E-39/2012

Mál þetta, sem dómtekið var þann 27. nóvember sl., er höfðað með stefnu birtri 11. febrúar 2012.

Stefnandi er H-kk-nf J-kk-nf, kt. 000000-0000, til heimilis að Stórholti 18, Reykjavík.

Stefnda er J-kvk-nf S-kvk-nf, kt. 000000-0000, Lómhólstjörn, 801 Selfossi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkenndur verði eignarréttur stefnanda að hestinum M-kk-þgf, sem skráður er í ættbókargrunn Bændasamtaka Íslands með fæðingarnúmerið IS2008182691, fæddur 15. júní 2008, undan H-kk-þgf frá Álfhólum og B-kvk-þgf frá Bjarnanesi 1, með örmerki nr. 352206000036641. Jafnframt er þess krafist að stefnda afhendi stefnanda hestinn, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur pr. dag frá uppkvaðningu dómsins þar til skyldunni er fullnægt. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefndu eru þær að hún verði sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts.

Við meðferð málsins gerði stefnda þá kröfu að stefnanda yrði gert að setja málskostnaðartryggingu með vísan til 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991. Með úrskurði dómsins upp kveðnum 13. júlí sl. var fallist á þessa kröfu stefndu en með dómi Hæstaréttar Íslands upp kveðnum 24. ágúst sl. var úrskurðurinn felldur úr gildi.

Málavextir.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að hann og stefnda hafi verið í sambúð frá 2006-2009 og hafi hvort um sig átt nokkur hross. Á sambúðartímanum hafi stefnandi m.a. eignast hryssurnar B-kvk-þf frá Bjarnanesi og H-kvk-þf frá Reykjavík. Hafi stefnandi lokið við að greiða fyrir hryssuna Bjöllu sumarið 2007 en ekki hafi verið gengið formlega frá sölunni fyrr en á landsmóti hestamanna sumarið 2008. Stefnda heldur því hins vegar fram að veturinn 2006-2007 hafi málsaðilar fengið hryssuna Bjöllu sameiginlega til reynslu með kaup í huga og hafi stefnda tekið ákvörðun um að hryssan yrði keypt. Hafi stefnandi ekki haft fjármuni til kaupanna og að endingu hafi stefnda gert kaupverðið upp. Stefnda hafi hins vegar ekki gert athugasemdir við að hryssan yrði skráð á nafn stefnanda, enda hafi þau verið í sambúð á þeim tíma. Hryssan B-kvk-nf hafi verið sett undir stóðhestinn H-hk-þf sumarið 2007 og segir stefnda ástæðuna hafa verið þá að R-kvk-nf V-kvk-nf, eigandi H-hk-ef, hafi ákveðið að gefa stefndu folatoll undan H-x-x. Hafi hryssan B-kk-þgf kastað folaldi í ágúst 2008 sem hafi verið gefið nafnið M-kk-nf og segir stefnda nafnið vera í höfuðið á dóttursyni hennar, M-kk-þgf B-kk-þgf. Hryssan H-kvk-nf mun stuttu síðar hafa kastað folaldi sem nefnt hafi verið B-kk-nf. Stefnda segir ákvörðun hafa verið tekna um að folaldið Mánasteinn yrði eign hennar og dóttursonar hennar og hafi stefnandi engar athugasemdir gert við þennan ráðahag.

Stefnandi lýsir því í stefnu að haustið 2008 hafi verið farið að halla mjög undan fæti í sambúða aðila og þann 5. september sama ár, þegar stefnandi hafi verið fjarverandi, hafi stefnda kallað í dýralækni til þess að örmerkja folöldin tvö. Hafi stefnda tjáð dýralækninum að hún væri eigandi folaldanna og ætti að skrá þau sem slík. Dýralæknirinn mun hafa tilkynnt þessa skráningu til WorldFengs, upprunaættbókar íslenska hestsins, og í kjölfarið sent stefnanda reikning vegna örmerkingarinnar. Stefnandi hafi strax gert athugasemdir við reikninginn þar sem örmerkingin hefði ekki verið gerð að hans beiðni og hefði hann aldrei verið greiddur. Stefnda segist hins vegar hafa hlutast til um að greiða umræddan reikning haustið 2008 líkt og flesta aðra reikninga heimilisins á þessum tíma.

Stefnandi segir að slitnað hafi upp úr sambúð aðila í apríl 2009. Ekki hafi verið um neinar sameiginlegar eignir að ræða og ekkert uppgjör eða búskipti hafi farið fram. Stefnandi hafi einfaldlega flutt muni sína af bújörð stefndu þá um vorið en hestar stefnanda hafi þá verið í geymslu hjá H-kk-þgf S-kk-þgf að Móskógum frá því síðla hausts 2008. Stefnandi segir að undir lok sambúðartíma aðila hafi áhvílandi lán á eign stefndu hækkað mikið en verðgildi hennar hafi fallið með sama hætti og hjá mörgum öðrum á sama tíma. Stefnda hafi talið sig hafa tapað miklu fé á sambúðartímanum og væri stefnandi að skilja eftir sig miklar skuldir. Ekki hafi hún þó sett fram neina sérstakar kröfur vegna þessa að því undanskildu að hún hafi óskað eftir að fá afhenta bifreið sem hún hafi talið sína eign. Að öðru leyti hafi stefnda aldrei gert neinar athugasemdir varðandi eignaskipti við sambúðarslitin eða sett fram neinar kröfur á hendur honum um afhendingu hesta eða annarra eigna. Stefnandi segist eftir sambúðarslitin hafa annast um hross sín og hafi þau verið í hagagöngu á hans vegum, fyrst hjá H-kk-þgf að Móskógum allt fram í maí 2009, en síðan hjá J-kvk-þgf H-kvk-þgf sumarið 2009, þá hjá G-kk-þgf E-kk-þgf fram á vorið 2011 og hjá J-kvk-þgf að Hallstúni eftir það. Stefnandi segist ekki hafa séð ástæðu til að eltast frekar við hina röngu skráningu í WorldFeng fyrr en hann hafi farið að huga að tamningu snemma árs 2011. Hafi hann þá sent erindi til skráarhaldara með ósk um leiðréttingu.

Stefnandi segir stefndu hafa þann 22. október 2011 mætt með hóp manna að Hallstúni þar sem hross hans hafi verið í hagagöngu. Hafi föður J-kvk-ef verið sagt að stefnanda væri kunnugt um að verið væri að sækja hrossin og hafi þau þá fengist afhent. Stefnandi segist þegar hafa farið til lögreglu og gefið skýrslu vegna málsins og farið að afla gagna til að tryggja sér endurheimt hrossanna. Hann hafi einnig fengið skráða athugasemd í WorldFeng til varnar því að unnt sé að skrá þau á nýjan eiganda. Stefnandi hafi síðan án árangurs freistað þess að fá stefndu til að afhenda honum hrossin en sökum þess að skyldmenni stefndu hafi ekki verið tilbúin til að gefa út afsöl eða aðrar staðfestingar fyrir eignarrétti hans, krefjist hann eingöngu afhendingar á Mánasteini.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hann hafi verið eigandi hryssunnar B-kvk-ef þegar hún kastaði Mánasteini og sé hann því réttur eigandi hans frá fæðingu hans. Hann byggir á því að hann hafi ætíð annast M-kk-þf og borið af honum allan kostnað, allt þar til stefnda hafi tekið hann með ólögmætum hætti úr vörslum hans í október 2011. Skráning í WorldFeng fái engu breytt um eignarráð stefnanda yfir hestinum, enda hafi skráningin farið fram án vitundar hans eða samþykkis. Stefnandi hafi á engu tímamarki fært eignarrétt sinn yfir hestinum í hendur stefndu eða gefið henni til kynna með nokkrum hætti að vilji hans stæði til þess. Stefnandi telur vörslutöku stefndu fela í sér gripdeild í skilningi 245. gr. almennra hegningarlaga og kveðst áskilja sér allan rétt vegna þessa ætlaða brots stefndu.

Stefnandi vísar til meginreglu íslensks réttar um lögverndun eignarréttar og styður kröfu um dagsektir við 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda byggir á því að hún sé og hafi frá upphafi verið réttur og löglegur eigandi Mánasteins. Stefnandi eigi ekkert tilkall til eignarréttinda eða annarra réttinda yfir hestinum, hvorki að hluta né að öllu leyti. Þegar málsaðilar hafi verið í sambúð hafi stefnda tekið ákvörðun um kaup á hryssunni Bjöllu og séð um að greiða fyrir kaupin. Folatollur undan H-kk-þgf hafi verið gjöf frá R-kvk-þgf V-kvk-þgf og í samræmi við það hafi folaldið verið nefnt M-kk-nf í höfuðið á barnabarni stefndu, M-kk-þgf B-kk-þgf. Hafi það alfarið verið sameiginleg ákvörðun aðila að hesturinn yrði sameiginleg eign stefndu og dóttursonar hennar og hafi stefnandi engum athugasemdum hreyft við þetta. Stefnda hafi allt frá upphafi skráningar M-kk-ef í ættbókarskrána réttilega verið skráður eigandi hestsins. Hafi stefnandi á þeim tíma sem skráningin fór fram, eða í september 2008, engar athugasemdir gert eða haft uppi mótmæli þess efnis að skráningin væri röng. Verði að teljast undarlegt, hafi stefnandi talið skráninguna ranga og án síns samþykkis, að hann skyldi ekkert aðhafast til að fá skráninguna leiðrétta fyrr en hálfu þriðja ári eftir að hún hafi farið fram og tveimur árum eftir að upp úr sambúð aðila hafi slitnað. Stefnda telur að af þessu algera og langvarandi tómlæti sínu varðandi ætlaða ranga skráningu hestsins megi ráða svo ekki verði um villst að skráningin sé frá upphafi rétt og í fullu samræmi við það fyrirkomulag og samkomulag sem verið hafi um eignarhald á Mánasteini. Stefnda mótmælir því að stefnandi hafi verið eigandi hryssunnar Bjöllu þegar hún kastaði Mánasteini og hann sé því réttur eigandi hans frá fæðingu. Stefnda vísar til þess hvernig kaupum á hryssunni hafi verið háttað og jafnframt þess hvernig fyljun hennar hafi verið til komin. Málsaðilar hafi á þessum tíma verið í sambúð og fullt samkomulag milli þeirra um með hvaða hætti skráning hrossanna skyldi vera.

Stefnda mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi ætíð annast Mánastein og borið af honum allan kostnað. Stefnda byggir á því að hún hafi annast um hestinn a.m.k. til jafns við stefnanda þar til hann hafi tekið hann ófrjálsri hendi eftir að upp úr sambúð þeirra hafi slitnað. Hafi stefndu eftir það verið örðugt að gera ráðstafanir varðandi hestinn þar sem hún hafi ekki vitað hvar hann hafi verið niður kominn. Allt frá því hann hafi komist í hennar hendur í október 2011 hafi stefnda annast um hestinn og hlutast til um umhirðu hans, tamningu o.fl. Stefnandi hafi fært folann án heimildar stefndu og hafi hann neitað að upplýsa hvar hann væri niður kominn. Stefnda mótmælir þeim málatilbúnaði stefnanda að umsjón hans og umönnun með hestinum við þessar aðstæður eigi að færa honum eignarráð yfir honum. Stefnda mótmælir því að hún hafi gerst sek um gertæki og segir sér hafa verið rétt að tryggja vörslur sínar á hestinum með þeim hætti sem hún hafi gert, enda sé hún réttur og lögmætur eigandi hans samkvæmt skráningu í upprunaættbók íslenska hestsins. Sé stefnda því réttur eigandi hestsins M-kk-ef að fullu og öllu leyti og hafi stefnandi ekki fært fram nein haldbær sönnunargögn sem hnekki fullum eignarrétti stefndu að hestinum.

Stefnda byggir einkum á 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins og byggir kröfu um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Niðurstaða.

Ágreiningur aðila í máli þessu snýst um eignarhald á hestinum M-kk-þgf sem hryssan B-kvk-nf kastaði sumarið 2008. Á þeim tíma voru aðilar í sambúð en upp úr henni slitnaði u.þ.b. ári síðar. Fyrir liggur að þann 5. september sama ár var hesturinn örmerktur og skráður eign stefndu í WorldFeng, sem mun vera upprunaættbók íslenska hestsins. Stefnandi byggir á því að hann hafi verið eigandi hryssunnar B-kvk-ef þegar hún kastaði umræddu folaldi en stefnda heldur því fram að hún hafi tekið ákvörðun um kaupin á hryssunni og séð um greiðslu kaupverðs. Fyrir liggur yfirlýsing R-kvk-ef V-kvk-ef þess efnis að hún hafi gefið stefndu vinkonu sinni folatoll undir hest sinn H-x-x og sé Mánasteinn því eign stefndu. R-kvk-nf hefur komið fyrir dóm og staðfest þessa yfirlýsingu sína. Stefnda skýrir nafngift hestsins þannig að honum hafi verið gefið nafnið M-kk-nf í höfuðið á barnabarni sínu og hafi hann átt að vera sameign þeirra tveggja.

Af málatilbúnaði stefnanda má ráða að honum hafi orðið kunnugt um að hesturinn hefði verið skráður eign stefndu um það leyti sem hann var örmerktur en hann kvaðst ekki hafa talið sig hafa ástæðu til að eltast við hina ætluðu röngu merkingu fyrr en snemma árs 2011. Verður tómlæti stefnanda að þessu leyti ekki skýrt með öðrum hætti en þeim að hann hafi á þessum tíma sætt sig við skráninguna en hafa verður í huga að málsaðilar voru þá í sambúð. Af hálfu stefnanda hefur ekki verið hrakið að stefndu hafi verið gefinn umræddur folatollur og þá styður nafngift hestsins þá staðhæfingu stefndu að hesturinn hafi átt að vera sameign hennar og barnabarns hennar. Hvað sem líður eignarhaldi á hryssunni B-kvk-þgf verður að telja að eins og atvikum í máli þessu er háttað verði stefnandi að sanna eignarhald sitt á hestinum M-kk-þgf. Þegar atvik málsins eru virt og með vísan til framanritaðs verður að telja að stefnanda hafi ekki tekist sú sönnun. Verður stefnda því sýknuð af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Stefnda, J-kvk-nf S-kvk-nf, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, H-kk-ef J-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf.