E-7468/2005

Mál þetta var höfðað 24. nóvember 2005 og var dómtekið 1. september sl.

Stefnandi er J-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, Hofteigi 12, Reykjavík.

Stefndu eru Á-kvk-nf E-kvk-nf G-kvk-nf, Hofteigi 16, Reykjavík, G-kk-nf G-kk-nf, Beykilundi 12, Akureyri og Vátryggingafélags Íslands, Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur

Aðallega er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 463.638 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð frá tjónsdegi, 29. júlí 2004, til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 397.404 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð frá tjónsdegi, 29. júlí 2004 til greiðsludags.

Til þrautavara er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 279.447 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð frá tjónsdegi, 29. júlí 2004, til greiðsludags.

Til þrautaþrautavara er þess krafist að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 239.526 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð frá tjónsdegi, 29. júlí 2004, til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að mati réttarins auk virðisaukaskatts á málskostnað þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Dómkröfur stefndu eru aðallega þær að stefndu verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og þeim dæmdur málskostnaður.

Til vara eru gerðar þær kröfur að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málavextir

Málið er að rekja til þess að hinn 29. júlí 2004 lagði stefnda, Á-kvk-nf, bifreiðinni LJ-774 fyrir utan Hofteig 16. Vildi ekki betur til en svo að bifreiðin rann og lenti á bifreið stefnanda, TR-416, sem þá var kyrrstæð og mannlaus. Skemmdir bifreiðarinnar TR-416 voru ekki miklar og var einungis um útlitsskemmdir.

Bifreiðin TR-416 var leigubifreið og starfaði stefnandi sem leigubifreiðarstjóri þegar óhappið varð. Þurfti hann að hætta akstri um tíma, á meðan viðgerð á bifreiðinni fór fram, og varð hann því fyrir afnotamissi og tekjumissi á þeim tíma.

Bifreiðin var sett á verkstæði 30. júlí 2004, en viðgerð gat ekki hafist fyrr en 2. ágúst 2004, þar sem beðið var eftir varahlutum. Viðgerðinni lauk 18. ágúst 2004 og gat stefnandi hafið akstur 19. ágúst 2004. Alls leið því 21 dagur frá því óhappið varð og þar til stefnandi gat hafið akstur á ný.

Ekki er deilt um bótaábyrgð stefndu á tjóninu og var viðgerð á bifreiðinni greidd af stefnda VÍS. Ágreiningurinn lýtur hins vegar að því hversu háar bætur VÍS beri að greiða vegna afnotamissis stefnanda. Deilt er um það hvernig tekjur fyrir hvern unninn dag skuli reiknaðar og í hve marga daga VÍS beri að greiða bætur vegna afnotamissis stefnanda. Þá er deilt um það hvort miða skuli útreikning á afnotamissi stefnanda við rekstrartekjur hans árið 2003 eða 2004.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveðst hafa starfað sem leigubílstjóri á þessum tíma og hafi bifreiðin TR-416 verið leigubifreiðin sem notuð var við aksturinn. Stefnandi kveðst hafa unnið að því að fá gert við bifreiðina svo fljótt sem kostur var til að takmarka tjón sitt sem mest. Bifreiðin hafi verið sett á verkstæði daginn eftir tjónsdaginn, 30. júlí 2004, sem var föstudagur fyrir verslunarmannahelgi. Hinn 3. ágúst 2004, eða fyrsta virka dag eftir að bifreiðinni var komið á verkstæði, hafi stefnandi fengið uppgefið hvaða varahluti þyrfti að panta til viðgerðar bifreiðarinnar. Hinn 4. ágúst 2004 hafi stefndi pantað varahluti hjá Ræsi hf. Hinn 11. ágúst 20004 hafi varahlutir borist G.P. Réttingaverkstæði og hafi viðgerð á bifreiðinni hafist 12. ágúst 2004. Viðgerð á bifreiðinni hafi lokið 18. ágúst og hún afhent stefnanda. Hann hafi svo hafið akstur hennar 19.ágúst 2004. Engar óeðlilegar tafir hafi orðið á viðgerðinni eða varahlutapöntun og hafi stefnandi ekki með nokkru móti getað fækkað þeim dögum frekar sem afnotamissir varði.

Rekstur bifreiðarinnar hafi því stöðvaðst í 21 dag að tjónsdegi meðtöldum. Stefndi, VÍS, hafi greitt viðgerðina enda hafi ekki verið ágreiningur um að félagið væri bótaskylt vegna tjónsins. Þar sem stefndi hafi lífsviðurværi sitt af akstri leigubifreiðarinnar hafi honum verið ómögulegt að afla sér tekna á þeim tíma sem bifreiðin var til viðgerðar eða í 21 dag að tjónsdegi meðtöldum. Stefnandi hafi lagt sig mjög fram um að ganga hratt og örugglega til verks til að takmarka tjón sitt og stefndu og telur stefnandi að ekki hefði verið mögulegt að fækka þeim dögum sem vinnutap varð.

Kröfufjárhæð aðalkröfu sé þannig fundin að heildartekjur stefnanda vegna rekstrarársins 2004 séu 5.699.698 krónur. Frá séu dregnar 391.636 krónur vegna olíukaupa, 288.854 krónur vegna viðhalds, viðgerða og smurningar, 153.148 krónur og 9.000 krónur vegna veggjalda. Annar rekstrarkostnaður sé kostnaður sem ekki lækki þrátt fyrir rekstrarstöðvun og komi því ekki til frádráttar tekjum við útreikninginn. Samtala þessa sé 4.857.060 krónur.

Aðalkrafa sé þannig fundin að 4.857.060 krónum sé deilt með 220 dögum sem séu almennur fjöldi vinnudaga ársins. Samtala þessa sé 22.078 krónur, sem sé tekjutap á dag, margfaldað með töpuðum vinnudögum, sem séu í heild 21 eða 21 x 22.078 krónur, samtals 463.638 krónur.

Varakrafa er fundin með sömu aðferð nema tap á dag sé margfaldað með 18 dögum eða 18 x 22.078 krónur, samtals 397.404 krónur. Sé þá gert ráð fyrir að rekstrardagar séu að meðaltali 6 í viku.

Þrautavarakrafa sé þannig fundin að 4.857.060 krónum sé deilt með 365 dögum, þ.e. öllum dögum ársins. Samtala þessa sé 13.307 krónur, sem sé tekjutap á dag miðað við þennan útreikning, margfaldað með töpuðum vinnudögum, sem séu í heild 21 eða 21 x 13.307 krónur, samtals 279.447 krónur.

Þrautaþrautavarakrafa sé þannig fundin að 4.857.060 krónum sé deilt með 365 dögum, þ.e. öllum dögum ársins. Samtala þessa er kr. 13.307 krónur sem sé tekjutap á dag miðað við þennan útreikning, margfaldað með 18 dögum, þ.e. 18 x 13.307 krónur, samtals 239.526 krónur.

Stefndi hafi ekki mótmælt skyldu sinni til að greiða bætur vegna afnotamissis stefnanda, aðeins hafi verið ágreiningur um hve marga daga eigi að greiða fyrir og hvernig eigi að fínna út tap á rekstri hvers dags. Tjónið sé rakið til notkunar bifreiðar í eigu stefnda, G-kk-ef G-kk-ef, en tjóninu hafi verið valdið af stefndu Á-kvk-þgf E-kvk-þgf. Bifreiðin hafi verið ábyrgðartryggð hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., og því sé öllum stefndu stefnt in solidum.

Stefndi hafi ekki viljað greiða skuld sína þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir stefnanda til að innheimta og hafi málshöfðun þessi því verið nauðsynleg án frekari viðvarana.

Stefnandi byggir kröfur sínar á almennum reglum vátryggingarréttarins og um greiðslur skuldbindinga samkvæmt þeim reglum. Þá er byggt á Umferðarlögum nr. 50/1987, 1. mgr. 95. gr., sbr. 91. gr. laganna

Krafa um dráttarvexti er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu og varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991. Um málskostnað vísast til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu og lagarök

Aðalkrafa

Aðalkrafa stefndu um sýknu sé byggð á því að stefndu hafi þegar bætt stefnanda það tjón sem hann varð fyrir við það að geta ekki nýtt bifreið sína til leiguaksturs meðan á viðgerð stóð, sbr. yfirlýsingu Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra, dags. 29. júlí 2004. Hinn 18. janúar 2006 hafi stefndi, VÍS, greitt stefnanda 215.305 krónur vegna afnotamissis hans.

Óumdeilt sé að árstekjur stefnanda árið 2003 hafi verið 5.363.531 króna. Rekstrarskýrsla stefnanda fyrir árið 2003 liggi þó ekki frammi í málinu þrátt fyrir áskorun stefnda um að leggja skýrsluna fram. Af þeirri fjárhæð séu dregin þau gjöld sem stefnandi hafi sparað við það að bifreiðin var ekki í notkun þá daga sem hún var á verkstæði, en þau hafi verið árið 2003 alls 816.357 krónur, sbr. upplýsingar sem fengnar hafi verið úr rekstrarskýrslu stefnanda árið 2003. Eftir standi þá alls 4.547.174 krónur. Deilt sé í þá fjárhæð með 365 til þess að finna tekjutap á dag, sem þá verði 12.458 krónur. Stefndi, VÍS, hafi fallist á að greiða fyrir 17 daga og geri því bæturnar alls 211.786 krónur. Skekkja sé í útreikningi starfsmanns stefnda, VÍS, í bréfi til lögmanns stefnanda, dags. 21. september 2004, en samkvæmt þeim útreikningi hafi tekjutap stefnanda verið 215.305 krónur fyrir 17 daga. Stefndi, VÍS, hafi vitaskuld greitt stefnanda þá fjárhæð, 215.305 krónur, enda hafi stefnanda verið boðin sú fjárhæð með umræddu bréfi.

Bandalag Íslenskra leigubifreiðastjóra hafi samþykkt viðmið um hvað reikna beri leigubifreiðastjórum í dagpeninga vegna tjóns á leigubifreiðum sem notaðar séu til fólksflutninga. Samþykkt hafi verið viðmið sem notast beri við þegar bæta skal afnotamissi leigubifreiðastjóra og sé þá miðað við að greiða skuli 8.411 krónur fyrir hvern dag sem leigubifreiðastjóri geti ekki notað leigubifreið sína til þess að afla sér tekna. Það sé ljóst að stefndi, VÍS, hafi greitt stefnanda mun meira í dagpeninga en hin almennu viðmið geri ráð fyrir. Með þessu hafi stefndi viljað koma til móts við stefnanda og reyna að leysa málið farsællega.

Stefndi, VÍS, mótmælir því að miða beri við rekstrartekjur ársins 2004 þegar tekjutap stefnanda er reiknað út. Upphaflega hafi rekstrartekjur ársins 2003 verið lagðar til grundvallar til þess að finna tekjutap stefnanda fyrir hvern dag sem hann gat ekki nýtt bifreið sína til þess að afla sér tekna. Venja sé að miða við rekstrartekjur síðasta heila árs, til þess að finna tekjutap fyrir hvern dag. Tekjur stefnanda árið 2004 gefi ekki rétta mynd af heildartekjum hans það ár, þar sem hann hafi orðið fyrir tekjutapi í 21 dag árið 2004.

Deilt sé um það hversu marga daga stefnda, VÍS, beri að bæta stefnanda vegna afnotamissis hans á meðan bifreið hans var á verkstæði. Stefndi hafi ekki fallist á að greiða fyrir alla þá 21 daga sem bifreið stefnanda var á verkstæði. Bifreið stefnanda hafi farið á verkstæði 30. júlí 2004, en viðgerð ekki hafist fyrr en 12. ágúst 2004. Biðin eftir varahlutum hafi tekið alls 7 daga, eða frá 4. ágúst 2004 til 11. ágúst 2004. Fordæmi Hæstaréttar styðji það að ekki verði lögð sú skylda á þann sem bótaskyldur sé að fullbæta afnotamissi á bifreið vegna tafa á viðgerð, sem stafi af vöntun varahluta.

Í fyrstu hafi stefndi boðist til þess að greiða stefnanda afnotamissi í 14 daga, en stefnandi hafi ekki fallist á það. Í þeim tilgangi að sætta málið, og koma til móts við stefnanda, hafi stefndi boðist til þess að hækka boð sitt og boðist til þess að greiða stefnanda 17 daga vegna afnotamissis. Stefnandi hafi ekki fallist á það tilboð stefnda, VÍS.

Aðalkröfu stefnanda, þess efnis að stefndu greiði honum 463.638 krónur vegna afnotamissis, sé mótmælt. Stefndu mótmæli því að deilt sé með 220 dögum, sem séu um það bil virkir vinnudagar á ári hverju, en krafist svo afnotamissis fyrir alla þá 21 daga sem bifreiðin var á verkstæði. Af þeim 21 degi sem bifreiðin var á verkstæði hafi alls verið 7 frídagar.

Varakröfu stefnanda, þar sem krafist sé 397.404 króna vegna afnotamissis, sé hafnað af stefndu. Fjárhæð varakröfu sé fundin þannig út að deilt sé með 220 dögum í árstekjur stefnanda og svo margfaldað með 18. Þessari aðferð mótmæli stefndu sem rangri. Ekki sé rétt að deila í árstekjur með 220 dögum sem séu virkir vinnudagar á ári hverju, en margalda svo þá daga sem krafist sé afnotamissis með 18, eins og stefnandi hefði unnið 6 daga vinnuviku.

Stefndu mótmæli því í þrautavarakröfu stefnanda að krafist sé afnotamissis í alla þá 21 daga sem bifreiðin var á verkstæði. Fordæmi Hæstaréttar styðji það að sá sem sé bótaskyldur, beri ekki að fullbæta afnotamissi á bifreið vegna tafa á viðgerð sem starfi af bið eftir varahlutum.

Stefndu mótmæli því í þrautaþrautavarakröfu stefnanda að krafist sé afnotamissis fyrir 18 af þeim 21 degi sem bifreiðin var á verkstæði.

Kröfur um málskostnað í aðalkröfu styðja stefndu við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Varakrafa

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu um sýknu, er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Til stuðnings varakröfu vísist til ofangreindra röksemda fyrir aðalkröfu.

Krafa um málskostnað í varakröfu sé grundvölluð á 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Gerður er almennur fyrirvari við vaxtakröfu stefnanda og er kröfu um dráttarvexti mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Niðurstaða

Ekki er í máli þessu deilt um bótaskyldu stefndu. Hafa stefndu fallist á að greiða beri stefnanda bætur vegna afnotamissis en deilt er um fyrir hve marga daga beri að greiða bætur og jafnframt hvernig beri að reikna út tjón stefnanda.

Eins og rakið er hér að framan varð tjónið 29. júlí 2004. Bifreiðin var sett á verkstæði 30. júlí 2004. Beðið var eftir varahlutum í bifreiðina til 12. ágúst s.á. Þann dag hófst viðgerð sem lauk 18. ágúst 2004.

Hinn 30. júlí 2004 var föstudagur fyrir verslunarmannahelgi. Í stefnu er því haldið fram að þriðjudaginn 3. júlí 2004 hafi stefnandi fengið upplýsingar um hvaða varahluti þyrfti að panta til viðgerðar á bifreiðinni. Varahlutirnir hafi verið pantaðir hjá Ræsi hf. 4. ágúst 2004. Þeir hafi borist 11. ágúst og viðgerð á bifreiðinni hafist 12. ágúst 2004.

Fyrir dóminn kom Þ-kk-nf Á-kk-nf, fulltrúi forstöðumanns í þjónustudeild Vátryggingafélags Íslands hf. Aðspurður um bið eftir varahlutum taldi hann að bið eftir stærri varahlutum, eins og í tilviki stefnanda, væri 3 til 5 dagar. Varðandi það tilvik sem hér um ræðir taldi hann óeðliegt hve langur tími leið þar til varahlutirnir voru pantaðir.

Í ljósi þess sem rakið er hér að framan verður ekki talið að óeðlilega langur tími hafi liðið frá tjónsdegi þar til varahlutirnir voru pantaðir. Afhending varahlutanna tók 7 daga. Enda þótt það kunni að vera í lengra lagi miðað við framburð Þ-kk-ef Á-kk-ef fyrir dómi, verður ekki séð að það hafi verið af ástæðum er snerta stefnanda. Er því ekki fallist á að stefnandi hafi getað fækkað þeim dögum sem hann var án bifreiðar sinnar. Þykir ekki sýnt fram á að neinar óeðlilegar tafir hafi orðið sem stefnandi eigi sök á. Ber því að fallast á að hann eigi rétt til bóta fyrir afnotamissi í 21 dag.

Er stefnandi leitaði til Vátryggingafélags Íslands hf. með kröfu sína um afnotamissi virðist ekki hafa verið ágreiningur um að miða við rekstrarskýrslu bifreiðarinnar 2003. Bótakröfu sína nú byggir stefnandi hins vegar á rekstrarskýrslu bifreiðarinnar 2004.

Í skaðabótarétti hefur sú hefð ríkt við ákvörðun bóta að miða við tekjur er viðkomandi hefur haft fyrir tjónsatburð. Verður að telja að það sé eðlilegri mælikvarði á tjón en tekjur sem viðkomandi aflar eftir tjónsatburð. Stefnandi hefur lagt fram í málinu rekstrarskýrslu bifreiðarinnar fyrir árið 2004 en ekki fyrir árið 2003 þrátt fyrir áskorun stefnda. Í upphafi samningaviðræðna aðila var miðað við að árstekjur stefnanda væru 5.363.531 króna en kostnaður sem stefnandi sparaði við að bifreiðin væri ekki í notkun næmi 816.357 krónum. Eftir standa 4.547.174 krónur. Hefur stefnandi ekki mótmælt þessum fjárhæðum.

Með því að ekki þykir tækt að miða við tekjur stefnanda eftir að tjón varð, þykir, samkvæmt þeim gögnum er fyrir liggja, verða að miða við rekstrartekjur stefnanda árið 2003. Í ljósi þess að krafa stefnanda um afnotamissi í 21 dag tekur ekki mið af frídögum ber að deila í umrædda fjárhæð með 365. Fæst þá fjárhæðin 12.458 krónur sem telst sú fjárhæð sem stefnandi tapaði hvern dag á því að bifreiðin var ekki í notkun. Miðað við 21 dag, sbr. það sem áður er rakið, telst tjón stefnanda vegna afnotamissis umrætt tímabil nema 261.618 krónum. Fyrir liggur að stefndi,Vátryggingafélag Íslands hf., hefur þegar greitt stefnanda 215.305 krónur. Samkvæmt framansögðu eru óbættar 46.313 krónur og ber að taka kröfur stefnanda til greina með þeirri fjárhæð.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 125.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Á-kvk-nf E-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði in solidum stefnanda, J-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf, 46.313 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. september 2004 til greiðsludags og 125.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf