E-3524/2021

I.

1. Mál þetta var þingfest 7. september 2021 en tekið til dóms 27. september sl. að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi málsins, A, [...] í [...], krefst þess að stefndu verði dæmd óskipt til að greiða henni 1.363.621 kr. með almennum skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 24. janúar 2016 til 24. mars 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu, auk álags er nemi virðisaukaskatti, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda, auk málskostnaðar.

2. Stefnandi beindi kröfu sinni í málinu upphaflega einnig að Á og É. Í munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefndu 7. janúar sl. féll stefnandi frá kröfu sinni á hendur þessum aðilum. Með úrskurði dómsins frá 14. janúar sl. var kröfu stefnanda á hendur húsfélaginu [...]vísað frá dóminum.

II.

3. Ágreiningslaust er í málinu að stefnandi varð fyrir slysi 24. janúar 2016 þar sem hún féll á bílastæði við inngang fjöleignarhúss að [...]í [...]. Stefnandi leitaði aðstoðar á slysa- og bráðadeild Landspítalans daginn eftir slysið, sökum verkja á utanverðri mjöðm sem leiddu inn í nára og niður í fót. Stefnandi leitaði aftur upp á slysadeild um hálfum mánuði síðar vegna verkjanna en í millitíðinni leitaði hún til gigtarlæknis.

4. Fyrir dómi lýsti stefnandi atvikum á þann veg að hún hefði fallið og slasast í kjölfar þess að hún steig út úr bíl AB, vinkonu sinnar, og var að styðja CD, dóttur AB, en dóttir hennar sé verulega fötluð. Stefnandi kveður slysið hafa orðið þannig að hún hafi fallið um holu við holræsi á bílastæðinu þegar þær voru báðar að taka skref aftur á bak. Í aðilaskýrslu sinni kvaðst stefnandi hafa vitað af holunni og hún hefði verið þarna þegar hún fluttist í húsið [...]. Lýsti stefnandi fallinu þannig að það hefði verið „svo mikill klaufaskapur af því að maður var búinn að vita af þessari holu síðan maður flutti inn“. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi ekki hafa tilkynnt neinum í húsfélaginu sérstaklega um slysið á sínum tíma en hún kvað þó hafa verið talað um slysið í sínum stigagangi.

5. Af skýrslutökum fyrir dómi verður ráðið að framkvæmdir hafi átt sér stað á bílaplani fyrir framan fjöleignarhúsið að [...]árið 2015 og þar hafi verið lagaðar holur. Í fundargerð stjórnarfundar í húsfélaginu að [...]í september/október 2015 er fært til bókar að holur á plani hafi verið malbikaðar. Fyrir liggur að stefnandi var í stjórn húsfélagsins á þessum tíma og undirritar hún fundargerðina. Bókunin vísar til malbiksviðgerða sem fóru framí september sama ár, en reikningur um þær viðgerðir liggur fyrir í málinu. Þá liggur jafnframt fyrirað yfirborðsmerkingar voru málaðar á bílastæðið árið 2015.

6. Stefnandi staðfesti fyrir dómi að hún hefði undirritað fundargerðina. Spurð hvað hefði verið átt við með því að holur hefðu verið malbikaðar á plani sagði stefnandi að þar hefði verið um að ræða holur við innkeyrslu plansins. Um ástæður þess að ekki var malbikað við holræsi kvað stefnandi þá vinnu hafa verið eftir en viðgerðir annars staðar á planinu hefðu kostað meiri vinnu og tíma en ráðgert hefði verið. Stefnandi kvaðst hafa verið í stjórn húsfélagsins að [...]í eitt til eitt og hálft ár. Hún kvað húsfélagið að [...]hafa verið viljugt að sinna framkvæmdum sem og húsfélagið að [...] en erfitt hefði verið að fá húsfélagið að [...]til að sinna framkvæmdum.

7. Í læknisvottorði EF, dags. 7. apríl 2019, sem fyrir liggur í málinu segir að stefnandi sé óörugg við gang og hafi skerta göngugetu. Þá hafi hún þurft stuðning göngugrindar meira og minna frá slysinu í ársbyrjun 2016 en sé á þeim tíma sem vottorðið er skrifað bundin hjólastól. Stefnandi hafi skaddast á mjöðm og það hafi leitt til þess að hún sé byltugjarnari eftir slysið og hafi hún hlotið slæma áverka vegna þessa.

8. Stefnandi tilkynnti slysið í frí tímatryggingu sína hjá Verði tryggingum hf. 31. janúar 2017. Í samráði við tryggingafélagið var kallað eftir mati á afleiðingum slyssins og var GH læknir fenginn til þess að meta afleiðingarnar. Skilaði hann matsgerð, dags. 11. febrúar 2020. Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar kemur fram að í slysinu hafi stefnandi hlotið rof á sin miðþjóvöðva hægra megin og að hún búi nú við verki og máttar minnkun í hægri mjöðm, auk þess sem gönguþol hennar hafi skerst enn frekar og hún þurft að nota hjálpartæki. Niðurstaða matsgerðarinnar var að tímabundin örorka stefnanda vegna slyssins væri engin 24. janúar 2016, en stefnandi hafði notið örorkulífeyris um langan tíma. Varanleg læknisfræðileg örorka hennar var metin 12% (12 stiga miski). Stöðugleikatímamark vegna slyssins var sett þremur mánuðum eftir slysdag, eða 24. apríl 2016.

9. Samkvæmt gögnum málsins samþykkti stefnandi tilboð frá Verði hf. 19. febrúar 2020 um greiðslu 742.679 kr. til hennar í bætur vegna varanlegs miska úr frí tí maslysastryggingu hennar hjá félaginu. Með bréfi til stefnda, húsfélagsins að [...], sem ritað er fimm dögum síðar, dags. 24. febrúar 2020, vegna sameiginlegrar lóðar [...], krafðist stefnandi greiðslu þjáningabóta, sbr. 3. gr. skaðabótalaga, að fjárhæð 181.090 kr., auk miskabóta samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 1.191.420, kr., samtals 1.372.510 kr. Í ljósi þess að stefnandi hefði verið á örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins í áratugi var ekki gerð krafa um greiðslu bóta fyrir varanlega örorku, sbr. 5.– 7. gr. skaðabótalaga. Að öðru leyti var lag til að matsgerð GH yrði notuð til útreiknings þjáningabóta og bóta fyrir varanlegan miska. Stefndu var gefinn mánaðarfrestur til að bregðast við kröfu stefnanda en engin svör bárust. Í bréfinu var hins vegar ekki upplýst um þær bætur sem Vörður hf. hafði fallist á að greiða stefnanda vegna varanlegs miska af völdum slyssins.

10. Vitnið FJ, íbúi að [...]og fyrrverandi stjórnarmaður í húsfélaginu frá 2017 til 2022, kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi ekki minnast þess að stjórn húsfélagsins hefði fengið vitneskju um slys stefnanda fyrr en húsfélagið að [...]fékk kröfubréfið frá stefnanda í febrúar 2020. Krafan hefði verið rædd á aðalfundi húsfélagsins í febrúar 2020, en þar hefði enginn kannast við slysið. Vitnið kvaðst hafa skoðað fyrri framkvæmdir í húsfélaginu og meðal annars fundið merki um viðgerðir á planinu. Engar tilkynningar til húsfélagsins hefðu hins vegar fundist. Vitnið kvaðst heldur ekki minnast þess að rætt hefði verið um að bílaplanið væri hættulegt.

11. Vitnið ABlýsti því fyrir dómi að hún hefði verið vinkona stefnanda frá því að stefnandi fluttist í húsið, en vitnið hefði búið í húsinu árin [...]til [...]. Vitnið kvað bílaplanið hafa verið lýst á þessum tíma en auk þess hefði verið myndataka á svæðinu. Vitnið kvað dóttur sína hafa verið með þeim daginn sem slysið varð en dóttir hennar væri fötluð og hún ætti erfitt með gang. Vitnið kvað ljósmynd sem henni var sýnd í málinu sýna ójöfnu við niðurfall á bílaplani. Vitnið kvaðst hafa lagt bíl sínum þversum samsíða húsinu að [...]þannig að stefnandi, sem var farþegi bílsins í framsæti, hefði verið nær húsinu, en stefnandi og dóttir vitnisins hefðu síðan gengið með fram bílnum. Vitnið kvaðst ekki hafa getað lagt í nein stæði þar sem þau hefðu verið upptekin. Vitnið kvað stefnanda hafa leitt dóttur vitnisins og þær hefðu hrasað þegar þær gengu fram á við. Vitnið kvaðst minnast þess að einhver snjór hefði verið á planinu líka en ekki hefði verið hálka.

12. Vitnið mun einnig hafa verið formaður stjórnar húsfélagsins að [...] frá 2015 til 2016. Spurð um framkvæmdir á malbikinu 2015 kvað vitnið hafa verið holur út um allt á bílaplaninu á þessum tíma en unnið hefði verið að viðgerðum. Það hefði hins vegar tafist vegna veðurs. Vitnið kvað erfitt hafa verið að eiga við framkvæmdir á bílaplaninu þar sem það hefði verið sameiginlegt, en ekki minnast þess að tilkynnt hefði verið um nein slys til húsfélagsins tengd niðurfallinu á bílaplaninu.

13. Vitnið KLverktakistaðfesti að hann hefði tekið að sér verkefni fyrir fjöleignarhúsin [...]til [...]vegna viðgerða á holræsi. H ann hefði gefið út reikning fyrir því verkefni í byrjun maí 2016 og verkið hefði væntanlega verið unnið í apríl 2016. Vitnið kvaðst ekki geta staðfest að holræsi fyrir aftan stæði fyrir hreyfihamlaða við [...]væri holræsið sem hann lét lagfæra árið 2016. Yfirleitt kvað vitnið slíkar framkvæmdir fela í sér að holræsin væru hækkuð upp. Niðurföll þyrftu þó yfirleitt að vera lægri en planið sjálft og sennilega hefði holræsið sem um ræddi verið lægra. Vitnið kvað hins vegar húsfélagið almennt hafa sinnt vel viðhaldi á malbikinu, en félag hans hefði unnið níu sinnum fyrir húsfélögin þarna á árunum 2014 til 2019. Vitnið kvað ólíklegt að hann hefði verið sjálfur við störf á bílaplani húsfélagsins árið 2016. Um ljósmynd sem eiginmaður stefnanda tók af vettvangi nokkrum dögum eftir slysið og vitninu var sýnd kvaðst vitnið ekki geta sagt til um hvort niðurfallið á myndinni væri það sem hann hefði annast viðgerð á.

III.

Málsástæður stefnanda

14. Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til aðstæðna á bílaplani við [...] sem tilheyri sameiginlegri lóð [...], [...] og [...] og [...] bílskúra, en stefndu beri ábyrgð á þeim aðstæðum. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi til meginreglu skaðabótaréttarins um að tjónþoli eigi rétt á að fá fullar bætur fyrir tjón sem valdið er með bótaskyldri háttsemi en stefnandi búi nú við varanlegar afleiðingar af slysinu sem rekja megi til bótaskyldrar háttsemi stefndu.

15. Stefnandi byggir kröfu sína fyrst og fremst á því að stefndu beri ríka ábyrgð á aðstæðum á lóð í þeirra umsjá. Enn fremur hvíli rík skylda á stefndu sem viðhaldsaðila til að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem leið eigi um lóðina. Stefnandi telur að aðstæður á lóðinni þar sem hún féll hafi verið til þess fallnar að valda slysahættu, eins og raunin hafi orðið í tilfelli stefnanda. Stefnandi telur því ljóst að ekki hafi verið uppfylltar þær lágmarkskröfur um öryggi og varnir sem gerðar séu í byggingarreglugerð gegn slysum á lóðum.

16. S tefnandi telur aðþar sem hún hafi dottið um holu við holræsi fyrir aftan bílastæði sem ætlað sé fyrir fatlaða megi gera enn ríkari kröfur á hendur stefndu um að tryggja öryggi þeirra sem eigi leið um slík svæði á lóð í þeirra umsjón. Auk þess komi fram í gr. 6.2.6 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 að leið frá bílastæðum hreyfihamlaðra að aðalinngangi byggingar skuli vera hindrunarlaus. Stefnandi telur því ljóst að aðstæður á bílaplaninu hafi í engu uppfyllt þær kröfur sem gerðar séu í framangreindri reglugerð sem og eldri reglugerðum.

17. Af dómaframkvæmd verði ráðið að lagðar séu ríkar skyldur á stefndu sem viðhaldsaðila lóðarinnar til þess að gera ráðstafanir sem sanngjarnar séu til þess að tryggja öryggi þeirra sem þar eigi leið um. Í ljósi þess telur stefnandi að ætla megi að sú skylda hvíli á stefndu að vekja athygli vegfarenda á því ef einhver hætta stafar af aðstæðum á lóðinni. Engar merkingar eða einfaldar afmarkanir hafi verið að finna í kringum holræsið sem vöruðu við holunni eða hindruðu það að stefnandi félli. Auðvelt hefði verið að grípa til slíkra ráðstafana. Í ljósi þess telur stefnandi að stefndu hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að haga aðbúnaði á lóðinni með forsvaranlegum hætti þannig að engin hætta stafaði að.

18. Stefnandi telur jafnframt að stefndu hafi með athafnaleysi sínu ekki sinnt þeim skyldum sem á þeim hvíli samkvæmt lögum nr. 26/1994 um fjöleignar hús. Stefndu hafi verið kunnugt um holuna á bílaplaninu en engu að síður vanrækt viðhaldsskyldu sína. Stefnandi telur því jafnframt að slys hennar megi rekja til aðstæðna sem stefndu hafi borið ábyrgð á samkvæmt lögum nr. 26/1994 um fjöleignar hús, sbr. og sérstaklega 52. gr., sbr. 3. tl. 1. mgr. 43. og 44. gr. þeirra laga.

19. Með vísan til ofangreinds telur stefnandi að stefndu hafi valdið henni tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti, og að tjónið sé þannig sennileg afleiðing athafnaleysis stefndu þar sem viðhaldsskyldu hafi ekki verið sinnt. Fjárhæð kröfu stefnanda miðist við niðurstöður matsgerðar GH að frádregnum fjárhæðum sem svari til eignar hlutfalls stefnanda í lóðinni. Stefnandi hafi átt íbúð að [...], en hlutdeild Húsfélagsins að [...] í lóðinni nemi 42,76% og nemi hlutdeild stefnanda 0,93% af hlutdeild húsfélagsins, eða 5.458 kr. af 1.372.510 kr. Stefnandi hafi jafnframt átt bílskúr nr. 05- 0103 á lóðinni á þeim tíma er slysið átti sér stað og hafi hlutdeild bílskúrsins í lóðinni verið 0,25% eða 3.431 kr. af 1.372.510. Stefnufjárhæðin sé því 1.363.621 kr.(1.372.510 – 5.458 – 3.431).

20. Stefnandi krefst almennra skaðabótavaxta samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá tjónsdegi en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því mánuði eftir að stefndu var sent kröfubréf, þ. e. 24. mars 2020, sbr. 9. gr. laganna.

Málsástæður stefndu

21. Stefndu krefjast sýknu á þeim grunni að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt tómlæti í máli þessu og með því tapað rétti til að hafa uppi meinta bótakröfu á hendur stefndu. Þannig hafi stefnandi aldrei tilkynnt stefndu eða forsvarsmönnum þeirra húsfélaga sem er stefnt í málinu um hið meinta atvik, eins og henni hefði verið í lófa lagið að gera, enda beri gögn málsins með sér að stefnandi hafi tilkynnt hið meinta atvik til tryggingafélagsins Varðar í febrúar 2017. Stefnandi beri því allan halla af því að hafa ekki sent stefndu slíka tilkynningu og þar með gefið þeim eðlilegan og sanngjarnan kost á því að kanna málavexti og tryggja sönnun með samtímagögnum um atvik og aðstæður. Þá hafi stefnandi ekki tilkynnt atvikið til lögreglu. Stefnandi hafi sent einum stefnda, Húsfélaginu að [...], innheimtubréf þann 24. febrúar 2020, sem var tekið fyrir á húsfundi þess húsfélags þar sem bótakröfunni var hafnað, sbr. framlögð gögn. Hvorki húsfélaginu að [...] og [...] né þeim einstaklingum sem stefnt er í málinu hafi verið sent slíkt innheimtubréf. Tómlæti stefnanda sé verulegt og leiði þegar til þess að sýkna beri stefndu af öllum kröfum stefnanda í málinu.

22. Stefndu hafna því enn fremur alfarið að meint tjón stefnanda verði rakið til saknæmrar háttsemi stefndu á grundvelli almennu sakarreglunnar. Bílaplanið við[...], [...]og [...]sé hefðbundið bílaplan og ekki búið neinum hættueiginleikum umfram önnur bílaplön við fjölbýlishús hér á landi. Eftir því sem stefndu best viti hafi ekkert slys orðið á bílaplaninu, hvorki fyrir né eftir hið meinta atvik. Öllu eðlilegu viðhaldi hafi verið sinnt á bílaplaninu. 23. Stefndu hafna því jafnframt að hola hafi verið á bílaplaninu í janúar 2016. Það sem stefnandi kalli „holu“ í stefnu málsins heiti með réttu niðurfall. Niðurfall þjóni þeim augljósa tilgangi að veita vatni af yfirborði bílaplansins, t. d. í rigningum eða leysingum, í fráveitukerfi Reykjavíkurborgar. Tilgangur þess sé að auka öryggi þeirra sem um bílaplanið fara með því að koma í veg fyrir pollamyndum og hálku. Eðli málsins samkvæmt sé niðurfall alltaf haft á lágpunkti, þ. e. niðurfall verði að liggja lægra en meginyfirborð bílaplans. Auk þess þurfi að vera halli að niðurfallinu svo vatn renni í átt að því og niður um það þar sem það tengist fráveitukerfi. Stefndu telja að gera verði þá eðlilegu kröfu að íbúar í fjölbýlishúsi, sem hafa búið í því í nokkurn tíma eins og stefnandi, þekki til staðsetningar niðurfalla fyrir utan hús sem þeir fari um daglega. Þá beri þeim að gæta eðlilegrar varúðar og varkárni á gangi á bílaplaninu og frá bílastæði að inngangi húss. Stefnanda hafi mátt vita um staðsetningu þessara niðurfalla og henni hafi borið, vegna líkamlegs ástands síns, að sýna varkárni og gæta varúðar.

24. Við sakarmatið beri jafnframt, ísamræmi við dómaframkvæmd, að líta til þess að umrætt bílaplan er við íbúðarhúsnæði og heimili stefnanda þar sem sakarmat er vægara en t. d. vegna atvika á bílaplönum við húsnæði sem hýsir verslunar- eða þjónustustarfsemi. Auk þess hafi stefnandi setið í stjórn húsfélagsins að [...] þegar atvik málsins áttu sér stað. AB, sem samkvæmt stefnu málsins var nágrannakona stefndu og bílstjóri, hafi einnig setið í stjórninni ásamt þriðja stjórnarmanni. Stefndu vísa enn fremur til þess að fundargerð stjórnar húsfélagsins að [...] frá í september 2015 staðfesti að viðhaldi á bílaplaninu hafi verið sinnt og að stefnanda hafi verið fullkunnugt um ástand þess og „holur“ á því.

25. Stefndu hafna því enn fremur að bílaplanið hafi ekki uppfyllt kröfur byggingarreglugerðar, eins og haldið er fram í stefnu málsins. Hindrunarlaus leið hafi verið frá bílastæði hreyfihamlaðra að aðalinngangi [...] eins og áskilið sé í 2. mgr. gr. 6.2.4 í byggingareglugerð. Að því er varðar tilvísun í stefnu málsins til núgild andi byggingareglugerðar vekja stefndu athygli á því að húsin við [...], [...] og [...] voru reist á árinu 1972 og á grundvelli þeirra laga og reglna sem giltu á þeim tíma.

26. Að mati stefndu ber málsatvikalýsing stefnanda með sér að hún hafi sýnt af sér aðgæsluleysi þegar slysið varð. Þannig hafi hún farið út úr bílnum áður en honum var ekið í bílastæði fyrir hreyfihamlaða. Með öðrum orðum fór hún út úr bílnum á bílaplaninu en ekki á afmörkuðu bílastæði. Í öðru lagi komi þar fram að stefnandi hafi stigið skref „aftur á bak“ og þá fallið. Stefndu geti ekki borið ábyrgð á þessari háttsemi, sem sé ekki í samræmi við eðlilega háttsemi grandvars einstaklings sem þá þegar hafi átt erfitt með gang og verið veikburða. Atvikið hefði ekki orðið ef stefnandi hefði farið út úr bílnum eftir að honum var lagt í bílastæði fyrir hreyfihamlaða, enda ekkert niðurfall á gönguleiðinni frá bílastæði hreyfihamlaðra að aðalinngangi [...]eða aðrar „hindranir“.

27. Með vísan til alls framangreinds telja stefndu að hið meint atvik verði ekki rakið til skorts á viðhaldi eða sakar stefndu heldur sé um að ræða óhappatilvik sem verði eingöngu rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar. Hún hafði búið að [...] í nokkur ár og hefði átt að þekkja til aðstæðna á bílaplaninu. Þá hafi henni einnig borið að sýna eðlilega aðgát og varúð, t. d. með því að stíga ekki aftur á bak og að fara út úr bílnum á afmörkuðu bílastæði fyrir hreyfihamlaða. Vísað er til meginreglna skaðabótaréttarins um aðgæsluleysi tjónþola, eigin sök og meðábyrgð tjónþola.

28. Til viðbótar við framangreint vísa stefndu til þess að samkvæmt 1. mgr. 69. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús sjái stjórn húsfélags um framkvæmd viðhalds og öll önnur sameiginleg málefni í samræmi við ákvæði laganna og samþykktir og ákvarðanir húsfunda. Skv. 2. mgr. 70. gr. laganna geti stjórnin á eigin spýtur látið fara fram minni háttar viðhald og viðgerðir vegna sameignarinnar.

29. Af framangreindu leiðir að það hafi verið á ábyrgð stefnanda sem stjórnarmanns að grípa til viðhalds viðgerðar á planinu hafi hún talið einhvern vanbúnað á því. Með öðru morðum hafi hvílt athafnaskylda á stefnanda sem stjórnarmanni í húsfélaginu til að sinna viðhaldi hafi því verið ábótavant. Sú skylda hafi ekki, samkvæmt fjöleignarhúsalögum, hvílt á stefndu, sem sátu ekki í stjórn húsfélagsins. Samkvæmt meginreglum skaðabótaréttarins geti tjónþoli ekki öðlast bótakröfu ef hann sjálfur á sök á tjóni, hvort sem er vegna athafna eða athafnaleysis.

30. Þá hafna stefndu því að 52. gr. fjöleignarhúsalaga komi til álita í málinu enda fjalli greinin samkvæmt efni sínu um fjártjón á eignum en taki ekki til líkamstjóns eða ófjárhagslegs tjóns.

31. Til viðbótar við framangreint byggja stefndu á því að öðrum skilyrðum bótaskyldu á grundvelli sakarreglunnar sé ekki fullnægt í málinu, svo sem um sönnun tjóns, orsakatengsl og sennilega afleiðingu.

32. Þar fyrir utan beri gögn málsins með sér að stefnandi hafi lent í mörgum slysum. Hafi hún fyrir meint atvik verið öryrki og óvinnufær af þeim sökum. Stefndu telja ljóst að fyrri slys og sjúkdómar stefnanda hafi verið orsök hins meinta slyss. Stefnandi hafi átt erfitt með gang, notað göngugrind og magabelti og hafði orðið fyrir slysi á hægri fæti sem var auk þess styttri en sá vinstri. Þá hafi stefnandi orðið fyrir margvíslegum byltum áður en matsgerðin sem dómkröfur hennar eru grundvallar á var útbúin. Telja stefndu ósannað að stefnandi hafi hlotið læknisfræðilega örorku vegna atviksins 24. janúar 2016. Skilyrðum um sönnun tjóns, orsakatengsl og sennilega afleiðingu sé því ekki fullnægt í málinu og það leiði einnig til sýknu.

Helstu málsástæður stefndu Z og Þ

33. Krafa stefndu Z og Þ um sýknu byggist á sömu sjónarmiðum og rakin eru í greinargerðum meðstefndu. Til áréttingar er af þeirra hálfu bent á að gögn málsins beri hvorki með sér að slys stefnanda verði rakið til atvika sem stefndu geti borið ábyrgð á né liggi fyrir sönnunargögn um að slysið hafi orðið með þeim atvikum sem lýst er. Þá sé vandséð að aðrir íbúar húsanna geti borið meiri ábyrgð á slysi stefnanda en hún sjálf. Ekki liggi fyrir í málinu hversu lengi stefnandi hafi búið í húsinu en gögn málsins beri það með sér að hún hafi búið þar að minnsta kosti frá árinu 2014. Slysið hafi orðiðfyrir utan inngang að heimili stefnanda og hafi frágangi verið ábótavant hefði síst minni ábyrgð legið á henni að tilkynna það en öðrum íbúum húsanna.

34. Stefndu vísa einnig til þess að stefnandi hafi gengið aftur á bak er hún steig í holuna og því væntanlega ekki séð hana. Á þeirri óaðgæslu beri hún ein ábyrgð. Þá virðist myndir af slysstað sem liggja fyrir málinue kki bera það með sér að frágangi við niðurfallið hafi verið ábótavant þannig að leitt gæti til bótaábyrgðar stefndu og meðstefndu.

35. Stefndu telja einnig að útreikningur kröfu sé óljós og skorti skýrleika. Þá miðist kröfugerðin hvorki við eignarhlutföll né ákvæði 43. gr. laga um fjöleignar hús nr.

26/1994. Stefndu telja enn fremur að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti við að halda meintri bótakröfu sinni til haga og þar með fyrirgert rétti sínum til að hafa hana uppi á hendur stefndu í máli þessu.

IV.

36. Krafa stefnanda í málinu byggist í meginatriðum á því að stefndu hafi bakað sér bótaskyldu samkvæmt reglum skaðabótaréttarins með saknæmri háttsemi. Vísar stefnandi þá til þess að stefndu beri sem viðhaldsaðilar lóðar ríka ábyrgð á aðstæðum á lóð í þeirra umsjá. Enn fremur hvíli rík skylda á stefndu sem viðhaldsaðilum til að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem leið eiga um lóðina. Aðstæður á lóðinni, einkum í kringum niðurfallið sem stefnandi datt um, hafi verið til þess fallnar að valda slysahættu og ekki hafi verið uppfylltar þær lágmarkskröfur um öryggi og varnir gegn slysum á lóðum sem gerðar séu í byggingarreglugerð. Engar merkingar eða einfaldar afmarkanir hafi verið að finna í kringum holræsið sem vöruðu við holunni eða hindruðu það að stefnandi félli. Í ljósi þessa telur stefnandi að stefndu hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að haga búnaði á lóðinni með forsvaranlegum hætti þannig að engin hætta stafaði af.

37. Stefnandi telur einnig að stefndu hafi með athafnaleysi sínu ekki sinnt þeim sérstöku skyldum sem á þeim hvíli samkvæmt lögum nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Að sögn stefnanda var stefndu kunnugt um holuna á bílaplaninu en stefnandi telur þau þó ekki hafa sinnt viðhaldsskyldu sem á þeim hvíldi samkvæmt fyrrgreindum lögum fyrr en eftir slys stefnanda. Stefnandi telur því jafnframt að slys hennar megi rekja til aðstæðna sem stefndu báru ábyrgð á samkvæmt lögum nr. 26/1994, sbr. og sérstaklega 52. gr., sbr. 3. tl. 1. mgr. 43. og 44. gr. þeirra laga.

38. Við fyrirtöku málsins 23. febrúar 2022 sammæltust aðilar um að skipta sök í málinu þannig að einungis yrði dæmt um það hvort stefndu hefðu bakað sér bótaskyldu en ekki umfang tjónsins og þar með bótafjárhæð, sbr. 31. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, með síðari breytingum. Dómari tilkynnti aðilum í tölvupóstsamskiptum utan réttar að hann hefði fallist á tillögu þeirra um skiptingu sakar og var sú ákvörðun færð til bókar við upphaf aðalmeðferðar málsins. Er því einungis fjallað um þann þátt málsins í þessum dómi.

39. Að öðru leyti hefur stefnandi ákveðið að haga málatilbúnaði sínum á þann veg að beina sameiginlegri og óskiptri kröfu að bæði húsfélögunum að [...]og [...], sem og meðstefndu sem eigendum að einstökum íbúðum í húsunum á þeim tíma sem slys stefnanda átti sér stað. Þá byggist málatilbúnaður stefnanda á því að stefndu beri sameiginlega og óskipta ábyrgð á tjóni hennar. Nýtur stefnandi heimildar 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til þeirrar kröfugerðar þótt til hennar hafi ekki borið neina réttarfarslega nauðsyn, sbr. 1. og 2. mgr. 18. gr. sömu laga, eins og vikið er að í úrskurði dómsins frá [...]sl. Stefndu I, O, Í, Ó, Ö, Ý og Ú hafa ekki sótt þing í málinu og ekki látið málið til sín taka fyrir dóminum. Í ljósi þess að kröfugerð stefnanda er beint sameiginlega og óskipt að þeim og öðrum meðstefndu eru þau því bundin af málsástæðum og kröfum þeirra meðstefndu sem hafa látið málið til sín taka fyrir dóminum, sjá til hliðsjónar 3. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

40. Ágreiningslaust er að stefnandi varð fyrir slysi fyrir framan fjöleignarhúsið að [...] hinn 24. janúar 2016. Gögn málsins og skýrslutökur fyrir dómi bera hins vegar ekki annað með sér en að stefnandi hafi fyrst upplýst stefndu um atvikið með bréfi stefnanda, dags. 24. febrúar 2020, sem þó var einungis sent húsfélaginu að [...]. Þótt stefnandi verði ekki talin hafa dregið þessa tilkynningu svo lengi að hún hafi fyrirgert hugsanlegum bótarétti sínum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 7. október 1999 í máli nr. 166/1999, ber hún í samræmi við meginreglur skaðabótaréttar sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi orðið fyrir tjóni sem stefndu beri ábyrgð á.

41. Í því sambandi er ekki unnt að horfa fram hjá því að engin samtímagögn liggja fyrir í málinu um aðstæður á slysstað, ef frá eru taldar tvær ljósmyndir sem stefnandi hefur lagt fram í málinu og hún kveður eiginmann sinn hafa tekið af niðurfallinu sem hún féll um nokkrum dögum eftir slysið. Með hliðsjón af meginreglunni um sönnunarbyrði tjónþola og því hversu seint stefnandi tilkynnti um slysið verður hún sjálf að bera hallann af öllum skorti á sönnun í málinu um aðstæður við slysið. Er þá ekki unnt að horfa fram hjá því að við skýrslutökur fyrir dómi kom fram að myndbandsupptaka hefði reglulega verið í gangi fyrir framan fjöleignarhúsið að [...]en ekki hefði verið unnt að nálgast upptökuna í ljósi þess tíma sem liðinn var þegar slysið var tilkynnt.

42. Af þeim gögnum og skýrslutökum sem liggja fyrir í málinu verður enn fremur ekki séð að neitt hafi komið fram í málinu sem styður þá fullyrðingu stefnanda að aðstæður á bílaplaninu við fjöleignarhúsið að [...] hafi verið haldnar sérstökum hættueiginleikum eða frágangur hafi verið óforsvaranlegur. Á það jafnt við um þær málsástæður stefnanda að ekki hafi verið sinnt almennri viðhaldsskyldu og að viðhald sameignar hafi verið vanrækt, sbr. 52. gr. laga nr. 26/1994, sem og að kröfum byggingarreglugerðar um hindrunarlausa leið frá bílastæðum hreyfihamlaða að aðalinngangi hafi ekki verið fullnægt. Þá verður ekki séð að ljósmyndirnar sem stefnandi hefur lagt fram í málinu og hún kveður eiginmann sinn hafa tekið af niðurfallinu sem hún féll um renni stoðum undir málatilbúnað hennar að þessu leyti. Þannig bera myndirnar ekki með sér að hola hafi verið á planinu, eins og byggt er á í stefnu. Verður raunar ekki annað ráðið af ljósmyndunum en að þær sýni hefðbundið niðurfall sem liggur einungis litlu lægra en malbikið í kring.

43. Þáer ekki unnt að horfa framhjá því að stefnandi lýsti því sjálf í aðilaskýrslu sinni fyrir dóminum að hún hefði vitað af frágangi við niðurfallið síðan hún fluttist inn í fjöleignarhúsið að [...] árið 2011 og að það hefði verið klaufaskapur af hennar hálfu að detta þar.

44. Við mat á framburði stefnanda að þessu leyti verður að taka mið af ákvæði 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þar kemur fram að ef aðili hefur forræði á sakarefni og viðurkennir fyrir dómi tiltekið atvik sem er honum óhagstætt skuli viðurkenning hans að jafnaði lögð til grundvallar, enda þyki dómara hún hafa verið gefin af nægilegri þekkingu og skilningi og ekkert kemur fram sem hnekkir henni eða veikir hana verulega.

45. Í ljósi þessa sem og annarra gagna sem liggja fyrir í málinu verður að leggja til grundvallar að stefnandi hafi annaðhvort orðið fyrir slysinu vegna óhappatilviljunar eða eigin aðgæsluleysis. Verður stefndu því ekki gert að bera ábyrgð á hugsanlegu tjóni hennar af þeim sökum. Í samræmi við framangreint eru stefndu sýknuð af kröfu stefnanda í máli þessu um að viðurkennd verði skaðabótaskylda. Eins og atvikum er háttað þykir rétt að málskostnaður falli niður.

46. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 26. maí 2020. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin er málflutningsþóknun lögmanns hennar sem, með hliðsjón af tímaskýrslu, eðli og umfangi málsins, ákveðst 1.240.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun þóknunar. K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndu eru sýknuð af kröfu stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hennar, B-kk-ef Þ-kk-ef, 1.240.000 króna.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-ef son