E-606/2017

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 16. febrúar 2016 og dómtekið 1. febrúar sl. Stefnandi er R, gata, Reykjavík. Stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25, Reykjavík.

Stefnandi gerir kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda og bótarétti stefnanda úr ábyrgðartryggingu húseiganda fasteignarinnar Hátúns 2 í Reykjavík, hjá stefnda, vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir af völdum slyss í húsnæðinu þann 15. september 2013. Hún krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi gerir aðallega þá kröfu að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda, en til vara að krafan verði lækkuð. Hann krefst einnig málskostnaðar.

I.

Málsatvik og helstu ágreiningsefni

Stefnandi slasaðist þegar hún féll í tröppum í húsi Hvítasunnukirkjunnar Fíladelfíu við Hátún 2 í Reykjavík sunnudaginn 15. september 2013. Stefnandi, sem var sjálfboðaliði í barnastarfi kirkjunnar, fór þegar stutt var liðið á almenna guðsþjónustu með fimm ára syni sínum niður í kjallara hússins til að taka þátt í sérstakri barnadagskrá. Leiðin lá niður breiðar, steinsteyptar, flísalagðar tröppur og átti stefnandi nokkur þrep ófarin niður þegar hún féll. Tröppurnar eru á bilinu 1,35 til 1,44 metrar á breidd og eru veggir beggja vegna, en handrið eða handfesting þegar gengið er niður stigann vinstra megin. Samsvarandi handfesting er ekki hægra megin. Þegar stefnandi féll var allmargt fólk á leið samtímis niður tröppurnar, bæði börn og fullorðnir. Stefnandi, sem var kominn 20 vikur á leið þegar slysið varð, missti fótanna í tröppunum og kom harkalega niður á hægri öxlina. Niðurstaða fyrirliggjandi matsgerðar er að stefnandi hafi hlotið 100% tímabundna læknisfræðilega örorku frá 15.09.2013–22.09.2013, en 75% frá 23.09.2013–23.10.2013. Þá var varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda metin 12%.

Stefnandi fór fram á afstöðu stefnda til bótaskyldu vegna slyssins, en hann hafnaði bótaskyldu. Þeirri ákvörðun var skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum en þar var bótaskyldu einnig hafnað. Meginágreiningur aðila varðar það hvort slysið hafi orðið vegna óhappatilviks eða sakar húseiganda vegna vanbúnaðar á stiganum. Ekki er ágreiningur um að málshöfðuninni sé einungis beint að Verði tryggingum hf.

Dómari fór á vettvang við upphaf aðalmeðferðar málsins. Við aðalmeðferð málsins gaf R aðilaskýrslu. Þá gaf skýrslu sem vitni K sem einnig var sjálfboðaliði í barnastarfi kirkjunnar á þessum tíma.

II.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir slysi og líkamstjóni þann 15. september 2013 og hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort fyrir hendi sé bótaréttur úr gildri ábyrgðartryggingu húseiganda, hjá stefnda.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt gildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012, sbr. reglugerð nr. 1173/2012 og nr. 350/2013, skuli handrið vera báðum megin á öllum stigum og annars staðar þar sem hætta er á falli, sbr. gr. 6.5.1. Á stiga eða tröppu sem er 0,9 m breið eða mjórri, sbr. gr. 6.4.8, og liggur að vegg er þó heimilt að hafa eitt handrið/handlista. Umræddur stigi er 1,44 metrar á breidd og einungis handrið öðrum megin. Frágangurinn brjóti því í bága við ákvæði byggingarreglugerðar og sé beinlínis varasamur þeim sem þar eiga leið um, ekki síst þegar margt fólk er statt í tröppunum samtímis. Stefnandi vísar jafnframt til eldri reglugerða nr. 77/1992 og 441/1998 sem gera ráð fyrir að sett séu handrið báðum megin meðfram tröppum sem fara yfir ákveðna breidd.

Stefnandi telur að það skipti ekki máli hvort frágangur stigans hafi verið í samræmi við lög og reglur á þeim tíma sem fasteignin var byggð, eða einstakir hlutar hennar endurbyggðir. Verulegar breytingar hafi orðið á nýtingu á rými í kjallara eða á jarðhæð hússins, sem hafi vistað unglingastarf Hvítasunnukirkjunnar frá árinu 1996 og síðar barnastarf frá 2003, en var samkvæmt upphaflegum teikningum óútgrafið og síðar nýtt sem geymslur. Kirkjan dragi að sér sóknarbörn og kirkjugesti og verði að gera þær kröfur til eiganda slíks húsnæðis að hann tryggi öryggi þeirra sem þangað eiga erindi, óháð byggingarári húsnæðis og þeim reglum sem giltu á byggingartíma þess, við endurbætur eða breytingar á nýtingu. Aðstæður í stigagangi hafi verið óforsvaranlegar þar sem þetta sé húsnæði þar sem samkomur eru haldnar og fjölda fólks er ætlað að fara um með börnum, oft í troðningi, sbr. enn fremur lög nr. 7/1998 og 3. ml. 1. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 941/2002 og Hrd nr. 777/2013 og nr. 184/2007.

III.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að stiginn hafi ekki verið í samræmi við lög og reglur þegar slysið varð. Ástand fasteignarinnar hafi verið í samræmi við þær kröfur sem gerðar voru á þeim tíma þegar hún var byggð, en þá hafi ekki verið gerð krafa um handrið beggja vegna í stiga sem lægi við vegg. Lög og reglur sem voru sett löngu eftir þann tíma séu málinu óviðkomandi. Sama starfsemi hafi farið fram í húsnæðinu frá upphafi, en samkvæmt ákvæði gr. 6.1.5 í núgildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012 sé einungis skylt að tryggja aðgengi þegar um breytta notkun þegar byggðra mannvirkja sé að ræða.

Þá vísar stefndi til þess að engin orsakatengsl séu á milli meints vanbúnaðar og slyss stefnanda, en fyrir því beri stefnandi sönnunarbyrði. Stefndi telur augljóst að það að handriðið vantaði öðrum megin í stiganum geti ekki verið orsök slyssins, enda óumdeilt að ástæða þess að stefnandi missti jafnvægið hafi verið troðningur í stiganum þegar fjölmenni átti þar samtímis leið um. Lýsingar stefnanda sjálfrar bendi til þess að stefnandi hafi misst fótanna í troðningnum og ekki átt nokkra möguleika á að verja sig falli. Tjónið megi því rekja til gáleysis hennar sjálfrar eða óhappatilviljunar, með því að ákveða að ganga niður stigann ásamt fjölda manns, komin 20 vikur á leið með ungt barn sér við hlið. Þá sé ósannað að stefnandi hafi verið þeim megin í stiganum sem ekkert handrið var og jafnframt að það hefði nokkru breytt. Stefnandi hafi áður sótt viðburði hjá vátryggingartaka og því verið kunnug aðstæðum og búnaði í stiganum.

Stefndi bendir á að umræddur stigi sé misbreiður, eða frá 1,35 metrum til 1,44 metra. Mesta breidd stigans sé því einungis 14 cm meiri en undanþágan kveði á um. Munurinn sé óverulegur og það blasi við að 5–14 sentimetrum þrengri stigi án handriðs hefði ekki komið í veg fyrir slysið, frekar en handrið báðum megin í stiganum. Þá er því mótmælt að vátryggingartaki hafi í starfsemi sinni brotið gegn ákvæðum laga nr. 7/1998 og reglugerðar nr. 941/2002. Ákvæði reglugerðarinnar um viðhaldsskyldu leggi ekki þá skyldu á vátryggingartaka að yfirfara og staðreyna að fasteign sé í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar hverju sinni.

Til stuðnings varakröfu sinni byggir stefndi á því að bætur beri að lækka verulega vegna aðgæsluleysis stefnanda. Stefnandi hafi verið að fylgja ungu barni sínu, komin 20 vikur á leið, og það hefði átt að gefa henni tilefni til að gæta ýtrustu varkárni, til dæmis með því að bíða eftir því að betra rými skapaðist í stiganum, sem hún vissi hvernig var frágenginn.

IV.

Niðurstaða:

Í málinu er deilt um hvort og þá hvaða áhrif lög og reglur sem sett hafa verið um aðbúnað fasteignar eftir byggingu hennar skipti máli við úrlausn um það hvort frágangur í stigagangi hafi verið forsvaranlegur. Að mati dómsins verður ekki eingöngu horft til þeirra reglna sem giltu á þeim tíma þegar fasteignin var byggð. Í því felst ekki að yngri lög og reglur gildi fortakslaust um frágang húsnæðisins, en eigandi getur ekki verið undanþeginn öllum breytingum og úrbótum í aðgengismálum sem gerðar eru á lögum og reglum eftir byggingu þess. Til þessara reglna verður því að einhverju leyti horft til viðmiðunar.

Húsnæði Hvítasunnukirkjunnar Fíladelfíu við Hátún 2 í Reykjavík er byggt í halla og skiptist í þrjár hæðir. Kirkjan sjálf er á annarri og efstu hæð hússins, safnaðarheimilið er á fyrstu hæðinni og barna- og unglingastarf í kjallara eða á jarðhæð hússins. Stór hluti af starfsemi kirkjunnar fer því fram á tveimur neðstu hæðum húsnæðisins og starfsemin er að nokkru leyti skipulögð með þeim hætti að safnaðargestir fari að lokinni guðsþjónustu niður umræddan stiga og njóti kaffiveitinga í safnaðarheimilinu. Þátttakendur í barna- og unglingastarfi fara með sama hætti, eftir að nokkuð er liðið á almenna guðsþjónustu, niður stigann og taka þátt í skipulögðu barna- og unglingastarfi í kjallara húsnæðisins, sem sérstaklega var breytt í því skyni árið 1996 og aftur 2003. Þegar síðari breytingin var gerð var í gildi ákvæði reglugerðar nr. 441/1998 sem kveður á um það í grein 202.10 að á tröppum sem fari yfir einfalda gangbreidd, sem er 90 cm., skuli vera handrið beggja vegna.

Það tilvik sem hér um ræðir varðar húsnæði þar sem reglulega eru haldnar samkomur sem fjöldi fólks sækir. Gera verður þá kröfu til húseiganda slíkrar eignar að hann búi þannig um húsnæði undir slíka starfsemi að öryggi þeirra sem þangað eiga erindi sé tryggt. Uppsetning á handriði beggja vegna stigagangsins getur hvorki talist vera fyrirhafnarmikil né kostnaðarsöm umbót, en er engu að síður til þess fallin að auka verulega öryggi þeirra sem leið eiga um stigaganginn. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið er fallist á þá málsástæðu stefnanda að frágangur stigans hafi verið óforsvaranlegur þegar stefnandi slasaðist.

Þá varðar ágreiningur aðila það hvort orsakasamband sé á milli vanbúnaðar stigans og falls stefnanda og að ósannað sé hvort stefnandi hafi verið hægra eða vinstra megin í stiganum. Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að frágangur stigans hafi verið óviðunandi. Sú niðurstaða skiptir máli við sönnunarmat að því er varðar atvik og orsakasamband. Stigahandrið auka öryggi þeirra sem fara um stiga með því að koma í veg fyrir hugsanlegt fall í stiganum og jafnframt með því að auka möguleika á því að bregðast við falli þegar óhapp verður. Stefndi verður að bera hallann af því hvort slíkt handrið, ef það hefði verið til staðar, hefði getað forðað því að stefnandi félli í tröppunum eða komið í veg fyrir þær afleiðingar sem fallið hafði í för með sér. Þá hefur stefnandi lýst því fyrir dómi að hún hafi verið hægra megin í stiganum og vitnið K, sem jafnframt var sjálfboðaliði í barnastarfi kirkjunnar á þessum tíma, staðfestir þá frásögn.

Stefndi vísar jafnframt til þess að breidd stigans, sem sé á bilinu 1,35 til 1,44 metrar, feli í sér óveruleg frávik frá byggingarreglugerð, en heimilt er að sleppa öðrum handlista á stigum sem eru minna en 1,30 metrar á breidd og liggja að vegg. Slíkur óverulegur munur geti ekki verið orsök slyssins. Á þetta fellst dómurinn ekki. Breidd stigans ræður miklu um nýtingu hans. Því þrengri sem stiginn er, þeim mun líklegra er að umferð um hann verði með þeim hætti að einungis einn einstaklingur verði í hverju einstöku þrepi á hverjum tíma. Eftir því sem stiginn verður breiðari aukast líkur á því að fleiri séu í sama þrepinu samtímis. Slík nýting eykur slysahættu ef ekki eru handrið beggja vegna stigagangsins, enda gera byggingarreglugerðir ráð fyrir að þannig sé gengið frá stigagangi þegar hann hefur náð ákveðinni breidd.

Varðandi þann stiga sem hér um ræðir er töluverð umferð um hann, eins og áður hefur verið rakið, og með þeim hætti að allnokkur fjöldi notar stigann á sama tíma. Við vettvangskönnun kom í ljós að breidd stigans var 1,44 metrar á þeim stað þar sem stefnandi féll. Breiddin á umræddum stigagangi er þó alls staðar nægjanlega mikil til að tvær fullorðnar manneskjur geti auðveldlega gengið hlið við hlið í tröppunum. Þær aðstæður skapast iðulega þegar margir eru að fara um stigann samtímis. Með því er verulega dregið úr öryggi þess einstaklings sem gengur hægra megin í stiganum.

Loks er ágreiningur um ábyrgð stefnanda sjálfrar á slysinu. Við skýrslutöku yfir stefnanda kom fram að hún var sjálfboðaliði í barnastarfinu og hafði því margsinnis farið niður umræddan stiga. Hún þekkti því vel til aðstæðna og ákvað, samkvæmt skýrslu hennar sjálfrar fyrir réttinum, að ganga hægra megin í stiganum með ungt barn sitt fyrir framan sig, sjálf komin 20 vikur á leið. Þegar sonur hennar hægði för sína niður tröppurnar missti hún jafnvægið og féll í stiganum. Þekking stefnanda á aðstæðum, og sú staðreynd að hún var að fylgja ungu barni sínu niður tröppurnar komin 20 vikur á leið, gaf henni sérstakt tilefni til að gæta ýtrustu varkárni. Hún gat auðveldlega kosið að ganga vinstra megin niður stigann og þannig notið stuðnings af handriðinu. Það gerði hún ekki og verður að virða henni það til eigin sakar. Í samræmi við þetta verður viðurkenndur réttur stefnanda til helmings skaðabóta úr ábyrgðartryggingunni.

Að þessari niðurstöðu fenginni þykir rétt að stefndi greiði hluta af málskostnaði stefnanda, sem hæfilega er ákveðinn kr. 1.000.000, og er þá tekið tillit til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið E-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf lögmaður.

H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Viðurkennd er helmings (50%) bótaskylda stefnda og samsvarandi bótaréttur stefnanda úr ábyrgðartryggingu eiganda fasteignarinnar Hátúns 2 í Reykjavík, hjá stefnda, vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir af völdum slyss í húsnæðinu þann 15. september 2013.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf S-kk-nf.