S-54/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar sl., höfðaði lögreglustjórinn á Vestfjörðum með ákæru 5. september 2012 á hendur ákærðu, X, kt. ..., og Y, kt. ...:

I.

Á hendur X fyrir umferðarlagabrot með því að hafa miðvikudaginn 2. maí 2012 ekið bifreiðinni XX-YYY á Bíldudalsvegi, á vegarkafla um Mikladal, er lögregla stöðvaði akstur hans, en ákærði ók bifreiðinni umrætt sinn sviptur ökurétti.

Telst þetta varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

II.

Á hendur X fyrir skjalafals, með því að hafa notað neðangreind skjöl til þess að blekkja með þeim í lögskiptum:

1. Með því að hafa notað skjal með umsóknarnúmeri 161196 sem er samkvæmt heiti sínu kaupleigusamningur, dags. 7. janúar 2008, þar sem A, kt. ..., kaupir bifreiðina LL-BBB á kaupleigu af Intersport ehf., en kaupverð samkvæmt samningi er að fjárhæð kr. 4.700.000. Ákærði fól meðákærðu Y fölsun undirskriftar áðurnefndrar A sem greiðanda á skjalið.

2. Með því að hafa notað skjal sem er ódagsett með umsóknarnúmeri 445245 sem samkvæmt heiti sínu er greiðsluáætlun vegna bílasamnings við Glitni vegna kaupleigu á bifreiðinni AA-BBB, samkvæmt áðurnefndum kaupleigusamningi, dags. 7. janúar 2008, en ákærði fól meðákærðu Y fölsun undirskriftar áðurnefndrar A sem lántaka á skjalið.

3. Með því að hafa notað skjal með umsóknarnúmeri 172355 og leyfisnúmerinu 0802695 sem samkvæmt heiti sínu er yfirlýsing um yfirtöku bílasamnings, dags. 18. febrúar 2008, þar sem B, kt. ..., er leystur undan skuldbindingum sínum gagnvart SP-fjármögnun hf. vegna kaupleigu á bifreiðinni TT-OOO en áðurnefnd A yfirtekur allar skuldbindingar B sem fyrri leigutaka og sjálfskuldarábyrgðaraðila gagnvart SP-fjármögnun hf., en ákærði fól meðákærðu Y fölsun undirskriftar A á skjalið.

4. Með því að hafa notað skjal með umsóknarnúmeri 172353 og leyfisnúmerinu 0802696 sem samkvæmt heiti sínu er yfirlýsing um yfirtöku bílasamnings, dags. 18. febrúar 2008, þar sem áðurnefndur B er leystur undan skuldbindingum sínum gagnvart SP-fjármögnun hf. vegna kaupleigu á bifhjólinu KK-III en áðurnefnd A yfirtekur allar skuldbindingar B sem fyrri leigutaka og sjálfskuldarábyrgðaraðila gagnvart SP-fjármögnun hf., en ákærði fól meðákærðu Y fölsun undirskriftar A á skjalið.

Framangreind brot ákærða teljast varða við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

III.

Á hendur Y fyrir hlutdeild í brotum meðákærða X samkvæmt ákærulið II með því að hafa falsað nafn A á þau skjöl sem þar er lýst í samtals fjórum tilvikum.

Framangreind brot ákærðu teljast varða við 1. mgr. 155. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. ...

Kröfur ákærða X eru þær að hann verði sýknaður af sakargiftum samkvæmt II. kafla ákæru, en gerð sú vægasta refsing sem lög leyfa vegna sakargifta samkvæmt I. kafla hennar. Þá krefst ákærði þess einnig að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin hæfileg þóknun verjanda hans til handa.

Kröfur ákærðu Y eru þær að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvalds og að sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin hæfileg þóknun verjanda hennar til handa.

I.

I. kafli ákæru tekur til brots ákærða X 2. maí 2012 gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ákærði hefur skýlaust játað það brot. Er því óþarft að rekja málsatvik samkvæmt nefndum kafla frekar en þeim er lýst í ákæru.

Í II. kafla ákæru er ákærða X gefið að sök skjalafals með því að hafa notað fjögur þar nánar tilgreind skjöl til þess að blekkja með þeim í lögskiptum, en fyrir liggur í málinu að umrædd skjöl voru notuð við kaup á þremur ökutækjum. Er ákærða í öllum tilfellum gefið að sök að hafa falið meðákærðu Y, sbr. III. kafla ákæru, fölsun undirskriftar systur ákærða, A, á skjölin.

Upphaf þess hluta málsins er ákærukaflar II og III taka til má rekja til kæru A á hendur ákærða X sem hún lagði fram á lögreglustöðinni á Ísafirði 6. maí 2008. Við skýrslutöku þann dag sagði A bróður sinn ekkert umboð hafa haft frá sér til að skrifa undir umrædd skjöl. Ákærði X hefði einungis haft heimild til að nefna systur sína sem ábyrgðaraðila á einu skuldabréfanna og hefði hún talið sig eiga að fá þau gögn til undirritunar. Þá upplýsti A lögreglu um þann grun sinn að fyrrverandi unnusta ákærða, Y, hefði tekið þátt í brotum hans.

Skýrsla var fyrst tekin af ákærða X vegna málsins 10. júlí 2008. Greindi hann þá svo frá að hann hefði sent A umrædd skjöl flugleiðis til undirskriftar. Neitaði ákærði því að hafa falsað, eða fengið einhvern til að falsa, undirskrift systur sinnar á skjölin.

A gaf skýrslu að nýju fyrir lögreglu 28. ágúst 2008. Við skýrslutökuna aftók hún að hafa fengið skjöl send frá ákærða X með flugi til undirritunar vegna áðurnefndra viðskipta. Staðfesti A að hún hefði fengið 50.000 krónur frá bróður sínum á umræddu tímabili, en neitaði því hins vegar að um endurgjald hefði verið að ræða fyrir aðkomu hennar að málinu. Ákærði hefði einfaldlega lánað henni peningana þar sem hún hefði átt í fjárhagsörðugleikum á þessum tíma og haft fyrir tveimur börnum að sjá.

Ákærði X gaf skýrslu að nýju fyrir lögreglu 17. desember 2009. Var þá borið undir ákærða misræmi í framburði hans og systur hans annars vegar og vitnisins B hins vegar. Vísaði ákærði framburði vitnanna á bug og sagði framburð sinn við skýrslutökuna 10. júlí 2008 standa.

Ekki var tekin skýrsla af ákærðu Y vegna málsins hjá lögreglu fyrr en 14. júlí 2011. Fyrir lögreglu kannaðist ákærða við að ákærði X hefði staðið í talsverðu braski með bíla á þeim tíma sem þau voru par og kvaðst hún oft hafa vottað viðskiptaskjöl fyrir hann. Ákærða sagðist ekki minnast þess að hafa ritað nafn A á skjöl tengd viðskiptum ákærða en útilokaði þó ekki að það hefði hún gert.

Ákærða Y gaf skýrslu að nýju 27. október 2011 hjá lögreglu. Kannaðist ákærða þá við rithönd sína á þeim skjölum sem vísað er til í II. og III. kafla ákæru. Sagði hún ákærða X hafa nefnt það við sig að hann hefði leyfi frá systur sinni til að rita og nota nafn hennar í lánaviðskiptum. Hins vegar áréttaði ákærða fyrri framburð sinn um að hún myndi ekki sérstaklega eftir skjölunum og hvorki hvar né hvenær hún hefði ritað nafn A á þau.

Enn var tekin skýrsla af ákærða X fyrir lögreglu 23. febrúar 2012. Staðfesti hann þá sem réttan framburð ákærðu Y þess efnis að hún hefði að hans beiðni skrifað nafn A á fyrrnefnd skjöl. Fullyrti ákærði að hann hefði áður fengið leyfi hjá systur sinni fyrir því að nafn hennar yrði ritað á skjölin.

Auk þess að taka skýrslur af sakborningum og vitnum lét lögregla rannsaka rithönd allra þeirra er höfðu stöðu sakbornings á rannsóknarstigi málsins, sem og kæranda. Var það niðurstaða rithandarrannsóknarinnar, sbr. framlagt sérfræðiálit frá Statens kriminaltekninska laboratorium í Svíþjóð, dagsett 10. október 2011, að ákærða Y hefði verið sá aðili sem ritaði nafn A á títtnefnd skjöl.

Samkvæmt framlögðum gögnum lauk rannsókn lögreglu í lok febrúar 2012. Ákæra var síðan gefin út á hendur ákærðu 5. september 2012.

II.

A.

Ákærði X kom fyrir dóm 15. nóvember sl. og játaði sök samkvæmt I. kafla ákæru. Þá kannaðist ákærði við að hann hefði fengið meðákærðu til að rita nafn systur ákærða, A, í þeim fjórum tilvikum sem lýst er í töluliðum 1-4 í II. kafla ákæru. Ákærði neitaði hins vegar sök samkvæmt þeim kafla ákærunnar og vísaði til þess að hann hefði haft munnlega heimild frá systur sinni til að láta rita nafn hennar á skjölin.

Við aðalmeðferð málsins ítrekaði ákærði X framangreinda afstöðu sína um að hann hefði haft munnlega heimild frá systur sinni til að láta rita nafn hennar á skjölin. Kom fram hjá ákærða að hann hefði í tvígang fengið slíka heimild símleiðis hjá systur sinni, bæði vegna viðskiptanna 7. janúar 2008 og 18. febrúar s.á. Hann hefði síðan fengið ákærðu Y til að rita nafn A á skjölin. Ástæðu þess að hann fékk meðákærðu til að rita nafn systur sinnar en gerði það ekki sjálfur sagði ákærði hafa verið þá hversu illa hann skrifaði, eða „eins og ... tveggja ára barn.“ Kvaðst ákærði hafa upplýst meðákærðu um að hann hefði fulla heimild frá systur sinni til að láta rita nafn hennar á skjölin.

Ástæðu þess að A var lántaki samkvæmt umræddum samningum en ekki ákærði X sjálfur sagði ákærði þá helsta að hann hefði enga fasteign átt. Kvaðst ákærði hafa fengið greitt með öllum ökutækjunum og hefði systir hans fengið hluta af þeim fjármunum. Þá kom fram hjá ákærða að systir hans hefði einu sinni áður tekið lán í eigin nafni í þágu ákærða, þ.e. lán sem ákærði hefði verið raunverulegur greiðandi að. Það lán sagði ákærði hafa verið tekið hjá Landsbankanum og vera „í góðum málum“.

Ákærði X sagði svo hafa farið að hann hefði ekki getað greitt af þeim skuldbindingum sem til hefði verið stofnað vegna viðskiptanna. Lánin hefðu því fallið á A og hún í kjölfarið lagt fram kæru á hendur ákærða hjá lögreglu. Kvaðst ákærði hafa reynt að koma skuldbindingunum af systur sinni en það ekki tekist. Hún hefði því haldið kæru sinni til streitu.

B.

Ákærða Y kom fyrir dóm við þingfestingu málsins 26. september sl. Viðurkenndi ákærða að hafa ritað nafn A í þeim fjórum tilvikum sem lýst er í töluliðum 1-4 í II. kafla ákæru. Ákærða neitaði hins vegar sök og vísaði til þess að hún, einungis 16 ára gömul er atvik máls gerðust, hefði orðið við þeirri beiðni ákærða X að rita nafn systur hans á umrædd skjöl. Það hefði ákærða gert að fengnum þeim skýringum að ákærði hefði umboð systur sinnar til þess að rita nafn hennar á skjölin, en að ekki væri tími til þess að senda þau til A til undirritunar þar sem samningarnir þyrftu að ganga í gegn með mjög skjótum hætti.

Við aðalmeðferð málsins áréttaði ákærða ofangreinda afstöðu sína. Var á ákærðu að skilja að ástæða þess að hún hefði ritað nafn A, en ekki ákærði sjálfur, hefði verið sú að rithönd hennar hefði verið mun líkari rithönd A en rithönd ákærða. Ákærða sagðist ekki hafa talið sig vera að gera neitt rangt. „Ég var náttúrulega bara sextán ára og vissi ekkert hvað ég var að gera. ... Ég hélt að þetta væri allt í lagi af því að hún var búin að gefa grænt á þetta ...“.

Fram kom hjá ákærðu að hún hefði engan fjárhagslegan ávinning haft af umræddum viðskiptum.

III.

Vitnið B, eigandi Renault Megane bifreiðar og Harley Davidson bifhjóls sem um ræðir í ákæruliðum II.3 og II.4, bar fyrir dómi að ákærði X hefði keypt nefnd ökutæki af honum í febrúar 2008. Hefði kaupandinn yfirtekið áhvílandi lán og þá hefði hann jafnframt fengið 300.000 króna peningagreiðslu frá vitninu.

Viðskiptin sagði vitnið hafa átt sér stað uppi á Höfða. Vitnið hefði undirbúið „alla pappíra“ og búið hefði verið að undirrita þá af þess hálfu. Þar sem systir ákærða hefði ætlað að vera „skráð fyrir láninu“ hefði ákærði þurft að skjótast með pappírana og láta hana kvitta undir. Þegar ákærði hefði komið til baka hefði verið búið skrifa undir skjölin.

Síðar sagðist vitnið hafa fengið símtal frá SP-fjármögnun þar sem því hefði verið tilkynnt að systir ákærða kannaðist ekki við að hafa skrifað undir fyrrnefnd skjöl. Í ljósi þess, og að höfðu samráði við lögfræðing, hefði vitnið ákveðið að taka ökutækin til baka. Kvaðst vitnið hafa orðið fyrir miklu tjóni vegna þessa.

IV.

A.

Ákærði X hefur skýlaust játað brot sitt samkvæmt I. kafla ákæru. Játning ákærða samrýmist gögnum málsins. Umrætt brot hans telst því sannað og varðar það við 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987.

B.

Svo sem áður er rakið er ákærða X gefið að sök skjalafals í II. kafla ákæru með því að hafa falið ákærðu Y, sbr. III. kafla ákæru, fölsun undirskriftar systur ákærða, A, á fjögur þar nánar tilgreind skjöl sem ákærði hafi síðan notað til að blekkja með í lögskiptum.

Upplýst er með framburði beggja ákærðu og framlögðu áliti Statens kriminaltekninska laboratorium í Svíþjóð frá 10. október 2011 að það var ákærða Y sem ritaði nafn A á umrædd skjöl. Kom fram hjá ákærðu Y, bæði fyrir lögreglu og fyrir dómi, að ákærði X hefði sagst hafa umboð systur sinnar til þess að rita nafn hennar á skjölin. Fyrir dómi og í skýrslu sinni fyrir lögreglu 23. febrúar 2012 vísaði ákærði og til slíkrar heimildar.

Skv. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Þá skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. sömu laga. Við aðalmeðferð málsins skoraðist A undan því að gefa vitnaskýrslu vegna hins nána skyldleika við ákærða, sbr. ákvæði b-liðar 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008. Ákvæði þetta er ein örfárra undantekninga frá þeirri meginreglu að vitni sé skylt að mæta fyrir dómi og gefa þar skýrslu. Byggist reglan meðal annars á því að ekki sé rétt að setja vitni í þá erfiðu siðferðislegu aðstöðu að þurfa hugsanlega, áminnt um sannsögli, að bera vitni um afbrot nákomins ættingja.

Í tilvikum sem þessum hefur Hæstiréttur talið heimilt, sbr. dóm réttarins í máli nr. 40/2006, er kveðinn var upp 1. febrúar 2007, og athugasemdir við ákvæði b-liðar 1. mgr. 117. gr. í greinargerð með frumvarpi til laga um meðferð sakamála, að líta til undantekningarákvæðis 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008, en þar er lagt í mat dómara hvort skýrsla fyrir lögreglu hafi sönnunargildi við þær aðstæður sem hér eru uppi, og eftir atvikum hvert það gildi sé.

Framburður vitnis sem gefið hefur skýrslu hjá lögreglu, án þess að það hafi komið síðar fyrir dóm, hefur ekki jafnríkt sönnunargildi og ella væri þó svo ákvæði 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 verði talið eiga við. Þá verður ekki framhjá því litið að A, kærandi í málinu, ákvað sjálf að gefa ekki skýrslu vitnis við aðalmeðferð málsins, en augljóst er að það var henni mögulegt. Framburður A fyrir lögreglu er eingöngu til í formi tveggja skýrslna sem lögreglumaður ritaði eftir henni og hún síðan undirritaði. Við skýrslutökurnar var enginn staddur sem gætti hagsmuna ákærða X. Þá er augljóst að verjandi ákærða hefur ekki færi haft á því að spyrja A um það grundvallaratriði í vörn ákærða að samþykki hennar hafi legið fyrir. Þegar við bætist að við hvoruga skýrslutökuna virðist sem þess hafi verið gætt að benda kæranda á tilvist b-liðar 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 og rétt vitnisins samkvæmt ákvæðinu, sem það síðan kaus að nýta sér við aðalmeðferð málsins fyrir dómi, verður að telja sönnunargildi nefndra tveggja lögregluskýrslna í málinu lítið sem ekkert. Samkvæmt því þykir alls ekki vera hægt að útiloka að ákærði X hafi haft heimild systur sinnar til nafnritunarinnar, sbr. hér aftur fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 40/2006. Á dómurinn þess því ekki annan kost en sýkna ákærða X af sakargiftum samkvæmt II. kafla ákæru.

Ákærðu Y er í III. kafla ákæru gefin að sök hlutdeild í brotum ákærða X samkvæmt II. kafla ákærunnar. Þegar leiðir af framangreindri niðurstöðu, um sýknu ákærða af þeim sakargiftum, að sýkna ber ákærðu Y af kröfum ákæruvalds í málinu.

V.

Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins gekkst ákærði X 16. apríl 2012 undir sektargerð lögreglustjóra þess efnis að hann greiddi 160.000 króna sekt og sætti sviptingu ökuréttar í átján mánuði vegna ölvunaraksturs.

Refsing ákærða vegna umferðarlagabrots þess sem hann hefur nú verið sakfelldur fyrir þykir réttilega ákveðin 60.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi sex daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Með vísan til úrslita málsins verður allur kostnaður sakarinnar felldur á ríkissjóð, þar með talin þóknun verjenda ákærðu vegna starfa þeirra á rannsóknarstigi málsins og við rekstur þess fyrir dómi. Þóknun B-kk-ef J-kk-ef hrl. þykir hæfilega ákveðin 326.300 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og er þá meðal annars tekið tillit til þess tíma er fór í ferðalög hjá lögmanninum. Þá þykir þóknun T-kk-ef G-kk-ef hdl. hæfilega ákveðin 288.650 krónur, sömuleiðis að meðtöldum virðisaukaskatti. Ferðakostnaður þess fyrrnefnda, 22.950 krónur, greiðist jafnframt úr ríkissjóði.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppsögu dómsins var gætt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, Y, skal sýkn af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Ákærði, X, greiði 60.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi sex daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Allur kostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun verjanda ákærða X, B-kk-ef J-kk-ef hrl., 326.300 krónur, og verjanda ákærðu Y, T-kk-ef G-kk-ef hdl., 288.650 krónur.

K-kk-nf H-kk-nf