E-125/2015

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 23. nóvember sl., er höfðað af S-kvk-þgf K-kvk-þgf M-kvk-þgf, Stórakróki 5, 311 Borgarnesi, á hendur Grundarfjarðarbæ, Borgarbraut 16, Grundarfirði, með stefnu birtri 16. nóvember 2015.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.932.844 krónur, ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 27. febrúar til 7. júní 2015 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst og málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af dómkröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Stefndi krefst og málskostnaðar að mati dómsins.

II.

Stefnandi máls þessa var fastráðinn starfsmaður hjá stefnda. Annars vegar hefur hún starfað sem kennari í Tónlistarskóla Grundarfjarðar í fullu starfi, frá september 2011 með 87% starfshlutfall, en frá haustinu 2013 í fullu starfi. Hins vegar hafði stefnandi séð um ræstingar í tónlistarskólanum, og var starfshlutfall hennar þar ákveðið 42%. Stefnanda var sagt upp starfi sínu við ræstingarnar með bréfi, dags. 27. febrúar 2015. Var uppsögnin rökstudd með vísan til þess að til stæði að endurskoða ræstingar í tónlistarskólanum og að gert væri ráð fyrir að ekki yrði ræst oftar en einu sinni í viku. Kom og fram í rökstuðningi að markmið með þessu væri hagræðing sem ætlað væri að lækka kostnað vegna ræstinga og mæta breytingum sem orðið hefðu á þörf fyrir ræstingar. Væri af þessum sökum talið nauðsynlegt að segja stefnanda upp þessu starfi hjá stefnda. Liggur fyrir að stefnandi var í veikindaleyfi frá störfum sínum hjá stefnda á þeim tíma þegar henni var sagt upp ræstingarstarfinu.

Stefnandi leitaði til stéttarfélags síns, Starfsmannafélags Dala- og Snæfellsnessýslu, og fól félaginu að gæta hagsmuna sinna vegna uppsagnarinnar. Í framhaldi af því sendi formaður félagsins tölvupóst til stefnda hinn 12. mars 2015 þar sem uppsögninni var mótmælt og óskað eftir að hún yrði afturkölluð á þeim forsendum að hennar væri ekki þörf, með vísan til gr. 11.1.4.1 í kjarasamningi stefnda við starfsmannafélagið. Jafnframt var óskað eftir því að stefndi rökstyddi ákvörðun sína frekar. Stefndi varð ekki við kröfunni um að afturkalla uppsögnina en veitti hins vegar umbeðinn frekari rökstuðning. Var þar vísað til þess að nauðsynlegt hefði verið að endurskoða fyrirkomulag ræstinga í tónlistarskólanum og væri með því að því stefnt að minnka starfshlutfall vegna ræstinga verulega, þar sem ekki væri talin þörf á að ræsta eins og og verið hefði fram að því. Með þessu móti væri hægt að hagræða í rekstri skólans og lækka kostnað vegna ræstinga. Væri breyting þessi talin fela í sér skerðingu á starfshlutfalli sem félli utan ákvæða í kjarasamningum um breytingar á störfum. Hafi því verið farið að ákvæðum kjarasamninga um uppsagnir. Þá var loks tekið fram að á uppsagnartímanum kæmi væntanlega í ljós hvort viðkomandi starfsmaður hefði hug á því að vinna starfið miðað við breyttar forsendur eða ekki. Yrði í framhaldi af því unnt að taka á því hvernig staðið yrði að ráðningu í hið breytta starf.

Lögfræðingur BSRB tók við málinu af stéttarfélagi stefnanda og krafðist þess að uppsögn hennar yrði afturkölluð. Þeirri kröfu stefnanda var hafnað með bréfi lögmanns stefnda, dags. 26. maí 2015.

Í auglýsingu, sem birtist fyrst á heimasíðu stefnda 27. ágúst 2015, kom fram að óskað væri eftir starfsmanni til að sinna ræstingum í einni fasteign bæjarins. Um væri að ræða 24 klst. starf á mánuði í níu mánuði á ári og að vinnutími væri sveigjanlegur. Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi ekki getað hugsað sér að sækja um starfið vegna fyrri samskipta hennar við stefnda, en hún hafi litið svo á að tilgreindar ástæður fyrir uppsögninni væri tilbúningur. Stefndi hefði viljað losna við hana úr starfi en sveitarfélagið hefði skömmu áður haldið eftir launum hennar með ólögmætum hætti, auk þess sem hún hefði verið ósátt við viðbrögð stefnda við kvörtunum hennar yfir einelti í hennar garð.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu þau Þ-kk-nf S-kk-nf, bæjarstjóri stefnda, og S-kvk-nf S-kvk-nf, skrifstofustjóri stefnda.

III.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að ákvörðun stefnda um að segja upp ráðningarsamningi hennar hafi byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum og sé því ólögmæt. Þannig hafi stefndi ekki lagt fram nein gögn sem réttlæti þá ákvörðun sveitarfélagsins að minnka starfshlutfall stefnanda. Ekkert liggi fyrir um að fram hafi farið raunverulegt mat á starfi stefnanda í samanburði við önnur störf hjá stefnda. Engin málefnaleg rök hafi því staðið til þess að velja stefnanda úr hópi starfsmanna og minnka við hana starfið. Ákvörðun stefnda hafi því ekki verið undirbúin að neinu leyti. Forsendur hennar hafi ekki verið rannsakaðar og skylda til að gæta meðalhófs hafi verið virt að vettugi.

Verði talið að heimilt hafi verið að minnka starfshlutfall stefnanda sé byggt á því að ekkert hafi réttlætt þá ákvörðun stefnda að leyfa stefnanda ekki að sinna starfinu áfram miðað við breytt starfshlutfall. Engin þörf hafi því verið á því að segja upp ráðningarsamningi stefnanda og ráða annan starfsmann til að sinna starfinu. Stefnandi veki athygli á því að stefnda sé heimilt að gera breytingar á störfum einstakra starfsmanna án þess að þurfa að segja þeim upp störfum. Þessu til stuðnings sé vísað til gr. 11.1.4.1 í kjarasamningi þeim sem gilt hafi um ráðningarsamning stefnanda. Þar komi fram að starfsmanni sé „skylt“ að hlíta breytingum á störfum sínum og ef breytingarnar feli í sér skert launakjör eða réttindi þá skuli starfsmaðurinn halda óbreyttum launakjörum í uppsagnarfresti. Það hafi því hvorki verið „nauðsynlegt“ né „eðlilegt“ að segja upp ráðningarsamningi stefnanda, eins og stefndi hafi byggt á í fyrri samskiptum málsaðila. Ákvörðun stefnda hafi því brotið gegn kjarasamningsbundnum rétti stefnanda, auk þess sem hún hafi brotið gegn skyldu stefnanda til að gæta meðalhófs.

Stefnandi byggi á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á fjártjóni hennar og miska af völdum ákvörðunarinnar samkvæmt almennu skaðabótareglunni og dómvenju í málum vegna ólögmætra uppsagna. Stefnda beri því að bæta tjónið að fullu, en tjónið verði metið að álitum með tilliti til allra atvika. Sé krafan sundurliðuð í fjártjónsbætur og miskabætur. Verði í því sambandi að horfa til stöðu hennar og búsetu, en hún eigi mjög erfitt með að afla sér sambærilegra tekna og hjá stefnda. Þá beri að hafa í huga að stefnandi hafi notið réttinda þeirra sem felist í reglum stjórnsýsluréttarins. Hafi hún þar af leiðandi mátt vænta þess að halda starfi sínu til venjulegra starfsloka opinbers starfsmanns, svo lengi sem starfseminni yrði haldið áfram á vegum stefnda og hún gerðist ekki brotleg í starfi. Í ljósi alls þessa sé krafa stefnanda um skaðabætur vegna fjártjóns er svari til árslauna, samtals 1.232.844 krónur, því síst of há, en miðað sé við meðalmánaðarlaun stefnanda fyrstu fimm mánuði ársins 2015 samkvæmt fyrirliggjandi launaseðlum.

Til viðbótar geri stefnandi kröfu til greiðslu miskabóta að fjárhæð 700.000 krónur. Styðjist sú krafa við b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 59/1993, en þar sé mælt fyrir um heimild til að láta þann sem beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu greiða miskabætur til þess sem misgert sé við. Stefnandi telji að uppsögnin, og það hvernig að henni hafi verið staðið, hafi falið í sér meingerð gegn æru og persónu hennar. Við mat á miskabótakröfunni beri að horfa til þess að stefndi hafi skömmu fyrir uppsögnina haldið eftir launum stefnanda með ólögmætum hætti. Þá hefði stefnandi kvartað yfir því hvernig stefndi hafi brugðist við kvörtunum hennar um einelti í hennar garð. Líta beri til þess að uppsögnin hafi verið viðbrögð stefnda við þessum atvikum.

Krafa um dráttarvexti sé gerð með stoð í ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Lögmaður stefnanda hafi sent stefnda bréf hinn 7. maí 2015 og miðist upphafstími dráttarvaxta við þann dag, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna.

IV.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ákvörðun hans um að segja stefnanda upp umræddu starfi hennar við ræstingu tónlistarskólans hafi í öllu tilliti verið málefnaleg. Sé staðhæfingum stefnanda um hið gagnstæða því mótmælt. Ástæða uppsagnarinnar hafi eingöngu verið sú að nauðsynlegt hafi þótt að leita hagkvæmari leiða við þrif skólans. Við töku þeirrar ákvörðunar hafi verið horft til samanburðar vegna þrifa á sambærilegu húsnæði í eigu stefnda, til þess hvað starfsmenn tónlistarskólans teldu þörf á að ræsta þar oft og þess hve marga tíma afleysingaraðilinn hefði talið að þyrfti til að ræsta skólann í hvert sinn, ef þrifið væri einu sinni í viku. Þá hafi stefndi talið að augljós hagræðing fylgdi ákvörðuninni og mætti sjá hana þegar borin væru saman þau mánaðarlaun sem stefnandi hafi fengið greitt fyrir ræstingarnar og umsamin mánaðarlaun afleysingarstarfsmannsins.

Því sé mótmælt að ekkert mat hafi farið fram á raunverulegri þörf uppsagnarinnar. Hafi verið farið yfir það á fyrrgreindum fundi með kennurum skólans hinn 20. janúar 2015, sem haldinn hafi verið vegna óvissu um fyrirkomulag tónlistarkennslu við skólann á vorönn 2015, hvert mat þeirra væri á ræstingarþörf í skólanum. Hafi niðurstaða þess samráðs verið að nægilegt væri að þrífa skólann einu sinni í viku í stað tvisvar áður. Við það hafi svo bæst að sá aðili sem hefði tekið að sér ræstingarnar í forföllum stefnanda hafi komið því á framfæri við stjórnendur stefnda um svipað leyti að það tæki u.þ.b. þrjár klukkustundir að þrífa skólann í hvert sinn. Með hliðsjón af því hafi verið samið við viðkomandi starfsmann til bráðabirgða um að greiða honum fyrir sex klst. vinnu í viku hverri vegna ræstinga í skólanum, eða 24 klst. á mánuði, þar sem óljóst hafi verið á þessum tíma hve lengi stefnandi yrði frá vinnu. Hafi stjórnendur stefnda talið að slík breyting á fyrirkomulaginu stuðlaði að eðlilegu samræmi í ræstingum á fasteignum stefnda. Um sé að ræða fimm fasteignir og hafi stjórnendur stefnda haft tiltækar allar tölulegar upplýsingar um fermetrafjölda og fjölda stunda í viku sem þrif þeirra hafi tekið. Hafi því verið einfalt fyrir þá að átta sig á því ósamræmi í launagreiðslum fyrir ræstingar á vegum stefnda sem í ljós hefði komið í tónlistarskólanum.

Eftir að ákvörðun hafi verið tekin um lækkun á starfshlutfalli við ræstingar skólans hafi ekki verið hægt að komast hjá því að segja stefnanda upp störfum þar sem breyting á starfshlutfallinu hafi verið umtalsverð, eða næmi 2/3. Hafi starfshlutfallið við breytinguna farið úr 42% og niður í 14% og þar með niður fyrir 20%, sem sé viðmið kjarasamnings SDS um hvenær heimilt sé að ráða starfsmann í tímavinnu. Þar sem stefnandi hafi verið fastráðin í umrætt starf hafi stefndi talið eðlilegt og nauðsynlegt að segja henni upp störfum þar sem ekki væri einungis verið að lækka starfshlutfall heldur einnig að gera grundvallarbreytingu á kjarasamningsvörðum réttindum vegna starfsins, s.s. eins og veikindarétti og uppsagnarfresti. Í ljósi þessa telji stefndi að hann hafi ekki átt annarra kosta völ en að segja stefnanda upp störfum og bjóða henni að sækja um starfið miðað við nýjar forsendur. Þrátt fyrir að vafalaust sé að stefnandi hefði vel komið til greina í starfið hafi hún ekki látið á það reyna með því að sækja um. Samkvæmt því sé því mótmælt að stefndi hafi brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins.

Því sé mótmælt að fjárhæð skaðabótakröfu stefnanda skuli miðast við laun í starfinu í eitt ár, þar sem stefnandi hafi einungis sinnt umræddu starfi í níu mánuði á ári. Þá telji stefndi að greiðsla launa vegna þriggja mánaða uppsagnarfrests hljóti og að koma til frádráttar skaðabótakröfu stefnanda. Miskabótakröfu stefnanda sé og mótmælt sem of hárri og órökstuddri, en hún jafngildi sjö mánaða launum fyrir ræstingarnar. Stefnandi hafi á engan hátt sýnt fram á að stefndi hafi gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn friði, frelsi, æru eða persónu stefnanda. Þá sé ljóst að stefnandi hafi ekki sýnt af sér saknæma hegðun með hinni umdeildu ákvörðun, eins og áskilið sé í b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Stefndi mótmæli því að upphafstími dráttarvaxtakröfu stefnanda skuli miðast við þann dag þegar lögmaður stefnanda hafi sent stefnda bréf vegna uppsagnarinnar, dags. 7. maí 2015. Á það sé bent að í því bréfi hafi ekki verið gerð nein krafa um greiðslu skaðabóta heldur þess krafist að uppsögnin yrði dregin til baka. Stefnandi hafi ekki gert neina kröfu um skaðabætur úr hendi stefnda fyrr en með birtingu stefnu í máli þessu. Beri því að miða upphafstíma dráttarvaxta við þann dag þegar mánuður hafi verið liðinn frá birtingu stefnu í málinu.

V.

Niðurstaða

Enda þótt ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur milli aðila um vinnu stefnanda við ræstingar í tónlistarskólanum er ekki um það deilt að hún var fastráðin í því starfi með 42% starfshlutfall. Stefndi er sveitarfélag og telst uppsögn hans á ráðningarsamningnum við stefnanda því stjórnvaldsákvörðun, sem var hluti af stjórnsýslu sveitarfélagsins, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Enda þótt stefndi eigi skv. 78. gr. stjórnarskrárinnar mat á því hverra skipulagsbreytinga sé þörf til hagræðingar í rekstri bar bæjarstjóra eigi að síður að fara eftir meginreglum stjórnsýsluréttarins við undirbúning og töku slíkrar ákvörðunar. Stefnda bar því að fara eftir svokallaðri réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins, sem einnig kemur fram í kjarasamningi þeim sem gildir um starfskjör stefnanda, en þar segir í gr. 11.1.6.1 að óheimilt sé að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna.

Af hálfu stefnda hefur verið vísað til þess, auk þess sem það kom fram hjá bæjarstjóra og skrifstofustjóra stefnda í skýrslum þeirra fyrir dómi, að einfaldur samanburður stjórnenda stefnda vegna kostnaðar og fjölda vinnustunda við ræstingar í nokkrum öðrum fasteignum í eigu sveitarfélagsins, miðað við fermetrafjölda, hafi leitt til þeirrar niðurstöðu að kostnaður væri langhæstur vegna ræstingar á tónlistarskólanum. Svigrúm ætti því að vera fyrir hendi til að hagræða verulega við þrif skólans þannig að skólinn yrði þrifinn með fullnægjandi hætti á mun færri vinnustundum. Hefur stefndi lagt fram yfirlitsskjal um kostnað vegna þrifa á þessum eignum sem staðfestir framangreinda staðhæfingu stefnda. Jafnframt hefur stefndi vísað til þess að sterkar vísbendingar hafi og komið fram um þetta á fundi stjórnenda stefnda með kennurum skólans, sem haldinn hafi verið 20. janúar 2015 vegna fyrirsjáanlegrar fjarveru skólastjóra skólans og stefnanda vegna veikinda, en þar hafi komið fram það mat kennara skólans að nægilegt væri að þrífa hann einu sinni í viku í stað tvisvar. Hafi frekari staðfesting og fengist á möguleikum til hagræðingar við þrifin er annar starfsmaður skólans, sem fenginn hafi verið til að leysa stefnanda af vegna veikinda, hafi talið að þrjár klukkustundir á viku dygðu honum til að þrífa skólann. Af hálfu stefnda hafi þó verið talið hæfilegt að miða við sex klukkustundir í viku, eða 24 klst. á mánuði, eins og síðan hafi verið gert er ákveðið hafi verið að segja stefnanda upp starfinu og auglýsa það að nýju á þeim grundvelli. Með hliðsjón af framangreindu, og eðli þess starfs er hér um ræðir, verður fallist á það með stefnda að hann hafi nægilega sýnt fram á að málefnalegar ástæður hafi legið til grundvallar umræddri ákvörðun um uppsögn stefnanda.

Til stuðnings ákvörðun sinni um að segja stefnanda upp störfum hefur stefndi vísað til þess að önnur leið en uppsögn hafi ekki verið fær með tilliti til þess hversu mikil breyting yrði á starfi stefnanda við það að fyrra fyrirkomulagi við þrif skólans yrði breytt. Í gr. 11.1.4.1 í fyrrgreindum kjarasamningi kemur fram að starfsmanni sé skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því hann tók við starfi. Umtalsverðar breytingar beri að tilkynna með sama fyrirvara og ef um uppsögn væri að ræða. Í slíkum tilvikum beri starfsmanni að tilkynna vinnuveitanda innan mánaðar hvort hann uni breytingunum eða muni láta af störfum, eftir þann tíma sem uppsagnarfrestur kveði á um, frá því að honum hafi verið tilkynnt um breytinguna með formlegum hætti. Verður ekki talið að stefndi hafi gert viðhlítandi grein fyrir því af hverju þessi leið hafi ekki verið fær í tilviki stefnanda. Bar honum að láta reyna á framangreindan rétt stefnanda áður en ráðist yrði í svo íþyngjandi ráðstöfun sem uppsögn úr starfi óneitanlega er. Verður því á það fallist með stefnanda að stefndi hafi ekki sýnt fram á að því lögmæta markmiði sem að var stefnt hefði ekki verið náð með öðru og vægara móti en uppsögn stefnanda, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Var uppsögn stefnda því ólögmæt.

Vegna hinnar ólögmætu ákvörðunar stefnda á stefnandi rétt á bótum úr hendi hans. Við ákvörðun bóta til stefnanda verður litið til þess að hún var ráðin ótímabundið til starfa með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti og fékk greidd laun á umsömdum uppsagnarfresti. Þá sýnist og óumdeilt að umrætt starf miðaðist einungis við að því væri sinnt níu mánuði á ári. Loks verður ekki með óyggjandi hætti ráðið af því sem fram hefur komið í málinu að stefnandi hefði þegið að starfa áfram hjá stefnda eftir þær breytingar sem stefndi hafði ákveðið að gera á starfi hennar. Að þessu virtu verða bætur til hennar vegna fjártjóns metnar að álitum 650.000 krónur. Krafa stefnanda um vexti skv. 1. mgr. 8. gr. sætir ekki andmælum og verður hún tekin til greina. Þá verða dráttarvextir dæmdir af framangreindri fjárhæð frá þingfestingu málsins í héraði, eins og nánar greinir í dómsorði, enda verður ekki ráðið að stefnandi hafi sett fram fjárkröfu á hendur stefnda fyrr en með birtingu stefnu í þessu máli.

Ekki verður ráðið af gögnum málsins að stefndi hafi komið fram af ósanngirni gagnvart stefnanda, ef frá er talin hin ótímabæra uppsögn hennar úr starfi. Þannig kom fram í vitnisburði skrifstofustjóra bæjarins fyrir dómi að sterklega hefði komið til greina að ráða stefnanda í hið nýja ræstingarstarf hefði hún sótt um það. Þá hefur stefnandi á engan hátt sýnt fram á að stefndi hafi sýnt af sér háttsemi, sem hafi falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart henni, sbr. b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður krafa stefnanda um miskabætur úr hendi stefnda því ekki tekin til greina.

Að fenginni þessari niðurstöðu verður stefnda gert að greiða stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

Dóm þennan kveður upp Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, Grundarfjarðarbær, greiði stefnanda, S-kvk-þgf K-kvk-þgf M-kvk-þgf, 650.000 krónur með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. febrúar til 7. júní 2015, og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 17. nóvember 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf