E-6/2012

Mál þetta var þingfest 11. janúar 2012 og tekið til dóms 1. nóvember sl. Stefnandi er H-kvk-nf S-kvk-nf L-kvk-nf, […], […], en stefndu eru Regnbogabörn, Mjósundi 10, Hafnarfirði.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndu greiði henni 3.432.300 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags, gegn afhendingu 1.398 eintaka af bókinni „Má ég vera memm?“ sem er eftir stefnanda.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndu greiði henni 2.244.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess til þrautavara að stefndu greiði henni 1.504.080 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts.

Stefndu krefjast þess aðallega að þau verði sýknuð af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Málskostnaðar er krafist úr hendi stefnanda að viðbættum virðisaukaskatti.

Frávísunarkröfu stefndu var hrundið með úrskurð 13. júní 2012.

I.

Stefnandi kveður málavexti þá að hún hafi staðið að útgáfu 5.000 eintaka af barnabók sinni „Má ég vera memm?“ síðla árs 2003. Áður en ráðist hafi verið í útgáfuna hafi hún gert munnlegan samning við F-kvk-þf F-kvk-þf, þáverandi framkvæmdastjóra stefndu, eftir að stefnandi hafði sýnt F-kvk-þgf handrit að bókinni ásamt teikningum. Umræddur samningur hafi falið í sér loforð um kaup á 4.178 eintökum af bókinni en sú tala samsvari þeim fjölda barna sem hafi fæðst hér á landi árið 1998 og næðu því sex ára aldri á árinu 2004. Til hafi staðið að gefa öllum börnum, sem hæfu skólagöngu um haustið það ár, eintak af bókinni, sbr. kynningarbækling stefndu. Greiða hafi átt 850 krónur fyrir hvert eintak. Þann 4. apríl 2004 hafi stefnandi afhent samtökunum 2.780 eintök af bókinni en þegar hún hugðist afhenda þeim þau eintök sem eftir stóðu hafi hún hins vegar fengið bréf frá Freyju þess efnis að ekkert yrði úr hinum umsömdu kaupum.

Í kjölfarið hafi stefnandi reynt ítrekað að ganga frá umræddum viðskiptum við stjórnarmeðlimi samtakanna en án árangurs.

Fyrir tilstilli Á-kk-ef S-kk-ef, gjaldkera samtakanna, hafi 250 eintök farið til sölu á bensínstöðvum N1. Þar af hafi selst 140 eintök sem stefnandi hafi fengið greitt fyrir frá N1. Með vísan til framangreinds eigi stefnandi því enn eftir að fá greitt fyrir 2.640 eintök af þeim 2.780 sem afhent hafi verið stefndu þann 4. apríl 2004. Í tölvupósti, sem stefnanda hafi borist frá núverandi framkvæmdastjóra samtakanna, V-kk-þgf S-kk-þgf, þann 23. mars sl., komi fram að 1.970 bækur væru á brettum hjá Vinnuskóla Hafnarfjarðar, nokkrar bækur væru inni á skrifstofu hans, eitthvað væri búið að gefa af bókum og svo hefðu 100 eintök farið í sölu hjá krökkum á vegum fyrrnefnds vinnuskóla. Söluandvirðið „... hvarf með einhverjum sölufulltrúa ...“

Stefnandi byggir á því að hún hafi á grundvelli umrædds samnings mátt hafa réttmætar væntingar um greiðslu fyrir eintök bókarinnar. Stefnandi hefði að öðrum kosti ekki lagt út í jafn viðamikla útgáfu og raun ber vitni ef umræddur samningur hefði ekki komist á við þáverandi framkvæmdastjóra samtakanna. Stefnandi vísar til þess að stefndu hafi tekið það sérstaklega fram í kynningarbæklingi sínum að til stæði að gefa öllum börnum, sem hæfu skólagöngu sína um haustið, eintak af bókinni og hafi að auki tekið við bókunum úr hendi stefnanda.

Stefnandi byggir á meginreglunni um skuldbindingargildi samninga sem eigi við jafnt um skriflega samninga sem og munnlega samninga. Í trausti þess hafi stefnandi lagt út í töluverðan kostnað við prentun á bókarinnar.

Í kjölfar samningsins og afhendingar bókanna hafi stefndu reynt með óhaldbærum og ófullnægjandi útskýringum að koma sér undan því að greiða fyrir bækurnar og þar með efna sinn hluta samnings þess sem hér um ræðir. Þrátt fyrir vanefndir hafi stefndu þó enn stóran hluta af upplagi bókanna í sínum vörslum ásamt því að hafa ráðstafað hluta þeirra með framangreindum hætti. Þess beri jafnframt að geta að stefndu hafi á heimasíðu sinni auglýst bækurnar til sölu þrátt fyrir að hafa hvorki greitt stefnanda fyrir þær né birt auglýsinguna í samráði við stefnanda. Stefnandi hafi því þurft að bera allan kostnað að útgáfu bókarinnar sem hafi reynst stefnanda afar þung byrði.

Stefnandi sundurliðar aðalkröfu sína með eftirfarandi hætti: 4.178 eintök – 140 eintök = 4038 eintök x 850 krónur = 3.432.300 krónur.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda gerir hún þá kröfu til vara að stefndu greiði fyrir þær bækur sem þeim voru afhentar 4. apríl 2004. Stefnandi styður varakröfu sína eftir því sem við á með vísan til sömu málsástæðna og raktar hafa verið hér að framan til rökstuðnings aðalkröfu. Sundurliðun varakröfunnar er með svofelldum hætti: 2.780 eintök – 140 eintök = 2.640 eintök x 850 krónur = 2.244.000 krónur.

Þrautavarakrafa stefnanda er byggð á því að stefndu verði gert að greiða þá fjárhæð sem stefnandi hafi sannanlega þurft að leggja út fyrir vegna prentunar á umsömdum fjölda eintaka, þ.e. fyrir 4.178 eintök. Stefnandi styður þrautavarakröfu sína eftir því sem við á með vísan til sömu málsástæðna og raktar hafa verið hér að framan til rökstuðnings aðalkröfu og varakröfu. Sundurliðun þrautavarakröfunnar er með svofelldum hætti: 1.800.000 krónur / 5000 eintök x 4.178 eintök = 1.504.080 krónur.

Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglum samninga- og kröfuréttar um réttar efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi samninga en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup og þá sérstaklega í 52. gr. þeirra. Krafa um dráttarvexti er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Dráttavaxtakrafan taki mið af þeim degi er mál þetta var höfðað, sbr. 4. mgr. 5. gr. fyrrgreindra laga. Krafa um málskostnað er gerð með stoð í 130. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Stefndu mótmæla málavaxtalýsingu stefnanda sem rangri. Samkvæmt F-kvk-þgf F-kvk-þgf, sem hafi verið framkvæmdastjóri stefndu á árunum 2003-2004, hafi stefnandi haft samband við F-kvk-þf og óskað eftir samstarfi við að miðla bók sinni áfram til skólabarna. F-kvk-nf hafi tekið ágætlega í það að aðstoða stefnanda, enda hafi henni litist vel á bókina. F-kvk-nf hafi útskýrt fyrir stefnanda að hún þyrfti að bera þetta undir stjórn stefndu, enda hafi hún ekki haft heimild til að samþykkja slíkt upp á sitt eindæmi. Í framhaldinu hafi hún rætt við stjórnarmeðlimi og ákveðið hafi verið að kanna hvort grundvöllur væri fyrir að fá styrki til að ráðast í þetta verkefni. Hafi verið tekin sú ákvörðun að sækja um styrki og að fá fagfólk til að lesa yfir bókina og leggja mat á gæði hennar áður en ákvörðun yrði tekin um kaup og dreifingu hennar. Niðurstöður fagfólks eftir lestur bókarinnar hafi orðið á þá leið að ekki hefði verið nægilega vandað til innihalds hennar og því hafi verið tekin sú ákvörðun af stjórn að upplag bókarinnar yrði ekki keypt af stefnanda. Að sögn F-kvk-ef hafi stefnandi verið áfram mjög ágeng og komið með bækurnar án þess að samþykki stjórnar lægi fyrir um kaup.

Þann 6. maí 2004 hafi F-kvk-nf sent stefnanda bréf þar sem stefnanda hafi verið tilkynnt um ofangreint. Í bréfinu hafi stefndu jafnframt boðið fram húsnæði til þess að geyma bókalagerinn, stefnanda að kostnaðarlausu, og jafnframt tilkynnt að ekki færri en 300 eintök yrðu keypt af bókinni. Bréf F-kvk-ef er svohljóðandi:

„Undirrituð hefur átt í samræðum við þig frá því í haust varðandi að kaupa af þér ákveðinn eintakafjölda af bók þinni „Má ég vera memm?“ Markmið var að þetta yrði helsta forvarnarverkefni samtakanna í ár og stóð til að senda öllum börnum á Íslandi, sem hefja ættu skólagöngu í haust, eintak ásamt foreldraleiðbeiningum.

Var málið komið það langt að búið var að sækja um styrk að upphæð kr. 1.000.000,- til verksins. Til stóð að sækja um styrk hjá Velferðarsjóði barna en sjóðurinn benti okkur á að semja kennsluleiðbeiningar með og gefa bækurnar frekar til skóla en senda heim og þá ættum við greiðari leið að styrk frá sjóðnum. Í kjölfarið báðum við 4 kennslukonur að lesa yfir bókina með það fyrir augum að vinna síðan áfram með hana sem umfjöllun í kennslustundum með ungum börnum. Þá ákváðum við að fá umsögn frá 4 kennurum, þar af hafa 2 unnið sem kennsluráðgjafar í fjölda ára. Álit þeirra var nánast samhljóma án þess að þeir hefðu talast við. Þeim fannst ekki nógu mikið vandað til innihalds bókarinnar og töldu sig þar af leiðandi ekki geta unnið frekar með hana. Í kjölfarið ræður fagráð Regnbogabarna mér eindregið frá því að fara í svo viðamikið verkefni með bókina eins og til stóð, en mælir með að við ljúkum málinu með því að senda ákveðinn eintakafjölda á hvert skólabókasafn.

Undirrituð hefur jafnframt boðið fram húsnæði Regnbogabarna til að geyma bókalagerinn um óákveðinn tíma þér að kostnaðarlausu.

Mér þykir mjög fyrir að áætlanir okkar breyttust svo mikið sem raun ber vitni og vona að við náum samkomulagi um að ljúka málinu þegar komið er á hreint hvað við fáum í styrk varðandi verkefnið. Þó get ég fullyrt að við kaupum aldrei færri en 300 eintök af bókinni.“

Síðan hafi ýmsir starfsmenn stefndu reynt að koma til móts við stefnanda og aðstoða hana við að koma bókunum út, þrátt fyrir að enginn samningur hafi komist á milli aðila. Hafi m.a. verið haft samband við bókaútgefendur og sjálfboðaliða til þess að reyna að aðstoða stefnanda við að koma út einhverju af bókunum. Það hafi verið viðleitni stefndu til að aðstoða stefnanda við að takmarka tjón sitt, enda þótt stefndu bæri engin skylda til þess.

Stefndu krefjast sýknu af öllum dómkröfum stefnanda á grundvelli fyrningar. Stefnandi byggi á meintu munnlegu samkomulagi sem eigi að hafa átt sér stað síðla árs 2003. Síðan séu liðin í hið minnsta 8 ár og hin meinta krafa því löngu fyrnd, sbr. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, en um sé að ræða kröfu er fyrnist á fjórum árum.

Verði ekki fallist á það að krafan sé fyrnd er krafist sýknu á grundvelli tómlætis af hálfu stefnanda en svo virðist sem stefnandi sé fyrst í sambandi við stefndu á árinu 2004 varðandi þetta mál og svo ekki aftur fyrr en seint á árinu 2008. Formleg krafa hafi ekki verið gerð á hendur stefndu fyrr en með greiðsluáskorun þann 14. júlí 2011 og sé ekkert sem réttlæti slíkt tómlæti af hálfu stefndu.

Jafnframt byggja stefndu sýknukröfu sína á því að enginn samningur hafi komist á milli stefnanda og stefndu. Því sé alfarið hafnað að munnlegur samningur hafi komist á eins og haldið sé fram í stefnu, enda hafi framkvæmdastjóri stefndu ekki heimild til að gera slíka samninga fyrir hönd stefndu án samráðs við stjórn. Framkvæmdastjóri stefndu hafi fallist á að kanna hvernig stjórn stefndu tæki í það að kaupa umræddan lager af bókum en hafi aldrei samþykkti kaup á bókunum, hvorki munnlega né skriflega. Því sé einnig haldið fram í stefnu að umsamið kaupverð hafi verið 850 krónur en því sé að sjálfsögðu einnig hafnað, enda hafi aldrei verið rætt um neitt kaupverð, gjalddaga eða önnur atriði sem tíðkist að semja um.

Alröng sé einnig sú fullyrðing, sem komi fram í stefnu, að stefnandi hefði ekki lagt út í jafn viðamikla útgáfu og raun beri vitni ef samningur hefði ekki verið kominn á við framkvæmdastjóra stefndu. Eins og fram komi í málavaxtalýsingu hafi stefnandi látið prenta bækurnar áður en hún hafi haft samband við stefndu og geti því ekki á nokkurn hátt krafist greiðslu frá stefndu vegna kostnaðar við prentun. Stefndu beri enga ábyrgð á því sem virðist fljótfærni stefnanda í þessu samhengi.

Tekið sé fram í stefnu að stefndu hafi reynt að koma sér undan að greiða fyrir bækurnar og efna sinn hluta samningsins og að stefndu hafi enn stóran hluta af eintökum bókanna í sínum vörslum. Eins og fram hafi komið hafi ekki komist á samningur með aðilum heldur hafi stefndu aðeins reynt að aðstoða stefnanda með því að veita henni ókeypis geymsluhúsnæði.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu sé gerð sú krafa að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í aðalkröfu stefnanda sé ekki einvörðungu verið að krefjast greiðslu fyrir vöru sem stefnandi heldur fram að hann hafi afhent, heldur einnig fyrir vöru sem aldrei hafi verið afhent. Komi ekkert fram hjá stefnanda um það hvað hafi orðið um þær bækur sem ekki voru afhentar en stefnandi hefði getað selt þær bækur annað og þannig takmarkað tjón sitt. Stefnandi geti ekki krafist greiðslu fyrir þann hluta bókanna sem aldrei voru afhentar.

Þá sé útreikningi mótmælt í öllum dómkröfum stefnanda en ekkert liggi fyrir um að umsamið kaupverð hafi átt að vera 850 krónur.

Um lagarök vísar stefndu til almennra reglna samninga- og kröfuréttar. Þá vísar stefndu til laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Einnig er vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, aðallega 129. og 130. gr. sömu laga varðandi málskostnað. Þá er jafnframt vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa stefndu þess efnis að virðisaukaskattur leggist ofan á tildæmdan málskostnað eigi rætur sínar að rekja til þess að stefndu séu ekki virðisaukaskattsskyld og því beri þeim nauðsyn til að fá dóm fyrir virðisaukaskatti úr hendi stefnanda, sbr. lög nr. 50/1988.

III.

Stefnandi sagði m.a. í skýrslu sinni fyrir dómi að hún hefði skrifað bókina vorið 2003 og um sumarið hafi henni dottið í hug að kynna bókina fyrir stefndu. Áður hafi hún sýnt bókina í tveimur forlögum sem ekki hefðu haft áhuga á útgáfu hennar. Stefnandi kvaðst hafa hitt F-kvk-þf F-kvk-þf, framkvæmdastjóra stefndu, tvisvar til þrisvar sinnum og sýnt henni uppkast að bókinni þá um sumarið. F-kvk-þgf hafi litist vel á bókina og sagt við hana að til stæði að gefa bókina öllum skólabörnum sem hæfu skólagöngu næsta ár. Hafi hún beðið stefnanda að kanna hver sá fjöldi yrði og láta prenta bókina í því upplagi. Hún hafi gert það og sótt bækurnar í prentsmiðju 30. september 2003. Stefnandi kvaðst hafa samið við F-kvk-þf um að henni yrðu greiddar 850 krónur fyrir hverja bók. Skriflegur samningur hafi ekki verið gerður og enginn tölvupóstur hafi farið milli aðila varðandi þetta samkomulag. Hún hafi afhent 2.780 eintök af bókinni í byrjun apríl 2008. Stefnandi kvaðst hvorki hafa gefið út reikning né sent stefndu skriflega rukkun. Hins vegar hafi hún hringt í samtökin árlega til að knýja á um greiðslur.

F-kvk-nf F-kvk-nf sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hún hefði verið framkvæmdastjóri stefndu frá febrúar 2003 til júní 2004. Stefnandi hafi komið til hennar um haustið 2003 að hana minnti. Í minningunni hafi hún komið með tilbúna bók, harðspjalda með litmyndum, en hún geti þó ekki fullyrt það því langt sé um liðið. Henni hafi litist mjög vel á bókina og tekið vel í málaleitan stefnanda. Hún hafi hins vegar ekki haft heimild til að taka ákvörðun um kaup á bókinni en kynnt erindið í stjórn samtakanna. Stjórn hafi óskað eftir umfjöllun svokallaðs fagráðs sem væri nefnd á vegum stefndu. Fagráð hafi óskað eftir umsögn reyndra kennara sem hafi ekki fundist bókin nógu fagleg. Niðurstaðan hafi verið kynnt stefnanda bréflega 6. maí 2004. F-kvk-nf sagði að fljótlega hefði komið í ljós að stefnandi hefði misskilið samskipti þeirra og tekið orð hennar of bókstaflega. F-kvk-þgf hafi fundist hún bera ábyrgð á því og þess vegna hafi hún boðið stefnanda að geyma bókina hjá stefndu.

Þá komu einnig fyrir dóminn og gáfu skýrslu fyrrverandi stjórnarmeðlimir í stefndu, þau S-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf, J-kvk-nf H-kvk-nf B-kvk-nf, V-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf S-kk-nf svo og J-kk-nf P-kk-nf H-kk-nf sem var starfsmaður stefndu um skeið. Þeim bar saman um að enginn samningur hefði verið gerður við stefnanda um kaup á bókinni og að fjárhagur samtakanna hefði aldrei leyft slík kaup. Hins vegar hefði verið leitast við að hjálpa stefnanda út úr þeim ógöngum sem hún hefði verið komin í.

IV.

Eins og að framan er rakið leitaði stefnandi til stefndu vegna útgáfu bókar sinnar „Má ég vera memm?“ síðla árs 2003. Telur stefnandi að munnlegur samningur hafi komist á við F-kvk-þf F-kvk-þf, þáverandi framkvæmdastjóra stefndu, um kaup stefndu á 4.178 eintökum af bókinni. Byggir stefnandi málatilbúnað sinn á loforði F-kvk-ef, að hún hafi fyrir hönd stefndu lofað að kaupa framangreindar bækur. Af hálfu stefndu er þessari málsástæðu stefnanda alfarið hafnað og hvorki F-kvk-nf né stjórnarmeðlimir í stefndu kannast við að hafa gefið slíkt loforð.

Lög nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda gilda um kröfur stefnanda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna fyrnast kröfur stefnanda á fjórum árum. Fyrningarfrestur verður ekki rofinn nema með viðurkenningu skuldarinnar, sbr. 6. gr. laganna, en engin slík viðurkenning liggur fyrir og málið hefur heldur ekki verið reifað á þeim grunni. Stefnandi heldur því fram að samningur hafi komist á í september 2003 en stefna í málinu var ekki birt fyrr en 3. janúar 2012 eða rúmum átta árum síðar. Krafa stefnanda telst því fallin niður fyrir fyrningu og verða stefndu því þegar af þeirri ástæðu sýknuð af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir þessari niðurstöðu verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndu, Regnbogabörn, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, H-kvk-ef S-kvk-ef L-kvk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu 650.000 krónur í málskostnað.

G-kk-nf A-kk-nf