E-11063/2008

Mál þetta, sem dómtekið var miðvikudaginn 30. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kk-þgf V-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 250858-6559, Dalhúsum 7, Reykjavík, með stefnu birtri 21. nóvember 2008, á hendur Eddu útgáfu ehf., kt. 710800-3590, Síðumúla 28, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær, aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur, að fjárhæð kr. 13.733.852 með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá þingfestingardegi til greiðsludags, auk miskabóta, kr. 1.000.000, með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur og miskabætur að mati dómsins, með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá þingfestingardegi til greiðsludags. Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II

Málavextir

Árið 1984 tók stefnandi að sér samkvæmt munnlegum samningi við Ö-kk-þf H-kk-þf að myndskreyta Plöntuhandbókina eftir H-kk-þf K-kk-þf, sem var síðan gefin út árið 1986 af Bókaútgáfu Arnar & Örlygs. Um var að ræða pennateikningar, sem áttu að nýtast til greiningar plöntutegunda. Síðar varð Bókaútgáfan Örn & Örlygur gjaldþrota. Árið 1998 keypti Mál og menning útgáfurétt og lager nokkurra titla, sem Örn & Örlygur hafði áður gefið út, þ.á m. Plöntuhandbókina eftir H-kk-þf K-kk-þf, og yfirtók Mál og menning þá útgáfu- og höfundarlaunasamninga, sem þeim verkum fylgdu. Kveður stefndi filmur og önnur prentgögn þeirra verka, sem Mál og menning keypti hafa fylgt með í kaupunum. Síðar voru Mál og menning annars vegar og Vaka-Helgafell hins vegar sameinuð, og fékk hið sameinaða félag nafnið Edda útgáfa ehf.

Með kaupsamningi, dags. 1. október 2007, keyptu Vegamót ehf., kt. 680269-4759, bókaútgáfu Eddu útgáfu hf. með öllum réttindum og skyldum, sem útgáfusamningum fylgdu. Samkvæmt upplýsingum stefnda, sameinuðust Vegamót ehf. síðar JPV útgáfu ehf. undir nafni Forlagsins ehf.

Eins og fyrr er getið var fyrsta útgáfa Plöntuhandbókarinnar gerð árið 1986, og önnur prentun þeirrar útgáfu var gerð árið 1989. Árið 1987 kom Plöntuhandbókin út í enskri þýðingu og árið 1991 var hún jafnframt gefin út á þýsku.

Önnur útgáfa Plöntuhandbókarinnar á íslenzku mun hafa verið gerð árið 1998, óbreytt frá fyrstu útgáfu. Fjórar prentanir munu alls hafa verið gerðar af þeirri útgáfu, þ.e. árið 1998, 2001, 2004 og 2007. Önnur útgáfa á ensku var svo gerð árið 1998 og árið 2001 var þýsk þýðing bókarinnar gefin út í annað sinn.

Stefnandi kveður enga samninga hafa verið gerða við Bókaútgáfu Arnar & Örlygs um endurútgáfu bókarinnar, hvorki á íslenzku né á öðrum tungumálum.

Mörgum árum eftir að bókin var endurútgefin af Máli og menningu, hafi stefnandi frétt af endurútgáfunni, en hvorki hafi verið haft samband við stefnanda í tengslum við endurútgáfuna til að semja við hann um notkunarrétt af teikningunum, né til að láta hann vita af fyrirhugaðri endurútgáfu.

Vorið 2006 kveðst stefnandi hafa hringt í S-kk-þf S-kk-þf, þáverandi útgáfustjóra stefnda, og innt hann eftir því, hverju það sætti, að ekki hefði verið haft við hann samband, þótt útgefin væri bók frá Mál og Menningu með yfir 506 myndskreytingum eftir hann. Hafi útgáfustjórinn svarað því til, að samkvæmt þeirra skilningi væri útgáfurétturinn alfarið þeirra, þ.m.t. takmarkalaus notkunarréttur á þessum myndskreytingum. Álit hans hafi verið það, að þeir hefðu keypt þennan rétt, þegar þeir greiddu þrotabúi A-kk-ef og Ö-kk-ef fyrir útgáfurétt bókarinnar. Hins vegar hafi útgáfustjórinn tjáð stefnanda, að Mál og Menning hefði gert samning við H-kk-þf K-kk-þf varðandi endurútgáfu bókarinnar. Hefði bókin verið endurútgefin þrisvar sinnum undir merkjum Máls og Menningar á íslenzku og einu sinni á ensku.

Stefnandi kveðst hafa reynt árum saman að ná sáttum við Eddu útgáfu um greiðslur fyrir höfundarrétt vegna 506 teikninga, sem hann eigi í bókinni, bæði einn síns liðs og einnig með atbeina Myndstefs, en allar þessar tilraunir hafi verið árangurslausar.

Þann 14.12. 2007 sendi lögmaður stefnanda bréf á stefnda, þar sem málinu hafi verið lýst í heild sinni og krafizt bóta úr hendi stefnda fyrir brot á höfundarrétti stefnanda. Hafi öllum kröfum stefnanda verið hafnað.

Stefndi kveður aldrei hafa verið um eiginlega endurútgáfu umþrættrar bókar að ræða, enda hafa engar breytingar verið gerðar á verkinu, líkt og meðal annars komi fram í bókinni frá 1998. Skilgreining á endurútgáfu felist almennt í því, að um einhverjar breytingar sé að ræða frá fyrri útgáfu, en svo hafi ekki verið í þessu tilviki, að öðru leyti en því að árið 1986 hafi Örn&Örlygur gefið út verkið, en árið 1998 hafi það verið það Mál og menning. Hafi því í raun ávallt verið um endurprentanir að ræða, en ekki endurútgáfu í eiginlegum skilningi.

Stefndi mótmælir þeirri staðhæfingu stefnanda, að hann hafi reynt árum saman að ná sáttum við Eddu útgáfu um greiðslur fyrir höfundarrétt.

III

Málsástæður stefnanda

1.0. Aðalkrafa.

1.1. Almennt um brot á höfundarrétti stefnanda

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því, að hann, sem einn höfundur hinna umræddu 506 teikninga, eigi eignarrétt að þeim sbr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972, og hafi, skv. 3. gr. höfundalaga, einkarétt á að gera eintök af verkum sínum og birta þau. Án samþykkis stefnanda sé öðrum mönnum og lögaðilum óheimilt að gera eintök af verkum hans og gefa þau út.

Í bréfi lögmanns stefnda, dags. 07.01. 2008, hafi verið fullyrt, að aldrei hefði verið gerður munnlegur útgáfusamningur við stefnanda, heldur hefði verið gerður við hann verksamningur og hefði stefnandi fengið „greitt á þann hátt sem almennt tíðkast þegar kaup á verki fara fram“. Þessi fullyrðing stefnda sé staðlaus, enda engum slíkum verksamningi fyrir að fara og hafi ekkert afrit af slíkum verksamningi fylgt með bréfi lögmanns stefnda. Þá sé því jafnframt haldið fram, að myndskreytingar hafi verið unnar eftir fyrirmælum H-kk-ef K-kk-ef, textahöfundar bókarinnar, og að stefnanda hafi verið falið að útfæra teikningar sem verktaka. Þessari fullyrðingu sé mótmælt sem rangri og hafi stefndi sönnunarbyrði fyrir henni. Staðreyndin sé sú, að leitað hafi verið til stefnanda til að teikna íslenzkar plöntur fyrir Plöntuhandbókina, en slíkar plöntur hafi allar ákveðið útlit og séu ekki hugverk neins einstaklings, sem stefnanda hafi verið falið að útfæra nánar. Þannig hafi stefnandi teiknað margar myndir að íslenzkum plöntum, og sé hann einn höfundur að þeim.

Jafnframt sé því haldið fram í sama bréfi lögmanns stefnda, að stefndi „telji“, að stefnandi hafi, með munnlegum verksamningi við bókaútgáfuna Örn og Örlygur hf., selt útgáfunni einkarétt sinn að teikningunum, sem samningurinn fjallaði um. Þessi fullyrðing stefnda sé sömuleiðis röng, og hafi stefndi sönnunarbyrði fyrir því, að samið hafi verið sérstaklega um framsal eignarréttar. Sé fullyrðing þessi ekki í samræmi við yfirlýsingu Ö-kk-ef H-kk-ef, dags. 01.11. 2008, sbr. dskj. nr. 4.

Til viðbótar við framangreindar málsástæður, byggi stefnandi mál sitt á ákvæði 2. mgr. 33. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sem segi „útgáfusamningur veitir útgefanda ekki eignarrétt að handriti eða annars konar eintaki af verki, sem notað er til eftirgerðar, nema svo sé um samið sérstaklega.“ Stefnandi byggi mál sitt á því, að slíkt framsal hafi aldrei átt sér stað, enda hafi hann engan slíkan samning gert, hvorki munnlega né skriflega.

Stefnandi byggi kröfur sínar einnig á ákvæði 34. gr. höfundalaga, sem kveði á um, að útgefandi hafi, ef ekki hafi verið um annað samið, rétt til að gefa út upplag, er nemi 200 eintökum af myndlistarverki.

Stefndi, og þar áður Mál og menning, hafi sannanlega birt myndverk stefnanda á heimildarlausan og ólögmætan hátt í endurútgáfum og endurprentunum bókarinnar, án þess að gera tilraun til að leita samþykkis stefnanda sem höfundar að myndskreytingum bókarinnar, sem stefnda hafi borið að gera.

Með þessu atferli hafi stefndi gróflega brotið gegn höfundarrétti stefnanda að höfundarréttarvörðum verkum sínum, bæði fjárhagslegum rétti og sæmdarrétti. Sé hér um að ræða alls 506 sjálfstæð brot, þar sem verk stefnanda séu birt opinberlega og hvert höfundarréttarbrot fjölfaldað í a.m.k. 6872 eintökum. Vegna hinnar ólögmætu háttsemi neyðist stefnandi til að gæta hagsmuna sinna og beina kröfu á hendur stefnda til skaðabóta vegna brota gegn höfundarrétti hans að þeim 506 pennateikningum, sem prýði endurútgáfu Plöntuhandbókarinnar.

1.2. Um skaðabótakröfu stefnanda

Stefnandi byggi aðalkröfu sína í öðru lagi á því, að stefndi hafi á gróflegan hátt brotið gegn einkarétti stefnanda til að ráða meðferð verka sinna og birta verk sín, þ.á m. til að ákveða, hvar og hvernig þau birtist. Telji stefnandi ljóst, að brotin hafi verið framin af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Háttsemi stefnda sé saknæm og sé hann bótaskyldur gagnvart stefnanda. Brot stefnda hafi haft í för með sér fjártjón fyrir stefnanda, sem stefnda sé skylt að bæta skv. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Krafa stefnanda um skaðabætur sé byggð á viðurkenndri gjaldskrá Myndstefs, taxti 1, sbr. dskj. nr. 8, til ákvörðunar á því, hvað sé sanngjarnt endurgjald fyrir heimilaða notkun.

Þá hafi stefnanda borizt upplýsingar í lok árs 2007 um, að bókin hefði verið endurútgefin á íslenzku hjá Máli og menningu 1998 og jafnframt, að stefndi hefði endurprentað bókina tvívegis eftir það. Þá hefði bókin verið gefin út tvisvar sinnum, bæði á ensku og þýsku. Hér að neðan séu upplagstölur á útgáfum Plöntuhandbókarinnar skv. upplýsingum stefnanda, sem bótakröfur séu byggðar á:

Um sé að ræða margítrekaða óheimilaða birtingu á 506 teikningum, sem stefnda hefði borið að greiða fyrir samkvæmt fyrrnefndri gjaldskrá Myndstefs, sbr. dskj. nr. 8.

1. Bætur fyrir notkun teikninganna í íslenskum útgáfum miðist við forsendur „Bækur aðrar en myndabækur“ að myndirnar væru metnar 1/8 úr síðu og upplag miðað við „Upplag að 5000 eintök“, sem er kr. 5.339 per myndverk. Sanngjarnt endurgjald hefði verið kr. 5.339 x 506 teikningar = kr. 2.701.534.

2. Bætur fyrir notkun teikninganna í enskum útgáfum miðist við forsendur „Bækur aðrar en myndabækur“ að myndirnar væru metnar 1/8 úr síðu og upplag miðað við „Upplag að 2500 eintök“, sem er kr. 4.450 per myndverk. Sanngjarnt endurgjald hefði verið kr. 4.450 x 506 teikningar = kr. 2.251.700.

3. Bætur fyrir notkun teikninganna í þýskum útgáfum miðist við forsendur „Bækur aðrar en myndabækur“ að myndirnar væru metnar 1/8 úr síðu og upplag miðað við „Upplag að 1000 eintök“, sem er kr. 3.782 per myndverk. Sanngjarnt endurgjald hefði verið kr. 3.782 x 506 teikningar = kr. 1.913.692.

Krafa stefnanda nemi því:

- Bætur fyrir notkun teikninganna í íslenskum útgáfum kr. 2.701.534

- Bætur fyrir notkun teikninganna í enskum útgáfum kr. 2.251.700

- Bætur fyrir notkun teikninganna í þýskum útgáfum kr. 1.913.692

Alls kr. 6.866.926

Þess sé krafizt, að stefnanda verði dæmt tvöfalt sanngjarnt endurgjald, eða alls kr. 13.733.852 með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi til greiðsludags, sem sé í samræmi viðviðurkennda dómaframkvæmd og byggi á fordæmisgefandi dómi Hæstaréttar nr. 89/1990 í máli S-kk-ef P-kk-ef gegn Frjálsri fjölmiðlun hf.

1.2. Um miskabótakröfu stefnanda

Krafa stefnanda um miskabætur úr hendi stefnda byggi á 2. mgr. 56. gr. höfundalaga, sem kveði á um, að dæma skuli höfund og listflytjanda miskabætur úr hendi þess, sem raskað hafi rétti þeirra með ólögmætri háttsemi. Ólögmæt röskun stefnda á höfundarrétti stefnanda að myndverkum hans skapi stefnanda sjálfkrafa rétt til miskabóta.

Byggir stefnandi á því, að sá miski, sem hann hafi orðið fyrir, sé gróft brot á rétti höfundar til þess að taka ákvörðun sjálfur um meðferð og birtingu verka sinna. Krefjist stefnandi miskabóta, að fjárhæð kr. 1.000.000.

2.0. Varakrafa.

Verði það niðurstaða dómsins, að hafna dómkröfum í aðalkröfu og/eða þeim forsendum, sem þær byggi, byggi stefnandi varakröfu sína á því, að stefnanda verði dæmdar bætur að álitum. Byggi stefnandi varakröfu sína á sömu málsástæðum og þeim, sem fram komi í umfjöllun um aðalkröfu.

Stefnandi byggi aðalkröfu og varakröfu sína á höfundalögum nr. 73/1972 með síðari breytingum, einkum 1. gr., 3. gr., 1.-2. mgr. 56. gr. laganna, reglum höfundaréttar um skaðabætur vegna brota gegn höfundarétti og ákvæðum Bernarsáttmálans til verndar bókmenntum og listaverkum, staðfestum með lögum nr. 80/1972.

Krafa um málskostnað sé reist á 129. gr., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um dráttarvexti sé byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur, með síðari breytingum. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað sé byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa

Vegamót ehf., kt. 680269-4759, hafi keypt bókaútgáfu Eddu útgáfu hf. skv. kaupsamningi, dags. 1. október 2007, sbr. dskj. nr. 10. Samkvæmt samningnum hafi Vegamót ehf. þar með tekið við öllum réttindum og skyldum, sem útgáfusamningum fylgdu. Vegamót ehf. hafi síðar sameinazt JPV útgáfu ehf. Af þessu megi ljóst vera, að ekki sé til staðar samningssamband á milli stefnanda og stefnda, enda hafi öll réttindi og skyldur skv. útgáfusamningum verið framseld Vegamótum ehf. með samningi þann 1. október 2007, þ.m.t. meintur útgáfuréttur stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga. nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Fari svo ólíklega, að ekki verði fallizt á framangreint, vísi stefndi enn fremur til eftirfarandi sjónarmiða til stuðnings kröfu sinni um sýknu:

H-kk-nf K-kk-nf, höfundur Plöntuhandbókarinnar, hafi ávallt fengið greitt í samræmi við útgáfusamning, sem hann gerði á sínum tíma við Örn & Örlyg. Mál og menning hafi síðar tekið við efndum þessara skuldbindinga, því næst stefndi og að síðustu Vegamót ehf. Ljóst sé, að aldrei hafi verið gerðir munnlegir útgáfusamningar, hvorki við stefnanda né aðra. Sá munnlegi samningur, sem gerður hafi verið við stefnanda, hafi verið verksamningur og hafi hann fengið greitt á þann hátt sem almennt tíðkist, þegar kaup á verki fari fram.

Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn, sem sýni fram á, að um útgáfusamning hafi verið að ræða, sem feli jafnframt í sér, að stefnandi eigi rétt til höfundargreiðslna fyrir þau verk, sem hann hafi unnið í tengslum við útgáfu Plöntuhandbókarinnar. Því sé með öllu ósannað, að svo hafi um samizt á milli stefnanda og stefnda, að stefnandi fengi sérstaklega greitt samkvæmt meintum útgáfu- eða notkunarrétti. Verði stefnandi að bera hallann af þessum sönnunarskorti.

Hvað sem áðurgreindu líði, þá sé það sjónarmið almennt ríkjandi í starfsemi útgáfufyrirtækja, að myndskreytingar þurfi annað tveggja að fylla stóran hluta af leturfleti verksins eða að vera klár hluti af höfundarverkinu, líkt og til að mynda í myndskreyttum barnabókum. Þar eigi höfundargreiðslum að vera skipt á milli þess, sem riti texta, og þess, sem myndskreyti. Hið sama gildi í raun um ljósmyndir í bókum, sem séu veigamikill þáttur í heildarverkinu.

Þegar myndskreytingar séu unnar nánast eftir fyrirmælum og óskum aðalhöfundar verksins, sem í mörgum tilfellum skili grófum skissum eða klárum óskum um myndefnið, t.d. í gröfum, skýringarmyndum, súluritum og öðru slíku, sé alla jafna gerður hreinn verksamningur við hönnunarstofu eða myndskreyti og verk keypt í eitt skipti fyrir öll. Þetta eigi meðal annars við um teikningar þær, sem nú sé deilt um, enda ljóst, að teikningar hafi verið unnar í samræmi við skýr fyrirmæli H-kk-ef K-kk-ef, höfundar Plöntuhandbókarinnar. Stefnanda hafi þannig verið falið að útfæra teikningar sem verktaka. Aldrei hafi komið til álita, að hann deildi höfundarlaunum að þessu verki.

Verksamningur, líkur þeim, sem gerður hafi verið við stefnanda, hafi í för með sér, að upphafskostnaður við handbækur af þessu tagi sé gjarnan mikill. Útgefandinn sé hins vegar tilbúinn að stofna til hans í trausti þess, að hér sé um langtímafjárfestingu að ræða, sem skili sér um síðir. Aðkeypt vinna af þessu tagi verði því almennt hluti af þeim útgáfurétti, sem útgáfufyrirtækið eigi og geti ráðstafað að vild.

Í 1. mgr. 1. gr. og 3. gr. höfundalaga nr. 73/1972 sé sú grundvallarregla höfundaréttar staðfest, að enginn annar en höfundur verks eða rétthafi höfundarréttar geti ákveðið, hvort og þá hvar, hvenær og hvernig verk, sem háð séu höfundarétti, skuli birt. Hins vegar telji stefndi, að með munnlegum samningi stefnanda við forsvarsmenn Arnar&Örlygs hafi hann selt útgáfunni einkarétt sinn að birtingu á teikningum þeim, sem samningurinn hafi fjallað um. Samkvæmt höfundalögum geti höfundur selt einkarétt sinn til að gera eintök af verkum sínum og til að birta þau í upphaflegri mynd eða breyttri, sbr. 3. gr. laganna.

Af framangreindu megi ráða, að Örn&Örlygur, og síðar stefndi, hafi, með samningi við stefnanda, eignazt einkarétt til að láta gera eintök af umræddum teikningum og birta þær, eins og 3. gr. höfundalaga mæli fyrir um. Hafi því ekki verið um að ræða brot á höfundarétti, þegar Plöntuhandbókin var endurútgefin og endurprentuð síðar, án þess að frekari greiðslur rynnu til stefnanda.

Bent sé á, að á titilblaði frumútgáfu bókarinnar sé tilgreindur „copyright“ fyrir texta og ljósmyndir, en hvorki fyrir plöntuteikningar né kort. Renni þetta stoðum undir þau sjónarmið, að ekki hafi átt að koma til sérstakar greiðslur til stefnanda umfram þá fjárhæð, sem greidd hafi verið samkvæmt upphaflegum munnlegum samningi.

Þessu til stuðnings megi benda á, að teikningum stefnanda hafir aldrei verið breytt, heldur hafi þær einvörðungu verið birtar á sama formi og með sama hætti og upphaflega hafi verið samið um. Ef breytinga á teikningum hefði verið þörf, hefði að sjálfsögðu verið leitað eftir vinnuframlagi stefnanda, en slíkt hafi raunar staðið til, þar sem fyrirhuguð hafi verið endurútgáfa bókarinnar með töluverðum breytingum frá fyrri útgáfum.

Þá sé bent á, að stefnandi þessa máls hafi ekkert aðhafzt vegna meintra réttinda sinna í tæp 20 ár frá því að endurútgáfa bókarinnar hófst. Slíkt athafnaleysi stefnanda bendi eindregið til þess, að hann hafi í raun ekki talið sig eiga rétt til frekari greiðslna fyrir umræddar teikningar. Sömu sjónarmið ættu einnig að leiða til þess, að stefnandi hafi glatað rétti sínum til að hafa uppi slíka kröfu á grundvelli sjónarmiða um tómlæti.

Varakrafa

Varakröfu sína um verulega lækkun á dómkröfum stefnanda byggi stefndi á eftirfarandi rökum:

Það sé með öllu ósannað, að svo hafi um samizt á milli stefnanda og stefnda, að stefnandi fengi sérstaklega greitt samkvæmt viðurkenndri gjaldskrá Myndstefs, sbr. dskj. nr. 8, og raunar liggi fyrir, að greiðslur til stefnanda hafi einvörðungu miðazt við fjölda teiknaðra mynda, óháð upplagi bókarinnar. Fallist dómurinn á, að stefnda beri að greiða stefnanda skaðabætur, þá eigi slíkar bætur að taka mið af sömu forsendum og hafi verið að baki þeirri greiðslu, sem upphaflega hafi átt sér stað vegna teikninganna.

Hvað sem þessu líði, þá vísi stefnandi, til stuðnings skaðabótakröfu sinni, til viðurkenndrar gjaldskrár Myndstefs og sé taxti gjaldskrárinnar notaður við útreikning kröfunnar. Í bréfi Myndstefs til stefnda, dags. 14. júní 2007, sbr. dskj. nr. 5, komi fram, að taxti samtakanna miðist við frumbirtingu mynda, en gjaldtaka vegna endurbirtinga, líkt og hér sé til skoðunar, sé allt önnur og lægri. Með vísan til þessa sé því ljóst, að útreikningar í stefnu verði ekki lagðir til grundvallar, verði á annað borð fallizt á bótaskyldu stefnda, enda ekki um frumbirtingu myndanna að ræða.

Þá sé því sérstaklega mótmælt, að um sé að ræða sérstakt brot á sæmdarrétti stefnanda. Almennt sé talið, að grunnþættir sæmdarréttar séu tveir; annars vegar réttur höfundar til þess að verk hans séu auðkennd honum; og hins vegar réttur til höfundarheiðurs og höfundarsérkenna. Í málinu liggi fyrir, að ekki hafi verið um neinar breytingar á teikningum stefnanda að ræða, og því komi þessi þáttur hugtaksins ekki til skoðunar. Hvað varði auðkenningarréttinn, þá hafi stefnandi ekki lagt fram nein haldbær gögn til stuðnings slíkri kröfu. Þvert á móti megi benda á, að samkvæmt dskj. nr. 3 sé stefnandi skráður höfundur teikninga bókarinnar. Hafi því ekki á nokkurn hátt verið brotið gegn sæmdarrétti stefnanda.

Kröfu stefnanda um, að honum verði dæmt tvöfalt, sanngjarnt endurgjald sé mótmælt, enda málsatvik í þeim dómi, sem vísað sé til í stefnu, slíkri kröfu til stuðnings, engan veginn sambærileg við þau, sem hér séu til skoðunar. Enn fremur sé með öllu ósannað, að tjón stefnanda nemi tvöföldu endurgjaldi samkvæmt áðurgreindri gjaldskrá Myndstefs og verði stefnandi að bera hallann af slíkum sönnunarskorti.

Miskabótakröfu sé mótmælt sem órökstuddri og of hárri.

Stefndi vísi m.a. til ákvæða höfundalaga nr. 73/1972 og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi og enn fremur vitnið Ö-kk-nf H-kk-nf.

Krafa stefnanda er um greiðslu skaðabóta, að fjárhæð kr. 13.733.852, auk miskabóta, að fjárhæð kr. 1.000.000, en til vara um greiðslu bóta að álitum.

Fram kemur í stefnu, að krafan sé vegna óheimillar birtingar á höfundarvörðum myndskreytingum stefnanda við endurútgáfu/prentun Plöntuhandbókarinnar á íslenzku árin 1998, 2001, 2004 og 2007, árið 1998 á ensku og árið 2001 á þýzku. Í rökstuðningi stefnanda fyrir fjárhæð skaðabótakröfunnar er upplag íslenzku útgáfunnar talið hafa verið 762 eintök árin 1998-1999, 430 árið 2002, 572 árið 2003, 720 árið 2004, 659 árið 2005 og 542 árið 2006. Á sama hátt er tilgreint upplag ensku og þýzku útgáfunnar sömu ár. Þessar tölur eru síðan lagðar saman og fengin heildarniðurstaða. Fram kemur að upplýsingar þessar koma frá stefnanda málsins, án þess að nokkur grein sé gerð fyrir því, hvernig þær tölur eru fengnar. Ekki er ljóst, hvort upplagstölur þær, sem stefnandi byggir kröfugerð sína á, er vegna endurprentunar tilgreind ár, eða hvort um er að ræða óseld eintök, eða seld eintök, hvert þessara ára. Sé um að ræða prentuð eintök hvert þessara ára, er ekki samræmi í málatilbúnaði í samræmi í stefnu, þar sem krafan er byggð á endurprentunum árin 1998, 2001, 2004 og 2007 svo sem fyrr greinir. Sé um að ræða óseld eintök hvert þessara ára þykir sýnt að einhver eintök eru tví- eða margtalin í niðurstöðutölu. Þá er ósamræmi í niðurstöðutölum þessara útreikninga og þess eintakafjölda, sem lagður er til grundallar við útreikning meints, sanngjarns endurgjalds, án þess að nánari grein sé gerð fyrir því. Hafa þessi atriði ekki verið skýrð í sóknargögnum og var ekki að þeim vikið í munnlegum málflutningi við aðalmeðferð.

Auk framangreinds er málatilbúnaði stefnanda áfátt að því leyti, að hann gerir ekki reka að því að upplýsa um eðli og innihald þess samnings, sem hann gerði á sínum tíma við Örn og Örlyg bókaútgáfu.

Brýtur málatilbúnaður stefnanda svo í bága við 80. gr. einkamálalaga, hvað varðar skýran málatilbúnað, að ekki verður lagður á málið efnisdómur, hvorki hvað varðar aðalkröfu né varakröfu stefnanda. Er því ekki hjá því komizt að vísa málinu frá dómi ex officio.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurðinn

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Málinu er vísað frá dómi ex officio.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf