E-2025/2022

Mál þetta, sem höfðað var með stefnu birtri 19. apríl 2022, var dómtekið 2. mars 2023. Stefnandi er Bestun Birtingahús ehf., [...], en stefndi er Sýndarveruleiki ehf., [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 667.047 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 152.991 krónu frá 19. júní 2019 til 20. nóvember 2019, af 607.527 krónum frá 20. nóvember 2019 til 15. desember 2019 og af 667.047 krónum frá 15. desember 2019 til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 667.047 krónur sem greidd var inn á kröfuna 16. desember 2021. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi greiðslu málskostnaðar.

I Ágreiningur í máli þessu lýtur að kröfu stefnanda um greiðslu dráttarvaxta af skuld vegna kaupa stefnanda á ýmsum aðföngum fyrir stefnda á árinu 2019, þ. á m. tölvu og gluggatjöldum, samtals að fjárhæð 667.047 krónur. Stefndi greiddi stefnanda höfuðstól hins útlagða kostnaðar þann 16. desember 2021, án vaxta. Ágreiningur málsins lýtur nánar að því hvort málsaðilar hafi samið um að skuldin bæri vexti, en stefndi telur að svo hafi ekki verið samið um.

Stefnandi rekur birtingahús og auglýsingamiðlun, en stefndi er félag stofnað utan um hugmyndavinnu, hönnun, þróun og uppsetningu á menningar- og ferðaþjónustu tengdum verkefnum. Samkvæmt framlögðum gögnum úr félagaskrá er stefnandi eigandi 17,28% hlutar í hinu stefnda félagi, en við munnlegan flutning málsins upplýsti fyrirsvarsmaður stefnanda, L-kk-nf J-kk-nf, að eignarhluturinn væri rúmlega 9%.

Fyrirsvarsmaður stefnda er I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf og er hann hluthafi í stefnda í gegnum hlutafélagið H: N markaðssamskipti ehf.

Til grundvallar kröfu stefnanda á hendur stefnda um hinn útlagða kostnað samtals að fjárhæð 667.047 krónur liggja fjögur skjöl kölluð „Sölu skjal – Prófun“. Ekki er um að ræða formlega reikninga, en óumdeilt er að söluskjölin stafa frá stefnanda og eru til stefnda og eru fjárhæðir tilgreindar með 24% virðisaukaskatti.

Fyrsti reikningurinn er nr. SR190433, dagsettur 11. júní 2019, með gjalddaga 19. júní 2019, að fjárhæð 152.991 króna. Bókunardagsetning er 31. maí 2019.

Annar reikningurinn er nr. SR190944, dagsettur 3. janúar 2020, með gjalddaga 20. nóvember 2019, að fjárhæð 138.640 krónur. Bókunardagsetning er 1. nóvember 2019.

Þriðji reikningurinn er nr. SR190947, dagsettur 3. janúar 2020, með gjalddaga 20. nóvember 2019, að fjárhæð 315.896 krónur. Bókunardagsetning er 1. nóvember 2019.

Fjórði reikningurinn er nr. SR190943, dagsettur 9. janúar 2020, með gjalddaga 26. nóvember 2019, að fjárhæð 59.520 krónur. Bókunardagsetning er 26. nóvember 2019.

Stefndi greiddi stefnanda í einu lagi fjárhæð allra reikninganna, samtals 667.047 krónur, 16. desember 2021. Rúmlega tveimur mánuðum síðar, eða með bréfi, dags. 22. febrúar 2022, barst stefnda viðvörun um innheimtuaðgerðir frá stefnanda með kröfu um greiðslu dráttarvaxta vegna kaupa stefnda á vöru og þjónustu hjá stefnanda. Var krafan sundurliðuð og gjalddagar tilgreindir 19. júní, 20. nóvember og 15. desember 2019. Krafðist stefnandi greiðslu dráttarvaxta af allri fjárhæðinni, 667.057 krónum, frá tilgreindum gjalddögum reikninganna til 22. febrúar 2022, samtals að fjárhæð 143.486 krónur, auk innheimtukostnaðar og annars kostnaðar, samtals að fjárhæð 5.489 krónur.

Stefnandi sendi stefnda annað innheimtubréf 4. mars 2022 og krafði hann um greiðslu 241.701 krónu, þar af væri fjárhæð dráttarvaxta af höfuðstól til þess sama dags 143.953 krónur en innheimtukostnaður og annar kostnaður næmi samtals 97.748 krónum.

Stefndi lýsti yfir skuldajöfnuði við kröfu stefnanda með yfirlýsingu dagsettri 24. mars 2022 sem send var lögmanni stefnanda í tölvupósti 29. mars 2022. Í yfirlýsingunni segir að stefndi hafi tekið yfir kröfu H: N markaðssamskipta ehf. á hendur stefnanda að höfuðstól 637.234 krónur, auk dráttarvaxta að fjárhæð 78.725 krónur frá gjalddaga til 24. mars 2022. Yfirlýsingu um skuldajöfnuð fylgdi framsal kröfunnar, einnig dagsett 24. mars. Í tölvupósti 29. mars 2022 hafnaði lögmaður stefnanda umræddri yfirlýsingu um skuldajöfnuð með öllu.

Fram hefur komið að stefndi greiddi höfuðstól kröfu stefnanda 16. desember 2021 og er það óumdeilt. Ágreiningur málsaðila afmarkast við það hvort stefnandi eigi rétt á dráttarvöxtum af kröfu sinni, en hann hefur höfðað mál þetta á hendur stefnda til greiðslu þeirra.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur, L-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, og I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda. Skýrslu vitnis gaf E-kvk-nf L-kvk-nf, starfsmaður stefnda. Verður framburði þeirra lýst í niðurstöðum dómsins eftir því sem tilefni gefur til.

II

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir kröfu sína á fjórum reikningum vegna útlagðs kostnaðar sem stefnandi hafi greitt fyrir stefnda.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi greitt 667.047 krónur inn á kröfuna 16. desember 2021 og að tekið hafi verið tillit til innborgunarinnar við uppgjör kröfunnar miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Stefnandi telur að hann eigi einnig rétt á greiðslu dráttarvaxta frá gjalddögum útgefinna reikninga, en dráttarvextir hafi ekki fengist greiddir þrátt fyrir innheimtutilraunir.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, sem meðal annars fái stoð í 45. og 51. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Um gjalddaga kröfunnar vísar stefnandi til 49. gr. sömu laga.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að engin fjárkrafa fyrir hendi þar sem á milli aðila hafi verið samkomulag þess efnis að stefndi skyldi endurgreiða stefnanda útlagðan kostnað án vaxta og annars kostnaðar þegar hann hefði til þess fjárhagslegt bolmagn. Stefndi hafi greitt kröfur stefnanda 16. desember 2021 og þar með hafi skuldarasambandi málsaðila lokið.

Stefndi byggir á því að munnlegt samkomulag hafi verið á milli fyrirsvarsmanna málsaðila, en þeir séu báðir eigendur stefnda í gegnum önnur félög. Jafnframt hafi fyrirsvarsmaður stefnanda setið í stjórn hins stefnda félags frá 30. apríl 2019. Samkomulagið hafi verið um það að stefnandi keypti ýmis aðföng í eigin nafni og seldi áfram til stefnda með ríkulegum greiðslufresti og loforði um að hvorki yrði krafist vaxta né annars kostnaðar.

Stefndi sé félag í þróunarvinnu og hafi litlar sem engar rekstrartekjur skilað sér inn í félagið. Samkvæmt ársreikningi fyrir árið 2020 hafi tap af rekstri stefnda numið tæpum 30.000.000 króna og félagið hafi þurft að reiða sig á margvíslega aðstoð til að halda þróunarvinnu sinni áfram, meðal annars í formi lánsfjár frá hluthöfum sem í lok árs 2020 hafi numið samtals 117.813.886 krónum auk ofangreinds samkomulags við stefnanda. Vegna tengsla sinna við stefnda hafi fyrirsvarsmanni stefnanda verið fullkunnugt um stöðu stefnda þegar ofangreint samkomulag tókst með málsaðilum.

