E-4343/2013

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 1. september sl., er höfðað 22. október 2013 af A, [...], gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík.

Í málinu gerir stefnandi þá kröfu að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 5.283.263 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.728.550 krónum frá 2. desember 2011 til 2. júní 2012, en af 5.283.263 krónum frá þeim degi til 24. júlí 2012, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar.

II.

Í nóvember 2011 keypti stefnandi aðgang að líkamsræktarnámskeiði hjá heilsuræktarstöðinni World Class. Námskeiðið, sem bar yfirskriftina, „3x5 Súperátak“, hófst 28. nóvember 2011 í húsnæði World Class við Ögurhvarf í Kópavogi. Stefnandi mun hafa sótt framangreint námskeið í beinu framhaldi af svokölluðu „Súperformnámskeiði“ er stóð frá 17. október til 27. nóvember 2011. Áður hafði stefnandi verið á námskeiðinu „Nýr Lífstíll 20+“ frá 5. september til 15. október 2011.

Námskeiðið „3x5 Súperátak“ átti að standa yfir í þrjár vikur. Var við það miðað að þátttakendur kæmu fimm sinnum í viku ýmist í leikfimitíma eða í tækjasal. Í lýsingu á námskeiðinu, sem birt er á heimasíðu World Class, segir orðrétt um leikfimitímana: „Þrisvar í viku eru tímarnir í leikfimissal undir handleiðslu kennara og þá eru gerðar ýmsar styrktaræfingar með og án mótstöðu, fjölbreyttar þolæfingar en engin flókin spor.“ Ennfremur segir í lýsingunni að námskeiðið eigi að „henta öllum því sá sem er í ágætis líkamsástandi getur gert oftar, hraðar og þyngra og sá sem er byrjandi gerir hægar, sjaldnar og með léttari lóð“. Þá kom þar fram að kennarar veittu aðahald og fylgdust með mætingum auk þess sem þeir hjálpuðu til við að finna „leiðir sem henta hverjum og einum til árangurs“.

Aðalþjálfari á námskeiðinu var A-kvk-nf S-kvk-nf sem er starfsmaður World Class. Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi er A-kvk-nf með Pilates þjálfararéttindi auk réttinda úr Einkaþjálfaraskóla World Class, eins og fram kemur í greinargerð stefnda. Henni til aðstoðar var B-kvk-nf V-kvk-nf. Að sögn A-kvk-ef voru um það bil 40 þátttakendur á námskeiðinu.

Á fimmta degi námskeiðsins, föstudaginn 2. desember 2011, varð stefnandi fyrir slysi í tíma á námskeiðinu sem fram fór undir handleiðslu A-kvk-ef. Fram kemur í málflutningsskjölum að slysið hafi átt sér stað þegar helmingur hópsins var að gera kvið- og bakæfingar með svokölluðum pilatesboltum. Undi lok tímans kynnti leiðbeinandinn nýja æfingu fyrir hópinn. Fólst hún í því að iðkandinn átti að hvíla hendur og hné á boltanum, sem er um 65 cm á hæð, en losa síðan fætur frá gólfi og reisa sig síðan hægt og rólega upp. Þegar stefnandi gerði æfinguna vildi ekki betur til en svo að hún missti jafnvægið og skall með vinstri öxlina í gólfið.

Ljóst var að stefnandi hafði hlotið alvarlega áverka og var hún því flutt með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans í Fossvogi. Við röntgenmyndatöku kom í ljós alvarlegt beinbrot í efri enda upphandleggs eða „kurlað brot proximalt í humerus“, eins og segir í fyrirliggjandi matstgerð. Stefnandi gekkst undir aðgerð daginn eftir, þar sem framkvæmd var „opin rétting með innri festingu, plötu og skrúfum“. Hún var útskrifuð af sjúkrahúsinu 5. desember 2011.

Stefnandi mun vera með fjölskyldutryggingu hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. en innan hennar er almenn slysatrygging. Með bréfi 17. apríl 2013 fóru lögmaður stefnanda og Sjóvá-Almennar fram á að G-kk-nf B-kk-nf læknir og B-kk-nf G. M-kk-nf hdl. létu í té skriflegt og rökstutt álit á afleiðingum slyssins og hver hefðbundin læknisfræðileg örorka stefnanda væri. Auk þess fór stefnandi fram á að metin yrði varanleg örorka samkvæmt skaðabótalögum. Matsgerðin er dagsett 8. ágúst 2013. Þar er komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi hlotið 100% tímabundið atvinnutjón frá 2. desember 2011 til 20. febrúar 2012 og 50% frá 21. febrúar til 5. mars 2012. Þjáningartími væri sá sami. Varanlegur miski næmi 16 stigum og varanleg örorka væri 7%.

Líkamsræktarstöðin World Class er með frjálsa ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar hjá hinu stefnda vátryggingafélagi. Með bréfi 24. júlí 2012 fór lögmaður stefnanda fram á að stefndi lýsti afstöðu sinni til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni. Með bréfi 20. ágúst 2012 mótmælti stefndi því að slysið yrði rakið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans. Var bótaskyldu því hafnað.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á því að tjónið, sem hún hafi orðið fyrir í leikfimitímanum, stafi af því að leiðbeinandinn á námskeiðinu, sem hafi verið starfsmaður World Class, hafi sýnt af sér gáleysi við kennslu, leiðbeiningar og eftirlit með iðkendum í umrætt sinn. Telur stefnandi að það hafi verið mikið gáleysi af hennar hálfu að leggja fyrir iðkendur að fara upp á bolta, sem hafi verið stór, valtur og eftirgefanlegur, án þess að leiðbeina þeim í þaula og án þess að fylgjast vel með hvort hver og einn væri að gera æfinguna rétt. Hafi verið sérlega mikilvægt að leiðbeinandinn gætti að þessu þar sem þetta hafi verið í fyrsta sinn sem þessi æfing hafi verið gerð á námskeiðinu. Leiðbeinandi hafi ekki varað við að æfingin gæti verið erfið, hættuleg eða hentaði ef til vill ekki öllum. Reyndar hafi leiðbeinandinn tekið fram að óhætt væri að gera æfinguna þar sem enginn hefði slasað sig við framkvæmd hennar undir hennar leiðsögn.

Stefnandi telur að umrædd æfing hafi verið erfið jafnvægisæfing þar sem iðkandinn styðjist ekki við annað en eigin vöðvastyrk til að ná jafnvægi. Til þess að geta gert æfinguna þurfi iðkendur ekki aðeins að vera líkamlega mjög vel á sig komnir heldur þurfi þeir einnig að búa yfir ríku jafnvægisskyni. Æfingin hafi verið erfið, flókin og hættuleg og því hafi hvílt rík leiðbeiningarskylda á leiðbeinandanum. Þar sem hann hafi brugðist leiðbeiningar- og eftirlitsskyldu sinni hafi hann sýnt af sér sök í umrætt sinn. Auk þess telur stefnandi að æfingin hafi verið tilgangslítil, enda vandséð hvernig jafnvægisskyn geti aukist við æfingu sem þessa.

Stefnandi tekur fram að hún hafi ekki gert þessa æfingu áður. Fyrir slysið hafi hún ekki sérstaklega stundað æfingar með pilatesbolta á líkamsræktarstöðinni. Áður hafi hún þó gert æfingar þar sem boltinn hafi eingöngu verið notaður til stuðnings. Í teygjusal á líkamsræktarstöðinni hangi veggspjöld með myndum þar sem æfingar með pilatesboltum eru sýndar. Á spjöldunum sé hvorki að finna þá æfingu sem hér um ræði né aðrar æfingar þar sem boltinn er notaður án stuðnings handa eða fóta.

Stefnandi kveðst byggja á ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Því beri World Class skaðabótaábyrgð á því tjóni er stefnandi hafi orðið fyrir. Krafa stefnanda á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., sé reist á því að World Class sé með ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. og að tjónið sé bótaskylt úr þeirri vátryggingu. Umrædd ábyrgðartrygging bæti beint líkamstjón þriðja manns vegna skaðabótaábyrgðar vátryggðs sem falli á hann samkvæmt íslenskum lögum og eigi sér stað vegna starfsemi hans. Hinu stefnda félagi er stefnt á grundvelli 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Til frekari stuðnings bótaskyldu vátryggingartaka tekur stefnandi fram að World Class reki líkamsræktarstöðvar og bjóði upp á fjölda námskeiða. Vátryggingartaki auglýsi sérstaklega að gætt sé fyllsta öryggis í aðbúnaði og kennslu og að starfsfólk búi yfir víðtækri þekkingu. Á stöðvar fyrirtækisins komi mikill fjöldi iðkenda í trausti þess að þeim sé ekki hætta búin undir leiðsögn leiðbeinenda stöðvanna enda hafi þeir réttmætar væntingar í þá veru í ljósi þess hvernig fyrirtækið kynni starfsemi sína og starfsmenn. Að auki sé augljóst að þegar iðkendur sæki tíma með leiðbeinanda megi þeir gera ráð fyrir að leiðbeinandinn fylgist með því að æfingar séu rétt gerðar og upplýsi um þær hættur sem kunni að fylgja æfingum. Reyndar verði að telja það eina höfuðástæðu þess að iðkendur velji að sækja tíma með leiðbeinanda að þeir séu að tryggja sér vandaða leiðsögn. Sérstaklega ríkar skyldur hvíli því á World Class til þess að tryggja að leiðbeinendur fullnægi þessum kröfum. Um þetta vísar stefnandi til almennra ólögfestra reglna skaðabótaréttarins og almennu sakarreglunnar, auk þess sem hún vísar til hliðsjónar til hæstaréttardóms í H 1997:683 (147/1996).

Stefnandi mótmælir því sem stefndi hafi haldið fram að leiðbeinandinn hafi ítrekað við iðkendur að þeir gerðu æfinguna rólega og eftir eigin getu. Stefnandi bendir í því sambandi á að þessi fullyrðing eigi sér ekki stoð í fyrirliggjandi skýrslu starfsmannsins. Þá telur stefnandi að þetta atriði hafi ekki þýðingu í málinu. Æfingin hafi verið þess eðlis að hún verði ekki gerð nema rólega, enda hafi stefnandi gert æfinguna með þeim hætti. Eðli málsins samkvæmt verði æfingin heldur ekki gerð nema samkvæmt getu. Það sem hér skipti máli sé að leiðbeinandinn hafi ekki haft nauðsynlegt eftirlit með iðkendum. Þá hafi hann ekki varað við því að æfingin gæti verið erfið, hættuleg eða hentaði ef til vill ekki öllum.

Af hálfu stefnda sé því einnig haldið fram að stefnandi hafi getað sleppt æfingunni treysti hún sér ekki til þess að framkvæma hana. Um það atriði tekur stefnandi fram að vissulega hefði hún getað sleppt æfingunni. Hún hafi þó ekki haft neina ástæðu til þess þar sem leiðbeinandinn hafi ekki varað við æfingunni auk þess sem hann hafi haldið því fram að óhætt væri að gera æfinguna þar sem enginn, sem gert hefði hana hjá sér, hefði slasast. Leiðbeinandinn hafi því hvatt iðkendur með þessum hætti til þess að gera æfinguna. Í þeirri staðhæfingu kunni að felast loforð um að æfingin sé hættulaus.

Stefnandi getur þess einnig að stefndi hafi haldið því fram að það sé rangt að framleiðandi pilatesboltanna mæli ekki með æfingunni þó að hún sé ekki sýnd á veggspjöldum sem hangi uppi í stöðinni. Þessu mótmælir stefnandi, enda liggi ekki fyrir nein gögn þessu til stuðnings. Einnig verði að gera ráð fyrir að tilgangur veggspjaldanna sé að fræða iðkendur um hvernig eigi að nota boltana og verði þá að gera ráð fyrir að þar séu aðeins sýndar þær æfingar sem mælt sé með. Stefnandi vitnar síðan til orða í svarbréfi stefnda 20. ágúst 2012 þar sem orðrétt hafi komið fram „Ljóst er að allar þær fjölmörgu æfingar sem hægt er að gera með boltanum eru ekki á umræddum veggspjöldum“. Að mati stefnanda sé ekki hægt að leggja að jöfnu þær æfingar sem hægt er að gera með boltanum annars vegar og hins vegar þær æfingar sem hættulaust sé að gera eða mælt er með að gera með honum. Augljóst sé að á veggspjöldum, sem kynni notkun boltans, séu ekki sýndar varasamar eða hættulegar æfingar, eins og sú sem hér um ræði, þó að í sjálfu sér sé hægt að gera slíkar æfingar. Þá verði að líta til þess að æfingarnar á veggspjöldunum sýni allar æfingar þar sem boltinn er á einhvern hátt notaður til stuðnings. Engin þeirra sýni æfingu þar sem bæði fótum og höndum er sleppt, þvert á móti sé alltaf hönd, fótleggur eða bak í gólfi. Stefnandi telur þetta einnig styðja málatilbúnað sinn um að æfingin, sem leiðbeinandinn hafi látið stefnanda gera, sé hættuleg og að ekki sé mælt með henni af framleiðanda boltans. Skorar stefnandi á stefnda að leggja fram gögn frá framleiðanda pilatesboltanna, þar sem umrædd æfing sé sýnd eða að mælt sé með henni. Þá hafnar stefnandi þeirri staðhæfingu stefnda að æfingin sé innan Fit Pilates æfingakerfisins. Ekki hafi verið sýnt fram á það auk þess sem stefnandi hafi ekki verið á Fit Pilates námskeiði eða að æfa eftir slíku kerfi.

Stefnandi tekur fram að stefndi beri því einnig við að umrædd æfing hafi verið gerð í að minnsta kosti tvö ár hjá World Class og því sé rangt sem stefnandi haldi fram að leiðbeinandinn hafi verið að prófa nýja æfingu. Þessu sjónarmiði mótmælir stefnandi. Það sem máli skipti sé að æfingin hafi ekki verið gerð áður á því námskeiði sem stefnandi sótti, en leiðbeinandinn hafi greint frá því að hann hafi ákveðið að prófa æfinguna. Þess vegna hafi hvílt skylda á leiðbeinandanum að viðhafa sérstaklega mikla gát með iðkendum. Óviðkomandi sé hvort aðrir leiðbeinendur hafi látið gera umrædda æfingu á öðrum námskeiðum.

Að öllu ofangreindu virtu telur stefnandi ljóst að vátryggingartakinn, World Class, beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir 2. desember 2011, þegar hún hafi verið látin gera hættulega æfingu án nægilegra leiðbeininga frá starfsmanni líkamsræktarstöðvarinnar. Æfingin hafi verið hættuleg, afar erfið og tilgangslítil í því samhengi sem hún hafi verið gerð.

Um tjónið vísar stefnandi til matsgerðar G-kk-ef B-kk-ef læknis og B-kk-ef G. M-kk-ef hdl. Hafi þeir metið örorku stefnanda samkvæmt skaðabótalögum. Þeir telji tímabundið atvinnutjón stefnanda vera 100% frá slysdegi 2. desember 2011 til 20. desember 2011 og 50% frá 21. desember 2011 til 5. mars 2012. Þá telji þeir þjáningartíma frá 2. desember 2011 til 5. mars 2012, þar af þrjá daga í rúmlegu. Stöðugleikapunktur sé talinn vera 2. júní 2012. Varanlegur miski nemi 16 stigum og varanleg örorka sé 7%. Að mati stefnanda sé mat á varanlegri örorku lágt með tilliti til þess að hún sé örvhent og að hún sé með skerta hreyfigetu auk þess sem hún verði að gera breytingar á starfi sínu og þurfi aðstoð við ákveðna hluti sem hún hafi áður getað gert ein. Þá sé líklegt að hún fái slit í öxlina vegna afleiðinga slyssins.

Stefnandi kveður stefnukröfuna reista á útreikningi samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Hún sé sundurliðuð með eftirfarandi hætti:

Þjáningarbætur: Gerð sé krafa um 143.670 kr. Þjáningarbætur skv. 3. sbr. 15. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eru 3.230 kr. á dag í rúmlegu og sé sú fjárhæð margfölduð með 3 dögum eða alls 9.690 kr. Þjáningarbæturnar eru 1.740 kr. á dag án rúmlegu og sé sú fjárhæð margfölduð með 77 dögum eða alls 133.980 kr.

Varanlegur miski: Gerð sé krafa um 1.584.880 kr. Varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 nemi 16 stigum. Bætur reiknist þannig að stuðullinn 9.905.500 sé margfaldaður með 16%.

Varanleg örorka: Gerð sé krafa um 3.554.713 kr. Meðaltal árslauna stefnanda á árinu 2008, 2009 og 2010, uppfærð með vísitölu og að viðbættu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, hafi numið 6.472.295 kr., margfaldað með stuðli, sbr. 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, margfaldað með örorkustiginu 7%. 6.472.295 kr. x 7,846 x 7%.

Alls sé því gerð krafa um greiðslu á 5.283.263 krónum.

Um lagarök vísar stefnandi til þess að krafan sé reist á ólögfestum reglum skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð á tjóni sem rekja megi til ábyrgðar vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna, sem og almennu sakarreglunni. Einnig sé vísað til laga nr. 50/1993 með síðari breytingum og laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, auk skilmála stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., fyrir ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar. Að því er varði aðild stefnda sé byggt á 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Kröfur um vexti styðjist við 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Kröfur um dráttarvexti styðjist við 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé reist á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. aðallega 130. gr. Þá sé krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Um varnarþing vísar stefnandi til V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er tekið fram að í máli þessu gildi almennar sönnunarreglur skaðabótaréttar utan samninga. Af því leiði að sönnunarbyrðin hvíli óskipt á stefnanda um að slysið verði rakið til atvika sem vátryggingartaki beri að lögum skaðabótaábyrgð á og þar með að stefnandi eigi bótarétt úr ábyrgðartryggingu hjá stefnda.

Stefndi reisir sýknukröfu sína á því að ósannað sé að umstefnt atvik hafi orðið af ástæðum sem vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á með þeim hætti sem stefnandi haldi fram. Stefndi telur að atvikið sem olli því að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslum sé hreint óhappatilvik sem engum verði að lögum gert að bera skaðabótaábyrgð á, eða að það verði rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar.

Stefndi hafnar því alfarið að um saknæma háttsemi starfsmanns vátryggingartaka hafi verið að ræða. Telur stefndi að fullyrðingar stefnanda um meinta sök séu með öllu ósannaðar. Sérstaklega sé mótmælt öllum fullyrðingum stefnanda í stefnu um að leiðbeiningar um það hvernig gera skyldi æfinguna hafi skort og ekki hafi verið varað við því að æfingin hentaði e.t.v. ekki öllum iðkendum.

Á það er bent af hálfu stefnda að stefnandi hafi ákveðið sjálf að fara á umrætt námskeið og að þetta hafi ekki verið í fyrsta sinn sem hún hafi farið á námskeið hjá vátryggingartaka. Þetta námskeið hafi verið í beinu framhaldi af öðru sem stefnandi hafi verið á auk þess sem hún hafi áður stundað líkamsrækt hjá World Class, bæði á námskeiðum og almennt. Stefnandi hafi því sjálfviljug og alfarið að eigin frumkvæði tekið þátt í umræddri íþróttaiðkun án þess að henni væri það skylt.

Þó að um lokað námskeið hafi verið að ræða, sem sé stýrt af leiðbeinanda, þá sé þátttakendum að sjálfsögðu í sjálfsvald sett hvort þeir geri æfingar sem boðið sé upp á og ráði því með hvaða hætti þeir geri þær, eins og skýrt komi fram í lýsingu námskeiðsins. Það sé því vitaskuld á ábyrgð hvers og eins þátttakanda hvort hann geri viðkomandi æfingu og þá hvernig hann geri hana.

Með sama hætti kveður stefndi það vera á ábyrgð og áhættu viðkomandi hvort það námskeið, sem hann velji sér, henti honum eða ekki. Hafi umrætt námskeið af einhverjum ástæðum ekki hentað stefnanda hafi það verið á hennar eigin ábyrgð að hún skráði sig á það, enda ekki á færi vátryggingartaka eða starfsmanna hans að hafa vitneskju um slík atriði. Ábyrgð á því að æfingar á námskeiði séu e.t.v. of erfiðar fyrir einstaka þátttakendur hvíli þannig alfarið á þeim sjálfum, kjósi þeir að fara á slíkt námskeið og gera viðkomandi æfingar. Stefndi áréttar að stefnandi hafi ekki verið byrjandi í líkamsrækt eins og fyrirliggjandi gögn sýni.

Stefndi vísar enn fremur til þess sem fram hafi komið að umrædd æfing hafi farið fram og að hana hafi átt að gera í nokkrum þrepum. Einnig að nauðsynlegt hafi verið að gera æfinguna mjög hægt og fara ekki á næsta þrep fyrr en jafnvægi í því fyrra væri náð og þá eingöngu ef iðkandi treysti sér til. Þessu hafi leiðbeinandinn lýst fyrir þátttakendum skýrt og greinilega og er öllum fullyrðingum um annað alfarið mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Engu breyti í þessu sambandi hvort æfingin hafi verið gerð áður á þessu námskeiði eða ekki eins og skilja megi málatilbúnaðinn í stefnu. Það sem máli skipti sé að leiðbeiningar um það hvernig gera skyldi æfinguna hafi verið skýrar og fullnægjandi og að það hafi verið stefnandi sjálf sem hafi ákveðið að horfa alveg fram hjá þeim þegar hún hafi gert æfinguna.

Stefndi tekur sérstaklega fram að það sé rangt sem segi í stefnu að æfingin hafi falist í því að fara upp á bolta, en með því sé gefið í skyn að það hafi verið það eina sem hafi átt að gera. Hið rétta sé að síðasta stig æfingarinnar hafi verið að hvíla eingöngu á boltanum en á fyrri stigum séu fætur á gólfinu.

Stefndi byggir á því að augljóst megi vera að stefnandi hafi gert umrædda æfingu allt of hratt og þannig í engu fylgt leiðbeiningum um það hvernig skyldi gera hana. Eins og stefnandi lýsi sjálf atvikinu í stefnu þá verði ekki annað ráðið en að stefnandi hafi farið strax í síðasta stig æfingarinnar, þ.e. beint upp á boltann, án þess að freista þess að ná jafnvægi á fyrri stigum. Stefndi telur næsta víst að þessi asi stefnanda, og það að hún hafi hundsað með öllu leiðbeiningar, hafi orðið til þess að hún hafi fallið af boltanum með umræddum afleiðingum. Því sé eingöngu við stefnanda sjálfa að sakast að hún hafi meiðst og geti hún ekki velt þeirri ábyrgð yfir á aðra.

Stefndi tekur fram að samkvæmt upplýsingum leiðbeinandans, A-kvk-ef, þá hafi alls ekki allir þátttakendur tekið þátt í umræddri æfingu. Þá hafi sumir eingöngu farið á fyrsta stigið.

Þá hafnar stefndi því sem röngu og ósönnuðu að um hafi verið að ræða tilgangslitla æfingu sem vandséð sé hvernig styrki jafnvægisskynið. Þvert á móti heldur stefndi því fram að æfingin, sem fari fram á bolta og teljist til svokallaðra Fit-Pilates æfinga, miði sérstaklega að því að þjálfa innri jafnvægisvöðva og styrki þannig jafnvægi, auk þess sem hún þjálfi stóra vöðva eins og í kvið og baki. Umrædd æfing hafi því átt vel heima í þeim hluta námskeiðsins þar sem þjálfa átti kvið og bak auk jafnvægis. Ekkert saknæmt hafi falist í því að hafa þessa æfingu á námskeiðinu eins og stefnandi virðist byggja á.

Vegna ummæla í stefnu um æfingar á veggspjöldum tekur stefndi fram að á þeim sé að finna almennar teygjuæfingar en ekki tæmandi talningu æfinga á boltum eins og skilja megi stefnu. Umrædd veggspjöld séu enda að finna á teygjusvæði stöðvarinnar og gefi leiðbeiningar um teygjuæfingar sem megi gera með bolta, ekkert annað.

Þá kveður stefndi það vera rangt sem segi í stefnu að framleiðendur boltans mæli ekki með þessari æfingu enda sé það engum gögnum stutt og hafnar stefndi því alfarið sem ósönnuðu. Æfingar sem hægt sé að gera með bolta sem þessum, hvort sem þær teljast vera Pilates æfingar eða annars konar æfingar, séu vitaskuld margvíslegar. Það gefi augaleið að þær séu ekki allar að finna á veggspjöldum á teygjusvæði, enda alls ekki alltaf um teygjuæfingar að ræða. Þá sé tæplega hægt að gera ráð fyrir því að framleiðendur bolta hafi ákvörðunarvald um það hvaða æfingar sé hægt að gera á bolta en umrædd æfing sé einmitt æfing þar sem bolti sé notaður.

Stefndi mótmælir því sérstaklega að leiðbeinandinn hafi lofað því að æfingin væri hættulaus með því að upplýsa um að enginn hefði slasast við að gera hana. Í slíkum orðum geti vitaskuld aldrei falist þannig yfirlýsing enda megi segja að allar æfingar geti verið hættulegar, sama hversu einfaldar þær eru, séu þær ekki gerðar rétt og leiðbeiningum ekki fylgt, eins og hafi verið í tilviki stefnanda. Þá liggi ekkert fyrir um að æfingin sé eitthvað hættulegri en aðrar sambærilegar æfingar eða að þeim fylgi einhver meiri slysahætta. Hafi stefnandi ekki vísað til neinna gagna um þetta en sönnunarbyrði um það sé hennar.

Stefndi telur ljóst af öllu framangreindu að umrætt atvik verði á engan hátt rakið til atriða sem vátryggingartaki beri að lögum ábyrgð á. Hvorki hafi skort leiðbeiningar né hafi æfingin verið ómöguleg eða ekki rúmast innan námskeiðsins. Þá verði það ekki rakið til annarrar saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða aðstæðna og aðbúnaðar hjá honum. Hér hafi stefnandi einfaldlega verið að gera jafnvægisæfingu og misst jafnvægið með þessum afleiðingum. Hún hafi sjálf ákveðið að gera þessa æfingu en ekki farið eftir leiðbeiningum um það hvernig hún skyldi framkvæmd, heldur farið of geyst. Á því getur hún ein borið ábyrgð, enda um hreint og klárt óhappatilvik að ræða og/eða aðgæsluleysi hennar sjálfrar. Bótaréttur sé því ekki til staðar úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka og því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi mótmælir enn fremur kröfu stefnanda um dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi enda verði ekki ljóst fyrr en þá hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda. Í öllu falli er farið fram á að dráttarvextir komi fyrst til greina mánuði eftir málshöfðun þar sem þá hafi fyrst verið sett fram bótakrafa á hendur stefnda, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Telur stefndi að bréf stefnanda frá 24. júlí 2012 uppfylli ekki skilyrði ákvæðisins enda sé þar eingöngu óskað eftir afstöðu til bótaskyldu en engin bótakrafa sett fram.

Um lagarök og réttarheimildir vísar stefndi til almennra reglna vátrygginga- og skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar og meginreglna um sönnunarbyrði, áhættutöku og óhappatilvik, skaðabótalaga nr. 50/1993, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2011 og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu sína um málskostnað kveður stefndi byggjast á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Eins og rakið hefur verið varð stefnandi fyrir slysi er hún féll af 65 cm háum bolta þegar hún var að gera æfingu í líkamsræktartíma 2. desember 2011 undir handleiðslu starfsmanns á líkamsræktarstöð sem rekin er af vátryggingartaka, World Class. Stefnandi telur að rekja megi slysið til þess að æfingin, sem hafði aldrei áður verið lögð fyrir þátttakendur á námskeiðinu, hafi verið bæði tilgangslaus og hættuleg og að skort hafi á leiðbeiningar og eftirlit af hálfu starfsmanns vátryggingartaka. Stefndi hefur mótmælt því að rekja megi slysið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka enda sé æfingin ekki hættulegri en gengur og gerist auk þess sem þátttakendum hafi verið leiðbeint með skýrum hætti hvernig ætti að framkvæma æfinguna. Þá hafi það verið á ábyrgð stefnanda hvort og þá hvernig hún framkvæmdi æfinguna enda hafi engin skylda hvílt á henni að gera hana.

Auk stefnanda gáfu A-kvk-nf S-kvk-nf, leiðbeinandi á námskeiðinu, og S-kvk-nf W-kvk-nf, hjúkrunarfræðingur og þátttakandi á námskeiðinu, skýrslur fyrir dómi. Þeim ber ekki að öllu leyti saman um atvik.

A-kvk-nf lýsti æfingunni þannig að hún væri stöðuæfing sem byggi ekki á endurtekningu. Iðkandinn byrji á því að standa aftan við boltann og hvíla hnén á honum. Því næst setji hann hendur á boltann og fylgi síðan „rólega jafnvægispunktinum“ og endi með því að krjúpa á boltanum. Þegar náð hafi verið jafnvægi geti maður reist sig upp. Til að fara úr æfingunni fari maður sömu leið til baka. Kvað hún æfinguna vera þess eðlis að iðkandinn þurfi að ná jafnvægi í hverri stöðu. Fullyrti hún að æfingin væri þekkt æfing með bolta af þessu tagi og að hún hefði meðal annars verið kennd á Fit-pilates námskeiðum sem hún hafi sótt.

Stefndi hefur lagt fram í málinu lýsingar á æfingu þar sem kropið er á bolta sem fengnar eru af fjórum erlendum heimasíðum. Ágreiningslaust er að þessar lýsingar eru af sömu æfingu og stefnandi reyndi að gera er hún varð fyrir slysinu. Myndir fylgja þremur þessara lýsinga, en allar sýna þær iðkandann að lokum krjúpa í uppréttri stöðu ofan á bolta af þeirri gerð sem stefnandi notaði í umrætt sinn. Á tveimur þeirra krýpur hann í uppréttri stöðu á boltanum úti á miðju gólfi án nokkurs stuðnings. Þriðja lýsingin sýnir mynd af konu framkvæma æfinguna upp við vegg sem hún getur stutt sig við. Þessar lýsingar virðast ekki koma frá framleiðanda boltans.

Í teygjusal líkamsræktarstöðvarinnar hanga einnig veggspjöld með myndum af æfingum með bolta af sömu gerð, bæði teygju- og styrktaræfingar. Að sögn A-kvk-ef mun ein þessara veggmynda stafa frá framleiðanda boltans. Á þeim er hvergi sýnd æfing af þeim toga sem hér um ræðir.

Hvorki S-kvk-nf né A-kvk-nf urðu vitni að því þegar stefnandi datt af boltanum. Þær gátu því ekki borið um það á hvaða stigi æfingarinnar stefnandi missti jafnvægið. Sjálf var stefnandi óviss um það, en taldi sig hafa verið að sleppa höndunum af boltanum meðan hún kraup á honum þegar hún féll til vinstri. Þykir rétt að leggja þá lýsingu til grundvallar. Eins og málið liggur fyrir dóminum liggur því ekki fyrir að stefnandi hafi gert æfinguna hraðar en eðlilegt var eða að hún hafi látið hjá líða að fylgja fyrirmælum leiðbeinandans.

Fyrir dómi bar vitnum og stefnanda ekki fyllilega saman um það hvernig æfingin hefði verið kynnt fyrir þátttakendum á námskeiðinu. A-kvk-nf taldi sig hafa tjáð þeim að hún ætlaði að „leyfa þeim að prófa nýja æfingu“ og útskýrt í hverju hún fælist. Minntist hún þess að nokkrir sem hefðu verið næst henni hefðu strax gefið til kynna að þessa æfingu myndu þeir ekki gera. Hafi hún þá sagt að það „væri allt í góðu“ en að þeir sem treystu sér til ættu endilega að prófa. Hafi hún sýnt æfinguna og útskýrt um leið hvernig hún væri gerð stig af stigi. Aðspurð hvort hún hefði gert þátttakendum grein fyrir því að hægt væri að gera hluta æfingarinnar svaraði hún að æfingin væri þess eðlis að sé þátttakandinn ekki í jafnvægi þá geti hann ekki reist sig upp. Hún taldi sig hins vegar ekki hafa tekið það sérstaklega fram að maður ætti að forðast að reyna að rísa upp ef jafnvægi væri ekki í lagi, enda gæti maður það þá ekki þegar á hólminn væri komið. Neitaði hún því að hafa hvatt þátttakendur sérstaklega til að gera æfinguna. Hún taldi sig hins vegar hafa farið með tiltekna „rullu“ þegar hún hafi kynnt boltaæfingarnar fyrir þátttakendum, þ.e. að maður ætti ekki að vera hræddur við boltann og treysta honum, en gæta þess að vera ekki of harkalegur í hreyfingum því þá missti maður jafnvægið. Kvaðst hún hafa lagt áherslu á að gera æfinguna hægt og að í því hafi falist að fara þyrfti varlega.

Stefnandi lýsti atvikum á þann veg að leiðbeinandinn hafi ekki sýnt æfinguna heldur einfaldlega gert hana með því að fara upp á boltann og sagt þátttakendum að prófa að „gera svona“. Hafi þetta virkað mjög einfalt í framkvæmd. Kvaðst hún hafa hikað í fyrstu, en þá hafi leiðbeinandinn sagt þeim að „prófa þetta bara“, enginn hefði slasast við að gera æfinguna hjá sér. Stefnandi kvaðst jafnframt hafa tekið eftir að aðrir hafi verið byrjaðir að gera æfinguna. Hafi hún þá látið slag standa og farið upp á boltann eins og sýnt hafði verið með þeim afleiðingum að hún féll. Stefnandi kvað leiðbeinandann hvorki hafa ráðlagt að gera æfinguna í skrefum né að fara varlega.

Vitnið, S-kvk-nf W-kvk-nf, kvað leiðbeinandann hafa sýnt æfinguna áður en aðrir gerðu hana, en mundi ekki eftir því hvernig hún hefði lýst henni. Aðspurð hvort leiðbeinandinn hefði varað þau við því að um krefjandi æfingu væri að ræða sagði hún: „Nei, ég man ekki til þess.“ Hún kvað æfinguna hafa litið út fyrir að vera einfalda þegar vanur maður gerði hana, en þetta hefði ekki verið auðveld æfing í framkvæmd. Hún hafi sjálf reynt að gera æfinguna og náð að komast í gegnum hana með herkjum. Vitnið staðfesti enn fremur skriflegan vitnisburð sinn þar sem hún lýsir því að þrátt fyrir að æfingin hafi virkað einföld hafi hún verið afar krefjandi og ekki á allra færi. Staðfesti hún sérstaklega það álit sitt að leiðbeinandinn hefði þurft að leiðbeina þátttakendum frekar, einkum um jafnvægisþáttinn, og vara þá við þeirri hættu sem af æfingunni gæti hlotist. Nánar spurð um það hvað henni hafi þótt skorta í leiðbeiningunum þá taldi hún að gera hefði þurft grein fyrir því að æfingin væri krefjandi og að ekki væri á allra færi að gera hana.

Miðað við það sem fram hefur komið í málinu verður að ganga út frá því að æfingin, sem stefnandi slasaðist við að gera, sé þekkt styrktar- og jafnvægisæfing sem miði að því að styrkja alla helstu kviðvöðva og auka getu iðkandans til að halda jafnvægi. Í almennri lýsingu á umræddu námskeiði segir að í tímum í leikfimisal verði gerðar ýmsar styrktaræfingar með og án mótstöðu. Telur dómurinn að æfingin hafi að því leyti þjónað tilgangi miðað við almenn markmið námskeiðsins.

Eins og rakið hefur verið hefur stefndi lagt fram í málinu fjórar lýsingar á ensku af æfingunni sem fengnar eru af veraldarvefnum ásamt þýðingum á þeim. Ítarlegasta lýsingin er af heimasíðu með slóðinni htttp://www.exercise-ball-exercises.com. Þar koma fram ráðleggingar sjúkraþjálfara þar sem segir að fara beri varlega þegar æfingin er gerð. Þá segir þar að best sé að byrja með aðstoðarmanni eða skorða boltann upp við vegg þar til iðkandinn hafi náð tökum á æfingunni. Í annarri lýsingunni, sem fengin er af heimasíðunni http://www.criticalbench.com, segir í lokin: „Very advanced. Be careful!“ eða „Fyrir lengra komna. Farið varlega!“, samkvæmt þýðingu löggilts skjalaþýðanda. Í þriðju lýsingunni kemur fram að iðkendur ættu að byrja á því að æfa hnjástöðuna eins lengi og þær gætu án þess að fara af boltanum. Þegar þeir kæmust á það stig að geta haldið stöðunni „á boltanum samfellt í 30 sekúndur í nokkrum lotum í röð“ mætti halda áfram „á næsta áfanga þessarar æfingar“.

Því hefur þegar verið lýst í hverju æfingin felst. Á því námskeiði sem um ræðir var ætlast til þess að þátttakendur lykju við æfinguna krjúpandi án nokkurs stuðnings í uppréttri stöðu á mjúkum bolta sem hæglega gat oltið. Af framburði vitnisins S-kvk-ef verður að draga þá ályktun að leiðbeinandinn hafi sýnt æfinguna áreynslulítið og að hún hafi því virst vera einföld í framkvæmd. Annað hafi hins vegar komið á daginn þar sem æfingin hafi verið afar krefjandi. Ábendingar, sem koma fram í lýsingum á æfingunni á erlendum heimasíðum sem stefndi hefur lagt fram, gefa einnig til kynna að æfingin sé talin erfið og því rétt að sýna aðgát við framkvæmd hennar. Telur dómurinn því einsýnt að æfingin sé þó nokkuð krefjandi og ekki á allra færi að komast í gegnum hana í fyrsta sinn án þess að missa jafnvægið.

Námskeiðið sem um ræðir var ætlað fyrir bæði byrjendur og lengra komna. Mátti því vænta þess að þátttakendur væru í misjafnlega góðu líkamlegu ástandi og að geta þeirra til þess að halda jafnvægi, krjúpandi í uppréttri stöðu á völtum bolta, hafi verið ólík. Leiðbeinandinn á námskeiðinu ákvað að sýna æfinguna í heild í lok leikfimitímans, þegar ætla mátti að þátttakendur væru orðnir þreyttir, með það fyrir augum að þeir gerðu hana allt til enda án nokkurs stuðnings. Með þetta í huga verður að telja að nokkur hætta hafi verið á því að einhverjir þátttakendur á námskeiðinu misstu jafnvægið við að gera æfinguna og féllu í gólfið. Fallið var að vísu ekki hátt og því ekki miklar líkur á alvarlegum meiðslum þó að undirlagið væri hart viðargólf. Auðvelt var hins vegar að draga úr líkum á slysi, t.d. með því að tveir og tveir gerðu æfinguna saman þannig að annar veitti hinum stuðning eða með því að gera æfinguna upp við vegg. Þá hefði mátt leggja fyrir þátttakendur að endurtaka fyrsta stig æfingarinnar og ná tökum á því áður en farið var yfir á næsta stig. Ekkert af þessu var gert í umrætt sinn. Þá verður að leggja til grundvallar að leiðbeinandinn hafi sýnt æfinguna áreynslulaust án þess að stefnandi, sem var í fyrsta sinn að glíma við hana, hafi verið vöruð við að æfingin væri krefjandi og hætta væri á því að missa jafnvægið við framkvæmd hennar. Í ljósi alls þess sem hér hefur verið rakið telur dómurinn að vátryggingartaki verði að bera ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar á því líkamstjóni sem stefnandi varð fyrir þegar hún missti jafnvægið við að gera æfinguna og féll með vinstri öxlina í gólfið.

Stefnandi ákvað sjálf að gera æfinguna án þess að henni væri það skylt. Ekki er þó efni til að líta svo á að hún hafi með því samþykkt að taka sérstaka áhættu þegar hún ákvað að gera hana eins og aðrir þátttakendur á námskeiðinu þannig að það eigi að hafa áhrif á bótarétt hennar. Ber í því sambandi að líta til þess að stefnandi var í skipulögðum hópleikfimitíma á vegum vátryggingartaka, þetta var í fyrsta sinn sem hún gerði æfinguna og að hún var ekki vön íþróttamanneskja þó að hún væri ekki byrjandi í líkamsrækt. Þá var hún ekki vöruð við því að æfingin gæti verið varasöm og henni virtist sem æfingin væri einföld þegar leiðbeinandinn sýndi hana.

Enginn ágreiningur er um að leggja beri matsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis og B-kk-ef G. M-kk-ef hdl. til grundvallar við útreikning bóta fyrir líkamstjón stefnanda. Þá hefur stefndi ekki gert athugasemd við fjárhæð skaðabótakröfunnar sem og upphafstíma kröfu stefnanda um vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þessar kröfur verða því teknar til greina eins og þær eru fram settar. Stefndi var fyrst krafinn um greiðslu skaðabóta fyrir líkamstjón stefnanda við höfðun málsins 22. október 2013. Gögn til stuðnings kröfunni voru lögð fram við þingfestingu málsins 29. sama mánaðar. Frá þeim tíma hafði stefndi upplýsingar sem þörf var á til þess að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Í samræmi við fyrirmæli þeirrar greinar ber skaðabótakrafan dráttarvexti er liðinn var mánuður frá þeim degi, en ekki þykir efni til þess að ákveða annan upphafstíma dráttarvaxta á grundvelli undanþágureglu í niðurlagi greinarinnar.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem í ljósi málsefnisins og rekstri þess fyrir dómi þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna, en þá hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dóminn kveða upp Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, I-kk-nf E-kk-nf dómstjóri og S-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf, prófessor í íþróttafræðum.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 5.283.263 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.728.550 krónum frá 2. desember 2011 til 2. júní 2012, en af 5.283.263 krónum frá þeim degi til 29. nóvember 2013, og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)

I-kk-nf E-kk-nf (sign.)

S-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf (sign.)