E-2739/2012

I

Mál þetta, sem var dómtekið 30. september sl., er höfðað 21. júní 2012 af Kaupþingi hf., Borgartúni 26 í Reykjavík, aðallega gegn Western Asset Management Company, 385 East Colorado Boulevard, Pasadena, California 91101, Bandaríkjum Norður-Ameríku, til vara gegn Bricklayers And Trowel Trades International Pension Fund Liquidation Portfolio, 620 F Street, NW, Suite 700, Washington, DC 20004, Bandaríkjum Norður Ameríku, og til þrautavara gegn Bricklayers and Trowel Trades International Pension Fund, sem er með sama heimilisfang og varastefndi.

Dómkröfur stefnanda eru í fyrsta lagi þær að rift verði ráðstöfun stefnanda til aðalstefnda, dags. 5. ágúst 2008, að fjárhæð 422.296,03 Bandaríkjadollarar, vegna viðskipta, dags. 30. júlí 2008.

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að aðalstefndi greiði stefnanda 422.296,03 Bandaríkjadollara með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. september 2012 til greiðsludags.

Í þriðja lagi krefst stefnandi þess að aðalstefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins.

Verði aðalstefnda ekki gert að þola dóm í málinu gerir stefnandi eftirfarandi kröfur á hendur varastefnda:

Í fyrsta lagi að rift verði ráðstöfun stefnanda til varastefnda, dags. 5. ágúst 2008, að fjárhæð 422.296,03 Bandaríkjadollarar, vegna viðskipta, dags. 30. júlí 2008.

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að varastefndi greiði stefnanda 422.296,03 Bandaríkjadollara með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. september 2012 til greiðsludags.

Í þriðja lagi krefst stefnandi þess að varastefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins.

Verði hvorki aðal- né varastefnda gert að þola dóm í málinu gerir stefnandi eftirfarandi kröfur á hendur þrautavarastefnda:

Í fyrsta lagi að rift verði ráðstöfun stefnanda til þrautavarastefnda, dags. 5. ágúst 2008, að fjárhæð 422.296,03 Bandaríkjadollarar, vegna viðskipta, dags. 30. júlí 2008.

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að þrautavarastefndi greiði stefnanda 422.296,03 Bandaríkjadollara með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. september 2012 til greiðsludags.

Í þriðja lagi krefst stefnandi þess að þrautavarastefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins.

Aðalstefndi krefst aðallega sýknu en til vara að kröfufjárhæð stefnanda verði lækkuð verulega. Í báðum tilvikum krefst aðalstefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Varastefndi og þrautavarastefndi sóttu ekki þing við þingfestingu málsins.

Í öndverðu fór aðalstefndi fram á að málinu yrði vísað frá dómi. Þeirri kröfu var hrundið með úrskurði héraðsdóms 24. júní 2013. Að því loknu fór fram umfangsmikil gagnaöflun, einkum af hálfu aðalstefnda. Þorri skjala er á enskri tungu og hefur gagnaöflun því kallað á mikla vinnu við þýðingar.

II

Atvik máls þessa eru þau að 19. júlí 2007 birti stefnandi útgáfulýsingu (e. Offering Circular) fyrir 10 milljarða Bandaríkjadollara skuldabréfaútgáfu. Í útgáfulýsingunni eru umfangsmiklar upplýsingar um starfsemi og fjárhagsstöðu stefnanda. Þar eru einnig gefnar allítarlegar upplýsingar um fyrirhuguð skuldabréf og viðskipti með þau. Í upphafi þeirrar lýsingar kemur fram að hún feli í sér almenna skilmála þeirra skuldabréfa sem gefin verði út, en að sérstakir skilmálar hvers skuldabréfs muni koma fram í svonefndum verðviðaukum (e. Pricing Supplement). Segir þar að verðviðaukarnir skilgreini nánar hvaða almennu ákvæði útgáfulýsingarinnar gildi um skuldabréfin.

Meðal skuldabréfa sem heimilt var að gefa út á grundvelli útgáfulýsingarinnar voru svokölluð „Senior Notes“ sem í þýðingum löggiltra skjalaþýðenda eru kölluð forgangsskuldabréf. Í útgáfulýsingunni kemur einnig fram að slík skuldabréf verði gefin út samkvæmt sérstökum samningi um forgangsskuldabréfin (e. Senior Indenture) milli stefnanda sem útgefanda og Deutsche Bank Trust Company Americas (DBTCA) sem vörsluaðila (e. Trustee). Í útgáfulýsingunni er jafnframt gert ráð fyrir því að DBTCA gegni hlutverki svonefnds umsjónaraðila greiðslna (e. Paying Agent), ásamt Fortis Banque Luxembourg S.A. samkvæmt samningi um umsjón greiðslna í Lúxemborg. Þar segir einnig að skuldabréf, sem verði í boði fyrir hæfa stofnanafjárfesta (e. Qualified Institutional Buyers) í Bandaríkjum Norður-Ameríku, í samræmi við þar gildandi löggjöf, verði í formi eins eða fleiri bandarískra allsherjarskuldabréfa (e. U.S. Global Notes). Utan Bandaríkja Norður-Ameríku skyldu slík bréf vera í formi alþjóðlegra allsherjarskuldabréfa (e. International Global Notes).

Í lýsingunni er gert ráð fyrir því að skuldabréfin verði í skráðu formi nema annað sé tekið fram í verðviðauka. Átti að leggja allsherjarskuldabréf, „sem standa fyrir skuldabréf í tilteknum flokki“, inn hjá vörsluaðila (e. custodian), The Depositary Trust Company (DTC), þar sem allsherjarskuldabréfið yrði varðveitt „í þágu þátttakenda í DTC“. Þá er þar tekið fram að unnt sé að framselja eignarhlutdeild í allsherjarskuldabréfum í samræmi við skilmála útgáfulýsingarinnar um rafræna eignaskráningu. Í þeim skilmálum er við það miðað að vörslufyrirtækið Depository Trust Company eða DTC sé „verðbréfavörsluaðili allsherjarskuldabréfanna“ (e. securities depositary for the Global Notes), en að þau verði gefin út sem „skráð verðbréf í nafni Cede & Co“ sem DTC hafi tilnefnt. Í útboðsskilmálunum eru nánari fyrirmæli um rafræna eignaskráningakerfið. Þar er vísað til þess að svonefndir beinir eða óbeinir þátttakendur í kerfinu haldi utan um eignarhlutdeildir viðskiptavina sinna.

Auk framangreindrar útgáfulýsingar liggur fyrir í málinu ítarlegur samningur milli stefnanda og DBTCA, dags. 12. apríl 2006, sem ber yfirskriftina Senior Indenture. Í þeim þýðingum sem liggja fyrir í málinu ber samningur þessi jafnan yfirskriftina skuldabréfasamningur, en aðalstefndi kallar hann rammasamning í greinargerð, en varastefndi fjárvörslusamning. Verður þýðing löggiltra skjalaþýðenda lögð til grundvallar í dóminum. Ganga verður út frá því að þessi samningur sé sá samningur sem vísað er til í útgáfulýsingunni. Þar er nánar kveðið á um lögskipti milli útgefanda skuldabréfanna og vörsluaðila sem og umsjónarmanns greiðslna.

Á grundvelli þessara gagna gaf stefnandi út verðviðauka 25. febrúar 2008 vegna samtals 900 milljóna Bandaríkjadollara forgagnsskuldabréfa, sem skyldu bera 7,625% vexti og var tilgreindur gjalddagi þeirra 28. febrúar 2015. Átti að greiða vexti tvisvar sinnum á ári, 28. febrúar og 28. ágúst ár hvert. Í verðviðaukanum var kveðið á um að skuldabréfin væru ekki innleysanleg (e. redeemd) að vali útgefanda fyrir tilgreinda gjalddaga nema af skattalegum ástæðum. Eigandi gæti þó krafist þess að útgefandi innleysti skuldabréfin að hluta eða að öllu leyti fyrir tilgreindan gjalddaga á svokölluðum valkvæðum endurgreiðsludögum, sem áttu að vera 28. ágúst 2010 og 28. febrúar 2013. Var endurgreiðsluverð þar sagt vera 86,901% af höfuðstól 28. ágúst 2010 og 92,368% af höfuðstól 28. febrúar 2013. Þessi skuldabréf bera alþjóðlega skráningarnúmerið ISIN nr. US48632FAE16 fyrir bandarísk allsherjarskuldabréf og ISIN nr. US48632GAE98 fyrir alþjóðleg skuldabréf. Í verðviðaukanum er DBTCA tilgreindur útreikningsaðili (e. Calculation Agent). Þá kemur þar fram að bréfin yrðu í fyrstu boðin út á 83,746% af höfuðstól.

Aðilar máls þessa virðast í ýmsum atriðum vera sammála um hlutverk og stöðu framangreindra aðila samkvæmt útgáfulýsingu og öðrum gögnum málsins. Þannig eru aðilar sammála um að við hverja útgáfuröð hafi stefnandi aðeins gefið út eitt skuldabréf á pappírsformi. Fyrrgreint fyrirtæki, DTC í New York, hafi tilnefnt Cede & Co. sem skráðan handhafa þess skuldabréfs. Eftir sem áður hafi DBTCA, sem fjárvörsluaðili, farið að stórum hluta með hlutverk Cede & Co. í samræmi við samning fyrirtækisins við útgefandann og útgáfulýsingu. Sem umsjónarmanni greiðslna og fjárvörsluaðila hafi DBTCA meðal annars verið falið að taka við greiðslum frá útgefanda og leita, eftir atvikum, fullnustu á kröfum samkvæmt skuldabréfunum. Eftir að skuldabréfin höfðu verið gefin út og skráð í rafrænt eignaskráningarkerfi DTC hafi miðlarar, sem voru þátttakendur í kerfinu, selt hluti í hverju bréfi. Kaupendur þessara hluta eru í gögnum málsins kallaðir „Beneficial Owners“ en það hugtak er ýmist þýtt sem raunverulegir eigendur eða hagsmunaeigendur í þeim þýðingum sem liggja fyrir. Ágreiningslaust er að þeir eru endanlegir móttakendur á greiðslu vaxta og höfuðstóls af hverju skuldabréfi í samræmi við eignarhlut sinn í því.

Í umfjöllun um rafrænt eignaskráningarkerfi í útgáfulýsingu kemur fram að fyrrgreint vörslufyrirtæki, DTC, geymi „í vörslum sínum verðbréf sem þátttakendur þess („þátttakendur“) leggja inn hjá DTC“. Þá annist DTC einnig greiðslujöfnun og uppgjör viðskipta þátttakenda sinna með bréfin með rafrænum eignaskráningum á reikningum þátttakenda. Þar segir enn fremur að beinir þátttakendur í DTC séu ákveðnir verðbréfamiðlarar, bankar, vörslufyrirtæki, greiðslujöfnunarfyrirtæki og ákveðnar aðrar stofnanir. Aðrir aðilar hefðu þó aðgang að kerfi DTC ef þeir gerðu upp viðskipti í gegnum beinan þátttakanda eða væru í vörslusambandi við slíkan aðila. Kveðið var á um að kaup allsherjarskuldabréfa eða allsherjarkvittana í gegnum kerfi DTC skyldu ávallt framkvæmd fyrir milligöngu beinna þátttakenda og væru allsherjarskuldabréfin og allsherjarkvittanirnar færðar þeim til eignar í skrám DTC. Hins vegar væri eignarhlutur „eiginlegs kaupanda“ þeirra skráður hjá viðkomandi beinum eða óbeinum þátttakanda. Var til þess ætlast að hagsmunaeigendur í allsherjarskuldabréfinu fengju staðfestingu um einstök viðskipti og yfirlit frá viðkomandi þátttakanda. Þá var þar kveðið á um að framsal eignarhluta í allsherjarskuldabréfinu skyldi fara fram með skráningu í bókum þeirra þátttakenda sem kæmu fram fyrir hönd hagsmunaeigandans.

Aðilar máls þessa virðast í ýmsum atriðum vera sammála um hlutverk og stöðu framangreindra aðila samkvæmt útgáfulýsingu og öðrum gögnum málsins. Þannig eru aðilar sammála um að við hverja útgáfuröð hafi stefnandi aðeins gefið út eitt skuldabréf á pappírsformi. Fyrrgreint fyrirtæki, DTC í New York, hafi tilnefnt Cede & Co. sem skráðan handhafa þess skuldabréfs. Eftir sem áður hafi DBTCA sem fjárvörsluaðili farið að stórum hluta með hlutverk Cede & Co. í samræmi við samning fyrirtækisins við útgefandann og útgáfulýsingu. Sem umsjónarmanni greiðslna og fjárvörsluaðila hafi DBTCA meðal annars verið falið að taka við greiðslum frá útgefanda og leita eftir atvikum fullnustu á kröfum samkvæmt skuldabréfunum. Eftir að skuldabréfin höfðu verið gefin út og skráð í rafrænt eignaskráningarkerfi DTC hafi miðlarar sem voru þátttakendur í kerfinu selt hluti í hverju bréfi. Kaupendur þessara hluta eru í gögnum málsins kallaðir „Beneficial Owners“ en það hugtak er ýmist þýtt sem raunverulegir eigendur eða hagsmunaeigendur í þeim þýðingum sem liggja fyrir. Ágreiningslaust er að þeir eru endanlegir móttakendur á greiðslu vaxta og höfuðstóls af hverju skuldabréfi í samræmi við eignarhlut sinn í því.

Í umfjöllun um rafrænt eignaskráningarkerfi í útgáfulýsingu kemur fram að fyrrgreint vörslufyrirtæki, DTC, geymi „í vörslum sínum verðbréf sem þátttakendur þess („þátttakendur“) leggja inn hjá DTC“. Þá annist DTC einnig greiðslujöfnun og uppgjör viðskipta þátttakenda sinna með bréfin með rafrænum eignaskráningum á reikningum þátttakenda. Þar segir enn fremur að beinir þátttakendur í DTC séu ákveðnir verðbréfamiðlarar, bankar, vörslufyrirtæki, greiðslujöfnunarfyrirtæki og ákveðnar aðrar stofnanir. Aðrir aðilar hefðu þó aðgang að kerfi DTC ef þeir gerðu upp viðskipti í gegnum beinan þátttakanda eða væru í vörslusambandi við slíkan aðila. Kveðið var á um að kaup allsherjarskuldabréfa eða allsherjarkvittana í gegnum kerfi DTC skyldu ávallt framkvæmd fyrir milligöngu beinna þátttakenda og væru allsherjarskuldabréfin og allsherjarkvittanirnar færðar þeim til eignar í skrám DTC. Hins vegar væri eignarhlutur „eiginlegs kaupanda“ þeirra skráður hjá viðkomandi beinum eða óbeinum þátttakanda. Var til þess ætlast að hagsmunaeigendur í allsherjarskuldabréfinu fengju staðfestingu um einstök viðskipti og yfirlit frá viðkomandi þátttakanda. Þá var þar kveðið á um að framsal eignarhluta í allsherjarskuldabréfinu skyldi fara fram með skráningu í bókum þeirra þátttakenda sem kæmu fram fyrir hönd hagsmunaeigandans.

Í útgáfulýsingunni segir að skuldabréfin og „vörslusamningar“ skuli túlkuð í samræmi við lög New York-ríkis að undanskildum ákvæðum „víkjandi vörslusamnings og víkjandi skuldabréfa og eiginfjárvörslusamnings og eiginfjárskuldabréfa um víkjandi rétthæð“, en þau ákvæði skyldu túlkuð í samræmi við íslensk lög. Undantekningar þessar ná samkvæmt framansögðu ekki að neinu leyti til svonefndra forgangsskuldabréfa (e. Senior Notes) og er því ljóst að lög New York-ríkis gilda um túlkun allra ákvæða um þau. Þetta er áréttað í framlögðum samningi milli stefnanda og DBTCA (e. Senior Indenture), en þar segir: „THIS INDENTURE AND THE NOTES SHALL BE GOVERNED BY AND CONSTRUED IN ACCORDANCE WITH THE LAWS OF THE STATE OF NEW YORK.“

Hlutdeild í skuldabréfi sem stefnandi hafði gefið út á þessum grundvelli gat gengið kaupum og sölum á markaði. Í útgáfulýsingunni eru ákvæði um endurkaup útgefanda á slíkum hlut. Þar segir orðrétt að hann geti „hvenær sem er keypt skuldabréf á hvaða verði eða verðum sem er á frjálsum markaði eða á annan hátt“ (e. The issuer may [...] at any time purchase Notes at any price or prices in the open market or otherwise). Sérstaklega er tekið fram að útgefandanum sé heimilt að eiga þau áfram, endurselja þau eða að eigin vali skila þeim inn til viðkomandi vörsluaðila til ógildingar (e. Notes so purchased may be held or resold or, at the discretion of the Issuer, surrendered to the applicable Trustee for cancellation).

Nánast samhljóða ákvæði er að finna í grein 10.9 í skuldabréfasamningi stefnanda við DBTCA frá 12. apríl 2006. Þar er einnig kveðið á um niðurfellingu eða ógildingu skuldabréfa í grein 3.9. Kemur þar fram að stefnanda sé heimilt hvenær sem er að afhenda aðalumsjónaraðila greiðslna skuldabréf til ógildingar, óháð því hvernig félagið hafi eignast það, og skulu slík bréf þá þegar í stað felld úr gildi „sem þannig eru afhent“.

Mál þetta lýtur að kaupum stefnanda á hlutdeild í skuldabréfaflokki með alþjóðlega auðkennisnúmerið ISIN nr. US4863FAE16, að nafnverði 485.000 Bandaríkjadollarar. Stefnandi hefur lagt fram skjal sem hann nefnir kaupnótu og telur vera til marks um sölu aðalstefnda á umræddri hlutdeild. Heiti aðalstefnda er efst á nótunni. Þar fyrir neðan segir undir yfirskriftinni „Reikningur“ í íslenskri þýðingu: „Eignasafn 7081 / Heiti eignasafns / Briclayers and Trowel Trades.“ Af kaupnótunni virðist mega ráða að stefnandi hafi 30. júlí 2008 samið um kaup á hlutdeildinni fyrir 83,746% af nafnverði eða fyrir 406.168,10 Bandaríkjadollara. Við þá fjárhæð bættust áfallnir vextir að fjárhæð 16.127,93 Bandaríkjadollarar. Samtals nam umsamin greiðsla því 422.296,03 Bandaríkjadollurum. Fram kemur á kaupnótunni að uppgjörsdagur (e. settlement date) væri 5. ágúst 2008.

Í málinu liggja einnig fyrir tölvuskeyti frá 29. og 30. júlí 2008 frá starfsmönnum aðalstefnda þar sem stefnanda var gert tilboð um kaup á „485k“ fyrir „$83.746“ hinn 30. júlí 2008. Starfsmaður stefnanda samþykkti þetta af hálfu bankans og lagði til að uppgjörsdagur yrði 5. ágúst sama ár sem starfsmaður aðalstefnda samþykkti. Staðfesting á viðskiptunum fór einnig milli sömu aðila með tölvuskeyti 30. júlí 2008. Þar kemur fram að um sé að ræða eignasafnið „W7081“. Af hálfu aðalstefnda er því haldið fram að uppgjör viðskiptanna hafi farið fram á umsömdum uppgjörsdegi með einni millifærslu þar sem varastefndi eða vörslubanki hans hafi verið fjarlægður af skrá DTC yfir hagsmunaeigendur í framangreindu allsherjarskuldabréfi og peningar að fjárhæð 422.296,03 Bandaríkjadollarar hafi verið millifærðir frá stefnanda inn á reikning varastefnda. Fram kemur í stefnu og yfirlýsingu endurskoðanda stefnanda að í kjölfar viðskiptanna hafi skuldir stefnenda verið færðar niður um sem nam 485.000 Bandaríkjadollurum.

Eins og rakið er í stefnu sagði stjórn stefnanda af sér 8. október 2008. Daginn eftir neytti Fjármálaeftirlitið heimildar í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í stefnanda og setja yfir hann skilanefnd. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2008 var stefnanda veitt heimild til greiðslustöðvunar sem var framlengd með úrskurði 13. nóvember 2009. Lögum nr. 161/2002 var breytt með lögum nr. 44/2009 sem tóku gildi 22. apríl 2009. Stefnanda var skipuð slitastjórn 25. maí 2009 á grundvelli ákvæðis II til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009. Slitastjórnin gaf út innköllun til kröfuhafa 6. júlí 2009 og er frestdagur við slitameðferð stefnanda 15. nóvember 2008. Fram kemur í stefnu að við það sé miðað að upphafsdagur slitameðferðarinnar sé gildisdagur laga nr. 44/2009. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 22. nóvember 2010 lá fyrir dómsúrskurður um slitameðferð stefnanda.

Í mars 2012 höfðaði stefnandi mál á hendur aðalstefnda fyrir gjaldþrotarétti New York-ríkis í því skyni að afla gagna og upplýsinga um endurkaup stefnanda á hlutum í allsherjarskuldabréfi af aðalstefnda. Fallist var á kröfur stefnanda og aðalstefnda gert að afhenda stefnanda umbeðin gögn. Með bréfi 30. apríl 2012 sendi aðalstefndi stefnanda gögn um þau viðskipti sem félagið hafði tekið þátt í á umbeðnu tímabili. Í svarinu kemur meðal annars fram að aðalstefndi hafi komið fram fyrir hönd eiginlegra rétthafa skuldabréfanna í viðskiptunum. Þá gaf aðalstefndi upp viðskiptaskrár og netföng þeirra aðila sem hann kom fram fyrir hönd.

Í málinu liggur fyrir samningur þrautavarastefnda og aðalstefnda, dags. 28. febrúar 2005, þar sem aðalstefnda var falið að annast eignastýringu tiltekins eignasafns í eigu þrautavarastefnda á tilgreindum reikningi (e. account). Í samningnum var út frá því gengið að aðalstefndi kæmi fram sem umboðsmaður eða „agent and attorney in fact“ varðandi umræddan reikning. Samkvæmt gögnum málsins óskaði þrautavarastefndi eftir því í maí 2008 að flytja helming eignasafnsins til annars „umsjónaraðila eignastýringar“. Aðalstefndi staðhæfir að í kjölfarið hafi verið stofnað nýtt eignasafn sem bar heiti varastefnda, Bricklayers and Trowel Trades International Pension Fund Liquidation Portfolio, og helmingur eignasafnsins, þar á meðal helmingur hlutdeildar varastefnda í framangreindu allsherjarskuldabréfi, verið færður í hið nýja eignasafn. Samhliða hafi verið gerður nýr eignastýringarsamningur milli aðalstefnda og varastefnda. Í málinu hefur verið lagður fram samningur milli þessara aðila, dags. 3. júní 2008, þar sem aðalstefndi tekur að sér stýringu eigna á reikningi sem bar sömu yfirskrift og heiti varastefnda. Eins og í fyrri samningi er við það miðað að aðalstefndi komi fram í viðskiptum sem umboðsmaður.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi rökstyður aðild sína að málinu með vísan til þess að hann sé fjármálafyrirtæki í slitameðferð. Bendir hann á að samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009, megi við slitameðferð stefnanda krefjast riftunar eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Öll ákvæði XX. kafla laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., gildi við slitameðferðina með sama hætti og við hefðbundin gjaldþrotaskipti.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína á því að greiðsla sem hann innti af hendi til aðalstefnda hafi verið greidd fyrr en eðlilegt var, en slíkar greiðslur séu riftanlegar skv. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Telur stefnandi að þau þrjú skilyrði sem tilgreind eru í ákvæðinu séu fyrir hendi.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því að greiðslan hafi átt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Frestdagur við slitameðferð stefnanda sé 15. nóvember 2008. Stefnandi hafi greitt skuld sína við aðalstefnda 3. september 2008 og þannig hafi greiðslan átt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Leggur stefnandi áherslu á að það tímamark sem miða beri við samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 sé þegar afhending fjármuna fari fram.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að greiðslan hafi verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var. Stefnandi tekur fram að aðalstefndi hafi verið rétthafi skuldabréfs í útgáfu stefnanda nr. US48632FAE16, en skuldabréfið hafi verið á gjalddaga 28. febrúar 2015. Stefnandi hafi greitt aðalstefnda skuld sína samkvæmt bréfinu að fullu 5. ágúst 2008. Aðalstefndi hafi þannig fengið kröfu sína samkvæmt skuldabréfinu greidda rúmlega sex og hálfu ári fyrir gjalddaga. Stefnandi byggir á því að skuld sem greidd sé fyrir gjalddaga teljist almennt hafa verið greidd fyrr en eðlilegt var í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndi ítrekar enn fremur að 8. október 2008 hafi stjórn stefnanda sagt af sér og að 9. sama mánaðar hafi Fjármálaeftirlitið tekið yfir vald hluthafafundar í stefnanda og sett yfir hann skilanefnd. Hafi stefnandi verið tekinn til slitameðferðar í kjölfarið. Stefnandi heldur því fram að ef ekki hefði komið til hinnar riftanlegu greiðslu hefði aðalstefndi aldrei fengið kröfu sína greidda á gjalddaga, hvorki í heild né að hluta. Aðalstefndi hefði þess í stað eignast kröfu við slitameðferð stefnanda. Ljóst sé að við slitameðferð stefnanda muni almennar kröfur ekki greiðast að fullu og ekki fyrr en löngu eftir gjalddaga. Bendir stefnandi á að það raski jafnræði kröfuhafa við slitameðferð stefnanda ef sumir þeirra, sem með réttu hefðu átt að eiga kröfu við slitameðferðina, fá kröfur sínar greiddar að fullu. Með því hafi stefnandi mismunað kröfuhöfum. Þannig hafi greiðsla stefnanda verið til hagsbóta með ótilhlýðilegum hætti fyrir aðalstefnda á kostnað annarra kröfuhafa. Með því að rifta greiðslunni leitist stefnandi þannig við að skapa jafnræði milli kröfuhafa. Gangi kröfur stefnanda eftir muni aðalstefndi njóta jafns réttar á við sambærilega kröfuhafa.

Í þriðja lagi telur stefnandi ekki liggja fyrir að greiðslan hafi verið eðlileg eftir atvikum, sbr. niðurlag 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Telur stefnandi að þessi liður greinarinnar feli í sér undantekningu sem beri að skýra þröngt, auk þess sem hann leggur áherslu á að aðalstefndi beri sönnunarbyrðina um að hún eigi við.

Stefnandi tekur fram að til þess að undantekningin í 134. gr. laganna um að greiðsla „hafi virst venjuleg eftir atvikum“ geti mögulega átt við hafi greiðsla sem þessi, þar sem skuld er greidd löngu fyrir gjalddaga, m.a. þurft að vera venjuleg í viðskiptum milli aðila. Uppgreiðsla skuldabréfa fyrir gjalddaga hafi ekki verið venjuleg í viðskiptum milli stefnanda og aðalstefnda.

Af hálfu stefnanda er á það bent að jafnvel þótt hann hafi haft heimild til þess að kaupa skuldabréfið samkvæmt skilmálum þess þá breyti það því ekki að greiðslurnar séu riftanlegar. Ákvæði sem heimili skuldara að kaupa eigin skuld hafi sömu réttaráhrif og uppgreiðsluheimild. Ekki sé hægt að fallast á að ákvæði í skuldabréfi, um að þrátt fyrir tilgreindan gjalddaga megi eða beri ávallt að greiða upp skuldina fyrr, gangi framar riftunarreglu 134. gr. gjaldþrotalaga. Ef sú væri raunin væri ávallt hægt að semja sig undan riftunarreglunum.

Stefnandi tekur fram að með þessu sé því ekki haldið fram að innlausnar- og endurkauparéttur sé almennt ólögmætur í skuldabréfum. Að sjálfsögðu sé lögmætt að áskilja slíkan rétt, bæði fyrir skuldara og kröfuhafa. Slík samningsákvæði víki þó fyrir riftunarreglum gjaldþrotalaganna. Þá skipti ekki máli gagnvart riftunarreglum gjaldþrotalaganna þó að greiðsla á skuld myndi almennt teljast lögmæt að öllu leyti. Ráðstöfun geti verið riftanleg á þeim grundvelli jafnvel þó að hún hafi ekki verið ólögmæt, sviksamleg eða saknæm af hálfu þeirra sem stóðu að henni.

Stefnandi bendir jafnframt á að riftun á greiðslu skuldar sé ekki ætlað að ógilda skuldabréfið eða aðra löggerninga sem hafi verið grundvöllur að því að skuld stefnanda við aðalstefnda var greidd fyrir gjalddaga. Riftunin beinist eingöngu að því að hnekkja greiðslunni sjálfri og endurheimta í peningum hagnað eins kröfuhafa sem sé á kostnað annarra og raski þannig að óbreyttu jafnræði kröfuhafa.

Stefnandi getur þess einnig að riftunarregla 134. gr. gjaldþrotalaga sé hlutlæg regla sem leiði til riftunar þrátt fyrir að löggerningar að baki greiðslu skuldar hafi verið lögmætir og allir aðilar hafi verið í góðri trú. Meginreglan sé sú að huglæg afstaða skuldara eða kröfuhafa skipti engu máli fyrir riftun greiðslunnar.

Stefnandi telur að ráða megi af öllu framangreindu að uppgreiðsla skuldarinnar sex og hálfu ári fyrir gjalddaga hafi ekki verið „eðlileg eftir atvikum“. Ekkert í viðskiptasambandi aðila hafi gefið tilefni til að ætla að slík venja væri í gildi og þess háttar uppgjör skulda hafi ekki tíðkast áður milli stefnanda og stefnda. Þá hafi engin skylda hvílt á stefnanda, hvorki samkvæmt lögum né samningum, til að greiða bréfin fyrir gjalddaga þeirra. Það sé stefnda að sýna fram á að greiðsla skuldarinnar, sem óumdeilanlega hafi verið innt af hendi fyrir gjalddaga, sé þrátt fyrir allt venjuleg eftir atvikum.

Stefnandi kveður kröfu sína um endurgreiðslu byggja á 142., sbr. 143. gr. gjaldþrotalaga. Stefnandi telur að greiðsla kröfunnar 19. ágúst 2008 hafi orðið til þess að stefndi hafi auðgast um sem nam 422.296.03 Bandaríkjadollurum. Stefndi hefði ekki fengið kröfuna greidda á gjalddaga. Tjón stefnanda nemi sömu fjárhæð og auðgun stefnda. Skilyrði fyrir endurgreiðslu á grundvelli 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga séu því fyrir hendi.

Stefnandi tekur fram að samkvæmt skilmálum í útgáfulýsingu hafi stefnandi ekki átt að greiða endanlegum rétthöfum höfuðstól og vexti beint, heldur fjárvörsluaðilum. Hafi fjárvörsluaðilinn síðan átt að greiða rétthafa samsvarandi fjárhæðir. Fjárvörsluaðilinn hafi því verið milliliður við greiðslu höfuðstóls og vaxta. Jafnvel þó að litið yrði svo á að stefnandi og stefndi hafi þannig ekki verið í beinu skuldarsambandi breyti það því ekki að stefnandi hafi innt greiðsluna af hendi, sem krafist er að verði rift, beint til stefnda. Krafa samkvæmt skuldabréfinu hafi verið felld niður og stefnandi lækkað útistandandi skuldir sínar. Niðurstaðan hafi orðið sú að krafa sem stefndi hafi átt vegna skuldabréfanna hafi verið greidd. Hafi stefndi fengið greidda peninga beint frá stefnanda og því hafi hann óumdeilanlega haft hag af hinni riftanlegu ráðstöfun.

Stefnandi minnir í þessu sambandi á að riftunarreglum gjaldþrotalaga sé ekki ætlað að ógilda samnings- eða skuldarsambönd aðila. Riftun samkvæmt 134. gr. gjaldþrotalaga þurfi þannig ekki endilega að beinast að þeim sem hafi verið samningsaðili þrotamanns. Riftuninni sé beint að sjálfri greiðslunni burtséð frá því í hvaða formi hún hafi verið. Riftunin beinist að því að endurheimta greiðslu stefnanda sem óumdeilanlega hafi farið til stefnda, jafnvel þó að formlegt samningssamband hafi verið við fjárvörsluaðila.

Stefnandi tekur fram að þegar riftun fari fram með stoð í 131. til 138. gr. gjaldþrotalaga skuli sá sem hafði hag af hinni riftanlegu ráðstöfun greiða þrotabúinu fé í kjölfar riftunarinnar, sbr. 142. gr. gjaldþrotalaga. Hafi hann fengið peninga greidda skipti notkun peninganna engu um kröfu þrotabúsins. Stefndi hafi verið móttakandi greiðslna frá stefnanda og því sé riftun og kröfu um endurgreiðslu réttilega beint að honum þangað til sýnt verði fram á annað.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af allri fjárhæðinni frá og með þingfestingu málsins. Dráttarvaxtakrafan eigi sér stoð í III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 4. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laganna.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun skuli samkvæmt 142. gr. laga nr. 21/1991 greiða þrotabúi fé í kjölfar riftunar sem eigi sér stoð í 131. til 138. gr. laganna. Hafi hann fengið peningana greidda skipti notkun þeirra engu um kröfu þrotabúsins. Stefnandi staðhæfir að aðalstefndi hafi tekið við greiðslunni frá stefnanda og því sé kröfu um riftun réttilega beint að honum þangað til sýnt verði fram á annað.

Stefnandi tekur fram að aðal- og varastefndi hafi gert með sér samning þess efnis að fyrrnefnda félagið taki að sér fjárstýringu fyrir varastefnda. Verði litið svo á að viðskiptin hafi verið gerð á grundvelli þess samnings og að varastefndi hafi verið hinn raunverulegi rétthafi bréfanna og móttakandi greiðslunnar sé varastefnda stefnt til vara. Stefnandi kveður varastefnda vera sjóð utan um eignir sem séu í stýringu hjá þrautavarastefnda. Verði varastefnda ekki gert að þola dóm í málinu, t.a.m. vegna skorts á aðildarhæfi, sé þrautavarastefnda stefnt í þrautavaraaðild sem aðildarhæfum umsjónaraðila varastefnda.

Stefnandi tekur fram að skilyrðum 1. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 sé fullnægt. Verði aðalstefnda ekki gert að þola dóm gerir stefnandi sömu kröfur á hendur varastefnda og þrautavarastefnda. Sömu málsástæður og lagarök eigi við um varastefnda og þrautavarastefnda og um aðalstefnda. Kveður stefnandi vara- eða eftir atvikum þrautavarastefnda hafa fengið kröfu sína greidda fyrr en eðlilegt var, enda hafi hún verið innt af hendi sex og hálfu ári fyrir gjalddaga. Því sé greiðslan riftanleg á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991. Um nánari rökstuðning fyrir kröfum sínum vísar stefnandi til umfjöllunar um kröfur sínar á hendur aðalstefnda. Stefnandi tekur fram að krafist sé sömu dráttarvaxta og gagnvart aðalstefnda og með sömu rökum.

2. Helstu málsástæður og lagarök aðalstefnda

Aðalstefndi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti. Byggir hann á því að hann hafi einungis séð um eignastýringu fyrir hönd varastefnda á grundvelli eignastýringarsamnings. Kveður hann skuldabréfið, eða hagsmunaeignina í allsherjarskuldabréfinu, hafa verið fært frá reikningi varastefnda í vörslubanka hans inn á vörslureikning stefnanda í Citibank, en þessir vörslubankar séu beinir aðilar að DTC-uppgjörskerfinu. Fjármunirnir, þ.e. kaupverðið, hafi verið millifærðir með sama hætti milli DTC-reikninga frá stefnanda til varastefnda. Þannig hafi verið gengið frá viðskiptunum beint í gegnum DTC. Aðalstefndi hafi hvorki tekið á móti greiðslu né eignum.

Aðalstefndi telur sig því eingöngu hafa komið að viðskiptunum sem umboðsmaður, en ekki sem samningsaðili. Hann geti því ekki verið réttur gagnaðili í riftunarmáli. Um það vísar stefndi m.a. til dóms Hæstaréttar Íslands frá 27. september 2012 í málinu nr. 702/2011. Vegna uppbyggingar skuldabréfanna telur aðalstefndi einnig að öllum kröfum í tengslum við innlausn eða endurgreiðslu hafi átt að beina að fjárvörsluaðilanum, sem hafi verið réttur viðtakandi slíkra greiðslna. Því verði að sýkna hann á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Að þessu frágengnu byggir aðalstefndi á því að viðskiptin hafi ekki falið í sér snemmbúna endurgreiðslu skuldabréfanna, líkt og stefnandi haldi fram, heldur hafi verið um að ræða einföld viðskipti með hagsmuni í allsherjarskuldabréfi á frjálsum markaði. Ekki hafi verið gerð tilraun til þess að sýna fram á að með greiðslunni hafi stefnandi endurgreitt skuld sína. Hafi stefnandi m.a. ekki lagt fram nein sönnunargögn um lög New York-ríkis sem þó gildi um skilmála bréfanna. Aðalstefndi færir nánari rök fyrir þessu í greinargerð, meðal annars með því að skírskota til ákvæða skuldabréfasamningsins og útgáfulýsingar þar sem skýrt sé greint á milli innlausnar (e. redemption) og kaupa (e. purchase). Telur hann að ákvæði um kaup hafi gilt um umrædd viðskipti. Þau gefi til kynna að kaup stefnanda á hlutdeild í allsherjarskuldabréfi sem hann hafi gefið út geti ekki valdið því að skuldin falli sjálfkrafa niður. Þá bendir hann á að heildarkröfu á grundvelli allsherjarskuldabréfsins hafi verið lýst við slitameðferð stefnanda af hálfu fjárvörsluaðilans (e. Trustee), en það sýni að skuldin hafi ekki verið afskráð. Allur höfuðstóllinn sé því enn þá útistandandi.

Aðalstefndi byggir einnig á því að því meginskilyrði riftunar, samkvæmt lögum nr. 21/1991, að henni sé beint að þeim aðila sem hafi hagnast af viðkomandi ráðstöfun, sé ekki fullnægt, enda hafi aðalstefndi aldrei haft umrædda hlutdeild í sinni vörslu og ekki hagnast á neinn hátt af viðskiptunum.

Aðalstefndi telur einnig að skilyrðum 134. gr. laga nr. 21/1991 sé ekki fullnægt. Byggir hann í fyrsta lagi á því að viðskiptin geti ekki talist til „greiðslu skuldar“, þar sem ekkert skuldarsamband hafi verið milli stefnanda og aðalstefnda á þeim tíma sem greiðslan fór fram. Í öðru lagi byggir hann á því að hin umþrætta greiðsla hafi ekki verið greidd fyrr en eðlilegt var, enda um staðgreiðslukaup á hlutdeild í allsherjarskuldabréfi að ræða. Í þriðja lagi er á því byggt af hálfu stefnda að greiðslan hafi virst eðlileg eftir atvikum. Aðalstefndi færir ítarleg rök fyrir þessum málsástæðum í greinargerð, en ekki er tilefni til þess að lýsa þeim nánar í dómi þessum.

IV

Eins og rakið hefur verið greiddi stefnandi 422.296,03 Bandaríkjadollara með einni greiðslu 5. ágúst 2008. Stefnandi hefur lagt fram svonefnda kaupnótu um þau viðskipti sem lágu að baki þessari greiðslu. Jafnframt liggja fyrir tölvuskeyti þar sem samið er um viðskiptin 30. júlí 2008 milli starfsmanna aðalstefnda og starfsmanns stefnanda sem og tölvuskeyti sem staðfestir umrædd viðskipti. Af þessum gögnum má ráða að starfsmaður aðalstefnda hafi selt stefnanda hlutdeild í allsherjarskuldabréfi með auðkennisnúmerið ISIN nr. US4863FAE16 að nafnverði 485.000 Bandaríkjadollarar. Kaupverðið nam 406.168,10 Bandaríkjadollurum, en með áföllnum vöxtum er falla skyldu í hlut hlutdeildareiganda, samtals 16.127,93 Bandaríkjadollurum, nam fjárhæð kaupanna 422.296,03 Bandaríkjadollurum.

Stefnandi krefst riftunar á framangreindri greiðslu á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Ákvæði þetta gildir við slit fjármálafyrirtækis samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009, þegar ekki er sýnt að eignir þess muni nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu. Fyrirmæli 134. gr. laga nr. 21/1991 eru í XX. kafla laganna sem fjallar um riftun ráðstafana þrotamanns. Þar segir að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema að greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggir á því að greiðslan sem krafist er riftunar á hafi falið í sér greiðslu á skuld sem innt hafi verið af hendi fyrr en eðlilegt var.

Ágreiningur er uppi um hvort aðalstefndi sé réttur aðili að málinu til varnar. Stefnandi telur rétt að beina riftunar- og endurgreiðslukröfunni að aðalstefnda þar sem hann sé tilgreindur gagnaðili stefnanda á kaupnótu og öðrum gögnum málsins. Aðalstefndi kveðst aftur á móti hafa komið fram í viðskiptunum sem umboðsmaður viðskiptavinar síns á grundvelli eignastýringasamnings frá 3. júní 2008. Hafi stefndi hvorki haft umrædda hlutdeild í sinni vörslu né tekið á móti hinni umdeildu greiðslu.

Samkvæmt framlögðum samningi frá 2008 tók stefndi að sér að annast fjárfestingar fyrir varastefnda í samræmi við fjárfestingastefnu og leiðbeiningar viðskiptavinarins. Í samningnum kemur fram að eignir væru á reikningi (e. Account) sem bar heiti varastefnda. Af 2. gr. samningsins verður ráðið að aðalstefndi hafi tekið að sér að vera „umsjónarmaður eignastýringar“, eins og hann þýðir hugtakið „Investment Manager“. Sem slíkur kæmi hann fram í viðskiptum er tengdust reikningnum sem umboðsmaður (e. as agent and attorney-in-fact). Þá má ráða af 4. gr. samningsins að millifærslur færu fram í nafni varastefnda en í samræmi við fyrirmæli aðalstefnda. Gögn sem lögð hafa verið fram um viðskiptin bera það með sér að aðalstefndi hafi átt í umræddum viðskiptum fyrir reikning varastefnda síns í samræmi við framangreindan samning. Þar sem stefndi kom þannig einungis fram í viðskiptunum sem milligönguaðili verður hann þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða aðalstefnda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess að stefnandi höfðaði samtals sjö mál á hendur aðalstefnda vegna hliðstæðra viðskipta og þetta mál lýtur að. Eitt mál var fellt niður að kröfu stefnanda án kostnaðar 29. júní 2015. Dómar hafa þegar fallið í þremur málum þar sem aðalstefndi hefur verið sýknaður og stefnanda gert að greiða honum málskostnað samtals að fjárhæð tólf milljónir króna. Önnur mál á hendur aðalstefnda hafa verið dómtekin og er það mál sem hér er til umfjöllunar eitt þeirra. Varnir aðalstefnda hafa verið þær sömu í öllum þessum málum. Þá er til þess að líta að frávísunarkröfu aðalstefnda var hrundið með úrskurði 24. júní 2013 en ákvörðun málskostnaðar um þann þátt málsins var látinn bíða lokaniðurstöðu málsins. Þá var með úrskurði 23. september 2015 hafnað kröfu aðalstefnda um að dómkveðja matsmann og ákvörðun málskostnaðar vegna þess þáttar málsins einnig látinn bíða lokaniðurstöðu þess. Í þessu ljósi þykir rétt að stefnanda verði gert að greiða aðalstefnda 500.000 krónur í málskostnað.

Samkvæmt yfirlýsingu G-x-x W. F-x-x, bandarísks lögmanni, dags. 26. júní 2012, og meðfylgjandi vottorði, verður að ganga út frá því að stefna máls þessa hafi verið birt fyrir varastefnda í samræmi við tilgreind ákvæði í alríkislögum Bandaríkja Norður-Ameríku um meðferð einkamála sem og nánar tilgreindum ákvæðum Columbia-héraðs (District of Columbia) um meðferð einkamála, auk c-liðar 10. gr. Haag-samningsins um birtingu réttarskjala og utanréttarskjala erlendis í einka- og viðskiptamálum frá 15. nóvember 1965. Vottorð birtingarmanns ber með sér að stefnan hafi verið birt fyrir B-x-x O-x-x sem sé lögmaður og viðurkenndur umboðsmaður varastefnda (e. Attorney and Authorized Agent). Samkvæmt framlögðum gögnum verður því að líta svo á að málið sé höfðað með lögmætum hætti gegn varastefnda í samræmi við 1. mgr. 90. gr. laga nr. 91/1991.

Eins og rakið hefur verið sóttu varastefndi og þrautavarastefndi ekki þing við þingfestingu málsins. Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 ber því að taka málið til dóms gagnvart varastefnda í þeim búningi sem það var í við þingfestingu málsins, sbr. enn fremur dóm Hæstaréttar Íslands frá 23. mars 2010 í málinu nr. 161/2010. Verður málið því dæmt á hendur varastefnda eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem hann er samrýmanlegur fram komnum gögnum nema gallar séu á málinu sem varði frávísun þess án kröfu. Engin afstaða hefur verið tekin til annarra röksemda aðalstefnda fyrir sýknu en þeim er lutu að aðildarskorti hans. Eins og málið liggur fyrir er samkvæmt framansögðu ekki unnt að byggja umfjöllun um kröfugerð og málatilbúnað stefnanda á hendur varastefnda á vörnum og sönnunargögnum sem fram hafa komið af hálfu aðalstefnda.

Með úrskurði 24. júní 2013 var ekki fallist á að vísa bæri máli þessu frá dómi á þeim grundvelli að málið væri höfðað í röngu varnarþingi eða að íslenskir dómstólar hefðu ekki lögsögu í málinu. Enn fremur var ekki fallist á að málshöfðunarfrestur væri liðinn. Þá var því hafnað að stefna í málinu fullnægði ekki kröfum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 eða að stefnandi hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þess. Dómurinn telur að engir þeir aðrir annmarkar séu á málshöfðun stefnanda er leiða eigi til þess að vísa beri málinu sjálfkrafa frá dómi.

Stefnandi reisir kröfur sínar á hendur varastefnda á sömu röksemdum og hann teflir fram til stuðnings kröfum á hendur aðalstefnda. Byggir stefnandi á því að með greiðslunni 5. ágúst 2008 hafi hann greitt skuld fyrr en eðlilegt var og að greiðslan hafi verið innt af hendi á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Því telur stefnandi að rifta beri greiðslunni á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, enda ekkert fram komið um að hún geti talist venjuleg eftir atvikum. Þá beri varastefnda að endurgreiða hana á grundvelli 142. gr. sömu laga, enda hafi hann haft hag af greiðslunni og hún komið honum að notum.

Samkvæmt þeim gögnum sem stefnandi hefur lagt fram var stefnandi í skuld á grundvelli fyrrgreinds allsherjarskuldabréfs þegar hin umdeilda greiðsla átti sér stað. Þá verður jafnframt að leggja til grundvallar að raunverulegir eigendur (e. Beneficial Owners) hafi hver fyrir sig átt hlutfallsleg kröfuréttindi um peningagreiðslu á hendur þeim aðila er hélt utan um viðkomandi eignarhluta í allsherjarskuldabréfinu í kerfum DTC, en þá aðeins að fenginni greiðslu útgefanda. Samkvæmt því sem fram kom fyrir dómi strax við þingfestingu er varastefndi raunverulegur eigandi þeirrar hlutdeildar í allsherjarskuldabréfinu sem um ræðir og átti því þau kröfuréttindi sem að framan greinir. Gögn málsins gefa ekki annað til kynna en að varastefndi sé lögaðili sem geti borið réttindi og skyldur að lögum og sé því aðildarhæfur. Greiðslan sem um ræðir rann til varastefnda og átti sér stað fyrir gjalddaga allsherjarskuldabréfsins. Þá er ljóst samkvæmt framlögðum gögnum að hún var innt af hendi innan við sex mánuðum fyrir frestdag 15. nóvember 2008.

Kröfugerð og málatilbúnaður stefnanda er samkvæmt framansögðu samrýmanlegur þeim gögnum sem hann lagði fram við þingfestingu málsins auk þess sem ekkert tilefni er til þess að vísa málinu sjálfkrafa frá dómi. Því verður ekki hjá því komist að fallast á kröfur stefnanda á hendur varastefnda eins og þær eru fram settar. Samkvæmt framansögðu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður varastefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Aðalstefndi, Western Asset Management company, er sýkn af kröfum stefnanda, Kaupþings hf. Stefnandi greiði aðalstefnda 500.000 krónur í málskostnað.

Rift er greiðslu stefnanda til varastefnda, Bricklayers And Trowel Trades International Pension Fund Liquidation Portfolio, 5. ágúst 2008 að fjárhæð 422.296,03 Bandaríkjadollarar, vegna viðskipta 30. júlí 2008.

Varastefndi greiði stefnanda 422.296,03 Bandaríkjadollara með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. september 2012 til greiðsludags. Varastefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)