E-1763/2018

D Ó M U R

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 24. maí 2018 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 18. febrúar sl. Stefnandi er G-kvk-nf Ó-kvk-nf R-kvk-nf, Skólabraut 7, Reykjanesbæ. Stefndi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að veðréttur stefnda í eignarhluta stefnanda í Skólabraut 7, Reykjanesbæ, og Faxabraut 34b, Reykjanesbæ, samkvæmt tryggingarbréfi nr. 1109-63-203181, útgefnu 13. júlí 2006, upphaflega að fjárhæð 14.200.000 japönsk jen, 69.000 evrur og 173.000 svissneskir frankar, hafi ekki stofnast í öndverðu. Til vara er þess krafist að ógiltur verði með dómi veðréttur stefnda samkvæmt tryggingarbréfinu í eignarhluta stefnanda í sömu fasteignum. Hún krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Í málinu deila aðilar um stofnun og gildi veðréttar stefnda í tveimur fasteignum stefnanda samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 13. júlí 2006 af maka stefnanda, en stefnandi átti þá fasteignirnar í óskiptri sameign ásamt eiginmanni sínum. Ekki er um það deilt að stefndi hefur tekið við réttindum og skyldum Sparisjóðs Keflavíkur sem var upphaflegur veðhafi samkvæmt bréfinu.

Hinn 13. júlí 2006 ritaði maki stefnanda undir lánssamning við Sparisjóðinn í Keflavík þar sem hann viðurkenndi að skulda sparisjóðnum nánar tilgreindar fjárhæðir í japönskum jenum, evrum og svissneskum frönkum eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum. Lánið átti að endurgreiða á 40 árum með jöfnum afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn þann 20. ágúst 2006. Sama dag gaf maki stefnanda út tryggingarbréf til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuldum þeim sem hann nú eða síðar, á hvaða tíma sem er, kynni að skulda lánveitanda, eins og nánar væri tilgreint í tryggingarbréfinu sjálfu, að samtöldum sömu fjárhæðum og fram komu í lánssamningnum auk dráttarvaxta, gengismunar og alls kostnaðar sem af vanskilum kynni að leiða. Með tryggingarbréfinu voru fasteignirnar Skólabraut 7 og Faxabraut 34b, báðar í Reykjanesbæ, settar að veði til tryggingar á skuldum maka stefnanda. Ritaði hann undir bréfið í línurnar „Undirskrift skuldara“ og „Samþ. framangreinda veðsetningu sem þinglýstur eigandi“. Stefnandi ritaði nafn sitt í línurnar „Undirskrift maka skuldara“ og „Samþ. maka þinglýsts eiganda“.

Stefnandi og maki hennar voru þinglýstir eigendur beggja fasteignanna í óskiptri sameign samkvæmt afsölum útgefnum12. og 20. september 2005. Óumdeilt er að þau fjármögnuðu þessi fasteignakaup með tveimur lánum frá Íbúðalánasjóði og tóku einnig yfir eitt lán hjá sjóðnum. Voru þau bæði skuldarar og veðsalar að þessum lánum. Er einnig óumdeilt að téðu láni maka stefnanda í erlendum myntum, eða jafnvirði þeirra í íslenskum krónum, var að mestu varið til uppgreiðslu þessara lána. Er uppgreiðslufjárhæð lánanna sögð hafa numið 23.344.649 krónum í stefnu og hefur stefndi ekki gert athugasemdir við tilgreiningu þeirrar fjárhæðar.

Stefnandi heldur því fram að Sparisjóður Keflavíkur hafi átt frumkvæði að því að áhvílandi lán stefnanda og maka hennar væru endurfjármögnuð með erlendu láni og einnig mælt með slíkri ráðstöfun. Stefndi hefur hins vegar mótmælt því að Sparisjóðurinn hafi mælt með slíkri ráðstöfun eða átt frumkvæði að henni.

Hinn 13. september 2010 lést maki stefnanda og fékk stefnandi leyfi til setu í óskiptu búi 17. sama mánaðar. Voru áðurnefndar fasteignir tilgreindar meðal eigna búsins og stefnanda heimilað að láta færa þær á sitt nafn. Framlagt afrit skjalsins ber með sér að hafa verið fært í þinglýsingarbækur 20. sama mánaðar.

Í júlí 2011 endurreiknaði stefndi umrætt lán í samræmi við lög nr. 151/2010 sem breyttu lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var lánið þá fært yfir í íslenskar krónur og nam nýr höfuðstóll lánsins þá 37.221.397 krónum. Þar sem stefndi leit svo á að um væri að ræða gilt lán í erlendri mynt var lánið ekki endurreiknað frekar og er í málinu ekki gerður sérstakur ágreiningur um þá ákvörðun stefnda. Stefndi kveður stefnanda hafa fengið sent bréf þessa efnis 26. mars 2013. Stefndi kveður stefnanda einnig hafa fengið sent bréf 13. mars 2014, þar sem henni var tilkynnt um inneign í kjölfar endurreiknings á bílasamningi og henni hafi í sama bréfi verið tilkynnt um skuldajöfnun inneignarinnar við framangreint lán. Stefnandi mótmælir því að hafa fengið umrædd bréf send og segir að það hafi verið fyrst með innheimtubréfi12. mars 2015 sem skorað hafi verið á stefnanda að greiða skuldina. Í stefnu kemur þó fram að stefnandi kannist ekki heldur við að hafa móttekið það bréf. Hins vegar er óumdeilt að stefnanda var birt greiðsluáskorun vegna skuldarinnar 20. mars 2017. Í framhaldi af því mótmælti stefnandi kröfu stefnda með ýmsum hætti sem ekki er ástæða til að rekja nánar.

Í málinu liggur fyrir úrskurður úrskurðarnefndar um viðskipti fjármálafyrirtækja 2. mars 2018. Með hliðsjón af sakarefni málsins þykir hvorki ástæða til að rekja efni úrskurðarins né sjónarmið aðila um efni hans.

Engar skýrslur fóru fram við aðalmeðferð málsins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hún hafi ekki samþykkt umrædda veðsetningu í öndverðu þar sem hún áritar ekki tryggingarbréfið sem þinglýstur eigandi. Meintur veðréttur stefnda í fasteignum hennar hafi því aldrei stofnast með réttu í upphafi. Reisir stefnandi kröfu sína á þeirri grundvallarreglu að stofnun veðs með samningi verði að styðjast við beina lagaheimild, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Leiði af reglunni að veðréttur verður einungis stofnaður með þeim hætti sem lög leyfa á hverjum tíma. Svo að tiltekinn aðili geti veðsett eign sína sé nauðsynlegt að hann sé eigandi eða hafi samþykki eiganda til slíkrar ráðstöfunar. Á því er byggt að stefnandi hafi einungis skrifað undir umrætt tryggingarbréf sem maki skuldara, en ekki sem þinglýstur eigandi. Stefnandi hafi með undirritun sinni aðeins samþykkt að makinn veðsetti sinn hluta hjúskapareignar þeirra. Stefnandi hafi aldrei veitt veð í sínum eignarhlutum þar sem nafn hennar var ekki ritað í tilskilinn reit fyrir undirritun þinglýsts eiganda eins og venja er. Nafnritun stefnanda beri því ekki með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu síns eignarhluta. Önnur gögn málsins veiti heldur ekki vísbendingu um að það hafi verið ætlun hennar. Það haggi ekki þessari niðurstöðu þótt tilgangur lántökunnar hafi verið að greiða upp áhvílandi lán sem stefnandi hafi verið skuldari að og sé það í samræmi við fordæmi Hæstaréttar. Með vísan til framanritaðs sé ljóst að nafnritun stefnanda beri aðeins með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu maka síns og hvað hans hluta varðar, sbr. 60. og 64. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Stefnandi vísar til þess að sparisjóðurinn var fjármálastofnun og til hans mátti gera ríkar kröfur um aðgæslu og fagleg vinnubrögð. Einnig er vísað til þess að umrætt tryggingarbréf var á stöðluðu formi og gert á bréfsefni stefnda. Var það samið einhliða af sérfræðingum sparisjóðsins og kom stefnandi hvergi nálægt þeirri vinnu. Stefnandi bendir á að það verði að gera ríkar kröfur til fjármálastofnana um að þær gangi rétt frá skjölum er lúta að mikilvægum hagsmunum og að þær tryggi sér skýrar og ótvíræðar sannanir fyrir veðréttindum sínum. Hafi forsenda sparisjóðsins verið sú að tryggja sér veð í öllum eignunum hefði honum sem fjármálafyrirtæki borið að veita stefnanda og maka hennar fullnægjandi leiðbeiningar um rétta undirritun og jafnframt ganga úr skugga um að frágangur tryggingarbréfsins væri í samræmi við þinglýstar heimildir og undirliggjandi veðandlög sem hann sjálfur áskildi sér. Leiði þetta m.a. af 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki um góða viðskiptahætti.

Að lokum byggir stefnandi kröfu sína á því að hún hafi aldrei veitt eftirfarandi samþykki fyrir hinni meintu veðsetningu. Stefnandi hafi t.d. aldrei skrifað undir skilmálabreytingar á láninu þar sem hún samþykkti breytingarnar athugasemdalaust sem þinglýstur eigandi. Hún hafi heldur ekki veitt nokkurs konar vísbendingu um að það hafi verið ætlun hennar. Sönnunarbyrðin um hið gagnstæða hvílir á stefnda.

Stefnandi reisir varakröfu sína á því að stefndi hafi með athafnarleysi sínu brotið gegn reglum samkomulags um notkun ábyrgða frá 1. nóvember 2001, en ekki verði um það deilt að forveri stefnda var, vegna aðildar sinnar að Samtökum banka og fjármálafyrirtækja, bundinn af reglum samkomulagsins á þeim tíma sem hér skiptir máli. Í 1. gr. samkomulagsins hafi verið stefnt að því markmiði að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar yrðu miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Í 3. gr. samkomulagsins hafi verið fjallað um mat á greiðslugetu en þar sagði að þegar veð væri sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu bæri fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda nema veðsali óskaði sérstaklega eftir því skriflega að svo yrði ekki gert. Þó hafi fjármálafyrirtæki verið skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð á skuld næmi hærri fjárhæð en 1.000.000 króna. Eftir 4. gr. samkomulagsins hafi fjármálafyrirtæki einnig borið að gefa út upplýsingabækling, m.a. um veðsetningar og dreifa með skjölum sem afhent væru til undirritunar. Þá sagði í niðurlagi sömu greinar að tryggt skyldi að veðsali gæti kynnt sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann heimilaði veðsetningu.

Stefnandi vísar til þess að sparisjóðnum hafi eftir reglu 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins borið að meta greiðslugetu maka stefnanda áður en stefndi tók veð fyrir verulegum skuldum hans. Sú skylda stefnda hafi verið fortakslaus með hliðsjón af fjárhæð lánsins, líkt og staðfest hafi verið í dómum Hæstaréttar. Með þeirri vanrækslu sinni hafi sparisjóðurinn brotið jafnframt gegn 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins sem kvað á um rétt ábyrgðarmanns til að kynna sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann gengist í ábyrgð. Með vísan til framangreinds þyki ljóst að algerlega var litið fram hjá ákvæðum samkomulagsins.

Stefnandi telur að stefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki viðhaft þau vönduðu vinnubrögð sem samkomulagið gerði ráð fyrir. Að sama skapi verði stefndi að bera hallann af þeirri óvissu hvort stefnandi hefði gengist undir ábyrgðina ef réttilega hefði verið staðið að málum frá upphafi. Að öðrum kostum sé vandséð að náð verði því meginmarkmiði samkomulagsins sem að framan greinir, sbr. einnig 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Að teknu tilliti til framangreinds og þess trausts sem stefnandi mátti bera til vinnubragða sparisjóðsins sé óhjákvæmilegt með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 að ógilda veðsetningu stefnda í báðum eignarhlutum. Líta verði til þess að um mjög áhættusama lánveitingu sé að ræða og yfirburðastöðu sparisjóðsins sem hafi verið fjármálafyrirtæki sem starfaði á grundvelli opinbers leyfis. Loks er vísað til þess að stefnandi, sem sé einstaklingur með lágar tekjur, hafði enga innsýn í skuldamál maka síns sem sá alfarið um öll samskipti við sparisjóðinn og greiddi af skuldum. Loks mótmælir stefnandi því fyrir fram að hafa sýnt af sér tómlæti á nokkru stigi málsins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að fullgilt tryggingarbréf og efni þess veiti honum 1. veðrétt í áðurgreindum fasteignum, bæði í eignarhluta stefnanda og eiginmanns hennar heitins, tryggingarbréfinu hafi verið þinglýst á 100% eignarhluta fasteignanna án athugasemda. Stefndi byggir á að óumdeilt sé að stefndi og maki hennar hafi átt fasteignirnar í óskiptri sameign. Í meginmáli tryggingarbréfsins sé feitletrað að veðsett sé fasteignin Skólabraut 7, Reykjanesbæ, og þar fyrir neðan standi að bréfið sé einnig tryggt með veði í Faxabraut 34b, Reykjanesbæ. Að mati stefnda styður þetta orðalag það að veðréttinum hafi ekki aðeins verið ætlað að ná til eignarhluta makans heldur eignanna allra, þar með talið eignarhluta stefnanda. Stefnanda og maka hennar hafi hlotið að vera þetta ljóst, enda hafi þau engum athugasemdum hreyft við veðsetningunni við undirritun tryggingarbréfsins. Framangreindu til stuðnings bendir stefndi á að á lánum Íbúðalánsjóðs hafi stefnandi verið skuldari allra lánanna og veðsali þar sem stefnandi setti að veði eignarhluta sinn og eignarhluta maka síns, með hans samþykki.

Stefndi byggir á því að ljóst sé að meginforsenda fyrir lánveitingu Sparisjóðsins í Keflavík til maka stefnanda hafi verið að sparisjóðurinn fengi fyrsta veðrétt í báðum fasteignunum þannig að hann hefði tök á að fullnusta kröfuna kæmi til vanskila á láninu. Verði því að líta svo á að með undirskrift sinni á tryggingarbréfið hafi stefnandi ekki einungis verði að skrifa undir sem maki skuldara heldur einnig sem eigandi veðsins og með því samþykkt veðsetninguna fyrir sitt leyti. Ganga verði út frá því að stefnandi hafi kynnt sér efni skilmála tryggingarbréfsins áður en hún ritaði undir það. Bendir stefndi á að lánssamningurinn og tryggingarbréfið voru undirrituð sama dag, 13. júlí 2006, og að augljóst sé að tryggingarbréfið hafi verið tekið sem trygging fyrir láninu þrátt fyrir að tryggingarbréfið sé allsherjarveð. Að mati stefnda er fullyrðing stefnanda um að hún hafi eingöngu skrifað undir tryggingarbréfið sem maki skuldara, og þar af leiðandi hafi hún ekki veitt heimild fyrir veðsetningu á sínum eignarhluta, langsótt og ótrúverðug.

Verði fallist á kröfu stefnanda um að til veðréttanna hafi aldrei stofnast í öndverðu hafi stefndi orðið fyrir tjóni en stefnandi hagnast að sama skapi á kostnað stefnda. Að mati stefnda yrði sú auðgun óréttmæt enda hafi það ekki verið tilgangur sparisjóðsins að veita umrætt lán án fullnægjandi trygginga. Stefndi bendir einnig á að það samræmist ekki skyldum sparisjóðsins skv. lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. m.a. 19. gr. laganna um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og ákvæði laganna um útlánaáhættu, að veita lán án fullnægjandi trygginga.

Stefndi vísar til þess að samkvæmt 60. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 sé öðru hjóna óheimilt án skriflegs samþykkis hins að veðsetja heimili þeirra. Stefnandi og maki hennar hafi veðsett heimili sitt að Skólabraut 7, en öðru máli hafi gegnt um Faxabraut 34b. Skilyrði 60. gr. laga nr. 31/1993 hafi því ekki átt við um þá veðsetningu. Í 64. gr. sömu laga komi fram að ef óskað er eftir þinglýsingu á löggerningum er greinir í 60. gr. skuli skjalið geyma yfirlýsingu um hvort sá er það stafar frá sé í hjúskap og hvort eignin sé bústaður fjölskyldu hans eða notuð við atvinnurekstur hjóna. Vegna þessa ákvæðis hafi verið bætt inn í tryggingarbréfið að fullnægt væri skilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr. l. nr. 31/1993 um heimild til veðsetningar án samþykktar maka vegna Faxabrautar 34b. Í stað þess að rita undir þá staðfestingu hafi stefnandi og maki hennar ritað í sameiningu undir tryggingarbréfið til staðfestingar á veðrétti í 100% eignarhluta í báðum fasteignunum. Það sé ljóst að maki stefnanda hafi ekki þurft samþykki stefnanda til að veðsetja eignarhluta sinn í Faxabraut 34b og því sé undirritun stefnanda á tryggingarbréfið staðfesting á að hún hafi heimilað veðsetningu á sínum eignarhluta í eigninni.

Stefndi vísar einnig til þess að stefnandi sitji í óskiptu búi og beri samkvæmt 12. gr. erfðalaga ábyrgð á skuldum hins látna sem um hennar eigin skuldir væri að ræða. Lánið hafi verið fært á skattskýrslu hins óskipta bús en hafi áður komið fram á sameiginlegu skattframtali stefnanda og eiginmanns hennar. Sé vandséð hvers vegna stefnandi hafi átt að taka slíka skuldbindingu á sínar herðar nema vegna þess að hún hafi talið lánið einnig hvíla á hennar eignarhlutum. Stefndi hefur skorað á stefnanda að leggja fram greinargerðina um eignir og skuldir búsins sem hún lagði fram með beiðninni um heimild til setu í óskiptu búi.

Stefnandi mótmælir einnig varakröfu stefnanda. Ekki hafi fundist nein gögn um greiðslumat hjá stefnda og verði því að ganga út frá því að það hafi ekki verið framkvæmt. Að mati stefnda eigi það þó ekki að leiða til þess að fallist yrði á varakröfu stefnanda um að veðréttir stefnda í eignarhluta sóknaraðila í umræddum fasteignum verði ógiltir. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi undirritað svohljóðandi yfirlýsingu samkvæmt tryggingarbréfinu: „Ég undirrituð hef kynnt mér efni tryggingarbréfsins og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín er fólgin og tel hana samræmast greiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001.“ Sparisjóðurinn hafi mátt treysta því að með undirritun sinni á framangreind skjöl hefði stefnandi kynnt sér efni bæklingsins. Telur stefndi því ljóst að stefnandi hafi verið að fullu upplýstur um hvað í því fælist að veðsetja eignarhluta sinn í fasteignum þeirra hjóna til tryggingar á skuldum eiginmanns hennar. Einnig liggi fyrir að stefnandi kynnti sér efni upplýsingabæklings sparisjóðsins um sjálfskuldarábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila. Þar með hafi henni verið kunnugt um að framkvæma átti greiðslumat vegna lánveitingarinnar og veðsetningu fasteignanna. Stefnandi hafi ekki óskað eftir að fá að sjá greiðslumat eða forsendur þess. Að mati stefnda bendir það til þess að jákvætt greiðslumat hafi ekki verið ákvörðunarástæða stefnanda til þess að samþykkja veðsetninguna í eignarhluta sínum. Stefnandi hafi því mátt vita að báðar eignirnar yrðu veðsettar 100%, eins og tryggingarbréfið beri augljóslega með sér. Stefnandi hafi þekkt fjárhagslega stöðu maka síns vel og því hafi jákvætt greiðslumat ekki skipt máli fyrir hana. Stefndi bendir einnig á að meðan eiginmaðurinn var á lífi urðu ekki vanskil á greiðslum af láninu.

Stefndi vísar einnig til umsóknar stefnanda um leyfi til setu í óskiptu búi og greinargerðar hennar um eignir og skuldir sem hún hafi ekki lagt fram undir meðferð málsins. Hún hafi engar athugasemdir gert við veðsetninguna en tekist á hendur ábyrgð á skuldum hins látna sem um hennar eigin skuldir væri að ræða. Þá bendir stefndi á að stefnandi átti á þeim tímapunkti sumarhús sem séreign samkvæmt kaupmála. Loks byggir stefndi á að við sanngirnismat samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 verði að taka tillit til þess að hluti af andvirði skuldabréfsins, sem tryggingarbréfið tryggir, var notaður til greiðslu eldri skulda stefnanda og maka hennar og hvíldu þau lán á eignarhluta stefnanda á báðum fasteignunum sem og maka hennar eins og áður sagði. Að mati stefnda væri auk þess aldrei hægt að fella niður veðsetningu í eignarhlutum stefnanda í fasteignunum nema þann hluta sem er hærri en 23.366.262 krónur auk uppfærslu á vísitölu lánanna og vöxtum, en stefndi hefur ekki gögn um lán Íbúðalánasjóðs til að framkvæma þennan útreikning. Stefndi byggir einnig á því að kröfur stefnanda, bæði aðal- og varakrafa, séu fallnar niður vegna tómlætis af hennar hálfu.

Með vísan til alls framangreinds telur stefndi að stefnandi hafi hvorki sýnt fram á að ekki hafi stofnast til veðréttanna í öndverðu né sýnt fram á að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936 séu uppfyllt til að veðréttir stefnda í eignarhlutum stefnanda í fasteignunum verði ógiltir og ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Niðurstaða

Í málinu er ágreiningslaus að stefnandi er nú þinglýstur eigandi fasteignanna að Skólabraut 7 og Faxabraut 34b í Reykjanesbæ, annars vegar á grundvelli afsala frá árinu 2005 og hins vegar leyfis til setu í óskiptu búi 17. september 2010. Samkvæmt stefnu beinast málsástæður stefnanda einungis að veðsetningu þess eignarhluta í fasteignunum sem hún var eigandi að við útgáfu fyrrgreinds veðskuldabréfs 13. júlí 2006. Að þessu virtu, svo og að teknu tilliti til skýringa lögmanns stefnanda við munnlegan flutning málsins, verður að skilja kröfugerð stefnanda á þá leið að kröfur hennar beinist eingöngu að 50% eignarhlut hennar í téðum fasteignum, en veðréttindi stefnda í eignunum séu að öðru leyti óumdeild. Ekki verður séð að óskýrleiki kröfugerðar stefnanda hafi komið niður á vörnum stefnda þannig að vísa beri málinu sjálfkrafa frá dómi af þeim sökum, en stefndi hefur ekki haft uppi kröfu um frávísun málsins. Þótt fyrir liggi að stefnandi sé nú orðinn skuldari að téðu láni á grundvelli leyfis til setu í óskiptu búi telur dómurinn einnig að hún hafi engu að síður sjálfstæða hagsmuni af því að fá skorið úr um gildi veðréttar vegna fyrrgreindra eignarhluta. Verður málinu því ekki heldur sjálfkrafa vísað frá dómi með vísan til þess að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af kröfum sínum.

Ekki er um það deilt að það lán sem maki stefnanda tók hinn 13. júlí 2006 var nýtt til þess að greiða upp áhvílandi lán á téðum fasteignum sem þau áttu í óskiptri sameign. Af hinu veðtryggða tryggingarbréfi sem útgefið var sama dag eru umræddar fasteignir tilgreindar sem veðandlag án fyrirvara um að þar sé einungis um að ræða veðsetningu eignarhlutar maka stefnanda. Svo sem áður greinir fékk stefnandi leyfi til setu í óskiptu búi hinn 17. september 2010 og tók með því að sér greiðslu téðs láns í stað þess að óska eftir skiptum á félagsbúi sínu og eiginmanns síns heitins. Á þeim tíma verður að leggja til grundvallar að þinglýsingabækur hafi borið með sér að lánið væri tryggt með veði í téðum fasteignum og verður einnig að ætla að stefnanda hafi þá mátt vera ljóst að hún var að takast á hendur greiðslu skuldar sem var tryggð með veði í öllum téðum fasteignum en ekki einungis helmingshluta þeirra. Þrátt fyrir þetta gerði stefnandi ekki fyrirvara eða hafði uppi kröfur við stefnda um leiðréttingu umræddrar skráningar eða krafðist viðurkenningar á því að lánið væri einungis tryggt með veði í þeim eignarhluta sem hún var eigandi að á árinu 2006. Sýnist stefnandi fyrst hafa haft uppi slíka kröfu með bréfi lögmanns síns 30. mars 2017 eða tæpum 11 árum eftir útgáfu umrædds veðskuldabréfs. Að mati dómsins benda þessi, svo og önnur atvik málsins, því eindregið til þess að vilji aðila á árinu 2006 hafi staðið til þess að téðar fasteignir yrðu áfram veðsettar í heild sinni við þá endurfjármögnun lána sem þá fór fram. Að þessu virtu, svo og að teknu tilliti til annarra atvika málsins, þykir það ekki geta ráðið úrslitum um skuldbindingargildi undirskriftar stefnanda á téð veðskuldabréf að þar var hún einungis tilgreind sem maki skuldara og þinglýsts eiganda. Verður aðalkröfu stefnanda því hafnað.

Við mat á varakröfu stefnanda er til þess að líta að stefnandi undirritaði yfirlýsingu um að hún hefði kynnt sér efni tryggingarbréfsins, gerði sér grein fyrir því í hverju ábyrgð hennar væri fólgin og að hún teldi hana samrýmast greiðslugetu sinni. Jafnframt kom þar fram að hún hefði kynnt sér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Einnig verður að líta til þess að það lán sem stefnandi gekkst í ábyrgð fyrir hafði, svo sem áður greinir, verið nýtt til endurfjármögnunar á láni sem hún var skuldari að og nýtt hafði verið til kaupa á eignum sem hún var eigandi að ásamt eiginmanni sínum. Þá var skuldari lánsins maki stefnanda og verður því að ætla að hún hafi þekkt fjárhag hans þegar hún veitti samþykki sitt fyrir umræddri veðábyrgð.

Ekkert er komið fram um að umrædd endurfjármögnun lánanna, með gerð nýs lánssamnings í erlendum myntum, hafi verið gerð að frumkvæði lánveitanda eða að þessi ráðstöfun hafi reynst skuldurum bersýnilega óhagstæð. Svo sem áður greinir liggur einnig fyrir að stefnandi tók að sér greiðslu lánsins með því að sækja um leyfi til setu í óskiptu búi á árinu 2010 án þess að hafa uppi fyrirvara um ábyrgð sína samkvæmt veðskuldabréfinu. Að öllu þessu virtu er það niðurstaða dómsins að greiðslumat maka stefnanda við lántökuna árið 2006 hafi verið þýðingarlaust um þá ákvörðun stefnanda að samþykkja veðtryggingu í téðum fasteignum sínum ásamt maka sínum. Er því ekki fullnægt skilyrðum 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og greininni hefur síðar verið breytt, til þess að fallast á varakröfu stefnanda. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Í ljósi atvika málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfu stefnanda, G-kvk-ef Ó-kvk-ef R-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf M-kk-nf