Stefndi telur gagnaframlagningu af hálfu stefnanda gefa skýra vísbendingu um tilvist og efni ofangreinds samkomulags. Framlögð skjöl beri með sér að ekki sé um lögmæta reikninga að ræða heldur drög að reikningum, en þeir beri heitið „sölu skjal –prófun“. Með því að bóka reikninga ekki strax við gerð þeirra þurfi viðkomandi ekki að skila virðisaukaskatti af sölunni. Þess þurfi ekki fyrr en reikningar séu bókaðir og endanlega gefnir út.

Einnig bendir stefnandi á að umrædd framlögð skjöl uppfylli ekki skilyrði laga um bókhald nr. 145/1994, laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 og reglugerðar nr. 50/1993 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattsskyldra aðila og standist enga skoðun. Á þeim sé ekki tilgreint hver sé útgefandi reikninganna, kennitala útgefanda eða virðisaukaskattsnúmer hans. Samkvæmt framangreindum lögum og reglugerð beri seljanda að gefa út sölureikninga við sérhverja afhendingu á skattskyldri vöru, hvort sem um sé að ræða staðgreiðsluvöru eða sölu gegn greiðslufresti. Umrædd skjöl séu því ólögmætir reikningar sem skapi enga greiðsluskyldu og geti ekki verið grundvöllur dráttarvaxta eða innheimtukostnaðar.

Þá byggir stefndi á því að stefnandi hafi staðfest samkomulag þeirra í verki með því að beina hvorki greiðsluáskorunum að stefnda né hafa uppi aðrar innheimtuaðgerðir gagnvart honum eftir að drög að reikningum hafi verið gerð og fram til þess tíma að stefndi hafi greitt kröfuna. Því sé ljóst að skjöl stefnanda séu ekki annað en leið hans til að halda utan um höfuðstól þeirra fjárhæða sem hann hafi talið sig eiga rétt á að fá greiddar úr hendi stefnda í fyllingu tímans.

Verði fallist á að skjölin teljist lögmætir reikningar eða leggi stefnandi fram á síðari stigum lögmæta reikninga byggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki sannanlega krafist greiðslu krafnanna eða dráttarvaxta af þeim fyrr en 22. febrúar 2022, eða rúmum tveimur mánuðum eftir að stefndi greiddi kröfu stefnanda í samræmi við samkomulag aðila. Hafi stefnandi gert ráð fyrir greiðslu krafnanna á gjalddaga þeirra hafi honum borið að tilkynna stefnda það strax að liðnum gjalddaga að til frekari innheimtuaðgerða kæmi yrðu kröfurnar ekki greiddar innan fresta, með tilheyrandi kostnaði, sbr. 1. mgr. 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008. Samkvæmt 4. tölulið 7. gr. laganna teljist krafa greidd hafi greiðsla borist áður en frestur sem sé settur fram í innheimtuviðvörun renni sitt skeið. Þar sem kröfurnar hafi þegar verið greiddar þegar innheimtuviðvörun, í andstöðu við samkomulag aðila, barst eigi stefnandi enga fjárkröfu á hendur stefnda.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður byggir stefndi sýknukröfu sína á því að krafa stefnanda hafi þegar verið greidd með skuldajöfnuði, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 90/1991. Byggir stefndi á því að kröfur stefnanda á hendur honum séu að fullu greiddar með skuldajafnaðaryfirlýsingu 24. mars 2022 sem byggi á afdráttarlausum kröfum stefnda á hendur stefnanda. Þær kröfur séu hærri en ætluð krafa stefnanda og því séu öll skilyrði skuldajöfnuðar fyrir hendi þar sem kröfurnar séu gagnkvæmar og sambærilegar um greiðslu peninga. Þá sé gagnkrafa stefnda gjaldkræf, skýr og ótvíræð.

Gagnkrafa stefnda sé þannig til komin að honum voru framseldar kröfur á hendur stefnanda samkvæmt eftirstöðvum reikninga útgefinna af H: N markaðssamskiptum ehf. Kröfur samkvæmt umræddum reikningum séu vegna kaupa stefnanda á þjónustu Gallup í gegnum H: N markaðssamskipti ehf. Þar sem stefnandi hafi ekki notið lánsvilyrðis hjá birgjum og söluaðilum hafi framseljandi krafnanna, H: N markaðssamskipti ehf., þurft að ábyrgjast greiðslu vegna þjónustukaupanna. Af því tilefni hafi framseljandi og stefnandi gert með sér samkomulag um að stefnandi fengi að kaupa þjónustu í gegnum framseljanda, sem myndi svo endurkrefja stefnanda um þann kostnað með útgáfu reikninga.

Stefndi byggir á því að um framsal á almennri kröfu sé að ræða og að stefndi sem framsalshafi eigi sama rétt til innheimtu hinnar framseldu kröfu og framseljandi hafi haft. Kröfurnar sem stefndi haldi uppi til skuldajöfnuðar byggist á framlögðum reikningum frá 31. október 2020, nr. SR200586 að fjárhæð 2.128.887 krónur og SR200587, að fjárhæð 239.454 krónur. Stefnandi hafi borgað inn á kröfurnar samkvæmt framangreindum reikningum með greiðslu að fjárhæð 3.075.459 krónur. Með greiðslunni hafi stefnandi greitt upp reikning nr. SR200585 og inn á reikning nr. SR200586. Eftirstöðvar kröfunnar þann 30. nóvember 2020 hafi verið 673.234 krónur, auk innheimtukostnaðar og vaxta.

Stefndi hafi tilkynnt stefnanda um framsal kröfunnar 24. mars 2022 og lýst yfir skuldajöfnuði við kröfu stefnanda. Lögmaður stefnanda hafi hafnað skuldajöfnuði í tölvupóstsamskiptum 29. mars 2022 á þeim grundvelli að kröfurnar sem stefndi byggði á væru umdeildar enda hafi stefnandi aldrei fengið sundurliðaðan reikning vegna þeirra. Það sé hins vegar með öllu rangt, enda hafi stefnandi þegar greitt inn á kröfurnar og þar með viðurkennt greiðsluskyldu sína og réttmæti krafnanna. Þá hafi stefndi lagt fram sundurliðanir á kröfunum í gögnum málsins.

Stefndi byggir á því að stefnandi sé bundinn við það verð sem komi fram á reikningunum, enda sé löngu liðinn frestur sem eðlilegur geti talist til þess að hreyfa mótmælum við fjárhæð þeirra, sbr. þá meginreglu kauparéttar sem sé meðal annars lögfest í 47. gr. laga nr. 50/2000. Það hafi verið á grundvelli þessarar gagnkröfu sem stefndi hafi lýst yfir skuldajöfnuði við hina umþrættu kröfu stefnanda. Stefndi byggir á því að þar með hafi skuldarasambandi málsaðila lokið og stefnandi eigi engar frekari kröfur á hendur stefnda. Að frágengnum fyrri málsástæðum stefnda eigi því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli alls þess sem að framan hafi verið rakið krefst stefndi þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá kröfu styður stefndi við sömu málsástæður og fram eru komnar, sem hljóti, hvernig svo sem á málið sé litið, að leiða til verulegrar lækkunar krafna stefnanda þó ekki verði fallist að öllu leyti á sýknukröfu stefnda.

Til stuðnings framangreindu byggir stefndi einnig á því að kröfur stefnanda hafi, hvernig svo sem á málið er litið, verið niður fallnar fyrir sakir tómlætis þegar mál þetta hafi verið höfðað. Það hafi enda verið gert tæpum þremur árum eftir vörukaup stefnanda og tveimur mánuðum eftir að kröfur höfðu þegar verið greiddar, á grundvelli samkomulags aðila.

III

Ágreiningslaust er í málinu að stefnandi lagði út fyrir kostnaði fyrir stefnda samtals að fjárhæð 667.047 krónur á tímabilinu maí til nóvember 2019, sem stefndi endurgreiddi stefnanda hinn 15. desember 2021 með einni greiðslu.

Í máli þessu er deilt um hvort stefnandi hafi átt rétt á greiðslu dráttarvaxta frá þeim gjalddögum hins útlagða kostnaðar sem stefnandi kveðst hafa krafið stefnda um með fjórum reikningum útgefnum í maí og nóvember 2019. Til grundvallar kröfu sinni leggur stefnandi ekki fram formlega útgefna reikninga heldur svokölluð „söluskjöl“, sem hann kveðst hafa sent stefnda á árinu 2019, þar sem vísað er til nánar tilgreindra reikningsnúmera og gjalddaga hverrar kröfu.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda og byggir á því að samið hafi verið um að stefnandi endurgreiddi hinn útlagða kostnað án vaxta og dráttarvaxta. Stefndi hafi greitt allan kostnaðinn 15. desember 2021 og því eigi stefnandi enga kröfu á stefnda.

Ágreiningslaust er að enginn skriflegur samningur var gerður á milli málsaðila um greiðslu stefnanda á hinum útlagða kostnaði fyrir stefnda og viðskiptin því reist á munnlegu samkomulagi á milli þeirra. Ekkert liggur fyrir um að málsaðilar hafi samið um að stefndi endurgreiddi kostnaðinn á fyrirfram ákveðnum gjalddögum auk þess sem formlegir reikningar útgefnir af stefnanda til stefnda liggja ekki fyrir í gögnum málsins. Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dóminum kom fram að ástæðan væri sú að starfsmaður bókhaldsþjónustunnar sem stefnandi réð til þess að gefa út reikninga hafi ekki sinnt því sem skyldi. Þá bar fyrirsvarsmaðurinn enn fremur í skýrslu sinni fyrir dóminum að fyrirkomulagið hefði miðast við að stefndi „greiddi sem fyrst“ til baka hinn útlagða kostnað og að gert hefði verið ráð fyrir að stefndi greiddi þegar peningar væru til hjá félaginu.

Með vísan til framangreinds, atvika málsins, framlagðra gagna og skýrslna fyrir dóminum verður að telja ósannað að málsaðilar hafi samið um að stefndi endurgreiddi hinn útlagða kostnað á fyrirfram ákveðnum gjalddögum.

Engin gögn hafa verið lögð fram um að stefnandi hafi krafið stefnda um greiðslu hins útlagða kostnaðar eða dráttarvaxta á árunum 2019 til desember 2021 eða sent honum innheimtuviðvaranir á þeim tíma í samræmi við 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008. Það var ekki fyrr en 22. febrúar 2022 eða tveimur mánuðum eftir að stefndi greiddi höfuðstól útlagðs kostnaðar sem stefnandi sendi stefnda fyrst innheimtuviðvörun með kröfu um greiðslu dráttarvaxta frá svonefndum gjalddögum kröfunnar að fjárhæð 143.486 krónur og annars kostnaðar að fjárhæð 5.489 krónur. Því telst ósannað að gjalddaga kröfunnar hafi borið að áður en krafan var greidd hinn 15. desember 2021. Af því leiðir að stefnandi getur ekki átt rétt á dráttarvöxtum frá þeim gjalddögum sem hann tilgreinir í dómkröfu sinni, sbr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ber því að sýkna stefnda af dómkröfu stefnanda í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda 7 00.000 krónur í málskostnað. Ekki er tilefni til þess að fallast á kröfu stefnda um greiðslu álags á málskostnað samkvæmt 2. mgr. 131. gr. sömu laga.

S-kvk-nf M-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda.

J-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Sýndarveruleiki ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Bestunar Birtingahúss ehf.

Stefnandi greiði stefnda 7 00.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf