaseðlar liggi fyrir um í málinu nemi hins vegar 889.440 krónum á mánuði. Sé eingöngu litið til þeirra tveggja síðustu mánaða sem stefnandi var í fullu starfi, þ.e. september og október 2015, hafi meðaltal heildarlauna hans numið 425.570 krónum á mánuði. Skýrist framangreindur munur af mismunandi afla og aflaverðmæti en ekki mismunandi ráðningarkjörum stefnanda og staðgengils hans. Verði fallist á það að stefnandi eigi rétt til greiðslu launa vegna veikinda sinna sýni framangreint að fjárhæð kröfu stefnanda sé mjög úr hófi og til þess fallin að stefnandi hagnist beinlínis á veikindum sínum á kostnað stefnda. Að öðru leyti kveðst stefndi vísa til sömu málsástæðna og raktar hafi verið vegna sýknukröfu hans.

Um lagarök vísar stefndi til 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og gildandi kjarasamnings milli SSÍ, FFSÍ og VM annars vegar og Landsambands smábátaeigenda hins vegar um kaup og kjör á smábátum. Þá vísar stefndi til almennra reglna vinnuréttar. Um málskostnaðarkröfu er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 130. gr. þeirra laga, og laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt.

V.

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu veikindalauna vegna óvinnufærni í nóvember og desember 2015 á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Fyrir liggur að stefnandi var í ráðningarsambandi við stefnda á umræddu tímabili samkvæmt ráðningarsamningi frá 20. október sama ár. Stefndi byggir sýknukröfu sína annars vegar á því að það skilyrði í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 að óvinnufærni stefnanda sé til komin vegna sjúkdóms sem stefnandi hafi orðið fyrir á ráðningartímanum sé ekki uppfyllt. Hins vegar byggir stefndi sýknukröfuna á því að stefnandi hafi við undirritun samningsins leynt þunglyndissjúkdómi sem leiði til þess að stefnandi eigi ekki rétt á kaupi vegna óstarfhæfni vegna sjúkdómsins samkvæmt 4. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga skal skipverji, sem verður óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur, eigi missa neins í af launum sínum í hverju sem þau eru greidd svo lengi sem hann er óvinnufær af framangreindum ástæðum, þó ekki lengur en tvo mánuði.

Í málinu hafa verið lögð fram þrjú læknisvottorð frá 5. og 17. nóvember og 9. desember 2015, það fyrsta útgefið af I læknakandídat en hin síðari af G, heimilislækni á Heilbrigðisstofnun X. Í vottorðunum er staðfest óvinnufærni stefnda vegna sjúkdóms, frá 2. nóvember sama ár til óviss dags. Þá liggur fyrir læknisvottorð frá 15. desember sama ár, útgefið af H, yfirlækni á geðsviði Landspítala, þar sem staðfest er innlögn stefnanda á Landspítalann vegna veikinda frá 9. til 15 desember 2015. Jafnframt hefur verið lagt fram læknisvottorð frá 17. maí 2016, útgefið af G, þar sem staðfest er að fyrir 2. nóvember 2015 hafi vinnugeta stefnanda ekki verið skert vegna þunglyndis frá árinu 2010 og að hann hafi ekki þurft meðferð vegna sjúkdómsins frá miðju ári 2012. G gaf skýrslu í málinu í gegnum síma þar sem hún staðfesti efni vottorða sinna og kvað stefnanda hafa verið óvinnufæran vegna sjúkdómsins a.m.k. út árið 2015. Hún kvaðst hafa hafið störf á Heilbrigðisstofnun X árið 2003 og ekki löngu síðar hitt stefnanda í fyrsta skipti. Staðfesti hún að stefnandi hefði ekki leitað sér læknisaðstoðar vegna sjúkdómsins frá miðju ári 2012 fram til 2. nóvember 2015. Aðspurð kvaðst hún ekki muna til þess að stefnandi hefði upplýst hana um atvik fyrr á árinu 2015 er varðaði sjúkdóminn. H gaf enn fremur skýrslu í málinu gegnum síma og staðfesti að stefnandi hefði verið lagður inn á Landspítalann vegna þunglyndis. Verður samkvæmt framansögðu við það miðað að stefnandi hafi verið óvinnufær vegna sjúkdóms í skilningi 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 frá 2. nóvember 2015 og að minnsta kosti út það ár, eða á meðan á ráðningartíma stóð. Verður því hafnað þeirri málsástæðu stefnda að ekki sé fullnægt því skilyrði 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 að óvinnufærni stefnanda sé vegna sjúkdóms meðan á ráðningartíma hafi staðið.

Samkvæmt 4. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 á skipverji ekki rétt á kaupi fyrir þann tíma sem hann er óstarfhæfur vegna sjúkdóms eða meiðsla sem hann hefur leynt vísvitandi við ráðningu sína. Ákvæði þetta, sem mælir fyrir um undantekningu á lögbundnum rétti til veikindalauna, áskilur vísvitandi launung af hálfu skipverja um líkamlegt eða andlegt ástand sitt. Á vinnuveitanda hvílir sönnunarbyrði um að skipverji hafi við ráðningu í skiprúm af ásetningi leynt sjúkdómi eða meiðslum sem hann hafi verið haldinn, en hafi mátt hafa sérstaka ástæðu til að ætla að myndi valda óstarfhæfni hans á ráðningartímanum. Ákvæði þetta hefur því ekki að geyma almennan áskilnað um að skipverji hafi frumkvæði að því að upplýsa um sjúkrasögu sína. Hefur verið komist svo að orði að ef eldri veikindi eða gömul meiðsli taka sig upp hjá skipverja með þeim afleiðinum að hann verður óvinnufær, verði hann ekki af forfallalaunarétti sínum þótt hann hafi ekki getið þessa við ráðninguna, hafi hann ekki haft ástæðu til að ætla að hin eldri meinsemd herjaði á hann aftur.

Þegar umræddur ráðningarsamningur var gerður í október 2015 voru liðin rúm þrjú ár frá því að stefnandi lauk meðferð við þunglyndissjúkdómi og um fimm ár frá því að hann var síðast óvinnufær vegna sjúkdómsins á árinu 2010. Fyrir liggur að stefnandi hafði starfað fyrir stefnda frá árinu 2011 og í sama starfi frá árinu 2014. Í framburði fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi kom fram að hann myndi ekki til þess að stefnandi hefði verið frá vinnu vegna veikinda og ekkert hefði bent til þess að stefnandi hefði verið haldinn þunglyndi. Kvaðst hann aldrei hafa spurt stefnanda um heilsufar hans.

Svo sem áður segir hefur stefndi byggt á því að stefnandi hafi á fundi með fyrirsvarsmanni stefnda og F 29. október 2015, eða níu dögum eftir gerð nýs ráðningarsamnings, upplýst um að hann hefði glímt við andleg veikindi fyrr á árinu. Í skýrslu F fyrir dómi tók hann undir þetta. F kvað stefnanda áður hafa komið að máli við sig um að hann hefði átt við þunglyndi að stríða en það hefði verið þeirra á milli en ekki verið almenn vitneskja innan útgerðarinnar.

Hvað sem framangreindu kann að líða er ekki um það deilt að sjúkdómurinn hafði ekki valdið óvinnufærni stefnanda á árinu 2015 og í reynd ekki frá árinu 2010. Þá verður með vísan til læknisvottorða og skýrslu G fyrir dómi enn fremur við það miðað að stefnandi hafi lokið lyfjameðferð við sama sjúkdómi á miðju ári 2012 og ekki leitað læknisaðstoðar vegna þess sjúkdóms fyrr en í nóvember 2015. Gegn neitun stefnanda verður því talið ósannað að stefnandi hafi við ráðningu sína leynt sjúkdómi sem hann hafði sérstaka ástæðu til að ætla að valda myndi óvinnufærni hans á ráðningartímanum, sem var eins og áður greinir þrír mánuðir. Þar við bætist að jafnvel þótt talið yrði sannað að stefnandi hafi upplýst fyrirsvarsmann stefnda um veikindi sín á áðurgreindum fundi þykir sýnt af málsatvikum að stefndi leit ekki á þær nýju upplýsingar sem slíkan trúnaðarbrest að varðaði stefnanda sérstökum afleiðingum, heldur var honum á fundinum boðið að gegna starfi vélavarðar á bátnum út ráðningartímann á óbreyttum kjörum, eins og áður hafði verið boðað. Af framangreindu leiðir að 4. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 girðir ekki fyrir rétt stefnanda til launa í veikindunum.

Samkvæmt dómaframkvæmd á stefnandi rétt til þeirra launa í veikindum sem hann hefði fengið fyrir að gegna starfinu ef veikindin hefðu ekki komið til, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar Íslands 12. febrúar 2015 í máli nr. 412/2014. Verður því fallist á kröfu stefnanda sem tekur mið af launaseðlum F er gegndi starfi skipstjóra á C í nóvember og desember 2015. Vaxtakröfum stefnanda hefur ekki verið mótmælt.

Þá hefur kröfu stefnanda um sjóveðrétt samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985 ekki verið mótmælt og verður fallist á þá kröfu stefnanda.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnda gert að greiða stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

Við uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 4.675.134 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 2.542.938 krónum frá 15. desember 2015 til 15. janúar 2016, en af 4.675.134 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 40.000 krónur 6. nóvember 2015, að fjárhæð 40.000 krónur 13. nóvember sama ár, að fjárhæð 40.000 krónur 20. nóvember sama ár, að fjárhæð 40.000 krónur 27. nóvember sama ár og að fjárhæð 108.983 krónur 15. desember sama ár.

Viðurkenndur er sjóveðréttur stefnanda í bátnum C, skipaskrárnúmer ..., í eigu stefnda, til tryggingar dæmdum kröfum.

Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómur Reykjaness, 27. febrúar 2017