E-1630/2012

Mál þetta var höfðað 6. desember 2012 og dómtekið 7. f.m.

Stefnandi er H.H. smíði ehf., Árnastíg 2 í Grindavík.

Stefndi er Stjörnufiskur ehf., Blómsturvöllum 10 í Grindavík.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að stefnda verði gert að greiða honum 2.741.223 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.739.698 krónum frá 30. september 2010 til 30. október sama ár, en af 2.741.223 krónum frá þeim degi til greiðsludags, að frádreginni innborgun 24. mars 2011 að fjárhæð 1.389.698 krónur. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Helstu málavextir eru þeir að um mitt ár 2010 tók stefnandi að sér að reisa tæplega 30 m² viðbyggingu við húsnæði í eigu stefnda að Staðarsundi 10 í Grindavík þar sem unnar eru afurðir úr fiski. Á meðal gagna málsins er skjal undirritað af fyrirsvarsmanni stefnanda sem samkvæmt áritun hans á það ber með sér að vera tilboð í umrætt verk, en af hálfu félagsins er því haldið fram að um kostnaðaráætlun hafi verið að ræða. Að öðru leyti og undir yfirskriftinni „viðbygging Staðarsund 10“ segir svo í skjalinu:

„Steypa 378.000

Vinna sökkull, veggi og milliveggi 867.535

Límtré yleiningar og flasningar 683.976

Járnamottur og járn í veggi 146.400

Vinna við þak 197.812

Teikningar 250.000

Tæki 123.000

Sögun og gröftur fylling 136.500

Ófyrirséð 40.000

Samtals m/vsk. 2.823.223.

Gröftur, sökkull og plata, uppsteyptir veggir, milliveggir, teikningar, límtré yleiningar rennur og flasningar.“

Stefnandi heldur því fram að í lok ágúst 2010, þegar þessum framkvæmdum var lokið, hafi stefndi óskað eftir því að stefnandi tæki að sér önnur verk við smíði viðbyggingarinnar sem aðallega lutu að frágangi innandyra. Á það hafi stefnandi fallist og klárað þá vinnu í lok september. Gerði stefnandi stefnda reikning fyrir upphaflega verkið 30. ágúst 2010 að fjárhæð 2.539.698 krónur, en vegna breytingar sem orðið hafi á verkinu frá því sem miðað var við í kostnaðaráætlun hafi efniskostnaður orðið lægri en gert hafi verið ráð fyrir samkvæmt henni. Reikning fyrir viðbótarverk samkvæmt framansögðu gaf stefnandi svo út 30. september 2010 og var stefndi með honum krafinn um 1.001.525 krónur. Samtals nam því krafa stefnanda vegna smíði viðbyggingarinnar 3.541.223 krónum. Stefndi greiddi stefnanda 800.000 krónur 29. september 2009 og 1.389.698 krónur 24. mars 2011, eða samtals 2.189.698 krónur. Frekari greiðslur hefur stefndi ekki innt af hendi og telur sér það ekki skylt. Er á því byggt af hans hálfu að framangreint tilboð stefnanda hafi tekið til vinnu hans við smíði viðbyggingarinnar í heild sinni. Þannig hafi aldrei verið samið um að stefnandi ynni einhver viðbótarverk, endurgjald fyrir allt verkið hafi verið innifalið í tilboði stefnanda. Þá heldur stefndi því fram að gallar séu á verkinu og að hann eigi gagnkröfu á hendur stefnanda af þeim sökum.

Dómkrafa stefnanda í málinu tekur annars vegar til eftirstöðva fyrri reikningsins, en þær nema 1.739.698 krónum, og hins vegar til umkrafins endurgjalds samkvæmt seinni reikningum, 1.001.525 krónur. Þá er krafist dráttarvaxta svo sem áður greinir. Til frádráttar kemur greiðsla stefnda 24. mars 2011, 1.389.698 krónur.

II

Svo sem fram er komið heldur stefnandi því fram að kostnaðaráætlun, sem hann hafi gert að beiðni stefnda og áður er vikið að, hafi einvörðungu tekið til þess hvað viðbyggingin myndi kosta miðað við það að hún væri að mestu tilbúin að utan. Ekki hafi verið gert ráð fyrir pokapússningu, en að notuð yrðu slétt dokamót. Stefndi hafi ráðið stefnanda til að annast þá verkþætti sem komu fram í kostnaðaráætluninni og eftir teikningum sem stefnandi lagði til. Samkvæmt teikningunni er brúttógrunnflötur viðbyggingarinnar 28,9 m² (nettó 25,4 m²) og brúttórúmmál hennar 77,3 m³. Breytingar sem urðu á verkinu hefðu falist í því að í stað þess að nota límtré, yleiningar og flasningar í þakið á viðbyggingunni hafi að ósk stefnda verið reist þak með venjulegum hætti með sperrum. Við þá útfærslu hafi efniskostnaður lækkað frá kostnaðaráætlun og breyting orðið á vinnuliðum, en í heild hafi kostnaður við þennan verkþátt lækkað, nánar tiltekið um 283.525 krónur. Að þessu verki loknu hafi stefndi óskað eftir því að stefnandi ynni eftirfarandi viðbótarverk inni í viðbyggingunni og því húsi sem fyrir var: „Uppsetning á tveimur klefahurðum fyrir kæli og reykhús/reykherbergi. Smíði hurðar fyrir reykherbergi, lamir og læsing, og viðgerð á hurð fyrir kæli. Loft tekin niður í tveimur rýmum, kæli og reykklefa, til að gera þessi rými hagstæðari í rekstri. Loft einangrað og sett rakasperra í loft, það klætt með krossviði og gipsplötur þar fyrir neðan vegna eldvarnarkrafna og bárujárn neðan á það. Veggur einangraður milli nýja hússins og þess gamla. Klæddur veggur í eldra húsinu með bárujárni, meðal annars til að hylja glugga. Rústfrí plata sett í gluggagat á milli kælis og reykklefa og flasningar settar yfir hurðargöt.“ Stefnandi hafi tekið að sér að vinna þessi verk í tímavinnu. Er að hans mati augljóst að þau hafi ekki verið innifalin í áðurnefndri kostnaðaráætlun. Er krafa stefnanda vegna þessa, 1.001.525 krónur, sundurliðuð þannig að útseld vinna nemur 303.750 krónum, efniskostnaður samkvæmt þremur fylginótum 489.278 krónum, virðisaukaskattur 203.497 krónum og aksturskostnaður 5.000 krónum. Ekki hafi verið samið sérstaklega um verð fyrir vinnu og efni sem heyra undir þennan reikning stefnanda og ekki sé deilt um að stefnandi lauk því verki sem hann krefur stefnda um greiðslu fyrir samkvæmt honum. Beri stefnda því að greiða þessa kröfu stefnanda nema hann sýni fram á að hún sé ósanngjörn, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Krefst stefnandi efnda úr hendi stefnda samkvæmt þessu, sbr. enn fremur 53. gr. sömu laga.

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. tilvitnaðra laga hafi stefnda borið að greiða reikninga stefnanda þegar þess var krafist, enda ekki um annað samið.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar að öðru leyti á meginreglum samninga- og kröfuréttar um efndir skuldbindinga og loforða en reglur þessar fái meðal annars stoð í lögum um lausafjárkaup.

Stefnandi hafnar öllum gagnkröfum stefnda. Er í stefnu sérstaklega fram að því er varðar vatnshalla á gólfi viðbyggingarinnar að stefnandi hafi ekki átt að fullvinna það heldur skila gólfplötu grófsteyptri. Stefnandi geti því ekki borið ábyrgð á meintum galla, en að auki séu fullyrðingar stefnda um hann ósannaðar.

Krafist er dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af reikningsfjárhæðum einum mánuði eftir dagsetningu reikninganna, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

III

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að tilboð það sem stefnandi hafi gert stefnda áður en framkvæmdir hófust hafi tekið til allra framkvæmda í tengslum við smíði viðbyggingarinnar að Staðarsundi 10 í Grindavík, enda hafi verið við það miðað í samtölum fyrirsvarsmanna málsaðila í aðdraganda tilboðsgerðar. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi beðið um fast verð þannig að hann hefði vissu fyrir því hvað það myndi kosta að koma viðbyggingunni í það ástand að unnt væri að hafa af henni tiltekin not sem fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið fyllilega meðvitaður um. Stefnandi hafi gert stefnda tilboð á þessum forsendum. Þá byggir stefnandi jafnframt á því að það verð sem stefnandi bauð í verkið hafi haft úrslitaáhrif þegar ákveðið var að ráðast í þessa framkvæmd og þannig verið ákvörðunarástæða af hálfu stefnda. Byggir stefndi á því að lög nr. 40/2002 um fasteignakaup gildi um lögskipti málsaðila, sbr. 1. gr. þeirra. Þegar stefndi hafi gengið að tilboði stefnanda hafi komist á bindandi samningur á milli aðila í skilningi 1. mgr. 7. gr. laganna. Af þeim sökum hafi stefndi mátt ganga út frá því að kostnaður við byggingu viðbyggingarinnar yrði ekki meiri en tilboðið kvað á um, enda væri mögulegur viðbótarkostnaður ekki sérstaklega samþykktur af stefnda. Enginn samningur hafi verið gerður á milli aðila um aukaverk og stefnda hafi aldrei verið tilkynnt um að hluti þeirrar vinnu sem framkvæmd var af starfsmönnum stefnanda væri ekki innifalin í tilboðinu. Því megi ljóst vera að stefndi verði ekki látinn bera þann aukna kostnað sem hann sé krafinn um í málinu. Vísar stefndi í þessu sambandi sérstaklega til greinar 16.6 í ÍST 30 (almennir útboðs- og samningsskilmálar um verkframkvæmdir) sem tók gildi 1. september 2003, en samkvæmt henni sé almennt séð út frá því gengið að verktaki megi engin aukaverk vinna nema fyrir liggi staðfest fyrirmæli verkkaupa.

Stefndi vísar sérstaklega til þess að til hafi staðið að nota tvær hurðir, sem þegar voru til staðar í húsnæði félagsins að Staðarhrauni 10, í viðbygginguna. Stefnandi hafi talið að önnur hurðin, sem átti að loka rými sem til stóð að nota sem reykklefa, væri ónothæf. Er því ekki mótmælt að stefndi hafi samþykkt að stefnandi myndi smíða hurð til þess að nota í stað þeirrar hurðar sem stefnandi taldi ónothæfa. Stefndi hafi þó talið að verkið væri enn innan tilboðsfjárhæðar, enda hafi breytingin sem gerð var á þakinu átt að lækka heildarkostnað við verkið. Þrátt fyrir að þetta hafi falið í sér frávik frá upphaflegum forsendum mótmælir stefndi því engu að síður að um aukaverk sé að ræða sem stefnandi geti krafið hann um greiðslu fyrir. Raunar komi það skilyrði fram í grein 16.2 í ÍST 30 að verktaki eigi aðeins rétt á sérstakri greiðslu vegna aukins kostnaðar sem leiðir af breytingu ef hann hefur gert kröfu um það áður en byrjað var á vinnu við breytinguna. Stefnandi hafi aldrei gert slíka kröfu áður en vinna við smíði hurðarinnar hófst og verði því að hafna öllum viðbótarkröfum sem stefnandi telur sig eiga rétt til og sem eru til komnar vegna nýju hurðarinnar. Þá sé sú hurð sem stefnandi smíðaði gjörsamlega ónothæf.

Þá heldur stefndi því fram að stefnandi hafi við framkvæmd verksins gert ýmis mistök sem hafi leitt til þess að meiri vinna fór í að framkvæma það en stefnandi hafi reiknað með. Með seinni reikningnum sé stefnandi að leitast við að velta kostnaði, sem hlaust af þessum mistökum, yfir á stefnda. Slíkt sé með öllu óforsvaranlegt, enda hafi stefnandi gert stefnda tilboð sem fól í sér heildarkostnað við framkvæmd verksins. Verði stefnandi sjálfur að bera hallann af því að mistök hans eigin starfsmanna hafi leitt til aukins kostnaðar. Mistök þessi felist í fyrsta lagi í því að ekki sé réttur halli á gólfplötu viðbyggingarinnar, en að þessu verður vikið nánar síðar. Í öðru lagi vísar stefndi til þess að byggingarfulltrúinn í Grindavík hafi gert athugasemdir við þak viðbyggingarinnar. Ákvörðun um að breyta uppsetningu á þakinu hafi verið tekin í samræmi við ráðleggingar fyrirsvarsmanns stefnanda, húsasmíðameistarans H-kk-ef S-kk-ef. Hafi hann fullyrt að þessi breyting myndi lækka heildarkostnað við verkið. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi samþykkt umrædda breytingu á þeim forsendum. Hins vegar hafi komið á daginn að öll framkvæmd í tengslum við breytta uppsetningu þaksins hafi orðið meira en lítið undarleg. Fyrir það fyrsta hafi stefnandi vísvitandi reynt að komast hjá ýmsum kostnaði, til dæmis hafi ekki verið settir vírar undir einangrun heldur hafi stefnandi ætlað sér að klæða beint yfir einangrunina. Þær fyrirætlanir hefðu verið stöðvaðar af byggingafulltrúa. Að auki hafi verið gerð athugasemd sem laut að því að klæðningin sem stefnandi notaði væri ekki klæðning í flokki 1, svo sem gert hafi verið ráð fyrir samkvæmt teikningum. Stefnandi hafi því þurft að gera úrbætur á þakinu. Í stað þess að laga þessi mistök og taka niður það sem hafði verið gert og vinna það á nýjan leik með almennilegum hætti hefðu starfsmenn stefnanda klætt neðan á það sem þegar hafði verið gert. Um þetta segir í skýrslu húsasmíðameistara, sem stefndi aflaði, að „af einhverjum óljósum ástæðum hefur byggingarverktakinn ofaukið kostnað við framkvæmd á klæðningu neðan í loft byggingarinnar“. Þetta hafi leitt til þess að þakið sé mun þykkara en eðlilegt geti talist. Mun meiri vinnu hafi verið varið í þá útfærslu sem hér um ræðir en upphafleg útfærsla gerði ráð fyrir og efniskostnaður hafi orðið meiri. Stefnandi sé nú að reyna að sækja þann kostnað sem af þessu hlaust hjá stefnda með útgáfu tilhæfulauss reiknings vegna aukaverka sem aldrei hafi verið samþykkt. Í þriðja lagi vísar stefndi til þess að ekki hafi tekist betur til en svo þegar starfsmaður stefnanda sló upp fyrir innvegg í viðbyggingunni að tvö hurðargöt á honum urðu alltof stór. Hafi stefnandi þurft að leggja út í vinnu við að leiðrétta þessi mistök. Um þetta segir í framangreindri skýrslu: „Stærð hurðargata í millivegg er of stór miðað við stærð hurða sem átti að notast við. Til að dekka umfram bil hafði byggingarverktakinn klætt með blikklæðningu festa á trégrind til að fóðra umframbil milli veggjar og hurðarkarms.“

Með vísan til þess sem að framan er rakið er á því byggt af hálfu stefnda að krafa stefnanda að fjárhæð 2.539.698 krónur samkvæmt reikningi hans 30. ágúst 2010 sé sanngjörn krafa um endurgjald fyrir það verk sem stefnandi tók að sér að vinna í þágu stefnda og hún sé auk þess í samræmi við samning sem komist hafi á milli aðila þegar stefndi gekk að tilboði stefnanda, að teknu tilliti til breytinga sem síðar voru gerðar á því. Seinni reikningur stefnanda að fjárhæð 1.001.525 krónur eigi því ekki við nokkur rök að styðjast.

