E-6198/2019

Mál þetta var höfðað 1. nóvember 2019. Stefnendur eru A, B og C.

Stefnandi A krefst þess að að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. janúar 2019 til 14. apríl 2019 og með dráttarvöxtum sam-kvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi B krefst þess að að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. janúar 2019 til 14. apríl 2019 og með dráttarvöxtum sam-kvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi C krefst þess að að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. janúar 2019 til 14. apríl 2019 og með dráttarvöxtum sam-kvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Allir stefnendur krefjast málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda og málskostnaðar.

Dómari tók við meðferð málsins 14. janúar síðastliðinn en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af því.

Málavextir

Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu barst tilkynning aðfaranótt fimmtudagsins 3. janúar 2019 klukkan 2:33. Tilkynnt var um hljóð, háreysti og barnsgrát, sem bentu sterklega til heimilisofbeldis í íbúð Ö en þar hefði slíkt átt sér stað síðustu tvö ár auk þess sem meintur gerandi hefði verið í neyslu fíkniefna.

Útkallinu sinntu fjórir lögreglumenn á tveimur lögreglubifreiðum. Bókað var í dag-bók lögreglu klukkan 4:07 að í ljós hefði komið er hún kom á staðinn að háreysti hefði ekki borist frá íbúð Ö heldur hefði verið um íbúð Æ að ræða þar sem stefnandi A byggi á samt D, eins og bókað var, en hann hefði verið í íbúðinni ásamt stefnendum þessa nótt.

Samkvæmt framburði stefnandans A og D fyrir dómi munu þau hafa verið í sambandi um þriggja eða fjögurra ára skeið án þess þó að vera í sambúð. Fram kom að D, sem byggi [...], dveldi hjá stefnanda þegar hann væri [...] í höfuðborginni. Er lögreglu-mennina bar að garði var enn háreysti í íbúðinni. Samkvæmt framburði stefnanda A hafði yngri dóttir hennar, stefnandinn C, sem þá var tæplega fjögurra ára gömul, vaknað og haft hátt með öskrum og gráti, sem leitt hefði til þess að eldri dóttir hennar, stefnandinn B, sem þá var ríflega sex ára, hefði líka vaknað. Dæturnar hefðu ekki viljað fara að sofa heldur leika sér að spjaldtölvum sem þeim hefðu áskotnast í jólagjöf. Stefnandi mun hafa brugðist við hegðun þeirra með því að hækka róminn en fyrir dómi bar hún um að vera hávær. Fram kom að lögregla hefði áður verið kölluð til af þessum sökum í eitt eða tvö skipti en hefði ekki komið inn í íbúðina fyrr af slíku tilefni. Í þetta sinn hefðu lögreglu-menn komið viðstöðulaust inn, farið inn í öll herbergi og svo leitað í eldhúsi og þvotta-húsi.

Lögreglumennirnir báru um það fyrir dómi að þeir hefðu orðið varir við kannabisfnyk í íbúðinni, sem hefði slegið á móti þeim þegar dyrnar voru opnaðar. Þar sem útkallið laut að grun um heimilisofbeldi hefðu þeir farið rakleitt inn í íbúðina og litið inn í öll herbergi til að ganga úr skugga um að allt væri með felldu og þar væri enginn sár eða eitthvað sem gæti komið á óvart. Þeir voru á einu máli um að leit hefði ekki farið fram í íbúðinni umfram það að tryggja vettvanginn, þeir hefðu ekki gert leit í þeim skilningi sem áskilið væri í sakamálalögum.

Lögreglumennirnir munu hafa skipt liði. Lögreglukona hafi sest niður með dætrunum í herbergi eldri dótturinnar til að róa þær og draga athygli þeirra frá samskiptum lögreglu við stefnanda A og D í samræmi við mótað verklag í málum af þessu tagi, að halda börnum sem mest frá samskiptum lögreglu og fullorðinna heimilismanna. Bar hún um að hafa rætt um hugðarefni ungra barna, leikskóla og þess háttar, en í engu vikið að tilefni útkallsins, og kannaðist ekki við, sérstaklega aðspurð, að hafa hindrað stefnanda A í að annast um dætur sínar eða spurt dæturnar um málavöxtu. Annar lögreglumaður settist með stefnanda A inni í herbergi ogræddi við hana og kannaði tilefni útkallsins og innti hana eftir vitneskju um neyslu fíkniefna, einkum af hálfu D, sem hún kannaðist ekki við. Þriðji lögreglumaðurinn ræddi við D annars staðar í íbúðinni en hann bar um að er lög-reglan hefði komið á vettvang hefði hann verið á nærfötunum með yngri dóttur stefnandans A í fanginu. Fjórði lögreglumaðurinn bar um að hafa unnið að þvíað tryggja vettvanginn og hefði af því tilefni farið inn í eldhús. Þar inn af hefði verið þvottahús og inn um opnar dyr þangað inn hefði hann séð ætluð fíkniefni ofan á frystikistu og kallað til þann lögreglumann sem annaðist stjórn á vettvangi. D, sem bókað var af hálfu lögreglu að væri sambýlismaður stefnanda A, mun hafa játað neyslu kannabisefna sem hann hefði reykt úti á svölum og kannast við tómar neyslu umbúð i rutan af þeim. D bar um að hafa reykt efnið hálftíma áður en lögregla kom á staðinn en stefnandi A hefði þá verið sofandi. Þá var bókað að hann hefði vísað lögreglu á nokkur grömm af dufti sem ætlað var að væri amfetamín semhann hefði verið með í jakka í þvottahúsi íbúðarinnar. D kannaðist ekki við það fyrir dómi að hafa vísað lögreglu á efnin en þau hefðu veriðí yfirhöfn hans frá því að hann hélt upp á áramótin og yfirhöfnin hefði verið í þvottahúsinu. Þ ess var getið í skýrslu lögreglu að önnur efni hefði ekki verið að sjá innandyra. Lögreglu-maðurinn sem stjórnaði aðgerðum á vettvangi bar um að látið hefði verið við það sitja að taka þau fíkniefni sem fundust en gera ekki leit í íbúðinni í ljósi þess að fyrir hefði legið að ekki væri tilefni til aðgerða vegna heimilisofbeldis þar sem slíku hefði ekki verið til að dreifa. Ung börn hefðu auk þess verið viðstödd og því hefði verið ákveðið í ljósi meðalhófs aðhafast ekki frekar að. Þá hefði ekki verið talið tilefni til að kalla til fulltrúa barnaverndarnefndar vegna stúlknanna þar sem móðir þeirra hefði verið allsgáð og ekkert sem benti til annars en að hún væri þess umkomin að gæta þeirra.

Tekin var skýrsla af D í lögreglubifreið fyrir utan húsið og þar mun hann hafa skrifað undir heimild til húsleitar samkvæmt framburði lögreglumannsins sem skýrsluna tók, og er það í samræmi við efni lögregluskýrslu sem stefnandi A lagði fram. Lögreglan mun þó ekki hafa gert leit að skýrslutökunni lokinni heldur horfið af vettvangi. Málinu lauk síðan af hálfu lögreglu með því að gefin var út sektargerð á hendur D.

Af hálfu stefnandans A var óskað eftir upplýsingum um málið og gögnum 5. febrúar 2019, sem lögregla afhenti 20. febrúar sama ár. Íkjölfarið var kröfum beint til embættis ríkislögmanns 11. mars 2019 en af hálfu embættisins var bótaskyldu stefnda hafnað með bréfi dagsettu 14. október 2019 og leiddi það til málshöfðunar þessarar.

Málsástæður stefnenda

Stefnendur byggja mál sitt allar á sama grunni, þær hafi allar verið beittar sömu hús-leitinni á sama tíma. Byggt er í þeim efnum aðallega á hlutlægri bótareglu 3. mgr. 246. gr., sbr. 2. mgr. 246. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er kveði á um að hafi maður ekki verið borinn sökum í sakamáli þá eigi hann engu að síður rétt til bóta ef hann hefur beðið tjón af aðgerðum sem taldar eru upp í 2. mgr. lagagreinarinnar. Ákvæðið eigi við um stefnendur því að þær hafi orðið fyrir miska þar sem lögregla hafi gert húsleit á heimili þeirra. Með þeim rökum og með vísan til 5. m gr. lagagreinarinnar krefjist þær miskabóta. Í þessum efnum er áréttað að bótagrundvöllurinn sé hlutlægur þannig að ekki skipti máli hvort fullt tilefni hafi verið til aðgerða lögreglu eins og málið hafi horft við henni á sínum tíma.

Þá er byggt á því að undantekningarákvæði 3. mgr. 246. gr. eigi ekki við um stefnendur enda hafi þær hvorki valdið né stuðlað að þeim aðgerðum lögreglu sem áttu sér stað greint sinn. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir öndverðri niðurstöðu en svigrúm til að beita ákvæðinu beri að auki að túlka þröngt. Þessu ákvæði verði ekki beitt gagnvart stefnanda A þar sem kveikjan að aðgerðum lögreglu hafi hvorki verið meint afskiptaleysi hennar af kannabisreykingum né tilvist meints amfetamíns í íbúðinni heldur hafi tilefnið verið kvörtun um hávaða. Hið meinta amfetamín hafi ekki heldur verið tilefni hús-leitarinnar þar sem hún hafi verið hafin þegar D vísaði á það að fyrra bragði auk þess sem ósannað sé að amfetamín hafi verið að finna í íbúðinni. Stefnanda A hafi þar að auki verið ókunnugt um hvort og þá hvenær D hefði reykt kannabis úti á svölu meins og hann hafi borið við lögreglu. Hún hafi af þeim sökum ekki haft tök á að hafa afskipti af slíku framferði auk þess sem byggt er á því að ósannað sé að hún hefði haft tækifæri til þess. Þá verði hún hvorki gerð ábyrg fyrir athöfnum D né samsömuð honum þó að hún hafi boðið honum inn á heimili sitt. Það sé ekki saknæmt að eiga í ástarsambandi við annan fullorðinn einstakling þótt hann eigi ef til vill við fíknivanda að stríða. Það sé á ábyrgð stefnda að sýna fram á hvernig stefnandi hefði getað hagað hlutum þannig að hún felldi ekki á sig ábyrgð á þeim forsendum sem stefndi hafi lagt upp með.

Þá sé augljóst að stefnendurnir B og C hafi ekkert gert til að valda eða stuðla að aðgerðum lögreglu, önnur tæplega fjögurra ára og hin rúmlega sex ára. Þ ví geti undan-tekningará kvæði 3. mgr. 246. gr. laga um meðferð sakamála ekki átt við í þeirra tilviki.

Til vara byggja stefnendur á því að jafnvel þó hlutlægur bótaréttur teldist ekki vera fyrir hendi þá beri þeim bætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í aðgerðum lögreglu gegn stefnendum hafi falist ólögmæt meingerð gegn frelsi þeirra, friði, æru og persónu.

Miski stefnenda sé umtalsverður. Stefnandinn A hafi frá upphafi aðgerða lög-reglunnar verið hrædd og aðstæðurnar erfiðar og íþyngjandi. Henni hafi fundist að sér vegið með aðgerðunum og ásökununum og liðið eins og hún og fjölskylda hennar væri í haldi lögreglu. Allt hafi þetta valdið henni miklu hugarangri, ónotum og miska, sérstak-lega þegar lögreglukona aftraði henni að huga að eldri dóttur hennar og lokaði að sér með barninu. Henni líði enn illa er hún hugsi til þessara aðgerða en hún eigi við áfallastreitu-röskun að stríða af öðrum ástæðum sem hafi ýfst upp af þessu tilefni.

Miski stefnendanna B og C sé einnig umtalsverður. Báðar hafi þær barnungar þurft að sæta húsleit og lögregluafskiptum, meðal annars í herbergjum þeirra, er fjórir lög-reglumenn hafi komið inn á heimilið, farið um íbúðina, leitað og haft afskipti af þeim. Þær hafi báðar orðið mjög hræddar í þessum aðstæðum, eins og von er, þar sem þær hafi skyndilega lent í umfangsmiklum lögregluaðgerðum og fíkniefnaleit um miðja nótt. Sér-staklega verði að horfa til þess við ákvörðun miska stefnandans B að lögreglukona hafi varnað móður hennar aðgangi að henni og lokað sig af með henni í herbergi, sem hafi verið óþarfa aðgerð. Minningar um þessi atvik valdi þessum stefnendum hugarangri og hafi valdið þeim ónotum og miska sem B hafi fært í tal við sálfræðing sem hún hafi nýlega byrjað að ganga til af öðrum orsökum.

Við mat á miska stefnenda verði að hafa í huga að með aðgerðum lögreglu hafi verið brotið gegn friðhelgi einkalífs þeirra, fjölskyldu og heimilis sem varin sé af 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Þá verði að horfa til þess að við aðgerðir lögreglu hafi ekki verið gætt meðal hófs í andstöðu, meðal annars, við 3. mgr. 53. gr. og 3. mgr. 79. gr. laga um meðferð sakamála og 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Þannig hafi verið óþarfi að lögreglukona lokaði sig af inni í herbergi stefnandans B og varnaði stefnandanum A að huga að barninu og hugga það. Þá hafi ekki heldur verið þörf á að leita í allri íbúðinni, með tilheyrandi röskun fyrir þær mæðgur að næturþeli því að ekki verði séð að rannsóknarhagsmunir hafi krafist þess.

Sérstaklega verði að horfa til ákvæða samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, sbr. einkum 16. gr. samningsins sem kveður meðal annars á um að ekki megi láta barn sæta gerræðislegum eða ólögmætum afskiptum af einkalífi þess, eins og hér hafi verið um að ræða.

Þá beri einnig að horfa til þess að húsleitin hafi í reynd verið ólögmæt enda hvorki fyrirliggjandi dómsúrskurður né samþykki eiganda eða umráðamanns, sbr. 1. mgr. 75. gr. laga um meðferð sakamála. D hafi hvorki verið umráðamaður íbúðarinnar né bær til að samþykkja leit í henni og það hafi aukið enn á miska stefnandans A að hún hafi ekki verið innt eftir leyfi fyrir húsleitinni.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er á því byggt að hvorki séu skilyrði fyrir bótaskyldu á grundvelli 3. mgr. 246. gr. laga um meðferð sakamála né á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaða-bótalaga.

Engri sök hafi verið til að dreifa af hálfu lögreglu þannig að um brot gegn b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga geti verið að tefla. Lögreglumennirnir hafi í upphafi gengið fram í samræmi við mótað verklag sem nýtt sé þegar grunur leikur á að um heimilisof-beldi sé að ræða, í samræmi við þær ályktanir sem tilkynningin sem lögreglu barst gaf tilefni til. Í ljós hafi komið að sá grunur væri ekki á rökum reistur en grunur um fíkni-efnaneyslu í íbúðinni hafi vaknað samhliða. Þegar sá grunur var staðfestur hafi reynst nauðsynlegt að rannsaka vettvang betur, meðal annars með leit. Í samræmi við skyldur þar að lútandi hafi lögregla síðan hugað sérstaklega að aðstæðum barnanna sem voru á vettvangi og tilkynnt barnavernd, sbr. 18. gr. laga nr. 80/2002.

Að mati lögreglu hafi ekki verið forsendur til annars á vettvangi en að líta á D sem heimilismann enda hafi hann tilgreint íbúðina sem dvalarstað sinn. Leit lögreglu hafi beinst að honum sem sakborningi en ekkert hafi bent til annars en að íbúðin væri heimili hans og hann umráðamaður hennar ásamt stefnandanum A. Hafi því ekki verið forsendur til annars af hálfu lögreglu en að ætla að samþykki hans til leitar væri fullgilt enda þess hvergi getið í gögnum málsins að leitinni hefði verið mótmælt. Í þessu sambandi beri jafnframt að taka fram að D framvísaði amfetamíninu sem var geymt í íbúðinni. Þ ví verði ekki séð að um saknæma háttsemi hafi verið að ræða hjá lögreglumönnunum, hvorki af ásetningi né stórfelldu gáleysi, sem áskilið sé.

Hvað bótareglu 3. mgr. 246. gr. áhrærir er á því byggt að stefnandinn A verði að sæta því að bætur til hennar verði felldar niður eða lækkaðar í samræmi við 2. málslið 3. mgr. 246. gr. laga um meðferð sakamála. Viðurkennt sé að á heimilinu hafi fundist amfetamín samkvæmt ábendingu og viðurkennt sé að neysla kannabisefna hafi farið fram en sú neysla hefði ekki getað farið framhjá stefnanda.

Leit og aðgerðir lögreglu í íbúðinni hafi beinst gegn D sem hafi sagst búa í íbúðinni og hafa neytt þar kannabis með samþykki stefnandans A, þrátt fyrir að meðstefnendur væru þar einnig. Henni hafi mátt vera ljóst að neysla kannabis væri ólögleg og vars la amfetamíns einnig.

Þá hafi leit lögreglu alls ekki beinst að meðstefnendum B og C en það hafi einnig verið hlutverk lögreglumannanna að kanna aðstæður þeirra og tilkynna barnaverndar-yfirvöldum um málið. Verði að auki ekki séð að bótagrundvöllur sé fyrir hendi gagnvart barnungum meðstefnendum A enda á ábyrgð foreldra að gæta þess að börn séu ekki þar sem neysla ólöglegra fíkniefna fer fram.

Til vara er krafist verulegrar lækkunar með fyrrgreindum rökum og þeim að um-krafðar fjárhæðir séu langt umfram þær fjárhæðir sem dæmdar hafa verið í sambæri-legum málum, sbr. til dæmis dóm Landsréttar í máli nr. 882/2018. Með hliðsjón af mála-vöxtum þess dómsmáls sé með ólíkindum að haldið skuli fram svo háum bótakröfum semum ræðir í máli sem snýr aðeins að meintri ólögmætri húsleit.

Niðurstaða

Fyrir liggur í máli þessu að lögregla var að bregðast við tilkynningu um ætlað heimilis-ofbeldi frá íbúa í fjölbýlishúsinu sem stefnendur búa í. Tilkynningin beindist að því að um slíkt ofbeldi væri að ræða í annarri íbúð í sama stigagangi þar sem grófu ofbeldi mun áður hafa verið beitt. Tilefni tilkynningarinnar var háreysti, öskur og barnsgrátur, sem reyndist berast frá íbúð stefnenda er lögreglu bar að garði. Samkvæmt framburði stefnandans A mun uppnám og háreysti dætranna og hennar hafa stafað af því að sú yngri vaknaði og staðið enn er lögregluna bar að garði. Áberandi kannabislykt lagði á móti lögreglumönnunum er þeir knúðu dyra.

Í ljósi efnis tilkynningarinnar um heimilisofbeldi, sem leiddi til útkallsins, var lög-reglu rétt að fara inn í íbúðina til að ganga úr skugga um að slíku ofbeldi væri ekki til að dreifa. Þeim var rétt að gera það sem þeir kölluðu öryggisleit og fólst samkvæmt fram-burði þeirra fyrir dómi í að kanna hvort einhver væri sár einhvers staðar í íbúðinni eða einhver leyndist þar sem hætta kynni að stafa af. Af þeirri ástæðu hafi þeir litið inn í öll herbergi og rými í íbúðinni. Lögreglumennirnir þrír sem könnuðu vettvanginn og ræddu við stefnandann A og D, kærasta hennar, voru á einu máli um að slík vettvangsskoðun fæli ekki í sér leit í skilningi sakamálalaga enda hefðu þeir engar hirslur opnað, hvorki skúffur né skápa, og í raun ekki verið að leita að neinu.

Það liggur fyrir að við vettvangsskoðun þessa rak lögreglumaður augun í ætluð fíkni-efni sem lágu ofan á frystikistu í þvottahúsi íbúðarinnar. D kannaðist aðspurður við að eiga efnin en fyrir dómi var framburður hans óljós um það nákvæmlega hvernig það bar til að lögreglan tók efnin, hvort hann vísaði á þau eða hvort þeir einfaldlega tóku þau, en fyrir liggur að lögreglumaðurinn sem fór inn í eldhús sá þau. D bar um það fyrir dómi að hafa reykt kannabis úti á svölum um það bil hálftíma áður en lögreglumennirnir komu en stefnandinn A hefði ekki orðið vör við það þar sem hún hefði verið sofandi uppi í rúmi. Framburður D í þessum efnum er í ósamræmi við framburð stefnandans A um að hin háværu samskipti milli stefnenda, hennar og dætra hennar, hefðu ekki enn verið yfirstaðin þegar lögregluna bar að garði. Samkvæmt framburði hennar er einboðið að hún hafi verið vakandi hálftíma áður en lögreglan kom þó að hún hafi borið um að sér hefði verið ókunnugt um kannabisreykingar D. Í því ljósi og í ljósi samhljóða framburðar lögreglumannanna um að mikil kannabislykt hafi tekið á móti þeim er einkar ótrúverðugt að stefnandinn A hafi ekki orðið vör við lyktina og jafnvel ferðir D út á svalir þarna um nóttina, hafi kannabisreykingar þessar farið fram utandyra, en umbúðir fíkniefnanna fundust í þvottahúsi íbúðarinnar þar sem stefnandi bar um að reykja sjálf tóbak.

Það er meginhlutverk lögreglunnar samkvæmt 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, sbr. einkum b- og c-lið 1. gr., að halda uppi lögum og reglu, tryggja réttaröryggi, stöðva ó lögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við fyrirmæli laga um meðferð saka-málaog lögreglulög. Má í þeim efnum vísa sérstaklega til 1. og 2. mgr. 13. gr. lögreglu-laga. Í þessu ljósi og með tilliti til tilefnis útkallsins sem lögreglumennirnir voru að sinna eru ekki efni til að leggja annað til grundvallar en að lög hafi staðið til aðgerða lögreglu-mannanna er þeir fóru inn á heimili stefnenda. L jóst er að grunur um ofbeldi inni á heimili er brot af því tagi að ekki þolir bið að brugðist sé við.

Friðhelgi einkalífs er stjórnarskrárvarin réttindi samkvæmt 71. gr. stjórnarskr ár lýð-veldisins Íslandsog nýtur einnig verndar samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Réttur stefnenda til þessarar friðhelgi er ótvíræður. Til þess ber á hinn bóginn að líta að við hagsmunamat vegna grunsemda um ofbeldisbrot sem verið sé að fremja innan veggja heimils víkur friðhelgin fyrir því lögmæta markmiði að lögregla bregðist við til að stöðva slík afbrot og ganga úr skugga um að enginn sé í nauð inni á heimili af slíkum ástæðum, enda sé þess gætt að grípa ekki til viðurhlutameiri aðgerða en nauðsyn krefji. Það er í valdi dómstóla að leggja mat þar á, sbr. til dæmis umfjöllun í 54. efnisgrein í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í máli D-x-x gegn Póllandi nr. 71205/11 þar sem hagsmunamat sem þetta er til umfjöllunar.

Þrátt fyrir þá afstöðu lögreglumannanna sem í hlut áttu að þeir hafi ekki gert húsleit í skilningi sakamálalaga byggist málsvörn stefnda á því að húsleit hafi átt sér stað, væntanlega í samræmi við 74. gr., sbr. 1. mgr. 75. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Slík húsleit væri þar með að öðru óbreyttu bótaskyld gagnvart stefnendum á grundvelli hlutrænnar bótaskyldu samkvæmt 3. mgr. 246. gr. laganna, enda óumdeilt að engin stefnenda hefur verið borin sökum vegna þeirra málsatvika er dómsmál þetta lýtur að. Af hálfu stefnda er hins vegar byggt á því að bótaskyldu sé ekki til að dreifa vegna undantekningarákvæðis síðari málsliðar 3. mgr. 246. gr. sem kveður á um að fella megi niður bætur eða lækka þær ef hlutaðeigandi hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á.

Þegar lagt er mat á það hvort stefnendur hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem þær reisa kröfu sína á þá liggur fyrir sem staðreynd að það var háreysti þeirra allra um langa hríð um hánótt í miðri viku sem leiddi til þess að tilkynnt var um grun um að heimilisofbeldi væri að eiga sér stað. Í því ljósi er stefnandanum A ekki unnt að hafa uppi bótakröfu á þeim grunni að lögreglan hafi komið inn á heimili hennar og gengið úr skugga um að slíku ofbeldi væri ekki til að dreifa þar sem það var háreysti hennar og grátur dætra hennar sem stuðlaði að aðgerðunum. Vegna ungs aldurs stefnendanna B og C verður ekkisambærileg ábyrgð lögð til grundvallar í þeirra tilviki en á hitt er að líta að þær verða samsamaðar móður sinni í þessum efnum. Þá beindust aðgerðir lögreglu í engu að þeim. Þeim var hlíft við aðgerðum lögreglu svo sem nokkur kostur var í ljósi ungs aldurs og þeirrar aðstöðu sem fyrir lá, að að bregðast þurfti við þeim til verndar meðal annarra.

Hvað varðar þann þátt lögregluaðgerðanna er lýtur að fíkniefnunum sem fundust í í búðinni er fyrst til þess að horfa að þau fundust ekki við eiginlega leit heldur rak lög-reglumaður augun í þau við fyrrgreinda skoðun á vettvangi og D framvísaði þeim og kannaðist við að eiga þau. Fyrir liggur að megn kannabislykt vakti athygli lögreglu-mannanna um leið og þeir komu á vettvang og umbúðir utan af efninu lágu á glámbekk. D bar einnig um að hafa reykt efnið um það bil hálftíma áður en lögreglan mætti á staðinn, sem samrýmist því vel að lyktin sem mætti lögreglu hafi verið megn. Fyrir liggur samkvæmt framburði stefnandans A að hún hafi verið vakandi að eiga við ódælar dætur sínar frá því að sú yngri vaknaði með andfælum og þar til að lögreglan kom. Í því ljósi er annað útilokað en að hún hafi orðið vör við kannabisreykingar D. Það að leyfa eða láta á tölulausa notkun fíkniefna á heimili sínu þar sem tvær kornungar dætur voru einnig búsetta rog vakandi er slík hegðun að stefnandanum A er ekki tækt að hafa uppi bótakröfu á grundvelli 3. mgr. 248. gr. laga um meðferð sakamála. Að því marki sem aðgerðir lögreglunnar, er lutu að fíkniefnabroti D, beindust að heimili hennar er óhjákvæmilegt annað en að fella niður bætur stefnanda A af þessu tilefni. Er í þeim efnum einnig til þess að líta að þessar aðgerðir, er lutu að fíkniefnabrotum D, beindust eingöngu að honum og virðist hann hafa verið samvinnufús við lögreglu, kannast við að eiga fíkniefnin, vísað á þau og undirritað leitarheimild. Leitarheimildin virðist raunar ekki hafa verið notuð þar sem hann hafði þegar framvísað efnunum og játað brot sitt skriflega þegar hann undir-ritaði heimildina. Rétt er einnig að halda því til haga að lögreglu var rétt að beina að-gerðum sínum og sjónum að D, meðal annars við könnun á fíkniefnabroti hans innandyra í íbúðinni, eftir atvikum á grundvelli heimildar hans enda varhann talinn vera sambýlis-maður stefnanda A. Sú ályktunvarekkióeðlileg, óháð því að skráð lögheimili hans væri annars staðar, enda hann staddur í íbúðinni um hánótt, fáklæddur með dóttur stefnanda í fanginu, þegar lögregluna bar að garði.

Samkvæmt framburði stefnanda og lögreglumannanna takmörkuðust aðgerðir lög-r eglu, hvað fíkniefnin snertir, við eldhús og þvottahús íbúðarinnar. Stefnendurnir B og C-kvk-nf staddar inni í herbergi B er lögreglan var að athafna sig inni í eldhúsi og þvottahúsi og urðu þar af leiðandi ekki varar við þær aðgerðir. Engar forsendur eru því til að þær eigi bótarétt af þessu tilefni, enda beindust aðgerðirnar að hvorugri þeirra, né hafa þær haft vitneskju um aðgerðirnar er þær fóru fram. Önnur niðurstaða myndi í raun fela í sér sjálfvirkan bótarétt gagnvart börnum fyrir það eitt að þau væru stödd á heimili sínu við aðstæður sem þessar óháð því hvort aðgerðirnar beindust á einhvern hátt gagnvart þeim.

Með hliðsjón af ofanrituðu verður ekki á það fallist að stefnendum beri bætur á grund-velli 3. mgr. 248. gr. laga um meðferð sakamála. Gagnvart stefnandanum A vegna eigin á byrgðar hennar á aðgerðum lögreglu, athöfnum hvað grun um heimilisofbeldi áhrærir og athafnaleysi með því að láta fíkniefnaneyslu viðgangast á heimili allra stefnenda. Gagnvart stefnendunum B og C á þeim forsendum að hvorug þeirra varð vitni að að-gerðum lögreglu heldur voru þær inni í herbergi auk þess sem þær verða samsamaðar móður sinni hvað háreysti snertir. Hérverður einnig að halda því til haga að stefnendur hafa í engu fært sönnur á ætlað tjón sitt, sem leitt verði af aðgerðum lögreglu, sem ekki voru viðurhlutameiri en hér um ræðir. Í þessum efnum gildir sem endranær að sá sem krefst skaðabóta ber ábyrgð á að færa sönnur á tjón sitt.

Hvað áhrærir bótakröfur sem byggjast á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er til þess að líta að nú þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að aðgerðir lögreglu á vettvangi hafi verið lögmætar. Ólögmæti er skilyrði þess að stefnendum verði dæmdar bætur á grundvelli almennu sakarreglunnar sem liggja verður til grundvallar bótum samkvæmt lagaákvæðinu. Eins og áður er rakið fékk einn lögreglumanna það sér-staka hlutverk að koma í veg fyrir að dætur stefnanda yrðu fyrir röskun umfram það sem aðstæður á heimilinu gáfu tilefni til, sem lögreglan var að bregðast við. Aðgerðir lög-reglunnar beindust í engu að þeim tveimur enda kornungar að aldri. Staðhæfing stefnandans A, sem hún hafði eftir dóttur sinni, að lögregla hafi innt dóttur hennar eftir málsatvikum er ósönnuð. Staðhæfingin á sér ekki stoð í gögnum málins og er í andstöðu við framburð lögreglumannanna sem báru um það verklag að þess hefði verið gætt sem kostur var að halda börnunum frá aðgerðum, og því var sérstaklega hafnað að nokkrar spurningar um málsatvik hefðu verið bornar upp við stúlkurnar. Í raun benda málsatvik til þess að lögregla hafi haft meðalhóf í huga við aðgerðir sínar. Aðgerðirnar tak-mörkuðust við það að ganga úr skugga um að engu heimilisofbeldi væri til að dreifa og komast til botns í þeim þætti er laut að fíkniefnum sem uppgötvuðust á glámbekk og fíkniefnaneyslu. Þar sem engri saknæmri og ólögmætri háttsemi lögreglunnar var til að dreifa verður bótaskylda ekki felld á stefnda af því tilefni.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnendur njóta gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfum frá 8. október 2019. Allur gjafsóknarkostnaður þeirra greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála. Þar með talin er þóknun lögmanns þeirra, B-kvk-ef G-kvk-ef G-kvk-ef, sem er hæfilega ákveðin í einu lagi fyrir alla stefnendur 1.100.000 krónur, en ekki eru efni til að fella undir gjafsóknarleyfi kostnað við það að tvisvar var skipt um lögmann við rekstur málsins af hálfu stefnenda.

Af hálfu stefnenda flutti B-kvk-nf G-kvk-nf G-kvk-nf lögmaður málið en af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnenda, A, B og C. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnenda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, B-kvk-ef G-kvk-ef G-kvk-ef, 1.100.000 krónur.

B-kk-nf L. B-kk-nf