E-8980/2008

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 12. maí sl., er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 29. september 2008.

Stefnandi er S-kk-nf J-kk-nf, Vestmannabraut 73, Vestmannaeyjum, en stefndi er íslenska ríkið, og er heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra stefnt fyrir þess hönd.

Endanlegar kröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.848.359 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 1. janúar 2005 til 5. janúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Endanleg krafa stefnda er að stefnufjárhæð verði stórlega lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Málsatvik og ágreiningsefni

Stefnandi fór úr axlarlið hægri handar aðfaranótt 4. desember 2002, um kl. 04:00, er hann féll úr sófa á heimili sínu. Var hann fluttur á Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja. Skoðun staðfesti að upphandleggur var úr liði en ekki var unnt að staðreyna það með röntgenmyndatöku fyrr en næsta morgun, þar eð ekki var sólarhringsvakt á röntgendeild. Vakthafandi heilsugæslulæknir ákvað í samráði við yfirlækni að leggja stefnanda inn og gefa honum verkjalyf og slakandi lyf þar til hann kæmist í röntgenmyndatöku. Að morgni sama dags veitti lyflæknir því athygli að ekki var búið að skrifa beiðni um röntgenmyndatöku og gerði hann það. Að lokinni myndatöku var stefnanda gefið verkjalyf, en að því búnu togaði læknirinn í handlegginn þar til hann virtist smella í liðinn, og gat stefnandi þá hreyft höndina meira en áður. Ekki var hins vegar tekin röntgenmynd til að staðfesta að innsetning í liðinn hefði tekist. Þegar útskrifa átti stefnanda um kl. 15:00 þennan sama dag kvaðst hann vera lítið betri og gat lítið hreyft höndina. Taldi yfirlæknir þá greinilegt að handleggurinn væri ekki í axlarlið og setti hann í liðinn að nýju. Daginn eftir kom í ljós að stefnandi hafði hlotið taugaáverka.

Stefnandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000 og féllst Tryggingastofnun ríkisins á að um bótaskyldan atburð væri að ræða. Fór fram örorkumat og var niðurstaðan sú að varanlegur miski var metinn 20%, en engin varanleg örorka. Að auki var talið að stefnandi ætti rétt á þjáningabótum. Á grundvelli örorkumatsins fór fram uppgjör við stefnanda 21. september 2005.

Í október 2005 kvartaði stefnandi til landlæknis vegna ófullnægjandi meðferðar. Í álitsgerð Landlæknisembættisins frá 5. júlí 2006 segir að niðurstaða embættisins sé sú „að betur hefði þurft að standa að meðferð S-kk-ef J-kk-ef vegna axlarliðhlaups að morgni 04.12.2002. Eftir innlögn á sjúkrahús hefði þurft að kalla fyrr til röntgenmyndatöku og grípa til viðeigandi meðferðar þ.e. að setja öxlina í liðinn, og fylgja eftir með röntgenrannsókn í kjölfarið.

Þó þekkt sé að axlarliðhlaup geta valdið taugaskaða í um þriðjungi tilvika er ekki hægt að útiloka að töf á réttri meðferð hafi aukið líkur á slíkum skaða.“

Í ágúst 2007 óskaði stefnandi eftir sérfræðimati samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til þess að meta afleiðingar læknamistakanna. Á grundvelli matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef, lögfræðings, og S-kk-ef S-kk-ef, læknis, krafði stefnandi stefnda um bætur vegna 20% varanlegrar örorku, bætur fyrir annað fjártjón og bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Ríkislögmaður svaraði kröfu stefnanda 14. ágúst 2008, þar sem skaðabótaskylda ríkisins var viðurkennd, og því lýst yfir að embættið væri reiðubúið til uppgjörs á þeim grundvelli, kæmi í ljós að stefnandi hefði orðið fyrir tjóni sem sjúklingatrygging hefði ekki bætt. Athugasemdir voru hins vegar gerðar við alla kröfuliði í bréfi lögmanns stefnanda.

Við upphaf aðalmeðferðar í máli þessu lýsti lögmaður stefnanda því yfir að hann félli frá kröfu sinni um bætur fyrir annað fjártjón, að fjárhæð 250.000 krónur, sem fram kemur í stefnu. Við sama tækifæri lýsti lögmaður stefnda því yfir að fallið væri frá mótmælum við kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku, að fjárhæð 1.048.359 krónur, um leið og fallið væri frá aðalkröfu stefnda um sýknu. Endanlegar kröfur aðila eru því sem að framan greinar.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni, sem rekja megi til saknæmrar háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja. Af hálfu stefnda hafi sök verið viðurkennd vegna þessara starfsmanna. Krafa stefnanda sundurliðast þannig:

Bætur fyrir varanlega örorku: 1.725.411 x 3.038 x 20% kr. 1.048.359

Bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga kr. 800.000

Samtals kr. 1.848.359

Bótakrafa stefnanda samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga byggist á því að stefnandi hafi mátt treysta því að fá lögmæta og tafarlausa þjónustu hjá Heilbrigðisstofnuninni í Vestmannaeyjum. Þangað hefði hann komið um kl. 04:30 árdegis 4. desember 2002, en ekki fengið viðunandi afgreiðslu og meðferð fyrr en að átta klukkustundum liðnum. Allan tímann hafi hann liðið mikinn sársauka. Um óafsakanleg vinnubrögð hafi verið að ræða, sem geti ekki flokkast undir annað en ólögmæta meingerð og hafi falist í því að gert hafi verið á hlut hans, ef ekki af ásetningi þá af vítaverðu gáleysi. Vísar hann að öðru leyti til álits landlæknis, þar sem staðfest sé að stefnandi hafi fengið óviðunandi þjónustu, sem leitt hafi til taugaskaða. Til stuðnings kröfunni skírskotar stefnandi einnig til 1. og 3. gr. laga nr. 74/1997, um réttindi sjúklinga.

Stefnandi bendir á að í málinu sé ekki ágreiningur um ársvexti af kröfu sinni. Hins vegar standi ágreiningur um upphafstíma dráttarvaxta. Krefst hann dráttarvaxta af stefnufjárhæð frá 5. janúar 2008, og vísar til þess að þá hafi mánuður verið liðinn frá því hann kynnti stefnda kröfuna, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi bendir á að ekki hafi verið gerðar athugasemdir við útreikning á bótafjárhæð vegna varanlegrar örorku stefnanda, að fjárhæð 1.048.359 krónur. Hins vegar hefði stefndi gert fyrirvara vegna kröfunnar, þar sem upplýsingar um aðrar greiðslur sem stefnandi hafði fengið vegna líkamstjónsins, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, lágu ekki fyrir. Þær upplýsingar hefðu fyrst legið fyrir í þinghaldi 18. mars sl., og hefði stefndi á grundvelli þeirra fallið frá mótmælum við fjárkröfu stefnanda vegna varanlegrar örorku. Af þessari ástæðu telur stefndi að honum beri ekki að greiða dráttarvexti af stefnufjárhæðinni fyrr en frá dómsuppsögu, og vísar til 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, því til stuðnings.

Stefndi vísar alfarið á bug kröfu stefnanda um bætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga, og telur engin skilyrði til að dæma stefnanda miskabætur á þeim grundvelli. Samkvæmt því ákvæði sé krafa gerð um ásetning eða stórkostlegt gáleysi, en því fari fjarri að slíkt eigi við í tilviki stefnanda. Bendir hann á að stefnandi hafi oft áður farið úr liði. Í umrætt sinn hafi stefnanda verið veitt viðeigandi læknishjálp og leitast við að lina þjáningar hans eins og kostur var. Beri dagálar heilbrigðisstofnunarinnar þess vitni að reglulega var haft eftirlit með stefnanda og honum sinnt með lyfjameðferð. Þá verði engan veginn séð af áliti landlæknis, að þær tafir sem urðu fyrir mistök á röntgenmyndatöku, og skortur á að fylgja líðísetningu þá eftir með myndatöku, hafi falið í sér vítavert gáleysi og því síður ásetning.

Fallist dómurinn á að skilyrði séu til að dæma stefnanda miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, gerir stefndi kröfu um að umkrafin bótafjárhæð verði verulega lækkuð.

Niðurstaða

Eins og fram er komið féll stefndi við upphaf aðalmeðferðar frá mótmælum sínum við kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku. Hafði stefnandi þá lagt fram þau gögn sem stefndi taldi sig skorta til þess að geta tekið endanlega afstöðu til kröfunnar. Verður krafa stefnanda vegna varanlegrar örorku hans, að fjárhæð 1.048.359 krónur, því tekin til greina. Eftir stendur þá ágreiningur aðila um kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, svo og um upphafsdag dráttarvaxta.

Samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga er heimilt að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur líkamstjóni, eða ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn friði, frelsi, æru eða persónu annars manns, greiða þeim miskabætur sem misgert var við.

Í álitsgerð Landlæknisembættisins í máli stefnanda kemur fram að embættið leitaði til sérfræðings um ráðgjöf í málinu. Fram komi í greinargerð hans að í vinnu við útlimaáverka sé viðtekin venja að meðhöndla fljótt axlarliðhlaup, eins og reyndar önnur liðhlaup, og setja aftur í liðinn, enda margt sem mæli með því. Þekkt sé t.d. að því lengur sem öxl sé úr liði, þeim mun meiri hætta sé á taugaskemmdum. Ráðgefandi sérfræðingur tekur hins vegar undir þá skoðun heilsugæslulæknis að ekki hefði átt að reyna við liðhlaupið, án þess að staðfesta fyrst rétta greiningu með röntgenmyndum. Þannig hefði beinbrot, ásamt liðhlaupi, kallað á aðra meðferð. Einnig sé mikilvægt að í upphafi sé ljóst hvaða áverka sé um að ræða, því beinbrot geti einnig hlotist af því að setja handlegg í liðinn aftur. Við sérstakar aðstæður geti verið réttlætanlegt að reyna að lagfæra liðhlaup án röntgenmyndatöku, einkum ef um er ræða slys fjarri byggð. Síðan segir svo orðrétt í álitsgerð Landlæknisembættisins:

„Ráðgefandi sérfræðingur átelur að ekki skuli vera hægt að kalla út starfsfólk til að fá teknar röntgenmyndir að næturlagi. Töf á réttri meðferð vegna þessa auki hættu á fylgikvillum. Í tilviki S-kk-ef hefði þurft að tryggja röntgenmyndatökur eins fljótt og auðið var og ef ekki væri hægt að kalla út að næturlagi hefði þurft að tryggja slíka myndatöku strax í upphafi vinnudags um morguninn. Í kjölfar slíkrar rannsóknar var eðlilegt að reyna að setja í liðinn og staðfesta með nýrri myndatöku að rétt hefði verið að liðísetningu staðið. Skortur á röntgenmynd í kjölfar liðísetningar gerir að verkum að ekki er hægt að fullyrða að liðhlaup hafi verið lagfært fyrr en síðdegis. Ráðgefandi sérfræðingur Landlæknisembættisins gerir einnig athugasemdir við það að engin skráning var viðhöfð varðandi hugsanlegan taugaskaða fyrr en eftir að búið var að setja öxlina í liðinn. Þannig verði að líta svo á að taugaskaðinn hafi orðið eftir að sjúklingur leitaði læknis og töf á réttri meðferð hafi hugsanlega aukið vandann. Niðurstaða ráðgefandi sérfræðings er því á þann veg að ekki hafi verið faglega rétt að meðferð S-kk-ef J-kk-ef staðið í tengslum við liðhlaup á hægri axlarlið að morgni 04.12.2002….“

Í ofangreindum orðum og niðurstöðu Landlæknisembættisins fellst þungur áfellisdómur yfir þeirri meðferð sem stefnandi fékk umrætt sinn á Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja. Er þá sérstaklega til þess horft að axlarliðhlaup stefnanda var ekki meðhöndlað svo fljótt sem kostur var, þótt þekkt væri að hætta á taugaskemmdum ykist eftir því sem lengra liði frá því öxl færi úr liði, ekki var unnt að kalla út starfsfólk til röntgenmyndatöku að nætulagi, ekki var gætt að því að röntgenmynd yrði tekin strax að morgni og röntgenmynd var ekki tekin eftir að fyrri liðísetning hafði verið reynd. Fyrir vikið liðu rúmar tíu klukkustundir frá því stefnandi var fluttur á heilbrigðisstofnunina og þar til handleggur hans var kominn í axlarlið. Allan tímann leið stefnandi miklar kvalir og hlaut í kjölfarið taugaskaða. Verður að taka undir það með stefnanda að starfsmenn Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja hafi með aðgerðarleysi sínu og ófaglegum vinnubrögðum sýnt af sér stórfellt gáleysi, og eigi hann rétt á sérstökum miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eins og hér stendur á þykja bætur þessar hæfilega ákveðnar 300.000 krónur.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af stefnufjárhæð frá 5. janúar 2008, en þá var liðinn mánuður frá því hann kynnti stefnda kröfuna. Krafa stefnanda vegna varanlegrar örorku var þá nokkru hærri en síðar í stefnu. Í svarbréfi ríkislögmanns 14. ágúst 2008 við kröfubréfi lögmanns stefnanda kemur fram að íslenska ríkið viðurkenni skaðabótaskyldu í málinu og sé embætti ríkislögmanns reiðubúið til uppgjörs á þeim grundvelli. Hins vegar er þar vakin á því athygli að í bótakröfu vegna varanlegrar örorku sé ekki tekið tillit til frádráttarliða, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Um leið er hvatt til þess að lögmaðurinn hafi samband vegna nýs útreiknings á grundvelli athugasemdanna. Ekki verður séð að stefnandi hafi orðið við beiðni stefnda um nýjan útreikning, en höfðaði þess í stað mál þetta. Í þinghaldi í málinu 18. mars sl. lagði stefnandi fyrst fram umbeðnar upplýsingar, en þær höfðu þó engin áhrif á kröfufjárhæð stefnanda vegna varanlegrar örorku. Í ljósi ofanritaðs þykir því rétt að miða upphafsdag dráttarvaxta við þingfestingardag málsins, 14. október 2008. Enginn ágreiningur er um kröfu stefnanda um ársvexti.

Samkvæmt því sem að framan er rakið verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 1.348.359 krónur (1.048.359 + 300.000), ásamt vöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Með hliðsjón af atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt gjafsóknarleyfi 3. júlí 2008 og er gjafsóknin takmörkuð við rekstur málsins fyrir héraðsdómi. Allur gjafsóknarkostnaður, þ.e. þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., sem ákveðst hæfileg 600.000 krónur, auk útlagðs kostnaðar að fjárhæð 190.400 krónur, eða samtals 790.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun lögmannsþóknunar hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts

Dóminn kvað upp I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, S-kk-þgf J-kk-þgf. 1.348.359 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 1. janúar 2005 til 14. október 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, alls 790.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kk-nf E-kk-nf