Gagnkröfu sína byggir stefndi á því að ýmsir ágallar séu á verkinu. Vegna þeirra eigi hann skaðabóta- eða afsláttarkröfu á hendur stefnanda vegna úrbóta sem nauðsynlegt sé að ráðast í til að lagfæra þá, sbr. meðal annars 1. mgr. 43. gr. laga um fasteignakaup. Verði á það fallist að stefnandi eigi frekari kröfu á hendur stefnda krefst hann þess að gagnkröfunni verði skuldjafnað við hana, sbr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um heimildir sínar til að halda greiðslu eftir vísar stefndi til 44. gr. laga um fasteignakaup.

Gagnkröfu sína styður stefndi við matsgerð dómkvadds matsmanns sem aflað var undir rekstri málsins. Telur hann að matsgerðin staðfesti að hann eigi kröfu á hendur stefnanda að fjárhæð 1.016.000 krónur.

Í fyrsta lagi sé sá galli á verki stefnanda að gólf viðbyggingarinnar hallar frá niðurfalli en ekki að því eins og stefndi hafði sérstaklega beðið um. Stefnandi hafi borið því við að hann beri ekki ábyrgð á gólfhalla í viðbyggingunni þar sem hann hafi ekki séð um lokafrágang á gólfinu. Þessu er alfarið hafnað af hálfu stefnda. Almenna verklagsreglan sé sú að hafa eigi hæð á gólfi sem jafnasta og þannig að hún halli að niðurfalli jafnvel þótt um grófjöfnun sé að ræða. Krafa stefnda vegna þessa og í samræmi við niðurstöðu matsgerðar nemur 546.000 krónum.

Í öðru lagi tekur gagnkrafan til hurðar á reykklefa sem stefnandi tók að sér að smíða. Eðli máls samkvæmt þurfi slík hurð að vera þétt þannig að reykur berist ekki um allt húsnæðið. Hurðin sem stefnandi smíðaði sé stórlega gölluð með tilliti til þessa, enda hafi hún ekki haldið reyk. Af þeim sökum meðal annars hafi stefnda verið bannað af heilbrigðisfulltrúa að nýta þetta rými í viðbyggingunni í þeim tilgangi sem til stóð. Kostnaður við að smíða nýja hurð sem uppfylli kröfur nemi 320.000 krónum samkvæmt matsgerð.

Í þriðja lagi hafi sú eðlilega og sjálfsagða krafa verið gerð til verksins að byggt skyldi samkvæmt gildandi reglugerðum og stöðlum og að eingöngu væri notað vottað byggingarefni, eins og beinlínis sé tekið fram á teikningu sem stefnandi lét sjálfur gera. Gerðar hafi verið athugasemdir við það af byggingafulltrúa og eldvarnaeftirliti að ekki hafa verið notaðar gipsplötur þegar veggir inni í viðbyggingunni voru klæddir, en slíkt sé ekki í samræmi við kröfur sem gerðar eru við byggingu húsa af því tagi og hér um ræðir. Það liggi því fyrir að stefndi þurfi að leggja út í kostnað við að bæta úr þessum ágalla á verkinu, en hann nemi samkvæmt matsgerð 150.000 krónum.

Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem reifuð hafa verið að framan byggir stefndi á því að hann hafi þegar staðið stefnanda skil á því endurgjaldi sem hann eigi rétt til, það er annars vegar með fjárgreiðslu og hins vegar með skuldajöfnuði, svo sem að framan er lýst.

Verði ekki fallist á þá málsástæðu stefnda að tilboð stefnanda hafi verið bindandi samningur í skilningi 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002 og að í tilboði stefnanda hafi falist heildarkostnaður vegna viðbyggingarinnar að Staðarsundi 10, byggir stefnandi á því að ákvæði 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup eigi við með lögjöfnun. Samkvæmt því og svo sem hér hagar til beri stefnda að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við eðli verksins, gæði þess og atvik að öðru leyti. Í málinu liggi fyrir kostnaðarmat húsasmíðameistara sem hljóði upp á lítið eitt hærri fjárhæð en tilboð stefnanda, eða 2.739.736 krónur. Með þessu liggi fyrir álit um það hvert sé sanngjarnt endurgjald fyrir viðbygginguna sem stefnandi reisti að Staðarsundi 10, en þá miðað við þær forsendur að verkið væri traust og áferðargott og öll vinna hafi verið vel og fagmannlega leyst af hendi. Svo sem rakið hefur verið heldur stefndi því fram að þær forsendur séu ekki fyrir hendi hér. Þannig séu gallar á verkinu og við framkvæmd þess hafi ýmsu verið ábótavant. Í ljósi þess verði að líta svo á að stefndi hafi þegar greitt sanngjarnt verð fyrir verkið.

Hvað sem öllu öðru líður byggir stefndi á því að krafa stefnanda sé niður fallin fyrir tómlæti. Í bréfi stefnda 24. febrúar 2011 hafi því viðhorfi verið lýst að félagið liti svo á að það hefði að fullu efnt skuldbindingar sínar gagnvart stefnanda með þeirri greiðslu sem innt var af hendi 24. mars 2011. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 6. desember 2012, eða rúmum 20 mánuðum síðar. Það eina sem heyrst hefði frá stefnanda á þessu tímabili var tölvupóstur frá lögmanni hans 5. júní 2011. Sökum þess að stefndi hafi ekkert heyrt frá stefnanda svo mánuðum skipti byggir stefnandi á því að hann hafi mátti búast við því að máli þessu væri lokið, enda verið í góðri trú um að hann hefði þegar greitt stefnanda það sem honum bæri. Þannig byggir stefndi á því að stefnandi hafi með athafnaleysi sínu fyrirgert rétti sínum til að halda fram frekari kröfu á hendur stefnda.

Stefndi byggir varakröfu sína um lækkun á dómkröfum stefnanda á sömu málsástæðum og liggja til grundvallar sýknukröfu.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda er mótmælt og þess krafist að málsatvikum virtum að upphafstími dráttarvaxta verði ekki miðaður við fyrra tímamark en dómsuppkvaðningu.

Þá mótmælir stefndi því sérstaklega að þeirri greiðslu sem hann stóð stefnanda skil á 24. mars 2011 hafi verið ráðstafað fyrst upp í áfallna dráttarvexti en síðan upp í eftirstöðvar kröfunnar á þeim degi, þrátt fyrir skýr fyrirmæli stefnda um að innborguninni skyldi alfarið ráðstafað til lækkunar á höfuðstól.

Um lagarök er vísað til laga nr. 40/2002 um fasteignakaup og laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Þá vísar stefndi jafnframt til ólögfestra meginreglna verktakaréttar, eins og þær koma meðal annars fram í ÍST 30. Stefndi vísar jafnframt til meginreglna samninga-, kaupa- og kröfuréttar, þar með talið til almennra skilyrða skuldajafnaðar, auk almennra reglna um góða viðskiptahætti. Um heimild stefnda til að hafa uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar án gagnstefnu er vísað til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er vísað til innheimtulaga nr. 95/2008, sbr. reglugerð nr. 37/2009 um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar o.fl. með síðari breytingum.

IV

Svo sem fram er komið styður stefndi gagnkröfu sína í málinu við matsgerð dómkvadds matsmanns, en í þinghaldi 28. febrúar 2013 var H-kk-nf S-kk-nf byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari dómkvaddur til að meta kostnað við úrbætur á göllum sem stefndi telur vera á því verki stefnanda sem hér er til umfjöllunar. Þá var ennfremur lagt fyrir matsmann að meta kostnað við verkið í heild og svo sem nánar greinir í matsbeiðni.

Samkvæmt matsgerðinni er það í fyrsta lagi niðurstaða matsmanns að því er mögulega galla á verkinu varðar að vatnshalli á frágengnu gólfi í viðbyggingunni sé „rangur og í raun ekki hægt að tala um vatnshalla þar sem að frágengið gólf [sé] ekki gert sem vatnshallagólf. Faglegt og eðlilegt sé að frágengið gólf í fiskvinnsluhúsi sé vatnshallagólf. Hagkvæmt hefði verið að gera vatnshalla á steypu í gólfi að niðurfalli sem fyrir var í meginhúsi, en það megi einnig gera með því að leggja í gólf. Þá hefðu það verið fagleg og eðlileg vinnubrögð að þeir sem lögðu gólfefni hefðu staðreynt að gólfið væri tilbúið undir gólfefni áður en það var lagt. Til að bæta úr þessu þurfi að fræsa epoxy gólfefni af, leggja í gólf með iðnaðarfloti með vatnshalla að niðurfalli og leggja síðan nýtt epoxy gólfefni.“ Svo sem fram er komið er kostnaður vegna þessara úrbóta talinn nema 546.000 krónum. Segir í matsgerðinni að augljóst sé að ódýrara hefði verið að leggja í gólf áður en epoxy gólfefnið var lagt. Í öðru lagi er það niðurstaða matsmanns að hurð sem smíðuð var fyrir reykklefa geti ekki verið reykþétt, en hana verði að smíða úr málmi og hafa festipunkta það marga að hægt sé að þvinga hana að karmi. Er það niðurstaða matsmanns að kostnaður við að smíða nýja hurð sem uppfylli þessar kröfur muni nema 320.000 krónum. Í þriðja lagi er það mat matsmanns „að klæðning á vegg í kæliklefa uppfylli ekki það sem fram kemur á teikningu þar sem klæðningin sé ekki í flokki 1“. Að öðru leyti hafi verið staðið að þessum verkþætti með fullnægjandi hætti. Til að bæta úr þessum annmarka þurfi að taka niður stálklæðningu, sem fara muni forgörðum, klæða vegg með rakavörðum gifsplötum og þétta við aðliggjandi fleti og loks að klæða vegginn að nýjum með stölluðu járni og ganga frá áfellum. Kostnaður við þessar úrbætur nemi 150.000 krónum. Auk þessa tók dómkvaðning til þess að lagt yrði mat á ætlaða galla á frágangi þaks annars vegar og hins vegar hvort hurðargöt, sem gert var ráð fyrir þegar slegið var upp fyrir steyptum innvegg, væru í réttri stærð miðað við þær hurðir sem til stóð að nota. Komst matsmaður að þeirri niðurstöðu í matsgerð sinni að ekki væri þörf á úrbótum vegna þessara matsatriða. Þannig telur matsmaður að frágangur þaks sé faglega fullnægjandi og í samræmi við teikningar. Um seinna matsatriðið segir meðal annars svo í matsgerðinni að venjulegt sé „að dyr í steypta veggi séu gerðar stærri en hurðir sem nemur karmi og eðlilegu bili til frágangs“.

Við mat á framkvæmdakostnaði gerir matsmaður fyrst grein fyrir því í hverju verkið fólst og er ekki ágreiningur um þá lýsingu. Í matsgerðinni segir meðal annars svo um þennan matsþátt: „Matsmaður fór yfir framlagða reikninga og fylgiskjöl með þeim. Ekki er hægt að sjá af þeim annað en efnisnotkun sé eðlileg m.v. það verk sem unnið var. Þó má helst telja að óþarft hafi verið að setja kantstál neðan í allt þak þ.e. einnig fyrir ofan niðurtekin loft í kæliklefa og reykklefa eins og upplýst var á matsfundi að gert hafi verið. Þá verður ekki séð af fylgiseðlum með reikningum að svo hafi verið þar sem að heildarmagn stalljárns skv. þeim dugar ekki neðan í þak, í niðurtekin loft og á vegg í kæliklefa. Efnisnótur eru sundurliðaðar og nákvæmar að því er séð verður. Á reikningi 0002375 er efni og vinna skv. tilboði ekki sundurliðað eða stutt í öðrum gögnum en tilboði […]. Af því verður að ætla að matsþoli hafi litið á tilboðið sem formlegt tilboð enda er reikningur gerður skv. því. Þá fór matsmaður yfir tímafjölda sem skráður er á hluta verksins. Hluti þess er unninn skv. tilboði […] og tímafjöldi og efnisþáttur ekki sundurliðaður. Samtals eru 42 tímar skráðir og verður ekki annað séð en að það sé vegna vinnu við þaksperrur, borðaklæðningu, þakpappa, þakjárn og þakrennur. Matsmaður áætlar 50 tíma í það verk. Skráðir eru 75 tímar fyrir aðra verkþætti og verður ekki annað séð en að það sé vegna vinnu við frágang inni s.s. einangrun í þak, klæðningar, hurðir o.fl. Matsmaður áætlar 99 tíma í sama verk. Matsmaður telur að tímafjöldi sem matsþoli hefur skráð á verkið sé eðlilegur.“ Með tilboði hér að framan er vísað til þess sem stefnandi lítur á sem kostnaðaráætlun, svo sem áður er getið. Þá leggur matsmaður sjálfstætt mat á kostnað við það verk sem hér um ræðir. Er kostnaður samkvæmt því nokkru hærri en það endurgjald sem stefnandi hefur gert kröfu um, eða 4.113.800 krónur. Það er því mat matsmanns að umkrafið endurgjald „sé hæfilegt fyrir verkið ógallað í þeim skilningi að það sé í samræmi við samþykktar teikningar, reglugerðir, staðla og leiðbeiningarblöð og sé faglega af hendi leyst og í samræmi við það sem almennt má gera ráð fyrir um sambærilega hluti“.

V

Svo sem fram er komið greinir aðila málsins á um það hvert eigi að vera endurgjald til stefnanda fyrir verk sem félagið vann í þágu stefnda árið 2010. Fólst verkið í smíði viðbyggingar við atvinnuhúsnæði í eigu stefnda að Staðarhrauni 10 í Grindavík. Óumdeilt er að áður en framkvæmdir hófust lá fyrir skjal frá stefnanda sem hafði að geyma kostnaðaráætlun eða tilboð hans í verkþætti sem þar eru tíundaðir. Að efni skjalsins virtu og í ljósi þeirra verkþátta sem fyrir liggur að stefnandi hafði með höndum við smíði viðbyggingarinnar er að mati dómsins ljóst að það tekur ekki til þeirra allra. Fær sú niðurstaða ótvíræða stoð í matsgerð dómkvadds matsmanns og vitnisburði hans fyrir dómi. Þá hefur stefndi ekki náð að færa sönnur á að þrátt fyrir þetta hafi á grundvelli skjalsins tekist samningur á milli aðila um endurgjald til stefnanda fyrir verkið í heild. Samkvæmt þessu er lagt til grundvallar við úrlausn málsins að stefndi hafi á síðari stigum falið stefnanda önnur verk við smíði viðbyggingarinnar. Þá er það jafnframt niðurstaða dómsins að nægilega sé í ljós leitt að þessi viðbótarverk hafi aðallega lotið að frágangi innandyra og nánar svo sem málatilbúnaður stefnanda gengur út á samkvæmt því sem áður er rakið. Um endurgjald fyrir þau var ekki samið sérstaklega.

Krafa stefnanda fyrir verkið í heild sinni samkvæmt tveimur reikningum hans, 3.541.223 krónur, er nokkuð undir kostnaðarmati dómkvadds matsmanns, sem hljóðar upp á 4.113.800 krónur. Stefndi hefur staðið stefnanda skil á tveimur greiðslum samtals að fjárhæð 2.189.698 krónur og var þeirri fyrri, 800.000 krónum, sem innt var af hendi 29. september 2010, alfarið ráðstafað til lækkunar á höfuðstól. Eftir stóðu þá 2.741.223 krónur sem er stefnufjárhæð málsins, en til frádráttar henni og áföllnum vöxtum kemur innborgun 24. mars 2011 að fjárhæð 1.389.698 krónur.

Það verk sem stefnandi tók upphaflega að sér að vinna samkvæmt kostnaðaráætlun eða tilboði hans tók þeim breytingum meðan á framkvæmdum við það stóð að í stað þess að nota límtré, yleiningar og flasningar í þakið á viðbyggingunni var reist þak með venjulegum hætti með sperrum. Við þá útfærslu lækkaði kostnaður við þennan verkþátt frá því sem áður var gert ráð fyrir um 283.525 krónur og þar með krafa vegna umrædds verkhluta í heild sinni úr 2.823.223 krónum í 2.539.698 krónur, sbr. reikningur stefnanda útgefinn 30. ágúst 2010. Að þessu frátöldu styðst fjárhæð kröfunnar við samning sem telst hafa komist á milli málsaðila og réttmæti hennar með tilliti til framangreindra breytinga hefur ekki verið hnekkt. Ræðst greiðsluskylda stefnda að því er varðar eftirstöðvar hennar þannig alfarið af því hvort stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til þeirra eða hvort stefndi eigi gagnkröfu á hendur honum. Krafa stefnanda samkvæmt seinni reikningi hans, útgefnum 30. september 2010, að fjárhæð 1.001.525 krónur, tekur á hinn bóginn til verkþátta sem samkvæmt framansögðu telst ekki hafa verið samið um verð fyrir.

Gagnkrafa, sem stefndi hefur uppi í málinu til skuldajafnaðar, er í þremur liðum. Svo sem áður er rakið tekur einn þeirra til þess að ekki sé réttur halli á gólfi viðbyggingarinnar. Til að bæta úr þessum annmarka þarf samkvæmt matsgerð að fjarlægja epoxy gólfefni, sem upplýst er að stefnandi sá ekki um að leggja, leggja því næst í gólf með iðnaðarfloti með vatnshalla að niðurfalli og leggja loks nýtt gólfefni yfir það. Í matsgerðinni segir annars um þennan matslið að hagkvæmt hefði verið að gera vatnshalla á steypu í gólfi að niðurfalli, en það hafi einnig mátt gera þegar gólfefni var lagt. Þá hefði það verið „faglegt og eðlilegt að þeir sem lögðu gólfefni hefðu staðreynt að gólfið væri tilbúið undir gólfefni áður en það var lagt“. Að framangreindu virtu verður ábyrgð á því hvernig til tókst að þessu leyti ekki felld á stefnanda og þessari gagnkröfu stefnda þar með hafnað.

Gagnkrafa stefnda vegna verkþátta sem hann er krafinn um greiðslu fyrir samkvæmt framangreindum reikningi stefnanda frá 30. september 2010 nemur 470.000 krónum, eða rétt tæpum helmingi fjárhæðar hans. Tekur hún annars vegar til smíði á nýrri hurð fyrir reykklefa og nemur sá kröfuliður 320.000 krónum. Hins vegar lýtur hún að veggklæðningu í kæliklefa og er sá hluti hennar að fjárhæð 150.000 krónur. Að því er þann kröfulið varðar er þess að geta að gengið var þannig frá veggnum af hálfu starfsmanna stefnanda að klætt var yfir klæðningu úr krossviði með stölluðu stáli. Samkvæmt matsgerð uppfyllir krossviður ekki kröfur sem gerðar eru til klæðningar í flokki 1, það er „að vera illbrennanleg og breiða ekki eld og hindra“, en samkvæmt áritun á teikningu af viðbyggingunni eiga allar klæðningar innanhúss að vera í þeim flokki. Á hinn bóginn er tekið fram í matsgerðinni að krossviður geti hindrað að kvikni í efnum „á bakvið í a.m.k. 10 mínútur ekki síst þar sem stálklæðning er yfir honum“. Loks er þar vísað til ákvæða í byggingarreglugerð er varða klæðningu í flokki 1, en samkvæmt því skal klæðningin í heild sinni eða ysta yfirborð hennar a.m.k. hafa sömu brunaeiginleika og byggingarefni í öðrum tilgreindum flokki og vera nægilega þykk til að hindra íkviknun í brennanlegu efni á bak við klæðninguna í a.m.k. 10 mínútur. Fyrir liggur í málinu að við lokaúttekt á viðbyggingunni 7. desember 2010 var ekki gerð athugasemd við frágang veggklæðingarinnar af hálfu slökkviliðsstjóra. Þá verður ekki séð að sérstök eldvarnarkrafa sé gerð að því er þennan vegg varðar, enda er hann ekki hluti af nýbyggingunni. Að framangreindu virtu þykja ekki vera næg efni til að fallast á það með stefnda að hann geti átt kröfu um skaðabætur eða afslátt úr hendi stefnanda vegna þessa.

Kostnaður stefnanda vegna smíði hurðar úr krossviði fyrir reykklefa liggur ekki fyrir, en mat á honum samkvæmt matsgerð hljóðar upp á 167.300 krónur. Gagnkrafa sem stefndi gerir vegna galla, sem hann segir vera á hurðinni, er umtalsvert hærri og þykir mega ganga út frá því að þannig sé það í raun, enda er við mat á úrbótum miðað við að ný hurð verði smíðuð úr stáli. Af þessu leiðir að framangreind gagnkrafa stefnda að fjárhæð 320.000 krónur getur ekki undir nokkrum kringumstæðum náð fram að ganga. Kröfum sem hurð af þessu tagi þarf að uppfylla, til dæmis með tilliti til þess að hún haldi reyk, verður samkvæmt þessu ekki mætt svo öruggt sé nema með umtalsvert kostnaðarsamari hætti en fólst í þeirri lausn sem hér varð ofan á og stefndi samþykkti fyrir sitt leyti. Við þetta bætist að í ljósi vitnisburðar H-kk-ef Þ-kk-ef eftirlitsmanns hjá Matvælastofnun verður því ekki slegið föstu að efnið sem notað var í hurðina standi eitt og sér í vegi fyrir því að það rými sem hér um ræðir verði notað sem reykklefi, en fram kom hjá honum að með því að meðhöndla yfirborð hennar með tilteknum hætti geti hún staðist tilskildar kröfur. Að framangreindu virtu er það mat dómsins að stefndi geti ekki átt gagnkröfu á hendur stefnanda vegna hurðarinnar.

Svo sem áður er fram komið var ekki samið um verð fyrir hluta þess verks sem stefnandi vann í þágu stefnda og seinni reikningur hans, að fjárhæð 1.001.525 krónur, tekur til. Það er meginregla kröfuréttar að við slíkar aðstæður beri verkkaupa að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur. Meginreglu þessarar sér meðal annars stað í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og í 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt hvílir á þeim sem heldur slíku fram. Með vísan til áðurgreindrar niðurstöðu dómsins varðandi það hvaða verkþætti megi með réttu fella undir kostnaðaráætlunina eða tilboðið frá stefnanda sem lá fyrir áður en framkvæmdir hófust, að teknu tilliti til þeirra breytinga sem gerðar voru á þeim verkhluta, og að virtri kostnaðarsundurliðun í matsgerð að því er tekur til verksins í heild er lagt til grundvallar dómi í málinu að hæfilegt endurgjald samkvæmt henni fyrir þá verkþætti sem ekki teljast samningsverk samkvæmt framansögðu nemi 935.400 krónum. Hér munar ekki meiru en svo að ekki er sannað með matsgerðinni að krafa stefnanda teljist ósanngjörn í skilningi fyrrgreindrar meginreglu. Þá hefur stefndi ekki með öðrum hætti rennt stoðum undir þá málsvörn sína sem að þessu snýr.

Með vísan til þess sem að framan er rakið hefur stefndi ekki sannað að verklaun þau sem stefnandi krefur hann um séu hærri en það sem sanngjarnt má telja.

Stefnandi fól lögmanni að innheimta eftirstöðvar kröfu sinnar í kjölfar þess að honum barst bréf fyrirsvarsmanns stefnda, dagsett 29. október 2010, þar sem lýst var þeirri afstöðu stefnda að reikningur stefnanda frá 30. ágúst 2010 væri samþykktur sem heildarkrafa fyrir allt verkið, en til lækkunar kæmi gagnkrafa vegna ágalla á gólfi viðbyggingarinnar. Kröfubréfi lögmanns stefnanda 22. nóvember 2010 svaraði lögmaður stefnda með bréfi 2. febrúar 2011. Í því var boðin fram greiðsla að fjárhæð 1.389.698 krónur til viðbótar þeim 800.000 krónum sem stefndi hafði þá þegar staðið stefnanda skil á og tekið fram að yrði ekki á það fallist af hálfu stefnanda að ljúka málinu með þeim hætti áskildi stefndi sér allan rétt til að taka til varna í mögulegu dómsmáli. Framboðna greiðslu innti stefndi síðan af hendi 24. mars 2011. Með tölvupósti til lögmanns stefnda 5. júní 2011 kom lögmaður stefnanda því á framfæri fyrir hönd félagsins að það héldi fast við kröfur sínar og að málinu yrði fram haldið með málsókn ef ekki næðust sættir. Málið höfðaði stefnanda 6. desember 2012. Í ljósi þessa gátu væntingar stefnda ekki með réttu staðið til þess að stefnandi hefði fallið frá því að innheimta eftirstöðvar kröfu sinnar samkvæmt fyrirliggjandi reikningum. Verður samkvæmt þessu ekki fallist á það að stefnandi hafi glatað rétti á hendur stefnda vegna tómlætis. Þá standa ákvæði innheimtulaga nr. 95/2008 því heldur ekki í vegi að taka megi kröfu stefnanda til greina, sbr. 6. mgr. 7. gr. laganna.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður fallist á kröfu stefnanda um greiðslu eftirstöðva verklauna að fjárhæð 2.741.223 krónur auk dráttarvaxta svo sem krafist er, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en að frádreginni innborgun 24. mars 2011 að fjárhæð 1.389.698 krónur. Svo sem kröfugerð stefnanda ber með sér á hann rétt til þess að við endanlegt uppgjör kröfunnar verði farin sú leið að reikna út stöðu hennar þegar innborgunin var innt af hendi og að henni verði ráðstafað til að greiða fyrst áfallna vexti, en að því frágengnu gangi hún til lækkunar á höfuðstól kröfunnar, sem beri vexti upp frá því. Má að öðru leyti vísa hvað þetta varðar til dóms Hæstaréttar frá 17. október 2002 í máli nr. 230/2002.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 750.000 krónur.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Á-kk-þgf I-kk-þgf byggingarverkfræðingi og J-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf byggingar-tæknifræðingi.

Dómsorð

Stefndi, Stjörnufiskur ehf., greiði stefnanda, H.H. smíði ehf., 2.741.223 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.739.698 krónum frá 30. september 2010 til 30. október sama ár, en af 2.741.223 krónum frá þeim degi til greiðsludags, en að frádreginni innborgun 24. mars 2011 að fjárhæð 1.389.698 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf