X-2/2009

Með bréfi skiptastjóra í þrotabúi Tækja, tóla og byggingavara ehf., mótteknu 20. febrúar 2009, var ágreiningsefni máls þessa skotið til úrlausnar dómsins. Málið var þingfest 6. mars 2009 og tekið til úrskurðar 5. nóvember sl.

Sóknaraðili er Liebherr Werk Biberach GmbH, H-kk-nf Strasse 45, Biberach, Þýskalandi.

Varnaraðili er þrotabú Tækja, tóla og byggingavara ehf.

Dómkröfur sóknaraðila eru þær að viðurkennt verði eignarhald sóknaraðila gagnvart varnaraðila á eftirfarandi vörum og að sértökukrafa sóknaraðila gagnvart varnaraðila um afhendingu varanna nái fram að ganga og varnaraðila verði gert að afhenda vörurnar án tafar.

Vörurnar eru allar úr framleiðslu sóknaraðila:

Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Af hálfu varnaraðila eru gerðar eftirfarandi kröfur:

1. Að kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á eignarhaldi á vörum samkvæmt lista verði hafnað.

2. Að sértökukröfu sóknaraðila um afhendingu á vörunum verði hafnað

3. Jafnframt er krafist málskostnaðar.

I.

Málavextir eru þeir að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 30. júlí 2008, var bú Tækja, tóla og byggingavara ehf., tekið til gjaldþrotaskipta. Sama dag var S-kvk-nf G-kvk-nf hrl. skipuð skiptastjóri búsins. Af hálfu sóknaraðila var lýst sértökukröfu í búið með bréfi dags. 3 .október 2008. Sértökukröfunni var hafnað af hálfu skiptastjóra með bréfi 22. október 2008. Sóknaraðili mótmælti afstöðu skiptastjóra með bréfi 28. október 2008 og ítrekaði afstöðu sína á skiptafundum. Með vísan til 120., sbr. 171. gr. gjaldþrotaskiptalaga beindi skiptastjóri ágreiningnum til úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur.

Sóknaraðili er þýskt fyrirtæki sem sérhæfir sig í framleiðslu byggingarkrana auk varahluta og aukahluta fyrir þá. Með samningi dags. 12. desember 2003 gerðu sóknaraðili og Merkúr hf. viðskiptasamning þar sem kveðið var á um að Merkúr hf. yrði umboðsaðili fyrir sóknaraðila á Íslandi. Merkúr átti að selja vörur sóknaraðila, leigja þær út og þjónusta viðskiptavini sóknaraðila.

Árið 2006 sameinaðist Merkúr hf. Steypustöðinni ehf. undir nafninu Mest. Nýja félagið, Mest ehf., gekk inn í nefndan viðskiptasamning í staðinn fyrir Merkúr hf.

Í kjölfarið hafi Mest ehf. keypt vörur af sóknaraðila, meðal annars ofangreindar vörur samkvæmt 73 reikningum:

Við verðið bættist pökkunarkostnaður. Innborganir nema samtals 75.729,24 evrum.

Salan fór þannig fram að hlutir voru pantaðir af kaupanda, Mest ehf. Afhending varanna var FCA, free carrier, þannig að varan var afhent tilbúin til tollafgreiðslu í hendur flutningsaðila sem kaupandi tilgreindi. Kaupandi greiddi flutningskostnað. Sóknaraðili kveður reikningana hafa verið gefna út um leið og afhending átti sér stað eða varan var send af stað, en vaxtalaus greiðslufrestur á þeim hafi að jafnaði verið 30 dagar. Allar vörurnar hafi verið seldar með eignarréttarfyrirvara samkvæmt nefndum umboðssamningi.

Sumarið 2008 hafi blasað við fjármálaerfiðleikar hjá umboðsaðilanum hérlendis Mest ehf. Ofangreindir reikningar hafi þá verið í vanskilum. Höfuðstóll skuldarinnar hafi verið að fjárhæð 648.772,96 evrur, en mesta verðmætið í fimm byggingarkrönum. Á fundi 18. júní 2008 hafi verið gert samkomulag um riftun kaupsamninga á þessum fimm krönum og að þeir skyldu sendir til baka til Biberach. Sóknaraðila hafi hins vegar verið tilkynnt með tölvupósti 6. júlí 2008 að ekki væri hægt að senda kranana til baka. Í ljós hafi komið að þrír krananna voru í geymslu á hafnarsvæði Samskipa sem neitaði að afhenda þá sökum skulda, krani af gerðinni 71 K var ósamsettur hjá Mest ehf., en fimmti kraninn veðsettur. Með tveimur símskeytum afhentum 21. og 24. júlí 2008 var kaupsamningum rift af hálfu sóknaraðila.

II.

Sóknaraðili styður kröfu sína þeim rökum að eignarréttur að vörunum sem deilt er um hafi alla tíð verið hjá sóknaraðila og aldrei færst yfir til Mest ehf. eða þrotabús þess. Vörurnar hafi verið seldar með eignarréttarfyrirvara samkvæmt svissneskum réttareglum sem feli í sér að kaupandi sé eigandi að vörunum þar til kaupverðið sé að fullu greitt. Kaupverðið hafi verið í vanskilum þegar til gjaldþrots kom og sé enn ógreitt.

Krafan byggi á því að um réttarsamband milli sóknaraðila og Mest ehf. hafi farið eftir svissneskum réttarreglum. Um lagaval hafi verið samið í tl. 6.7 áðurnefnds umboðssamnings milli sóknaraðila og Merkúr hf. Fram komi að svissneskur réttur eigi að gilda í viðskiptum milli aðila að öllu leyti. Umboðssamningurinn sjálfur hafi verið gerður og undirritaður af hálfu beggja samningsaðila í Reykjavík og í Biberach í Þýskalandi. Slíkt samkomulag um lagaval sé leyfilegt bæði samkvæmt íslenskum og svissneskum rétti og engar sérstakar kröfur séu gerðar til forms þess. Samningurinn um lagaval hafi því verið gildur milli aðila og svissneskar réttarreglur gilt í viðskiptasambandi þeirra.

Þegar Merkúr hf. sameinaðist Steypustöðinni ehf. undir nafni Mest ehf. árið 2006, hafi Mest ehf. tekið yfir ofangreindan umboðssamning við sóknaraðila. Mest hafi tekið við öllum réttindum og skyldum samkvæmt umboðssamningi og þar með talið samkomulaginu um lagaval.

Sóknaraðili kveður eignarréttarfyrirvara hafa stofnast yfir öllum seldum hlutum samkvæmt tl. 4.1 almennra söluskilmála. Þessir söluskilmálar hafi verið fylgiskjal með umboðssamningnum. Skilmálarnir hafi verið skilgreindir sem fastur hluti samningsins og aðilar hafi sett upphafsstafi sína á allar blaðsíður samningsins og viðhengisins. Almennir söluskilmálar sóknaraðila hafi þar af leiðandi talist hluti umboðssamnings milli sóknaraðila og Mest ehf. og því einnig hluti hvers kaupsamnings.

Samkvæmt svissneskum réttarreglum hafi eignarréttarfyrirvarinn stofnast með löglegum hætti. Samningsaðilar hafi samið um eignarréttarfyrirvarann í almennum söluskilmálum sóknaraðila. Með þessum hætti hafi almennir söluskilmálar sóknaraðila orðið hluti hvers kaupsamnings fyrir sig og tilvísun í eignarréttarfyrirvarann þar að auki að finna á reikningseyðublöðunum. Með því sé fullnægt ákvæðum 1. gr. viðbótarákvæða við svissnesk einkamálalög SR 220, en frekari skilyrði þurfi samningar milli einkaaðila ekki að uppfylla.

Þar sem um viðskipti milli landa sé að ræða, eigi ákvæði svissneskra laga um alþjóðlegan einkamálarétt, SR 291, við en í 103. gr. laganna sé gert ráð fyrir að eignarréttarfyrirvari geti stofnast að hlutum sem ætlaðir séu til útflutnings. Í slíkum tilfellum fari um framkvæmd hans eftir lögum sem gildi í því landi sem viðkomandi hlutur sé fluttur til, og sé hér um algenga reglu alþjóðlegs samningsréttar að ræða.

Litið sé svo á að eignarréttarfyrirvari stofnist strax við afhendingu viðkomandi hlutar og þurfi því að vera samið um hann fyrirfram. Í því tilfelli sem hér um ræði hafi afhending átt sér stað FCA, free carrier, sem þýði að kaupandinn, Mest ehf., hafi fengið umráð yfir vörunum um leið og sóknaraðili lét þær af hendi við flutningsaðila. Eignarréttarfyrirvarinn hafi stofnast um leið.

Eins og fram komi hafi það verið vilji aðila að stofna til eignarréttarfyrirvara. Réttaráhrif samkomulagsins um eignarréttarfyrirvara séu að kaupandinn Mest ehf. hafi öðlast rétt til að eignast vörurnar með kaupsamningnum, en fullnustan hafi verið bundin því skilyrði að kaupverð yrði greitt. Mest ehf. hafi fengið vörurnar afhentar en ekki eignast þær strax, heldur aðeins fengið umráð yfir þeim auk tilkallsréttar með greiðslu kaupverðs. Eignarhald færist ekki yfir frá seljanda til kaupanda fyrr en að uppfylltu skilyrði um greiðslu kaupverðs.

Vörurnar hafi verið fluttar til Íslands, en krafa sóknaraðila byggi á því að engin breyting hafi orðið á eignarhaldi varanna með flutningi þeirra til landsins. Málið hafi einungis snert kaupandann Mest ehf. og sóknaraðila innbyrðis, engan þriðja aðila, tilvitnaðir lagavalsskilmálar séu í fullu gildi, vilji aðila komi skýrt fram í samningstexta og eignarréttarfyrirvarinn gildi áfram. Inntak réttinda breytist ekki með flutningi vara milli landa, það sé einungis beiting réttindanna sem geti verið takmörkuð samkvæmt 103. gr. svissneskra laga um alþjóðlegan einkamálarétt SR 291.

Sóknaraðili kveðst vekja sérstaka athygli á því að þrír kranar hafi ekki einu sinni verið fluttir inn til landsins, en verið í geymslu á hafnarbakka þegar að gjaldþroti kom og séu þeir þar enn. Það sé ekki búið að tollafgreiða þá, þannig að þeir hafi ekki enn verið innfluttir og því ekki komið formlega til landsins.

Krafa sóknaraðila varðandi kranana fimm byggi ennfremur á því að aðilar hafi á fundi 18. júní 2008 sammælst um að rifta kaupsamningum á þeim og endursenda þá sóknaraðila, eins og fram komi í tölvupósti dagsettum 3. júlí 2008. Þessi riftun hafi verið réttmæt enda kaupandinn Mest ehf. í vanskilum með greiðslur. Réttaráhrif riftunar hafi verið að kaupandinn Mest ehf. missti rétt sinn til umráða yfir vörunni og jafnframt tilkallsrétt sinn, en á hinn bóginn orðið skylt að afhenda vörurnar seljanda án tafar. Sóknaraðili hafi fengið ráðstöfunarrétt yfir hlutunum og rétt til að krefjast afhendingar þeirra. Með skeytum birtum 21. og 24. júlí 2008 hafi riftun af hálfu sóknaraðila verið endurtekin með formlegum hætti.

Við gjaldþrot Tækja, tóla og byggingavara ehf. (áður Mest ehf.) hafi þrotabúið tekið við öllum skyldum og réttindum félagsins og skylda til afhendingar krananna færst frá félaginu til þrotabúsins auk skilyrts tilkallsréttar skv. kaupsamningi á hinum vörunum.

Sóknaraðili sem hafi áður eignast ótakmarkaðan eignar- og ráðstöfunarrétt yfir vörunum hafi verið knúinn til að beina sinni kröfu um afhendingu að þeim aðila sem hafði umráð yfir þeim, og hafi það verið gert með því að lýsa kröfu um afhendingu í þrotabúið samkvæmt ákvæðum gjaldþrotalaga.

Sóknaraðili vísar til ákvæða 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 sbr. stjórnskipunarlög nr. 97/1995, sem mæli fyrir um að eignarrétturinn sé friðhelgur en þá lagagrein verði að skýra með hliðsjón af 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við Mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994.

Jafnframt vísar hann til svissneskra lagareglna; til laga nr. SR 220 um viðbótarákvæði við svissnesk einkamálalög, einkum til 1. og 11. gr. um samninga, og til 107., 108. og 109. gr. um riftun, til 8. gr. samkeppnislaga nr. SR 241 varðandi almenna viðskiptaskilmála og til laga nr. SR 291 um alþjóðlegan einkarétt, einkum til 103. gr. um eignarréttarfyrirvara, til 116. gr. varðandi lagaval og til 124. gr. um form samninga.

Einnig vísar hann til laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 1. mgr. 3. gr. laganna, til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 41. gr. laganna og til reglna samnings Sameinuðu þjóðanna frá 1980 um alþjóðleg lausafjárkaup sbr. 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Hann styður málskostnaðarkröfu við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Af hálfu varnaraðila er hvorki fallist á að svissneskur réttur hafi gilt í viðskiptum aðila né að varan hafi verið seld með eignarréttarfyrirvara. Varnaraðili telur að umboðssamningur sá er gerður var á milli sóknaraðila og Merkúr ehf. árið 2003 nægi ekki til þess að talið verði að varnaraðili hafi samið um að svissneskar réttarreglur giltu í viðskiptum aðila. Ekkert komi fram í gögnum málsins um að varnaraðila hafi verið kynntur samningurinn eða efni hans sérstaklega. Varnaraðili hafi á þessum tíma einnig verið í viðskiptum við önnur félög í Liebherr samsteypunni þar sem sambærilegir samningar hafi ekki verið til staðar. Þá verði ekki séð af gögnum málsins að gerður hafi verið sérstakur samningur á milli aðila vegna þeirra viðskipta sem um ræði í máli þessu, auk þess sé ekkert sem sýni fram á að umrædd ákvæði í almennum söluskilmálum sóknaraðila hafi verið kynnt varnaraðila sérstaklega áður en viðskiptin áttu sér stað. Einhliða ákvæði í sölu- og sendingarskilmálum sóknaraðila verði ekki talin nægja til að eignarréttarfyrirvari stofnist. Ástæða þess að varnaraðili mótmælti skilmálunum ekki sérstaklega sé ekki sú að fallist hafi verið á ákvæði skilmálanna heldur sú að varnaraðili vissi ekki af þeim, a.m.k. ekki fyrr en of seint.

Ágreiningur aðila varði rétthæð krafna á hendur þrotabúi sem fari eftir XVII. kafla sbr. 171. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Varnaraðili sé íslenskt félag og gjaldþrotaskipti þess fari fram á Íslandi. Um gjaldþrotaskiptin gildi þar af leiðandi íslenskar réttarreglur. Við mat skiptastjóra á rétthæð krafna á hendur þrotabúi verði fyrst og fremst að hafa í huga hagsmuni annarra kröfuhafa og meginreglur íslensks gjaldþrotaréttar varðandi jafnræði kröfuhafa. Varnaraðili hafni því að aðilar geti samið um sín á milli að erlendar réttarreglur gildi við mat á því hvort krafa eigi að njóta sértökuréttar við gjaldþrotaskipti. Um slíkt gildi alfarið íslensk lög um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991.

Varnaraðili krefst þess að sértökukröfu sóknaraðila verði hafnað þar sem krafan uppfylli ekki skilyrði 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Ákvæðið sé undantekning frá meginreglu gjaldþrotalaganna um jafnræði kröfuhafa og því séu sett þröng hlutlæg skilyrði fyrir afhendingu verðmæta úr þrotabúi utan skuldaraðar. Ákvæðið verði að túlka mjög þröngt þar sem um forgangskröfu sé að ræða. Þar sem sóknaraðili hafi hvorki sýnt fram á eignarrétt né sérgreiningu sé um kröfuréttindi að ræða en ekki eignarrétt. Kröfuréttindi njóti ekki sérstöðu á hendur þrotabúi og njóti krafa sóknaraðila því aðeins stöðu almennrar kröfu á hendur þrotabúinu.

Samkvæmt 109. gr. gjaldþrotalaganna skal afhenda eign eða réttindi sem eru í vörslum þrotabús þriðja manni ef hann sannar eignarrétt sinn að þeim. Varnaraðili telur að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á eignarrétt sinn að vörunum með fullnægjandi hætti. Varnaraðili telur að almennir söluskilmálar sóknaraðila uppfylli ekki skilyrði 35. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð sbr. 1. tl. 1. mgr. 38. gr. laganna sem geri það að skilyrði að söluveðssamningur sé gerður skriflega um hver einustu kaup sem söluveð eigi að gilda um. Varnaraðili telur það koma skýrt fram í 2. tl. 1. mgr. 38. gr. laga um samningsveð að söluveðssamningur verði að tiltaka sérstaklega þau verðmæti sem sett séu að söluveði og að samið hafi verið um slíkt með tilgreiningu hvers munar. Sóknaraðili hafi ekki tilgreint hvern mun við hverja sölu í söluveðssamningi heldur hafi vísað til almennra söluskilmála sem gildi um margskonar viðskipti. Varnaraðili telur að þetta uppfylli ekki skilyrði 38. gr. laga um samningsveð og telur ákvæðið bera það skýrt með sér að ekki sé nóg að vísa til almennra söluskilmála heldur verði að sérgreina þá muni sem lagðir séu að söluveði og að fyrir hendi verði að vera söluveðssamningur fyrir hverja sölu. Einhliða áritun sóknaraðila á reikning vegna kaupanna uppfylli heldur ekki skilyrði ákvæðisins.

Einnig byggir varnaraðili á því að eignarréttarfyrirvari sóknaraðila sé ekki gildur þar sem hann uppfylli ekki skilyrði 36. gr. laga um samningsveð nr. 75/1997. Ekki verði annað séð en að þær vörur sem varnaraðili keypti af sóknaraðila hafi verið ætlaðar til endursölu. Þetta hafi sóknaraðila mátt vera ljóst þegar hann seldi varnaraðili umræddar vörur. Aðalstarfsemi varnaraðila hafi falist í rekstri verslana og sölu m.a. á Liebherr vinnuvélum og krönum ásamt vara- og aukahlutum í þær til stærri verktaka. Í fyrstu grein umrædds umboðssamnings sóknaraðila og Merkúr hf. komi m.a. annars fram að um sé að ræða heimild varnaraðila til sölu á vörunum. Meginregla 36. gr. laga um samningsveð kveði á um að óheimilt sé að setja eignarréttarfyrirvara á vörur sem ætlaðar eru til endursölu. Varnaraðili byggi því á þeirri meginreglu að ef samið sé um söluveð í hlutum sem ætlaðir séu til endursölu hafi sá gerningur ekki gildi sem veðsetning og enginn veðréttur stofnist. Sóknaraðili beri sönnunarbyrðina fyrir því að kranarnir og aukahlutirnir hafi ekki verið ætlaðir til endursölu.

Til vara byggir varnaraðili á því, verði talið að svissneskur réttur gildi við mat á því hvort um sértökukröfu sé að ræða, að íslensku lögin um samningsveð nr. 75/1997 gildi. Fram komi í greinargerð sóknaraðaðila að samkvæmt 103. gr. svissnesku laganna fari um framkvæmd eignaréttarfyrirvara eftir þeim lögum sem gildi í því landi sem hlutur sé fluttur til, ef um viðskipti á milli landa sé að ræða. Ákvæðið sé þó öllu afdráttarlausara þar sem í því segi að löggjöf þess lands sem lausafjármunur sé fluttur til gildi um eignarréttarfyrirvara. Vísar sóknaraðili einnig til þess að um algenga reglu alþjóðlegs samningaréttar sé að ræða. Varnaraðili telji því að ákvæði íslensku samningsveðlaganna gildi um eignarréttarfyrirvara þar sem varan hafi verið flutt hingað til lands þó að fallist yrði á að svissneskar reglur giltu um réttarsamband aðila.

Sóknaraðili hafi haldið því fram að með yfirlýsingu um riftun hafi hann öðlast rétt til afhendingar varanna. Eins og fram hafi komið hafi ekki verið gerður sérstakur samningur um viðskipti aðila og því liggi ekki fyrir samningur um heimildir til riftunar. Almenn skilyrði riftunar séu þau að um verulega vanefnd sé að ræða og við mat á því hvað teljist veruleg vanefnd í hvert sinn verði að miða við hvað hafi tíðkast í fyrri viðskiptum aðila þegar um viðvarandi samningssamband sé að ræða. Ekki verði talið að um slíka vanefnd hafi verið að ræða í þessu tilviki heldur hafi sóknaraðili orðið þess var að fjárhagsstaða varnaraðila var orðin tæp og því freistað þess að bæta réttarstöðu sína með riftunaryfirlýsingum sem sendar hafi verið mjög skömmu fyrir úrskurð um gjaldþrotaskipti.

Samkvæmt 4. mgr. 54. gr laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 sé það skilyrði fyrir riftun eftir að kaupandi hafi móttekið vöruna, að gerður hafi verið um það sérstakur fyrirvari. Sóknaraðili hafi bent á að slíkur fyrirvari sé í almennu söluskilmálunum en eins og fram hafi komið hafi ekki verið sýnt fram á að varnaraðila hafi verið kynntir þessi skilmálar sérstaklega og þegar hann fékk reikninga með þeim í hendur hafi hann þegar fengið vöruna afhenta. Slíkur fyrirvari hljóti að verða að koma til vitundar kaupanda áður en varan sé afhent þannig að viðkomandi geti tekið afstöðu til þess hvort hann vilji gangast undir skilmálana eða ekki. Ekki verði fallist á að varnaraðili geti öðlast betri rétt á hendur þrotabúinu með einhliða yfirlýsingu sinni um riftun en aðrir kröfuhafar sem einnig áttu kröfur í vanskilum við gjaldþrotaskiptin. Þá telji varnaraðili að riftunarkrafa sóknaraðila uppfylli ekki skilyrði 2. mgr. 93. gr. gjaldþrotalaga sem heimili ekki riftun gagnvart þrotabúi nema réttarregla í réttarsambandi milli aðila heimili slíkt. Ekki hafi verið fyrir hendi sérstakur kaupsamningur (söluveðssamningur) á milli aðila um kaupin.

Samkvæmt framangreindu verði ekki fallist á að sóknaraðili hafi sýnt fram á eignarrétt sinn að þeim vörum sem um sé að ræða eða sérgreiningu þeirra hjá varnaraðila. Verði því ekki fallist á að sóknaraðili eigi sértökurétt utan skuldaraðar. Því telji varnaraðili ljóst að krafa sóknaraðila á hendur þrotabúinu sé ekki sértökukrafa samkvæmt 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, heldur almenn krafa samkvæmt 113. gr. s.l.

Varnaraðili vísar til laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 og meginreglna um rétthæð krafna á hendur þrotabúi sbr. XVII. kafla laganna. Einnig til laga um samningsveð nr. 75/1997, einkum 35. gr., 36. gr. og 38. gr. þeirra laga varðandi söluveð. Þá vísar hann til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, einkum 54. gr. laganna. Krafa um málskostnað er reist á XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Sóknaraðili byggir kröfu sína á því að hann hafi selt varnaraðila vörurnar, sem deilt er um, með eignarréttarfyrirvara.

Aðila greinir á um það hvort beita beri íslenskum reglum eða svissneskum við mat á því hvort stofnast hafi gildur eignarréttarfyrirvari. Sóknaraðili kveður eignaréttarfyrirvara hafa stofnast með löglegum hætti samkvæmt svissneskum lögum, með undirritun samnings á milli sóknaraðila og Merkúr hf., sem hafi sameinast öðru félagi og fengið heitið Mest ehf. eftir sameininguna, nafnið hafi svo breyst í Tæki, tól og byggingavörur. Mælt hafi verið fyrir um eignarréttarfyrirvara í almennum söluskilmálum. Söluskilmálarnir hafi fylgt samningnum milli aðila, og þar af leiðandi verið hluti hvers kaupsamnings, auk þess sem vísað sé til eignarréttarfyrirvarans á hverju reikningseyðublaði. Sóknaraðili segir að með þessu séu uppfylltar kröfur svissneskra laga til samnings um eignarréttarfyrirvara. Varnaraðili telur ekki hafa samist svo um að beita skyldi svissneskum lögum. Þá séu skilmálarnir sem fram komi á bakhlið reiknings ekki gildir sem grundvöllur söluveðs þar sem þeir uppfylli ekki skilyrði laga nr. 75/1997 fyrir stofnun slíks veðs.

Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 hvílir á sóknaraðila að leiða í ljós tilvist og efni svissneskra réttarreglna, sem hann ber fyrir sig. Sóknaraðili hefur lagt fram ákvæði úr svissneskum lögum um alþjóðlegan einkamálarétt þar sem minnst er á eignarréttarfyrirvara, en samkvæmt ákvæðunum skal um fyrirvarann gilda löggjöf lands þess sem lausamunur er fluttur til, sé munurinn ætlaður til útflutnings. Hins vegar liggur ekkert frammi um reglur svissnesks réttar að öðru leyti um eignarréttarfyrirvara eða söluveð. Verður ekki talið að sóknaraðila hafi tekist að sýna fram á að eignarréttarfyrirvarinn sé gildur að svissneskum rétti.

Koma þá íslensk lög um söluveð til skoðunar. Í athugasemdum við frumvarp til laga nr. 75/1997 um samningsveð er hugtakið söluveð skilgreint sem veðréttur í hinu selda til tryggingar láni sem seljandi eða annar lánveitandi hefur veitt til kaupa. Fyrst og fremst sé átt við þau tryggingarréttindi sem hingað til hafi verið talin felast í eignarréttarfyrirvara í lausafjárkaupum, söluveð sé þannig nýtt heiti á þekktum réttindum. Ekki skipti máli, svo ákvæði kaflans um söluveð eigi við, hvort aðilar hafi kosið að kalla samninginn samning um eignarréttarfyrirvara eða samning um söluveð.

Varnaraðili telur að hinir almennu skilmálar sem sóknaraðili vísi til uppfylli ekki skilyrði laga nr. 43/2000 um samningsveð.

Deilt er um sértöku margra muna í máli þessu. Meðal munanna sem sóknaraðili krefst afhendingar á eru fimm kranar að verðmæti um og yfir 100.000 evrur hver. Gerður var skriflegur samningur á árinu 2003 milli sóknaraðila og Merkúr hf., sem við sameiningu við annað félag varð að félaginu Mest ehf. Í fylgiskjali með samningnum voru almennir söluskilmálar, en samningsaðilar settu upphafsstafi sína á hverja blaðsíðu þeirra við samningsgerðina. Í söluskilmálunum var meðal annars kveðið á um eignarréttarfyrirvara. Einnig var tekið fram á reikningum að sölumunir væru háðir eignarréttarfyrirvara. Fyrirtækið Mest ehf. seldi og leigði út muni eins og þá sem deilt er um. Telja verður að eignarréttarfyrirvari sá sem gerður var í upphafi og svo ítrekaður á reikningum hafi verið gildur gagnvart fyrirtækinu. Ekkert hefur komið fram sem sýnir ótvírætt að átt hafi að selja kranana áfram, en leggja verður sönnunarbyrðina um þetta á varnaraðila. Krafa sóknaraðila um afhendingu krananna verður því tekin til greina.

Mest ehf., síðar Tæki, tól og byggingavörur, rak verslanir þar sem meðal annars voru seldir ýmsir aukahlutir í Liebherr vinnuvélar, svo sem áður er lýst. Stór hluti hinna umdeildu muna, þ. e. aðrir munir en kranarnir sem áður er getið, sýnast vera vara- eða aukahlutir sem varnaraðili stundaði sölu á. Þegar litið er til þess hvers konar vörur um er að ræða, þykja vera líkur fyrir því að þær hafi verið ætlaðir til sölu og að þessi tilgangur kaupanna hafi verið sóknaraðila ljós. Samkvæmt 36. gr. laga nr. 75/1997 verður söluveð ekki stofnað í hlutum sem ætlaðir eru til endursölu. Þá þykir ekki vera unnt að kveða á um það í úrskurði að tilteknir munir skuli afhentir úr þrotabúi varnaraðila, ef líkur eru fyrir að munirnir séu þar ekki nægjanlega sérgreindir. Af þessum sökum verður kröfu sóknaraðila um afhendingu á öðrum munum en nefndum byggingarkrönunum, hafnað.

Rétt þykir eftir þessum úrslitum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

C-x-x L. B-x-x hdl. flutti málið af hálfu sóknaraðila og F-kvk-nf L. Ó-kvk-nf hdl. af hálfu varnaraðila.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Krafa sóknaraðila, Liebherr Werk Biberach GmbH, um afhendingu úr búi varnaraðila, þrotabúi Tækja, tóla og byggingavara ehf., á Tower crane 71K, complete, vörunúmer 934004101, Tower crane 22 HM, complete, vörunúmer 934238401, Tower crane 22 HM, complete, vörunúmer 934238401, Tower crane 22 HM, complete, vörunúmer 934238401, og Tower crane 22 HM complete, vörunúmer 934238401, er tekin til greina.

Öðrum kröfum sóknaraðila er hafnað.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf