S-253/2023

Málsmeðferð og kröfugerð

1 Mál þetta, sem dómtekið var 26. september sl., höfðaði lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra með ákæru dagsettri 21. apríl sl. á hendur Ó-kk-þgf H-kk-þgf E-kk-þgf, kt. [...], [...], Akureyri og X, kt. [...], [...], [...], „fyrir líkamsárás, með því að hafa sunnudagsnóttina 6. mars 2022, á veitingastaðnum [...] á Akureyri, ráðist í sameiningu að Y, kt. [...] og slegið og kýlt hann ítrekað í andlitið bæði meðan brotaþoli stendur og þegar hann liggur í gólfinu og á hendur ákærða Ó-kk-þgf H-kk-þgf fyrir að sparka í bak brotaþola þegar hann liggur í gólfinu, með þeim afleiðingum að brotaþoli fær kúlu aftan á hnakka vinstra megin um það bil 5 x 5 cm stóra, bólgu yfir vinstra gagnauga, sem nær upp að augabrún og niður að kinnhyrnu og eymsli yfir áverkum á hnakka og gagnauga. Hann var með sár inní vinstri kinninni, mar á hægri öxl og hruflsár á vinstri úlnlið.

Telst þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og greiðslu sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Y, kt. [...], [...], Akureyri krefst þess að ákærðu verði dæmir insolidum til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð kr. 1.500.000 ásamt vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 6. mars 2022, til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi var kynnt ákærðu, en dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Auk þess er gerð krafa um að ákærðu verði dæmdir til greiðslu lögmannskostnaðar samkvæmt mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti.“

Afstaða og kröfur ákærðu

2 Ákærðu játa báðir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök samkvæmt ákæru, en telja að ákærði hafi ögrað þeim og átt upptök að átökunum og því beri að horfa til 3. mgr. 218. gr. c. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 (hgl.) við ákvörðun refsingar og láta hana falla niður eða lækka. Ákærðu samþykkja að greiða bætur en krefjast verulegrar lækkunar bótakröfu. Loks krefjast ákærðu hæfilegra málsvarnarlauna til handa verjendum sínum, sem að hluta verði greidd úr ríkissjóði með hliðsjón af því að aðalmeðferð hafi lotið alfarið að því hvort ögrun hafi átt sér stað eða ekki.

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Með hliðsjón af játningum ákærðu, sem samræmast gögnum málsins, lýtur sönnunarfærsla í málinu alfarið að því hvort brotaþoli hafi átt upptök að átökum með árás, ertingum eða líku, sbr. 3. mgr. 218. gr. hgl.

4 Fyrir liggja upptökur af atvikum málsins sem sýna aðdraganda og upptök árásar ákærðu á brotaþola og árásina sjálfa. Upptökurnar bera með sér að orðaskipti hafi átt sér stað í aðdraganda árásarinnar og að æsingur hafi verið í mönnum. Upptökurnar eru án hljóðs og verður því ekki ráðið af þeim hvert innihald orðaskiptanna hafi verið.

5 Í málinu liggur fyrir áverkavottorð sem staðfestir þá áverka brotaþola sem greinir í ákæru.

Skýrslur fyrir dómi

6 Verður nú gerð grein fyrir skýrslum fyrir dómi að því marki sem þýðingu hefur.

7 Ákærði Ó-kk-nf H-kk-nf kvaðst hafa heilsað brotaþola á veitingastaðnum [...] og þeir farið að spjalla. Brotaþoli hafi verið með ögrandi háttsemi við ákærðu, leiðindi og stæla og kallað þá „aumingja“ og „litla stráka“. Hann hafi ásakað ákærða um að svindla á prófi í [...]. Ákærði kvaðst ekki muna hvernig átökin sjálf hófust. Hann muni eftir að brotaþoli hafi ýtt í meðákærða X. Honum finnist hann muna eftir að brotaþoli hafi ítrekað sagt meðákærða að kýla sig. Hann minntist þess ekki að neinn hafi gengið að brotaþola og reynt að fá hann til að róa sig. Ákærði kvaðst halda að vitnið A hafi ekki verið kominn á staðinn í upphafi orðaskiptanna, en verið kominn áður en átökin hófust.

8 Ákærði, X kvaðst ekki hafa þekkt brotaþola áður en atvik málsins gerðust, en sjálfur stundi hann nám við [...]. Umrætt kvöld hafi hann staðið fyrir aftan meðákærða Ó-kk-þf H-kk-þf, sem hafi verið að ræða við brotaþola. Brotaþoli hafi gert lítið úr meðákærða. Ákærði hafi spurt hvers vegna brotaþoli væri að kalla meðákærða þessum orðum. Þeir hafi síðan farið og sest niður og ákærði reynt að róa sig. Síðan hafi þeir aftur staðið upp og þá hafi A verið að reyna að róa brotaþola og fá hann til að biðjast fyrirgefningar. Vinur ákærða, sem kallaður sé [...], hafi líka verið að reyna að róa brotaþola. Ákærði hafi komið að og sagt brotaþola að hætta þessum dónaskap, en brotaþoli hafi þá verið að „fokka á mig“ og „með handahreyfingar í átt að mér“ en hafi ekki slegið til ákærða. Síðan hafi brotaþoli öskrað hátt „lemdu mig“. Ákærði hafi „svarað með höndunum“, en muni ekki hve oft. Ákærði kvaðst ekki muna muni hvort brotaþoli hafi sagt öðrum að lemja sig. Ákærði hafi upplifað þetta þannig að brotaþoli hafi viljað slást.

9 Aðspurður hvers vegna ákærði hafi hlaupið af vettvangi eftir árásina á brotaþola, kvað hann þá ákærðu hafa farið af vettvangi, þar sem ekki hafi verið ástæða til að vera þarna lengur.

10 Þeir ákærðu hafi aldrei rætt um að ráðast á brotaþola. Þeir hafi fyrst verið tveir vinir þarna, en síðan hafi A og nefndur [...] komið inn og hitt þá. [...] sé vinur ákærða. Brotaþoli hafi verið þarna með fjögurra eða fimm manna vinahópi.

11 Vitnið Y, brotaþoli, kveðst hafa farið inn á [...] með vinkonu sinni um þrjúleytið umrædda nótt. Tveir kunningjar sem hann þekkti úr [...] hafi slegist í för. Hann hafi hitt kunningja sinn, ákærða Ó-kk-þf H-kk-þf og þeir tekið létt spjall. Brotaþoli hafi spurt ákærða í gríni hvort hann hafi svindlað á prófi og þá hafi ákærði orðið mjög reiður eins og „ýtt hafi verið á switch.“ Brotaþoli hafi síðar reynt að stilla til friðar þegar þeir hafi komið að honum aftur, en þeir hafi verið með stæla og brotaþoli hafi reiðst við og „ég kalla þá illum nöfnum“ og „svara fyrir mig“. Kvaðst hann hafa kallað þá „litla karla“ og „asnalega að nenna að standa í þessu“. Þeir væru í framhaldsskóla og kjánalegir að hóta ofbeldi. Orðunum hafi hann fyrst beint að ákærða Ó-kk-þgf H-kk-þgf, en síðan hafi ákærði X stigið inn í ásamt þeim þriðja og brotaþoli þá beint orðunum að þeim líka. Síðan hafi þeir ráðist á hann og hann muni ekki meira, enda hafi hann legið rotaður í gólfinu. Hann muni ekki hvernig átökin byrjuðu eða hvort hann hafi manað þá til átaka. Mögulega hafi hann nefnt við þá að berja sig, en hann muni ekki eftir einni sekúndu af árásinni. Kvaðst hann þó muna að hafa alla vega ekki ýtt í ákærða X áður en árásin átti sér stað, en gæti ekki fullyrt hvort hann hafi gert það eftir að hún hófst. Kvaðst hann muna eftir að þriðji aðili hafi verið kominn upp við andlit sitt með hinum tveimur, það hafi sennilega verið A, en hann hafi ekki þekkt hann þá.

12 Kvaðst brotaþoli ekki muna eftir að hafa slegið til neins, né að ákærðu eða félagi þeirra hafi reynt að stilla til friðar. Kannaðist hann við að hafa verið orðinn pirraður þegar þeir komu í seinna skiptið. Hann hafi upplifað það svo að þeir hafi viljað slást við hann. Brotaþoli kvaðst hafa reynt að útvega sér far frá veitingastaðnum, en enginn hafi getað sótt hann. Hann hafi óttast, og í raun verið fullviss um að á hann yrði ráðist ef hann færi út af staðnum og því viljað bíða þar þangað til hann gæti tryggt sér far heim. Hann hafi kallað ákærðu illum nöfnum og ekki talið að þeir myndu ráðast á sig inni á staðnum þar sem myndavélar væru þar. Í því öryggi hafi hann staðið með sjálfum sér og svarað fyrir sig þegar ákærðu hafi verið með ljót orð við sig og hótanir um ofbeldi. Þeir hafi sagt að þeir skyldu fara út og útkljá þetta þar. Því hafi hann svarað, en ekki átt von á að þeir réðust á sig inni. Hann hafi látið „þetta flakka“ og ekki viljað „láta þá valta yfir mig.“ Þeir hafi ögrað honum og margoft sag tað þeir ættu að fara út og útkljá málið. Ákærði X-kk-nf sagt að „hann gæti alveg lamið mig inni á staðnum, eftir að ég sagði við hann að hann væri ekki að fara að lemja mig inni á staðnum.“

13 Áður en ákærðu komu aftur að brotaþola hafi vinir hans verið að segja honum að „reyna bara að fara“.

14 Um afleiðingar árásarinnar kvaðst brotaþoli hafa fengið glóðarauga og kúlu á hnakkann. Glóðaraugað hafi horfið á um tveimur vikum. Hann hafi verið vankaður í langan tíma.

Hann hafi átt erfitt með svefn og fengið ítrekaða höfuðverki í sex til níu mánuði. Hann hafi verið mjög þreyttur á daginn og sofið töluvert meira en áður. Það sé nýlega sem hann hafi hætt að finna fyrir líkamlegum eftirköstum og kveðst telja sig hafa jafnað sig líkamlega. Andlega finnist honum erfitt að fara út um helgar og eiga á hættu að sjá ákærðu eða upplifa sambærilegan atburð.

15 Vitnið, B, kvaðst hafa verið að ganga að [...]að leita sér að mat. Hún hafi verið undir áhrifum, en verið að renna af henni. Hún hafi verið í skíðaferð á Akureyri með [...]. Vinkona hennar hafi komið og sagt henni að það gæti verið að það væru menn að fara að berja strák sem væri með þeim í skóla og vinkonan hafi látið lögregluna vita. Er vitnið hafi komið inn á staðinn hafi fjórir strákar verið að rífast í brotaþola um eitthvað sem „meikaði engan sens“, þeir hafi hótað að berja hann og hann hafi svarað „já komið þið bara og berjið mig!“ Hún hafi komið til brotaþola og spurt hvort hún ætti að setjast hjá honum á meðan hann biði eftir matnum. Mennirnir hafi farið í burtu, en síðan hafi þeir komið aftur og verið mjög æstir og hótað honum og sagst ætla að berja hann og hann svarað á sama veg. „Já komið bara og berjið mig!“ Hún hafi sagt honum að þetta væri nú ekki sniðugt. Þá hafi einn þeirra komið og ógnað brotaþola og hún þá ýtt í hann. Hann hafi svarað að brotaþoli hafi verið að kalla þá aumingja og hún þá sagt, „já er það ástæða til að berja fólk?“ Hún hafi verið að reyna að róa þennan mann. Þeir hafi samt verið fjórir að hóta ákærða. Síðan hafi þetta þróast í það að á meðan hún var að tala við þennan mann hafi hinir ráðist á brotaþola og hún séð hann í gólfinu þegar hún leit við.

16 Ákærði hafi verið „með kjaft við þá á móti“, en það hafi verið meira svona „varnar kjaftur“. Hann hafi ekki viljað lúffa fyrir þeim. Hann hafi viljað virðast harður. Að hennar mati hafi hann ekki viljað lenda í átökum við þá, en orð hans hafi mátt skilja þannig aðhann hafi verið að ögra þeim til að ráðast á sig.

17 Vitnið kvaðst vera skólafélagi brotaþola, en þau hafi ekki þekkst áður. Þau hafi ekki rætt þetta atvik síðar. Vitnið staðfesti skýrslu sína fyrir lögreglu og kvað minni sitt hafa verið skýrara þá, enda atvikið þá nýskeð. Hún hafi ekki upplifað sig í hættu þegar hún hafi reynt að stilla til friðar, en samt haft á tilfinningunni miðað við hvernig ákærðu létu að það yrðu slagsmál. Brotaþoli hafi einnig tekið þátt í rifrildinu.

18 Vitnið D, kvaðst hafa farið með brotaþola að fá sér mat á [...]. Hún hafi verið undir áhrifum, en ekki mikið. Rifrildi hafi orðið á milli hóps stráka og brotaþola. Vitnið og fleiri hafi síðan verið að reyna að róa aðila, bæði brotaþola og ákærðu. Síðan hafi slagsmál upphafist inni á staðnum. Hún muni ekki hvað brotaþoli hafi sagt við ákærðu, en það hafi snúið að svindli í prófum. Rifrildið hafi hafist vegna þess. Hún muni ekki hvað sagt var í aðdraganda árásarinnar.

19 Brotaþoli hafi verið bekkjarbróðir vitnisins. Hún líti á hann sem vin sinn, þar sem þau hafi verið þrjú ár saman í [...] og oft spjallað saman.

20 Vitnið E kvaðst hafa verið í röð á [...]. Rifrildi hafi hafist. Einhverjir aðilar hafi farið að æsa sig meira en efni stóðu til. Hann hafi haft á tilfinningunni að slagsmál myndu verða. Hann muni síðan eftir að brotaþoli hafi legið í gólfinu og tveir eða þrír aðilar verið að lemja hann. Það hafi alla vega verið þrír sem hafi verið að veitast að honum.

21 Í aðdragandanum hafi árásarmennirnir verið að æsa sig og brotaþoli hafi sagt „Lemdu mig þá efþú virkilega vilt gera það.“ Brotaþoli hafi verið að æsa sig á móti þeim og „ekki verið að gera gott“ með því að segja þetta við þá. Vitnið kveður brotaþola hafa beint þessum orðum að öðrum ákærðu. Vitnið hafi upplifað þetta þannig að brotaþoli hafi ekki viljað sýna veika hlið á sér, heldur sýna styrkleika. Hann hafi ekki upplifað það þannig að brotaþoli hafi verið að biðja um að ákærði lemdi sig, en hann hafi verið að standa með sjálfum sér.

22 Vitnið A kvaðst hafa kom inn á [...] eftir að rifrildi milli ákærðu og brotaþola var hafið. Brotaþoli hafi setið við borð og snúið frá því. Kvaðst vitnið ekki muna þetta skýrt, enda nokkuð um liðið. Þeir hafi verið að ræðast við. Vitnið hafi komið sér á milli og farið að spjalla við brotaþola og spurt hvað væri í gangi og hvort hann vildi ekki bara drífa sig út, hann hafi verið búinn að borða. Brotaþoli hafi spurt „Hver í fokkanum ég væri“. Vitnið hafi þá kynnt sig og rétt út hendina, en brotaþoli þá slegið hendina í burtu og sagt „ætlar þú að berja mig! “. Vitnið hafi svarað að hann ætlaði ekki að gera það, en að ákærðu gætu gert það. Brotaþoli hafi þá sagt „Segðu þeim þá að fokking gera það“. Vitnið hafi þá sest niður og gefist upp á brotaþola. Hann hafi síðan séð að átök höfðu brotist út á milli ákærðu og brotaþola. Hannmuni ekki eftir að fleiri hafi tekið þátt í atburðarásinni. Vitnið kvaðst ekki minnast að ákærðu hafi verið æstir þegar hann kom inn, en brotaþoli hafi verið æstur. Að mati vitnisins hafi þetta verið „óþarfa vesen“ af hálfu beggja aðila. Vitnið kveðst hafa verið að reyna að róa ákærðu líka, en þeir séu vinir hans.

Forsendur og niðurstaða

Ákvörðun refsinga rog sakarkostnaðar

23 Ekki er ágreiningur í málinu um háttsemi þá sem ákærðu er gefin að sök. Þeir bera hins vegar fyrir sig að ákærði hafi átt upptökin að átökunum með ertingum og því beri að horfa til 3. mgr. 218. gr. c. hgl. við ákvörðun refsingar.

24 Ákærðu, vitnum og brotaþola sjálfum ber saman um að hann hafi átt upptök að því að hnýta í ákærðu með orðum um svindl á prófi. Þó brotaþoli hafi ætlað þessi orð í gríni hafi þau farið illa í ákærðu. Orðaskipti hafi orðið, þar sem aðilar hafi látið styggðaryrði falla hvor að öðrum. Brotaþoli kannaðist við að hafa haldið áfram að kalla ákærðu ljótum nöfnum og hann hafi m. a. nefnt þá „litla karla“ og „kjánalega“, en þetta hafi hann látið flakka inni á staðnum í trausti þess að þar myndu þeir ekki ráðast á hann. Hélt brotaþoli þessari háttsemi áfram eftir að vinir hans reyndu að fá hann ofan af því. Að mati dómsins fólust í þessari framgöngu brotaþola ertingar í skilningi 3. mgr. 218. gr. c. F er því hins vegar fjarri að viðbrögð ákærðu hafi verið í samræmi við tilefnið og kemur því ekki til álita að lækka refsingu með stoð í ákvæðinu.

25 Við ákvörðun refsingar verður ekki fram hjá því litið að ákærðu réðust að brotaþola í sameiningu og héldu árásinni áfram þar sem hann lá óvígur á gólfinu og teljast þeir þannig hafa unnið verkið í félagi sem horfir þeim til refsiþyngingar, sbr. 2. mgr. 70. gr. hgl. Þá horfir til þyngingar að árásin beindist að höfði ákærða sem er til þess fallið að hafa hættu í för með sér, sbr. 3. tl. 1. mgr. 70. gr. hgl. Til lækkunar horfir ungur aldur ákærðu, sem voru 17 og 18 ára gamlir er brotið átti sér stað, sbr. 4. tl. 1. mgr. 70. gr. og hreinn sakaferill þeirra. Auk þess verður litið til þáttar brotaþola í deilum aðila í aðdraganda árásarinnar, sbr. 7. tl. 1. mgr. 70. gr. Með hliðsjón af framangreindu þykir refsing beggja ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. hgl.

26 Með hliðsjón af niðurstöðu málsins verður ákærðu gert að greiða sakarkostnað. Í þingbók 28. júní sl. er ákærðu voru inntir eftir afstöðu til sakargifta í málinu játaði hvorugur skýlaust, heldur bar ákærði Ó-kk-nf H-kk-nf fyrir sig að honum hafi verið ögrað, en ákærði X að brotaþoli hafi beðið hann um að kýla sig. Við upphaf aðalmeðferðar lýsti ákærði Ó-kk-nf H-kk-nf því yfir aðhann byggði vörn sína annað hvort á ögrun eða því að brotaþoli hafi samþykkt háttsemi ákærðu. Að loknum skýrslutökum fyrir dómi lýstu verjendur beggja ákærðu yfir að þeir byggðu vörn ákærðu á því að brotaþoli hafi ert þá til átaka, en ekki væri lengur byggt á samþykki. Ekki er því fallist á það með ákærðu að sá hluti sakarkostnaðar sem fylgdi aðalmeðferð málsins verði felldur á ríkissjóð á þeim grunni að aðalmeðferðin hafi alfarið lotið að því hvort ögrun hafi átt sér stað af hálfu brotaþola. Verður ákærðu gert að greiða útlagðan sakarkostnað málsins 35.504 krónur, auk þess sem ákærðu verður hvorum um sig gert að greiða málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna eins og í dómsorði greinir að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Einkaréttarkrafa og málskostnaður

27 Með vísan til dómsniðurstöðu á brotaþoli rétt á miskabótum úr hendi ákærðu samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ekki þykja efni til að lækka bótarétt brotaþola með vísan til eigin sakar, enda fór háttsemi ákærðu langt fram úr því sem eðlilegt var miðað við tilefnið. Samkvæmt áverkavottorði sem fyrir liggur í málinu hlaut brotaþoli við árásina þá áverka sem lýst er í ákæru hér að framan. Brotaþoli lýsti því fyrir dómi að hann hafi þjáðst af höfuðverkjum og svefnleysi fyrstu mánuðina á eftir, auk þess sem honum þyki erfitt að fara út um helgar af ótta við að lenda í einhverju sambærilegu. Framangreindar afleiðingar eru í samræmi við það sem vænta má að líkamsárás sem þessi leiði af sér. Þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 3 00.000 krónur með hliðsjón af atvikum og dómaframkvæmd. Þá verður ákærðu gert að greiða brotaþola skaðabætur vegna útlagðs sjúkrakostnaðar að fjárhæð 28.162 krónur. Samkvæmt gögnum málsins var bótakrafan kynnt ákærðu 1. september 2022. Verður fallist á vaxtakröfu brotaþola eins og nánar greinir í dómsorði. Þá verður ákærða gert að greiða brotaþola 5 95.200 krónur í málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

28 Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf, aðstoðarsaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, Ó-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940.

Ákærði, X, sæti fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940.

Ákærðu greiði brotaþola, Y, kt. [...], sameiginlega 328.162 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 6. mars 2022 til 1. október 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk 595.200 króna í málskostnað.

Ákærðu greiði sameiginlega útlagðan sakarkostnað 35.504 krónur, auk þess sem ákærði Ó-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, lögmanns, 482.122 krónur, og ákærði X greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kk-ef H-kk-ef, lögmanns, 482.122 krónur og 43.935 króna útlagðan ferðakostnað verjandans.