E-7175/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 9. þessa mánaðar, er höfðað 29. október 2007 af R-kvk-þgf J-kvk-þgf, Vallholti 30, Selfossi, gegn íslenska ríkinu.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 3.990.639 krónur ásamt vöxtum af 1.271.520 krónum frá 15. nóvember 2003 til 24. janúar 2005 og af 3.990.639 krónum frá þeim degi til 20. október 2006, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 839.244 krónum þann 31. október 2006 og 311.788 krónum þann 6. febrúar 2007. Þá er krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar stórkostlega og málskostnaður látinn niður falla.

Málavextir

Stefnandi var við störf á Heilbrigðisstofnun Selfoss 15. nóvember 2003. Er hún var að ýta sjúklingi í hjólastól út á svalir hússins rann hún til í hálku á skábraut og hlaut áverka á hægri fæti. Af hálfu stefnanda var aflað örorkumatsgerðar A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef læknis og lá hún fyrir 1. september 2006. Í matsgerðinni fram að við slysið hafi orðið hlutaliðhlaup á hægri hnéskel, tognun á hægra hné og tognun á hægri ökkla. Eftir slysið hafi stefnandi haft óþægindi bæði í hné og ökkla, en megináhersla verið lögð á meðferð vegna hnéóþæginda. Ökklaóþægindi hafi verið meðhöndluð með teygjubindi. Segulómskoðun hafi leitt í ljós hlutarifu í innri og ytri liðþófa og rifni hlutinn verið fjarlægður í tveimur hnéaðgerðum. Í þeirri seinni hafi komið fram merki um slit á liðfleti á lærlegg innanverðum og bólgubreytingar. Gera megi ráð fyrir vaxandi slitbreytingum í hægra hné. Við skoðun hafi fundist eymsli, einkum undir hægri hnéskel og umhverfis hana, svo og við innri hnéliðsglufu og innan-, utan- og framanvert á hægri ökkla með bólgumerkjum. Var varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins metinn 12 stig og varanleg örorka 12%.

Með bréfi lögmanns stefnanda til ríkislögmanns 29. september 2005 var óskað eftir afstöðu til bótaábyrgðar vegna slyssins og með bréfi 20. september 2006 var gerð krafa um bætur á hendur stefnda. Bótaábyrgð var hafnað af hálfu stefnda með bréfi 8. nóvember 2006. Stefnanda voru hins vegar greiddar 893.244 krónur í bætur úr slysatryggingu launþega 30. nóvember 2006 og 311.788 krónur 6. febrúar 2007 í örorkubætur frá Tryggingastofnun ríkisins vegna slyssins.

Málsástæður og lagrök stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að aðbúnaði á vinnustað hennar hafi verið ábótavant og hann ekki verið í samræmi við gildandi hátternisreglur sem um aðbúnað og öryggi á vinnustað giltu á slysdegi. Er á því byggt að aðbúnaðurinn hafi verið saknæmur sem leiði til skaðabótaskyldu stefnda. Í 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 segi að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Nánari fyrirmæli um öryggi og aðbúnað á vinnustöðum og vinnuumhverfi starfsmanna sé að vinna í VI. kafla laganna, meðal annars 42. gr., þar sem segi að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Í byggingarreglugerð nr. 441/1998 sé að finna fyrirmæli um gerð og búnað bygginga og annarra mannvirkja ofan jarðar og neðan. Í grein 133.3 sé kveðið á um að yfirborð gólfa skuli vera þannig frágengið að ekki sé hætta á slysum vegna hálku. Þá sé í 10. kafla reglugerðarinnar fjallað almennt um umferðarleiðir og meðal annars skábrautir. Ljóst sé að skábraut sú, sem stefnandi rann til á og slasaði sig, hafi ekki verið þannig úr garði gerð að fyllsta öryggis starfsmanna stofnunarinnar væri gætt.

Í umsögn Vinnueftirlits ríkisins um slysið komi fram að niðurstaða rannsóknar vegna slyssins sé sú að ísing, er myndaðist skyndilega, hafi orðið til þess að stefnanda hafi dottið og að í ljós hafi komið að skábraut sú, sem stefnandi rann á, hafi ekki haft nægilega stamt yfirborð til að draga úr hálkumyndun. Hafi fyrirmæli stofnunarinnar vegna slyssins verið þau að útiloka bæri fallhættu eins og kostur væri með því að setja stamt efni á skábrautir báðum megin við svalahurðina. Af skýrslunni sé ljóst að auðvelt hefði verið að koma í veg fyrir eða að minnsta kosti draga úr hálkumyndun, hvort sem hún var skyndilega eða ekki, með því að leggja á skábrautina sérstakt efni sem til þess sé fallið að draga úr hálkumyndun. Þar sem vinnuveitanda beri skylda til þess að fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar sé gætt á vinnustað hafi honum borið að sjá til þess að slíkar öryggisráðstafanir væru gerðar til að draga úr hættu á og koma í veg fyrir hugsanleg slys á starfsfólki. Hafi þetta einkum verið brýnt þar sem ætlast hafi verið til að starfsmenn stofnunarinnar færu út með sjúklinga á hjólastólum um fyrrgreinda skábraut. Þá auki það fallhættu á hálu yfirborði þegar ýta þurfi þyngri hlutum á undan sér niður slíka umferðarleið. Þar sem algengt hafi verið að starfsfólk færi með sjúklinga út á umræddar svalir og skábraut og veðurfar hér á landi sé þess eðlis, einkum á þeim árstíma sem slysið varð, að ávallt megi búast við hálku, hafi verið fyrir hendi sérstaklega rík skylda vinnuveitanda til að hlutast til um að aðbúnaður starfsmanna væri fullnægjandi að þessu leyti. Sé því ljóst af framansögðu að skráðum hátternisreglum um aðbúnað og öryggi á vinnustað stefnanda hafi ekki verið fylgt eftir af vinnuveitanda hennar.

Stefnandi sundurliðar dómkröfur sínar sem hér segir:

Þjáningarbætur skv. 3. gr. skaðabótalaga

436 dagar á 1.170 kr. (án rúmlegu) 510.120 kr.

Varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga

(12 stig) 12% af 6.345.000 kr. 761.400 kr.

Varanleg örorka skv. 5. - 8. gr. skaðabótalaga

(12%) 3.378.560 kr. x 6.70700 x 12 2.719.119 kr.

Til frádráttar komi bætur úr slysatryggingu launþega

893.244 kr. þann 30. nóvember 2006 og örorkubætur

frá Tryggingastofnun ríkisins 311.788 kr. þann 6.

febrúar 2007.

Samtals heildarbætur 3.990.639 kr.

Samtals frádráttur 1.205.032 kr.

Gerð er krafa um greiðslu vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna miska- og þjáningabóta frá tjónsdegi 17. nóvember 2003 til 24. janúar 2005 og vegna varanlegrar örorku frá stöðugleikapunkti 24. janúar 2005 til 20. október 2006, að liðnum mánuði frá þeim tíma er krafa var send ríkislögmanni um greiðslu skaðabóta vegna slyssins, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, allt að frádregnum innborgunum frá ríkislögmanni úr slysatryggingu launþega, 893.244 krónur, og frá Tryggingastofnun ríkisins, 311.788 krónur. Þá er krafist dráttarvaxta vegna allra bótaliða frá 20. október 2006 til greiðsludags.

Um bótaábyrgð vísar stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar sem og skaðabótalaga. Þá er vísað til ákvæða laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 13., 42. og 43. gr. Einnig er vísað til byggingarreglugerðar nr. 441/1998, einkum 133. gr. og 10. kafla.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi reisir sýknukröfu á því að ósannað sé að aðbúnaði á vinnustað stefnanda hafi verið ábótavant. Í þeim ákvæðum, sem stefnandi vísi til, sé ekki fjallað um hvernig yfirborð skuli vera á skábrautum eins og um ræðir í málinu. Tilvísun til ákvæða um hvernig yfirborð gólfa skuli vera eigi ekki við, en skábraut geti í engu tilliti talist vera gólf. Skábraut sé ætluð hjólastólum og yfirborð hennar fyrst og fremst ætlað hjólum þeirra. Sérákvæði sé um það í 203. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 hvernig skábraut skuli vera úr garði gerð og verði ekki annað séð en að umrædd skábraut hafi mætt þeim kröfum. Samkvæmt ódagsettu bréfi forstjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurlands sé umrædd skábraut gerð úr sérstaklega stömum krossvið sem notaður sé á bátsþilför til að draga úr hálku. Sýnist skábrautin á myndum, sem liggi fyrir í málinu, vera með riffluðu eða grófu yfirborði sem sérstaklega muni ætlað til að koma í veg fyrir hálku.

Að mati stefnda leiði niðurstaða Vinnueftirlitsins um orsök slyssins ekki til þess að um saknæmt gáleysi sé að ræða af hálfu vinnuveitanda stefnanda og starfsmanna hans sem hafi verið orsök slyssins. Séu engar reglur eða staðlar til um það hvernig yfirborð slíkrar skábrautar, sem um getur í máli þessu, skuli vera, hvorki varðandi mynstur, áferð né heldur úr hvaða efni hún skuli vera. Skábrautin sé með grófu mynstri og að mati starfsmanna stefnda talin vera fullnægjandi. Sé skábrautin gerð með þarfir hjólastóla í huga og ætluð til að auðvelda sjúklingum að komast út á svalirnar í góðviðri. Fram komi í umsögn Vinnueftirlitsins að ísingin umrætt sinn hafi myndast skyndilega.

Stefnandi hafi starfað á vinnustað sínum um árabil og hún því verið kunnug öllum aðstæðum. Megi gera ráð fyrir að áður hafi myndast ísing á svölunum og/eða skábrautinni og stefnanda mátt vera það fullljóst, meðal annars vegna starfsreynslu sinnar. Hafi verið um að ræða veðurfar og aðstæður sem sífellt megi gera ráð fyrir hérlendis á þeim árstíma sem slysið varð á og erfitt sé að fyrirbyggja.

Þá liggi heldur ekki fyrir að starfsmenn stefnda hafi gefið stefnanda fyrirmæli um að fara út á svalirnar með sjúkling í frosti að vetri til. Komi ekki annað fram í málinu en að stefnandi hafi tekið það upp hjá sjálfri sér og verði ekki séð að þetta verk hafi verið meðal starfsskyldna hennar greint sinn. Verði stefnandi sjálf að bera ábyrgð á því að hafa farið út á svalirnar við þessar aðstæður, fullvitandi um hvaða veðurfarslegum aðstæðum megi búast við á þessum árstíma. Sé því um að ræða eigin sök stefnanda sem orðið hafi til þess að henni skrikaði fótur. Hafi hún sjálf ráðið för sinni og til hennar verði að gera kröfur um aðgæslu og athygli, ekki síst þegar hún sé með sjúkling í hjólastól. Þá bendi stefndi á að stefnandi hafi orðið fyrir slysi á árinu 1997 og eftir það fái hún svima, hafi minna úthald og þreytist fyrr en ella. Geti þessar afleiðingar slyssins því hafa verið meðvirkandi orsök óhappsins.

Verði talið að stefnandi eigi skaðabótarétt á hendur stefnda sé óhjákvæmilegt að hún beri verulegan hluta tjóns síns sjálf og bætur lækkaðar sem því nemi. Þá telur stefndi útreikning stefnanda að baki tjóni ófullnægjandi og virðist fjárhæðir vera verðbættar.

Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda og telur nær að miða við síðara tímamark, sbr. lokamálslið 9. gr. laga nr. 38/2001. Í bréfi sínu frá 20. september 2006 hafi stefnandi ekki gert grein fyrir á hverju ætluð bótaskylda væri byggð og hvers eðlis hún væri og þannig ekki verið lagðar fram fullnægjandi upplýsingar til meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þá hafi krafan og verið önnur þá en nú.

Niðurstaða

Upplýst er í málinu að stefnandi datt ekki umrætt sinn á skábrautinni, heldur rann hún til á brautinni með fyrrgreindum afleiðingum. Enda þótt atvikum sé lýst svo í stefnu að stefnandi hafi dottið á skábrautinni haggar það í engu málatilbúnaði hennar um bótagrundvöll slyssins. Eru því engir þeir meinbugir á málatilbúnaði stefnanda að frávísun varði án kröfu vegna vanreifunar.

Í skýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að slys það, sem mál þetta er sprottið af, hafi átt sér stað rétt fyrir kl. 10 umræddan morgun. Stefnandi, sem er sjúkraliði, kvað eitt af hlutverkum sínum á sjúkrahúsinu hafa verið að fara með sjúklinga í hjólastólum út á svalir sjúkrahússins til að reykja, en svo hafi háttað til í þessu tilviki. Hafi sjúklingar mátt á þeim tíma, sem um ræðir, fara út að reykja á tilteknum tímum dags, þar á meðal eftir morgunkaffi. Slysið hafi gerst með þeim hætti að stefnandi hafi runnið til á hálku á skábrautinni og við það hlotið þá áverka á hægri fæti sem greinir í læknisfræðilegum gögnum málsins. Stefnandi kvað ekki hafa verið varað við því af hálfu sjúkrahússins að skábrautin væri hál. Hún kvað slysið hafa gjörbreytt lífi sínu og þurfi hún meðal annars að „teipa“ á sér fótinn. Þá hafi hún þurft að minnka vinnuhlutfall sitt á sjúkrahúsinu úr 70% í 60%.

Vitnið T-kk-nf G-kk-nf T-kk-nf, umsjónarmaður fasteigna sjúkrahússins, kvaðst hafa sett umrædda skábraut upp, en gat ekki borið um hvenær það var. Um væri að ræða nokkuð staman „dekk krossvið“. Var vitnið með til sýnis í dóminum krossviðarbút sem hann kvað vera sams konar og þann sem væri í skábrautinni. Vitnið kvað skábrautinni ekki hafa verið breytt eftir slysið og þá kvaðst það ekki muna eftir atviki því er mál þetta á rætur að rekja til.

Í málinu liggur fyrir umsögn Vinnueftirlits ríkisins um slysið. Kemur þar fram að slysið hafi verið tilkynnt stofnuninni 17. nóvember 2003, eða tveimur dögum eftir að það átti sér stað. Fór starfsmaður stofnunarinnar á vettvang sama dag og tilkynning barst og gerði skýrslu um rannsókn slyssins. Segir þar að hin slasaða hafi farið með sjúkling í hjólastól út á svalir, en þar hátti þannig til að lág skábraut sé báðum megin við þröskuldinn svo hægt sé að fara með hjólastól út á svalirnar. Þegar hin slasaða hafi verið komin vel út fyrir dyrnar hafi hún runnið til á hálku og dottið og slasast. Skábrautin fyrir utan dyrnar sé 10 sm á hæð og 120 sm á lengd, en fyrir innan dyrnar sé hún 6 sm á hæð og 40 sm á lengd. Niðurstaða Vinnueftirlitsins um orsök slyssins er sú að ísing hafi myndast skyndilega og orðið til þess að stefnandi datt. Hafi komið í ljós að í skábrautinni sé ekki nægilega stamt yfirborð til að draga úr hálkumyndun. Fyrirmæli um úrbætur voru þau að fallhætta yrði útilokuð eins og kostur væri með því að sett yrði stamt efni á skábrautir báðum megin við svalahurð.

Slys það, sem mál þetta er sprottið af, átti sér stað á vinnustað stefnanda. Ekki þykir nein ástæða til að vefengja þá staðhæfingu stefnanda að hún hafi greint sinn verið að rækja þá starfsskyldu sína að fara með sjúkling út á svalir vinnustaðarins til þess að hann gæti reykt þar. Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum ber atvinnurekanda að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað. Þá er á það að líta að enda þótt ekki sé fjallað sérstaklega um yfirborð skábrauta í byggingareglugerð nr. 441/1998 þykja engin rök standa til þess að gerðar séu minni kröfur til yfirborðs þeirra en gólfa samkvæmt 133.3 gr. reglugerðarinnar, en þar er svo mælt fyrir að yfirborð gólfa skuli vera þannig frágengið að ekki sé hætta á slysum vegna hálku. Verður að áliti dómsins að leggja fyrrgreinda niðurstöðu Vinnueftirlits ríkisins til grundvallar um að orsök slyssins hafi verið sú að ísing hafi myndast skyndilega á yfirborði skábrautarinnar og ísingin orðið til þess að stefnandi rann þar til vegna hálku. Þá verður að byggja á þeirri niðurstöðu hinnar opinberu stofnunar, sem hefur það hlutverk með höndum að rannsaka orsakir slysa í þeim tilgangi að stuðla að því að komið sé í veg fyrir að slíkt endurtaki sig á vinnustöðum, sbr. 1. mgr. 81. gr. laga nr. 46/1980, að í skábrautinni hafi ekki verið nægilega stamt yfirborð til að draga úr hálkumyndun. Hefur stefndi ekki lagt fyrir dóminn nein þau gögn er hnekkt geti framangreindri niðurstöðu um að orsök slyssins sé að rekja til umrædds vanbúnaðar skábrautarinnar. Verður það metið stefnda til sakar að yfirborð skábrautarinnar var ekki nægilega stamt til að hætta skapaðist ekki á slysum vegna hálku á vinnusvæði stefnanda, svo sem raunin varð í tilviki stefnanda. Er það því niðurstaða dómsins að stefndi beri bótaábyrgð á tjóni stefnanda. Engin rök þykja standa til þess að bætur verði lækkaðar vegna eigin sakar stefnanda. Ekki hafa af hálfu stefnda verið bornar brigður á niðurstöðu matsgerðar um afleiðingar slyssins og þá hafa af hálfu hans ekki verið færð fram nein haldbær rök fyrir því að tjónsútreikningur stefnanda sé ekki lögum samkvæmt.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda bætur eins og krafist er. Vextir verða dæmdir samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna miska og þjáningabóta frá tjónsdegi til 24. janúar 2005 og vegna varanlegrar örorku frá stöðugleikapunkti 24. janúar 2005 samkvæmt örorkumatsgerð til 20. október 2006, en dráttarvextir frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, allt að frádregnum innborgunum 31. október 2006 og 6. febrúar 2007, eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Dóminn kvað upp H-kk-nf I. J-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, R-kvk-þgf J-kvk-þgf, 3.990.639 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.271.520 krónum frá 15. nóvember 2003 til 24. janúar 2005 og af 3.990.639 krónum frá þeim degi til 20. október 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 31. október 2006 að fjárhæð 893.244 krónur og 6. febrúar 2007 að fjárhæð 311.788 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf I. J-kk-nf