E-4082/2012

Mál þetta sem dómtekið var 19. nóvember 2013 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 23. nóvember 2012 af J-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf, Klapparhlíð 40, Mosfellsbæ, á hendur Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Kröfur aðila

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi, Íslandsbanki hf. verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 379.728 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá er þess krafist að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti skv. 12. gr. sömu laga. Þá krefst stefnandi þess að stefnda, Íslandsbanka hf., verði gert að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins, í samræmi við vinnu málflytjanda, en málskostnaðaryfirlit verði lagt fram við aðalflutning málsins, ef til komi. Þá krefst stefnandi þess að við ákvörðun málskostnaðar verði litið til virðisaukaskatts af vinnu lögmanns.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Atvik máls

Málsatvik eru þau að stefnandi tók lán hjá Glitni banka hf., 29. október 2004, að jafnvirði 5.990.975 krónur. Lánið var tekið vegna kaupa stefnanda á vörubifreiðinni YK-497 og gaf stefnandi út veðskuldabréf til lánveitanda til tryggingar láninu með 1. veðrétti í bifreiðinni. Samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins skyldi lánið endurgreitt með 84 afborgunum, á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 15. nóvember 2004. Samkvæmt bréfinu var lánið gengistryggt miðað við Bandaríkjadali, japönsk jen, evrur og svissneska franka, í þeim hlutföllum sem tilgreind voru í bréfinu. Samkvæmt bréfinu skyldi lánið bera LIBOR vexti eins og þeir væru birtir 5. dag hvers mánaðar, auk 3,50% fasts vaxtaálags. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar Glitnis banka hf. og skipaði honum skilanefnd. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 voru réttindi og skyldur Glitnis banka hf. samkvæmt framangreindu veðskuldabréfi framseldar Nýja Glitni banka hf., sem nú ber nafnið Íslandsbanki hf. Stefnandi mun frá upphafi hafa átt í erfiðleikum með greiðslur af veðskuldabréfinu og skuld samkvæmt því ítrekað verið sett í lögfræðilega innheimtu. Hinn 15. desember 2010 var vörubifreiðin YK-497, í framhaldi af innheimtuaðgerðum stefnda þ.t.m. vörslusviptingu bifreiðarinnar, seld frjálsri sölu hjá bílasölunni Hrauntaki á 6.250.000 krónur. Hinn 22. desember 2010 lagði bílasalan Hrauntak 5.414.755 krónur inn á reikning Lögmannsstofunnar SS ehf. vegna sölu bifreiðarinnar, en lögmannsstofan hafði haft með höndum innheimtu veðskuldabréfsins fyrir hönd stefnda. Þar af voru 343.464 krónur færðar til greiðslu kostnaðar vegna innheimtunnar en 5.071.291 krónur inn á skuld stefnanda samkvæmt veðskuldabréfinu. Í kjölfar dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010, 153/2010 og 471/2010, sem og gildistöku laga nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lögum um umboðsmann skuldara, mun stefndi hafa tekið lán stefnanda til skoðunar. Niðurstaða stefnda var að um væri að ræða lán í íslenskum krónum, bundið gengi erlendra gjaldmiðla. Væri lánið því í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var það mat stefnda að endurútreikningur lánsins samkvæmt þeirri aðferðafræði sem stefndi beitti þá við endurútreikning ólögmæra gengistryggðra lána, þ.e. að lánið bæri óverðtryggða vexti Seðlabanka Íslands frá lántökudegi, myndi ekki leiða til lækkunar á skuld stefnanda. Hinn 14. apríl 2011 sendi stefndi stefnanda yfirlit yfir meinta skuldastöðu hans gangvart stefnda m.v. endurútreikning á grundvelli óverðtryggðra vaxta Seðlabanka Íslands. Vísaði stefndi útreikningnum til stuðnings til dóms Hæstaréttar í máli nr. 471/2010. Útreikningurinn var sagður sýna að stefnandi skuldaði stefnda 136.975 krónur m.v. 13. apríl 2011. Hinn 26. október 2012 birti stefnandi frétt á heimasíðu sinni undir fyrirsögninni „Íslandsbanki endurreiknar bílalán“ og kom þar fram að stefndi hefði hafið endurútreikning á lánum einstaklinga og fyrirtækja sem bankinn teldi að féllu undir dóma Hæstaréttar í málum nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Í fréttinni sagði að það væri mat stefnda að fordæmisgildi dóms í máli nr. 464/2012 tæki einnig til lána sem tekin hefðu verið til skemmri tíma en þau lán sem reynt hefði á í framangreindum dómum. Hefði stefndi því hafið endurútreikning á gengistryggðum bílalánum og bíla- og kaupleigusamningum. Samkvæmt bráðabirgðaúttekt stefnda væri um að ræða a.m.k. 6.000 lán og samninga. Þá sagði í fréttinni að stefndi teldi dóm Hæstaréttar í máli nr. 464/2012 ekki eyða allri óvissu varðandi gengistryggð lán, til að mynda varðandi lán sem ekki hefðu verið í skilum. Meðan beðið væri niðurstöðu varðandi þau álitamál, sem ekki hefði verið leyst úr, myndi stefndi hraða þeirri vinnu er sneri að stefnda, eins og hægt væri. Stefnandi lét K endurskoðun endurreikna skuld sína við stefnanda m.v. þær forsendur að greiðslur hans til stefnda hefðu verið fullnaðargreiðslur, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 600/2011. Samkvæmt endurútreikningi endurskoðunarfyrirtækisins hafði stefnandi ofgreitt stefnda 2.712.577 krónur, m.v. 30. október 2012. Hinn 2. nóvember 2012 birtist tilkynning á heimasíðu stefnda þess efnis að stefndi hefði eins og fram hefði komið í fréttatilkynningu 26. október 2012 tekið ákvörðun um að endurreikna ólömæt gengistryggð bílalán, bíla- og kaupleigusamninga. Hafin hefði verið vinna við undirbúning endurútreiknings en ekki lægi ljóst fyrir hvenær unnt yrði að hefja afgreiðslu til viðskiptavina. Upplýsingar um framgang mála yrði hægt að nálgast á heimasíðu þeirrar deildar bankans, sem hefði með endurútreikninginn að gera. Hinn 2. nóvember 2012 sendi lögmaður stefnanda bréf til stefnda vegna endurútreiknings á láni stefnanda. Kom þar fram að stefnandi væri tilbúinn með stefnu á hendur stefnda, sem staðið hafi til að birta fyrir stefnda í þeirri viku, en vegna yfirlýsingar stefnda á heimasíðu sinni, 26. október 2012, hafi verið ákveðið að bíða með birtingu stefnunnar og kanna hver staðan væri hvað endurútreikning á skuld stefnanda varðaði. Þá kom fram í bréfinu að stefnandi teldi sig hafa ofgreitt 2.712.577 krónur vegna lánsins frá 29. október 2004, auk þess sem stefnandi gerði kröfu um endurgreiðslu á greiddum lögmannskostnaði til Lögmannsstofunnar SS ehf., að fjárhæð 379.728 krónur. Að lokum var gerð krafa um að stefndi greiddi stefnanda lögmannskostnað vegna ritunar stefnu. Hinn 9. nóvember 2012 svaraði stefndi bréfi lögmanns stefnanda frá 2. nóvember. Í bréfinu kom meðal annars fram að ekki hafi verið látið reyna á hvort skuldarviðurkenning stefnanda fæli í sér ólögmæta gengistryggingu. Hins vegar hefði stefndi kosið að láta viðskiptavini sína njóta jafnræðis innan hverrar fjármögnunartegundar hvað álitaefni um lögmæti erlendrar fjármögnunar varðaði. Þá var áréttað að stefndi hefði gefið út yfirlýsingu um að hann myndi endurreikna öll skuldabréf og alla kaupleigusamninga Ergo fjármögnunarþjónustu Íslandsbanka hf., í samræmi við dóma Hæstaréttar í málum nr. 471/2010, nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Fram kom að lán yrðu endurreiknuð í nokkrum áföngum og reynt yrði að halda viðskiptavinum stefnda upplýstum um framvindu verksins. Þá sagði: „Í þessari yfirlýsingu felst að skuldabréf umbjóðanda þíns verður endurreiknað með sama hætti og á sama tíma og sambærileg skuldabréfalán annarra viðskiptavina hjá Ergo.“ Stefndi birti fréttir á heimasíðu sinni 20. nóvember og 20. desember 2012 þess efnis að vinnu við endurútreikning á ólögmætum gengistryggðum bílalánum, bíla- og kaupleigusamningum miðaði ágætlega. Í síðari tilkynningunni kemur fram að byrjað verði að kynna viðskiptamönnum niðurstöðu endurútreiknings í lok janúar 2013. Með tilkynningu á heimasíðunni 29. janúar 2013 var upplýst að senn færi að líða að afgreiðslu á endurútreikningi. Ennfremur að framkvæmdin yrði með þeim hætti að viðskiptavinum yrði tilkynnt bréfleiðis um að búið væri að endurreikna viðkomandi samning eða samninga og samhliða því yrði fjárhæðin sem viðskiptavinurinn ætti inni hjá stefnda lagður inn á bankareikning hjá stefnda, sem stofnaður yrði í þessu skyni. Hinn 12. febrúar 2013 ritaði stefndi stefnanda bréf þar sem honum var tilkynnt að stefndi hafði lokið endurútreikningi á umræddu láni stefnda m.v. 30. október 2012. Samkvæmt endurútreikningnum hefði stefnandi ofgreitt 2.692.371 krónur og hefði fjárhæðin verið lögð inn á bankareikning, sem stofnaður hefði verið hjá stefnda í nafni stefnanda. Í bréfinu kemur fram að endurútreikningurinn tæki mið af niðurstöðum dóma Hæstaréttar í málum nr. 600/2011 og nr. 464/2012 um gildi fullnaðarkvittana, auk ákvæða laga nr. 151/2010, eins og við gæti átt, að teknu tilliti til fyrrnefndra dóma. Með bréfi stefnda til stefnanda, 28. febrúar 2013, var stefnanda tilkynnt að inneign hans hjá stefnda, vegna framangreinds endurútreiknings m.v. 1. mars 2013, næmi 2.751.629 krónum. Hækkunin frá bréfi stefnda 12. febrúar var að rekja til vaxta af inneign tímabilið 30. október 2012 til 1. mars 2013. Stefnandi höfðaði mál þetta 23. nóvember 2012. Í aðalkröfu krafði stefnandi stefnda auk málskostnaðar um greiðslu á 2.712.577 krónum með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi til greiðsludags en til vara um greiðslu á 2.592.453 krónum auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Þá krafðist hann þess einnig aðallega að stefndi yrði dæmdur til að greiða honum 379.728 krónur auk dráttarvaxta. Undir rekstri málsins náðu aðilar samkomulagi um uppgjör á framangreindum dómkröfum stefnanda að undanskilinni seinni aðalkröfu hans að höfuðstól 379.728 krónur og er sá ágreiningur hér til úrlausnar.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að þegar bifreiðin YK-497 hafi verið seld 22. desember 2010, hafi skuldabréfið frá 29. október 2004 verið búið að hækka gríðarlega vegna falls krónunnar. Við söluna hafi bílasalan Hrauntak greitt söluandvirðið, eftir frádrátt á sölulaunum og kostnaði, 5.414.755 krónur, inn á reikning lögmannsstofunnar SS ehf., sem séð hafi um innheimtu fyrir hönd stefnda. Samkvæmt tölvupósti sem lögmaður stefnanda hafi fengið frá starfsmanni lögmannsstofunnar komi fram að 5.071.291 krónur hafi farið til stefnda en 343.464 krónur í kostnað vegna málsins. Sá kostnaður sé sundurliðaður með eftirfarandi hætti: Nauðungarsölugjald: 19.100 kr. Vörslusviptingarkostnaður: 116.800 kr.

Vextir á vörslusviptingark.: 2.212 kr.

Vsk. á vörslusviptingark.: 29.784 kr.

Lögmannskostnaður: 135.000 kr.

Vextir á lögmannskostnað: 6.143 kr.

Vsk. á lögmannskostnað: 34.425 kr.

--------------------------------------------------

Samtals: 343.464 krónur

Stefnandi telji að stefnda hafi ekki verið heimilt að innheimta framangreindan kostnað, enda liður í sölu á vörubifreiðinni YK-497, þar sem vanskilin hafi verið orðin himinhá vegna hinnar ólögmætu gengistryggingar. Eins og fram hafi komið hafi gengistryggingin verið dæmd ólögmæt með dómum Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010. Með lögum nr. 151/2010 hafi löggjafinn mælt fyrir um hvernig endurreikna ætti umrædd ólögmæt gengislán og hafi þar sérstaklega verið kveðið á um að hvers kyns vanskilaálögur skyldu vera dregnar frá endurútreiknuðum samningi. Ljóst sé því að tilgangur löggjafans hafi verið að láta lánveitendur, hvað þennan kostnað varðaði, bera hallann af hinni ólögmætu gengistryggingu, enda andstætt öllum sanngirnisrökum að láta skuldara standa skil á kostnaði vegna mögulegra ,,vangreiðslna“ á ólögvarinni kröfu. Ljóst sé að hin ólögmæta gengistrygging hafi haft mest um það að segja að veðskuldabréfið hafi verið innheimt nánast að fullu með sölu á hinni veðsettu bifreið enda hafi afborganir af skuldabréfinu nærri þrefaldast eftir hrun krónunnar á árinu 2008. Þá telji stefnandi að stefndi hafi verið í vondri trú um að hann gæti innheimt umræddan kostnað, enda sé kostnaðurinn innheimtur eftir dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010 sem og gildistöku laga nr. 151/2010. Fráleitt sé að krefja stefnanda um kostnað vegna hinnar ólögvörðu kröfu. Allar líkur séu á því að ekki hefði komið til sölu á bifreiðinni, enda hafi stefnandi greitt skuldabréfið upp og rúmlega það. Þess sé því krafist að stefndi endurgreiði stefnanda kostnað að fjárhæð 343.464 krónur auk vaxta skv. 3. sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. desember 2010 til þingfestingardags eða samtals 379.728 krónur. Stefnandi vísi hvað lagarök varði til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sérstaklega 32. og 36. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, laga nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og meginreglna samninga- og kröfuréttar m.a. um efndir samninga, gildi greiðslukvittana og lok kröfuréttinda. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu af kröfu stefnanda um endurgreiðslu innheimtukostnaðar á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að gengistryggingin hafi orðið til þess að hann hafi ekki getað staðið í skilum af láninu og að bifreiðin hafi að endingu verið seld. Í því samhengi bendi stefndi sérstaklega á að stefnandi hafi jafnan verið í vanskilum með greiðslur af láninu líkt og greini í stefnu og rakið sé í framlögðum gögnum. Þannig hafi skuldabréfið til að mynda fyrst verið sett í lögfræðilega innheimtu í október 2007 en þá hafi afborganir af skuldabréfinu verið nokkru lægri en upphafleg greiðsluáætlun hafi gert ráð fyrir. Hafi skuldabréfið verið meira og minna í lögfræðilegri innheimtu eftir það. Stefndi bendi á að þegar bifreið stefnanda hafi verið seld í desember 2010 hafi 20 ógreiddir gjalddagar verið af láninu. Þegar bifreiðin hafi verið seld hafði lánið því verið í miklum og langvarandi vanskilum og ekki forsendur fyrir hendi til að bíða lengur með sölu bifreiðarinnar. Samkvæmt ákvæðum hins umþrætta skuldabréfs skyldi stefnandi greiða allan kostnað við innheimtu skuldarinnar, ef vanskil yrðu, þar á meðal kostnað við lögfræðilega innheimtu skuldarinnar samkvæmt gjaldskrá lögmanna. Þá hafi jafnframt verið kveðið á um að bifreiðin stæði til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á höfuðstól lánsins, vöxtum, dráttarvöxtum, innheimtulaunum, málskostnaði og hverskonar öðrum kostnaði, er af vanskilum kynni að leiða. Samkvæmt þessu sé ekkert orsakasamband á milli gengistryggingarinnar og þess kostnaðar sem stofnast hafi vegna vanskila stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu komi ekki til álita að stefnandi eigi rétt á að fá hann endurgreiddan. Þá mótmæli stefndi því harðlega að hafa verið í vondri trú um heimild sína til innheimtu umrædds kostnaðar í ljósi þess að Hæstiréttur hafði kveðið upp dóma í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010 og gildistöku laga nr. 151/2010. Dómarnir hafi vissulega valdið óvissu um lögmæti gengistryggingar lána í íslenskum krónum, en ekki gert það að verkum að stefndi væri í vondri trú, þegar hann hafi innheimt hinn umþrætta kostnað í samræmi við ákvæði skuldabréfsins, útgefnu af stefnanda. Hafi stefndi við innheimtu lánsins gengið út frá því að ákvæði skuldabréfsins um gengistryggingu væru gild. Sömuleiðis bendi stefndi á að gildistaka laga nr. 151/2010, 22. desember 2010, sama dag og innheimtukostnaður vegna sölu bifreiðarinnar hafi verið gerður upp, hafi ekki haft áhrif á heimild stefnda til að krefja stefnanda um innheimtukostnað vegna lánsins. Að lokum hafni stefndi því, að ef svo ólíklega fari að fallist verði á kröfu stefnanda um endurgreiðslu innheimtukostnaðarins, að krafan eigi að bera vexti samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. desember 2010 til þingfestingardags. Í stefnu sé krafa stefnanda um vexti samkvæmt framangreindu ákvæði vaxtalaga ekki rökstutt á nokkurn hátt, en samkvæmt ákvæðinu skuli aðeins greiða almenna vexti af peningakröfu leiði það af samningi, venju eða lögum. Hafi stefnandi ekki fært nein rök fyrir því að framangreind atriði eigi við um kröfu hans. Í ljósi þess sem að framan greini beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um endurgreiðslu umrædds kostnaðar, enda hafi stefnda verið heimilt að innheimta slíkan kostnað í samræmi við ákvæði skuldabréfs útgefnu af stefnanda. Sömuleiðis beri að hafna kröfu stefnanda um vexti á kröfuna samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi byggi kröfu sína um málskostnað aðallega á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá krefjist stefndi jafnframt, óháð úrslitum málsins, að stefnandi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað, með vísan til a-liðar 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, þar sem stefnandi hafi höfðað málið að þarflausu. Bendi stefndi í þessu sambandi á að hann hafi lýst því yfir, 26. október 2012, að hann hefði hafið endurútreikning á lánum einstaklinga og fyrirtækja sem hann teldi falla undir dóma Hæstaréttar í málum nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Í bréfi til lögmanns stefnanda, 9. nóvember 2012, hafi stefndi áréttað það sem komið hefði fram í yfirlýsingunni og tekið fram að endurútreikningur lána myndi fara fram í nokkrum áföngum og viðskiptavinum yrði haldið upplýstum um framvindu hans. Hafi þar komið fram að skuldabréf stefnanda yrði endurreiknað með sama hætti og á sama tíma og sambærileg skuldabréfalán annarra viðskiptavina stefnda. Í kjölfarið hafi stefndi birt fjórar fréttir á heimasíðu sinni um stöðu á endurútreikningi lána. Hafa verði í huga að um gríðarlegan fjölda lána hafi verið að ræða og því hafi þurft að endurreikna þau í áföngum, en líkt og fram hafi komið í frétt, sem stefndi hafi birt á heimasíðu sinni, 29. janúar 2013, hafi um 7.000 lán og samningar verið í fyrsta áfanganum. Í ljósi þess að stefndi hafi lýst því yfir við lögmann stefnanda að lán stefnanda yrði endurreiknað á sama tíma og sambærileg lán, telji stefndi þessa málsókn stefnanda þarflausa. Byggi stefndi á því að ótvírætt sé að dæma beri stefnanda til að greiða honum málskostnað í ljósi framangreinds. Að lokum mótmæli stefndi málatilbúnaði stefnanda í heild sinni eins og hann sé settur fram í stefnu. Eins og þar komi fram sé málatilbúnaðurinn alfarið byggður upp með þeim hætti að stefndi hafi hafnað endurútreikningi láns stefnanda á grundvelli dóma Hæstaréttar nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Sé þetta gert þrátt fyrir að stefndi hafi þegar verið búinn að tilkynna honum formlega í bréfi að lán hans væri eitt af þeim lánum sem yrðu endurútreiknuð í samræmi við þessa dóma. Samkvæmt þessu hafi fyrirfram verið ljóst, þegar stefnan hafi verið birt, að þessi málatilbúnaður hefði enga þýðingu. Atvik máls beri skýrt með sér að málarekstur þessi feli eingöngu í sér tilraun til að fá greiddan málskostnað sem eigi engan efnislegan rétt á sér. Um lagarök sé vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, þá helst 3. og 4. gr. laganna og meginreglna kröfuréttar. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. og a- lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður hefur verið rakið byggir stefnandi kröfu sína um endurgreiðslu á kostnaði, sem dreginn hafi verið frá söluverði bifreiðarinnar YK-497, í framhaldi af sölu hennar 22. desember 2010 og komið til lækkunar á uppgjöri við stefnanda, á þeim rökum, að stefnda hafi verið óheimilt að innheimta þennan kostnað hjá stefnanda. Skuld stefnanda við stefnda hafi verið orðin „himinhá“ vegna ólögmætrar gengistryggingar, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010. Í lögum nr. 151/2010 hafi löggjafinn mælt fyrir um hvernig endurreikna ætti ólögmæt gengislán og hafi þar sérstaklega verið mælt svo fyrir að hvers kyns vanskilaálögur skyldu dregnar frá endurútreiknuðum samningum. Ljóst sé því að tilgangur löggjafans hafi verið að lánveitendur bæru hallann af ólögmætum gengistryggingum, enda andstætt öllum sanngirnisrökum að láta skuldara bera kostnað vegna innheimtu ólögvarinna krafna. Ljóst sé að hin ólögmæta gengistrygging hafði ráðið mestu um að veðskuldabréfið, sem stefnandi hafi gefið út til forvera stefnda 29. október 2004, hafi verið innheimt nánast að fullu með sölu á bifreiðinni YK-497 enda hafi afborganir af veðskuldabréfinu nærri þrefaldast eftir hrun krónunnar á árinu 2008. Þá telji stefnandi að stefndi hafi verið í vondri trú um að honum væri heimilt að innheimta umræddan kostnað, enda hafi kostnaðurinn verið innheimtur eftir dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010 og gildistöku laga nr. 151/2010. Allar líkur séu á að ekki hefði komið til sölu bifreiðarinnar nema vegna hinnar ólögmætu gengistryggingar, enda hafi stefnandi greitt skuldabréfið upp, rétt reiknað, og rúmlega það. Þess sé því krafist að stefndi endurgreiði stefnanda umræddan kostnað að fjárhæð 343.464 krónur auk vaxta skv. 3., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. desember 2010 til þingfestingardags eða samtals 379.728 krónur.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að umrædd gengistrygging hafi orðið til þess að hann hafi ekki getað staðið í skilum með lánið, sem tryggt hafi verið 1. veðrétti í bifreiðinni YK-497, samkvæmt veðskuldabréfinu frá 29. október 2004. Bifreiðin hafi verið seld vegna vanskila stefnanda í samræmi við heimildir veðskuldabréfsins. Í því samhengi bendi stefndi sérstaklega á að stefnandi hafi jafnan verið í vanskilum með greiðslur af láninu eins og fram komi í stefndu og fyrirliggjandi yfirliti stefnda. Þannig hafi skuldabréfið til að mynda fyrst verið sett í lögfræðilega innheimtu í október 2007, en þá hafi afborganir af skuldabréfinu verið nokkru lægri en upphafleg greiðsluáætlun hafi gert ráð fyrir. Hafi skuldabréfið verið meira og minna í lögfræðilegri innheimtu eftir það. Þegar bifreiðin YK-497 hafi verið seld frjálsri sölu í desember 2010 hafi 20 ógreiddir gjalddagar verið af láninu. Þannig hafi lánið við söluna verið í miklum og langvarandi vanskilum og ekki forsendur fyrir hendi til að bíða lengur með sölu bifreiðarinnar. Samkvæmt ákvæðum veðskuldabréfsins skyldi stefnandi greiða allan kostnað við innheimtu skuldarinnar, ef vanskil yrðu, þar á meðal kostnað vegna lögfræðilegar innheimtu skuldarinnar. Þá hafi jafnframt verið um það samið að bifreiðin stæði til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á höfuðstól lánsins, vöxtum, dráttarvöxtum, innheimtulaunum, málskostnaði og hverskonar öðrum kostnaði, er af vanskilum kynni að leiða. Samkvæmt framangreindu hafi ekkert orsakasamband verið á milli gengistryggingarinnar og þess kostnaðar sem stofnast hafi vegna vanskila stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu komi ekki til álita að stefnandi eigi rétt á að fá kostnaðinn endurgreiddan. Þá mótmæli stefndi því harðlega að hafa verið í vondri trú um heimild sína til innheimtu umrædds innheimtukostnaðar í ljósi þess að Hæstiréttur hafi kveðið upp dóma í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010 og gildistöku laga nr. 151/2010. Dómarnir hafi vissulega valdið óvissu um lögmæti gengistryggingar lána í íslenskum krónum, en ekki gert það að verkum að stefndi væri í vondri trú, þegar hann hafi innheimt hinn umþrætta innheimtukostnað í samræmi við ákvæði veðskuldabréfsins, sem stefnandi hafi gefið út 29. október 2004. Hafi stefndi við innheimtu lánsins gengið út frá því að ákvæði veðskuldabréfsins um gengistryggingu væru gild. Sömuleiðis bendi stefndi á að gildistaka laga nr. 151/2010, 22. desember 2010, sama dag og innheimtukostnaður vegna sölu bifreiðarinnar hafi verið gerður upp, hafi ekki haft nokkur áhrif á heimild stefnda til að krefja stefnanda um innheimtukostnað vegna lánsins.

Aðilar máls þessa hafa sammælst um að ákvæði veðskuldabréfsins, sem stefnandi gaf út til Glitnis banka hf., 29. október 2004, hafi haft að geyma ólögmæta gengistryggingu og hefur uppgjör milli þeirra vegna gengistryggingarinnar þegar farið fram og stefnandi af þeirri ástæðu fallið frá upphaflegri aðalkröfu sinni í málinu og varakröfu. Eftir stendur ágreiningur vegna kostnaðar sem til féll við sölu á vörubifreið stefnanda, 15. desember 2010, en bifreiðin var eins og áður er rakið veðsett með 1. veðrétti til tryggingar skuld stefnanda samkvæmt veðskuldabréfinu.

Forvera stefnda og síðar stefnda mátti vera ljóst að ákvæði veðskuldabréfsins frá 29. október 2004 um gengistryggingu brutu í bága við 13. gr., sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og voru því ekki skuldbindandi fyrir stefnanda. Verður stefndi að bera hallan af grandsemi sinni og forvera síns í þessum efnum. Rétt er með vísan til framangreinds að leggja sönnunarbyrði á stefnda fyrir því að komið hefði til sölu hinnar veðsettu bifreiðar, þrátt fyrir hina ólögmætu gengistryggingu.

Stefndi hefur lagt fram útreikninga sem eiga að sýna að stefnandi hafi verið í vanskilum, meira og minna, með greiðslur af framangreindu veðskuldabréfi, allt frá 1. gjalddaga þess, 15. nóvember 2004. Hafið er yfir allan vafa að stórfelld gengislækkun krónunnar, í framhaldi af falli Landsbanka Íslands hf., Kaupþings banka hf. og forvera stefnda, Glitnis banka hf., í október 2008, hafi leitt til verulegrar hækkunar á reiknaðri skuld stefnanda gagnvart stefnda á grundvelli hinnar ólögmætu gengistryggingar. Stefndi hefur ekki fært sönnur fyrir því að þessi hækkun skuldarinnar og þar með afborgana hafi ekki leitt til sölu hinnar veðsettu bifreiðar stefnanda, 15. desember 2010. Verður stefndi að bera hallan af sönnunarskorti í þeim efnum.

Stefnandi gerir í málinu kröfu um vexti skv. 3. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af endurkröfðum innheimtukostnaði, frá 22. desember 2010 til þingfestingardags. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 38/2001 skal því aðeins greiða almenna vexti af peningakröfu að það leiði af samningi, venju eða lögum. Vexti skal greiða frá og með stofndegi peningakröfu og fram að gjalddaga. Framangreind vaxtakrafa stefnanda á sér ekki stoð í 3. gr. laga nr. 38/2001 enda á hún sér ekki stoð í samningi, venju eða lögum. Verður stefndi því sýknaður af þessum þætti kröfugerðar stefnanda. Verður stefndi samkvæmt framangreindu dæmdur til að greiða stefnanda 343.464 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. nóvember 2012 til greiðsludags. Stefnandi krefst þess að dæmdir vextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti skv. 12. gr. laga nr. 38/2001. Ekki er ástæða til að kveða sérstaklega á um það í dómsorði að dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól á tólf mánaða fresti, þar sem slíkt er lögboðið samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Ekki verður fallist á þau rök stefnda, hvað málskostnaðarkröfu stefnanda varðar, að málshöfðunin hafi verið tilefnislaus þar sem legið hafi fyrir að stefndi hafi verið búinn að viðurkenna að gengistrygging samkvæmt skuldabréfinu frá 29. október 2004 hafi verið ólögmælt og stefndi unnið að endurútreikningi á skuld stefnanda ásamt þúsundum annarra lánasamninga. Útreikningur stefnda lá ekki fyrir þegar mál þetta var höfðað og kom fyrst til hlutauppgjörs milli aðila undir rekstri málsins. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað og telst hann með hliðsjón af atvikum málsins, 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og útlögðum kostnaði stefnanda hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði stefnanda, J-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf, 343.464 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. nóvember 2012 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf