E-3033/2018

Þetta mál, sem var tekið til dóms 1. mars 2019, höfðar S-kk-nf P-kk-nf, kt. [...], Holtsbúð 22, Garðabæ, með stefnu birtri 19. september 2018 á hendur Íslandshótelum hf., kt. [...], Sigtúni 28, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.227.129 krónur, auk dráttarvaxta, skv. VI. kafla laga nr. 38/2001 frá 16. júlí 2017 til greiðsludags.

Stefnandi krefst enn fremur málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda en til vara lækkunar hennar.

Stefndi krefst í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu.

Málsatvik

Stefndi á og rekur hótel, Fosshótel Jökulsárlóni, að Hnappavöllum í Öræfum. Stefnandi er matreiðslumeistari. Hann sótti um starf hjá stefnda og fékk. Hann bar að honum hefðu verið boðin kjör sem matreiðslumaður samkvæmt kjarasamningi félags matreiðslumeistara. Hann hafi samþykkt lægri taxta en hann hefði getað krafist en hafi einungis gert þá kröfu að fylgt væri taxta MATVÍS. Að sögn yfirmatreiðslumannsins, sem réð stefnanda til starfa, sömdu þeir svo um að stefnandi starfaði á 12 tíma vöktum í 2-2-3-kerfi og að greitt yrði eftir kjarasamningi og töxtum MATVÍS.

Stefnandi mun hafa hafið störf á hótelinu í maí 2016. Skriflegur ráðningarsamningur var ekki gerður við hann. Verið var að setja hótelið á fót og það fórst fyrir hjá stjórnendum þess að gera samninginn. Launaseðlar sýna að mánaðarlaun hans fyrir júní, júlí, ágúst og september voru 455.813 kr. og greitt var fyrir yfirvinnustundir. Í upphafi var eldhúsið ekki komið í gagnið en þegar það hafði verið opnað var, að sögn stefnanda, um það samið að hann tæki dagvaktina og sæi um morgunmatinn. Stefnandi kvaðst auk þess hafa verið mjög fús til meiri vinnu því fjölskyldan var ekki með honum. Hann hafi því tekið þær vaktir sem hann var beðinn um. Auk þess hafi hann verið einn af örfáum íslenskumælandi starfsmönnum á hótelinu og því hafi iðnaðarmenn sem hafi verið að sinna mörgu í húsinu haft samband við hann ef eitthvað var. Auk þess hafi vörubílstjórar, sem komu með vörur síðla kvölds, hringt í hann og hann hafi tekið á móti vörunum, oft án þess að skrá tímana. Hann bar einnig að auðsótt hefði verið að fá frí þegar hann þurfti þess með.

Haustið 2016, að öllum líkindum í september, gerði hótelstjórinn drög að ráðningarsamningi sem yfirmatreiðslumaðurinn átti að leggja fyrir stefnanda. Samkvæmt þeim drögum var stefnandi ráðinn til þess að vinna 172 stundir í dagvinnu á mánuði fyrir 465.000 kr. mánaðarlaun á vöktum samkvæmt vaktaplani. Dagvinnan gat verið innt af hendi á tímabilinu milli kl. 07:00 og 23:00. Greitt yrði fyrir allar unnar stundir umfram þessar 172 sem yfirvinnustundir.

Yfirmatreiðslumaðurinn bar að þeim hefði samist svo um, eftir sumarið, að stefnandi tæki dagvaktir og ynni að jafnaði átta tíma á dag. Hann hefði þó getað sniðið vinnutímann eftir fyrirliggjandi verkefnum og eigin þörfum. Honum hefði því verið frjálst að vinna lengi einn daginn og hætta fyrr annan dag, t.d. föstudag. Hann hefði þó ekki átt að vinna meira en 172 tíma í mánuðinum nema yfirmennirnir óskuðu sérstaklega eftir því. Ynni hann lengur en 12 tíma á dag skyldi hann fá þá vinnu greidda sem yfirvinnu. Að sögn yfirmatreiðslumannsins voru mánaðarlaunin engu að síður vaktavinnulaun því að inn í þau hefði verið reiknaður tiltekinn fjöldi yfirvinnutíma og vaktaálag.

Stefnandi bar að hann hefði bent stjórnendum hótelsins á að samkvæmt taxta MATVÍS ættu laun hans að vera hærri en greitt hefði verið og því hafi mánaðarlaunin í þessum drögum verið hækkuð um 10.000 kr. Að sögn hótelstjórans hækkaði hún launin af því að það hafði farist fyrir hjá henni í upphafi að gera ráðningarsamning við stefnanda og hafi hún viljað bæta stefnanda það með þessari hækkun.

Stefnandi gat ekki fallist á drögin, og ritaði því ekki undir samninginn. Vinnutíminn hafi verið sveigjanlegur og hafi hann ekki verið óánægður með hann sérstaklega. Hann kvaðst einkum hafa verið ósáttur við það að fá ekki almennilegt íbúðarhúsnæði en þurfa þess í stað að hírast mánuðum saman í einu herbergi. Hann hafi auk þess viljað að hluti af kjörunum væri launaðir dagar í ferðalög til þess að hann gæti heimsótt fjölskylduna á höfuðborgarsvæðinu án þess að tapa launum við það. Auk þess hefði hann verið ósáttur við fleiri atriði í samningnum. Þegar störfum stefnanda lauk hafði ekki verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við hann.

Hótelstjórinn og yfirmatreiðslumaðurinn báru að þau hefðu bæði staðið í þeirri trú að samningurinn lægi undirritaður í skjalavörslu hótelsins. Launaseðill fyrir vinnutímabilið 21. september til og með 20. október 2016 sem var greitt út 1. nóvember sýnir að greitt var samkvæmt þessum samningsdrögum. Sama gildir um launagreiðslur það sem eftir lifði ráðningartíma stefnanda að öðru leyti en því að fæðishlunnindi bættust inn í laun sem voru greidd út árið 2017.

Með bréfi dags. 28. febrúar 2017 var stefnanda sagt upp störfum. Hann bar að uppsögnin hefði komið sér algerlega í opna skjöldu því samstarfið við hótelstjórann og yfirmatreiðslumanninn hefði ætíð verið mjög gott. Hann hafi talið sig vera að fara að „taka slaginn“ með þeim næstu sumarvertíð. Að sögn stjórnenda hótelsins skýrðist uppsögnin af skipulagsbreytingum á hótelinu. Stefnandi taldi að honum hefði verið sagt upp vegna þess að hann hefði þrýst of mikið á að fá íbúðarhúsnæði. Hann vann uppsagnarfrestinn þannig að störfum hans lauk í lok mars 2017.

Stefndi gaf stefnanda út launaseðil í hverjum mánuði. Stefnandi bar að hann hefði margsinnis gert athugasemdir við það hvernig laun hans voru reiknuð út og hafi talið að stefndi skráði mun fleiri dagvinnutíma á hann í hverri viku en heimilt væri samkvæmt lögum og kjarasamningum. Stefndi virtist skrá alla tíma sem stefnandi vann á tímabilinu frá kl. 07.00 á morgnana til kl. 23.00 á kvöldin sem dagvinnutíma. Skráðir dagvinnutímar á einum degi hafi því getað orðið rúmlega 15.

Hótelstjórinn og yfirmatreiðslumaðurinn báru að stefnandi hefði aldrei sagst vera óánægður með launin. Hann hafi einu sinni haldið því fram að þau væru rangt reiknuð út. Af því tilefni hafi verið prentaðar út allar tímaskýrslur og honum afhentar. Hann hafi sérstaklega að því spurður ekki gert neinar athugasemdir við þær.

Stefnanda minnti að hann hefði leitað til MATVÍS fljótlega eftir að hann fékk uppsagnarbréfið. Eftir að störfum hans hjá stefnda var lokið hafi hann farið til stéttarfélags síns og falið starfsmanni þess að yfirfara launaútreikninga stefnda með hliðsjón af tímaskráningu. Félagið beitti þeirri aðferð að telja alla unna tíma umfram átta á dag sem yfirvinnutíma. Unnir tímar um helgar voru skráðir sem yfirvinnutímar.

Á grundvelli þessarar greiningar vinnutíma reiknaði MATVÍS út fjárhæð áunnins orlofs stefnanda með hliðsjón af leiðréttum launum hans. Félagið fór einnig yfir tímaskráninguna með hliðsjón af reglum um greiðslur vegna skerðingar á hvíldartíma. Það var niðurstaða félagsins að heildarlaun stefnanda vegna vinnu hans í þágu stefnda hefðu átt að nema 5.680.420 krónum og áunnið orlof ætti að nema 699.342 krónum. Áunnir hvíldartímar hafi reynst 26 talsins og hafi veitt stefnanda rétt til greiðslu 70.422 króna. Samanlagt hafi greiðslur stefnda til stefnanda átt að nema 6.450.184 krónum. Hins vegar hafi stefnandi fengið greiddar alls 5.223.055 krónur. Á launaseðli fyrir mars 2017 hafi uppgjör orlofs numið 498.448 krónum. Með aprílgreiðslunni var einnig gerð upp orlofsuppbót og desemberuppbót ásamt því að laun voru leiðrétt að einhverju leyti. Samkvæmt útreikningi MATVÍS vantaði alls 1.227.129 krónur á fulla greiðslu launa, orlofs og hvíldartíma og nemur stefnukrafan þeirri fjárhæð.

MATVÍS sendi stefnda bréf 16. júní 2017 þar sem hann var krafinn um greiðslu vangoldinna launa. Stefndi hafnaði kröfunni með bréfi dagsettu 26. september 2017. Málið var höfðað ári síðar með stefnu birtri 19. september 2018.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann eigi lögvarða fjárkröfu á hendur stefnda sem nemi mismun greiddra launa, orlofs og hvíldartíma og fjárhæðar rétt reiknaðra launa og tengdra greiðslna.

Laun

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 88/1971 sé vinnuvikan 40 stundir. Með því sé átt við að dagvinnutímar geti aldrei verið fleiri en 40 í einni vinnuviku frá mánudegi til föstudags. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. skuli að jafnaði ekki unnar fleiri en átta dagvinnustundir á hverjum degi, nema sérstaklega sé samið um annað. Sams konar ákvæði sé í kjarasamningi MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins sem tók gildi 1. maí 2015 og gilti um ráðningarsamband málsaðila. Í kjarasamningnum sé einnig ákvæði þess efnis að yfirvinna hefjist þegar dagvinnu er lokið.

Eins og rakið hafi verið hafi málsaðilar ekki gert með sér samning um ráðningu stefnanda. Almennar reglur hafi því gilt um ráðningarsamband stefnanda við stefnda. Fyrst og fremst hafi þýðingu ákvæði kjarasamningsins og landslög. Hvort tveggja, fyrrgreind lög og kjarasamningurinn, kveði skýrt á um það að vinnuvikan skuli vera 40 tímar og óheimilt sé að semja um lengri vinnuviku. Samkvæmt því séu allir vinnutímar umfram átta stunda vinnudag unnir í eftirvinnu og á þeim kjörum sem um þá vinnutíma gildi. Samkvæmt því sé einnig skýrt að stundir sem séu unnar eftir að vinnudegi lýkur á föstudegi og fram á mánudagsmorgun séu einnig yfirvinnustundir.

Stefndi hafi ekki farið að þessum reglum heldur skilgreint innan vinnustunda stefnanda mun fleiri dagvinnutíma en sé heimilt. MATVÍS hafi endurreiknað laun stefnda miðað við rétta skráningu tíma og niðurstaðan sé sú að verulega hafi hallað á stefnanda í útreikningum stefnda. Útreikningar MATVÍS séu réttir og eigi stefnandi rétt á að fá laun sín leiðrétt sem nemi þeim mismun sem sé á útreikningum aðila.

Alls vanti 955.813 krónur upp á að stefnanda hafi verið greidd rétt laun. Það sé mismunur þeirrar greiðslu sem hann fékk fyrir unna tíma sem áttu að vera á yfirvinnukaupi en hann fékk greitt fyrir á dagvinnukaupi.

Orlof

Samkvæmt ákvæðum 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof eigi allir launþegar rétt til orlofslauna. Samkvæmt kjarasamningi MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins hafi orlofslaun stefnanda í störfum hans fyrir stefnda átt að nema 12,55% af heildarlaunum hans. Eftir að laun stefnanda hafi verið leiðrétt í samræmi við það sem að framan greini liggi fyrir að hann hafði unnið sér rétt til orlofslauna að fjárhæð 699.342 krónur þegar hann lauk störfum fyrir stefnda.

Stefndi hafi greitt stefnanda 498.448 krónur í orlofslaun. Mismunurinn, sem nemi 200.894 krónum, sé því vangoldin orlofslaun. Þessa fjárhæð hafi stefnda borið að greiða stefnanda við starfslok hans. Hann eigi því lögvarða kröfu á hendur stefnda sem nemi þeirri fjárhæð.

Hvíldartími

Í 2. mgr. greinar 2.3.3 í kjarasamningi MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins segir að fari hvíldartími launþega niður fyrir átta tíma á vinnusólarhring skuli hann, auk frítökuréttar, fá greidda eina klukkustund í yfirvinnu fyrir hverja klukkustund sem hvíldin fari niður fyrir átta tíma.

Fram lagðar tímaskýrslur sýni að hvíldartími stefnanda hafi ítrekað verið skertur á meðan hann vann hjá stefnda. Í heild hafi stefndi áunnið sér rétt til greiðslu fyrir 26 yfirvinnutíma vegna skerðingar á hvíld. Greiðslur til hans vegna þessa hafi því samtals átt að nema 70.422 krónum. Stefndi hafi hins vegar ekki greitt stefnanda neitt vegna skerðingar á hvíld. Stefnandi eigi því lögvarða kröfu á hendur stefnda sem nemi þessari fjárhæð.

Samanlagt nemi vangoldin laun, orlofslaun og bætur vegna skerts hvíldartíma því stefnufjárhæðinni, 1.227.129 krónum.

Eins og að framan sé rakið hafi MATVÍS sent stefnda kröfubréf 16. júní 2017. Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 eigi stefnandi því rétt á dráttarvöxtum á stefnufjárhæðina að liðnum mánuði frá því að kröfubréfið var sent.

Stefnandi vísar til ákvæða kjarasamnings MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins, einkum ákvæða 2. og 4. kafla samningsins. Hann vísar einnig til laga nr. 88/1971 um 40 stunda vinnuviku. Þá vísar hann til laga nr. 30/1987 um orlof, einkum 7. og 8. gr. þeirra laga. Krafan um dráttarvexti styðst við ákvæði 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi telur stefnanda ekki eiga neina fjárkröfu á hendur stefnda enda hafi laun, sem voru umfram kjör samkvæmt kjarasamningi, og orlof verið gerð upp að fullu við starfslok.

Ráðningarsamningur

Stefndi vísar til þess að málsaðilar hafi gert samning um ráðningu stefnanda. Jafnvel þótt skylt sé að gera skriflegan ráðningarsamning skv. ákvæðum kjarasamnings teljist ráðningarsamningur þegar hafa komist á milli aðila þegar stefnandi hafi munnlega samþykkt tilboð um það starf sem hann innti af hendi fyrir stefnda. Ljóst sé að hann hafi samþykkt tilboð stefnda eins og það birtist í fyrirliggjandi ráðningarsamningi sem stefnandi sjálfur lagði fram enda hafi hann, athugasemdalaust, þegið laun skv. ákvæðum samningsins. Á launaseðlum hans hafi verið tilgreindar yfirvinnustundir umfram þær föstu vinnustundir sem innifaldar voru í mánaðarlaunum og hafi stefnandi aldrei gert athugasemd við það. Hver mánaðamót hafi honum, eins og öðrum starfsmönnum, verið boðið að gera athugasemdir við tímaskýrslu hótelsins en hann hafi aldrei gert athugasemdir við skráningu á tímum, hvorki við fjölda yfirvinnustunda né við fjölda tíma sem skráðir voru sem vinnuskylda.

Stefnandi og hótelstjóri Fosshótels Jökulsárlóni hafi 3. janúar 2017 ritað undir viðauka við ráðningarsamning. Þar segi að símastyrkur stefnanda hækki um 5.000 kr. en önnur ákvæði ráðningarsamnings aðila skuli haldast óbreytt. Af þessu sé ljóst að málsaðilar hafi lagt til grundvallar í lögskiptum sínum þann ráðningarsamning sem láðist að undirrita. Það hafi fyrst verið með bréfi 16. júní 2017 sem stefnandi gerði athugasemdir við þegar greidd laun. Þá hafi verið liðið rúmt ár frá því að hann hóf störf hjá stefnanda, rúmir fjórir mánuðir frá því að honum var sagt upp störfum og tveir og hálfur mánuður frá því að uppsagnarfresti hans lauk.

Þegar af þeirri ástæðu að stefndi hafi þegar greitt stefnanda laun í samræmi við ráðningarsamning aðila beri að sýkna stefnda. Jafnvel þótt fram komi í kjarasamningi að gera skuli skriflegan ráðningarsamning sé þar ekki ákvæði sem segi hverju það varði að hann hafi ekki verið gerður, enda séu munnlegir samningar jafngildir skriflegum og ekki heimilt að endurreikna laun á þeim grundvelli að skriflegur ráðningarsamningur hafi ekki verið undirritaður.

Endurútreikningur launa samkvæmt kjarasamningi

Stefndi lítur svo á að stefnandi hafi ekki getað þegið laun skv. ráðningarsamningi og þegar honum lauk krafist endurútreiknings miðað við að umsamin heildarlaun hans hafi eingöngu átt að vera laun fyrir dagvinnu milli kl. 08.00 og 16.00 virka daga.

Jafnvel þótt ákvæði kjarasamnings kveði á um lágmarkslaun fyrir dagvinnu og hvernig reikna beri út yfirvinnutaxta og álag af yfirvinnu sé ekkert því til fyrirstöðu að aðilar semji um heildarlaun fyrir fyrir fram ákveðnar vinnustundir á mánuði í dagvinnu og yfirvinnu, sé fjárhæðin hærri en kveðið er á um í kjarasamningi. Málsaðilar hafi samið um 465.000 kr. heildarlaun fyrir 172 vinnustundir á mánuði og í þeirri fjárhæð sé tekið tillit til álags vegna hvíldartíma.

Standi vilji stefnanda nú til þess að endurreikna laun sín í samræmi við kjarasamning MATVÍS og SA verði að miða við öll ákvæði hans. Hafi ekki verið í gildi ráðningarsamningur á milli aðila njóti stefnandi einungis lágmarksréttinda skv. kjarasamningi og stefndi hafi þannig ofgreitt honum laun.

Laun árið 2016 fram til 1. maí 2017 fyrir einstakling með a.m.k. fimm ára sveinspróf og meistararéttindi hafi verið 375.276 kr. á mánuði. Samkvæmt ákvæði kjarasamningsins skuli laun fyrir yfirvinnu nema 1,0385% af launum fyrir dagvinnu, eða 3.897 kr. á klukkustund. Benda megi á að við útreikning dagvinnutíma á mánuði séu vikurnar 4,33 og mánaðarleg vinnuskylda þannig almennt 173,3 klukkustundir á mánuði (4,33 * 40).

Eins og greini í ráðningarsamningi aðila skyldi stefnandi vinna 172 stundir á mánuði. Væru vinnustundir fleiri fengi hann þær greiddar sérstaklega, sem yfirvinnustundir. Laun skv. kjarasamningi fyrir umsamda vinnu hefðu með vísan til framanritaðs verið 375.276 kr. á mánuði árið 2016. Fyrir umsamda vinnu hafi stefndi aftur á móti fengið 465.000 kr. á mánuði og þannig meira en kveðið sé á um í kjarasamningi. Taxtinn sem MATVÍS noti á endurútreikningi sínum sé því rangur, en MATVÍS deili 173,3 dagvinnustundum á mánuði í 465.000 kr.

Stefndi byggir einnig á því að sú aðferð MATVÍS að skipta vinnutíma í dagvinnu og yfirvinnu sé röng. Umsamið vinnuframlag skyldi skv. ráðningarsamningi aðila inna af hendi á tímabilinu kl. 07:00–23:00 án þess að sérstaklega væri tilgreint hvort um dagvinnu eða yfirvinnu væri að ræða en vinna umfram umsamda vinnuskyldu hafi verið yfirvinna samkvæmt samningi. MATVÍS reikni með að dagvinna sé aldrei fleiri klukkustundir á dag en átta. Í kjarasamningi sé aftur á móti samið um vikuvinnuskil og að hægt sé að semja um dagvinnu á tímabilinu frá kl. 07:00 til kl. 18:00 mánudaga til föstudaga, sbr. grein 2.1.2, og að samningsbundin yfirvinna hefjist þegar umsaminni dagvinnu er lokið. Það eigi ekki við um matreiðslumenn, eins og MATVÍS byggir á, að yfirvinna hefjist þegar átta klukkustunda dagvinnu er náð. Aðferð MATVÍS sé því röng og félagið reikni stefnanda fleiri yfirvinnutíma en hann ætti kjarasamningsbundinn rétt til ef ráðningarsamningur aðila teldist ekki hafa verið í gildi á milli þeirra.

Á tímabilinu 21. júní 2016 til 20. mars 2017 hafi stefnandi unnið 1.662,5 vinnustundir og fengið þar af greiddar 182,5 stundir í yfirvinnu. Hann hafi fengið greidda yfirvinnu fyrir þær stundir þegar vinnuframlag hans á mánuði fór yfir umsamdar 172 stundir, sbr. þær forsendur er MATVÍS styðjist við.

Jafnvel þótt stuðst væri við ranga aðferð MATVÍS ætti stefnandi ekki inni hjá stefnda heldur hefði stefndi ofgreitt honum 881.452 kr. Sé stuðst við aðferð MATVÍS og vinnustundir skráðar skv. kjarasamningi hafi stefndi ofgreitt stefnanda 1.056.895 kr.

Þetta sýni að jafnvel þótt dómurinn myndi, af einhverri ástæðu, ekki fallast á að á milli aðila hafi verið í gildi ráðningarsamningur eins og hann birtist í óundirrituðum drögum hafi stefndi greitt stefnanda hærri laun en hann hefði átt rétt á skv. ákvæðum kjarasamnings, sem leiða ætti til sýknu af dómkröfum stefnanda.

Orlof og laun vegna hvíldartíma

Af sömu ástæðum og hafna beri kröfu um endurútreikning launa beri að hafna kröfum um orlof á endurútreiknuð laun. Sama gildi um laun vegna skerðingar á hvíldartíma enda hafi þetta verið tilfallandi tilvik sem tekið hafi verið tillit til við ákvörðun launa langt umfram taxta kjarasamninga.

Tómlæti

Til viðbótar þeirri sýknuástæðu að stefnandi hafi frá upphafi fengið greitt í samræmi við umsamin laun byggir stefndi á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við að gera athugasemdir við launin að hann verði talinn hafa glatað rétti til þess að fá þau leiðrétt verði af einhverri ástæðu ekki fallist á meginmálsástæður stefnda fyrir sýknu. Stefnandi hafi hvorki gert athugasemdir við laun, launaútreikning né tímaskráningar fyrr en eftir að hann hafði lokið störfum hjá stefnda og meira en ár var liðið frá því stefnandi hóf störf og rúmir fjórir mánuðir liðnir frá því að honum hafði verið sagt upp störfum. Áhrif tómlætis í vinnurétti séu mikil og gera verði þá kröfu til starfsmanna að þeir upplýsi vinnuveitanda þar um án tafar, telji þeir að útreikningur launa sé ekki í samræmi við kjarasamninga eða það sem um hafi verið samið.

Stefndi vísar til almennra reglna samninga- og vinnuréttar og kjarasamnings SA og MATVÍS sem gildir frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018. Málskostnaðarkrafa er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála sem og a-lið 1. mgr. 131. gr. þeirra.

Niðurstaða

Stefnandi er matreiðslumeistari og hefur starfað við matreiðslu frá árinu 1980. Hann fékk réttindi sem matreiðslumeistari árið 1986. Hann hóf störf hjá stefnda í maí 2016 en þá var stefndi að opna nýtt hótel að Hnappavöllum í Öræfum.

Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda og skýrðu hótelstjórinn og yfirmatreiðslumaðurinn það með því að annir hefðu verið miklar við að opna nýtt hótel og þetta hefði einfaldlega farist fyrir. Í september eða október 2016 munu hafa verið lögð fyrir stefnanda drög að ráðningarsamningi sem hann vildi ekki rita undir. Stefnanda var sagt upp störfum með bréfi 28. febrúar 2017. Skriflegur ráðningarsamningur var ekki gerður við hann áður en hann lauk störfum fyrir stefnda.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi, sem og hótelstjóri og yfirmatreiðslumaður á hótelinu. Málsaðilar eru ekki sammála um hvert var efni ráðningarsamnings stefnanda við stefnda. Þar eð orð stendur gegn orði þykir verða að líta til þess sem lesa má úr framlögðum gögnum.

Laun voru greidd eftir á, fyrsta dag hvers mánaðar. Samkvæmt framlögðum tímaskýrslum var haldið utan um vinnutímabil frá 21. hvers mánaðar til 20. næsta mánaðar á eftir og laun fyrir það tímabil greidd 1. dag næsta mánaðar. Laun fyrir tímabilið 21. maí til 20. júní voru því greidd 1. júlí. Í skýrslu hótelstjórans kom fram að hún hefði prentað út tímaskráningu í lok hvers vinnutímabils og beðið starfsfólk að fara yfir skráninguna til þess að leiðrétta mætti hana áður en launin væru greidd út.

Að mati dómsins verður við úrlausn þessa máls að skipta tímabilinu sem stefnandi vann hjá stefnda í tvennt. Annars vegar er það frá upphafi starfsins til og með 20. september. Mánaðarlaun á þessu tímabili námu samkvæmt launaseðlum 455.813 kr. Hins vegar er tímabilið frá 21. september 2016 til og með 31. mars 2017, en samkvæmt launaseðlum námu mánaðarlaun á því tímabili 465.000 kr. Lögmenn hafa ekki lagt fram launatöflu MATVÍS fyrir árið 2016 til þess að sjá megi hvaðan úr henni þessar fjárhæðir koma.

Stefnandi byggir á því að samið hafi verið um að hann ynni í dagvinnu á hefðbundnum vinnutíma og að unnar stundir umfram átta á degi hverjum skyldu teljast yfirvinnustundir. Fyrir dómi bar hann þó að hann hefði tekið dagvaktina, eins og hann hefði hvað sem öðru liði verið í vaktavinnu. Að sögn stefnda var í upphafi samið um dæmigert vaktakerfi fyrir veitingahús, kallað 2-2-3-kerfi, þar sem vinna átti 12 stundir á dag í dagvinnu í tvo daga, taka frí í tvo daga, vinna 12 stundir á dag í þrjá daga og svo öndvert næstu viku á eftir. Í því kerfi er á hverju 14 daga tímabili unnið í 7 daga og frídagar eru 7. Þegar unnið er á tólf tíma vöktum í sjö daga á tveggja vikna tímabili eru alls unnar 84 stundir í heild eða 42 stundir til jafnaðar á viku sem er tveimur stundum meira en telst dagvinna samkvæmt lögum um 40 stunda vinnuviku nr. 88/1971. Ekki fæst séð að þetta kerfi sé ólöglegt. Hvorugur málsaðila hefur þó séð sér fært að leggja fram þann kafla kjarasamningsins sem fjallar um vaktavinnu. Grundvallarréttarheimild stefnanda fyrir kröfu sinni eru lög nr. 88/1971 um 40 stunda vinnuviku. Þar segir þó í 2. mgr. 2. gr. að dagvinna sé að jafnaði 8 stundir á degi hverjum frá mánudegi til föstudags, nema annar vinnutími henti betur og aðilar á vinnumarkaði hafi samið um annan tíma. Hótelstjórinn og yfirmatreiðslumaðurinn báru að inn í laun fyrir slíka vinnu væri í kjarasamningum reiknað álag og yfirvinna.

Það sem ráða má af tímaskýrslum

Tímaskýrsla stefnanda fyrir tímabilið frá 21. maí og fram að 20. júní hefur ekki verið lögð fram. Tímaskýrsla fyrir tímabilið frá 21. júní 2016 til og með 20. júlí er handfærð þannig að hún er skráð eftir þeim tímum sem stefnandi skráði sjálfur hjá sér. Hann vann 25 daga af þessum 30 dögum. Í tvo daga vann hann í 14 stundir, í einn í 13 stundir, tvo daga vann hann í 12 stundir, einn dag í 11 stundir, í átta daga vann hann í 9 stundir og í 11 daga vann hann í 8 stundir. Frídagarnir voru fimm, tveir á mánudegi og þrír á þriðjudegi. Á þremur af fjórum helgum voru vinnustundirnar skráðar sem yfirvinna en ekki á fjórðu helginni. Hann hóf oftast störf kl. 10:00 að morgni en stöku sinnum kl. 09:00 og einu sinni kl. 11:00.

Segja má að stefnandi hafi unnið á 12 tíma vöktum fyrstu viku þessa tímabils. Vinnufyrirkomulag næstu þriggja vikna líktist meira hefðbundinni vinnuviku með átta stunda dagvinnu en yfirvinna var greidd fyrir helgarvinnu. Á þessu tímabili vann stefnandi alls 235 tíma og vann því 62 stundum meira en 173 tíma dagvinnu. Engu að síður fékk hann einungis greiddar 55 stundir í yfirvinnu fyrir þetta tímabil.

Á næsta tímabili, frá 21. júlí til og með 20. ágúst, vann hann í 12 daga af 31 degi. Á skjalinu stendur að sumarfrí hans standi í 13 virka daga. Fyrstu fimm daga tímabilsins vann hann þrjá daga átta stundir, einn dag níu stundir og einn tíu stundir. Fjóra daga hóf hann störf kl. 10:00 og einn kl. 08:00.

Frá því að hann sneri úr sumarfríinu 12. ágúst hóf hann störf kl. 05.00 að morgni en þó í eitt sinn kl. 06.30 og annað kl. 10.00. Þessi morgunverk samræmast þeirri frásögn hans að hann hafi fallist á að sjá um morgunverðinn á hótelinu og dagvaktina. Samkvæmt grein 2.1.3 í kjarasamningi MATVÍS og SA skal dagvinna aldrei hefjast fyrr en kl. 07.00. Þótt stefnandi hafi á þessu tímabili unnið 10,5 tíma fyrir kl. 07.00 á morgnana fékk hann ekki greiddar neinar yfirvinnustundir. Samanlagðar vinnustundir hans í þessum mánuði voru alls 120,5. Það samsvarar 70% af 173,33 tíma vinnuskyldu. Stefnandi fékk greidd laun sem samsvöruðu 66% af 455.813 kr., sem voru mánaðarlaunin skv. launaseðlinum. Þar eð frídagarnir voru dregnir af launum stefnanda verður ekki séð að hann hafi unnið sér rétt til frísins með því að taka vaktir á fyrra tímabili.

Á tímabilinu frá 21. ágúst 2016 til 20. september hóf stefnandi áfram störf snemma morguns og var kominn til vinnu fyrir kl. 05.00 á morgnana í átta daga af fyrstu 11 dögum tímabilsins. Hann vann auk þess 15 stundir einn daginn, 14 stundir annan dag og 12 tíma eða rúmlega það sex daga.

Stefnandi tók fimm daga frí fyrstu helgina í september. Þegar hann sneri aftur 7. september var hann greinilega kominn í kerfi hefðbundinnar vinnuviku. Vinnutími á dag sveiflaðist frá sjö stundum til níu og hálfrar stundar en um helgar var ætíð frí. Hann hóf stundum störf fyrir kl. 07:00 á morgnana.

Þótt stefnandi hefði unnið 18 stundir fyrir kl. 07:00 á morgnana á þessu tímabili var ekkert tillit tekið til þess á launaseðli hans. Einungis voru reiknaðar sem yfirvinnustundir stundir sem hann vann umfram 12 klst. á dag. Þær eru samkvæmt tímaskráningu sjö en hann fékk greiddar 5,45 stundir í yfirvinnu fyrir þetta tímabil.

Á tímabilinu frá 21. september til og með 20. október vann stefnandi á virkum dögum en ekki um helgar, utan einn laugardag. Á virkum dögum voru átta stundir taldar til dagvinnu en það sem hann vann umfram það var talið sem yfirvinnutímar. Í ellefu skipti hóf hann störf fyrir kl. 07:00. Á þessu tímabili námu yfirvinnustundir umfram átta tíma dagvinnu 44,7 stundum skv. tímaskýrslu og fékk stefndi greidd laun í samræmi við það 1. nóvember, en mánaðarlaun hans höfðu samkvæmt launaseðli hækkað upp í 465.000 kr. Það var í samræmi við drög að ráðningarsamningi sem höfðu verið kynnt stefnanda í byrjun hausts.

Á tímabilinu frá 21. október til og með 20. nóvember hélt hefðbundið vinnuvikukerfi áfram þannig að stefnandi vann einungis á virkum dögum en ekki um helgar, að tveimur sunnudögum frátöldum. Í fimm skipti hóf hann störf fyrir kl. 07:00 á morgnana. Vinnustundir samanlagt þennan mánuð voru 173,4. Á þessu tímabili vann hann einn dag rúma 15 tíma, annan dag rúma 13 tíma og þann þriðja rúma 12 tíma. Aðra daga vann hann á bilinu sjö til 12 tíma. Frídagar voru 12.

Eins og áður segir miðuðust drög að ráðningarsamningi við stefnanda við að hann ynni 172 stundir í dagvinnu á mánuði. Þar eð vinnustundir stefnanda samtals á þessu tímabili voru 173,4 fékk hann 1,4 tíma greidda á yfirvinnukaupi. Þrátt fyrir hækkun mánaðarlauna var gjaldið fyrir yfirvinnutímann það sama og það var fyrir hækkunina.

Starfsmenn stefnda báru að stefnandi hefði fengið að vinna af sér frí sem hann tók. Af tímaskrá hans frá og með miðjum ágúst og út ráðningartímann sést að hann tók ýmist eina eða tvær langar helgar í mánuði, oftast fjóra daga í senn. Stefnandi tók fram að vinnutíminn hefði verið mjög sveigjanlegur og hann hefði getað tekið frí þegar hann vildi. Dómurinn telur því ekki sannað að stefnandi hafi unnið umfram lengd dagvaktar að ósk yfirmatreiðslumannsins eða hótelstjórans.

Ekki þykir þörf á að rekja frekar það sem lesa má úr tímaskýrslum stefnanda þá fjóra mánuði sem eftir voru af starfstíma hans hjá stefnda.

Vinnutímafyrirkomulag

Að mati dómsins er afar erfitt að greina af framlögðum tímaskýrslum að í upphafi hafi stefnandi unnið eftir vaktavinnufyrirkomulaginu 2-2-3. Ekki verður fullyrt að það hafi komist á þótt stefnandi hafi fjóra daga í júní, tvo daga í júlí og 14 daga í ágúst unnið vaktir sem námu 11 eða fleiri klst. á dag. Eins og fram er komið var hefðbundið vinnuvikufyrirkomulag einkennandi á tímabilinu 21. júní til 20. júlí en kerfið var heldur óljósara frá þeim tíma og fram til 7. september.

Tímaskýrslurnar sýna að frá 7. september 2016 var stefnandi kominn í nokkuð fastbundið fyrirkomulag þar sem hann vann á virkum dögum en ekki um helgar. Því kerfi er að meginstefnu fylgt út ráðningartímann, þ.e. til loka mars 2017, þótt hann ynni sjö daga í nóvember í 11 stundir eða lengur og sjö daga í desember 11 stundir eða lengur, enda fylgja frídagarnir ekki þessu 2-2-3-kerfi. Þvert á móti er hefðbundið helgarfrí ríkjandi á ráðningartímabilinu.

Að mati dómsins er því ósannað að samið hafi verið um að stefnandi ynni eftir hefðbundnu veitingahúsavaktakerfi á fyrstu mánuðum starfstíma síns hjá stefnda og laun hans hafi átt að taka mið af því. Hins vegar komst á ráðningarsamningur í verki og í honum samkomulag þess efnis að mánaðarlaunin næmu 455.813 kr. fyrir tímabilið til og með 20. september 2016. Í útreikningi MATVÍS er hins vegar gengið út frá því að stefnandi hafi allan starfstíma sinn átt að hafa mánaðarlaun samkvæmt þeim drögum að ráðningarsamningi sem voru borin undir hann í september eða október þetta ár og hann ritaði ekki undir. Í málatilbúnaði stefnanda er aftur á móti miðað við að stefnandi sé alfarið óbundinn af þeim drögum. Útreikningur MATVÍS og málatilbúnaður stefnanda stangast því á að þessu leyti.

Þá kemur til skoðunar hvort sannað sé að stefnandi hafi unnið samkvæmt því fyrirkomulagi sem kom fram í drögum að ráðningarsamningi sem voru borin undir stefnanda haustið 2016, það er að hann ynni 172 stundir í dagvinnu á mánuði á tímabilinu frá kl. 07:00 til 23:00, svo og að yfirvinnustundir teldust ekki fyrr en hann hefði unnið í það minnsta 172 stundir yfir mánuðinn.

Að sögn stefnanda var ekki samið um það við hann sérstaklega að dagvinnutímar gætu orðið fleiri en átta daglega. Það var ekki fyrr en með útborgun 1. nóvember 2016, þegar greitt var fyrir tímabilið 21. september til 20. október, að stefndi fór að greiða eftir þeim samningi sem hann hélt að hefði komist á haustið 2016. Ekki verður annað séð en að því kerfi hafi að meginstefnu verið fylgt það sem eftir lifði ráðningartíma stefnanda hjá stefnda.

Stefnandi þekkti drögin að ráðningarsamningnum sem hann vildi ekki rita undir og laun hans fyrir áðurnefnt tímabil byggðust á. Hann hlaut því að sjá að þeim drögum að samningi var fylgt þegar honum voru greidd laun 1. nóvember. Hann hefur ekki sýnt fram á að hann hafi nokkurn tíma kvartað undan því að honum væru greidd laun samkvæmt því vinnufyrirkomulagi og með þeim heildarlaunum sem tilgreind voru í samningsdrögunum. Að mati dómsins komst því á í verki sá ráðningarsamningur að stefnandi ynni 172 dagvinnustundir í mánuði fyrir 465.000 kr. mánaðarlaun og að unnar stundir umfram það teldust yfirvinnustundir.

Þegar ítarlega er rýnt í tímaskýrslur stefnanda og kjarasamning MATVÍS og SA verður ekki annað séð en að kjarasamningnum hafi ekki verið fylgt til hins ítrasta þegar laun stefnanda fyrir hvern mánuð voru reiknuð út, svo sem vegna vinnu hans frá kl. 05:00 til kl. 07:00 á morgnana. Hann fékk ekki heldur greidda fatapeninga mánaðarlega eins og honum bar. Tekið er tillit til þeirra í framlögðum útreikningi MATVÍS sem liggur til grundvallar stefnukröfu þótt þeirra sé ekki getið sérstaklega í stefnu.

Stefnandi bar fyrir dómi að hann hefði margsinnis gert athugasemdir við það hvernig tímaskráning hans endurspeglaðist í launaseðlum og launagreiðslum. Hann hefði þó ekki gert það skriflega. Stimpilklukkan var ekki komin í gagnið fyrr en í ágúst 2016. Fram að þeim tíma skráði stefnandi hjá sér unnar stundir og afhenti yfirmönnum sínum. Hótelstjórinn, yfirmaður hans, og yfirmatreiðslumaður báru bæði að hann hefði aldrei gert athugasemdir við launin en tímaskráning hefði verið afhent starfsmönnum í lok hvers tímabils, 20. hvers mánaðar, til þess að leiðrétta mætti hana ef með þyrfti áður en launin væru greidd út. Stefnandi hefði einu sinni óskað eftir því að fá allar tímaskýrslur prentaðar út. Hann hafi ekki átt frumkvæði að því að benda á neitt sem væri rangt eða athugavert í þeim og hafi þau því innt hann eftir því sérstaklega hvort honum þætti eitthvað athugavert við þær en svo hafi ekki verið. Tímaskýrslur sem stefnandi lagði fram eru allar prentaðar út 9. febrúar 2017, að frátöldum tímaskýrslum fyrir febrúar og mars það ár.

Þegar orð stendur gegn orði við þessar aðstæður verður að telja að það standi starfsmanninum nær að tryggja sér sönnun um það að hann hafi haldið því á lofti við vinnuveitanda sinn að hann fengi ekki greidd rétt laun. Stefnandi bar sjálfur að hann hefði ekki nennt að standa í þrasi við yfirmenn sína á hótelinu. Hann hefði því, um leið og hann hefði lokið störfum fyrir stefnda, farið með launaseðlana og tímaskýrslurnar til stéttarfélagsins og starfsmenn þess hefðu reiknað út launakröfu hans.

Stefnandi er enginn nýgræðingur í faginu heldur hefur hann unnið við matreiðslu frá árinu 1980 og fékk meistararéttindi í faginu árið 1986. Telja verður að hann þekki í stórum dráttum þau kjör sem unnið er eftir á matsölustöðum, veitingahúsum og hótelum. Hann kvaðst til dæmis hafa, þegar hann réð sig hjá stefnda, samþykkt laun sem voru lægri en honum fannst sér samboðin. Hann talaði einnig eins og hann þekkti í stórum dráttum efni kjarasamningsins. Samkvæmt tímaskýrslu fyrir tímabilið 21. júní til og með 20. júlí 2016 vann hann í 25 daga af 30 og vann samtals 235 stundir. Hann skráði tímana sína hjá sér og hlaut því að átta sig á því hversu mikið hann vann. Jafnframt mátti honum vera ljóst eftir að hann fór að skrá sig í og úr vinnu með stimpilklukku hversu mikið hann vann. Ekkert af því sem hann telur nú rangt við útreikning launa sinna var honum hulið þegar hann fékk laun greidd mánaðarlega fyrir vinnuframlag sitt á næstliðnu tímabili. Hann hafði bæði næga þekkingu vegna langra starfa sinna í þessu fagi svo og nægar upplýsingar í tímaskýrslum og launaseðlum, sem hann fékk mánaðarlega, til þess að gera athugasemdir þá þegar hefði hann talið sig vanhaldinn í launum eða að honum væri greitt samkvæmt öðrum kjörum en hann og yfirmatreiðslumaður sömdu um þegar stefnandi sótti um starfið í upphafi, eða þeim sem samdist um síðar þegar vinnutími hans breyttist og hann féllst á að taka dagvaktina og sjá um morgunverðinn. Þess í stað undi hann þessu fyrirkomulagi um alllangt skeið og leitaði aldrei eftir leiðréttingu á samningi eða launum fyrr en störfum hans hjá stefnda var lokið.

Stefnandi kvaðst hafa hafið störf hjá stefnda í maí 2016 og ráðningarsamningurinn, sem aldrei var undirritaður, miðaðist við að hann hefði hafið störf 23. maí það ár.

Það var ekki fyrr en með bréfi stéttarfélags stefnanda 16. júní 2017 að stefnda barst fyrst skrifleg athugasemd þess efnis að laun stefnanda endurspegluðu ekki vinnuframlag hans og þess var krafist að laun hans yrðu leiðrétt. Þá var liðið meira en ár frá því að stefnandi hóf störf fyrir stefnda og tveir og hálfur mánuður liðnir frá því að hann hætti störfum fyrir hann.

Verður að telja að stefnandi hafi fyrir tómlæti glatað rétti til þess að fá laun sín endurskoðuð enda hefur hann ekki sýnt fram á að launin sem hann fékk greidd á þeim tíu mánuðum sem hann starfaði fyrir stefnda hafi ekki svarað til lágmarkskjara samkvæmt kjarasamningi fyrir launþega í starfsgrein hans, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda.

Dómurinn hefur því hafnað öllum kröfum stefnanda. Eftir þessum málsúrslitum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að dæma stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað sem þykir, að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun og útlagðs kostnaðar, hæfilega ákveðinn 715.000 kr.

I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð:

Stefndi, Íslandshótel hf., er sýkn af kröfum stefnanda, S-kk-ef P-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 715.000 krónur í málskostnað.