S-209/2008

Mál þetta höfðaði ríkissaksóknari með ákæru 2. júní 2008 á hendur ákærðu, X..., kt. ..., .... Málið var dómtekið 15. janúar 2009.

Í ákæruskjali segir að málið sé höfðað gegn ákærðu „fyrir tilraun til manndráps, en til vara sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa föstudaginn 14. mars 2008, að ..., ..., veist að A..., kennitala ..., og reynt að stinga hann með flökunarhnífi. A... hlaut 1 cm skurð á neðri vör og nokkra litla skurði á hægri framhandlegg.“ Er þetta aðallega talið varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1991, en til vara við 2. mgr. 218. gr. sömu laga, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981.

Í ákæru er þess krafist aðallega að ákærða verði dæmd til refsingar, en til vara að henni verði gert að sæta viðeigandi ráðstöfun samkvæmt 62. og 63. gr. almennra hegningarlaga. Þá er þess einnig krafist að flökunarhnífur, sem lögregla lagði hald á undir rannsókn málsins, verði gerður upptækur samkvæmt 1. tölul. 69. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvaldsins og að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð, en til vara að henni verði gerð svo væg refsing sem lög frekast leyfa.

I.

Ákærða og A... voru í óvígðri sambúð um tveggja ára skeið og eignuðust þau dóttur, B..., fædda árið 1994. Fljótlega eftir fæðingu barnsins slitu ákærða og A... sambúðinni. Foreldrarnir hafa farið sameiginlega með forsjá stúlkunnar en hún hefur frá sambúðarslitum alist upp hjá móður sinni. Ákærða er í hjúskap með D... og eignuðust hjónin dóttur árið 2001. Fjölskyldan hefur verið búsett í ....

Á undanförnum árum hefur gætt vaxandi erfiðleika í samskiptum ákærðu og A.... Einnig hefur komið fram að erfiðleikar hafi verið í samskiptum ákærðu og dóttur hennar B.... Telur ákærða að þau vandkvæði verði einkum rakin til hegðunar stúlkunnar og óheppilegra áhrifa frá föður hennar.

Hinn 14. mars 2008 laust eftir hádegi kom A... til ... og var honum ekið af félaga sínum E.... Tilgangurinn með förinni var að sækja B... sem A... ætlaði að taka til sín. Telpan dvaldi þá á heimili vinkonu sinnar F... að .... Um er að ræða tveggja hæða hús og var B... stödd í íbúð á efri hæð hússins en stigagangur er milli hæða. Þegar A... kom að húsinu var ákærða þar fyrir. Fóru þau inn í húsið og upp á efri hæð en þar í stigaganginum er ákærðu gefið að sök að hafa lagt til A... með hnífi með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir.

Eftir atburði í stigaganginum yfirgáfu A... og B... vettvang í bifreiðinni með E.... Veitti ákærða þeim eftirför á bifreið sinni út úr bænum. E... sneri þá við og ók aftur til ... að bensínstöð N1 þar sem kallað var eftir aðstoð lögreglu. Komu lögreglumenn akandi frá ... og hittu fyrir A..., B... og E.... Þessu næst var haldið að ... þar sem A... vísaði lögreglumönnum á hnífinn sem ákærða var með, en um er að ræða flökunarhníf með 12 cm löngu hnífsblaði.

Ákærða hélt kyrru fyrir í bifreið sinni nærri bensínstöðinni þaðan sem kallað var eftir aðstoð lögreglu. Þangað kom G..., lögreglumaður í ..., en hún hafði áður verið í símsambandi við ákærðu og eiginmann hennar. Fór G... með ákærðu heim til þeirrar síðarnefndu og var ákærða handtekin þar nokkru síðar.

Í kjölfar þeirra atburða sem hér hefur verið lýst var A... færður til aðhlynningar á heilsugæslustöðina í .... Í áverkavottorði H..., læknis, segir að A... hafi verið með varnaráverka eftir hnífsstungu. Um hafi verið að ræða 1 cm skurð við neðri vör hægra megin, 1 mm djúpur. Auk þess hafi verið fleiri smávægilegir áverkar á hægri framhandlegg. Ekki þurfti að sauma sár A....

II.

1.

Ákærða var yfirheyrð hjá lögreglu í kjölfar atburða síðdegis sama dag. Samkvæmt framburðarskýrslunni var ákærðu við upphaf skýrslutökunnar bent á að henni væri óskylt að svara spurningum um ætlað brot og að hún ætti rétt á verjanda á öllum stigum málsins. Þá var haft eftir ákærðu að hún væri reiðubúin til að tjá sig án verjanda, en viðstaddur skýrslutökuna var D..., eiginmaður ákærðu.

Í skýrslunni var haft eftir ákærðu að hún hefði fregnað að A... væri á leið til ... til að sækja dóttur þeirra, B..., en þá þegar hefði ákærða ákveðið „að hún ætlaði að drepa hann með því að stinga hann með hnífi.“ Aðdragandanum lýsti ákærða þannig að hún hefði fyrst farið að ..., þar sem B... hafði gist nóttina áður, til að athuga hvort A... væri þar. Þaðan hefði hún síðan farið að heimili sínu til að sækja hníf. Þegar þangað var komið kvaðst ákærða hafa orðið vör við bifreið A.... Hún hefði svo farið aftur að ... og komið þangað á sama tíma og A... og þau gengið upp á efri hæð hússins. Framhaldinu lýsti ákærða þannig að B... hefði fyrst gengið niður stigann en A... varnað ákærðu að fara á eftir henni. Við þetta hefði ákærða reiðst og tekið fram hnífinn sem hún hafði í hægri hendi þannig að hún hélt um hnífsskaftið en hnífsblaðið snéri upp með handleggnum. Ákærða kvaðst hafa lyft hendinni með hnífsblaðið niður úr lófanum og lamið eða stungið til A.... Um leið og ákærða lagði til A... sagði hún að B... hefði hrópað og við það hefði A... snúið sér frá þannig að stungan geigaði. Þau hefðu síðan tekist eitthvað á en B... tekið hnífinn úr hendi ákærðu. Þegar komið var út úr húsinu sagði ákærða að A... hefði haldið sér liggjandi á jörðinni, en því næst hefði A... haldið á brott ásamt B... í bifreið sem félagi hans ók.

Nánar aðspurð sagði ákærða við yfirheyrsluna að ósvífni A... að koma til að sækja dóttur þeirra að ákærðu forspurðri hefði misboðið ákærðu stórlega og valdið mikilli reiði hennar. Einnig sagði ákærða að hnífurinn hefði aldrei farið í A... og taldi ákærða að lítið sár á hægra munnviki A... hefði komið þegar hún klóraði hann í átökum þeirra.

2.

Fyrir dómi sagði ákærða að málið ætti sér þann aðdraganda að B..., dóttir ákærðu og A..., hefði verið iðin við að stinga af og dvelja hjá föður sínum gegn vilja ákærðu. Kom fram hjá ákærðu að hún væri ósátt við að telpan dveldi hjá föður sínum vegna fíkniefnaneyslu hans.

Þegar atburðir þeir gerðust sem mál þetta er sprottið af sagði ákærða að tæp vika hefði verið síðan B... kom frá föður sínum. Kvaðst ákærða hafa haft af því ávæning að A... væri að koma til að sækja B..., en við það kvaðst ákærða hafa orðið mjög reið og ákveðið að koma í veg fyrir að telpan færi með föður sínum. Ákærða sagði dóttur sína hafa verið hjá vinkonu sinni að ... og þangað hefði ákærða farið akandi til að athuga hvort stúlkan væri farin með föður sínum. Þegar ákærða hafði fullvissað sig um að svo var ekki sagðist hún hafa farið heim og sótt hníf, en áður kvaðst ákærða hafa hringt í vinkonu sína G..., lögreglumann, og sagt henni málavexti. Þegar ákærða var stödd við heimili sitt kvaðst hún hafa orðið vör við bifreið A... í nágrenninu. Þessu næst kvaðst ákærða hafa haldið aftur akandi þangað sem dóttir hennar dvaldi og komið að ... á sama tíma og A....

Ákærða sagði að hún og A... hefðu gengið inn og upp stiga að íbúð á efri hæð hússins. A... hefði síðan sagt við dóttur sína að hann væri kominn til að sækja hana, en ákærða kvaðst þá hafa sagt að telpan færi ekkert. Þau hefðu svo gengið niður stigann, fyrst B..., síðan A... og loks ákærða. Þegar hér var komið sagði ákærða að hún hefði reitt upp hnífinn sem hún hefði haldið á þannig að hnífsblaðið lá með handleggnum utanklæða. Í þessu hefði B... litið við og öskrað upp en við það hefði A... snúið sér að ákærðu og tekið um hægri handlegg hennar. Við þetta kvaðst ákærða hafa misst hnífinn, sem B... hefði tekið upp og farið með inn í íbúðina. Framhaldinu lýsti ákærða þannig að hún og A... hefðu tekist á niður stigann og þar til út var komið. Í þessum átökum taldi ákærða að A... hefði fengið þá áverka sem hann hlaut. Eftir að þessum átökum lauk sagðist ákærða hafa veitt bifreið A... eftirför út fyrir bæinn til að reyna að koma í veg fyrir að stúlkan færi suður með föður sínum.

Ákærða tók fram að hún hefði í umrætt sinn aðeins lyft upp hnífnum og gert sig líklega til að beita honum en ekki lagt til A.... Hefði það staðið til sagðist ákærða hafa haft nægt svigrúm meðan A... gekk niður hálfan stigann snúandi baki í ákærðu. Lagði ákærða áherslu á að tilgangurinn hefði aðeins verið að ógna A... til að aftra því að dóttir þeirra færi með honum suður. Aðspurð kannaðist ákærða við að hafa sagt áður í símtalinu við G... að hún ætlaði að drepa A..., en það hefði hún aðeins gert til að vera tekin alvarlega svo hún fengi aðstoð lögreglu til að hindra að telpan færi með föður sínum. Einnig rámaði ákærðu í að hafa átt símtal í svipaða veru við eiginmann sinn. Aftur á móti mundi ákærða ekki eftir að hafa á leið í síðara sinn að ... ekið að bensínstöð N1 í ... þar sem bifreið A... var og sýnt hnífinn.

Ákærða lýsti ástandi sínu í umrætt sinn þannig að hún hefði verið tryllt og ekki haft stjórn á sér. Einnig sagði ákærða að þetta ástand sitt hefði valdið því að hún sagði lögreglu ranglega að hún hefði ætlað að drepa A.... Í því sambandi tók ákærða fram að það hefði jafnframt valdið reiði hennar að lögregla leyfði stúlkunni að fara suður með föður sínum. Þá sagði ákærða að lengi á eftir hefði hún verið föst í þessari röngu hugsun sinni. Að lokum sagði ákærða að hún hefði verið leidd áfram í skýrslutöku sinni hjá lögreglu og verið lögð í munn ummæli sem hún vildi meina að hún hefði ekki viðhaft. Þar fyrir utan hefði hún rakleitt í kjölfar atburða ekki verið fær um að gefa skýrslu um málið.

III.

Vitnið A... lýsti málsatvikum þannig fyrir dómi að hann hefði komið til ... ásamt félaga sínum E... til að ná í dóttur sína B.... Vitnið sagði að þeir hefðu fyrst farið að heimili B... en þar hefði engan verið að finna. Því næst hefðu þeir ekið að bensínstöð N1 og þar kvaðst vitnið hafa farið inn. Þegar A... kom aftur í bifreiðina sagði hann að E... hefði sagt sér að ákærða hefði komið og sýnt sér hníf. A... kvaðst hafa séð að X... hafði farið frá bensínstöðinni til vinkonu B... í nágrenninu og þangað kvaðst vitnið því hafa farið til að finna dóttur sína. Framhaldinu lýsti A... þannig að hann og ákærða hefðu komið á sama tíma að húsinu og gengið inn. Kvaðst vitnið hafa tekið eftir að ákærða var engan veginn eins og hún átti að sér að vera. Þessu næst sagði A... að dóttir sín hefði gert sig klára og þau verið að ganga út þegar ákærða stuggaði við vitninu og sagði að stúlkan væri ekki að fara. Þessu kvaðst vitnið hafa mótmælt og sagt að stúlkan væri á leið með sér í bæinn. B... hefði síðan gengið fyrst niður stigann og vitnið næst á eftir. Þegar A... var kominn á stigapallinn milli efri og neðri hæðar hússins sagði hann að B... hefði litið aftur og kallað: „Pabbi passaðu þig hún er með hníf.“ Vitnið kvaðst þá hafa séð ákærðu með hníf hátt á lofti á leið niður í hægri öxl vitnisins aftanverða. Vitnið kvaðst hafa borið fyrir sig handlegginn og þannig náð að koma í veg fyrir að hnífurinn færi í sig að öðru leyti en því að vitnið hefði fengið áverka á vör af hnífnum. B... hefði síðan komið og tekið hnífinn af ákærðu en vitnið kastað ákærðu niður tröppurnar og út úr húsinu. Þaðan hefði vitnið síðan farið ásamt dóttur sinni í bifreiðinni með E... en ákærða veitt þeim eftirför. Þau hefðu þá snúið við og kallað eftir aðstoð lögreglu.

Vitnið E... bar fyrir dómi að við komuna til ... hefði A... farið inn í söluskála. Á meðan A... var þar sagði E... að ákærða hefði ekið upp að bifreið þeirri sem vitnið ók og tekið upp hníf til að sýna hann. Þegar A... kom aftur í bifreiðina sagðist vitnið hafa greint honum frá þessu. Um framhaldið sagði vitnið að þeir hefðu farið að húsi þar sem vinkona B... bjó og kvaðst vitnið hafa beðið í bifreiðinni meðan A... fór inn. B... hefði síðan komið hlaupandi og sagt sér að koma. Vitnið kvaðst þá hafa farið út úr bifreiðinni og séð A... halda ákærðu liggjandi á jörðinni. Atvikum í kjölfarið lýsti vitnið á sama veg og A....

Vitnið G..., lögreglumaður í ..., kom fyrir dóm og kvaðst hafa verið vinkona ákærðu til nokkurra ára. Umræddan dag sagði G... að ákærða hefði hringt í sig um hádegisbilið og sagt að A... væri á leið til .... Vitnið sagði að fram hefði komið hjá ákærðu að hún væri fyrir utan ... þar sem dóttir hennar dveldi. Einnig greindi vitnið frá því að ákærða hefði sagt í símtalinu að hún ætlaði að fara heim að sækja hníf og skyldi vitnið ákærðu þannig að ætlun hennar hefði verið að drepa A.... G... kvaðst þá hafa sagt við ákærðu að hún ætlaði að hafa samband við lögreglumann á vakt og kvaðst vitnið hafa gert það beint í framhaldi af símtalinu við ákærðu. Vitnið kvaðst svo aftur hafa rætt símleiðis við ákærðu sem þá var á ný komin að ... eftir að hafa farið heim. Kvaðst vitnið hafa vitað að þangað hefði ákærða farið til að sækja hnífinn. Nokkru síðar kvaðst G... hafa hringt í eiginmann ákærðu sem hefði greint vitninu frá atvikum að .... G... kvaðst þá hafa ákveðið að fara á vettvang og kvaðst hún hafa komið að ákærðu í bifreið sinni við bensínstöðina í .... Þaðan hefðu þær síðan farið heim til ákærðu.

Vitnið D..., eiginmaður ákærðu, skoraðist undan að gefa skýrslu fyrir dómi. Það gerði hann hins vegar ekki hjá lögreglu en þar gaf hann skýrslu 20. maí 2008. Samkvæmt lögregluskýrslunni lýsti D... erfiðleikum í samskiptum þeirra hjóna við A... og við uppeldið á B.... Umræddan dag greindi D... frá því að ákærða hefði haft samband við sig símleiðis og sagt að hún ætlaði að ná í hníf til að ganga frá A.... Vitnið kvaðst ekki hafa tekið þetta bókstaflega þannig að hún ætlaði sér að drepa A... Hann hefði spurt hana hvort hún væri að meina þetta og hún fullyrt að svo væri. Vitnið kvaðst þá hafa lagt af stað til ... frá ... og á leiðinni rætt við ákærðu til að róa hana. Kvaðst D... hafa bent ákærðu á að tala við lögreglu til að stöðva A... en ákærða þá sagt að lögregla myndi ekki koma til aðstoðar. Þegar vitnið kom til ... var allt afstaðið.

Vitnið F..., vinkona B..., gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að ákærða hefði komið heim til vitnisins til að ræða við dóttur sína. Skömmu síðar hefði A... einnig komið og ákærða verið frammi á gangi. Eftir að B... var farin ásamt foreldrum sínum og F... hafði lokað íbúðinni kvaðst hún hafa heyrt öskur í B.... Vitnið kvaðst þá hafa opnað og séð að A... hélt ákærðu í stigaganginum. B... hefði síðan komið upp í íbúðina með hníf.

Vitnið H..., heilsugæslulæknir í ..., gaf skýrslu fyrir dómi, en hún skoðaði bæði A... og ákærðu í kjölfar atburða. Læknirinn sagði að áverki á vör A... hefði ekki verið eftir klór heldur hefði verið um að ræða skurðsár. Um ákærðu sagði H... að hún hefði verið róleg miðað við það sem á undan var gengið og taldi læknirinn ekki efni til að ákærða yrði færð á geðdeild.

IV.

1.

Með bréfi sýslumannsins á Akranesi 18. mars 2008 var þess farið á leit að matsmaður yrði dómkvaddur til að gera geðrannsókn á ákærðu í því skyni að kanna hvort 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, ættu við um hagi ákærðu. Með skriflegu samþykki féllst ákærða á að gangast undir rannsóknina og var dr. P-kk-nf M-kk-nf, geðlæknir, dómkvaddur 19. sama mánaðar til að taka saman matsgerðina. Hann skilaði síðan matsgerð sinni 5. maí 2008.

Við geðrannsóknina gerði matsmaður áhættumat á ákærðu, svokallað HCR-20 (Historical Clinical Review 20), en matið tekur til atriða sem talin eru hafa forspárgildi um hættu á ofbeldi í framtíðinni. Í matsgerðinni segir svo um niðurstöður þessa áhættumats:

Ekkert bendir til þess að X... sé sérstaklega hættuleg kona dags daglega. Hún skorar hins vegar yfir miðbiki skalans í heild, en í honum eru teknir til þættir sem hafa í fjölmörgum rannsóknum sýnt sig að hafa forspárgildi um tengsl við seinna ofbeldi. X... gerði tilraun til að skaða fyrrum sambýlismann sinn. Það var í miðri erfiðri forræðisdeilu, í kjölfar hótana hennar og án þess að X... hafi verið undir áhrifum vímugjafa eða í geðrofsástandi. Hugsanlegt er að um byrjandi vægan geðhvarfasjúkdóm sé að ræða, sem auki líkur hennar á ofbeldisverkum. Það er samt svo að fyrri saga hennar og aðrir þættir sem koma fram á HCR-20 skalanum geta í sjálfu sér skýrt ofbeldishegðun X... í streituvaldandi aðstæðum eins og þeim sem voru til staðar er þessi atburður átti sér stað. Þarf því ekki að leita til geðsjúkdóms til að útskýra hegðun hennar. Það er einnig svo að eftir atburðinn sýndi X... áfram skýran brotavilja og reyndi þar ekki á neinn hátt að hylja hug sinn. Gekk það svo langt að hún hugðist hafa vopn í bíl sínum til að beita ef hún rækist á A.... Aldrei var hún í sjáanlega annarlegu geðrænu ástandi er hún tjáði þessa ætlun sína í viðtölum við mig. Þótt hún sé nú, rúmum 6 vikum eftir atburðinn aðeins rórri, er það verulegt áhyggjuefni hversu eindregið X... hefur lýst yfir vilja til að skaða A... og bendir það til þess að hún hafi lítinn skilning á alvarleika gjörða sinna. Í þeim aðstæðum (sem vel geta komið upp, þótt X... segist ekki ætla að leita uppi A...) að X... rekist á A... verða því að teljast líkur á að hún grípi til ofbeldis á ný. Í þeim aðstæðum er X... verulega hættuleg. Lyf þau sem X... tekur nú eftir dvöl sína á geðdeild breyta ekki hættunni sannanlega á þann hátt að geri mann rórri.

Í matsgerðinni er síðan að finna svohljóðandi niðurlag:

Þroski X... er eðlilegur. Þetta er kona sem hefur alið upp tvö börn, verið í stöðugu sambandi og sinnt vinnu eðlilega árum saman.

Ekki verður séð að líkamlegt eða andlegt heilbrigðisástand hennar sé með þeim hætti að gæti skýrt gjörðir hennar 14. mars síðastliðinn. Vissulega hefur X... átt við þunglyndi að stríða og ýmislegt bendir til talsverðra geðsveiflna á milli depurðar og örlyndis nú í vetur. Það hefur þó aldrei verið um geðrofseinkenni að ræða og ekkert bendir til mikilla sveiflna í aðra hvora áttina á þeim tímapunkti er verknaðurinn 14. mars var framinn.

Ekkert bendir til áhrifa vímugjafa á þeirri stundu er verknaðurinn var framinn.

Ýmislegt í sögu X... bendir til þess að þarna sé á ferð kona sem hefur fyrri sögu um ofbeldi og minni háttar afbrot, þótt hún hafi að mestu sloppið við dóma. Hún hefur sláandi litla getu til að iðrast og sjá eftir gerðum sínum, jafnvel þótt þær hafi skaðað aðra. Hún sýnir heldur engin merki iðrunar og gerir enga tilraun til að breiða yfir reiði sína og hugsanir um að skaða A... eftir verknaðinn.

Niðurstaða HCR-20 áhættumatsins og ofangreinds bendir til þess að X... sé hætt við að grípa til ofbeldis en sé almennt ekki verulega hættuleg. Í aðstæðum sem eru mjög streituvaldandi er hins vegar annað uppi á teningnum. Atlaga X... að A... var ígrunduð og mildi að ekki fór verr. Sömu streituvaldar eru áfram til staðar og hitti X... A... á ný, sérstaklega ef forræðisdeilan þróast ekki henni í hag, er veruleg hætta á ferðum.

Það er því mat mitt að X... sé ekki haldin þeim vanþroska eða geðsjúkdómi sem skýri hegðun hennar 14. mars síðastliðinn. Ég tel einnig verulega hættu á ferðum hitti X... A... aftur eða deilan þróist henni í óhag og mætti dómsvaldið ef til vill hugleiða leiðir til að minnka líkurnar á því að slíkt gerist, þar til X... hefur sannanlega breytt um viðhorf.

2.

Með bréfi verjanda ákærðu 26. ágúst 2008 var þess farið á leit að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að meta þau atriði sem voru til umfjöllunar í undirmati. Til að gera matið voru sama dag dómkvaddir þeir T-kk-nf Z-kk-nf, geðlæknir, og dr. G-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, sálfræðingur, og skiluðu þeir yfirmatinu 10. október 2008.

Í yfirmatinu er meðal annars rakið viðtal yfirmatsmanna við ákærðu, hagir hennar frá unglingsárum, fjölskyldusaga og niðurstöður sálfræðiprófa sem lögð voru fyrir ákærðu. Í yfirmatinu er síðan að finna svohljóðandi niðurlag:

Samantekt um geðvandamál X...

Við athugun þessa var X... mjög samvinnuþýð og hreinskilin í viðræðum. Á sálfræðiprófum blandast saman hjá henni mikil hreinskilni um eigin veikleika eða persónubresti og að því er virðist tilraun til að ýkja geðrænan vanda sinn.

Saga X... ber vott um hegðunarvanda á unglingsárum. Hún kveðst hafa stundað slagsmál og verið árásargjörn. Hún fór 12-13 ára að neyta áfengis og sú neysla hefur á tímabilum skapað henni vandamál. Hún fór í meðferð 1992 og smakkaði ekki áfengi í mörg ár. Hún byrjaði að smakkað það af og til aftur fyrir nokkrum árum síðan og lenti í vandræðum en hún kveðst ekki hafa drukkið sér til vandræða í rúmt ár.

Fjölskyldusaga X... skipar henni í áhættu hvað það varðar að þróa með sér geðræn veikindi. Dæmi um það má taka að X... lýsir viðvarandi skaperfiðleikum móður sinnar, móðursystir framdi sjálfsmorð, einnig föðursystir og föðurafi X....

Undir venjulegum kringumstæðum virðist X... fær um að bjarga sér ágætlega og hefur lifað reglubundnu fjölskyldulífi líkt og almennt gerist. Hún á að baki hjónaband sem verið hefur farsælt og hefur tekist ásamt eiginmanni sínum, sem er smiður, að styðja við bakið á börnum þeirra beggja, hafa þau á sínu heimili og ala þau upp. X... lauk grunnskólaprófi þrátt fyrir hegðunarvanda sinn og virðist hafa staðið sig vel til vinnu, eignast góða vini, tekið á sig ábyrgðir og verið treyst fyrir fjármunum sem gjaldkeri foreldrafélags. Þau hjónin byggðu tvö sumarhús á jörð sinni sem þau leigja út. Þau stunda hestamennsku. Af X... virðist almennt yfirleitt vel látið í samfélagi hennar fyrir vestan.

Klínískt viðtal og sálfræðiprófun benda til geðrænna veikleika og skapgerðabresta hjá henni. Einkenni þessa eru líklegust til að birtast þegar hún mætir miklu mótlæti eða er undir streituálagi. Þá geta þeir brestir komið fram m.a. í einstrengingslegum eða ósveigjanlegum hugsunarhætti, reiðiköstum, hvatvísi og árásarhneigð.

Hjá X... greinast merki um væga geðhvarfasýki sem talin er eiga erfðafræðilegar orsakir og tengjast gjarnan fjölskyldusögu um klínískt þunglyndi, geðhvarfasýki, sjálfsvíg og neyslu áfengis og annarra vímuefna. Samkvæmt sögu X... er nokkuð ljóst að hún hefur fengið endurtekin þunglyndistímabil, síðast nú í júlímánuði þegar hún skorar mjög hátt á Beck's mælikvarða á geðlægð. Þunglyndislyfjameðferð slær á þau einkenni. Einnig lýsir hún stuttum ofvirknistímabilum og oflætiseinkennum.

Frá síðastliðnu hausti hafa verið verulegir erfiðleikar með dóttur X..., B.... Þeir erfiðleikar og sú áhætta sem stúlkan var í reyndust X... mjög þungbær. Dóttirin hefur hálfdottið úr skóla, datt út úr fermingarfræðslu, verið óábyrg í kynlífi og átt mjög erfitt með að sæta því að henni væru settar reglur. B... leitaði án samráðs og gegn vilja móður til föður síns sem samkvæmt upplýsingum X... hefur átt við veruleg fíknivandamál að stríða undanfarin ár. Sjálfsásökun af hendi X... varðandi hlutverk hennar sem uppalanda er mjög mikil.

Erfiðleikar X... með dótturina og ótti um að illa færi fyrir dótturinni virðist hafa kallað fram örvæntingu, reiði og ráðaleysi hjá henni og það svo brotist fram í árásarviðbrögðum. Sömuleiðis virðist X... sýna litla færni til þess að vinna út úr þessum málum, sjá að sér og læra af reynslu sinni. Auk þess að kenna sjálfri sér um vandræði dótturinnar þá virðist X... kenna A... barnsföður sínum um þau. Hún hefur sýnt stjórnlitla reiði gagnvart barnsföður og litla eftirsjá varðandi árásina á hann í vor. Einnig virðist X... í orðum ekki virða líf barnsföðurins mikils. Hún virðist enn þá telja það réttlætanlegt að stytta honum aldur þrátt fyrir að hafa haft margra mánaða umþóttunartíma. Það virðist ekki hafa hjálpað henni að skilja málið betur að hafa mætt viðbrögðum annarra sem telja slíka hegðun óásættanlega.

......

Niðurstaða

Yfirmatsmenn voru beðnir að upplýsa um geðhagi ákærðu og fleiri atriði eins og fram kemur í beiðni verjanda. Þeim spurningum er svarað fyrr í yfirmatsgerðinni.

Yfirmatsmenn voru einnig beðnir að kanna hvort ákvæði 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, eigi við um hagi ákærðu. Farið var fram á við yfirmatsmenn að meta atriði sem gera dómara fært að meta sakhæfi ákærðu.

Niðurstaða yfirmatsmanna er að þrátt fyrir að X... sé haldin geðhvarfasýki, persónuröskun og áfengisvanda, þá eru vandamál hennar ekki þess eðlis að hún hafi nokkurn tíma verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum. Yfirmatsmenn telja að engar læknisfræðilegar eða sálfræðilegar ástæður komi í veg fyrir að refsing gæti borið árangur verði X... fundin sek.

3.

Þegar langt var liðið á aðalmeðferð málsins 4. desember 2008 stóð til að leiða dóttur ákærðu, B..., fyrir dóminn til skýrslugjafar. Áður ræddi dómsformaður á skrifstofu sinni við stúlkuna og gerði henni grein fyrir því að hún ætti lögum samkvæmt rétt á að skorast undan að gefa skýrslu fyrir dómi. Eftir að stúlkan hafði ákveðið að nýta sér þann rétt og var að yfirgefa húsakynni dómsins veittist ákærða að dóttur sinni. Var nauðsynlegt að handtaka ákærðu og í kjölfarið var hún lögð inn á geðdeild. Af þessum sökum var aðalmeðferð málsins frestað en henni var framhaldið 15. janúar 2009.

Vegna þessa atviks voru á ný leiddir til skýrslugjafar læknarnir og dómkvöddu matsmennirnir T-kk-nf Z-kk-nf og dr. P-kk-nf M-kk-nf. Taldi P-kk-nf að þessi atburður kæmi ekki á óvart í ljósi matsgerðar hans og breyttu ekki niðurstöðu í matsgerðinni. Einnig sagði T-kk-nf að þetta atvik breytti ekki niðurstöðu yfirmatsgerðar.

V.

Fyrir dómi greindi ákærða frá því að umræddan dag, eftir að hún hafði fengið ávæning af því að A... væri að koma til ... að sækja B... dóttur þeirra, hefði hún farið að ... til að athuga hvort stúlkan væri farin með föður sínum. Eftir að ákærða hafði fullvissað sig um að svo var ekki sagðist hún hafa farið heim og sótt hníf og síðan farið aftur að ... og komið þangað á sama tíma og A.... Um framhaldið í stigagangi á milli efri og neðri hæðar hússins sagði ákærða að hún hefði reitt upp hnífinn, sem hún hefði haldið á þannig að hnífsblaðið lá utanklæða upp með handleggnum, þar sem hún stóð fyrir aftan A... sem gekk niður stigann. Í þessu hefði B... litið við og öskrað upp en við það hefði A... snúið sér við og tekið um handlegg ákærðu. Ákærða tók fram að hún hefði aðeins lyft upp hnífnum og gert sig líklega til að beita honum en ekki lagt til A.... Lagði ákærða áherslu á að eingöngu hefði staðið til að ógna A... til að aftra því að hann tæki dóttur þeirra með sér suður.

Við skýrslutöku hjá lögreglu í kjölfar atburða síðar sama dag var hins vegar haft eftir ákærðu að hún hefði tekið þá ákvörðun að hún ætlaði að drepa A... með því að stinga hann með hnífi þegar henni varð ljóst að hann var á leið til ... að sækja dóttur þeirra. Í skýrslunni lýsir ákærða aðdragandanum á sama veg en síðan segir að ákærða hafi greint frá því að hún hafi lyft hendinni með hnífsblaðið niður úr lófanum og lamið eða stungið til A.... Um leið og ákærða lagði til A... hafi B... hrópað og A... snúið sér við þannig að hann varð ekki fyrir stungunni. Um áverka á vör A... segir að ákærða hafi talið sennilegt að hún hafi klórað hann í átökunum.

Í kjölfar atburða samdægurs var ákærða færð fyrir H..., heilsugæslulækni í .... Um ástand ákærðu sagði læknirinn fyrir dómi að hún hefði verið róleg og taldi læknirinn ekki þörf á að leggja ákærðu inn á geðdeild. Að þessu gættu verður ekki fallist á að ákærða hafi á þessum tíma verið ófær um að gefa skýrslu hjá lögreglu. Þá breytir heldur engu um sönnunargildi skýrslunnar þótt verjandi hafi ekki verið kallaður til, enda var ákærða sjálf reiðubúin til að tjá sig án verjanda og högum hennar sýnilega ekki þannig komið að hlutast hafi átt til um að henni yrði skipaður verjandi án tillits til vilja hennar, sbr. 2. mgr. 35. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991. Loks skiptir engu þótt ætlað brot í skýrslunni sé tilgreint stórfelld líkamsárás, enda var fyrst farið að rannsaka málið sem tilraun til manndráps eftir að ákærða sjálf hafði tjáð sig í þá veru.

Andspænis frásögn ákærðu stendur vætti A... en hann hefur borið að ákærða hafi lagt til sín í stigaganginum, en hann náð vegna viðvörunar B... að bera höndina fyrir sig og þannig koma í veg fyrir að hnífurinn færi í sig að öðru leyti en því að hann hlaut skurð á vör. Þessi framburður A... er studdur mati H..., en læknirinn skoðaði sár vitnisins og taldi áverka á vör vera skurðsár. Þá þykir að áliti dómsins afar ótrúverðug sú frásögn ákærðu að hún hafi eingöngu verið að ógna A.... Er þá til þess að líta að ákærða hafði eins og hún sjálf lýsir atburðum dulið hnífinn þegar hún hitt A... og lyfti honum fyrst þegar hann snéri í hana baki. Þessi frásögn ákærðu ber því þann ríka blæ að hún vilji eftir fremsta megni draga úr hlut sínum miðað við það sem hún greindi lögreglu frá fyrst eftir atburði. Að öllu þessu virtu þykir sannað gegn neitun ákærðu að hún hafi lagt til A... með hnífnum með þeirri afleiðingu að hann hlaut smávægilegan skurð á neðri vör. Hins vegar er ekki sannað í ljósi áverkavottorðs að aðrir áverkar sem A... var með hafi verið af völdum hnífsins.

Svo sem hér hefur verið rakið er haft eftir ákærðu í skýrslutöku hjá lögreglu að hún hafi ætlað að ráða A... bana. Einnig bar vitnið G..., lögreglumaður, fyrir dómi að hún hafi í símtali við ákærðu skömmu fyrir atburði skilið hana þannig að hún hefði þetta í huga. Þá sagði vitnið D..., eiginmaður ákærðu, í skýrslu sinni hjá lögreglu að ákærða hefði sagt sér í símtali að hún ætlaði heim að ná í hníf til að ganga frá A.... Þótt þetta bendi eindregið til að fyrir ákærðu hafi vakað að ráða A... bana er jafnframt til þess að líta að A... hefur lýst því fyrir dómi að ákærða hafi lagt til hans þannig að hnífsstungan kæmi í hægri öxl vitnisins aftanverða. Að því virtu þykir varhugavert að slá því föstu að ákærða hafi í raun ætlað að ráða honum bana, enda lá þá beinna við að standa að atlögunni á annan veg sem ákærða hefði hæglega getað þar sem hún gat alls kostar átt við A... þegar hann snéri við henni baki á leið niður stigann fyrir framan ákærðu. Samkvæmt þessu er ekki sannað svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, að ákærða hafi ætlað að ráða A... bana. Háttsemi ákærðu verður því felld undir verknaðarlýsingu 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Af hálfu ákærðu er krafist sýknu á þeim grundvelli að hún hafi ekki verið sakhæf á þeim tíma er verkið var unnið, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga. Verði ekki talið að ákærða hafi verið ósakhæf er því einnig borið við að 16. gr. sömu laga eigi við um hagi hennar þannig að refsingu verði ekki beitt sökum þess að ekki séu efni til að ætla að hún geti borið árangur. Í bæði undirmati og yfirmatsgerð er komist að þeirri niðurstöðu að ákærða hafi verið sakhæf. Einnig segir í yfirmatsgerð að engar læknisfræðilegar eða sálfræðilegar ástæður komi í veg fyrir að refsing gæti borið árangur verði X... fundin sek. Þá hafa þeir læknar sem skiluðu matsgerð borið fyrir dómi að atvik við aðalmeðferð málsins sem áður er lýst fái ekki breytt mati þeirra. Að þessu virtu verður ekki fallist á umræddar varnarástæður ákærðu.

Samkvæmt því sem hefur verið rakið verður ákærða sakfelld fyrir brotið og ber að gera henni refsingu.

Við ákvörðun refsingar er þess að gæta að ákærða er með hreint sakavottorð. Þá verður með engu móti litið hjá því að ákærða hafði þungar áhyggjur af velferð ungrar dóttur sinnar og taldi að aðstæður hennar hjá föður væru ekki barninu bjóðandi. Einnig hefur ákærða um nokkra hríð átt í forsjárdeilu við barnsföður sinn. Skýrir þetta að sínu leyti hvað valdið hefur mikilli geðshræringu ákærðu. Á hinn bóginn horfir til refsiþyngingar að brot ákærðu átti sér nokkurn aðdraganda og var undirbúið af hennar hálfu. Að öllu þessu virtu þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en rétt þykir fresta fullnustu 15 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum 3 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Með vísan til 1. tölul. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga verður tekin til greina krafa ákæruvaldsins um upptöku á hnífi sem lagt var hald á við rannsókn málsins.

Loks verður ákærða samkvæmt 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 dæmd til greiðslu sakarkostnaðar samkvæmt yfirlitum lögreglu og ákæruvalds um sakarkostnað og ákvörðun dómsins um málsvarnarlaun verjanda, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Jafnframt verður ákærða dæmd til að greiða útlagðan ferðakostnað verjanda.

Dóm þennan kveða upp héraðsdómararnir B-kk-nf B-kk-nf, dómsformaður, A-kvk-nf E-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, X..., sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða sæti upptöku á hnífi sem lagt var hald á við rannsókn málsins.

Ákærða greiði 2.023.631 krónu í sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kvk-ef H-kvk-ef, hæstaréttarlögmanns, 976.080 krónur og ferðakostnað verjandans 30.800 krónur.

B-kk-nf B-kk-nf

A-kvk-nf E-kvk-nf

S-kk-nf S-kk-nf