E-2967/2010

Mál þetta, sem dómtekið var, að lokinni aðalmeðferð, hinn 11. janúar sl., var höfðað fyrir dómþinginu af S-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf, Vesturbergi 6, Reykjavík á hendur íslenska ríkinu með stefnu áritaðri um birtingu hinn 19. apríl 2010.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 króna, auk vaxta, samkvæmt. 1. ml. 4. gr., sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 25. september 2009 til 29. janúar 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 9. gr. laganna, af sömu fjárhæð, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmt til að greiða stefnanda málskostnað, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál og tildæmdur málskostnaður beri 24,5 % virðisaukaskatt.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær, að stefnda verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Föstudaginn 25. september 2009 framkvæmdi lögreglan húsleit á heimili stefnanda að Vesturbergi 6, Reykjavík. Húsleitin fór fram að stefnanda fjarstöddum og án þess að fyrir lægi dómsúrskurður sem heimilaði leitina, en lögreglan lét kalla til lásasmið til þess að opna íbúðina. Ekkert saknæmt fannst við húsleit lögreglu, en að henni lokinni hafði lögreglan samband við stefnanda og afhenti honum nýja lykla að íbúðinni á bensínstöð Orkunnar við Miklubraut.

Stefnandi kveður rannsóknaraðgerð lögreglu ekki hafa verið lið í rannsókn tiltekins sakamáls, þar sem stefnandi eða einhver annar hafi verið með réttarstöðu grunaðs manns. Lögreglan hafi hvorki gert tilraun til þess að hafa samband við stefnanda áður en húsleitin var framkvæmd né hafi verið haft samband við eiganda íbúðarinnar. Þá hafi lögreglan ekki séð ástæðu til þess að kalla einhvern til sem gæti gætt hagsmuna stefnanda við húsleitina.

Ekki var gerð lögregluskýrsla vegna húsleitarinnar, sbr. bréf Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsett 6. október 2008.

Stefndi kveður, að lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hafi fengið upplýsingar í september 2009 um að hugsanlega færi fram ræktun kannabisjurta í íbúð á 4. hæð í fjölbýlishúsinu að Vesturbergi 6 í Reykjavík. Eigandi íbúðarinnar hafi verið Á-kvk-nf D-kvk-nf S-kvk-nf, en hún hafi verið til heimilis að Andarhvarfi 2, Kópavogi. Stefndi kveður, að á þessum tíma hafi með öllu verið óljóst hvort einhver hefði aðsetur í íbúðinni. Í þessari tilteknu íbúð hafi lögreglan fyrr á árinu 2009 stöðvað stórfellda ræktun kannabisjurta sem hafi verið vel falin í íbúðinni þar sem byrgt hafi verið fyrir alla glugga en gluggatjöld og skrautmunir hafðir á milli til að villa um fyrir fólki, þannig að utan frá hafi litið út fyrir að búið væri í íbúðinni. Lögreglan hafi fengið tilkynningar um ferðir brotamanna, sem hafi tengst málum er varði brot á fíkniefnalöggjöfinni, til og frá umræddri íbúð að Vesturbergi 6 í Reykjavík. Einn þeirra hafi verið H-kk-nf L-kk-nf, sem verið hafi sakborningur í því lögreglumáli er varðaði áðurnefnda kannabisræktun í íbúðinni fyrr á árinu. Hafi lögreglan fengið upplýsingar um að áðurnefndur H-kk-nf hefði, ásamt öðrum aðila, farið inn og út úr íbúðinni í nokkra daga með bakpoka og hafi lýsing á þeim ferðum verið sambærileg við þá lýsingu sem lögreglan hafi fengið fyrr á árinu þegar lögreglan hafi stöðvað kannabisræktun í íbúðinni.

Við könnun lögreglunnar á aðstæðum hinn 25. september 2009 hafi komið í ljós að frágangur íbúðarinnar að utanverðu hafi verið með svipuðum hætti og þegar fyrrgreind kannabisræktun hafi verið stöðvuð fyrr á árinu. Allt þetta, svo og þær upplýsingar sem lögreglan hafi fengið, hafi rennt stoðum undir þann rökstudda grun lögreglunnar að framleiðsla fíkniefna færi fram í íbúðinni.

Í ljósi þessa rökstudda gruns hafi það verið mat lögreglunnar að bið eftir úrskurði dómara til húsleitar í íbúðinni gæti valdið sakarspjöllum. Á þessari stundu hafi heldur ekki legið fyrir hver væri umráðamaður íbúðarinnar eða hvort einhver hefði þar fasta búsetu í raun og veru. Þannig hafi í raun verið útilokað að fá samþykki umráðamanns íbúðarinnar fyrir húsleit auk þess sem sýnt hafi þótt að slík bið kynni að hafa í för með sér hættu á spillingu sakargagna. Þá hafi lögreglumenn talið líkur á því að einhverjir hefðu orðið þeirra varir þegar þeir hafi verið að kanna aðstæður við íbúðina. Með hliðsjón af þessu hafi lögreglan ákveðið að fara inn í íbúðina og hafi lásasmiður verið kallaður til að opna hana.

Stefndi kveður, að þegar inn í íbúðina hafi verið komið, hafi komið í ljós að engin fíkniefnaframleiðsla fór þar fram og því hafi lögregla ekki farið mikið um íbúðina. Einungis hafi verið farið um íbúðina til að afla upplýsinga um það hvort einhver hefði þar búsetu. Við þá skoðun hafi fljótlega komið í ljós að stefnandi væri þar með aðsetur, en stefnandi hafi hins vegar ekki, á þessum tíma, verið kominn með skráð aðsetur í íbúðinni samkvæmt Þjóðskrá. Stefnandi muni hafa tilkynnt um búsetu sína að Vesturbergi 6, Reykjavík til Þjóðskrár hinn 23. september 2009, en sú skráning hafi ekki verið færð í Þjóðskrá fyrr en 1. október 2009, þ.e. sex dögum eftir fyrrgreinda húsleit. Eftir að komið hafi í ljós að stefnandi hefði aðsetur í íbúðinni hafi lögreglan reynt að hafa símasamband við hann, en án árangurs, þar sem virkt símanúmer á stefnanda hafi ekki fundist. Hafi þá verið haft samband við H-kk-þf L-kk-þf og hafi hann gefið lögreglunni upp símanúmer hjá stefnanda. Lögreglan hafi þannig náð símasambandi við stefnanda og gert honum grein fyrir húsleitinni og afhent honum nýja lykla að íbúðinni, þar sem læsingin hafi eyðilagst við opnunina.

Með bréfi, dagsettu 29. desember 2009, var íslenska ríkið krafið um greiðslu skaðabóta vegna húsleitarinnar. Með bréfi ríkislögmanns, dagsettu 23. febrúar 2010, hafnaði íslenska ríkið að greiða stefnanda skaðbætur.

Með bréfi, dagsettu 25. mars 2010, var stefnanda veitt gjafsókn í málinu.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að húsleit lögreglu á heimili stefnanda, að Vesturbergi 6, Reykjavík, hafi verið ólögmæt, þar sem hvorki hafi verið fyrir hendi úrskurður dómara sem heimilaði húsleitina né hafi verið aflað samþykkis til leitarinnar, sem sé ótvírætt skilyrði þess að húsleit verði fram komið, samkvæmt 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Þar sem hvorki úrskurður dómara né samþykki stefnanda hafi legið til grundvallar húsleit lögreglu verði að telja að húsleitin hafi farið fram með stoð í 2. og 3. mgr. 75. gr. laga um meðferð sakamála.

Stefnandi byggir á því að skilyrði 2. og 3. mgr. 75. gr. sakamálalaga geti ekki átt við um húsleit lögreglu enda hafi verið leitað á heimili stefnanda og rannsóknaraðgerð lögreglu ekki verið liður í rannsókn tiltekins afmarkaðs sakamáls, þar sem stefnandi eða einhver annar hafi verið með réttarstöðu grunaðs manns. Þá hafi lögreglu verið í lófa lagið að leita til dómstóla um úrskurð áður en farið hafi verið inn heimili stefnanda enda engin hætta á sakarspjöllum, þar sem lögreglan hafi tryggt vettvanginn með nærveru sinni. Hér sé því um skýrt lögbrot að ræða sem íslenska ríkið beri skaðabótaábyrgð á.

Með rannsóknaraðgerð lögreglu hafi verið brotið gegn grundvallarmannréttindum stefnanda og þannig raskað hagsmunum sem njóti verndar stjórnarskrár og alþjóðlegra mannréttindasáttmála, s.s. friðhelgi heimilis og einkalífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá liggi fyrir að lögregla hafi við húsleitina jafnframt brotið gegn 2. mgr. 79. gr. laga um meðferð sakamála, þar sem stefnanda hafi ekki verið kynnt húsleitarheimild, ekki verið gefinn kostur á að vera viðstaddur leitina, eða einhver kvaddur til sem gæti gætt hagsmuna stefnanda við leitina.

Af öllu framansögðu sé ljóst að lögreglan hafi, með ofangreindri rannsóknaraðgerð, gerst sek um ólögmæta og saknæma háttsemi sem falið hafi í sér ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda, sem sé bótaskyld samkvæmt almennum skaðabótareglum, sbr. einkum b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, sbr. 228. gr. sakamálalaga Samkvæmt 1. 2. 3. og 5. mgr. 228. gr. eigi stefnandi skýran og ótvíræðan rétt til miskabóta úr hendi stefnda, en stefnandi hafi ekki á nokkurn hátt, með hegðun sinni eða framgöngu, stuðlað að því að vera beittur hinum ólögmætu rannsóknaraðgerðum af hálfu lögreglunnar.

Stefnandi telur fjárhæð miskabótakröfu sinnar vera mjög í hóf stillt en hinar ólögmætu rannsóknaraðgerðir lögreglu hafi beinst að hagsmunum sem séu hverjum manni kærastir, friðhelgi einkalífs og heimilis, og njóti verndar stjórnarskrár og alþjóðlegra mannréttindasáttmála. Við ákvörðun miskabóta beri að horfa til þess að það hafi verið reyndir rannsóknarlögreglumenn í ávana- og fíkniefnadeild Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu sem hafi brotist inn hjá stefnanda. Því verði að telja að um ásetningsbrot hafi verið að ræða en lögreglunni sé fullkunnugt um það að afla þurfi dómsúrskurðar til þess að framkvæma húsleit eins og þá sem fram hafi farið hjá stefnanda. Þá eigi reglur skaðabótaréttarins um almenn og sérstök varnaðaráhrif að leiða til þess að stefnanda verði dæmdar háar miskabætur úr hendi stefnda enda löngu tímabært að lögregluyfirvöldum sé gert ljóst að brot gegn grundvallarmannréttindum borgaranna sem byggð séu á geðþóttaákvörðunum tiltekinna lögreglumanna leiði til þess að brotaþolum séu dæmdar háar miskabætur úr ríkissjóði.

Stefnandi krefst þess að miskabótakrafa stefnanda beri vexti frá og með þeim degi sem hið bótaskylda atvik átti sér stað, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, til þess dags þegar liðinn hafi verið mánuður frá þeim tíma sem stefnda hafi verið kynnt skaðabótakrafa stefnanda, sbr. 1. ml. 9. gr. sömu laga, en það hafi verið gert með bréfi, dagsettu 29. desember 2009, og því sé krafist dráttarvaxta frá 29. janúar 2010.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar og grunnreglna sakamálaréttarfars. Einnig vísar stefnandi til laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, einkum 74., 75. og 228. gr. laganna, og skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. laganna. Stefnandi vísar og til 71. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 9. gr. laga nr. 97/1995, og til Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. og IV. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 2. mgr. 27. gr., 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda.

IV

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að fyrrgreind húsleit sem framkvæmd var í íbúð á 4. hæð í fjölbýlishúsinu að Vesturbergi 6, Reykjavík, hafi að öllu leyti verið lögmæt. Húsleitin hafi verið framkvæmd á grundvelli 2. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, en þar komi fram að leit sé heimil án dómsúrskurðar ef brýn hætta sé á að bið eftir úrskurði dómara valdi sakarspjöllum. Þau skilyrði fyrir húsleit sem fram komi í 3. mgr. 74. gr. laga nr. 88/2008 hafi ótvírætt verið fyrir hendi í umrætt sinn, þar sem rökstuddur grunur hafi verið talinn leika á því að framið hefði verið í íbúðinni brot á fíkniefnalöggjöfinni sem gæti sætt ákæru. Hafi því verið augljósa rannsóknarhagsmuni í húfi. Við mat á því hvort um rökstuddan grun hafi verið að ræða og augljósir rannsóknarhagsmunir beri fyrst og fremst að taka mið af þeim vísbendingum sem lögreglan hafi fengið og þeirra aðstæðna sem hafi verið á vettvangi í umrætt sitt sem gefið hafi lögreglunni réttmæta ástæðu til að ætla að framleiðsla fíkniefna færi fram í íbúðinni.

Samkvæmt 2. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 beri lögreglu að hefja rannsókn út af vitneskju eða grun um að refsivert brot hafi verið framið hvort sem henni hafi borist kæra eða ekki. Í því tilviki sem hér um ræði hafi lögreglunni borist ábendingar um að framleiðsla fíkniefna ætti sér hugsanlega stað í umræddri íbúð og hafi verið vísað til ákveðinna vísbendinga í því sambandi. Tilkynnt hafi verið um ferðir þekktra brotamanna, sem tengdir hafa verið brotum á fíkniefnalöggjöfinni, til og frá íbúðinni, m.a. einstaklings sem hafi verið sakborningur í máli sem hafi komið upp nokkrum mánuðum áður og varðaði kannabisræktun í þessari sömu íbúð. Aðstæður á vettvangi hafi einnig verið með þeim hætti að þær hafi gefið tilefni til að ætla að framleiðsla fíkniefna færi fram á staðnum, t.d. hafi frágangur íbúðarinnar að utanverðu verið með svipuðum hætti og þegar kannabisræktun hafi verið stöðvuð í íbúðinni fyrr á árinu. Þegar komið hafi verið á staðinn hafi heyrst hávær tónlist frá íbúðinni sem sé þekkt aðferð þeirra sem stundi framleiðslu á fíkniefnum til að yfirgnæfa hávaða frá lofræsibúnaði sem notaður sé við slíka iðju. Með hliðsjón af öllu þessu hafi lögreglan talið að fyrir hendi væri rökstuddur grunur um að framleiðsla fíkniefna færi fram í íbúðinni.

Þá bendir stefndi jafnframt á niðurlagsákvæði 2. og 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 þar sem fram komi heimild til að fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur eða þolandi rannsóknaraðgerða lögreglu hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfu sína á.

Þegar lagt sé mat á það hvort skilyrði 2. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, um að brýn hætta væri á því að bið eftir úrskurði dómara kynni að valda sakarspjöllum, beri að hafa hliðsjón af málsatvikum á þeim tíma sem ákvarðanir um húsleit hafi verið teknar. Hafa beri í huga að ekki hafi verið ljóst í upphafi hver væri sakborningur í málinu, þar sem ekki hafi legið fyrir hver væri umráðamaður íbúðarinnar eða hvort einhver hefði þar búsetu. Stefnandi hafi ekki verið skráður til heimilis í íbúðinni þegar leitað hafi verið eftir því hvort einhver hefði búsetu í íbúðinni. Lögreglu hafi því með öllu verið ókunnugt um að stefnandi væri þar með búsetu. Þannig hafi nánast verið ómögulegt að fá samþykki umráðamanns íbúðarinnar auk þess sem það gefi augaleið að það, að leita eftir samþykki umráðamanns íbúðar þar sem rökstuddur grunur sé um fíkniefnaframleiðslu, hafi í för með sér mikla hættu á sakarspjöllum. Þá liggi einnig fyrir að lögreglumenn hafi talið líklegt að einhverjir hefðu orðið þeirra varir þegar þeir hafi kannað aðstæður á vettvangi og jafnframt talið líklegt að einhver væri inni í íbúðinni þrátt fyrir að enginn hafi svarað þegar þeir knúðu dyra. Hafi það verið mat lögreglu að bið eftir verjanda, eða öðrum sem gæti gætt hagsmuna umráðamanns íbúðarinnar, kynni að spilla rannsóknarhagsmunum málsins. Ætlun lögreglu hafi verið að vernda vettvang eftir að inn í íbúðina hafi verið komið, hafa uppi á umráðamanni íbúðarinnar og leita eftir samþykki hans fyrir frekari leit.

Í 2. mgr. 79. gr. laga nr. 88/2008 komi fram að eiganda eða umráðamanni húsakynna þar sem leit fer fram skuli kynnt heimild til húsleitar og veittur kostur á að vera viðstaddur hana ef unnt er. Ákvæðið sé ekki fortakslaust hvað þetta varði því í niðurlagi ákvæðisins komi fram að ef enginn er viðstaddur húsleitina af hálfu eiganda eða umráðamanns skuli lögreglan tilkynna viðkomandi um leitina án ástæðulauss dráttar. Slíkt hafi verið gert í því tilviki sem hér um ræði, þar sem að lögreglan hafi þegar í stað, er henni varð ljóst hver væri umráðamaður íbúðarinnar, haft samband við viðkomandi og gert honum grein fyrir húsleitinni.

Stefndi vekur jafnframt athygli á því að við húsleitina hafi verið gætt þeirrar varfærni sem samræmst hafi markmiði hennar. Gætt hafi verið meðalhófs við leitina, því eftir að inn í íbúðina hafi verið komið og ljóst að þar hafi ekki verið fíkniefnaframleiðsla, hafi umferð um íbúðina verið með allra minnsta móti þar sem einungis hafi verið farið um íbúðina til að afla upplýsinga um hver hefði þar aðsetur.

Stefndi mótmælir fullyrðingu stefnanda í stefnu að rannsóknaraðgerð lögreglu hafi ekki verið liður í rannsókn tiltekins sakamáls þar sem hvorki stefnandi né einhver annar hafi verið með réttarstöðu grunaðs manns heldur virðist sem um skyndihugdettu lögreglunnar hafi verið að ræða. Lögregluaðgerðin hafi verið liður í rannsókn tiltekins sakamáls sem hafi verið til rannsóknar allt frá því að lögreglunni hafi borist ábendingar um hugsanlega kannabisræktun í íbúðinni og þar til húsleitinni hafi lokið hinn 25. september 2009. Hins vegar hafi ekki verið ljóst í upphafi hver væri sakborningur í málinu en svo hátti til í mörgum málum og sé alls ekki óalgeng staða.

Stefndi byggir á því að skilyrði bóta séu ekki fyrir hendi og gildi það jafnt um bótareglur laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sem og skilyrði almennu sakarreglunnar og hafi stefnandi til að mynda ekki sýnt fram á ólögmæta og saknæma háttsemi starfsmanna stefnda. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á að skilyrðum 26. gr. laga nr. 50/1993 sé fullnægt hvað varði ólögmæta meingerð. Ekki liggi fyrir í málinu sök af hálfu starfsmanna stefnda og breyti það engu þó svo að rannsókn málsins hafi verið hætt eftir húsleitina 25. september 2009. Stefndi bendir jafnframt á að lögreglan hafi gætt meðalhófs í öllum aðgerðum sínum varðandi fyrrgreinda húsleit. Þá verði ekki séð að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna húsleitarinnar, t.d. liggi það fyrir að stefnandi hafi ekki orðið fyrir fjárhagslegu tjóni og ekki hafi verið sýnt fram á að stefnandi hafi mátt þola andlegar þjáningar eða orðið fyrir miska vegna húsleitarinnar. Skilyrði bóta samkvæmt 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 sé að viðkomandi hafi borið tjón af aðgerðum lögreglunnar en því skilyrði sé einfaldlega ekki fullnægt í þessu máli. Stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni en ekki verði séð að hann hafi sýnt fram á slíkt, t.d. sé ekkert í gögnum málsins sem sýni fram á fjárhagslegt tjón eða miska. Stefndi telur samkvæmt framansögðu að ekki sé fullnægt skilyrðum þeirra bótareglna sem stefnandi vísi til, og 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu veiti stefnanda ekki rýmri bótarétt en fyrrgreint ákvæði 228. gr. laga nr. 88/2008 eða 26. gr. laga nr. 50/1993.

Samkvæmt framansögðu telur stefndi að öll skilyrði húsleitar samkvæmt 3. mgr. 74. gr. laga nr. 88/2008 hafi verið fyrir hendi auk þess sem skilyrði 2. mgr. 75. gr. til húsleitar án dómsúrskurðar eða samþykkis umráðamanns eða eiganda eignarinnar hafi verið fyrir hendi þar sem brýn hætta hafi verið á því að bið eftir úrskurði dómara eða samþykki viðkomandi kynni að valda sakarspjöllum. Beiting þessa þvingunarúrræðis hafi því verið fyllilega lögmæt og eðlileg með hliðsjón af málsatvikum á þeim tíma sem ákvarðanir hafi verið teknar um húsleit og í fullu samræmi við réttarframkvæmd. Stefndi telur því að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda.

Til stuðnings varakröfu um lækkun vísar stefndi til þeirra málsástæðna sem færðar hafa verið fram fyrir aðalkröfu um sýknu. Þá er vísað til þess að fjárhæð bótakröfu stefnanda sé fjarri öllu lagi. Fjárhæðin sé í miklu ósamræmi við bætur sem dæmdar hafa verið vegna ýmissa rannsóknar- og þvingunaraðgerða lögreglu. Kröfugerð stefnanda sé því ekki í nokkru samræmi við dómvenju á þessu sviði. Fjárhæð kröfunnar sé í engu rökstudd að öðru leyti en með almennum orðum um friðhelgi einkalífs og heimilis. Röksemdum í stefnu um að miskabætur eigi að vera háar, þar sem nauðsynlegt sé að gera lögregluyfirvöldum það ljóst að um sé að ræða ásetningsbrot á grundvallarmannréttindum sem byggt séu á geðþóttaákvörðunum tiltekinna lögreglumanna, er mótmælt enda eiga slíkar fullyrðingar ekki við nokkur rök að styðjast og séu tilhæfulausar með öllu.

Stefndi mótmælir sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda, einkum upphafstíma þeirra, sem í fyrsta lagi væri raunhæfur miðað við dómsuppkvaðningu, sbr. heimild í niðurlagsákvæði 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, einkum til 52., 74., 75., 79. og 228. gr. laganna. Stefndi vísar einnig til ákvæða lögreglulaga nr. 90/1996. Jafnframt vísar stefndi til ákvæða 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129. gr. og 1. mgr. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V

Í málinu hefur stefnandi uppi bótakröfu vegna ólögmætrar húsleitar. Byggir stefnandi málatilbúnað sinn á þeim grunni að honum beri réttur til skaðabóta með vísan til 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, en einnig til sakarreglunnar og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Telur hann að rannsóknaraðgerðir lögreglu umrætt sinn hafi verið ólögmætar og með rannsóknaraðgerðinni hafi verið brotið í bága við 71. gr. stjórnarskrárinnar, og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kveður hann kröfu sína vera vegna miska, sem hann hafi orðið fyrir.

Skilyrði skaðabóta í tilviki eins og um ræðir í málinu lúta ákvæðis 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

Í 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, er heimilað að dæma bætur vegna aðgerða samkvæmt IX., X., XI., XIII. og XIV. kafla laga þessara ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, þ.e. ef maður hefur verið borinn sökum í sakamáli, en mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi, án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann hafi verið talinn ósakhæfur. Ákvæði um heimild til húsleitar eru í X. kafla laga nr. 88/2008. Í 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, er heimilað að dæma bætur ef maður hefur orðið fyrir tjóni af þeim aðgerðum sem taldar eru upp í 2. mgr., en hann hefur ekki verið borinn sökum í sakamáli. Samkvæmt 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, skal bæta bæði fjártjón og miska ef því er að skipta.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er heimilt að leita í húsum sakbornings í því skyni að handtaka hann, rannsaka andlag brots og önnur ummerki eða hafa uppi á munum sem hald skal leggja á. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er heimilt að leita í húsum annars manns en sakbornings þegar brot hefur verið framið þar eða sakborningur handtekinn þar. Einnig ef rökstuddur grunur leikur á að sakborningur haldi sig þar eða þar sé að finna muni sem hald skal leggja á. Skilyrði greinarinnar fyrir því að unnt sé að framkvæma húsleit er að rökstuddur grunur leiki á að framið hafi verið brot sem sætt getur ákæru og sakborningur hafi verið þar að verki, enda séu augljósir rannsóknarhagsmunir í húfi. Það er enn fremur skilyrði húsleitar samkvæmt 2. mgr. að rannsókn beinist að broti sem varðað getur fangelsisrefsingu að lögum.

Samkvæmt 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skal leit ákveðin með úrskurði dómara nema ótvírætt samþykki eiganda eða umráðamanns liggi fyrir. Leit er þó heimil án dómsúrskurðar samkvæmt 2. mgr. 75. gr. ef brýn hætta er á að bið eftir úrskurði valdi sakarspjöllum, sem og ef leitað er að manni sem handtaka skal og honum er veitt eftirför.

Eins og að framan greinir leitaði lögregla í íbúð stefnda, þar sem hún taldi að þar færi fram ræktun kannabisjurta, en lögregla hafði fyrr á árinu stöðvað stórfellda ræktun kannabisjurta, sem fram hafði farið í íbúðinni. Lögregla kveður frágang íbúðarinnar hafa verið með svipuðu sniði og í hið fyrra sinn, svo sem að byrgt hafi verið fyrir alla glugga, sem og að lögregla hafi fengið upplýsingar um grunsamlegar ferðir manna inn og út úr íbúðinni. Ekki var gerð nein lögregluskýrsla í málinu. Húsleitin var framkvæmd að stefnanda fjarstöddum og án þess að fyrir lægi dómsúrskurður, sem heimilaði leitina, en lögregla lét kalla til lásasmið til þess að opna íbúðina. Fyrir liggur að ekkert saknæmt fannst við húsleitina og að henni lokinni var haft samband við stefnanda og honum afhentir nýjir lyklar að íbúðinni á bensínstöð Orkunnar við Miklubraut.

Samkvæmt skýru lagaákvæði 75. gr. laga nr. 88/2008, ber lögreglu að afla úrskurðar dómara til leitar, nema annaðhvort liggi fyrir samþykki eiganda eða hætta sé á sakarspjöllum.

Þegar framangreind atvik eru virt verður ekki séð að bið eftir úrskurði dómara hafi getað valdið sakarspjöllum, og er það óútskýrt af stefnda. Verður því ekki annað séð en að aðgerðir lögreglu, sem beindust að stefnanda, hafi verið óþarfar, eins og á stóð, og ekki séð að rannsóknarhagsmunir hafi verið slíkir að réttlætt hafi húsleit á heimili stefnanda án þess að fá til þess úrskurð dómara. Var þannig ekkert við rannsókn lögreglu sem gaf ástæðu til að ætla að nauðsynlegt hafi verið að framkvæma húsleitina með þeim hætti sem gert var. Hafa ekki verið færð viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hafi borið til þessara aðgerða. Verður því fallist á það með stefnanda að skilyrði 2. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, hafi ekki verið fullnægt. Á stefnandi því með vísan til 228. gr. sömu laga, rétt á bótum úr hendi stefnda. Ber því að bæta honum þann miska, sem telja má að hann hafi hlotið vegna þessara aðgerða lögreglu, enda verður ekki litið svo á, samkvæmt gögnum málsins, að hann hafi valdið eða stuðlað að þeim. Hins vegar verður ekki fallist á, að stefnandi hafi fært sönnur fyrir því að lögreglan hafi með saknæmum hætti bakað honum tjón við rannsóknaraðgerðir. Á hann því ekki rétt til bóta á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar. Ekki eru heldur rök fyrir því að beita 26. gr. laga nr. 50/1993. Að virtum atvikum málsins þykja miskabætur til hans hæfilega ákveðnar 100.000 krónur. Ber stefnda að greiða honum þá fjárhæð með vöxtum og dráttarvöxtum eins og krafist er í stefndu í samræmi við lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og eru því ekki efni til að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar sem er því felldur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar var ekki litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, S-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf, 100.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. ml. 4. gr., sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 25. september 2009 til 29. janúar 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/200, frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda 450.000 krónur, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf