E-3080/2022

1

Mál þetta, sem dómtekið var 17. febrúar 2023, höfðaði A, [...], með stefnu útgefinni 29. júní 2022, á hendur B, [...], til greiðslu skuldar.

2

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 7.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. apríl 2021 til greiðsludags. Að auki er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins. Einnig er krafist virðisauka-skatts á málskostnað.

3

Af hálfu stefnda er þess krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Til vara er þess krafist að hann verði sýknaður að svo stöddu af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnandi greiði stefnda málskostnað fyrir héraðsdómi að viðbættum virðisaukaskatti.

4

Mál þetta var þingfest 30. júní 2022 og stefnda veittur frestur til 29. september sama ár til að skila greinargerð af sinni hálfu. Var greinargerð af hans hálfu lögð fram þann dag. Í þinghaldi 8. nóvember 2022 var ákveðið að viðstöddum lögmönnum aðila að aðalmeðferð málsins færi fram 17. febrúar 2023. Degi fyrir aðalmeðferðina barst dómara og lögmanni stefnanda tölvupóstur frá lögmanni stefnda þar sem tilkynnt var að lögmaðurinn myndi ekki mæta til aðalmeðferðarinnar og að hann hefði upplýst umbjóðanda sinn um það og farið yfir réttaráhrif þess í því sambandi. Þá upplýsti lögmaðurinn jafnframt að stefndi myndi ekki mæta þar sem hann væri staddur erlendis.

5

Lögmaður stefnanda krafðist þess í þinghaldi 17. febrúar 2023, þar sem ekki var mætt af hálfu stefnda, að málið yrði dómtekið á grundvelli 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Lögmaðurinn taldi ekki þörf áað leggja fram sóknenvísaðitil stefnu málsins og fyrirliggjandi gagna. Þá mótmælti hann öllum málsástæðum stefnda í greinargerð, sem stönguðust á við málsástæður stefnanda, svo og lýsingu stefnda á málsatvikum. Lögmaðurinn lagði málið að því sögðu í dóm og var málið dómtekið á grundvelli 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Er málið samkvæmt því dæmt eftir framkomnum kröfum og gögnum, með tilliti til þess sem hefur komið fram af hálfu stefnda.

Málavextir

6

Stefnandi segir mál þetta til komið vegna tilgreindra millifærslna af bankareikningi henna ryfir á bankareikning stefnda, en stefnandi er [...]stefnda. Með þeim hafi verið náið samband og stefndi oft dvalið á heimili stefnanda, sem sénú ekkja sem búi ein. Stefndi hafi verið henni til aðstoðar og innan handar með ýmis mál, þ. á m. fjármál. Stefnandi hafi látið stefnda fá fé, bæði vegna útlagðs kostnaðar stefnda, sem hann hafi greitt í þágu stefnanda, en einnig sem endurgjald fyrir greiðvikni stefnda í garð stefnanda.

7

Stefnandi segir að á tímabilinu 20. mars 2020 til 12. ágúst 2020 hafi eftirfarandi millifærslur verið gerðar af bankareikningi hennar inn á bankareikning stefnda, alls að fjárhæð 9.000.000 króna:

8

Á tímabilinu frá 27. febrúar 2019 til 23. nóvember 2020 hafi verið millifærðar í heild 9.489.088 krónur af bankareikningum stefnanda inn á bankareikning stefnda. Ekki sé ágreiningur um að millifærslurnar hafi átt sér stað.

9

Stefnandi kannast við að hafa viljað gefa stefnda 2.000.000 króna og hafi það verið gert með millifærslunni 20. mars 2020. Aðrar af þeim millifærslum sem að framan eru taldar upp og voru gerðar af reikningi stefnanda yfir á reikning stefnda, samtals D-kk-ef. Fjárhæð kr. Aðgerð Móttakandi 20.3.

2020 2.000.000 Gert í banka B

31.3.

2020 2.000.000 Netbanki B

1.4.

2020 3.000.000 Gert í banka B

12.8.

2020 2.000.000 Netbanki B

7.000.000 króna, komi stefnanda hins vegar í opna skjöldu. Kannast stefnandi ekki við að hafa viljað láta stefnda fá svona mikið fé.

10

Stefnandi segir að ekki sé ágreiningur um aðrar millifærslur sem framkvæmdar hafi verið af reikningi stefnanda yfir á reikning stefnda, þ. e. aðrar en þær 9.000.000 króna sem nefndar eru hér að framan, en þær hafi numið mun lægri fjárhæðum og séuann-ars eðlis en framangreindar millifærslur, þ. á m. vegna kostnaðar stefnanda. Þær millifærslur hafi þar af leiðandi verið gerðar í hennar þágu.

11

Í stefnu er því lýst að þegar stefnandi hafi viljað millifæra eða greiða fé hafi hún oft notið aðstoðar ættingja, þ. á m. stefnda. Hafi slíkar greiðslu rýmist átt sér stað í gegn-um netbanka eða í bankaútibúi. Stefnandi kveðst ekki muna nákvæmlega hvernig hver og ein millifærsla hafi verið framkvæmd en muni hins vegar skýrlega að hún hafi aðeins ætlað að gefa stefnda 2.000.000 króna en ekki 9.000.000 króna. Þegar stefnanda hafi orðið ljóst að svo mikið hafði verið millifært yfir á stefnda hafi hún gert ráðstafanir til að endurheimta féð af stefnda, þ. e. þessar 7.000.000 króna, sem stefnandi hafði ekki í hyggju að láta stefnda fá.

12

Á þeim tíma sem millifærslurnar voru gerðar, eða frá 20. mars 2020 til 12. ágúst 2020, var stefnandi eftir því sem fram kemur í stefnu að jafna sig eftir lærbrot. Hún hafi því verið í viðkvæmri stöðu vegna heilsubrests, auk þess sem hún sé orðin öldruð. Kveðst hún hafa notað sterk verkjalyf á þessum tíma. Mikill aðstöðumunur hafi því verið á aðilum á þeim tíma sem millifærslurnar hafi verið gerðar og mót-stöðuafl og geta stefnanda til að setja öðrum mörk í samskiptum hafi verið verulega skert.

13

Lögmaður stefnanda sendi stefnda bréf, dags. 5. mars 2021. Í bréfinu var rakið að á bankayfirliti yfir bankareikning stefnanda væri að finna óútskýrðar millifærslur til stefnda á tímabilinu 20. mars til 12. ágúst 2020. Stefnandi hafi viljað gefa stefnda með örlætisgerningi 2.000.000 króna og það hafi verið gert með millifærslu 20. mars 2020. Stefnandi kannist hins vegar ekki við að hafa viljað láta stefnda fá þessar 7.000.000 króna til viðbótar. Var jafnframt skorað á stefnda að endurgreiða þessa fjármuni innan 10 daga frá dagsetningu bréfsins.

14

Lögmaður stefnda svaraði bréfi lögmanns stefnanda með bréfi, dags. 11. mars 2021.

Í bréfinu var því lýst að stefndi hefði ekki haft aðkomu að millifærslunum heldur hefði stefnandi alfarið séð um framkvæmd þeirra. Þá var því lýst að stefnandi hefði boðist til að hjálpa stefnda í gegnum erfiðleika í rekstri stefnda, sem starfaði í ferða-þjónustu og hafði samkvæmt bréfinu glímt við rekstrarerfiðleika vegna Covid- 19 faraldursins. Fram kom að ekki hefði verið sérstaklega rætt um það hvernig þeir fjármunir yrðu endurgreiddir umfram þann sameiginlega skilning málsaðila að á því yrði fundin lausn þegar áhrif Covid- 19 væru gengin yfir.

15

Lögmaður stefnanda svaraði bréfi lögmanns stefnda með bréfi, dags. 25. mars 2021. Atvikalýsingu stefnda var hafnað, þar sem ekki hefði verið rætt um að stefnandi aðstoðaði stefnda vegna rekstrarerfiðleika vegna Covid- 19 faraldursins. Jafnframt var ítrekuð sú krafa að stefndi greiddi stefnanda 7.000.000 króna.

16

Lögmaður stefnda svaraði bréfi lögmanns stefnanda með bréfi, dags. 13. apríl 2021.

Í því bréfi var ítrekað að sameiginlegur skilningur stefnda og stefnanda hefði verið sá að gengið yrði frá fyrirkomulagi endurgreiðslu þegar áhrifum Covid- 19 faraldurs-ins væri lokið. Þar sem sá tími væri ekki kominn væri ekki tímabært að ganga til viðræðna um þá þætti málsins.

17

Lögmaður stefnanda svaraði bréfi lögmanns stefnda með bréfi, dags. 3. júní 2021. Var í bréfinu lagt til að stefndi endurgreiddi féð með nánar tilteknum skilmálum. Annars vegar var lagt til að stefndi gæfi út skuldabréf með gjald daga eigi síðar en 1. október 2021. Hentaði það betur var hins vegar lagt til að stefndi gæfi út skuldabréf til tveggja ára með tryggu veði. Í ljósi fullyrðinga stefnda um að þetta hefðiverið lán ætti hann að endurgreiða lánið þegar þess væri krafist, enda hafi ekki verið samið um tiltekinn gjald daga. Einnig var vísað til þess að áhrif Covid- 19 faraldursins væru að fjara út, auk þess sem stjórnvöld hefðu með ýmsum aðgerðum aðstoðað fyrirtæki í ferðaþjónustu og því ættu áhrif faraldursins ekki að standa í vegi fyrir endurgreiðslu stefnda á fjármununum.

18

Lögmaður stefnda svaraði bréfi lögmanns stefnanda með tölvupósti 22. júní 2021. Þar var því haldið fram að áhrif Covid- 19 faraldursins á ferðaþjónustu væru ekki yfirstaðin og ekki talinn kominn tími á að stefndi endurgreiddi lánið.

19

Sem lokatilraun til að fá stefnda til að endurgreiða stefnanda fjármunina, án málsóknar, sendi lögmaður stefnanda tölvupóst til lögmanns stefnda 13. október 2021 og gaf lokafrest til að endurgreiða til 20. október 2021. Segir í stefnu að engin haldbær svör hafi borist við þeirri áskorun, að öðru leyti en þvíað lögmaður stefnda h afi sagt að stefndi gæti ekki greitt með svo stuttum fyrirvara.

20

Frekari tölvupóstsamskipti hafa átt sér stað á milli lögmanna málsaðila, svo og sátta-tilraunir, þ. á m. skömmu fyrir aðalmeðferð málsins. Þær sáttatilraunir báru hins vegar ekki árangur. Þar sem stefndi hafi ekki orðið við fjölmörgum áskorunum um að endurgreiða féð, ekki sýnt neinn vilja til að endurgreiða féð eða tilburði til sátta, telur stefnandi nauðsynlegt að höfða mál þetta.

21

Stefndi kannast viðað stefnandi hafi afhent honum þær fjárhæðir sem tilgreint er að millifærðar hafi verið frá stefnanda inn á reikning stefnda 31. mars, 1. apríl og 12. ágúst 2020 og með þeim hætti viljað aðstoða hann vegna tímabundinna erfiðleika vegna Covid- 19 faraldursins. Ekki hafi sérstaklega verið rætt um það hvort eða hvernig þetta yrði endurgreitt umfram þann sameiginlega skilning málsaðila að á því yrði fundin lausn þegar áhrif Covid- 19 væru gengin yfir. Aldrei hafi verið gengið frá því með formlegum hætti hvort þarna væri um að ræða lán eða gjöf, en óumdeilt séí málinu að ráðstafanir þessar af hálfu stefnanda hafi, að minnsta kosti að hluta til, verið ívilnandi til handa stefnda, enda liggi fyrir að stefnandi krefjist aðeins greiðslu á hluta þeirra fjármuna sem stefnandi afhenti stefnda á því tímabili sem um ræðir.

Helstu málsástæður stefnanda

22

Stefnandi byggir á því að ekki sé ágreiningur um að stefndi hafi tekiðvið umkröfðum fjármunum. Hann hafi alls tekið við 9.000.000 króna en stefnandi hafi einungis viljað færa honum 2.000.000 króna að gjöf eða sem örlætisgerning, þ. e. með greiðslu 20. mars 2020. Stefnandi telur að stefnda beri að greiða henni umkrafðar 7.000.000 króna sem greiddar voru í þremur greiðslum, þ. e. 2.000.000 króna 31. mars 2020, 3.000.000 króna 1. apríl 2020 og 2.000.000 króna 12. ágúst 2020, sem allar hafi verið greiddar inn á reikning stefnda nr. [...], auk vaxta og kostnaðar.

23

Stefnandi byggir endurgreiðslukröfu sínaá almennum reglum skaðabótaréttar, kröfu-réttar og samningaréttar. Stefnda beri að greiða, hvernig sem millifærslurnar séu til komnar og hvort sem þær hafi verið gerðar með vitund og vilja stefnanda eða ekki. Allt beri að þeim brunni að taka beri stefnukröfurnar til greina og fallast beri á greiðsluskyldu stefnda, hvort heldur er á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar eða reglna kröfuréttar um óréttmæta auðgun, enda ljóst að stefndi hafi tekiðvið fjár-mununum frá stefnanda og auðgast á hennar kostnað, en í öllu falli á grundvelli þess að stefnda beri að endurgreiða féð sem lán. Þar sem stefndi hafi viðurkennt að um lán til hans hafi verið ræða byggi stefnandi á almennum reglum kröfuréttar um að lán beri að endurgreiða.

24

Stefnandi byggir á því að þegar ekki sé samið um gjalddaga þá sé gjalddagi þegar endurgreiðslu sé krafist. Þessi regla komi skýrlega fram í dómaframkvæmd, sbr. t. d. dóm Landsréttar nr. 485/2018 frá 12. apríl 2019. Því hafi stefnda borið að endur-greiða stefnanda lánið, þessar 7.000.000 króna, þegar lögmaður stefnanda hafi krafist þess með bréfi, dags. 5. mars 2021. Byggt er á því að gjalddagi lánsins hafi verið 5. mars 2021, enda þá krafist endurgreiðslu með formlegum hætti.

25

Stefnandi hafnar alfarið þeirri vörn stefnda að samið hafi verið um að hann endur-greiddi féð þegar áhrifa Covid- 19 faraldursins á ferðaþjónustu væri hætt að gæta.

Stefndi hafi sönnunarbyrði fyrir þessari fullyrðingu og hann hafiekki framvísað nein-um sönnunargögnum til stuðnings þessari fullyrðingu sinni. Virða beri allan vafa í þeim efnum stefnanda í vil. Stefndi hefði auk þess átt að gæta varúðar vegna ástands stefnanda á þeim tíma er millifærslurnar hafi átt sér stað. Þá fái ekki staðist að stefndi geti valið um hvernig hann eigi að endurgreiða lánið og að hann geti gert það eftir eigin hentugleika og geðþótta.

26

Verði talið að samið hafi verið um að endurgreiða bæri lánið þegar áhrif Covid- 19 faraldursins væru yfirstaðin þá telur stefnandi ljóst að áhrif faraldursins á ferða-þjónustu hafi fjarað út, auk þess sem stjórnvöld hafi veitt fyrirtækjum í ferðaþjónustu ýmsa aðstoð í rekstri þeirra til að takast á við erfiðleika vegna faraldursins. Verði þannig talið að um þetta hafi verið samið, gegn andmælum stefnanda og jafnvel þótt fyrir því liggi engin gögn, séljóst að áhrif faraldursins séu ekki slík lengur að stoði fyrir stefnda að bera þessu við. Reyndar sé langt síðan allar takmarkanir vegna sóttvarna hafi verið afnumdar og ferðaþjónustan komin á fullan skrið. Verði stefndi að axla sönnunarbyrði um ætluð tímamörk áhrifa Covid- 19 faraldursins og virða beri allan vafa í því efni stefnanda í vil. Þá hafi stefndi átt að hafa öll tök á að laga rekstur sinn eða haga atvinnu sinni í samræmi við breyttar aðstæður. Þá sémjög óljóst hvað átt sé við með þessu, þ. e. hvenær áhrifa faraldursins hafi hætt að gæta.

27

Kröfu sína um dráttarvexti byggir stefnandi á reglum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og fari um fjárhæð þeirra eftir 1. mgr. 6. gr. laganna. Stefndi hafi verið krafinn um greiðslu með bréfi, dags. 5. mars 2021. Upphafsdagur dráttarvaxta sé einum mánuði frá þeim degi, eða 5. apríl 2021, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Í ljósi þess að stefndi hafifengið rúma fresti og gefist kostur á að endurgreiða féð með skuldabréfi, á lengri tíma, en neiti samt að greiða, séekki ósanngjarnt að honum verði gert að greiða dráttarvexti af skuldinni frá 5. apríl 2021, sem sé einnig í samræmi við lögin og þá reglu að gjalddagi láns sésá dagur þegar endurgreiðslu sé krafist og að dráttarvextir reikni stað mánuði liðnum frá þeim degi er endurgreiðslu sé krafist. Þá sé langt um liðið frá því að stefndi hafi tekið við fénu, sem hafi verið á tímabilinu mars til ágúst 2020. Í því ljósi sé sanngjarnt að hann greiði dráttarvexti frá 5. apríl 2021. Fénu hafi stefndi ráðstafað í eigin þágu og beri því sjálfum að endurgreiða það.

Helstu málsástæður stefnda

28

Af hálfu stefnda er á því byggt að hafna beri kröfum stefnanda þar sem ekki liggi fyrir nein skuldbinding af hans hálfu um endurgreiðslu á þeim fjármunum sem stefn-andi hafi afhent honum á árinu 2020. Fyrir liggi að stefnandi hafi afhent stefnda samtals 9.000.000 króna, í fjórum greiðslum í mars, apríl og ágúst 2020. Í stefnu k omifram að af þeim greiðslum hafi 2.000.000 króna verið örlætisgerningur en aðrar greiðslur hafi verið lán, sem stefnda beri að endurgreiða.

29

Stefnandi hafiekki lagt fram neinn samning eða önnur gögn til stuðnings kröfu sinni um endurgreiðslu á ofangreindum fjárhæðum. Að mati stefnda standi það stefnanda nær að leggja fram sönnun um efni og innihald samkomulags, sem kveði á um skyldu hans til að endurgreiða þær fjárhæðir sem krafist sé í stefnu. Engin slík gögn hafiverið lögð fram og því verði stefndi ekki dæmdur til greiðslu stefnufjárhæðar að óbreyttu.

30

Til vara er þess krafist af hálfu stefnda að hann verði sýknaður að svo stöddu. Er þá á því byggt, sem um hafi verið samið á milli aðila, að fundin yrði lausn á því hvort og hvernig færi með uppgjör þeirra í milli þegar áhrif Covid- 19 á rekstur stefnda væru liðin hjá. Sá tími sé enn ekki kominn og gjalddagi hinnar meintu kröfu því enn ekki runninn upp. Kröfum stefnanda um greiðslu vaxta er sérstaklega mótmælt.

Niðurstaða

31

Óumdeilt er að millifærðar voru, í þrennu lagi, alls 7.000.000 króna af reikningi stefn-anda og inn á reikning stefnda, þ. e. 31. mars, 1. apríl og 12. ágúst 2020, svo og aðrar 2.000.000 króna þann 20. mars 2020. Aðilar eru sammála um að síðastnefnda greiðslan hafi átt að vera gjöf frá stefnanda til stefnda, en deilt er um hinar milli-færslurnar þrjár, samtals að fjárhæð 7.000.000 króna.

32

Stefndi hefur haldið þvífram að stefnandi hafi viljað aðstoða hann vegna erfiðleika í rekstri vegna Covid- 19 faraldursins. Aldrei hafi hins vegar verið frá því gengið hvernig staðið yrði að endurgreiðslu þessara fjármuna, að öðru leyti en því að það hafi átt að ræðast þegar áhrif Covid- 19 faraldursins væru liðin hjá. Stefnandi mót-mælir þeim skilningi og segir að um sé að ræða lán sem stefndi eigi að greiða þegar krafist sé.

33

Sönnunarbyrði um það að ekki hafi verið um lán að ræða, heldur t. a. m. gjöf eða örlætisgerning, hvílir á stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 21. október 1999 í máli nr. 185/1999 og dóm Landsréttar frá 12. apríl 2019 í máli nr. 485/2018. Hefur honum ekki lánast slík sönnun. Sönnunarbyrði um það að samið hafi verið um að fundin yrði lausn á því hvernig staðið yrði að endurgreiðslu þessara fjármuna þegar áhrif Covid- 19 faraldursins væru liðin hjá hvílir sömuleiðis á stefnda. Hefur honum eigi heldur lánast slík sönnun, gegn eindregnum andmælum stefnanda.

34

Að því virtu verður litið svo á að stefndi hafi fengið umræddar 7.000.000 króna að láni frá stefnanda og að ekki hafi verið samið um ákveðinn gjalddaga lánsins. Sönnunarbyrði um að lánið skyldi ekki endurgreiðast hvílir á stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 16. janúar 2014 í máli nr. 523/2013. Hefur honum ekki lánast slík sönnun. Samkvæmt því gildir hér hin óskráða meginregla kröfuréttar að lánið ber að endurgreiða þegar krafist er.

35

Lögmaður stefnanda sendi stefnda bréf, dags. 5. mars 2021, þar sem skorað var á stefnda að endurgreiða stefnanda framangreindar 7.000.000 króna innan 10 dagafrá dagsetningu bréfsins. Var það í fyrsta sinn sem stefndi var krafinn um greiðslu þessara fjármuna, eftir því sem ráða má af gögnum málsins. Verður samkvæmt því talið að lánið hafi fallið í gjalddaga þann 5. mars 2021 og að stefnda hafi borið að endurgreiða stefnanda þær 7.000.000 króna innan þess greiðslufrests sem veittur var. Það gerði stefndi ekki og hefur ekki gert enn.

36

Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er heimilt að reikna dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá og með þeim degi þegar liðinn er mánuður frá því að kröfuhafi sannanlega krafði skuldara með réttu um greiðslu. Eins og áður segir var stefndi sannanlega krafinn um greiðslu framan-greindrar kröfu með bréfi lögmanns stefnanda til hans, dags. 5. mars 2021. Þykir því réttað hin ógreidda fjárhæð beri dráttarvexti frá 5. apríl 2021 til greiðsludags.

37

Að öllu framangreindu virtu er fallist á kröfu stefnanda um að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 7.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. apríl 2021 til greiðsludags.

38

Í ljósi úrslita málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.750.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun lögmanns síns.

39

Af hálfu stefnanda flutti málið Ó-kk-nf R-kk-nf Ó-kk-nf lögmaður.

40

Af hálfu stefnda lagði K-kk-nf B. T-kk-nf lögmaður fram greinargerð, en lög-maðurinn sagði sig frá málinu fyrir aðalmeðferð þess.

41

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 7.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. apríl 2021 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.750.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf