E-138/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 19. janúar sl., er höfðað með stefnu birtri 7. júlí sl.

Stefnandi er þrotabú A, kt.

Stefnda er B, kt.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að rift verði með dómi greiðslu á skuld að fjárhæð kr. 3.100.000 sem fram fór með afhendingu bifreiðarinnar DODGE RAM 2500, fastanr. xxx þann 29. ágúst 2012 og með afhendingu á vélsleðanum ARCTIC CAT M8, fastanr. xxx þann 29. ágúst 2012. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda kr. 3.100.000 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. maí 2014 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda verði dæmd til að afhenda stefnanda bifreiðina DODGE RAM 2500, fastanr. xxx og vélsleðann ARCTIC CAT M8, fastanr. xxx að viðlögðum dagsektum að fjárhæð kr. 100.000. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að sú fjárhæð sem stefnandi krefst verði lækkuð verulega. Til þrautavara er þess krafist að verði fallist á afhendingu stefndu á framangreindri bifreið og vélsleða verði fjárhæð dagsekta sem stefnandi krefst lækkuð verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir.

Málavextir eru þeir samkvæmt gögnum málsins og opinberri skráningu að þann 29. ágúst 2012 seldi þrotamaðurinn A móður sinni, stefndu í máli þessu, bifreið af gerðinni DODGE RAM 2500, fastanúmer xxx og vélsleðann ARCTIC CAT M8, fastanúmer NX . xxx. Stefnda var skráður eigandi ökutækjanna frá og með söludegi og mun enn skráður eigandi þeirra. Þann 1. nóvember 2013 var bú A tekið til gjaldþrotaskipta að eigin ósk og var skipaður skiptastjóri í búinu. Frestdagur mun vera 17. október 2013 og þann 19. nóvember sama ár var þrotamaður í skýrslutöku hjá skiptastjóra spurður um ráðstöfun framangreindra farartækja. Segist þrotamaður hafa verið farinn að skulda fólkinu í kringum sig og hafi móðir hans beðið hann um að selja sér farartækin til að greiða upp í skuldir sem hann hafi verið kominn í við hana. Þá hafi komið fram að stefnda hafi viljað fá farartækin sem tryggingu vegna skuldar sonar síns. Skiptastjóri mun hafa kallað eftir gögnum frá fjármálastofnunum til að kanna hvað greitt hefði verið fyrir farartækin. Skiptastjóri kveðst engar innlagnir hafa fundið af hálfu stefndu fyrir farartækjunum. Skiptastjóri kveðst hafa haft samband við þrotamann sem hafi sagt að hann hafi ekki fengið neinar greiðslur þar sem ætlunin hafi verið að greiða skuldir með farartækjunum. Hafi farartækin því ekki verið seld gegn greiðslu hendur afhent án endurgjalds. Skiptastjóri mun hafa látið meta umrædd farartæki og fékk þær upplýsingar að bifreiðin væri metin á bilinu frá 2.100.000 krónur til 2.300.000 krónur. Vélsleðinn var metinn á 900.000 krónur til 1.100.000 krónur. Skorað var á stefndu að greiða 3.100.000 krónur fyrir 1. maí 2014 en hún óskaði í fyrstu eftir rýmri fresti þar sem henni hafi fundist mat á farartækjunum of hátt en eftir að ekkert hafði heyrst frá stefndu um nokkurt skeið hafði skiptastjóri aftur samband við hana. Stefnda mun þá hafa tilkynnt skiptastjóra að hún myndi hvorki skila þrotabúinu farartækjunum né greiða andvirði þeirra þar sem hún teldi að ekki væri um riftanlega ráðstöfun að ræða. Þann 20. júní 2014 lýsti Lýsing hf., einn þeirra kröfuhafa sem lýst höfðu kröfu í þrotabúið, þeirri afstöðu sinni að höfða ætti riftunarmál og féllst fyrirtækið jafnframt á að standa straum af kostnaði af þeim sökum.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 sé málshöfðunarfrestur til að koma fram riftun sex mánuðir en sá frestur byrji þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Kröfulýsingarfresti hafi lokið þann 13. janúar 2014 og sé málið því höfðað innan málshöfðunarfrestsins.

Stefnandi byggir á því að frestdagur sé 17. október 2013 og hafi því liðið tæpir 15 mánuðir frá sölu og afhendingu tækjanna til frestdags. Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 sé unnt að krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Í 2. mgr. 134. gr. segi að unnt sé að krefjast riftunar slíkrar greiðslu til nákominna sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag, nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Stefnda sé móðir þrotamanns og því nákomin honum í skilningi framangreindra ákvæða. Beri því að miða við gerninga sem átt hafi sér stað allt að tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag.

Stefnandi byggir á því að regla 134. gr. laga nr. 21/1991 heimili riftun á greiðslu skuldar en í skýrslu þrotamanns hjá skiptastjóra komi fram að með farartækjunum hafi hann verið að greiða stefndu skuld. Greiðslueyrir hafi verið óvenjulegur, enda hafi í réttarframkvæmd verið litið svo á að telja beri greiðslueyri óvenjulegan þegar skuldari hafi ekki áður greitt með slíkum greiðslueyri, þ.e. það sé ekki venja hans í viðskiptum við aðra. Þá sé einnig litið til þess hvort ráðstöfun hafi orðið til vegna þrýstings frá kröfuhafa en í skýrslu þrotamanns hafi komið fram að stefnda hafi innt hann eftir greiðslunni sökum skuldar hans við sig. Þá hafi í dómaframkvæmd verið litið svo á að greiðsla á peningakröfu með einstökum lausafjármunum teljist til óvenjulegs greiðslueyris.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína á 1. mgr., sbr. 2. mgr. 134. gr., sbr. 3. tl. (svo) 3. gr. laga nr. 21/1991. Hvað málshöfðunarfrest varðar byggir stefnandi á 148. gr. laganna og til stuðnings endurgreiðslukröfu er vísað til 142. gr. laganna. Varakrafa um afhendingu tækjanna er byggð á 144. gr. laganna en krafa um dagsektir er reist á 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um dráttarvexti er byggð á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda reisir sýknukröfu sína á því að ekki hafi verið um riftanlega ráðstöfun að ræða samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 þegar umrædd farartæki voru skráð á nafn stefndu í ágúst 2012. Stefnda mótmælir því að með afhendingu og umráðaskiptum á farartækjunum hafi verið um að ræða skuld þrotamannsins, sonar hennar. Um hafi verið að ræða kaup stefndu á farartækjunum sem hafi verið löngu ákveðin og hún hafi greitt fyrir að fullu en eigendaskipti hafi ekki farið fram fyrr en með eigandaskiptayfirlýsingu 17. ágúst 2012. Stefnda og sonur hennar hafi gert með sér munnlegan samning um kaup stefndu á bifreiðinni í ársbyrjun 2007. Hafi verið ákveðið að stefnda myndi greiða kaupverðið, 3.100.000 krónur, með nokkrum greiðslum og hafi hún greitt fyrstu greiðsluna 14. maí 2007 inn á bankareikning í eigu þrotamanns, samtals 1.950.000 krónur. Eftirstöðvarnar hafi hún greitt inn á bankareikning þrotamanns frá 14. ágúst 2008 til 13. september 2012 í átta greiðslum, samtals 960.000 krónur. Samtals hafi hún því greitt þrotamanni 2.910.000 krónur sem hafi verið verðmæti bifreiðarinnar á þeim tíma. Á sama hátt hafi þau gert með sér munnlegt samkomulag um kaup stefndu á vélsleðanum um mitt ár 2012 og hafi kaupverðið verið greitt með þremur greiðslum frá 4. júní 2012 til 3. október 2013, samtals 1.100.000 krónur. Hafi stefnda því haft umráð bifreiðarinnar allt frá því samið hafi verið um kaupin og hafi hún greitt af henni lögboðin gjöld þrátt fyrir að bifreiðin hafi verið skráð á þrotamann fram til 29. ágúst 2012, en allt frá því samið hafi verið um kaupin hafi öllum innan fjölskyldunnar verið ljóst hver réttmætur eigandi bifreiðarinnar hafi verið. Vegna fjölskyldutengsla hafi stefnda ekki talið sig vera undir pressu um að skrá eigendaskiptin og hafi það í raun gleymst þar til í ágúst 2012 þegar tilkynning um eigendaskipti hafi verið undirrituð og send Umferðarstofu til skráningar vegna beggja farartækjanna, en þá hafi stefnda nýlega greitt rúmlega helming af kaupverði sleðans. Stefnda segir það rangt sem fram hafi komið í skýrslutöku yfir þrotamanni hjá skiptastjóra að hann hafi ætlað að greiða skuldir sínar við stefndu með afhendingu á farartækjunum og að stefnda hafi óskað eftir því að hann myndi greiða með þessum hætti. Um hafi verið að ræða beina sölu sem áður hafi verið gerðir munnlegir samningar um. Liggi því í augum uppi að ekki hafi verið um að ræða greiðslu á skuld með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt hefði verið og þá hafi ekki verið greidd fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotamanns verulega.

Verði ekki á þetta fallist bendir stefnda á að hún telji að riftunarfresturinn í 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 eigi ekki við í þessu tilfelli, enda hafi þrotamaður verið gjaldfær á þeim tíma sem eigendaskiptin hafi verið skráð hjá Umferðarstofu þann 29. ágúst 2012. Þar af leiðandi hafi riftunarfresturinn einungis verið sex mánuðir og því liðinn við frestdag þann 17. október 2013. Fram komi í vanskilaskrá Creditinfo í ágúst 2012 hafi þrotamaður ekki verið á vanskilaskrá. Samkvæmt skattframtali hans fyrir árið 2012 hafi hann verið með um 405.000 krónur í laun á mánuði. Skuldir hans hafi verið óverulegar og því ljóst að í ágúst 2012 hafi hann verið gjaldfær þrátt fyrir greiðsluna. Hafi því umræddur frestur verið liðinn þegar krafa um riftun hafi borist stefndu.

Varakrafa stefndu byggir á því að verðmat farartækjanna sé of hátt. Samkvæmt verðmati sem stefnda hafi aflað sé verðmæti bifreiðarinnar á bilinu frá 1.320.000 – 1.360.000 krónur eftir því hvort um sé að ræða beina sölu eða skipti. Frávik gætu verið 280.000 krónur eða minna. Áætlað verðmæti vélsleðans sé 700.000 krónur. Sé því ljóst að krafa stefnanda sé langt umfram verðmæti ökutækjanna. Beri því að lækka kröfur stefnanda í samræmi við framangreind verðmöt.

Þrautavarakrafa stefndu er á því byggð að krafa um 100.000 króna dagsektir sé allt of há og ekki í samræmi við dómafordæmi.

Stefnda vísar til ákvæða laga nr. 21/1991, einkum 134. gr. og laga nr. 91/1991. Krafa um málskostnað er byggð á 129. gr. og 130. gr. sömu laga.

Niðurstaða.

Með bréfi sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 17. október 2013 krafðist A þess að bú hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Með úrskurði uppkveðnum 1. nóvember sama ár var búið tekið til gjaldþrotaskipta og skiptastjóri skipaður. Í úrskurðinum kemur fram að skuldari telji sig ógjaldfæran og ekki sennilegt að greiðsluerfiðleikar hans muni hjá líða innan skamms. Í skýrslutöku hjá skiptastjóra þann 19. nóvember 2013 skýrði þrotamaður svo frá að hann hafi selt móður sinni, stefndu í máli þessu, vélsleðann NX xxx þann 29. ágúst 2012 vegna skuldar sem hann hafi staðið í við hana. Aðspurður hvort hann hafi greitt upp einstakar skuldir síðustu sex eða tuttugu og fjóra mánuði fyrir frestdag, þ.e. skuldir sem ekki hafi verið komnar á gjalddaga, skýrir þrotamaður svo frá að hann hafi verið farinn að skulda fólkinu í kringum sig. Hafi móðir hans beðið hann um að selja sér bifreiðina til að greiða upp í skuldir sem hann hafi verið kominn í við hana og hafi hún viljað þetta sem tryggingu. Ekki kemur skýrt fram í skýrslutökunni um hvaða bifreið sé að ræða en telja verður óumdeilt að átt sé við bifreiðina UF xxx sem þrotamaður seldi móður sinni þann 29. ágúst 2012 samkvæmt gögnum málsins.

Stefnda heldur því fram að kaupin á bifreiðinni og vélsleðanum hafi verið löngu ákveðin, hún og þrotamaður hafi gert munnlegan samning um kaup hennar á bifreiðinni í ársbyrjun 2007 og hafi hún greitt fyrstu greiðslu þann 14. maí sama ár, 1.950.000 krónur og eftirstöðvarnar frá 14. ágúst 2008 til 13. september 2012, eða samtals 2.910.000 krónur sem stefnda telur að hafi verið verðmæti bifreiðarinnar á þeim tíma. Með sama hætti hafi þau gert munnlegt samkomulag um kaup stefndu á vélsleðanum á miðju ári 2012 og hafi kaupverðið, 1.100.000 krónur, verið lagt inn á reikninga þrotamanns með þremur greiðslum frá 4. júní 2012 til 3. október 2013. Stefnda hefur lagt fram gögn um að framangreindar greiðslur hafi verið lagðar inn á reikninga þrotamanns á þeim tímum sem að framan er getið en engin gögn hafa verið lögð fram um það að um greiðslu vegna ökutækjanna hafi verið að ræða. Samkvæmt gögnum málsins var stefnda fyrst skráður eigandi beggja ökutækjanna þann 29. ágúst 2012 og í skráningu er kaupdagur þeirra sagður 17. ágúst sama ár. Með hliðsjón af skýrslu þrotamanns hjá skiptastjóra þar sem hann skýrir frá því að ökutækin hafi verið greiðslueyrir vegna skulda þrotamanns við stefndu og þar sem stefndu hefur að mati dómsins ekki tekist að sanna að samist hafi með henni og þrotamanni um kaup hennar á ökutækjunum fyrr en 17. ágúst 2012 verður að telja að stefndu hafi ekki tekist að hnekkja því að umrædd eignatilfærsla hefði orðið með opinberri skráningu þann 29. ágúst 2012.

Eins og að framan er rakið er þrotamaður sonur stefndu í máli þessu. Þann 17. október 2013 barst Héraðsdómi Reykjavíkur krafa hans þess efnis að bú hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta og telst sá dagur frestdagur með vísan til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laganna má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Þá segir í 2. mgr. sömu lagagreinar að krefjast megi riftunar slíkrar greiðslu til nákominna sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Með vísan til 2. tl. 3. gr. sömu laga telst stefnda nákomin þrotamanni í skilningi lagaákvæðisins, enda er hann sonur hennar. Eiga því við í þessu máli ákvæði 2. mgr. 134. gr. laganna og því heimilt að rifta greiðslum sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag þann 17. október 2013 teljist skilyrði til þess að öðru leyti uppfyllt. Kemur þá fyrst til skoðunar hvort greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri. Byggja verður á þeim framburði þrotamanns hjá skiptastjóra um að afhending hans á umræddum ökutækjum til stefndu hafi verið í þeim tilgangi að gera upp skuld við hana. Ekki er í ljós leitt að aðilar hafi átt í sambærilegum viðskiptum áður og með hliðsjón af því og með vísan til dómafordæma Hæstaréttar Íslands verður að telja að greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. laganna. Þá ber að taka afstöðu til þess hvort þrotamaður hafi verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Í málinu hafa verið lagðar fram kröfulýsingar Arion banka hf. og Lýsingar hf. en þar kemur fram að þrotamaður hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna félagsins E. Af kröfulýsingunum má ráða að vanskil þrotamanns hafi staðið allt frá árinu 2009 og nemur lýst krafa Arions banka hf. í búið um einni og hálfri milljón króna og lýst krafa Lýsingar hf. nemur rúmlega fjörutíu milljónum króna. Hefur stefndu því ekki tekist að sýna fram á að þrotamaður hafi verið gjaldfær á þeim tíma sem hér skiptir máli.

Þegar allt framanritað er virt verður að telja að uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 fyrir riftun á greiðslu þrotamanns á skuld sem fram fór með afhendingu framangreindra ökutækja til stefndu þann 29. ágúst 2012, sbr. 2. mgr. 134. gr. laganna og verður krafa stefnanda að þessu leyti því tekin til greina. Stefnandi krefst þess einnig að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 3.100.000 krónur með nánar tilteknum dráttarvöxtum og er sú kröfufjárhæð byggð á mati sem skiptastjóri aflaði um verðmæti ökutækjanna. Stefnda hefur hins vegar aflað mats bílasala á verðmæti ökutækjanna og samkvæmt því mati mun verðmæti þeirra vera umtalsvert lægra en það mat sem stefnandi byggir á. Ekki liggur fyrir í málinu mat dómkvadds matsmanns á verðmæti ökutækjanna. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins ef riftun fer fram með stoð í 131.-138. gr. Þar sem ágreiningur er um verð ökutækjanna og það hefur ekki verið staðreynt með mati dómkvadds matsmanns liggur ekki fyrir lögfull sönnun um umfang tjóns þrotabúsins af þessum ráðstöfunum þrotamanns og stefndu. Ber því að hafna þeim lið aðalkröfu stefnanda að stefnda verði dæmd til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar en með vísan til 144. gr. laganna ber að taka til greina þá varakröfu stefnanda sem lýtur að afhendingu ökutækjanna að viðlögðum dagsektum sem þykja hæfilega ákveðnar 50.000 krónur, sbr. einnig 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Eftir þessum úrslitum og með hliðsjón af atvikum málsins þykir mega láta málskostnað falla niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Rift er greiðslu þeirri sem fólst í afhendingu bifreiðarinnar DODGE RAM 2500, fastanr. xxx þann 29. ágúst 2012 og með afhendingu á vélsleðanum ARCTIC CAT M8, fastanr. xxx þann 29. ágúst 2012 til stefndu, B.

Stefnda skal afhenda stefnanda, þrotabúi A, bifreiðina DODGE RAM 2500, fastanr. xxx og vélsleðann ARCTIC CAT M8, fastanr. xxx að viðlögðum dagsektum að fjárhæð kr. 50.000.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf.