E-3072/2017

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta, sem höfðað var af stefnanda, Ó-kk-þgf H-kk-þgf, Hólmaþingi 16, Kópavogi, með stefnu birtri og þingfestri 27. febrúar 2017, var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda, Arion banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, að loknum munnlegum málflutningi 9. mars sl. Í þessum þætti málsins gerir stefndi kröfu um að málinu verði vísað frá dómi auk málskostnaðar. Stefnandi krefst þess að kröfu stefnda verði hafnað og tekið verði tillit til þessa þáttar málsins við endanlega ákvörðun málskostnaðar.

Í efnisþætti málsins hefur stefnandi uppi svofellda dómkröfu: „Að viðurkennt verði að eftirstöðvar skuldar stefnanda við stefnda vegna skuldabréfs nr. 0398-35-9933, útgefið þann 2. nóvember 2006, hafi þann 5. nóvember 2010, numið kr. 38.266.708.“ Í stefnu er því lýst að stefnandi hafi gefið út téð skuldabréf til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis 2. nóvember 2006 en ekki er um það deilt að stefndi hefur tekið við réttindum og skyldum lánveitanda samkvæmt bréfinu. Skuldabréfið var að jafnvirði 48.000.0000 íslenskra króna í tilteknum erlendum myntum til 30 ára, með fyrsta gjalddaga 5. janúar 2007. Vextir voru miðaðir við tiltekið álag á millibankavexti í London, svonefnda LIBOR-vexti. Ekki er uppi sérstakur ágreiningur um að lánið var í erlendri mynt og því ekki gengistryggt lán íslenskum krónum. Af gögnum málsins verður ráðið að lánið hafi verið tryggt með veði í fasteign stefnanda og eiginkonu hans samkvæmt sérstökum veðsamningi sem ekki hefur verið lagður fram í málinu. Vegna vanskila stefnanda var skilmálum bréfsins var breytt 4. nóvember 2008, 9. janúar 2009, 15. september þess árs og 12. október 2010. Þá var 20. nóvember 2010 gert „samkomulag um tímabundna breytingu á greiðslutilhögun láns í erlendri mynt“. Átti stefnandi samkvæmt því að greiða 240.000 krónur á mánuði frá og með 1. september 2010 til 31. desember þess árs, þó þannig að lánveitandi gat framlengt samkomulagið einhliða með tilkynningu til skuldara ef talið var að óvissu um lögmæti erlendra lána hefði ekki verið eytt með fordæmisgefandi dómum Hæstaréttar. Samkvæmt stefnu greiddi stefnandi samkvæmt samkomulaginu til 5. nóvember 2010 en vegna óvissu um lögmæti lánanna hætti hann að greiða af því á þeim degi.

Hinn 22. júní 2011 óskaði stefnandi eftir endurútreikningi lánsins til samræmis við dóma Hæstaréttar, gildandi lög og reglur um góða viðskiptahætti. Hinn 15. ágúst þess árs endurreiknaði lánveitandi lánið á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða X í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, eins og lögunum hafði verið breytt með lögum nr. 151/2010. Kom fram í tilkynningu lánveitanda til stefnanda að láninu hefði verið breytt í óverðtryggt lán með jöfnum afborgunum í íslenskum krónum. Samkvæmt endurútreikningnum var miðað við jafnvirði upphaflegs höfuðstóls lánsins í íslenskum krónum að viðbættum vöxtum að fjárhæð 37.288.409 krónur auk kostnaðar. Í skjalinu kom einnig fram að greiðslur stefnanda hefðu numið 9.733.293 krónum. Nýr höfuðstóll lánsins var í skjalinu reiknaður 71.660.963 krónur og nam lækkun lánsins samkvæmt því 55.551.530 krónum. Með bréfi 21. september 2011 mótmælti stefnandi endurútreikningi stefnda, einkum með vísan til reglna um fullnaðarkvittanir. Í málatilbúnaði sínum fyrir dómi hefur stefndi hafnað því að reglur um fullnaðarkvittanir eigi við um lánið enda sé hér um að ræða lögmætt erlent lán til íbúðakaupa sem endurreiknað hafi verið samkvæmt fyrirmælum í ákvæðis til bráðabirgða X í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum.

Í efnisþætti málsins byggir stefnandi kröfu sína á annars vegar á lögum nr. 121/1994 um neytendalán en hins vegar á ógildingarreglum 36. gr. og 36. gr. a-d laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum. Telur hann að lánveitanda hafi verið óheimilt að krefjast vaxta og kostnaðar af láninu frá útgáfudegi þess til 5. nóvember 2010 er stefnandi innti af hendi síðustu greiðslu. Dómkrafa stefnanda er fundin með því að draga frá upphaflegum höfuðstól lánsins í íslenskum krónum greiðslur stefnanda til 5. nóvember 2010, þ.e. 9.733.292 krónur frá 48.000.000 króna. Fyrir dómi kom fram nauðungarsala á þeirri fasteign sem stóð til tryggingar láninu hefði farið fram. Endanlegt uppgjör lánsins lægi þó enn ekki fyrir.

Stefndi byggir kröfu sína um frávísun í fyrsta lagi á því að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af kröfu sinni. Verði ekki séð hverju það breyti fyrir stefnanda að fá úrlausn dómstóla fyrir því að eftirstöðvar lánsins hafi verið þær sem tilteknar eru í kröfu stefnanda hinn 5. nóvember 2010. Bréfið hafi fallið í vanskil fyrir löngu eða 5. september 2011 og ekkert verið greitt af því síðan. Nauðungarsala fasteignar sem stóð til tryggingar lánsins hafi þegar farið fram. Hafi stefnandi ekki gert grein fyrir því, við þessar aðstæður, hverjir hagsmunir hans séu af kröfunni. Stefndi vísar í annan stað til þess að slíkt ósamræmi sé í málatilbúnaði stefnanda að málið ótækt til efnismeðferðar. Vísar hann einkum til þess að stefnandi byggi bæði á endurútreikningi lánsins í íslenskar krónur en krefjist þess á sama tíma að litið sé framhjá endurútreikningnum.

Stefnandi mótmælir frávísunarkröfu stefnda og vísar til þess að sú fjárhæð sem krafist sé viðurkenningar á leiði af endurútreikningi lánveitanda. Það skipti stefnanda miklu hvort hann hafi skuldað stefnda 38.266.708 krónur hinn 5. nóvember 2010 eða 71.880.963 krónur, svo sem innheimtuaðgerðir stefnda grundvallist á. Þá er því hafnað að ósamræmi sé í málatilbúnaði stefnanda og vísað til þess að hann grundvalli kröfu sína á því að höfuðstóll lánsins hafi verið 48.000.000 krónur, líkt og stefndi, en hins vegar hafi verið óheimilt að reikna af þessari fjárhæð vexti og kostnað. Heyri úrlausn um það undir efnislega úrlausn málsins. Beri því að hafna frávísunarkröfu stefnda.

Niðurstaða

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er heimilt að leita viðurkenningardóms tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands ef sóknaraðili hefur af því lögvarða hagsmuni. Í dómaframkvæmd, meðal annars málum sem lúta að gildi svonefndra fullnaðarkvittanna vegna greiðslna af ólögmætum gengistryggðum lánum, hefur það verið talið samræmast þessum áskilnaði að krafist væri viðurkenningar á því að staða láns næmi tiltekinni fjárhæð á ákveðnum degi. Í þeim málum hafa atvik þó horft þannig við að með dómi um slíka kröfu væri fyrirsjáanlega skorið til fullnustu úr kröfu lánveitanda á grundvelli lánssamnings og ágreiningur aðila þannig leiddur til lykta.

Í máli þessu miðar stefnandi viðurkenningarkröfu sína við stöðu áðurlýsts láns 5. nóvember 2010. Þá höfðu enn ekki tekið gildi lög nr. 151/2010 sem breyttu meðal annars lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Svo sem áður greinir fól grein X til bráðabirgða, sem þá var bætt við lögin, í sér sérstök ákvæði um endurútreikning húsnæðislána til neytenda sem greidd höfðu verið út í íslenskum krónum. Er ekki uppi sérstakur ágreiningur í málinu um að þetta ákvæði átti við um áðurlýst lán stefnanda og var lán stefnda því endurreiknað sem íslensk lán. Í stefnu er í engu vikið að því hvaða þýðingu umrædd lagasetning hafði á téð lán, hvorki fyrir né eftir síðustu greiðslu stefnanda af láninu 5. nóvember 2010. Jafnvel þótt fallist væri á kröfu stefnanda er því alls óljóst hver endanleg staða kröfu stefnda gegn stefnanda teldist vera í dag. Í málatilbúnaði stefnanda er í engu gerð grein fyrir því hvaða hagsmuni stefnandi getur átt af viðurkenningarkröfu sinni við þessar aðstæður. Eru hagsmunir stefnanda af kröfu sinni því svo vanreifaðir að óhjákvæmilegt er að vísa málinu frá dómi.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er skylt að úrskurða stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem verður þó stillt mjög í hóf með vísan til eðlis og vafaatriða málsins, svo nánar greinir í úrskurðarorði.

Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Ó-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, Arion banka hf., 50.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf M-kk-nf