E-2757/2014

Mál þetta, sem dómtekið var þann 1. apríl 2015, var höfðað 24. júní 2014 af hálfu V-kk-ef D-kk-ef, Skógarbraut 1111, Reykjanesbæ á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til viðurkenningar á bótaskyldu úr F+3 fjölskyldutryggingu stefnanda hjá stefnda.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hans til greiðslu bóta úr hendi stefnda á grundvelli F+3 fjölskyldutryggingar, vegna eignatjóns sem stefnandi varð fyrir í júní 2010 þegar brotist var inn í geymsluhúsnæði sem hann hafði á leigu að Steinhellu 15 í Hafnarfirði.

Krafist er málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Dómkröfur stefnda eru þær, að hið stefnda félag verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

Við málflutning reifuðu lögmenn aðila meðal annars ólík sjónarmið sín um það hvort skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 væru uppfyllt þannig að kveða mætti upp efnisdóm í málinu, m.a. í ljósi þess sem fram kom við aðalmeðferð málsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi, sem hafði um nokkurt skeið keypt af stefnda svokallaða F+3 fjölskyldutryggingu, lýsir málavöxtum svo að í febrúar 2010 hafi hann flutt til Bandaríkjanna og komið nánast öllu innbúi sínu fyrir í búslóðageymslu að Steinhellu 15 í Hafnarfirði hjá fyrirtækinu Geymslu1 ehf. Kveðst stefnandi hafa keypt staðlaðan lás hjá fyrirtækinu til þess að læsa geymslunni. Þann 18. febrúar 2010 er skráð í annál vátryggingarskírteinis stefnanda að innbúið sé komið í umrætt geymslurými og trygging samþykkt. Í júní 2010 hugðist stefnandi lána frænda sínum ákveðna hluti úr geymslunni, en þegar frændi hans hafi komið í geymslurýmið hefði augljóslega verið átt við lásinn og hafi hann grunað að hluti búslóðarinnar væri horfinn. Frændinn hafi tilkynnt stefnanda um stöðu mála og í kjölfarið hafi stefnandi beðið hann um að læsa geymslunni að nýju.

Í kjölfar þessa hafi stefnandi haft samband við J-kk-þf D-kk-þf Ó-kk-þf, fyrirsvarmann Geymslu1 ehf., og tilkynnt um að hann teldi að brotist hefði verið inn í geymsluna. Fór hann fram á að kannað yrði hvort geymslan væri læst og hvort unnt væri að komast inn í hana án lykils. J-kk-nf D-kk-nf fór á staðinn og skoðaði geymsluna. Komst hann að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið átt við lásinn og að ómögulegt væri að komast inn í geymsluna án lykils. Þá kannaði J-kk-nf D-kk-nf myndbönd úr myndaeftirlitskerfi sem er á svæði fyrirtækisins. Myndböndin sem náðu tvo mánuði aftur í tímann sýndu engar grunsamlegar mannaferðir við geymslu stefnanda. Stefnandi tilkynnti starfsmanni stefnda um innbrot sumarið 2010, en starfsmanninum láðist að bóka um þá tilkynningu þar til 1. apríl 2011.

Í október 2010 kom stefnandi til landsins og hóf að skrifa upp lista yfir muni sem hann telur hafa horfið úr geymslunni og afla tilboða og verðlista yfir sambærilega muni og tilkynnti hann stefnda í janúar 2011 um það hvaða munir þetta væru. Þann 10. febrúar 2011 var lögreglu tilkynnt um innbrot í geymsluna og fór lögregla á vettvang og skoðaði aðstæður. Samkvæmt lögregluskýrslu mátti sjá að búið væri að eiga við lásinn þannig að hægt var að komast inn í geymslurýmið án þess að nota lykil. Af ljósmyndum sem fylgja skýrslu lögreglu má sjá að geymsluhurðinni hefur verið læst með draglás og hengilás. Þeir hlutar draglássins sem hengilásinn fer í gegnum hafa verið klemmdir saman svo auðvelt er að snúa hengilásnum og draga draglásinn það langt aftur að endi hans gangi úr gatinu á dyrastafnum. Þannig hefur verið unnt að opna hurðina án þess að opna hengilásinn. Skoðunarmaður á vegum stefnda tók út aðstæður 21. febrúar 2011.

Með bréfi 15. mars 2011 hafnaði stefndi greiðsluskyldu úr F+3 fjölskyldutryggingu stefnanda vegna innbrots. Höfnun stefnda var aðallega studd þeim rökum að varúðarreglu 4.5.7 í skilmálum tryggingarinnar hefði ekki verið fylgt þar sem auðvelt hafi verið að opna hurð geymslunnar án þess að nota lykil.

Stefnandi skaut höfnun stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum með bréfi dags. 26. júní 2011, þar sem málavöxtum er lýst með líkum hætti og í framangreindri lýsingu stefnanda, að því frátöldu að ekki var minnst á samskipti stefnanda við J-kk-þf D-kk-þf Ó-kk-þf og athugun hans á því fyrir stefnanda hvort geymslan væri læst. Í áliti úrskurðarnefndarinnar 16. ágúst 2011 var stefnda talið hafa verið rétt að hafna kröfu stefnanda enda hafi hurðin verið ólæst a.m.k. frá því í júní árið 2010 þar til í febrúar 2011 og hafi stefnandi með því brotið varúðarreglu 4.5.7 skilmála tryggingarinnar og fyrirgert sér þar með rétti til bóta úr tryggingunni, sbr. 3. gr. IX kafla þeirra og 26. gr. laga nr. 30/2004. Undir lok september árið 2011 aflaði stefnandi sér yfirlýsingar frá J-kk-þgf D-kk-þgf fyrirsvarmanni Geymslu1 ehf. þess efnis að hann hafi farið á staðinn í júní 2010 og hafi þá komið að geymslunni læstri og hafi ekki með nokkru móti getað komist inn í hana. Á yfirlýsingu þessari byggði stefnandi beiðni um endurupptöku máls úrskurðarnefndarinnar. Úrskurðarnefndin taldi að unnt hefði verið að afla þessara yfirlýsingar áður en álit var gefið á málinu og því væru ekki lagaskilyrði til endurupptöku þess.

Stefnandi unir ekki við þá niðurstöðu og höfðar málið til heimtu bóta úr vátryggingunni. Stefndi hafnar bótaskyldu og telur tjón stefnanda ósannað og að ekki hafi verið farið að skilmálum vátryggingar um tryggilega læsingu geymsluhúsnæðis.

Dómari gekk á vettvang og skoðaði geymsluhúsnæðið að Steinhellu 15 í Hafnarfirði ásamt lögmönnum aðila og J-kk-þgf D-kk-þgf Ó-kk-þgf, fyrirsvarmanni Geymslu1 ehf., við upphaf aðalmeðferðar málsins 26. mars 2015. Þann dag kom stefnandi fyrir dóm og gaf skýrslu og vitni báru fyrrnefndur J-kk-nf D-kk-nf og fyrrum starfsmenn stefnda, H-kk-nf Ö-kk-nf, umboðsmaður stefnda í Keflavík sem tók við tilkynningu stefnanda sumarið 2010, og S-kk-nf A. M-kk-nf, skoðunarmaður stefnda sem skoðaði geymsluna í febrúar 2011. Vitnið M-kk-nf D-kk-nf M-kk-nf, frændi stefnanda, mætti ekki fyrir dóminn þennan dag til að bera vitni, þrátt fyrir boðun. Dómari gaf út vitnakvaðningu á hendur honum og var aðalmeðferð málsins fram haldið 1. apríl 2015 og þann dag bar M-kk-nf D-kk-nf vitni fyrir dóminum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Málshöfðun þessi byggi á heimild í ákvæði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en samkvæmt því ákvæði sé heimilt að höfða mál til þess að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af málshöfðuninni, en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda. Krafa stefnanda byggi á vátryggingarskilmálum nr. GH20 sem gildi um F+3 fjölskyldutryggingu hans hjá stefnda sem verið hafi í gildi þegar innbrot hafi átt sér stað. Þá byggi krafa stefnanda á lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Stefnandi byggi á því að eignatjón það sem hann hafi orðið fyrir í júní 2010 vegna innbrots í geymsluhúsnæði sem hann hafi haft á leigu, sé að fullu bótaskylt úr F+3 fjölskyldutryggingu hans hjá stefnda. Þá byggi hann á því að ekki hafi verið brotið gegn varúðarreglu ákvæðis 4.5.7 vátryggingarskilmála nr. GH20 sem í gildi hafi verið á tjónsdegi.

Í I. kafla vátryggingarskilmála nr. GH20 sé ákvæði um heimilistryggingu og í A hluta þess kafla sé m.a. fjallað um innbú og hvað falli undir vátrygginguna. Í kafla 4.5 sé kveðið á um hvers konar tjón vátryggingin bæti vegna þjófnaðar og í ákvæði 4.5.2 skilmálanna sé tekið fram að þjófnaður úr geymslu utan íbúðarhúsnæðis falli þar undir.

Að mati stefnanda hafi hann fært fullnægjandi sönnur á það eignatjón sem hann hafi orðið fyrir, en strax og honum hafi orðið ljóst að munir hefðu horfið úr geymslurýminu hafi hann tilkynnt starfsmanni stefnda um innbrotið, þrátt fyrir að hann hafi sjálfur verið staddur erlendis. Vegna mistaka hjá stefnda hafi tjónið ekki verið skráð á þeim tímapunkti, en það hafi verið staðfest í annál fyrir tjónið 33-10-4838. Stefnandi hafi síðan tekið saman lista yfir þá muni sem horfið hefðu úr geymslurýminu þegar hann hafi komið til landsins í október 2010 og tilkynnt stefnda um það.

Í höfnunarbréfi stefnda, dags. 15. mars 2011, sé vísað til þess að listi stefnanda yfir meinta tjónsmuni sé ekki trúverðugur þar sem tryggingartaki hafi við skoðun matsmanns þann 21. febrúar 2011 ekki verið viss um hvaða munir væru geymdir í viðkomandi geymsluhúsnæði. Stefnandi geti ekki fallist á framangreind rök stefnda og byggi á því að hann hafi strax þann 10. október 2010 tilkynnt stefnda hvaða munir það hafi verið sem horfið hefðu úr geymslunni. Þá hafi stefndi móttekið gögn varðandi þá hluti sem horfið hafi í febrúar 2011, áður en skoðunarmaður stefnda hafi skoðað vettvang þann 21. febrúar 2011.

Í höfnunarbréfi stefnda, dags. 15. mars 2011, sé á því byggt að bótaskylda sé ekki fyrir hendi þar sem stefnandi hafi ekki fylgt varúðarreglu 4.5.7 í skilmála nr. GH20. Hægt hefði verið að opna dragloku á hurðinni án þess að lykill væri notaður, þrátt fyrir hengilásinn. Geymslan hafi því ekki verið tryggilega læst í skilningi fyrrnefnds ákvæðis.

Varúðarregla 4.5.7 í skilmála nr. GH20 sé svohljóðandi:

Læsa skal íbúðarhúsum, sumarhúsum, veiðihúsum, hjólhýsum, bílskúrum, geymslum, bifreiðum, bátum og loftförum og loka öllum gluggum og krækja aftur. Vátryggður skal sjá til þess að ekki sé skilið við ólæsta húseign mannlausa.

Stefnandi vísi til þess að hann hafi keypt staðlaðan hengilás af Geymslu1 ehf. þegar hann hafi komið innbúi sínu fyrir í umræddu geymsluhúsnæði. Ekkert hafi bent til þess að téður hengilás væri ófullnægjandi enda hafi flestar geymslurnar verið læstar með sams konar lás. Þá bendi stefnandi á að hvergi sé tekið fram í skilmála nr. GH20 hvernig skuli læsa geymslum eða hvort einhver ein læsing sé betri en önnur. Samkvæmt almennt viðurkenndum reglum vátryggingarréttar varðandi túlkun vátryggingarsamninga verði að skýra allan vafa vátryggingartaka í hag.

Í lögregluskýrslu, dags. 10. febrúar 2010, sé skýrlega tekið fram að búið hafi verið að eiga við lásinn þannig að hægt hafi verið að komast inn í geymslurýmið án þess að nota lykil. Það renni stoðum undir það að brotist hafi verið inn í geymslurýmið, enda séu augljós verksummerki á lásnum.

Stefnandi telji sig hafa uppfyllt skyldu sína samkvæmt varúðarreglu 4.5.7 með því að læsa geymslurýminu tryggilega með hengilás.

Í niðurstöðu Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum í málskoti nr. 275/2011 sé meðal annars á því byggt að stefnanda hafi verið kunnugt um að hurðin fyrir geymslurýminu hafi í reynd ekki verið læst í júní 2010, en engu að síður hafi hann engar ráðstafanir gert til að tryggja að hurðin væri læst er hann hafi vitjað innbúsins í október sama ár. Stefnandi telji fyrrgreinda niðurstöðu ekki vera á rökum reista, enda hafi hann farið fram á endurupptöku málsins af þeim sökum, en þeirri beiðni hafi verið hafnað.

Stefnandi byggi á því að hann hafi þvert á móti gert allar viðeigandi ráðstafanir til þess að tryggja að geymslan væri læst þegar grunur hafi komið upp um innbrot. Í fyrsta lagi hafi hann strax haft samband við starfsmann stefnda og tilkynnt um innbrot og mögulegt eignatjón þrátt fyrir að tilkynningin hafi ekki verið skráð fyrr en síðar vegna mistaka stefnda. Í öðru lagi hafi stefnandi beðið frænda sinn um að læsa geymslunni að nýju og í þriðja lagi hafi stefnandi haft samband við J-kk-þf D. Ó-kk-þf, eiganda og framkvæmdastjóra Geymslu1 ehf., og beðið hann um að ganga úr skugga um að geymslan væri tryggilega læst.

Samkvæmt yfirlýsingu J-kk-ef D. Ó-kk-ef hafi stefnandi haft samband við hann í júní 2010 vegna gruns um innbrot í geymslu hans við Steinhellu. Stefnandi hafi beðið J-kk-þf um að fara á staðinn og ganga úr skugga um að ekki væri hægt að komast í geymslurýmið. Þá hafi J-kk-nf farið á staðinn, kannað verksummerki og komið að geymslunni læstri. Í yfirlýsingunni komi enn fremur fram að J-kk-nf hafi ekki með neinu móti komist inn í geymsluna á þessum tíma. Þá hafi hann tilkynnt stefnanda símleiðis að geymslan væri læst og að hann hefði ekki getað komist inn í hana.

Stefnandi byggi á því að hann hafi gert allt það sem í valdi hans hafi staðið til þess að tryggja að geymslan væri tryggilega læst eftir að frændi hans hafi haft samband við hann í júní 2010 og grunur hafi komið upp um innbrot.

Í IX. kafla skilmála nr. GH20 sé að finna sameiginlega skilmála og í 3. hluta þess kafla sé kveðið á um að skylt sé að fara eftir varúðarreglum. Sé varúðarreglum ekki fylgt geti ábyrgð félagsins fallið niður í heild eða hluta, sbr. 26. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Samkvæmt ákvæði 26. gr. laga nr. 30/2004 geti félagið gert fyrirvara um að það skuli laust úr ábyrgð í heild eða að hluta sé varúðarreglum ekki fylgt. Í athugasemdum með frumvarpi því sem orðið hafi að lögum nr. 30/2004 segi m.a. um 26. gr. að skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins sé að vátryggður hafi brotið varúðarreglur með saknæmri háttsemi og að sökin verði ekki talin óveruleg. Þá sé einnig gerð krafa um að orsakasamband sé milli brota vátryggðs á varúðarreglum og þess að vátryggingaratburður verði. Félagið hafi sönnunarbyrði fyrir því að vátryggður hafi brotið varúðarreglur með þeim hætti að huglægum skilyrðum sé fullnægt og fyrir því að orsakasamband sé milli þess brots og vátryggingaratburðar.

Stefnandi byggi á því að hann hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi sem réttlæti að stefndi losni undan ábyrgð í heild eða hluta, sbr. 26. gr. laga nr. 30/2004. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi í raun brotið varúðarreglur skilmála nr. GH20 og því að orsakasamband sé á milli þess og að vátryggingaratburður hafi orðið.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort bótaskylda sé fyrir hendi úr F+3 fjölskyldutryggingu hans hjá Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna eignatjóns sem hann hafi orðið fyrir í júní 2010 þegar brotist hafi verið inn í geymsluhúsnæði sem hann hafi haft á leigu við Steinhellu í Hafnarfirði.

Um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls sé vísað til 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Um bótaábyrgð sé vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og meginreglna vátryggingaréttar. Jafnframt sé vísað til vátryggingarskilmála nr. GH20 sem giltu um F+3 fjölskyldutryggingu á tjónsdegi.

Um aðild stefnda sé vísað til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, en félagið sé greiðsluskylt vegna þeirrar tryggingar sem krafist sé viðurkenningar bótaskyldu úr. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 33. gr. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ósannað sé að brotist hafi verið inn í geymsluhúsnæði hans að Steinhellu 15 í Hafnarfirði í júní 2010. Þannig sé ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni á þeim tíma sem viðurkenningakrafa hans miði við. Þá telji stefndi raunar ósannað að brotist hafi verið inn í geymslurýmið meðan stefnandi hafi haft það til afnota. Sýknukrafa stefnda byggi einnig á varúðarreglu 4.5.7 í skilmálum tryggingarinnar, sbr. 3 gr. þeirra og 26. gr. l. nr. 30/2004. Þá byggi sýknukrafa stefnda á almennum reglum um tómlæti.

Stefnandi krefjist viðurkenningar á greiðsluskyldu vegna tjóns sem hann hafi orðið fyrir á tilteknum tíma við að brotist hafi verið inn í geymslu hans. Þrátt fyrir að stefnandi telji sig hafa fengið vitneskju um að geymslan hafi verið ólæst í júní árið 2010 hafi hann ekki tilkynnt það til lögreglu fyrr en í febrúar 2011. Engin lögreglurannsókn hafi því farið fram á þeim tíma sem stefnandi tiltaki í dómkröfu sinni og ómögulegt hafi verið að rannsaka með fullnægjandi hætti átta mánuðum síðar hvort innbrot hafi verið framið. Þá hafi fyrirsvarsmaður Geymslu1 ehf. kannað myndbandsupptökur tvo mánuði aftur í tímann er honum hafi verið gert viðvart um meintan grun frænda stefnanda um innbrot í júní 2010. Á myndbandsupptökunum hafi engin grunsamleg umferð sést við geymslu stefnanda.

Það eina sem stefnandi hafi fært fram sem bendi til þess að innbrot hafi verið framið séu ljósmyndir sem sýni að í febrúar 2011 hafi eyrun á draglásnum sem notaður hafi verið til að loka geymslunni verið bogin svo auðveldara en ella hafi verið að snúa hengilásnum og opna hurðina án þess að opna hengilásinn. Slík gögn færi þó engar sönnur á að brotist hafi verið inn í geymsluna og enn síður að það hafi verið gert í júní 2010. Þá hafi fyrirsvarsmaður Geymslu1 ehf. kannað hurðina að beiðni stefnanda í júní 2010. Hafi hann engin merki séð um að átt hafi verið við lásinn og ekki komist inn í geymsluna án lykils. Bendi það eindregið til þess að ekkert innbrot hafi átt sér stað í júní 2010.

Við mat á vægi ljósmyndanna sem lögregla hafi tekið í febrúar 2011 verði að hafa hliðsjón af því að stefnandi hafi þá verið á landinu síðan í október 2010 og hafi ekki hringt á lögreglu í fyrsta skipti sem hann hafi komið í geymsluna eftir heimkomuna. Því sé ekkert sem staðfest geti að bogin eyru á draglásnum séu ekki afleiðing af umgengni stefnanda sjálfs.

Verði, þrátt fyrir það hvernig stefnandi afmarki sakarefnið með orðalagi dómkrafna sinna, litið svo á að ekki skipti máli hvenær nákvæmlega brotist hafi verið inn í geymslu stefnanda byggi stefndi á því að ósannað sé að brotist hafi verið þar inn. Engin merki hafi verið um innbrot er fyrirsvarmaður Geymslu1 ehf. hafi kannað hurð geymslunnar í júní 2010, engin grunsamleg umferð hafi sést á myndbandsupptökum sem náð hafi yfir tveggja mánaða tímabil fyrir þann tíma og engar ályktanir séu dregnar um innbrot í skýrslu lögreglu.

Stefnandi hafi séð ástæðu til að tilkynna stefnda um tjón strax í júní 2010 og verið í lófa lagið að tilkynna um málið til lögreglu á sama tíma. Þó stefnandi hafi haft samband við stefnda vegna málsins strax í júní 2010 hafi stefndi hvorki haft heimild til að óska eftir rannsókn lögreglu né framkvæma eigin rannsókn á húsnæði í umráðum stefnanda. Þá hafi stefnandi ekki haft samband við lögreglu né stefnda um leið og hann hafi fyrst komið í geymsluna eftir að hann hafi komið heim frá Bandaríkjunum. Verði stefnandi því að bera allan halla af skorti á sönnunargögnum hvað þetta varði.

Um F+ tryggingu stefnanda gildi skilmálar GH20 og lög nr. 20/2004 um vátryggingarsamninga. Varúðarregla greinar 4.5.7 í skilmálum GH20 sé svohljóðandi:

Læsa skal íbúðarhúsum, sumarbústöðum, veiðihúsum, hjólhýsum, bílskúrum, geymslum, bifreiðum, bátum og loftförum og loka öllum gluggum og krækja þá aftur. Vátryggður skal sjá til þess að ekki sé skilið við ólæsta húseign mannlausa.

Sérstaklega mikilvægt hafi verið að stefnandi gætti þessa í geymslunni að Steinhellu 15 þar sem hann hafi skilið þorra innbús síns þar eftir og hafi ekki haft færi á að gæta sjálfur að því reglulega.

Í 3. gr. IX. kafla skilmála GH20 komi fram að skylt sé að fara að varúðarreglum og að sé þeim ekki fylgt geti ábyrgð stefnda fallið niður í heild eða að hluta.

Í 26. gr. laga nr. 30/2004 segi:

Félagið getur gert fyrirvara um að það skuli laust úr ábyrgð í heild eða að hluta ef varúðarreglum er ekki fylgt. Slíkan fyrirvara getur félagið þó ekki borið fyrir sig ef ekki er við vátryggðan að sakast eða sök hans er óveruleg eða það að vátryggingaratburður hefur orðið verður ekki rakið til brota hans. Þótt félagið geti samkvæmt þessari grein borið fyrir sig að varúðarreglum hafi ekki verið fylgt má samt leggja á það ábyrgð að hluta með hliðsjón af því hvers konar varúðarreglu var ekki sinnt, sök vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að og atvikum að öðru leyti.

Skýrt sé af orðalagi ákvæðisins að meginreglan sé að brot á varúðarreglum leiði til þess að ábyrgð vátryggingafélags falli niður í heild. Þá séu þau sjónarmið sem mælt sé fyrir um að líta beri til við mat á því hvort víkja eigi frá þeirri meginreglu ekki hagfelld stefnanda.

Varðandi það hvort við stefnanda hafi verið að sakast sé bent á að tiltölulega auðvelt hafi verið að tryggja að ekki væri hægt að opna geymsluna án þess að nota til þess lykil. Augljóst sé að hætta á tjóni aukist til muna séu vátryggðir munir geymdir í ólæstu húsnæði og aukin hætta hafi verið á að tjónið yrði mikið sökum þess að stefnandi hafi geymt nær alla búslóð sína í geymslunni. Þá megi ætlast til þess af manni í stöðu stefnanda að hann tryggi að ekki sé unnt að opna geymslu án lykils og brýni starfsmenn Geymslu1 ehf. mikilvægi þessa fyrir öllum viðskiptavinum sínum.

Stefnandi geti ekki borið því við að hann hafi falið öðrum að ganga úr skugga um að húsnæði væri læst enda beri vátryggður sjálfur ætíð ábyrgðina á að svo hafi verið. Vátryggður geti þá eftir atvikum eignast skaðabótakröfu á hendur þeim sem hann hafi falið að tryggja að húsnæðið væri læst en það breyti ekki stöðu hans gagnvart vátryggjanda.

Fyrir liggi að þegar geymsla stefnanda hafi verið skoðuð í febrúar 2011 hafi verið auðvelt að opna hana án lykils. Slíkt húsnæði geti ekki talist læst. Stefndi byggi á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að ástandið hafi ekki verið með þeim hætti þegar hann hafi gengið frá geymslunni í febrúar 2010.

Þá byggi stefndi á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir að nauðsynlegt hafi verið að beygja eyru draglássins til þess að geta opnað hurðina án lykils og jafnframt að það hafi þá ekki verið einfalt og auðvelt verk. Húsnæði geti ekki talist læst þó einfaldur hengilás sé til staðar ef auðvelt og einfalt sé að opna hurð þess án þess að opna hengilásinn.

Af orðalagi viðurkenningarkröfu stefnanda og öðrum málatilbúnaði hans annars vegar og skoðun á fasteigninni í febrúar 2011 hins vegar verði að draga þá ályktun að stefnandi telji geymsluna í raun hafa verið ólæsta frá því í júní 2010 allt til febrúar 2011. Verði stefnandi því að sanna að hið meinta innbrot hafi átt sér stað fyrir þennan tíma.

Stefnandi hafi ekki sannað neitt af framangreindu og beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum hans.

Stefndi byggi sýknukröfu sína að lokum á tómlæti og skorti á tímanlegum lögfræðilegum aðgerðum. Tómlæti hafi einkennt framvindu málsins allt frá upphafi. Stefnandi hafi ekki látið framkvæma lögreglurannsókn í júní 2010 þó að hann hafi þá talið að brotist hafi verið inn í geymslu sína. Þá hafi stefnandi hvorki látið stefnda né lögreglu vita í október árið 2010, er hann hafi komið til landsins og uppgötvað að eigin sögn að fyrri grunur hans um innbrot hefði verið á rökum reistur, heldur hafi hann látið það bíða þar til í febrúar 2011.

Stefndi hafi hafnað greiðsluskyldu í málinu 15. mars 2011 og varað stefnanda sérstaklega við því að skortur á tímanlegum lögfræðilegum aðgerðum gæti leitt til niðurfalls bótaréttar. Stefnandi hafi fljótlega skotið máli sínu til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum en að fengnu neikvæðu áliti hennar hafi hann látið líða þrjú ár þar til hann hafi látið verða af því að höfða mál þetta.

Stefndi hafi af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hafi samfélagslega þýðingu að ljúka málum sem þessu án óþarfa dráttar. Þá geri dráttur á meðferð málsins alla sönnun og öflun upplýsinga um málið óþarflega erfiða. Að lokum nái ákvæði 51. gr. laga nr. 30/2004 ekki tilgangi sínum nema hún sé túlkuð þannig að gera megi kröfu til þess að mál séu sett í lögfræðilegan farveg og kláruð innan sanngjarns tíma frá því að Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum gefi álit þar sem höfnun tryggingafélags sé staðfest.

Stefndi áskilji sér rétt til að bera fram allar tiltækar málsástæður til lækkunar fjárhæðar kröfu stefnanda verði viðurkenningarkrafa hans tekin til greina. Geti það jafnvel leitt til þess að stefnandi eigi ekki rétt á greiðslum.

Ýmsir þeirra muna sem stefnandi telji upp í gögnum málsins falli ekki undir tryggingu hans og ósannað sé að allir þeir munir sem stefnandi telji upp í gögnum málsins hafi verið í geymslunni. Þá sé næsta augljóst að um undirtryggingu hafi verið að ræða hafi allir umræddir munir verið í geymslunni auk þeirra muna sem þar hafi enn verið í febrúar 2011. Þá sé verðmætamat stefnanda á mununum afar óraunhæft og skorti á að tillit sé tekið til rýrnunar.

Heildargreiðsla vegna almenns innbús sem um stundarsakir sé geymt utan lögheimilis vátryggingartaka hérlendis takmarkist við 15% af vátryggingarfjárhæðinni.

Sýknukrafa stefnda byggi á lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, almennum ólögfestum reglum vátryggingarréttar, skilmálum F+ fjölskyldutryggingar nr. GH20 og almennum ólögfestum reglum um tómlæti og réttaráhrif þess. Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið lagt til grundvallar að beiting þessarar heimildar sé háð þeim skilyrðum að sá, sem mál höfðar, leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni, geri grein fyrir því í hverju tjónið felist og hver tengsl þess séu við atvik máls.

Stefndi hefur andmælt því að sönnur séu fram komnar um að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni af völdum innbrots í geymsluhúsnæði sem hann hafði á leigu í júní 2010.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda kveðst hann hafa orðið fyrir eignatjóni þegar brotist hafi verið inn í geymsluhúsnæði sem hann hafði á leigu í júní 2010 og þaðan hafi þá verið stolið þeim munum sem stefnandi kveðst hafa séð í október 2010, þegar hann kom til landsins, að horfið hefðu. Samkvæmt skýrslu lögreglu 10. febrúar 2011 tilkynnti stefnandi um innbrot og afhenti síðar lista um horfna muni. Meðal þess sem stefnandi getur um á listanum er þriggja sæta leðursófi, hljómflutningstæki og fjórir hátalarar, tvö sjónvarpstæki, fjórir gítarar, tveir tölvuskjáir, antik stofu veggklukka og ýmislegt fleira. Upplýsingar um að farið hefði verið í geymsluna í júní 2010 og að þaðan hefðu þá horfið munir kveðst stefnandi í stefnu og fyrir dóminum hafa eftir frænda sínum, M-kk-þgf D-kk-þgf M-kk-þgf. Samkvæmt lögregluskýrslu sagði stefnandi lögreglu að vinur hans hefði sagt honum í júní 2010 að búið væri að eiga við lásinn að geymslunni. Stefnandi bar fyrir dóminum að frændi hans hefði talið að átt hefði verið við hespu á hurðinni þannig að eyru væru beygð, eins og ljósmyndir lögreglu gefi til kynna. Kvað stefnandi lásinn sem verið hafi fyrir geymslunni frá upphafi vera þann sem lögregla tók myndir af í febrúar 2011, sem stefnandi taldi að hann hefði keypt af fyrirtækinu Geymslu1 ehf.

M-kk-nf D-kk-nf kom fyrir dóminn við framhald aðalmeðferðar málsins, eftir að hafa verið birt vitnakvaðning og bar þá, áminntur um vitnaskyldu og vitnaábyrgð, á nokkuð annan veg en stefnandi um samskipti þeirra í júní 2010. Kvaðst M-kk-nf D-kk-nf hafa fengið lykil að geymslunni hjá ömmu sinni, móður stefnanda, eftir að hafa fengið vilyrði frænda síns um að fá lánaða ýmsa smáhluti, svo sem eldhúsáhöld, úr geymslu stefnanda. Hann hafi þó ekki þurft að nota lykilinn þar sem lásinn, sem hengdur var á loku fyrir geymslunni, hefði ekki læst henni í raun. Þar hafi verið hengilás með svo stórum boga eða lykkju, sjö til átta sentimetra að lengd, að draga mátti út loku sem var á geymsluhurðinni og gekk inn í dyrastaf, án þess að opna lásinn. Hafi hann hringt til stefnanda til þess eins að láta hann vita af þessu og hafi ekki komið frekar að málum. Undir vitnið voru bornar ljósmyndir sem lögregla tók af lás sem var á lokunni í febrúar 2011 og kvað hann þann lás ekki vera eins og lásinn sem var á geymslunni þegar hann kom þar að. Ekki minntist hann þess að hafa tekið eftir því hvort eyru á hespu hurðarinnar hefðu verið beygð. Kvaðst vitnið ekki vita hvort eitthvað hefði horfið úr geymslunni því hann hefði ekki haft hugmynd um hvað þar átti að vera. Í geymslunni hefði verið mikið af dóti og aðspurt sagði vitnið að þar hefði ekki verið hægt að koma inn einum þriggja sæta sófa til viðbótar því sem þá var í geymslunni.

Fyrir dóminn kom eigandi Geymslu1 ehf., J-kk-nf D-kk-nf Ó-kk-nf, og staðfesti að hann hefði fengið símtal frá stefnanda í júní 2010 um að, eftir því sem honum skildist, einhvern tíma áður hefði verið farið í geymsluna. Hefði hann strax farið á staðinn og gengið úr skugga um að ekki væri hægt að komast inn í geymsluna. Staðfesti hann að engin sjáanleg ummerki hefðu verið um innbrot og að lásinn sem verið hefði fyrir hespunni væri svipaður þeim sem sést á ljósmyndum lögreglu frá febrúar 2011, en eftir því sem hann best mundi hefðu eyru á hespunni ekki verið bogin, eins og þau eru á ljósmyndunum. Þá kvaðst J-kk-nf D-kk-nf engin gögn sjá um það hjá sér að stefnandi hefði keypt lás af Geymslu1 ehf.

Ekki liggur fyrir hvaða dag í júní 2010 J-kk-nf D-kk-nf fékk símtalið frá stefnanda og gerði fyrrgreinda athugun. Upplýsingar um þetta samtal, og það að geymslan hefði þá verið tryggilega læst, komu fram í yfirlýsingu J-kk-ef D-kk-ef frá 28. september 2011. Þá hafði Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafnað bótaskyldu stefnda á þeim grundvelli að stefnanda hefði verið kunnugt um það í júní 2010 að geymslan hefði ekki verið læst í reynd, en engar ráðstafanir gert til að tryggja það, þar til hann vitjaði innbúsins í október sama ár.

Þá kom fyrir dóminn fyrrum starfsmaður stefnda í Keflavík, H-kk-nf Ö-kk-nf. Hann staðfesti að hafa stofnað tryggingu fyrir búslóð stefnanda í Geymslu1 ehf. í febrúar 2010, en hann hefði ekki skoðað hvað væri í geymslunni. Kvað vitnið búslóðina reyndar hafa komið í tryggingu fyrir febrúar 2010, en láðst hefði að færa það inn í tölvukerfið fyrr en þá. Þá hafi stefnandi hringt til hans sumarið 2010 og tilkynnt að búið væri að taka innbú úr geymslunni. Hann hafi ekkert aðhafst í tilefni af símtalinu þá um sumarið en beðið stefnanda um að hafa samband þegar hann kæmi til landsins. Upplýsingar um þetta símtal hafi hann gleymt að færa inn í tölvukerfi stefnda þar til 1. apríl 2011, en vitnið mundi ekki hvort tilmæli um innfærsluna hefðu komið frá stefnanda eða skrifstofu stefnda í Reykjavík. Þegar þessar upplýsingar voru færðar inn í tölvukerfið hafði stefndi þegar hafnað bótaskyldu vegna innbrots í geymsluna í júní 2010.

Loks gaf símaskýrslu fyrir dóminum fyrrum starfsmaður stefnda sem skoðaði geymsluna í febrúar 2011 í tilefni af tilkynningu stefnanda til stefnda um innbrot í geymsluna. Bar skoðunarmaðurinn um að lás hefði þá verið á hespunni en ummerki um innbrot hefðu verið á henni. Geymslan hafi verið full af dóti og ekki hefði verið unnt að sjá hvort eitthvað væri farið.

Samkvæmt því sem að framan er rakið liggja fyrir vitnisburðir tveggja manna, M-kk-ef D-kk-ef og J-kk-ef D-kk-ef, sem bera um að hafa komið að geymsluhúsnæði stefnanda í júní 2010, en upplýst er að stefnandi kom þar ekki sjálfur á þessum tíma. Ekkert er upplýst um nánari dagsetningar heimsókna vitnanna á geymslusvæðið í júní 2010, en samkvæmt frásögn stefnanda kom M-kk-nf D-kk-nf þar fyrst en J-kk-nf D-kk-nf síðar. Samkvæmt framburði J-kk-ef D-kk-ef var sá lás sem festur var á hespu á hurð fyrir geymslunni öruggur, með stuttum boga, ólíkt lásnum sem M-kk-nf D-kk-nf hafði séð þar áður, en sá lás var þannig að auðvelt var að opna geymsluna án lykils að lásnum. Hvorugt vitnanna hefur staðfest að nokkuð hafi horfið úr geymslunni sem þar átti að vera á þessum tíma. J-kk-nf D-kk-nf komst ekki inn í geymsluna en M-kk-nf D-kk-nf vissi ekki hvað átti að vera í geymslunni. Hann hefur jafnframt staðfest að þriggja sæta sófi, sem stefnandi kveður hafa horfið þaðan, hefði ekki komist fyrir í geymslunni til viðbótar því sem þar var þá fyrir. Hvorugt vitnanna ber um að ummerki hafi verið sjáanleg um innbrot. Engin gögn eða ljósmyndir liggja fyrir um það hvernig umhorfs var í eða við geymsluna á þessum tíma. Engin gögn eða framburðir annarra en stefnanda liggja fyrir um það hvað stefnandi hafi geymt í geymslunni.

Á því verður að telja leika verulegan vafa, að virtu öllu því sem að framan er rakið, hvort stefnandi hafi orðið fyrir eignatjóni vegna innbrots í júní 2010 í geymslu sem hann hafði þá á leigu. Kröfu hans, um viðurkenningu á rétti hans til greiðslu bóta úr hendi stefnda á grundvelli F+3 fjölskyldutryggingar vegna eignatjóns sem hann hafi orðið fyrir í júní 2010 þegar brotist var inn í geymsluhúsnæði sem hann hafði á leigu að Steinhellu 15 í Hafnarfirði, ber að virða með hliðsjón af því. Í ljósi þess sem fram er komið í málinu telst stefnandi ekki hafa leitt að því nægar líkur að hann hafi orðið fyrir því tjóni sem hann lýsir í viðurkenningarkröfu sinni. Samkvæmt þessu hefur stefnandi ekki sýnt fram á að skilyrðum 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um lögvarða hagsmuni sé fullnægt.

Verður málinu af þeim sökum vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Samkvæmt þeim úrslitum málsins, og með vísun til 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem ákveðinn er 350.000 krónur.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins 22. maí 2013 var stefnanda veitt leyfi til gjafsóknar til höfðunar máls þessa. Samkvæmt því greiðist allur gjafsóknarkostnaður stefnanda úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, sem ákveðin er 434.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Úrskurðinn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu.

Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, 434.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf K-kvk-nf