E-3645/2022

1

Mál þetta, sem tekið var til dóms 23. mars 2023, höfðuðu A og B, báðir til heimilis að [...], með stefnu birtri 26. ágúst 2022, á hendur Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf J-kvk-þgf, [...], til ómerkingar ummæla og greiðslu skaðabóta, þ. m. t. miskabóta.

2

Dómkröfur A eru eftirgreindar:

Í fyrsta lagi, að eftirgreind ummæli stefndu verði dæmd dauð og ómerk:

(1) Í læknisvottorði, dags. [...]2017: ... seinni barnsfaðir hennar A hefur verið spilafíkill og D hefur búið við mikið andlegt, líkamlegt og tilfinningarlegt ofbeldi frá hans hendi auk þess sem sonur þeirra hefur orðið fyrir miklu ofbeldi af hans hálfu... hann hefur haft í hótunum og verið ógnandi við hana og son þeirra.

(2) Í læknisvottorði, dags. [...] 2017:

Hann og móðir hans eru nú í Kvennaathvarfinu vegna ofbeldis sem þau hafa bæði þurft að þola af hendi föður hans. Barnið upplifir mjög mikinn ótta við föður sinn sem hefur margsinnis beitt hann ofbeldi og hótað honum.

(3) Í læknisvottorði, dags. [...] 2017: ... undirrituð hef verið meðvituð um að D og sonur hennar og hafa orðið fyrir ofbeldi af hálfu barnsföður hennar, föður B um árabil, en ógnandi hegðun hans hefur farið vaxandi undanfarin ár.

(4) Í læknisvottorði, dags. [...] 2017: ... hann hefur hitt föður sinn úti á götu og faðir hans hefur þá verið með háreysti og sýnt ógnandi tilburði. B hefur brugðist sterkt við með ofsahræðslu og m. a. brugðist við þannig að hann lamdi föður sinn í magann.

(5) Í læknisvottorði, dags. [...]2017:

Af ofangreindu má sjá að það er gegn hagsmunum drengsins að umgangast föður sinn, þar sem faðir hans vekur ofsahræðslu hjá barninu sem telja má að sé rótin af hans alvarlegu geðrænu einkennum og hegðunarvanda.... verður að teljast skaðlegt fyrir B ef hann verður þvingaður til að umgangast föður sinn gegn vilja sínum... faðir B... hefur ítrekað sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart drengnum og móður hans.

Í öðru lagi, að stefndu verði gert að greiða honum 4.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2022 til greiðsludags.

Í þriðja lagi, að stefndu verði gert að greiða honum 519.777 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. september 2021 þar til mánuður er liðinn frá birtingu stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. frá þeim degi til greiðsludags.

Í fjórða lagi, að stefndu verði gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

3

Af hálfu B er þess krafist að stefndu verði gert að greiða honum 4.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2022 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu.

4

Stefnda krefst þess að kröfum A um ómerkingu ummæla verði hafnað. Þá er krafist sýknu af kröfu hans um að henni verði gert að greiða honum 519.777 krónur með vöxtum. Þá er einnig krafist sýknu af kröfum beggja stefnenda um að stefndu verði gert að greiða hvorum um sig 4.000.000 króna með vöxtum. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnenda. Stefnda krefst sömuleiðis málskostnaðar úr hendi stefnenda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málsatvik

5

Stefnendur eru feðgar. Stefnda er starfandi geðlæknir og hefur starfað sem slík frá árinu 2003. Meðal sjúklinga stefndu var barnsmóðir A og móðir B, D. Eftir því sem fram kemur í greinargerð stefndu hitti hún móður drengsins 13 sinnum á árinu 2017, einu sinni til tvisvar í mánuði, en móðir drengsins hafði verið sjúklingur stefndu frá árinu [...].

6

Þann [...] 2017 yfirgaf móðir drengsins sameiginlegt heimili fjölskyldunnar og tók drenginn B með sér. Fór hún með drenginn í Kvennaathvarfið.

7

Þann [...] sama mánaðar tilkynnti faðir drengsins, A, Barnavernd [...] um að móðirin hefði farið af heimilinu með drenginn og að hún dveldi í Kvennaathvarfinu. Kvaðst hann hafa miklar áhyggjur af öryggi drengsins í umsjá móður hans, sem hefði verið í daglegri neyslu lyfja um nokkurn tíma, en foreldrar drengsins fóru á þessum tíma sameiginlega með forsjá hans. Óskaði A jafnframt eftir því að ástand móður drengsins yrði kannað og hún sett í lyfjapróf.

8

Í málinu liggur fyrir göngudeildarnóta frá göngudeild barna- og unglingalækninga á Landspítalanum (BUGL), dags. [...] 2017. Kemur þar fram að B hafi komið í bráðaviðtal í fylgd móður sinnar samkvæmt tilvísun frá stefndu. Ástæður komu voru sagðar vera hegðunarvandi og kvíði. Niðurstaða viðtals var sú að drengurinn virtist hræddur og taugaspenntur og brygðist óeðlilega sterkt við aðstæðum. Hann virtist ekki gera mun á raunverulegri ógn og almennum umhverfishljóðum. Hann hafi verið stöðugt á varðbergi á sama tíma og hann hafi reynt að stýra aðstæðum að því er virtist í þeim tilgangi að hafa einhverja stjórn á þeim aðstæðum sem hann var í. Var dreng-urinn [...] og endurkoma ákveðin [...] 2017. Mælt var sömuleiðis með því að málið yrði tekið upp á samráðsfundi BUGL og þverfaglegs teymis í heilsugæslu, með tilliti til úrræða eða eftirfylgni. Bráða nóta var sömuleiðis send á heilsugæslu.

9

Barnavernd [...] sendi bréf til stefndu fyrir hönd Miðstöðvar foreldra og barna, dags. [...] 2017, þar sem þess var óskað að stefnda veitti tilteknar upplýsingar um barnið og forsjáraðila þess. Var bréfið sent á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var þess óskað að upplýst yrði um tímabil þjónustu, hvort og þá hvernig aðstoðar eða stuðnings fjölskyldan hefði notið á vegum Miðstöðvar foreldra og barna og hvernig hann hefði nýst, hvort frekari stuðningur væri fyrirhugaður og þá hvaða stuðningur og hvenær. Þá var einnig óskað upplýsinga um það hvort áhyggjur hefðu verið uppi um líðan, velferð eða uppeldisaðstæður barnsins og um annað sem læknirinn kynni að vilja greina frá. Óljóst er hvort stefnda svaraði bréfi þessu og þá eftir atvikum hvenær eða hvernig, en stefnda kaus að svara ekki spurningu þar að lútandi við skýrslutökur í málinu.

10

Hinn [...]2017 ritaði stefnda læknisvottorð vegna móður drengsins, sem stílað var á þann sem málið varðaði. Af gögnum málsins má ráða að vottorðið hafi verið lagt fram í Héraðsdómi [...] 2017. Í vottorðinu kom meðal annars fram að stefnda hefði hitt móðurina frá árinu [...], til eftirlits og meðferðar vegna sjúkdóms. Hún hefði glímt við alvarleg einkenni áfallastreitu, sem hún hefði haft frá árinu [...], þegar hún hafi skilið við fyrri barnsföður sinn. [...]. D hefði í kjölfar þess farið í neyslu og endurteknar meðferðir, en loks hætt allri neyslu árið [...]. Hún hafi hafið sambúð með síðari barnsföður sínum, A, árið [...] og eignast með honum soninn B. Sagði svo í vottorði stefndu:

Seinni barnsfaðir hennar A hefur verið spilafíkill og D hefur búið við mikið andlegt, líkamlegt og tilfinningarlegt ofbeldi frá hans hendi auk þess sem sonur þeirra hefur orðið fyrir miklu ofbeldi af hans hálfu.

11

Þá var greint frá því í læknisvottorði stefndu að D hefði á þessu tímabili glímt við langvarandi svefntruflanir, mikinn kvíða, áfallastreitu og [...]. Sagði svo í vottorðinu:

Undirrituð hef bent D á að leita skjóls í Kvennaathvarfinu ítrekað í u. þ. b. 1 ár. Hún hefur ekki haft kjark til að fara af ótta við afleiðingar í formi eineltis eða ofbeldis frá A, vegna þess sem hún hafi vitneskju um að fyrri barnsmóðir hans hafði þurft að þola þegar hún skildi við hann.

12

Þá kemur einnig fram í læknisvottorði stefndu að D hafi loks farið í Kvennaathvarfið [...] 2017, en af öðrum gögnum að dæma virðist það hafa gerst degi fyrr, eða [...]2017. Hafi D eftir það lagast algjörlega af [...] auk þess sem þunglyndis- og kvíðaeinkenni hafi nokkuð minnkað, þótt enn væri langt í land. Sagði svo í læknisvottorði stefndu:

Hún er þó að glíma við mikinn ótta við að A ógni öryggi hennar og barnsins, þar sem hann hefur haft í hótunum og verið ógnandi við hana og son þeirra.

13

Þann [...] 2017 sendi skólastjóri [...]skóla tilkynningu til Barnaverndar [...] um að drengurinn hefði ekki mætt í skólann [í tæpan mánuð], en B var nemandi við skólann á þessum tíma. Í tilkynningu skólastjórans sagði meðal annars:

Í kjölfar samtals skólastjóra og móður þann [...] 2017, hefur hann verið tilkynntur veikur af hálfu móður.

14

Þann [...] 2017 ritaði stefnda annað læknisvottorð, en í þetta sinn vegna B. Af vottorðinu má sjá að það var ætlað skólastjóra [...]skóla. Var í upphafi rakið að stefnda væri sérfræðingur í geðlækningum, hópmeðferð og fjölskyldumeðferð með mikla reynslu af barnageðlækningum. Sagði svo í vottorðinu:

Það vottast hér með að B er ófær um að mæta í skólann vegna alvarlegra kvíðaeinkenna. Hann þurfti að leita á bráðamóttöku BUGL vegna ofsakvíða-einkenna og skyntruflana [...]. Hann er einnig greindur með [...], sem gerir hann mjög viðkvæman fyrir álagi og breytingum.

Hann og móðir hans eru nú í Kvennaathvarfinu vegna ofbeldis sem þau hafa bæði þurft að þola af hendi föður hans. Barnið upplifir mjög mikinn ótta við föður sinn sem hefur margsinnis beitt hann ofbeldi og hótað honum.

Faðir hans hefur ekki umgengni við drenginn eins og [er] en hefur hótað því að taka hann úr skólanum gegn vilja drengsins og móður hans. Lögfræðingur hennar er að vinna í því að tryggja móður forsjá yfir drengnum en málið er á mjög viðkvæmu stigi eins og er.

Á meðan mál eru enn á svo viðkvæmu og óljósu stigi er það mat mitt að það væri B fyrir bestu að fá að stunda heimanám með stuðningi skólans.

15

Viðbrögð skólastjóra [...]skóla voru þau að senda aðra tilkynningu til Barnaverndar [...], dags. [...]2017, þarsem fram kom að drengurinn hefði enn ekki komið til skóla. Sagði svo í tilkynningu skólastjórans: Skólastjóra barst í gær læknisvottorð og er afrit af því meðfylgjandi. Er þar um að ræða áðurnefnt læknisvottorð stefndu, dags. [...] 2017.

16

Barnavernd [...] sendi bréf á stefndu, dags. [...] 2017, vegna B, þar sem óskað var eftir upplýsingum á grundvelli 44. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var meðal annars óskað eftir upplýsingum um tímabil þjónustu, um meðferð og greiningar barnsins, mat læknisins/sérfræðings/fagaðila á ástandi barnsins og samskipti þessara aðila og forsjáraðila. Þá var óskað eftir upplýsingum um það hvort áhyggjur hefðu verið uppi um líðan, velferð eða uppeldisaðstæður barnsins og annað sem starfsmenn kynnu að vilja greina frá. Fram kom sömuleiðis að upplýsingabeiðnin væri liður í könnun máls á grundvelli barnaverndarlaga, en nauðsynlegt þætti að afla sem gleggstra upplýsinga um líðan og hagi barnsins. Forsjáraðilum væri kunnugt um að beiðnin hefði verið sett fram. Þá var einnig vakin athygli á því að skylda samkvæmt 44. gr. barnaverndarlaga gengi framar ákvæðum laga og siðareglna einstakra starfsstétta. Var gefinn 14 daga frestur til að svara erindinu, en ekki er ljóst hvort, hvenær eða hvernig því var svarað.

17

Hinn [...] 2017 var haldinn meðferðar fundur hjá Barnavernd [...] vegna drengsins. Í greinargerð vegna þess fundar er meðal annars vísað til viðtals sem móðir hafi átt við sálfræðing á vegum þjónustumiðstöðvar í [...] 2017. Þar hafi hún greint frá því að hún hefði orðið fyrir ofbeldi af hálfu sambýlismanns síns og hefði hún í framhaldi af því fengið viðtal við félagsráðgjafa. Þar hefði hún óskað aðstoðar við að fara frá sambýlismanni sínum sem hún sagði að hefði beitt sig ofbeldi. Þá hefði hún sagt frá því að hún vildi ekki að drengurinn þyrfti að horfa upp á ofbeldi á heimili sínu.

18

Í nefndri greinargerð er einnig skráð að tilkynning hafi borist frá lögreglu [...] 2017 varðandi drenginn. Þar hafi komið fram að móðir hefði farið í Kvennaat-hvarfiðdegi áður en beðið lögreglu um aðstoð við að ná í eigur sínar. Fram hafi komið að móðir væri búin að fá sig fullsadda af langvarandi andlegu ofbeldi af hálfu föður. Faðir hafi verið á staðnum þegar lögregla hafi komið með móður og talað niðrandi til móður. Einnig kemur fram að faðir hafi tilkynnt þann [...]2017 að móðir væri í neyslu vímuefna og að hún væri lyfjafíkill með langa sögu um neyslu. Hafi hann sagst hafa áhyggjur af drengnum í hennar umsjón, en þau væru í skráðri sambúð og með sameiginlega forsjá drengsins.

19

Í greinargerð vegna meðferðarfundar Barnaverndar [...] kemur sömuleiðis fram að [...] 2017 hafi borist dagbókarfærsla frá lögreglu, þar sem fram hafi komið að rætt hefði verið við móður í Kvennaathvarfinu. Hafi hún þar lýst líkamlegu og andlegu ofbeldi af hálfu sambýlismanns síns. Einnig er rakið í greinargerðinni að móðir hafi við ýmis tækifæri lýst því að hún og drengurinn hafi mátt búa við ítrekað andlegt og líkamlegt ofbeldi af hálfu föður drengsins. Drengurinn, sem hefði greinst með [...], væri sömuleiðis mjög hræddur við föður sinn. Þá hafi jafnframt komið fram hjá Kvennaathvarfinu að drengurinn hefði sjálfur sagt frá því að faðir sinn lemji sig stundum.

20

Í greinargerð vegna meðferðarfundarins er jafnframt rakið að þann [...] 2017 hafi faðir drengsins hringt og sagt að hann hefði ekki fengið að hitta drenginn frá því að móðir hans hefði farið með hann af heimili aðila. Kvaðst hann hafa rætt við skólastjóra í skóla drengsins, sem hefði sagt sér að drengnum liði illa. Hafi hann jafnframt sagt að hann vissi ekki hvar drengurinn væri niðurkominn en taldi að móðir væri farin úr Kvennaathvarfinu og væri í mikilli neyslu lyfseðilsskyldra lyfja og því ekki hæf til að hugsa um drenginn. Í greinargerðinni er einnig rakið að móðir drengsins hafi sagt frá því að faðir drengsins hefði mætt í skólann áðurnefndan dag. Drengurinn hafi orðið mjög hræddur þegar hann frétti af föður sínum í skólanum.

21

Þá er í greinargerð vegna meðferðarfundar Barnaverndar [...] 2017 vitnað til læknisvottorðs frá stefndu, sem móðir drengsins hafi afhent. Af lýsingu af því vottorði má ráða að um sé að ræða framangreint læknisvottorð, dags. [...]2017. Þá er haft eftir öðrum lækni að báðir foreldrar hafi haft samband við hana og borið hvort annað sökum. Læknirinn hafi hins vegar tekið fram að hún þekkti ekki nægjanlega vel til foreldra drengsins til að meta sannleiksgildi ásakana þeirra. Þá er vísað til tilkynningar frá hjúkrunarfræðingi [...].

22

Þá er sömuleiðis í greinargerðinni vitnað til viðtals við B sjálfan, sem fram hafi farið [...] 2017. Í því viðtali hafi drengurinn ítrekað sagt starfsmönnum Barnaverndar [...], án þessað vera spurður, að faðir hans væri vondur og að hann vildi ekki vera hjá pabba sínum. Hafi honum verið mikið í mun að greina frá þessu. [...], en lagt mikla áherslu á að mamma hans væri honum góð. Hvað skólann varðaði hafi drengurinn sagt að honum þætti gaman í skólanum en hann gæti ekki farið þangað, því pabbi hans myndi þá koma og taka hann. Hann vissi af því að pabbi hans kæmi á hverjum degi að leita að sér í skólanum og hann myndi taka hann. Segir svo í greinargerðinni:

Lítið var hægt að ræða við drenginn sem sagði lítið annað en að pabbi væri vondur. Þegar hann var spurður hvort pabbi hans hefði meitt hann, neitaði hann því og vildi ekki fara nánar út í það hvernig pabbi væri vondur nema að hann hefði einu sinni hrint mömmu sinni og hann hefði orðið hræddur við hann á Laugaveginum.

23

Í greinargerð Barnaverndar [...] vegna fundarins [...] 2017 er sömuleiðis vísað til tilkynningar frá skóla drengsins, dags. [...] 2017, þar sem ítrekuð var fyrri tilkynning varðandi mætingar drengsins í skóla. Tilkynningunni hafi fylgt læknisvottorð, sem læknir móður hefði sent skólanum. Er þar um að ræða framangreint læknisvottorð stefndu, dags. [...] 2017. Þá kemur fram að Barnavernd [...] hafi þann [...] 2017 fengið upplýsingar um að móðir drengsins væri flutt með drenginn [í annað bæjarfélag]. Þá hafi komið fram hjá móður að mál hennar yrði tekið fyrir hjá dómstólum í byrjun [...] og vonir stæðu til að niðurstaða væri komin um bráðabirgðaforsjá í lok þess mánaðar.

24

Í niðurlagi nefndrar greinargerðar Barnaverndar [...] sagði meðal annars að könnun á máli drengsins væri lokið. Tilkynningar hefðu borist frá ýmsum aðilum um andlegt og líkamlegt ofbeldi föður í garð drengsins og móður hans og að móðir hans hafi farið með drenginn í Kvennaathvarfið í [...] sama ár. Drengurinn hefði ekki getað stundað skóla vegna kvíða og ótta við að faðir hans myndi sækja hann í skóla og hafi það verið staðfest með læknisvottorði. Ekkert hefði komið fram við könnun málsins sem gæfi tilefni til að ætla að móðir drengsins væri í neyslu. Svo virtist sem vel hefði verið hugsað um drenginn af báðum foreldrum hans og að þeim væri umhugað um velferð hans. Svo virtist sem drengurinn hefði, samkvæmt eigin frásögn og frásögn móður hans, orðið vitni að ágreiningi og átökum á milli foreldra og slíkt hafi valdið honum vanlíðan. Var lögð áhersla á að drengurinn kæmist í venjubundna rútínu og gæti hafið nám að nýju. Ekki væri hins vegar séð að þörf væri á frekari aðkomu barnaverndaryfirvalda. Málinu yrði því lokað og forsjáraðilum sent bréf þess efnis.

25

Þann [...] 2017 ritaði stefnda læknabréf sem stílað er á hana sjálfa en sagt að það væri til þess er málið varðaði. Af gögnum málsins má ráða að læknabréfið hafi verið lagt fram í Héraðsdómi [...] 2017. Kom fram í skýrslu stefndu fyrir dómi að hún hefði afhent læknabréfið móður B, þ. e. barnsmóður A, sem hefur verið í meðferð hjá undirritaðri um árabil vegna þunglyndis, kvíða og áfallastreitu, eins og í bréfinu segir. Kemur jafnframt fram að vottorðið sé gert að beiðni hennar.

26

Í læknabréfi stefndu, dags. [...] 2 017, var meðal annars að finna svo- hljóðandi ummæli:

Undirrituð hef verið meðvituð um að D og sonur hennar og hafa orðið fyrir ofbeldi af hálfu barnsföður hennar, föður B um árabil, en ógnandi hegðun hans hefur farið vaxandi undanfarin ár. Undirrituð hef hvatt D til að leita til kvennaathvarfs vegna þeirrar ógnar sem hún og barnið hafa búið við heimafyrir og ræddi það fyrst fyrir um það bil ári síðan.

Þetta vottorð er ritað til að staðfesta að B hefur orðið fyrir miklu sálrænu álagi sem komið hefur fram í alvarlegum geðrænum einkennum og hegðunartruflunum hjá honum. Hann hefur hitt föður sinn úti á götu og og faðir hans hefur þá verið með háreysti og sýnt ógnandi tilburði. B hefur brugðist sterkt við með ofsahræðslu og m. a. brugðist við þannig að hann lamdi föður sinn í magann.

27

Þá rekur stefnda í læknabréfi sínu að líðan drengsins hafi batnað mikið eftir að hafa dvalið með móður sinni í Kvennaathvarfinu. Hann sýni þó enn að hann [óttist] föður sinn, með því að hann [vilji] ekki hitta hann og [óttist] að faðir hans verði á vegi hans. Sagði svo í læknabréfi stefndu:

Af ofangreindu má sjá að það er gegn hagsmunum drengsins að umgangast föður sinn, þar sem faðir hans vekur ofsahræðslu hjá barninu sem má telja að sé rótin af hans alvarlegu geðrænu einkennum og hegðunarvanda. Foreldrar sem beita ofbeldi, hvort sem það er andlegt eða líkamleg geta valdið langvinnum geðrænum og heilsufarslegum vanda hjá börnum og því verður að teljast skaðlegt fyrir B ef hann verður þvingaður til að umgangast föður sinn gegn vilja sínum. Grundvallaratriði í tengslum foreldra og barna er að barnið upplifi öryggi og að það geti fengið fyrirsjáanleg og næm viðbrögð frá foreldrum sínum í samræmi við þarfir og þroska barns. Faðir B hefur því miður ekki sýnt þessa hæfileika í samskiptum við hann sem sést meðal annars á því að hann hefur ítrekað sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart drengnum og móður hans.

28

Móðir drengsins mun hafa höfðað forsjármál á hendur föður hans á árinu 2017. Var málið þingfest [...] það ár, eftir því sem fram kemur í greinargerð stefndu. Má ætla að læknisvottorð stefndu, dags. [...]sama ár, hafi verið lagt fram í dómi í því máli [...] það ár og læknabréf hennar, dags. [...] sama ár, þann [...] sama mánaðar.

29

Í framhaldi af þessu gengu, eftir því sem segir í greinargerð stefndu, úrskurðir um bráðabirgðaráðstafanir varðandi drenginn, fyrst þann [...] 2017. Samkvæmt greinargerð stefndu var þar ákveðið að umgengni drengsins við föður skyldi vera klukkustund í senn, á hlutlausu svæði og undir eftirliti starfsmanna Barnaverndar[...]. Annar úrskurður mun hafa verið kveðinn upp [...]2018 og ákveðið að ekki skyldi vera nein umgengni við föður, eftir því sem í greinargerð stefndu segir. Hafi sú niðurstaða verið byggð á greinargerð E sálfræðings, sem hafi komið fyrir dóminn og gefið þar skýrslu í málinu. Þar hafi meðal annars komið fram að drengurinn hafi lýst því að faðir hans beitti hann ofbeldi með því að lemja hann. Þá var vísað í vottorð frá stefndu eftir því sem í greinargerð hennar í þessu máli segir.

30

Framangreindir úrskurðir hafa ekki verið lagðir fram í máli þessu, né heldur greinargerð eða vitnisburður E sálfræðings. Er því ekki við annað að styðjast hvað þau gögn varðar en lýsingu í greinargerð stefndu á þeim. Hins vegar liggur frammi í því máli sem hér er til meðferðar sálfræðileg matsgerð F sálfræðings, sem dómkvödd var á dómþingi Héraðsdóms [...] í forsjármáli aðila, [...] 2018. Var matsgerðinni skilað [...]sama ár. Komst matsmaður meðal annars að þeirri niðurstöðu að ekki yrði annað ráðið af málinu en að móðir drengsins hefði án gildrar ástæðu hindrað samskipti feðganna og reynt að rjúfa tengsl þeirra. Hafi móðirin sagt að drengurinn vildi aðeins vera hjá henni, umgengni feðganna væri ekki ráðleg og að hún vildi slá henni á frest um ótilgreindan tíma.

31

Móðir drengsins samþykkti vistun hans utan heimilis þann [...] 2018 á grundvelli barnaverndarlaga. Þann [...] 2018 samþykkti faðir hans, A, sömuleiðis vistun hans utan heimilis til [...] sama ár, en foreldrar drengsins fóru á þessum tíma sameiginlega með forsjá hans. Var drengurinn í kjölfar þess vistaður á vistheimili á vegum Barnaverndar [...].

32

Hittust þeir feðgar á vistheimilinu og gisti drengurinn í framhaldi af því á heimili föður síns. Samkvæmt skýrslu talsmanns drengsins, sem liggur frammi í máli þessu, ræddi talsmaðurinn við drenginn [...] 2018. Sýndi drengurinn þá skýran vilja til að vera hjá föður sínum þar sem honum liði vel. Neitaði faðir hans sömuleiðis áframhaldandi vistun hans á vistheimilinu. Móðir drengsins lagðist hins vegar gegn því að drengurinn yrði vistaður hjá föður. Var drengurinn í framhaldi af því tekinn úr umsjá móður sinnar og vistaður hjá föður á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga.

33

Barnaverndarnefnd [...] kvað upp úrskurð [...] 2018 um að drengurinn skyldi vistaður á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði frá þeim degi að telja, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Móðir drengsins kærði þann úrskurð til Héraðsdóms [...] og fékk málið málsnúmerið U- [...]. Liggur úrskurður í því máli, [...], frammi í máli þessu.

34

Er meðal annars rakið í framangreindum úrskurði Héraðsdóms [...] að faðir drengsins hafi látið vita af því að drengurinn hefði greint frá því að hann hefði sætt [...] ofbeldi af hálfu móður. Í framhaldi af því hafi verið ákveðið að rannsaka frásögn drengsins nánar í könnunarviðtali í Barnahúsi, þ. á m. frásögnum ofbeldi af hálfu föður. Viðtalið hafi farið fram [...] 2018. Í minnispunktum frá viðtalinu hafi komið fram að drengurinn hefði greint frá saknæmu athæfi móður og að málið yrði sent lögreglu til viðeigandi meðferðar. Jafnframt hafi komið fram að drengnum liði vel hjá föður sínum, en aðspurður um ofbeldi hefði drengurinn sagt föður sinn hafa grýtt sér í rúmið fyrir löngu síðan þegar hann hefði verið óþekkur.

35

Í framangreindum úrskurði Héraðsdóms[...]er einnig haft eftir móður drengsins að hún hefði fallið á vímuefna bindindi í [...] 2018. Hafi hún greint frá því fyrir dómi að hún hefði misnotað lyfseðilsskyld lyf, sem henni hefðu verið ávísuð, [...] þetta ár og að hún hefði byrjað daglega neyslu [...], sem hefði staðið yfir í þrjár til fjórar vikur, þar til hún hefði hafið meðferð á [...]. Í úrskurðinum eru sömuleiðis rakin afskipti Barnaverndarnefndar[...]af málefnum drengsins, sem sögð eru hafa hafist [...] 2018, en þá hafi borist tilkynning um að móðir drengsins væri fallin á vímuefnabindindi. Frekari tilkynningar um vanrækslu á umönnun drengsins og áhyggjur af vímuefnaneyslu móður hans hafi borist eftir það. Hafi drengurinn dvalið utan heimilis hennar frá [...] 2018, þar af á heimili föður frá [...] 2018. Niðurstaða héraðsdóms var að staðfesta hinn kærða úrskurð Barnaverndarnefndar [...].

36

Í málinu liggur frammi sálfræðileg yfirmatsgerð sálfræðinganna G og H, dags. [...]2019, en hennar mun hafa verið aflað í tengslum við forsjármál foreldra drengsins. Er meðal annars rakið í yfirmatsgerðinni að faðir drengsins hafi fengið í hendur mjög krefjandi verkefni að annast drenginn haustið áður. Hann hafi hins vegar sýnt að hann hafi alla burði til að sinna forsjárskyldum sínum gagnvart drengnum. Þá er einnig rakið að móðir drengsins hafi engan veginn sinnt þeirri skyldu sinni að tryggja rétt drengsins til að umgangast föður sinn heldur tálmað umgengni um langan tíma.

37

Er í stefnu rakið aðeftir áralanga baráttu fyrir dómstólum hafi þann [...] 2019 verið ákveðið að lögheimili drengsins skyldi vera hjá föður hans. Hafi það verið mat matsmanna að umgengni drengsins við móður sína ætti ekki að hefjast fyrr en hún hefði náð að minnsta kosti tveggja ára tímabili án þess að neyta vímuefna.

38

Í málinu hafa sömuleiðis verið lögð fram ýmis gögn sem benda til þess að líðan drengsins og ástand hafi tekið miklum framförum eftir að hann fluttist á heimili föður síns [...] 2018. Drengurinn hafi sömuleiðis frá þeim tíma ítrekað lýst yfir vilja til að búa hjá föður sínum. Þá hefur enn fremur verið upplýst að faðir drengsins fari í dag einn með forsjá hans samkvæmt dómsátt sem gerð var í Héraðsdómi [...] 2022.

Helstu málsástæður stefnenda

39

Stefnendur byggja mál sitt á því að ef stefnda hefði ekki skrifað hin umstefndu læknisvottorð liggi ekkert fyrir um annað en að teknar hefðu verið ákvarðanir sem þjónuðu best hagsmunum drengsins. Sönnunarreglur skaðabótaréttarins leiði til þess að stefndu beri að sýna fram á að vottorð hennar hafi engu breytt um framvindu mála varðandi drenginn. Er á því byggt að hefðu gerðir stefndu ekki orðið hefði drengnum umsvifalaust verið komið í trygga og örugga umsjá föður síns í stað þess að vera í umsjá móður.

40

Þá er jafnframt á því byggt að án athafna stefndu hefði móðir drengsins ekki farið af sameiginlegu heimili fjölskyldunnar og í Kvennaathvarfið sem hafi, samkvæmt gögnum málsins, gerst fyrir áeggjan og að undirlagi stefndu. Megi gera ráð fyrir því að faðir drengsins hefði verndað drenginn fyrir ofbeldi og vanrækslu. Hann hafi þess í stað verið vanmáttugur vegna þeirrar löngu og ítarlegu rannsóknar sem fram hafi farið á ofbeldis ásökunum stefndu hjá Barnavernd [...]. Sú mynd sem stefnda hafi dregið upp af móður og drengnum, sem fórnarlömbum A, á flótta undan harðræði, ógn og ofbeldi hans, hafi gert það að verkum að barnaverndaryfirvöld hafi brugðist kolrangt við og talið sér skylt að vernda barnið gegn ofbeldi föður þess. Beri stefnda ábyrgð á gerðum sínum og afleiðingum þeirra.

41

Stefnda hafi gengið svo langt að það hafi verið eindreginn ásetningur hennar að tryggja tengslarof á milli drengsins og föður hans og gera allt sem í hennar valdi hafi staðið til að tryggja áframhaldandi umsjá móður yfir drengnum, þrátt fyrir grafalvarlegt ástand hennar. Stefnda hafi engan reka gert að því að gera minnstu tilraun til að kanna sannleiksgildi umræddra ásakana áður en þær hafi verið settar fram með þeim hætti sem gert hafi verið. Því hafi stefnda mátt gera ráð fyrir því að þær væru rangar og haldlausar.

42

Á því er byggt að stefnda hafi sett fram ærumeiðandi aðdróttanir í skjóli sínu sem sérfræðings í læknisvottorðum í [...], [...] og [...] 2017. Vottorðin hafi brotið í bága við 19. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn, sem og 3. gr. reglna nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða. Það hafi þegar verið staðfest af embætti landlæknis, sem hafi áminnt stefndu. Stefnda hafi í vottorðum sínum ranglega vottað um atriði sem hún hafi ekki skynjað sjálf og beri fulla ábyrgð á afleiðingum þeirra gerða sinna. Beri af þeim sökum að taka kröfur stefnenda til greina.

43

Stefnendur byggja einnig á því að um hafi verið að ræða brot í opinberu starfi í skilningi almennra hegningarlaga nr. 19/1940 auk alvarlegra friðhelgisbrota. Það verði að teljast stórfelld vanræksla og hirðuleysi að saka mann opinberlega um svo alvarlega glæpi sem ofbeldi gegn konu og barni sé, í vottorðum sem fyrirhugað sé að leggja fyrir opinbera aðila og aflað í þeim eina tilgangi, sbr. 141. gr. almennra hegningarlaga. Slík vottorð hafi augljóslega áhrif á ákvarðanir um réttindi einstaklinga, sbr. nefnda grein. Stefnda hafi einnig vitað að tilgangur vottorða hennar hafi meðal annars verið sáað leggja þau fram í dómsmáli, sem feli í sér brot gegn 134. gr., 139. gr., 141. gr. og 147. gr. almennra hegningarlaga.

44

Byggja stefnendur á því að stefnda hafi veitt fullan og ólögmætan atbeina sinn í þeirri viðleitni móður drengsins að tálma umgengni hans við föður sinn með öllum ráðum. Á því er byggt að tengslarofið hafi verið skipulagt af stefndu og framkvæmt að hennar áeggjan og með hennar stuðningi. Slíkt brjóti í bága við friðhelgi einka-lífs og fjölskyldu feðganna, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasátt-mála Evrópu og 16. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í þessu felist einnig brot gegn 1. og 3. mgr. 17. gr., auk 19. gr., laga nr. 34/2012, sbr. og 28. gr. sömu laga.

45

Í lögum um heilbrigðisstarfsmenn sé kveðið á um skyldur til að huga sérstaklega að rétti og stöðu barna sem aðstandenda, sbr. 2. mgr. 13. gr. laganna. Á því sé byggt að stefnda hafi algjörlega brugðist þessari skyldu sinni gagnvart drengnum og virt að vettugi réttindi hans til að njóta umönnunar og umsjár föður síns, til að rækta tengsl sín við hann og eiga eðlilegt líf.

46

Með efnislega röngum vottorðum hafi stefnda gefið opinberum aðilum, svo sem barnavernd, dómstólum og sýslumanni, rangar yfirlýsingar, enda hafi stefnda vitað að læknisvottorð þessi voru fengin í þeimtilgangi að leggja þau fram fyrir opinber-um stjórnvöldum og dómstólum, í þeim tilgangi að styrkja þar stöðu móðurinnar í barnaverndar- og forsjármálum. Varði slíkt brot við 1. mgr. 146. gr. og 147. gr. almennra hegningarlaga. Stefnda hafi engar forsendur haft til að ætla að fullyrð-ingar hennar í umræddum vottorðum væru sannar.

47

Í vottorðunum hafi einnig ranglega verið fullyrt að A væri spilafíkill og að hann hefði beitt alls kyns ofbeldi og ógnandi hegðum. Um rangar sakargiftir sé að ræða sem feli í sér brot gegn 148. gr. almennra hegningarlaga, en einnig ærumeiðandi aðdróttanir þar sem fullyrt hafi verið að stefnandi hafi ítrekað framið refsiverða og svívirðilega glæpi, án þess að stefnda hafi haft neitt fyrir sér í þeim efnum, sbr. 225. gr., 234. gr., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga. Í því ljósi sé á því byggt að fullyrðingar þessar hafi verið hafðar uppi gegn betri vitund.

48

Á því er byggt að með öllum hinum umstefndu ummælum hafi stefnda fullyrt rang-lega og fyrirvaralaust að A væri spilafíkill og/eða hefði gerst sekur um siðferðislega ámælisverða og refsiverða háttsemi, sem feli meðal annars í sér brot gegn 217., 218. og 218. b gr. almennra hegningarlaga. Slík ærumeiðandi ummæli séu óviður-kvæmileg og þau beri að ómerkja, sbr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Þá er einnig vísað til 71. gr. stjórnarskrárinnar, auk 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

49

Stefnendur segjast hafa orðið fyrir gríðarlegu tjóni vegna framangreindra brota, bæði miska og fjártjóni, sem stefnda beri skaðabótaábyrgð á samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, auk almennu skaðabótareglunnar. Stefnda beri ábyrgð á öllum afleiðingum hinnar skaðabótaskyldu háttsemi óháð því hvort hún hafi getað séð þær fyrir eða ekki. Stefnendur telja reyndar að hún hafi mátt sjá þær allar fyrir, enda sérfróð þegar komi að fíklum og tengslavanda barna. Þá hafi hún þekkt sögu móður drengsins og vitað af skertri forsjárhæfni hennar. Almennar sönnunarreglur leiði til þess að þær afleiðingar, sem hin skaðabótaskylda háttsemi hafi verið til þess fallin að valda, teljist vera afleiðing hennar nema annað sannist.

50

Á því er byggt að við ákvörðun fjárhæðar miskabóta verði að horfa til þess hversu eindreginn ásetningur stefndu hafi verið til að eyðileggja mannorð og tengsl stefn-enda, hversu ítrekað og víða hún dreifði ærumeiðingum sínum. Þá beri að hafa í huga tilganginn, sem geti ekki hafa verið annar en sá að valda sem mestu tjóni á mannorði stefnanda A og á tengslum feðganna. Þá verði að horfa til þess mikla og fyrirsjáanlega miska sem af háttsemi stefndu hafi leitt fyrir báða stefnendur. Þar að auki beri stefnda aukna sakarábyrgð sem sérfræðingur. Allt þetta eigi að leiða til þess að miskabætur verði ákveðnar í hærri kantinum. Þá beri enn fremur að ákveða fjárhæð miskabóta svo þær hafi varnaðaráhrif út í samfélagið og að einstaklingum og friðhelgi einkalífs þeirra sé veitt fullnægjandi vernd.

51

Vísa stefnendur til þess að vottorð stefndu hafi farið víða í kerfinu og valdið ómæld-um miska og skaða fyrir stefnanda A og barnungan son hans. Mannorð stefnanda hafi verið lagt í rúst með þessum vottorðum. Sé hann meðal annars skráður sem ofbeldismaður í opinberum gagnagrunnum hjá félagsþjónustunni. Hafi hann mætt þar bæði fyrirlitningu og fordómum. Fjarlæging drengsins af öruggu heimili sínu og flutningur í neyðarathvarf hafi verið að áeggjan og undirlagi stefndu. Allt sem á eftir gerðist hafi verið sennileg og fyrirsjáanleg afleiðing þessa og þeirra vottorða sem hún skrifaði. Stefnda hafi verið geðlæknir móður drengsins frá [...]. Hafi stefnda ekki getað annað en vitað að hún væri að taka stórkostlega áhættu með líf og hagsmuni drengsins með því að stuðla að því að móðir hans færi með hann á flakk og tæki hann meðal annars úr skóla og öllu því sem talist getur eðlilegt líf og stöðugleiki, sem drengurinn hafiverið í brýnni þörf fyrir.

52

Ásakanir stefndu og ærumeiðingar hafi meðal annars orðið til þess að drengnum hafi verið haldið utan heimilis föður og þeir aðskildir í um það bil 15 mánuði, þar til ítarlegri rannsókn barnaverndar hafi lokið. Hafði þá ekkert komið fram sem benti til þess að drengurinn hefði verið beittur ofbeldi af hálfu föður. Á meðan hafi drengurinn búið við hræðilegar aðstæður á heimili móður [...] þegar hann loksins hafi komist í skjól föður síns á ný. Ítarlegar rannsóknir fjölmargra sálfræðinga sem komið hafi að forsjármáli stefnanda A og barnsmóður hans hafi leitt hið sanna í ljós.

53

Á því er byggt að stefnda hafi vitað eða mátt vita að móðir drengsins væri að segja ósatt en kosið engu að síður að gera staðhæfingar hennar að sínum eigin og dreift þeim ósanna rógburði um stefnanda um allt kerfið. Það hafi verið ásetningur stefndu að hafa áhrif á niðurstöðu dómsmáls um forsjá og umgengni drengsins með athöfnum sínum. Aðrar afleiðingar af framangreindum brotum stefndu séu sá mikli miski sem hafi falist í algjöru tengslarofi þeirra á milli og því margra vikna skeiði sem tók samband þeirra að jafna sig. Minnstu hafi mátt muna að skaðinn yrði varanlegur og að drengurinn færi ekki aftur í umsjá föður. Þá hafi á tímabili verið óljóst hvort drengurinn næði nokkurn tíma bata aftur. Aðeins með þrotlausum rannsóknum og vinnu margra aðila hafi tekist að koma umgengni aftur á, svo illa á sig kominn hafi drengurinn verið eftir að hafa lifað við vanrækslu og ofbeldi móður, sem hafi beitt drenginn hömlulausri innrætingu.

54

Kröfu sína um greiðslu á 519.777 krónum byggir stefnandi A á almennu skaðabótareglunni. Vegna ólögmætra vottorða stefndu hafi hann neyðst til að ráða lögmann til að kvarta undan vottorðunum til embættis landlæknis. Hafi slíkt verið gert af nauðsyn og af ríku tilefni. Sá kostnaður teljist til fjártjóns sem sé bein afleiðing af hinum ólögmætu vottorðum stefndu og beri henni að bæta það tjón.

Helstu málsástæður stefndu

55

Stefnda bendir á að annar stefnenda sé barn. Í 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sé kveðið á um að aðili dómsmáls geti verið hver sá sem geti að lands-lögum átt réttindi eða borið skyldur. Almennt sé með því ákvæði átt við að sá geti verið aðili sem sé lögráða. Barn geti eitt og sér ekki verið aðili en lögráðamaður þess geti komið fram fyrir hönd þess ólögráða, eins og kveðið sé á um í 3. mgr. 17. gr. framangreindra laga. Í þessu máli sé barn aðili án þess að nokkur komi fram sem fyrirsvarsmaður barnsins.

56

Stefnda byggir á því að röksemdafærsla stefnenda um að afleiðingar orða stefndu í læknisvottorðum hafi orðið þær að móðir drengsins hafi notað þau sem ástæðu til tengslarofa og umgengnistálmana, að þau hafi kallað yfir báða stefnendur íþyngj-andi og ástæðulausa vistun drengsins utan heimilis föður og rannsókn á umræddum ásökunum, sem hafi tekið um það bil 15 mánuði, sé úr lausu lofti gripin og ekki í neinum takti við það sem raunverulega hafi gerst í forsjárdeilu aðila fyrir dómi. Það sé rangt að halda því fram að orðalag í vottorðum stefndu hafi haft þau áhrif sem haldið sé fram. Sömu lýsingar og upplifanir komi einnig fram í mörgum öðrum vottorðum og gögnum sem hafi legið fyrir í forsjármálinu og hjá barnavernd.

57

Hafi læknisvottorðin haft jafn afdrifaríkar afleiðingar og haldið sé fram í stefnu hefði verið eðlilegt að aðhafast vegna þeirra strax og þau voru lögð fram í dómi í forsjármálinu, sem rekið var í Héraðsdómi [...] sem mál nr. E- [...]. Stefnanda A hafi gefist færi á að mótmæla vottorðunum fyrir dómi þegar þau hafi verið lögð fram á árinu 2017.

58

Stefnda byggir á því að ekkert orsakasamband hafi verið á milli vottorða stefndu og ákvarðana sem teknar hafi verið í forsjármáli foreldra drengsins, þ. á m. um að lögheimili hans skyldi til bráðabirgða vera hjá móður hans. Áður en síðast nefnd ákvörðun hafi verið tekin hafi til að mynda sérfróður hlutlaus aðili rætt við drenginn, sem hafi í þeim samtölum staðfest fullyrðingar móður um það ofbeldi sem stefnandi A hafi beitt drenginn. Af þeirri ástæðu hafi verið ákveðið að umgengni yrði undir eftirliti, en viðbrögð drengsins hafi verið mjög ofsafengin varðandi umgengni við föður sinn. Það hafi svo verið barnavernd sem hafi mælt með því að umgengni félli niður.

59

Stefnda byggir á því að geðlæknir geti aldrei sagt annað í vottorðum sínum en það sem skjólstæðingur segi frá og það hvernig upplifun skjólstæðings sé af áföllum og upplifunum. Starf geðlæknis sé þannig frábrugðið t. d. bæklunarlæknis, sem geti beinlínis upplýst um það hvernig bein séu hjá fólki.

60

Stefnda byggir á því að fullyrðingar í stefnu um að móðir drengsins hafi yfirgefið heimili fjölskyldunnar með drenginn að áeggjan og undirlagi stefndu, að vottorð hennar hafi ráðið ákvörðunum barnaverndaryfirvalda og að það hafi verið eindreg-inn ásetningur hennar að tryggja tengslarof milli barns og föður og gera allt sem í hennar valdi stæði til að tryggja áframhaldandi umsjá móður yfir drengnum, séu ámælisverðar, rangar og ekki í takt við raunveruleikann. Allar ákvarðanir í forsjár-málinu hafi verið byggðar á athugunum sérfróðra hlutlausra aðila en ekki á læknis-vottorðum stefndu.

61

Stefnda vísar til þess að bréf embættis landlæknis, dags. [...] 2021, staðfesti ekki annað en að landlæknir hafi brugðist við með viðeigandi hætti gagnvart stefndu.

Bréfið staðfesti hins vegar ekki alvarlegt brot stefndu, líkt og stefnendur haldi fram. Stefnda hafnar því sömuleiðis að hafa brotið gegn þeim lagaákvæðum sem stefnendur telja að hún hafi brotið gegn, þ. m. t. ákvæðum laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn og 134. gr., 139. gr., 141. gr., 147. gr., 148. gr., 225. gr., 234. gr., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga.

62

Stefnda gerir kröfu um að hún verði sýknuð af miskabótakröfum stefnenda að öllu leyti. Verði ekki fallist á sýknu er gerð krafa um stórfellda lækkun á kröfum stefn-enda. Stefnda byggir á því að kröfugerð stefnenda sé vanreifuð að því er varði það hvernig hert sérfræðiábyrgð eigi við um stefndu. Ekki sé ljóst af lestri stefnunnar hvað átt sé við með framangreindu orðalagi, sem takmarki möguleika stefndu til að verjast þessum rökum stefnenda.

63

Stefnda vísar til þess að þegar vottorðin sem kröfur stefnenda varði hafi verið gefin út hafi verið uppi grafalvarleg staða gagnvart drengnum. Stefnda hafi gefið vott-orðin út með þær upplýsingar og eftir bestu vitund um að rétt væri af henni að gefa þau út. Stefnda hafi ekkert fullyrt í þeim annað en það sem barnsmóðir A, þ. e. móðir drengsins, hafi sagt henni. Þá hafi stefnda reyndar einnig hitt drenginn. Það sé einnig augljóst af lestri vottorðanna að þau lýsi því sem stefnda hafi verið upplýst um.

64

Stefnda byggir á því að umrædd vottorð hafi ekki haft þau afdrifaríku áhrif sem stefnendur haldi fram. Stefnandi A hafi ekki gripið til neinna úrræða sem honum hafi verið tiltæk ef hann hefði viljað koma í veg fyrir að vottorðin yrðu lögð fram í forsjármáli hans og barnsmóður hans. Þrjú ár hafi liðið frá því að forsjármálinu hafi lokið með dómsátt, þar sem hann hafi fengið lögheimili sonar síns, þar til hann hafi fengið lögmann sinn til að senda inn kvörtun til embættis landlæknis. Fimm ár hafi liðið frá lokum forsjármálsins til stefnu í máli þessu.

65

Stefnda segir það rangt að hún hafi veitt atbeina sinn í viðleitni móður drengsins til að tálma umgengni drengsins við föður sinn, svo og að tengslarofið hafi verið skipulagt af stefndu, að hennar áeggjan og með hennar stuðningi. Þessar ásakanir séu alvarlegar og úr öllum takti við fyrirliggjandi gögn og atvik málsins. Ef horft sé til lýsinga málavaxta og gagna málsins sé alveg ljóst að stefnda hafi ekki átt neinn þátt í því að stjórna því hvernig móðir drengsins hafi lokið sambandi sínu við stefnanda A.

66

Stefnda hafnar því að hún hafi með röngum læknisvottorðum og rógburði leitast við að koma því til leiðar að saklaus maður yrði sakaður um refsiverðan verknað, sbr. 148. gr. almennra hegningarlaga.

67

Þáttur stefndu hafi verið sá að gefa þau þrjú vottorð sem hún taldi vera rétt miðað við þær aðstæður sem uppi voru á þeim tíma þegar vottorðin voru gefin út, fyrir rúmlega fimm árum síðan. Vottorðin hafi hún gefið út að beiðni móður drengsins, án þess að fyrir lægi hvernig hún myndi nota þau. Vottorðin hafi ekki verið gefin út í þeim tilgangi að nýta í dómsmáli og stefnda hafi aldrei verið kvödd fyrir dóm til að staðfesta vottorð sín. Það sé auk þess augljóst af lestri læknisvottorðanna að þar sé rakin frásögn móður drengsins.

68

Stefnda mótmælir kröfu stefnanda A um að hún verði dæmd til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 519.777 krónur vegna kvörtunar hans til embættis landlæknis. Stefnandi A hafi tekið þá sjálfstæðu ákvörðun að kvarta yfir stefndu til embættis landlæknis á grundvelli 12. gr. laga nr. 41/2007 um landlækni og lýðheilsu. Það hafi verið hans val að ráða sér lögmann til að sinna þessari kvörtun. Ekkert í lögunum geri kröfu um að kvartandi láti lögmann um kvörtunina og er það líklega sjaldnast svo. Það sé vandséð hvaða hagsmunir stefnenda felist í því að senda kvörtun til landlæknis vegna stefndu. Slíkt sé ótengt máli þessu eða meintri skaðabótaskyldu. Forsjármálið hafi auk þess ekki verið á ábyrgð stefndu. Krafan sé þar að auki vanreifuð.

Niðurstaða

69

Þau þrjú læknisvottorð sem mál þetta varðar voru sem fyrr segir gefin út á tveggja mánaða tímabili árið 2017, þ. e. [...]. Var þá tiltölulega stutt liðið frá því að móðir B hafði yfirgefið sameiginlegt heimili fjölskyldunnar með drenginn, þann [...] 2017. Gögn málsins bera með sér að þau geymi einungis hluta þeirrar sögu sem á eftir fór. Er í sumum þeirra gagna, sem lögð hafa verið fram í máli þessu, vísað til annarra gagna sem ekki hafa verið lögð fram í málinu. Þá er bæði í stefnu og greinargerð vísað til slíkra gagna. Dómur verður hins vegar eðli máls samkvæmt aðeins byggður á gögnum sem lögð hafa verið fram í þessu tiltekna máli, skýrslum sem gefnar voru og yfirlýsingum aðila, sbr. til að mynda 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

70

Meðal þeirra gagna sem ekki hafa verið lögð fram í málinu en vísað hefur verið til eru ýmis gögn varðandi það forsjármál sem foreldrar drengsins áttu aðild að á árunum 2017– 2019, svo sem úrskurðir. Sum þeirra gagna sem þar voru lögð fram hafa þó verið lögð fram í málinu. Hins vegar vantar meðal annars greinargerð E sálfræðings, sem til er vitnað í greinargerð stefndu. Þá er óljóst að mati dómsins hvernig það kom til að [...] 2022 var gerð dómsátt í Héraðsdómi [...] um að faðir drengsins skyldi einn fara með forsjá hans.

71

Vantar samkvæmt framansögðu nokkuð upp á að lýsingar málsaðila séu tæmandi um atvik málsins. Þá vantar einnig gögn varðandi hluta þeirrar atburðarásar sem átti sér stað eftir brottflutning mæðginanna af heimili fjölskyldunnar í [...] 2017, sem gerir það erfiðara að fá heildarsýn á málið.

Um aðildarhæfi og fyrirsvar fyrir drenginn B

72

Stefnandinn B er ósjálfráða og ófjárráða og þar með ólögráða samkvæmt 1. mgr. 1. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Stefnda hefur fundið að því að drengurinn sé beinn aðili að málinu án þess að fyrirsvarsmanns hans sé getið í stefnu, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt þeirri grein getur aðili dómsmáls verið hver sá, einstaklingur, félag eða stofnun, sem getur átt réttindi eða borið skyldur samkvæmt landslögum. Ólögráða einstaklingar geta átt réttindi og borið skyldur samkvæmt lögum, jafnvel þótt lögráðamenn gæti hagsmuna þeirra þar til lögræðisaldri er náð. Drengurinn nýtur því aðildarhæfis samkvæmt nefndri grein.

73

Er málið var þingfest [...]2022 fór faðir drengsins, meðstefnandinn A, með forsjá drengsins ásamt móður hans. Frá og með [síðara tímamarki] 2022 hefur faðir drengsins sem fyrr segir farið einn með forsjá hans, sbr. dómsátt sem gerð var í Héraðsdómi [...] þann dag. Í ljósi þess og þar sem samþykki föður drengsins, sem einnig er aðili að málinu og rekur það í reynd í eigin nafni og fyrir hönd drengsins, liggur fyrir til málshöfðunar þessarar verður það ekki talið valda frávísun málsins ex officio þótt fyrirsvarsmanns hafi ekki verið getið í stefnu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands frá 6. maí 1949 í máli nr. 23/1948, sem finna má á bls. 172 og áfram í dómasafni réttarins frá 1949.

Um grundvöll málsins

74

Aðilar málsins eru ósammála um það hver sé málsgrundvöllur þess. Við aðalmeð-ferð málsins kom fram af hálfu stefndu að um væri að ræða hefðbundið ærumeið-ingarmál, þar sem deilt væri um það hvort stefnda hefði meitt æru stefnenda, annars eða beggja, með móðgun í orðum eða athöfnum, eða dróttað að öðrum manni ein-hverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, og borið slíka móðgun eða aðdróttun út, sbr. 234. gr., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga. Þá væri einnig deilt um það hvort stefnendur ættu rétt á miskabótum vegna þeirra ummæla, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, á þeim forsendum að ummælin hefðu falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart þeim.

75

Af hálfu stefnenda hefur því hins vegar verið haldið fram að það sé vissulega rétt að mál þetta sé ærumeiðingarmál, en gerðar séu frekari kröfur en almennt séu gerðar í slíkum málum. Krafist sé bóta vegna alls þess miska sem stefnendur hafi orðið fyrir vegna læknisvottorða stefndu, sem hafi innihaldið hin ærumeiðandi um-mæli. Stefnendur byggi með öðrum orðum á því að stefnda beri ábyrgð á því, eftir atvikum ásamt móður drengsins, að drengnum hafi verið haldið frá föður sínum í tæpa 15 mánuði, ásamt öllu sem því fylgdi, með tilheyrandi miska fyrir þá báða.

76

Af lestri stefnu í málinu má að mati dómsins ráða að stefnendur byggja mál þetta á því að stefnda hafi í fyrsta lagi átt þátt í og beri að einhverju leyti ábyrgð á að móðir drengsins yfirgaf sameiginlegt heimili fjölskyldunnar [...] 2017 og hélt í Kvenna-athvarfið með drenginn. Þá hafi stefnda í öðru lagi borið stefnanda A röngum sökum og meitt æru hans með móðgun í orðum og athöfnum og/eða með ærumeið-andi aðdróttun með ummælum sínum í nefndum læknisvottorðum, dags. [...], [...] og [...]2017. Þau læknisvottorð og ummæli stefndu í þeim hafi í þriðja lagi átt þátt í því og/eða leitt til þess að drengnum hafi, að ástæðulausu, verið haldið frá föður sínum í tæpa 15 mánuði, þ. e. frá [...] 2017 til [...] 2018. Stefnda beri sömuleiðis skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum vegna þess tjóns sem afþessu hafi leitt, þ. e. þess miska sem stefnendur hafi orðið fyrir vegna þessa.

Um það hvort drengurinn hafi verið sjúklingur stefndu á árinu 2017

77

Stefnendur hafa dregið í efa að drengurinn hafi verið sjúklingur stefndu. Samkvæmt því sem fram kemur í læknisvottorði stefndu, dags. [...] 2017, hafði móðir drengsins verið sjúklingur hennar frá [...]. Hittust þær einu sinni til tvisvar í mánuði, alls 13 sinnum, á árinu 2017. Kvaðst stefnda fyrir dómi einnig hafa hitt drenginn. Haft er eftir móður drengsins í greinargerð Barnaverndar [...], dags. [...]2018, sem frammi liggur í málinu, að hún og drengurinn hafi verið í þjónustu hjá stefndu. Þá er einnig upplýst að stefnda vísaði drengnum til meðferðar á göngudeild BUGL í lok [...] 2017. Læknisvottorð stefndu, dags. [...]2017, ber það enn fremur með sér að hafa verið ritað vegna drengsins, þar sem það er meðal annars ætlað skólastjóra í skóla drengsins samkvæmt því sem í vottorðinu sjálfu segir, auk þess sem umfjöllunarefnið er líðan drengsins. Sjálf kvað stefnda, við skýrslutökur í málinu, að drengurinn hefði ekki beint verið sjúklingur hennar á árinu 2017 en að hún hefði hitt hann og vísað honum á BUGL. Verður framburður stefndu lagður til grundvallar dómi í málinu.

Um frásagnir móður drengsins og hans sjálfs af meintu ofbeldi föður

78

Gögn málsins bera með sér að móðir B hafi undirbúið brottflutning sinn og drengsins af sameiginlegu heimili fjölskyldunnar um nokkurn tíma. Þá bera gögnin einnig með sér að móðirin hafi, bæði áður en hún yfirgaf heimilið með drenginn og eftir það, ítrekað borið föður drengsins, stefnanda A, þeim sökum að hann beitti bæði hana og drenginn andlegu og líkamlegu ofbeldi. Kom slíkt meðal annars fram í samtölum móður drengsins við sálfræðing og félagsráðgjafa á vegum þjón-ustumiðstöðvar snemma á árinu 2017, svo og í samtölum hennar við lögreglu, lækna, starfsmenn Kvennaathvarfsins og starfsmenn Barnaverndar [...] eftir að hún yfirgaf heimilið. Þá bar móðir drengsins á sama veg í samtölum sínum við undirmatsmann í forsjármáli á milli foreldra drengsins, sem rekið var fyrir Héraðsdómi [...] á árunum 2017– 2019. Stefnda hefur borið því við að hún hafi byggt vottorð sín á frásögn móður drengsins og eftir atvikum á frásögn B sjálfs.

79

Samkvæmt gögnum málsins greindi stefnandi B ítrekað frá því sjálfur að faðir hans hefði verið vondur við hann og að hann hefði beitt bæði hann og móður hans ofbeldi. Í greinargerð Barnaverndar [...], dags. [...] 2017, er greint frá því að starfsmenn barnaverndar hafi rætt við drenginn í Kvennaathvarfinu [...] 2017. Drengurinn hafi þá sagt starfsmönnum ítrekað, og án þess að vera spurður, að faðir hans væri vondur við hann og að hann vildi ekki vera hjá honum. Hafi drengnum verið mikið í mun að greina frá þessu. Hann gæti ekki farið í skólann því hann vissi að faðir hans kæmi á hverjum degi að leita að honum í skólanum og að hann myndi taka hann. Lítið hafi þó verið hægt að ræða við drenginn sem hafi lítið annað sagt en að faðir hans væri vondur.

80

F sálfræðingur, undirmatsmaður í forsjármáli foreldra drengsins, skilaði sem fyrr segir matsgerð [...] 2018. Kemur þar meðal annars fram að hún hafi hitt drenginn þrisvar sinnum á meðan á matsvinnunni stóð. Er talið hafi borist að umgengni við föður hafi drengurinn brugðist við með upphrópunum, að faðir hans hefði verið vondur við hann, kallað hann fífl og vangefinn, að hann myndi lemja hann og að hann væri alltaf að lemja hann. Drengurinn hafi hins vegar ekki viljað ræða þetta nánar.

81

Þegar feðgarnir hittust loks í umgengni undir eftirliti matsmannsins í [...], [...] 2018, höfðu þeir ekki hist í langan tíma. Lýsir matsmaðurinn því í matsgerð sinni að drengurinn hafi þá ekki sýnt nein merki hræðslu eða óöryggis í samskiptum við föður sinn. Hann hafi einnig faðmað hann og kysst bless er þeir kvöddust. Er jafnframt haft eftir F í greinargerð Barnaverndar [...], dags. [...] 2018, að drengurinn hefði fagnað föður sínum og viljað eiga meiri tíma með honum. F hafi sömuleiðis greint frá því í samtali við starfsmenn barnaverndar að ekkert hefði komið fram í matinu sem gæfi til kynna að drengnum væri hætta búin hjá föður.

82

Á hinn bóginn er í bakvaktarskýrslu Barnaverndar [...], dags. [...] 2018, þ. e. rúmri viku eftir að feðgarnir hittust í [...], að finna svofellda lýsingu á samtali starfsmanns við drenginn þann sama dag:

Aðspurður um föður sinn kom hik á hann og sagðist hann síðan ekki pabba, hann væri vondur, hefði kallað sig og móður sína hóru, sagt þau væru helvítis fífl og lamið hann í höfuðið.

83

Í greinargerð Barnaverndar [...], dags. [...] 2018, er sömuleiðis lýst viðtali starfsmanna barnaverndar við drenginn, sem fram fór [...] sama ár. Er þar greint frá því að er drengurinn hafi verið spurður hvort hann vildi fara til föður hafi hann harðneitað því. Faðir hans væri vondur við hann, hefði lamið hann í höfuðið og sagt ljót orð við hann og móður hans. Vildi drengurinn heldur fara á vistheimili á vegum barnaverndar.

84

Rúmri viku eftir fyrrnefnt viðtal, [...] 2018, fékk starfsmaður barnaverndar munnlegar upplýsingar frá starfsmönnum Vistheimilis barna um að umgengni feðganna hefði gengið vel og að gott samband væri þeirra á milli, drengurinn hefði fagnað föður sínum og faðirinn væri natinn og hugsaði vel um drenginn. Feðgarnir hefðu eytt miklum tíma saman og drengurinn óskað eftir því að fá að gista hjá föður sínum.

85

Lýsti starfsmaður Vistheimilis barna því sömuleiðis í samtali við barnavernd [...] 2018 að drengurinn hefði verið mjög spenntur að fara til föður síns og hefði honum verið leyft það. Vel hefði gengið hjá þeim feðgum og hefði drengurinn komið glaður frá föður sínum og spurt hvenær hann fengi að flytja til hans. Var drengnum í kjölfar þess skipaður talsmaður sem hitti drenginn degi síðar.

86

Í skýrslu vegna þess samtals, dags. [...] o 2018, kemur fram að drengurinn hafi stöðugt talað um að hann vildi flytja til föður síns. Þar væri mjög skemmtilegt að vera og miklu skemmtilegra heldur en hjá mömmu, þar sem leiðinlegt væri að vera. Var í framhaldi af því tekin ákvörðun þennan dag um að vista drenginn á heimili föður samkvæmt heimild í 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, þar sem móðir drengsins lagðist gegn því að drengurinn yrði vistaður hjá föður sínum.

87

Í greinargerð Barnaverndar [...] vegna meðferðarfundar [...] 2018, sem frammi liggur í máli þessu, er meðal annars haft eftir drengnum frá [...] 2018 að honum liði illa hjá föður og að faðir hans væri að beita hann líkamlegu ofbeldi. Að hans sögn hafði faðir barið hann í höfuðið deginum áður. Vildi drengurinn fara aftur á Vistheimili barna í stað þess að fara aftur til föður. Í framhaldi af því var aftur rætt við drenginn [...]. [...]. Lýsti drengurinn því í viðtali við starfsmenn barnaverndar að faðir hans hefði lamið hann í höfuðið og í síðuna. Hann hefði jafnframt hent honum í rúmið og kallað hann vangefinn. Honum liði ekki vel hjá föður og vildi ekki fara aftur heim til hans. Spurði hann ítrekað hvort hann gæti farið aftur á Vistheimili barna og hvort móðir hans væri komin út af spítala. Í greinargerðinni segir að A hafi þvertekið fyrir að hafa beitt drenginn ofbeldi.

88

Í málinu liggur enn fremur frammi skýrsla um viðhorf B dags. [...] 2018, sem unnin var af I sálfræðingi að beiðni dómara við Héraðsdóm [...] í tengslum við kröfu um að dómari úrskurðaði um forsjá hans til bráðabirgða. Er því lýst í skýrslunni, og haft eftir drengnum frá fundi sálfræðingsins með honum þann [...] 2018, að það hafi verið svolítið stress að fara á milli heimila foreldranna. Hann hafi einnig sagt óspurður að það væri best samt að vera hjá pabba og mig langar að vera hjá pabba. Svo hafi virst sem drengurinn hafi fyrirfram verið ákveðinn í að koma þessu til skila. Þegar sálfræðingurinn hafi spurt drenginn nánar út í þetta hafi hann svarað: Af því að mamma er leiðinleg. Aðspurður um hvað hann ætti við með því hafi drengurinn svarað: Mamma var að meiða mig, drekka bjór og segja „djöfullinn“ í kringum mig. Hann hafi svo bætt því við að hann væri hræddur við mömmu og að hann yrði rosalega hræddur við hana.

89

Talsmaður drengsins hitti hann á ný [...] 2018. Sagði hann þá að það væri mjög gott að vera hjá föður, hann væri svo góður. Aðspurður um það hversu oft hann vildi hitta móður sína sagðist drengurinn ekkert vilja hitta hana, hún væri leiðinleg og vond við hann. Hann vildi aldrei hitta hana aftur og bara vera hjá föður sínum.

90

Má af framangreindu ráða að drengnum hafi á þeim tíma sem að framan greinir liðið illa. Hann hafi jafnframt verið áhrifagjarn og að jafnaði tekið mjög einarða afstöðu með því foreldri sem hann bjó hjá hverju sinni og gegn því foreldri sem hann bjó ekki hjá. Virðist hann þannig hafa dregið upp skýr mörk þeirra á milli, sem voru breytileg eftir því hjá hvoru foreldrinu hann bjó. Eins og áður segir bjó drengurinn hjá móður sinni á þeim tíma er stefnda gaf út þau vottorð sem mál þetta varðar. Var afstaða hans í garð föður síns að sama skapi mjög neikvæð. Það snerist hins vegar við er drengurinn flutti á heimili föður síns á ný.

91

Þá má jafnframt ráða af framangreindu að upplýsingar barnaverndaryfirvalda, dóm-stóla og annarra, sem að málum fjölskyldunnar komu á árunum 2017– 2018, um meint ofbeldi A gegn B og móður hans, komu í meginatriðum frá þeim sjálfum en ekki frá stefndu, jafnvel þótt stefnda hafi að einhverju leyti endurómað frásagnir móður drengsins og hans sjálfs í nefndum læknisvottorðum sínum.

Um læknisvottorð stefndu og meinta sök

92

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn ber heil-brigðisstarfsmönnum að gæta varkárni, nákvæmni og óhlutdrægni við útgáfu vottorða, álitsgerða, faglegra yfirlýsinga og skýrslna og votta það eitt er þeir vita sönnur á og er nauðsynlegt í hverju tilviki. Samkvæmt 3. gr. reglna nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða, sem sett er með stoð í 3. mgr. 19. gr. laga nr. 34/2012, skal læknir sérstaklega hafa í huga tilgang vottorðs við útgáfu læknis-vottorða og gæta fyllstu varkárni og nákvæmni við gerð þeirra. Þá skal læknir einungis votta þau atriði er hann veit sönnur á. Orðalag skal vera ljóst og ekki til þess fallið að valda mistúlkun.

93

Að mati dómsins verður að meta læknisvottorð stefndu með hliðsjón af þeim að-stæðum sem uppi voru á þeim tíma er þau voru skrifuð. Hefur þeim aðstæðum verið lýst hér að framan. Þá verður einnig að mati dómsins að gera greinarmun annars vegar á staðhæfingum stefndu er varða undirliggjandi atvik málsins, þ. m. t. hvort faðir drengsins hafi beitt hann og móður hans ofbeldi, og hins vegar á ummælum hennar sem fela í sér faglegar ályktanir hennar sem geðlæknis eða byggja á faglegu mati hennar sjálfrar.

94

Að öllu framangreindu virtu og með hliðsjón af stöðu stefndu sem geðlæknis móður drengsins má fallast á það með stefndu að rétt hafi verið af hennar hálfu að taka mark á frásögn móðurinnar, þrátt fyrir fyrri sögu hennar um vímuefnaneyslu, þ. á m. frásögn hennar af meintu ofbeldi föður drengsins. Þá verður ekki fallist á það með stefnendum að stefnda hafi vitað eða mátt vita að frásögn móður drengsins væri röng, þrátt fyrir að hún hefði verið sjúklingur hennar um tíma, enda gefa gögn máls þessa ekki tilefni til slíkrar ályktunar. Er hún því ósönnuð.

95

Þá var að mati dómsins ekki óeðlilegt, í ljósi frásagnar móður drengsins, að stefnda vekti athygli hennar á mögulegum úrræðum fyrir konur íþeirri stöðu sem hún hafði lýst fyrir stefndu, þ. á m. Kvennaathvarfinu. Verður í því samhengi ekki fallist á að móðir drengsins hafi yfirgefið heimili fjölskyldunnar fyrir áeggjan stefndu eða að henni undirlagi, líkt og stefnendur halda fram, eða að það hefði ekki gerst án að-komu stefndu. Stefnendur bera sönnunarbyrði um þessar staðhæfingar sínar og hefur þeim ekki tekist sú sönnun.

96

Þá er ekki hægt að fallast á að sýnt hafi verið fram á að það hafi verið eindreginn ásetningur stefndu að tryggja tengslarof á milli feðganna, að stefnda hafi skipulagt slíkt tengslarof eða að tengslarofið hafi verið framkvæmt að hennar áeggjan og með hennar stuðningi. Eins og rakið er hér að framan gekk ýmislegt á í lífi þeirra feðga og móður drengsins á þeim tíma er stefnda gaf vottorð sín út. Verður stefndu hvað sem öðru líður ekki kennt um alla þá atburði, líkt og stefnendur virðast byggja á í máli þessu. Þá verður með hliðsjón af framansögðu ekki séð að stefnda hafi brotið gegn 1. og 3. mgr. 17. gr. laga nr. 34/2014, líktog stefnendur halda fram.

97

Stefnendur byggja mál sitt á því að stefnda hafi vitað að læknisvottorð hennar væru fengin í þeim tilgangi að þau yrðu lögð fram fyrir stjórnvöldum og fyrir dómstólum. Því neitar stefnda, sem segir að vottorðin hafi hún gefið út að beiðni móður drengsins, án þess að fyrir lægi hvernig þau yrðu notuð. Fyrir dómi greindi stefnda frá því að hún hefði afhent móður B öll vottorðin þrjú, sem hefði komið þeim til skila, eins og hún orðaði það. Verður sá framburður stefndu lagður til grundvallar dómi í málinu, enda er hann studdur af öðrum gögnum málsins.

98

Að því virtu verður að telja ósannað að stefnda hafi vitað eða mátt vita hvernig móðir drengsins hygðist nota þau læknisvottorð sem stefnda gaf út, eða hver tilgangur móðurinnar væri meðþvíað fá vottorðin, að undanskildu vottorðinu sem dagsett var [...] 2017 og ætlað var skóla drengsins. Dómurinn getur þegar af þeirri ástæðu ekki fallist á að stefnda hafi með athöfnum sínum brotið gegn 134. gr., 139. gr., 141. gr., 146. gr., 147. gr. eða 148. gr. almennra hegningarlaga, líkt og stefnendur halda fram. Þá verður ekki séð að stefnda hafi brotið gegn 225. gr. sömu laga, líkt og stefnendur halda fram.

99

Á hinn bóginn mátti stefndu engu að síður vera ljóst að læknisvottorð hennar yrðu notuð með einhverjum hætti og að þau myndu koma fyrir sjónir annarra. Það væri með öðrum orðum ekki að ástæðulausu sem móðir drengsins hefði beðið hana um að gefa vottorðin út. Hefði af þeim ástæðum ekki verið óeðlilegt að mati dómsins ef stefnda hefði óskað eftir skýringum í samtölum við móðurina, áður en læknis-vottorðin voru gefin út, og spurt hvernig hún hygðist nota þau vottorð sem hún bað um. Þá hefði stefnda að mati dómsins átt að hafa fyrirvara á frásögn móður drengsins og gæta varkárni, nákvæmni og óhlutdrægni við útgáfu læknisvottorða sinna, sbr. framangreind ákvæði laga nr. 34/2012 og reglna nr. 586/1991.

100

Stefnda hafði ekki annað fyrir sér við samningu læknisvottorða sinna en einhliða frásögn móður drengsins og eftir atvikum frásögn B sjálfs. Hún hafði hins vegar aldrei hitt föður drengsins og gat ekki með nokkru móti borið um það af eigin raun hvort sú hlið sögunnar sem hún hafði fengið væri rétt eða röng. Stefnda fullyrti þrátt fyrir það, án nokkurs fyrirvara, í læknisvottorði sínu, dags. [...] 2017, að faðir drengsins hefði verið spilafíkill og að móðir drengsins hefði búið við mikið andlegt, líkamlegt og tilfinningalegt ofbeldi frá hans hendi, auk þess sem sonur þeirra hefði orðið fyrir miklu ofbeldi af hans hálfu. Stefnda fullyrti einnig, án nokkurs fyrirvara, í læknisvottorði sínu, dags. [...] 2017, að drengurinn og móðir hans hefðu bæði þurft að þola ofbeldi frá hendi föður drengsins og að hann hefði margsinnis beitt drenginn ofbeldi og hótað honum.

101

Stefnda gekk enn lengra í læknisvottorði sínu, dags. [...] 2017, er hún kvaðst hafa verið meðvituð um að drengurinn og móðir hans hefðu orðið fyrir ofbeldi af hálfu föður hans um árabil og að ógnandi hegðun hans hefði farið vaxandi undanfarin ár þar á undan. Með orðavali sínu, sbr. meðvituð um, gaf stefnda enn sterkar til kynna en ella að hún væri að bera um eitthvað sem hún gæti borið um af eigin raun, en ekki einungis um það sem hún hefði heyrt frá skjólstæðingi sínum.

Um ómerkingarkröfu stefnandans A

102

Að mati dómsins fela eftirgreind ummæli, sem rakin eru hér að framan undir liðum 1– 3 í dómkröfum stefnenda og stefnda lét falla í læknisvottorðum sínum, í sér staðhæfingar um staðreyndir, fremur en gildisdóma:

Í læknisvottorði, dags. [...]2017: ... seinni barnsfaðir hennar A hefur verið spilafíkill og D hefur búið við mikið andlegt, líkamlegt og tilfinningarlegt ofbeldi frá hans hendi auk þess sem sonur þeirra hefur orðið fyrir miklu ofbeldi af hans hálfu... hann hefur haft í hótunum og verið ógnandi við hana og son þeirra.

Í læknisvottorði, dags. [...]2017:

Hann og móðir hans eru nú í Kvennaathvarfinu vegna ofbeldis sem þau hafa bæði þurft að þola af hendi föður hans. Barnið upplifir mjög mikinn ótta við föður sinn sem hefur margsinnis beitt hann ofbeldi og hótað honum.

Í læknisvottorði, dags. [...]2017: ... undirrituð hef verið meðvituð um að D og sonur hennar og hafa orðið fyrir ofbeldi af hálfu barnsföður hennar, föður B um árabil, en ógnandi hegðun hans hefur farið vaxandi undanfarin ár.

103

Framangreindar staðhæfingar stefndu vörðuðu ekki faglegt álit hennar sem geð-læknis, heldur undirliggjandi atvik málsins, sem stefnda hafði sem fyrr segir ekki upplifað í eigin persónu og gat þar af leiðandi ekki borið um af eigin raun. Stefnda hefði samkvæmt því að lágmarki átt að gera þann fyrirvara við staðhæfingar sínar í nefndum læknisvottorðum að þær væru byggðar á frásögn móður drengsins og þá eftir atvikum drengsins en að stefnda hefði ekki við önnur gögn að styðjast hvað þær varðaði. Það gerði stefnda ekkiheldur fullyrti fullum fetum og fyrirvaralaust að móðir drengsins og hann sjálfur hefðu sætt ofbeldi frá hendi föður drengsins, líkt og stefnda hefði sjálf upplifað það.

104

Stefnda hefði auðveldlega getað hagað ofangreindum ummælum sínum með öðrum og varkárari hætti en hún gerði, án þess að skilaboð hennar misstu marks. Hefði stefnda til að mynda getað sagt að samkvæmt því sem skjólstæðingur hennar héldi fram eða segði, þá hefði faðir drengsins beitt bæði hana og drenginn ofbeldi. Hefði sú staðhæfing verið rétt, svo langt sem hún hefði náð, eftir því sem gögn málsins bera með sér.

105

Á hinn bóginn verður ekki séð, miðað við gögn þessa máls, að staðhæfingar stefndu, sem hún setti fram með mismunandi hætti í framangreindum læknisvott-orðum sínum, þ. e. um að móðir drengsins og hann sjálfur hefðu búið við ofbeldi af hálfu föður drengsins, hafi verið réttar. Hafa í það minnsta ekki verið færðar sönnur á slíka háttsemi frá hendi föður drengsins í þessu máli. Stefnda var auk þess ekki í nokkurri stöðu til að vita með vissu hvort frásögn móður drengsins væri rétt eða röng, eða eftir atvikum frásögn drengsins.

106

Verður stefnda að bera halla af því að hafa hagað ummælum sínum með þeim hætti sem hún gerði, fremur en sem gildisdómi, sbr. dóm Hæstaréttar frá 21. mars 2002 í máli nr. 306/2001.

107

Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnanda A að stefnda hafi gengið lengra í læknisvottorðum sínum með áðurnefndum ummælum sínum um hann en eðlilegt og nauðsynlegt var. Þá verður sömuleiðis með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan að fallast á að framangreind læknisvottorð stefndu, sem innihéldu sem fyrr segir fyrirvaralausar staðhæfingar hennar sem geðlæknis um að faðir drengsins hefði verið spilafíkill og að hann hefði um árabil beitt son sinn og barnsmóður andlegu, líkamlegu og tilfinningalegu ofbeldi, svo og að stefnda hafi verið meðvituð um slíkt, hafi ekki verið í samræmi við 1. mgr. 19. gr. laga nr. 34/2012 og 3. gr. reglna nr. 586/1991.

108

Fólu framangreind ummæli stefndu undir liðum 1– 3 í dómkröfum hér að framan að mati dómsins í sér ærumeiðandi aðdróttanir í garð föður drengsins, sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga. Um alvarlegar ásakanir var að ræða, sem voru til þess fallnar að spilla orðspori föður drengsins og skaða mannorð hans, enda felur heimilisofbeldi í sér alvarleg brot sem varða meðal annars við b-lið 218. gr. almennra hegningarlaga og refsing er lögð við. Fóru nefnd ummæli jafnframt í sér brot gegn friðhelgi einkalífs stefnanda A, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

109

Verður hvorki séð að ummælin hafi átt rétt á sér eins og á stóð né að þau hafi átt fullnægjandi stoð í staðreyndagrunni, en stefnda byggði þau sem fyrr segir á frásögn móður drengsins og eftir atvikum á frásögn drengsins. Þykir því rétt að ómerkja þau, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Ekki verður hins vegar fallist á, með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan, að aðdróttanirnar hafi verið hafðar í frammi eða bornar út gegn betri vitund stefndu, sbr. 1. mgr. 236. gr. laganna. Þá verður ekki heldur séð að stefnda hafi brotið gegn 234. gr. sömu laga, líkt og stefnendur halda fram.

110

Þegar eftirgreind ummæli stefndu, sem rakin eru hér að framan undir undir lið 4 í dómkröfum stefnenda og stefnda lét falla í læknisvottorði sínu, dags. [...] 2017, eru virt heildstætt og í samhengi við önnur ummæli stefndu í nefndu vottorði þykja ummælin fela í sér staðhæfingu um staðreyndir, fremur en gildisdóm: ... hann hefur hitt föður sinn úti á götu og faðir hans hefur þá verið með háreysti og sýnt ógnandi tilburði. B hefur brugðist sterkt við með ofsahræðslu og m. a. brugðist við þannig að hann lamdi föður sinn í magann.

111

Verður ekki talið sannað að ummælin séu rétt, en stefnda byggði þau sem fyrr á frásögn móður drengsins og eftir atvikum einnig á frásögn drengsins sjálfs, sem hún tók trúanlegar. Faðir drengsins hefur þvertekið fyrir að þetta sé rétt. Ummælin hér að framan þykja hins vegar ekki þess eðlis að þau varði við 1. mgr. 235. gr. almennra hegningarlaga, þar sem þau verða ekki talin hafa falið í sér ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnanda A. Verða þau þegar af þessum ástæðum ekki ómerkt með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

112

Hvað varðar eftirfarandi ummæli stefndu, sem hún viðhafði í læknisvottorði sínu, dags. [...] 2017, sbr. lið 5 í dómkröfunum hér að framan, eru þau að mati dómsins ólík öðrum ummælum sem krafist er ómerkingar á, þar sem þau fela að mati dómsins í sér gildisdóm, þegar ummælin eru virt í heild sinni, jafnvel þótt þau séu hvöss í garð stefnanda A, frekar en staðhæfingu um staðreyndir: Af ofangreindu má sjá að það er gegn hagsmunum drengsins að umgangast föður sinn, þar sem faðir hans vekur ofsahræðslu hjá barninu sem telja má að sé rótin af hans alvarlegu geðrænu einkennum og hegðunarvanda.... verður að teljast skaðlegt fyrir B ef hann verður þvingaður til að umgangast föður sinn gegn vilja sínum... faðir B... hefur ítrekað sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart drengnum og móður hans.

113

Eins og ráða má af ummælunum sjálfum fela þau að mestu leyti í sér faglegar ályktanir og mat stefndu sem geðlæknis, fremur en staðhæfingar um atvik málsins. Verður ekki annað ráðið af ummælunum en að stefnda hafi á þeim tíma verið þeirrar skoðunar, sem sérfræðingur í geðlækningum, að það færi gegn hagsmunum drengsins ef hann umgengist föður sinn, af þeim ástæðum sem hún lýsti. Það faglega mat stefndu kann að hafa verið rangt. Þá kunna þær ályktanir sem stefnda dró að hafa byggst á röngum upplýsingum. Þær byggðu engu að síður á frásögnum móður drengsins og hans sjálfs, sem stefnda tók trúanlegar og dró sínar faglegu ályktanir af þeim upplýsingum sem hún hafði.

114

Að því virtu og þar sem játa verður stefndu, sem er sem fyrr segir menntaður og starfandi geðlæknir, visst svigrúm til að setja fram faglegt álit sitt verður ekki fallist á að ummæli stefndu undir lið 5 hér að framan, sem sett voru fram í læknisvottorði hennar, dags. [...] 2017, hafi falið í sér móðganir í orði eða athöfnum eða ærumeiðandi aðdróttanir í garð föður drengsins, sbr. 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga, sem ómerkja beri samkvæmt 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Um miskabótakröfur stefnenda

115

Stefnendur gera sem fyrr segir kröfur um að stefnda verði dæmd til að greiða hvor-um um sig 4.000.000 króna í miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabóta-laga vegna ummæla sinna undir liðum 1– 5 hér að framan. Er meðal annars á því byggt að ummælin feli í sér ólögmæta meingerð í skilningi nefnds ákvæðis. Í at-hugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga, er varð að lögum nr. 50/1993, segir að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabóta-laga felist að um saknæma hegðun sé að ræða. Gáleysi þurfi þó að vera verulegt til að tjónsatvik yrði talið vera ólögmæt meingerð. Af dómafordæmum Hæstaréttar má ráða að lægsta stig gáleysis uppfylli ekki kröfu þessa ákvæðis um ólögmæta meingerð, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar Íslands frá 13. maí 2015 í máli nr. 678/2014.

116

Nefnd ummæli undir liðum 1– 5 hér að framan varða einungis stefnanda A en ekki stefnanda B. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki séð að þau ummæli sem þar um ræðir geti hafa meitt æru B eða falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart honum. Eru þar af leiðandi ekki skilyrði til að dæma B miskabætur á þeim forsendum að ummælin hafi talist ólögmæt meingerð í hans garð, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Þá er ekki fallist á að stefnda hafi brotið gegn 2. mgr. 13. gr. laga nr. 34/2012 hvað hann varðaði, líkt og stefnendur halda fram.

117

Hvað varðar stefnanda A verður með hliðsjón af framangreindu fallist á að hin ærumeiðandi ummæli, sem rakin eru hér að framan undir liðum 1– 3 í dómkröfum hans, hafi falið í sér ólögmæta meingerð í hans garð, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Að því virtu og með hliðsjón af útbreiðslu ummælanna, sem ekki verður séð að hafi birst neins staðar opinberlega, þykir rétt að stefnda greiði stefnandanum A 700.000 krónur í miskabætur vegna þessara ummæla. Er þá tekið mið af því að ummæli stefndu voru til þess fallin að skaða mannorð A og valda honum þannig tjóni. Ekki eru hins vegar forsendur til að dæma miskabætur vegna ummæla undir liðum 4– 5 í dómkröfum stefnenda, með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan. Þá er ekki fallist á að krafa stefnanda A sé fallin niður vegna tómlætis.

118

Kröfum beggja stefnenda um miskabætur á þeim forsendum að læknisvottorð stefndu hafi leitt til frekara tjóns fyrir þá, annan eða báða, þar sem þeir hafi meðal annars verið aðskildir að ástæðulausu í 15 mánuði, er hafnað. Stefnendur bera sönnunarbyrði um að þeir hafi orðið fyrir frekara tjóni vegna læknisvottorða stefndu en að framan greinir, svo og að orsakasamband sé á milli athafna stefndu og tjóns þeirra. Verður ekki talið, óháð öllu öðru, að þeim hafi tekist slík sönnun. Verða þeir að bera halla af því. Þá skortir lagaheimild til að dæma miskabætur, eftir atvikum hærri miskabætur, í þeim tilgangi að skapa almenn varnaðaráhrif í sam-félaginu, eins og stefnendur gera kröfu um.

119

Verður í þessu samhengi hvorki fallist á það með stefnendum að stefnda beri ábyrgð á því að móðir drengsins yfirgaf sameiginlegt heimili fjölskyldunnar [...] 2017 né að stefnda beri ábyrgð á því að feðgarnir voru aðskildir í 15 mánuði. Eins og ráða má af framansögðu voru mál drengsins og foreldra hans til meðferðar bæði hjá barnaverndaryfirvöldum og fyrir dómstólum á þessum tíma, án þess að stefnda ætti þar nokkra aðkomu að. Þá skortir sem fyrr segir orsakasamband á milli hins meinta tjóns og athafna stefndu, auk þess sem ekki verður séð að hið meinta tjón geti verið sennileg afleiðing af háttsemi hennar.

Um skaðabótakröfu stefnandans A

120

Stefnandinn A krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða honum 519.777 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. september 2021 þar til mánuður er liðinn frá birtingu stefnu en með dráttar-vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. frá þeim degi til greiðsludags. Er um að ræða skaðabótakröfu, sem stefnandi segir að byggi á almennu skaðabótareglunni. Er á því byggt að stefnandi hafi neyðst til að ráða lögmann til að kvarta til embættis landlæknis vegna læknisvottorða stefndu.

121

Það er meginregla íslensks réttar að borgararnir verða sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafa af erindum sínum til stjórnvalda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 30. október 2008 í máli nr. 70/2008. Kjósi þeir að nota aðstoð sérfræðinga við slík erindi og hafi af því kostnað geta þeir ekki krafist þess að sá kostnaður verði þeim bættur, óháð því hvort erindið eða málareksturinn beri árangur. Ekki er þó útilokað að aðili eigi rétt á greiðslu kostnaðar vegna erindis eða málarekstrar fyrir eða gegn stjórnvöldum á grundvelli reglna skaðabótaréttarins, séu skilyrði uppfyllt til þess að svo geti orðið, sbr. t. a. m. dóm Landsréttar frá 11. mars 2022 í máli nr. 666/2020.

122

Skilyrði þess að lögmannskostnaður verði talinn til tjóns, sem sá er fyrir honum verður eigi rétt á að fá bætt samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, er að orsaka-tengsl séu milli saknæmrar og ólögmætrar háttsemi og þess að viðkomandi varð að leita lögmannsaðstoðar. Þá verður tjónið, þ. e. lögmannskostnaðurinn, að vera sennileg afleiðing af hinni saknæmu og ólögmætu háttsemi. Sönnunarbyrði um þessi atriði hvílir á stefnanda í þessu máli.

123

Stefnandi A kaus einhliða og án samráðs við stefndu að beina kvörtun til embættis landlæknis. Verður ekki séð að stefndu hafi áður verið gefinn kostur á að tjá sig um efni málsins eða þá fyrirætlan stefnanda að kvarta til landlæknis. Þá verður ekki séð að kvörtun stefnanda til embættis landlæknis hafi tengst máli þessu eða verið forsenda þess að mál þetta yrði höfðað. Stefnandi vissi eða mátti vita að það myndi leiða til kostnaðar fyrir hann að leita aðstoðar lögmanns við að setja fram kvörtun til embættis landlæknis. Verður með vísan til framanritaðs ekki séð að sá kostnaður sem til féll í þessu samhengi hafi verið nauðsynlegur. Verður stefndu þar af leiðandi ekki gert að bera þann kostnað. Ekki verður hins vegar séð að krafan sé vanreifuð, líkt og stefnda heldur fram.

Um aðrar kröfur stefnenda o. fl.

124

Rétt þykir að miskabótakrafa A beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. janúar 2022 til greiðsludags, en þann 16. janúar 2022 var liðinn mánuður frá því að stefnendur sendu stefndu kröfubréf í málinu.

125

Lögmaður stefnenda hefur afhent dóminum yfirlit yfir þá vinnu sem lögmenn stefnenda hafa unnið í málinu. Er ekki gerður greinarmunur á því hvort um hafi verið að ræða vinnu fyrir A eða fyrir B, en sá síðarnefndi nýtur gjafsóknar í málinu en ekki A. Verður við ákvörðun málskostnaðar miðað við að helmingur vinnu lögmanna stefnenda hafi verið fyrir A og helmingur fyrir B.

126

Í máli þessu hefur verið fallist á sumar dómkröfur A en ekki á aðrar. Með hlið-sjón af því og atvikum öllum, svo og með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að stefnda beri hluta af málskostnaði A en að hann beri hluta af kostnaði sínum sjálfur. Ber stefndu samkvæmt því að greiða A 1.000.000 króna í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til skyldu hans til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun lögmanns síns.

127

Rétt þykir í ljósi atvika málsins og með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan, sbr. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að stefnda og stefnandinn B beri hvort um sig sinn hluta kostnaðar vegna málsins.

128

Stefnandinn B nýtur gjafsóknar í málinu, sbr. gjafsóknarleyfi, dags. 10. mars 2023. Greiðist því allur gjafsóknarkostnaður hans í málinu úr ríkissjóði, þ. m. t. mál-flutningsþóknun lögmanna hans, sem þykir hæfilega ákveðin 525.000 krónur vegna S-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns og 975.000 krónur vegna E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns.

129

Af hálfu stefnenda flutti málið E-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf lögmaður, sem tók við málinu af S-kvk-þgf P-kvk-þgf lögmanni undir rekstri málsins.

130

Af hálfu stefndu flutti málið H-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf lögmaður.

131

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Eftirgreind ummæli stefndu, Ö-kvk-ef M-kvk-ef J-kvk-ef, sem sett voru fram í eftirfarandi læknisvottorðum, eru ómerk:

Í læknisvottorði, dags. [...] 2017: ... seinni barnsfaðir hennar A hefur verið spilafíkill og D hefur búið við mikið andlegt, líkamlegt og tilfinningalegt ofbeldi frá hans hendi auk þess sem sonur þeirra hefur orðið fyrir miklu ofbeldi af hans hálfu... hann hefur haft í hótunum og verið ógnandi við hana og son þeirra.

Í læknisvottorði, dags. [...]2017:

Hann og móðir hans eru nú í Kvennaathvarfinu vegna ofbeldis sem þau hafa bæði þurft að þola af hendi föður hans. Barnið upplifir mjög mikinn ótta við föður sinn sem hefur margsinnis beitt hann ofbeldi og hótað honum.

Í læknisvottorði, dags. [...]2017: ... undirrituð hef verið meðvituð um að D og sonur hennar og hafa orðið fyrir ofbeldi af hálfu barnsföður hennar, föður B um árabil, en ógnandi hegðun hans hefur farið vaxandi undanfarin ár.

Stefnda er sýkn af kröfu A um að eftirfarandi ummæli hennar verði dæmd dauð og ómerk:

Í læknisvottorði, dags. [...] 2017: ... hann hefur hitt föður sinn úti á götu og faðir hans hefur þá verið með háreysti og sýnt ógnandi tilburði. B hefur brugðist sterkt við með ofsahræðslu og m. a. brugðist við þannig að hann lamdi föður sinní magann.

Í læknisvottorði, dags.

[...]

2017:

Af ofangreindu má sjá að það er gegn hagsmunum drengsins að umgangast föður sinn, þar sem faðir hans vekur ofsahræðslu hjá barninu sem telja má að sé rótin af hans alvarlegu geðrænu einkennum og hegðunarvanda.... verður að teljast skaðlegt fyrir B ef hann verður þvingaður til að umgangast föður sinn gegn vilja sínum... faðir B... hefur ítrekað sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart drengnum og móður hans.

Stefnda greiði A 700.000 krónur í miskabætur.

Stefnda er sýkn af kröfu B um miskabætur.

Stefnda er sýkn af kröfu A um að henni verði gert að greiða honum 519.777 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. september 2021 þar til mánuður er liðinn frá birtingu stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda greiði A 1.000.000 króna í málskostnað.

Málskostnaður á milli stefndu og B fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður B, þ. m. t. málflutningsþóknun S-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns hans, að fjárhæð 525.000 krónur, og málflutningsþóknun E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns hans, að fjárhæð 975.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf