E-3/2014

Mál þetta var höfðað 30. desember 2013 og dómtekið 24. febrúar 2016. Stefnandi er Vegamál ehf., Smárarima 60, Reykjavík. Stefndi er Vegamálun ehf., Aflakór 23, Kópavogi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða honum 22.964.713 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. febrúar 2013 til greiðsludags. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Málsatvik eru þau að stefndi og norska vegagerðin, Statens vegvesen, gerðu með sér samning, dags. 28. mars 2012, um sprautumössun mið- og kantlínu, en stefndi var lægstbjóðandi í útboði í verkinu. Samningurinn ber heitið Kontrakt 3B: Langsgående vegoppmerking með sprayplast – del 2. Samningsfjárhæð vegna alls verksins á grundvelli tilboðs stefnda var 4.499.390 norskar krónur.

Ágreiningur er um aðkomu stefnanda að framangreindu verki og um hvað stefnandi og stefndi sömdu sín á milli varðandi verkið. Nánar tiltekið byggir stefnandi á því að hann hafi verið undirverktaki hjá stefnda en stefndi heldur því fram að um samstarfssamning hafi verið að ræða.

Stefnandi lýsir atvikum þannig í stefnu málsins að snemma árs 2012 hafi fyrirsvarsmaður og eigandi stefnda, G-kk-nf G-kk-nf, komið að máli við fyrirsvarsmann og eiganda stefnanda, S-kk-þf G-kk-þf, og greint honum frá því að hann hefði verið lægstbjóðandi í framangreint útboð hjá norsku vegagerðinni og því hlotið verkið. Þar sem stefndi hafi ekki haft allar vélar tiltækar hafi stefndi óskað eftir því að stefnandi tæki vinnu verksins að sér sem undirverktaki. Í kjölfar fundar aðila hafi verið gerður munnlegur samningur þess efnis að stefndi skyldi greiða fyrir leigu á vinnutæki stefnanda, aksturskostnað þess, vinnuframlag stefnanda og starfsmanna hans, allan kostnað af flutningi tækja og manna til Noregs og uppihald meðan á verkinu stæði. Þá skyldi stefndi greiða fyrir alla undirbúningsvinnu á Íslandi, en hún hafi falið að mestu leyti í sér að sérsníða vinnutæki stefnanda að verkinu í Noregi.

Nánar um atvik segir stefnandi að stefndi hafi leigt af stefnanda vinnuvél af gerðinni Iveko Cargo YI-877, árgerð 2000, og hafi átt að nota hana til að mála allar hvítar línur á vegina. Vélin hafi verið leigð frá 23. apríl til 19. nóvember 2012. Við verkið hafi samtals verið málaðir 600 km og sú vinna tekið alls 462 klst. Tímagjaldið fyrir slíka vinnu hafi verið ákveðið 55.000 kr. Í stefnu málsins gerir stefnandi kröfu vegna þessa liðar að fjárhæð 25.410.000 kr. með vsk. Um þetta vísar stefnandi til reiknings, dags. 24. september 2012.

Utan beinnar vinnu hafi vélinni verið ekið samtals 12.318 km og sé gjaldið fyrir slíkan akstur 584 kr. á hvern ekinn km ásamt 25,5% vsk., samtals 732,92 kr. Samtals hafi kostnaðurinn fyrir aksturinn því verið 9.028.109 kr. með vsk. Greitt hafi verið athugasemdalaust fyrir hluta akstursins, sbr. reikning 7. júní 2012.

Þá segir stefnandi að málsaðilar hafi samið svo um að stefnandi skyldi fá greitt fyrir vinnu sína úr hendi stefnda. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til tölvupósts 27. júní 2012, frá stefnda til stefnanda, en þar segir: „Sæll S-kk-nf. Varðandi laun hjá ykkur strákunum vantar mig vinnuskýrslur með tímafjölda og slíku.“

Stefnandi kveðst hafa unnið fyrir stefnda frá 23. apríl til 10. júní 2012 við undirbúning verksins á Íslandi. Sú vinna hafi farið að mestu leyti fram á verkstæði Vélsmiðju Sveins. Við verkið í Noregi hafi stefnandi unnið fyrir stefnda frá 10. júní 2012 til 11. september 2012 og aftur frá 9. október til 19. október 2012, en þá lokið verkinu. Samtals hafi stefnandi unnið við verkið í 1.488 klukkustundir. Tímagjaldið hafi verið 9.500 kr. með vsk. Samtals sé kostnaðurinn vegna vinnu stefnanda 14.136.000 kr. Um þetta vísar stefnandi til reiknings, dags. 5. nóvember 2012.

Málsaðilar hafi samið um að stefndi skyldi greiða starfsmönnum stefnanda mánaðarlega fyrir vinnu þeirra, en þetta sé staðfest í tölvupósti 27. júní 2012. Fyrst um sinn hafi þessar greiðslur borist athugasemdalaust úr hendi stefnda. Þann 28. júlí 2012 hafi stefndi hins vegar óskað eftir því við stefnanda að sá síðarnefndi tæki að sér að greiða laun starfsmannanna beint, en það yrði svo gert upp síðar milli þeirra innbyrðis, sbr. eftirfarandi tölvupóst: „Ég er ekki að sjá að við séum að ná þessu um þessi mánaðarmót, það er útborgunardagur á morgun. Er ekki lang eðlilegast að þeir fái greitt í gegnum SG málun eins og vanalega og svo verðum við bara að gera það upp síðar.“

Starfsmenn stefnanda hafi verið þrír, E-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf og G-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf. Samtals hafi stefnandi gefið út reikninga vegna vinnu starfsmanna sinna fyrir 5.332.494 kr. Stefnandi telur sig eiga kröfu á hendur stefnda sem þessari fjárhæð nemur.

Þá segir stefnandi að svo hægt hafi verið að nota vinnuvél stefnanda á verkstað í Noregi hafi þurft að aðlaga hana að þeim aðstæðum. Samkvæmt samningi málsaðila skyldi stefndi standa straum af þeim kostnaði og hafi hann verið greiddur að hluta til athugasemdalaust. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til reiknings 7. júní 2012. Samtals hafi stefndi greitt útlagðan kostnað, 3.763.681 kr. með vsk.

Einnig segir stefnandi að samkvæmt samningi málsaðila skyldi stefndi standa straum af öllu uppihaldi stefnanda og starfsmanna hans í Noregi, sem og af rekstri vinnutækja. Framkvæmdin hafi verið sú að stefnandi hafi greitt alla þá reikninga sem staðgreiða þurfti en aðrir reikningar verið sendir til stefnda. Þetta sé staðfest í tölvupósti stefnda til stefnanda 9. júlí 2012 og 20. ágúst 2012. Stefnandi hafi haldið til haga öllum nótum og hafi ætlunin verið að hann fengi þær greiddar þegar verkinu væri lokið. Samtals hafi stefnandi gefið út reikninga vegna útlagðs kostnaðar fyrir 2.909.530 kr. með vsk.

Samkvæmt samningi málsaðila skyldi stefndi greiða kostnaðinn við það að flytja út stefnanda, starfsmenn hans og vinnuvél, sbr. tölvupóst 12. júní 2012. Samtals hafi sá kostnaður numið 3.934.509 kr. ásamt vsk. Greitt hafi verið athugasemdalaust fyrir hluta flutningsins, sbr. reikning 7. júní 2012.

Krafa stefnanda vegna verksins er sundurliðuð í stefnu málsins á eftirfarandi hátt:

Útlagður kostnaður við undirbúning verksins á Íslandi kr. 3.763.681

Útlagður kostnaður vegna flutnings til Noregs kr. 3.934.509

Útlagður kostnaður við verkið í Noregi kr. 2.909.530

Laun starfsmanna kr. 5.332.494

Laun stefnanda kr. 14.136.000

Leiga tækis og akstur kr. 34.453.754

Samtals kr. 64.529.968

Stefnandi hefur gefið út eftirfarandi reikninga:

Nr. reiknings Útgáfudags. Fjárhæð með vsk.

0000036 1.6.2012 3.500.000

0000039 24.9.2012 3.700.000

0000040 24.9.2012 3.800.000

0000044 5.11.2012 1.255.000

0000047 28.11.2012 1.177.500

0000048 28.11.2012 4.267.500

0000050 27.1.2013 35.886.214

0000007 2.10.2013 10.943.754

Samtals: 64.529.968

Inn á þessa reikninga hefur stefndi greitt eftirfarandi greiðslur:

Greiðsludags. Fjárhæð

7.6.2012 2.000.000

25.6.2012 1.500.000

29.6.2012 1.200.000

3.7.2012 1.000.000

27.7.2012 200.000

30.7.2012 100.000

1.8.2012 1.000.000

9.8.2012 500.000

23.8.2012 1.000.000

4.9.2012 1.000.000

10.9.2012 500.000

24.9.2012 1.000.000

22.10.2012 627.5000

1.11.2012 550.000

6.11.2012 1.255.000

3.12.2012 4.265.500

Samtals. 17.698.000

Stefndi segir atvik þau að stefnandi hafi ekki verið undirverktaki hjá stefnda, heldur hafi stefnandi ákveðið að taka þátt í verkinu með stefnda í þeirri von að það skilaði góðum hagnaði og það hafi verið kynnt fyrir stefnanda með þeim hætti að hann tæki þátt í verkefninu sem samstarfsaðili.

Stefndi kveður aðila hafa gert með sér munnlegan samstarfssamning um þátttöku stefnanda í verkefninu, þannig að stefnandi myndi sjá um verklega framkvæmd verksins en stefndi myndi hafa yfirumsjón með hvers konar öðru utanumhaldi, eins og til dæmis samskiptum við verkkaupa, skýrsluskilum, reikningsgerð, innkaupum o.fl. Málsaðilar hafi orðið ásáttir um að við verklok skyldi svo verkið gert upp að teknu tilliti til beinna útgjalda beggja aðila og rekstrarniðurstöðu verksins. Hagnaði af verkinu skyldi síðan skipt milli aðila í samræmi við framlag hvors þeirra. Einnig hafi aðilar verið sammála um að ekki skyldi gjaldfært sérstaklega fyrir vinnu stjórnenda né notkun á tækjum sem báðir aðilar útveguðu, enda væru aðilar sammála um að slíkt jafnaðist að mestu leyti út þegar upp væri staðið.

Þá segir stefndi að áður en verkið hófst í Noregi hafi verið hafist handa við að standsetja tæki og búnað. Samkomulag hafi verið með aðilum um að kostnaður við standsetninguna yrði að lokum færður til gjalda við uppgjör að verkinu loknu en að stefndi skyldi leggja út fyrir kostnaði til að byrja með. Nokkur töf hafi orðið á að verkið hæfist í Noregi og fljótlega eftir að verkið hófst hafi verið ljóst að stefnandi og starfsmenn stefnanda hafi ekki haft burði né tækjakost til að sinna verkinu í samræmi við áætlanir. Af þeirri ástæðu hafi verið ákveðið að stefndi myndi útvega viðbótarstarfskraft, L-x-x E-x-x B-x-x, til að vinna við verkið í júlí 2012 og hafi hann unnið á MAN-sprautuplastbíl í eigu stefnda og samkvæmt verkyfirliti stefnda skilað u.þ.b. 67% af heildarverkinu. Hlutur stefnanda í vinnu verksins, u.þ.b. 33% af heildarverkinu, hafi falist í að sprautumassa 547.863 metra af hvítum kantlínum á ökutækinu Iveco Cargo YI-877, árg. 2000, sem sé í eigu stefnanda.

Stefndi kveðst hafa greitt meðan á verkinu stóð langstærstan hluta þess kostnaðar sem til hafi fallið, t.d. allt vegmerkingarefni, eldsneyti á öll tæki og bifreiðar beggja aðila, gistingu, fæði og allt annað uppihald. Ástæðan hafi verið sú að stefnandi hafi ekki haft bolmagn til þess, en upphaflega hafi verið um það samið að hvor aðili myndi standa straum af útlögðum kostnaði sem síðan yrði gerður upp við verklok. Þess vegna hafi stefndi fallist á að stefnandi sendi reikninga á stefnda og væri greiðsla þeirra því nokkurs konar fyrirframgreiðsla vegna hlutdeildar stefnanda í hagnaði verkefnisins.

Við verklok hafi verið tap á verkinu. Stefndi kveður ástæðuna aðallega vera þá að vinna við verkið hafi tekið mun lengri tíma en áætlað hafði verið og það hafi þurft að kalla til þriðja aðila, L-x-x E-x-x B-x-x, þar sem í ljós hafi komið að stefnandi hafi ekki valdið starfi sínu sem skyldi. Fyrirsvarsmenn aðila hafi haldið uppgjörsfund við verklok, í nóvember 2012, og farið yfir alla kostnaðarliði verksins. Báðir aðilar hafi lagt fram kvittanir fyrir þeim reikningum sem þeir hafi greitt og tekjuyfirlit einnig verið lagt fram. Rekstrarniðurstaðan hafi verið sú að rekstrartekjur væru 4.965.589 NOK, rekstrarkostnaður 5.478.434 NOK og viðbótarrekstrarkostnaður stefnanda 589.641 NOK. Tap hafi alls verið 1.102.486 NOK, u.þ.b. 22 milljónir íslenskra króna.

Þrátt fyrir að verulegt tap hafi orðið af verkinu hafi verið gert samkomulag um það að stefndi greiddi stefnanda lokagreiðslu vegna verksins, enda hafi fyrirsvarsmaður stefnanda tjáð fyrirsvarsmönnum stefnda að hann ætti óuppgert við starfsmenn sína og fleiri aðila. Á lokareikningnum hafi komið fram að hann væri „vegna lokauppgjörs, verktakavinnu Noregi“. Um er að ræða reikning, dags. 28. nóvember 2012, að fjárhæð 4.267.500 kr. Það hafi því komið verulega á óvart þegar nýr reikningur barst frá stefnanda, enda hefði lokauppgjör farið fram.

Undir rekstri málsins var að beiðni stefnda dómkvaddur matsmaður, Á-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf, til að meta hvort umkrafið endurgjald stefnanda vegna vinnu hans og tækjaleigu væri óeðlilegt og allt of hátt. Matsgerð hans, dags. 20. nóvember 2014, liggur fyrir í málinu. Þá voru að beiðni stefnanda dómkvaddir yfirmatsmenn, I-kvk-nf L-kvk-nf og H-kk-nf B. A-kk-nf, og liggur matsgerð þeirra fyrir í málinu, dags. 30. júní 2015.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu S-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, og G-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda. Þá komu fyrir dóm vitnin J-kvk-nf E-kvk-nf, sem er starfsmaður stefnda og eiginkona G-kk-ef G-kk-ef. Verður vísað til framburðar þeirra síðar eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi byggir á því að hann hafi í öllu efnt samningsbundnar skyldur sínar gagnvart stefnda. Þrátt fyrir fullar efndir stefnanda hafi stefndi ekki greitt útgefna reikninga frá 27. janúar 2013 að fjárhæð 35.883.214 kr. og frá 2. desember 2013 að fjárhæð 10.943.754 kr., en reikningarnir séu í fullu samræmi við samning aðila.

Að baki hinum útgefnu reikningum liggi framlögð yfirlit er sýni fram á sundurliðun milli greiðsluþátta og sé vísað til þeirra, auk ofangreindrar sundurliðunar á því hvernig hinir umstefndu reikningar séu til komnir. Á samningstímanum hafi stefndi aldrei mótmælt yfirlitum eða kröfum stefnanda með nokkrum hætti en reikningarnir hafi verið gefnir út á grundvelli upphaflegs munnlegs samnings aðila. Hvað sem öðru líður beri því að líta svo á að með því að mótmæla ekki reikningum eða yfirlitum við útgáfu þeirra hafi stefndi með tómlæti sínu fallist á fjárhæðir reikninganna og þá útreikninga og yfirlit sem að baki þeim liggja. Hafi hann því staðfest skilning stefnanda í verki með greiðslunum.

Það hafi ekki verið fyrr en með bréfi lögmanns stefnda, dags. 13. desember 2013, sem kröfum stefnanda hafi efnislega verið mótmælt sem fráleitum og algerlega tilhæfulausum, bæði hvað varðar réttmæti þeirra sem og fjárhæð. Það hafi ekki verið rökstutt með öðrum hætti en þeim að reikningur sá er stefnda barst 28. nóvember 2012 sé merktur „vegna lokagreiðslu“. Þá hafi stefnanda verið hótað að drægi hann ekki til baka (ótilgreindan) reikning, innan 14 daga, yrði hann kærður til lögreglu vegna fjárkúgunar og/eða fjársvika.

Stefnandi telur augljóst að staðhæfingar þessar standist ekki með vísan til gagna málsins. Ástæða orðalags stefnanda við skýringar á reikningnum eigi rætur að rekja til þess að stefndi og stefnandi hafi hist á fundi að verkinu loknu, í nóvember 2012, þar sem ákveðið hafi verið að stefndi skyldi greiða stefnanda hluta lokagreiðslunnar. Reikningur hafi verið gefinn út og segi því í skýringum að reikningurinn sé „vegna lokagreiðslna“, enda hafi verkið þá verið fullunnið og um hafi verið að ræða hluta af lokagreiðslu. Málatilbúnaði stefnda sé því harðlega mótmælt.

Ljóst sé af gögnum málsins, s.s. yfirlitum, nótum, reikningum og tölvupósti milli aðila, að stefnda hafi ekki getað dulist þegar hann greiddi reikninginn hinn 28. nóvember 2012 að meirihluti krafna stefnanda á hendur honum væri enn ógreiddur. Í þessu sambandi vísar stefnandi til tölvupósts stefnda til stefnanda 3. september 2012, en þar segi: „Sælir. Við höfum sent reikning núna til og með 31. ágúst uppá ca 3.950.000 Norskar án vsk. Það er ca 83 milljónir ÍSK m.v gengi 21,0. Vonandi verða athugasemdirnar sem fæstar þannig að við fáum þetta greitt að stærstum eða öllum hluta!“

Samkvæmt þessu virðist stefndi hafa í hið minnsta fengið greiddar um 83 milljónir króna frá verkkaupanum í kjölfar þessa. Auk þessa hafi stefndi væntanlega gefið út lokareikning til verkkaupa fyrir það sem unnið var í september og október. Í ljósi þess að hlutverk stefnda við verkið hafi einungis verið verkstjórn og yfirumsjón með verkinu, auk þess að hafa náð samningi við verkkaupann í upphafi, sé með ólíkindum að stefndi haldi því fram að stefnandi hafi einungis átt að fá greiddar 14.160.000 kr. auk virðisaukaskatts. Þ.e. fyrir að vinna allt verkið frá upphafi til enda, flytja til þess nauðsynleg tæki frá Íslandi til Noregs, tæki sem hafi verið í eigu stefnanda og leigð stefnda, auk þess að undirbúa verkið á Íslandi og greiða starfsmönnum sínum laun og leggja út fyrir uppihaldi og öðrum rekstrarkostnaði.

Stefnandi segir að þar sem engum skriflegum samningi sé fyrir að fara milli aðila málsins sé erfitt um vik að sanna nákvæmlega hvað í samningi aðila fólst. Stefndi hafi ekki byggt á öðrum málsástæðum í málinu hingað til en að á reikningnum frá því í nóvember hafi staðið „vegna lokagreiðslu“. Með engum hætti hafi stefndi rökstutt efnislega hvers vegna honum beri ekki að greiða kröfu stefnanda, vegna vinnu starfsmanna og stefnanda sjálfs, flutningskostnaðar, útlagðs kostnaðar, leigu tækis, aksturs, undirbúnings verksins o.s.frv.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði stefnandi fram breytta kröfugerð. Breytingarnar fela í sér lækkun á upphaflegri kröfugerð stefnanda, að fjárhæð 46.829.968 kr., í 22.964.713 kr. Ástæða lækkunar á höfuðstól kröfugerðar stefnanda er sú að fyrir liggur yfirmatsgerð í málinu sem mælir fyrir um að eðlilegt og sanngjarnt heildarverð fyrir verkið hafi verið 40.662.713 kr. Þegar hafi verið greitt fyrir verkið 17.698.000 kr. og sé ljóst að mati stefnanda að ógreiddar eftirstöðvar eigi að vera 22.964.713 kr. Þá sé krafist dráttarvaxta af fjárhæðinni frá 8. febrúar 2013, í stað 27. janúar 2013, en fyrrnefnda dagsetningin sé eindagi reikningsins en sú síðarnefnda útgáfudagsetning hans.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Vaxtakröfur eru byggðar á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Krafa stefnanda um málskostnað styðst við 21. kafla laga nr. 91/1991, sbr. einkum 129. gr. og 130. gr. laganna.

III.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að lokauppgjör hafi nú þegar farið fram milli aðila og eigi stefnandi því enga kröfu á hendur stefnda. Hvað þetta varðar vísar stefndi til reiknings frá stefnanda, dags. 28. nóvember 2012, sem hafi verið sendur stefnda í kjölfar uppgjörsfundar sem hafi verið haldinn í nóvember sama ár. Eins og skýrlega komi fram á reikningnum sjálfum sé hann „vegna lokauppgjörs“ milli aðila og stefndi hafi greitt stefnanda reikninginn líkt og samið hafi verið um á uppgjörsfundinum. Stefnandi geti því ekki átt frekari kröfu á hendur stefnda þar sem þegar hafi verið samið um lokauppgjör og greiðslur inntar af hendi í samræmi við það. Í þeim efnum vísar stefndi sérstaklega til þess að engar nýjar eða breyttar forsendur hafi komið fram eftir að lokauppgjörsfundurinn hafi verið haldinn. Á þeim fundi hafi legið fyrir allir kostnaðarliðir vegna útlagðs kostnaðar, hver væri hlutdeild hvors aðila í verkefninu og hvert væri raunverulegt tap af verkinu. Þá segir stefndi að í stefnu málsins reyni stefnandi vísvitandi að villa um fyrir dóminum með því að setja skýringuna í fleirtölu „vegna lokagreiðslna“, en eins og fram komi á reikningnum sjálfum þá sé hann „vegna lokauppgjörs“ milli aðila.

Þá byggir stefndi jafnframt á því að krafa stefnanda sé einnig haldlaus að teknu tilliti til samkomulags milli aðila um heildaruppgjör á verkinu. Nokkurt tap hafi verið af verkinu og báðum aðilum verið það ljóst á áðurnefndum uppgjörsfundi í nóvember 2012. Þegar af þeirri ástæðu fái krafa stefnanda ekki staðist, enda sé hún í andstöðu við samkomulag sem aðilar hafi gert um skiptingu væntanlegs hagnaðar eða taps af verkinu.

Stefndi mótmælir því harðlega að stefnandi hafi alfarið verið undirverktaki hjá félaginu og að stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða stefnanda laun og leigugreiðslur vegna ökutækis óháð rekstarniðurstöðu verksins. Stefnandi hafi í stefnu gegn betri vitund sett málið og samningssamband milli aðila í annan búning en raunverulega hafi verið um samið.

Stefndi kveður að aðilar hafi orðið ásáttir um að við verklok skyldi verkið gert upp að teknu tilliti til beinna útgjalda beggja aðila og rekstrarniðurstöðu verksins. Hagnaði af verkinu skyldi síðan skipt milli aðila í samræmi við framlag hvors þeirra. Þar sem raunin hafi orðið sú að verkefnið skilaði nokkru tapi sé ljóst að stefnandi geti ekki byggt rétt sinn á öðru samningssambandi en hafi verið í gildi milli aðila.

Hvað framangreint varðar bendir stefndi á tölvupóst hans til stefnanda við verklok, hinn 3. september 2012, en þar segi: „Við höfum sent reikning núna til og með 31. ágúst uppá ca. 3.950.000 Norskar án vsk. Það eru ca 83 milljónir ÍSK m.v gengi 21,0. Vonandi verða athugasemdirnar sem fæstar þannig að við fáum þetta greitt að stærstum eða öllum hluta!“ Stefnandi hafi svarað póstinum 9. september 2012 á þessa leið: „Gott að heyra að reikningurinn sé farinn. Vonum að þeir ætli sér ekki að rífa þetta niður hjá okkur með háu gallahlutfalli og fleiru“.

Stefndi telur að framangreindur tölvupóstur skýri í raun hvert hafi verið samningssamband milli aðila. Ef ekki væri um sameiginlegt verkefni að ræða varðandi skiptingu hagnaðar o.fl. væru áhyggjur stefnanda af gallahlutfalli og lægri greiðslum væntanlega óþarfar.

Stefndi mótmælir því harðlega að greiðslur hans til stefnanda á meðan verkið stóð yfir feli í sér einhvers konar samþykki á kröfum stefnanda og að greiðslur hafi verið gerðar athugasemdalaust vegna einstakra kostnaðarliða. Þetta sé alrangt og því til stuðnings vísar stefndi til framlagðra reikninga og yfirlits yfir hreyfingar lánardrottna stefnanda á árinu 2012. Eins og fram komi í fylgiskjölum með reikningum hafi greiðslur verið miðaðar við tilteknar fjárhæðir sem hafi verið skýrðar innborganir og engin fjárhæð verið tilgreind í einingaverðum eða leigu vegna ökutækis. Þessu sé því mótmælt og í raun sé fráleitt að stefnandi skuli halda því fram, á grundvelli fyrirliggjandi reikninga og fylgiskjala, að innborganir á verkið feli í sér viðurkenningu á einhliða skilningi stefnanda á þessum þætti í samningi aðila um verkið.

Verði af einhverjum ástæðum talið að ekkert samkomulag hafi verið í gildi milli aðila um sameiginlega skiptingu hagnaðar og taps af verkinu og að stefnandi hafi verið undirverktaki hjá stefnda, líkt og stefnandi heldur fram, byggir stefndi á því að félagið hafi nú þegar ofgreitt stefnanda vegna vinnu við verkið eða a.m.k. greitt þá fjárhæð sem félaginu hafi borið að greiða, enda hafi stefndi þar að auki greitt allan efniskostnað og langstærstan hluta af öðrum útlögðum kostnaði vegna verksins. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi telur að umkrafið endurgjald vegna vinnu stefnanda og tækjaleigu sé óeðlilegt og allt of hátt. Það sé í engu samræmi við gangverð á sambærilegri þjónustu og að umkrafðar vinnustundir séu allt of margar miðað við umfang þess hluta verksins sem stefnandi annaðist. Vísar stefndi til 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup en þar sé m.a. kveðið á um að greiða skuli sanngjarnt endurgjald miðað við eðli hlutar og sambærilega þjónustu.

Til nánari skýringa á því hversu fráleitar kröfur stefnanda séu segir stefndi að stefnandi hafi þegar fengið greiddar 17.700.000 kr. og í stefnu hafi stefndi verið krafinn um 46.829.968 kr., eða samtals 64.529.968 kr. Stefndi hafi jafnframt greitt u.þ.b. 109.568.680 kr. (miðað við gengið 20 á NOK) í útlagðan kostnað. Umsamdar tekjur af verkinu hafi verið 99.311.000 kr. (miðað við gengið 20 á NOK). Miðað við þessar staðreyndir hafi stefnandi gert kröfu um að fá greiddar 64 milljónir af þeim 99 milljónum sem hafi komið inn sem tekjur af verkefninu og það þrátt fyrir að stefndi hafi greitt útlagðan kostnað og þrátt fyrir að stefnandi hafi merkt 32,9% af öllum merktum línum, en stefndi um 67,1%. Það liggi því í augum uppi að krafa stefnanda geti aldrei gengið og sé vægast sagt óraunhæf og í engu samræmi við umfang verksins.

Þá byggir stefnandi einnig á því, verði af einhverjum ástæðum talið að samningssamband milli stefnanda og stefnda hafi verið með þeim hætti sem lýst er í stefnu, að með hliðsjón af ÍST 30:2012 geti stefnandi ekki átt lögmæta kröfu á hendur stefnda. Stefndi vísar í fyrsta lagi til gr. 5.1.9 í skilmálunum, en þar sé skýrt kveðið á um að verktaki skuli senda verkkaupa lokareikning innan tveggja mánaða frá því að hann skilaði verkinu í hendur verkkaupa. Verklok vegna verksins í Noregi hafi verið 19. október 2012, sbr. staðhæfingu stefnanda í stefnu málsins. Hvað þetta varðar bendir stefndi á að fyrri reikningurinn sem umdeildur sé í þessu máli hafi borist stefnda rúmum þremur mánuðum eftir verklok en hann sé dagsettur 27. janúar 2013. Síðari reikningurinn hafi ekki borist stefnda fyrr en u.þ.b. einu ári eftir verklok, en sá reikningur sé dagsettur 2. október 2013. Þá vísar stefndi einnig til þess að samkvæmt gr. 5.1.10 í ÍST 30:2012 geti verktaki ekki haft uppi frekari kröfur á hendur verkkaupa eftir að hann hefur lagt fram lokareikning, sbr. þó fyrirvara vegna leiðréttinga á grundvelli atvika sem verktaka verði ekki kennt um, en slíkt eigi vissulega ekki við í þessu máli. Með hliðsjón af framangreindum ákvæðum IST 30:2012 geti stefnandi ekki haft uppi viðbótarkröfur á hendur stefnda svo lengi eftir verklok og heldur ekki þegar lokareikningur hafi verið lagður fram, en lokareikningur stefnanda, þar sem skýrt sé kveðið á um að sá reikningur sé „vegna lokauppgjörs“, sé dagsettur 28. nóvember 2012. Þegar af þessum ástæðum beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi byggir jafnframt kröfu sína um sýknu á tómlæti af hálfu stefnanda. Frá verklokum í október 2012 hafi liðið rúmir þrír mánuðir þar sem hinn fyrri tilhæfulausi reikningur hafi borist stefnda og þá hafi liðið u.þ.b. ár þar til síðari reikningurinn hafi borist stefnda, og það þrátt fyrir að aðilar hafi náð samkomulagi á svokölluðum uppgjörsfundi um það hvernig ljúka ætti greiðslum vegna verksins. Stefnandi hafi ekkert aðhafst í langan tíma til að setja fram viðbótarkröfu á hendur stefnda og athugasemdalaust tekið við greiðslum á grundvelli lokauppgjörs milli aðila. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda.

Auk allra framangreindra málsástæðna byggir stefndi jafnframt á því að málatilbúnaður stefnanda sé afar ruglingslegur og óljós og því sé erfitt um vik fyrir stefnda að taka til varna. Framlagðar tímaskýrslur og dagskýrslur séu afar óljósar og að miklu leyti ólæsilegar. Hvað þetta varðar vísar stefndi í fyrsta lagi til þess að það sé algerlega ómögulegt fyrir stefnda að átta sig á því með hvaða hætti framlagðar dagskýrslur styðji þá staðhæfingu stefnanda að hann hafi málað samtals 600 kílómetra. Í öðru lagi séu engin sönnunargögn lögð fram til stuðnings þeirri fullyrðingu að umsamið leiguverð fyrir vinnuvél stefnanda hafi verið 55.000 kr. fyrir hverja klst. og að umsamið tímagjald fyrirsvarsmanns stefnanda hafi verið 9.500 kr. Í þriðja lagi séu allar tilvísanir stefnanda um að stefndi hafi greitt stefnanda án athugasemda bæði rangar og afar villandi, enda beri framlagt greiðsluyfirlit með sér að greiðslur til stefnanda hafi verið fyrirframgreiðslur en ekki greiðslur án athugasemda þannig að fyrir liggi samþykki um eitthvert tímagjald eða leigugjald. Í fjórða lagi séu í stefnu málsins gerðar kröfur m.a. vegna launa, leigu á tæki, útlagðs kostnaðar, standsetningar á tæki o.fl. án þess þó að sundurliða með hvaða hætti stefndi hafi nú þegar greitt fyrir þessa liði sem fyrirframgreiðslu áður en verkinu væri lokið. Því sé ómögulegt fyrir stefnda að taka til varna varðandi ýmsa kostnaðarliði.

Með hliðsjón af framangreindu byggir stefndi á því að málatilbúnaður stefnanda sé hvorki skýr né glöggur. Framlögð gögn stefnanda renni engum stoðum undir kröfur hans. Reikningar sem mál þetta er að rekja til gefi enga vísbendingu um að stefndi standi í einhverri skuld við stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfum stefnanda eða vísa þeim frá dómi ex officio.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að hann hafi með einhvers konar tómlæti fallist á umkrafðar fjárhæðir. Ranglega hafi verið farið með staðreyndir í stefnu varðandi mótmæli af hálfu stefnda við þeim reikningum sem félaginu barst, en þar segi að það hafi fyrst verið með bréfi 13. desember 2013 sem kröfum stefnanda hafi verið mótmælt. Hið rétta sé hins vegar að stefndi hafi mótmælt án tafar reikningi dagsettum 27. janúar 2013, en um það vísist til bréfs stefnda til stefnanda, dags. 7. febrúar 2013.

Varakrafa stefnda er byggð á því að stefnda verði einungis gert að greiða mismun á niðurstöðu matsgerðar og þegar greiddum fjárhæðum til stefnanda, samtals 17.700.000 kr., sé viðbótarfjárhæðin innan eðlilegra og skynsamlegra marka. Stefndi byggir einnig á því að hluti af útlögðum kostnaði skuli koma til frádráttar kröfum stefnanda, s.s. viðgerðarkostnaður, efniskostnaður og flutningskostnaður, enda sé málatilbúnaður stefnanda byggður á því að hann hafi verið undirverktaki hjá stefnda. Þá er á því byggt að stefnandi geti ekki bæði krafið stefnda um viðgerðar- og viðhaldskostnað á ökutæki sínu og flutningskostnað og einnig krafið stefnda um leigu á tækinu. Slíkt fái hreinlega ekki staðist miðað við málatilbúnað stefnanda.

Þá er dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt, þ.m.t upphafsdegi dráttarvaxta. Stefndi vísar til þess að engin gögn (tímaskýrslur og dagskýrslur) hafi verið meðfylgjandi reikningum stefnanda, dags. 27. janúar 2013 og 2. desember 2013. Þegar af þeirri ástæðu geti stefndi ekki tekið afstöðu til þeirra og því sé ótækt að krefja stefnda um greiðslu dráttarvaxta líkt og gert sé í kröfugerð stefnanda. Verði fallist á greiðsluskyldu stefnda að einhverju leyti er gerð krafa um að dráttarvextir verði ekki lagðir á fjárhæðina fyrr en frá dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísar stefndi m.a. til meginreglna kröfuréttar og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Þá vísar stefndi til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 45. gr. laganna. Einnig er vísað til staðalsins ÍST 30:2012.

Um málskostnað vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Í máli þessu deila aðilar um það hvort stefnandi hafi verið undirverktaki hjá stefnda í umræddu verki eða hvort um samstarf málsaðila hafi verið að ræða. Stefnandi hefur þegar fengið greiddar 17.698.000 kr. frá stefnda. Með stefnu máls þessa gerði stefndi kröfu um frekari greiðslu samkvæmt reikningi 27. janúar 2013, að fjárhæð 35.886.214 kr., og reikningi 2. október 2013, að fjárhæð 10.943.754 kr. Samtals 46.829.968 kr. Undir rekstri málsins lækkaði stefnandi hins vegar kröfur sínar í 22.964.713 kr., til samræmis við yfirmatsgerð.

Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi ekki verið undirverktaki hjá stefnda heldur hafi málsaðilar verið samstarfsaðilar. Þessu til stuðnings vísar stefndi einkum til þess að það hafi átt að skipta hagnaði af verkinu. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði fyrirsvarsmaður stefnanda, S-kk-nf G-kk-nf, að það hafi ekki átt að skipta hagnaði af verkinu. Hann breytti hins vegar framburði sínum þegar borið var undir hann skriflegt svar hans til yfirmatsmanna, við spurningu um það hvernig hafi átt að skipta hagnaði, en þar segir að samkvæmt fyrstu reikningum stefnanda hafi hann átt að fá greitt samkvæmt tímagjaldi og hagnaði yrði svo skipt á milli ef hagnaður yrði. Sagði hann þá að verkið hefði breyst þannig að stefnandi hafi líka átt að vinna á bíl stefnda og það hafi átt að skipta hagnaði sem yrði af hvítu línunum. Þannig liggur fyrir að það átti að skipta hagnaði af verkinu og skiptir í því sambandi engu máli hvort það hafi verið af hvítu línunum eða gulu línunum, eða af öllum línum. Bendir þetta eindregið til þess að stefnandi hafi ekki verið undirverktaki hjá stefnda heldur hafi um samstarf verið að ræða hjá málsaðilum. Auk þess verður að líta til þess að stefndi greiddi kostnað vegna bíls sem stefnandi notaði til verksins og greiddi laun til starfsmanna stefnanda. Þá reikningsfærði fyrirsvarsmaður stefnanda ekki eigin vinnu meðan á verkinu stóð. Einnig talaði fyrirsvarsmaður stefnanda í tölvupósti til stefnda 9. september 2012 um málsaðila sem „okkur“ í sambandi við reikning sem stefndi hafði sent á norsku vegagerðina. Með vísan til alls framangreinds er þeirri málsástæðu stefnanda hafnað að hann hafi verið undirverktaki hjá stefnda.

Fyrirsvarsmaður stefnanda greindi frá því fyrir dómi að verklok hjá honum hafi verið 18. október 2012. Haldinn var fundur málsaðila í nóvember 2012 þar sem farið var yfir tekjur og kostnað af verkinu. Stefndi kveður að tap hafi verið á verkinu og greindi fyrirsvarsmaður stefnanda einnig frá því fyrir dómi að það hefði verið tap á verkinu. Stefndi féllst samt sem áður á að greiða stefnanda meira en hann hafði þegar gert og gaf stefnandi út í kjölfar fundarins reikning, dags. 28. nóvember 2012, að fjárhæð 4.267.500 kr., sem stefndi greiddi. Á þeim reikningi kemur fram að hann er „vegna lokauppgjörs“ fyrir verktakavinnu í Noregi en ekki „vegna lokagreiðslna“ eins og stefnandi heldur ranglega fram. Stefnandi getur því ekki haft uppi frekari kröfu á hendur stefnda. Auk þess hefur stefnandi sýnt tómlæti með því að fyrri reikningurinn, dags. 27. janúar 2013, barst stefnda rúmum þremur mánuðum eftir verklok og seinni reikningurinn, dags. 2. október 2013, næstum ári eftir verklok.

Með vísan til alls framangreinds er stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 2.000.000 kr.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari ásamt meðdómsmönnunum Á-kk-þgf I-kk-þgf byggingarverkfræðingi og G-kk-þgf E-kk-þgf byggingartæknifræðingi.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Vegamálun ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Vegamál ehf.

Stefnandi greiði stefnda 2.000.000 króna í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf

G-kk-nf E-kk-nf