S-29/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 2. febrúar 2016, er höfðað með ákæru Héraðssaksóknara, útgefinni 18. ágúst 2016, á hendur V-kk-þgf K-kk-þgf, kt. [...],[...],[...], „fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, sem daglegur stjórnandi og stjórnarmaður einkahlutafélagsins GV flutningar, kt. [...], með því að hafa:

1. Eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskattskýrslu einkahlutafélagins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins janúar - febrúar rekstrarárið 2013 og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna janúar – febrúar til og með september – október rekstrarárið 2013 og janúar – febrúar rekstrarárið 2014 í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 9.042.063 sem sundurliðast sem hér greinir:

Árið 2013 Vangoldinn VSK

janúar - febrúar kr. 745.612

mars - apríl kr. 443.429

maí - júní kr. 390.663

júlí - ágúst kr. 2.877.879

september - október kr. 3.097.234

kr. 7.554.817

Árið 2014

janúar - febrúar kr. 1.487.246

Samtals alls: kr. 9.042.063

2. Eigi staðið ríkissjóði skil á skilagreinum einkahlutafélagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma vegna greiðslutímabilanna apríl, maí, september og desember rekstrarárið 2013 og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna apríl til og með desember rekstrarárið 2013, janúar, apríl til og með júlí rekstrarárið 2014 í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987, samtals að fjárhæð kr. 4.432.862, sem sundurliðast sem hér greinir:

Árið 2013 Vangoldin staðgreiðsla

apríl kr. 125.708

maí kr. 214.250

júní kr. 639.210

júlí kr. 661.798

ágúst kr. 616.278

september kr. 255.308

október kr. 444.907

nóvember kr. 350.277

desember kr. 275.319

kr. 3.583.055

Árið 2014

janúar kr. 211.292

apríl kr. 192.649

maí kr. 146.492

júní kr. 185.861

júlí kr. 113.477

kr. 849.771

Samtals alls: kr. 4.432.826

Framangreind brot ákærða teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig:

a) 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, að því er varðar 1. tölulið ákæru.

b) 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005, að því er varðar 2. tölulið ákæru.“

Í ákæruskjali er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærði krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins, en til vara þeirrar vægustu refsingar sem lög leyfa. Sérstaklega er þess krafist að ákærða verði ekki gerð sérstök sektarrefsing, ellegar að sektarrefsing verði færð niður fyrir lögbundið lágmark. Þá er þess krafist að sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða.

I

Samkvæmt gögnum málsins hóf skattrannsóknarstjóri ríkisins formlega athugun á staðgreiðslu- og virðisaukaskattskilum GV flutninga ehf. 12. febrúar 2015. Hófst athugunin með tilkynningu til skiptastjóra þrotabús skattaðilans, en félagið hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Austurlands 16. september 2014. Skýrsla skattrannsóknarstjóra um rannsóknina er dags. 26. október 2015 og tekur til rekstraráranna 2013 og 2014.

Með kæru til embættis Héraðssaksóknara, dags. 19. apríl 2016, vísaði skattrannsóknarstjóri málinu til rannsóknar lögreglu vegna ætlaðra brota á ákvæðum laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, laga um virðisaukaskatt og eftir atvikum almennra hegningarlaga. Áður hafði tilkynning um lok rannsóknar skattrannsóknarstjóra verið send ákærða, 28. október s.á., og honum gefinn kostur á að tjá sig um fyrirhugaða ákvarðanatöku um refsimeðferð í málinu.

Í kæru skattrannsóknarstjóra kemur fram að leitt hafi verið í ljós að 11. febrúar 2015 hafi verið vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna skattaðilans vegna greiðslutímabilanna apríl til og með desember rekstrarárið 2013 og janúar, apríl, maí, júní og júlí rekstrarárið 2014, samtals að fjárhæð 4.432.826 krónur, að teknu tilliti til afdreginnar staðgreiðslu af launum fyrrum fyrirsvarsmanns skattaðila og staðgreiðslu af vangreiddum launum, auk dráttarvaxta álags og kostnaðar. Þá sé ljóst að vanrækt hafi verið að standa innheimtumanni ríkissjóðs, á lögmæltum tíma, skil á staðgreiðsluskilagreinum vegna greiðslutímabilanna apríl, maí, september og desember rekstrarárið 2013.

Í kærunni segir ennfremur að sama dag, 11. febrúar 2015, hafi verið vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs að fullu skil á innheimtum virðisaukaskatti í starfsemi GV flutninga ehf. vegna uppgjörstímabilanna janúar–febrúar, mars–apríl, maí–júní, júlí–ágúst og september–október rekstrarárið 2013 og janúar–febrúar rekstrarárið 2014, samtals að fjárhæð 9.042.063, auk dráttarvaxta, álags og kostnaðar. Þá sé ljóst að vanrækt hafi verið að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil, á lögmæltum tíma, á virðisaukaskattskýrslu vegna uppgjörstímabilsins janúar–febrúar rekstrarárið 2013.

Í kærunni eru framangreindar fjárhæðir sundurliðaðar með sama hætti og í ákæru þessa máls.

Ákærði gaf skýrslu við meðferð málsins hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins 18. september 2015 og aftur við lögreglurannsókn málsins, 13. júní 2016, í báðum tilvikum að viðstöddum tilnefndum verjanda.

Meðal rannsóknargagna er vottorð fyrirtækjaskrár, dags. 12. febrúar 2015, þar sem fram kemur að stjórn félagsins skipi, samkvæmt fundi 31. maí 2013, ákærði sem stjórnarformaður með prókúru, auk þess sem getið er um nafn varamanns í stjórn. Samkvæmt votttorðinu var enginn skráður framkvæmdastjóri í félaginu.

II

Hér verður rakið það sem máli skiptir úr framburði ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði staðfesti að hafa verið stjórnarmaður GV flutninga ehf., með prókúru, á því tímabili sem ákæran tekur til, eins og vottorð fyrirtækjaskrár gefur til kynna. Hann kvaðst jafnframt hafa verið eigandi félagsins og daglegur stjórnandi þess. Hann sagðist hafa verið meðvitaður um að skyldur hvíldu á stjórnendum einkahlutafélags en ekki hafa kynnt sér þær skyldur sérstaklega. Hann hafi rekið félagið að miklu leyti sjálfur en „endurskoðunin“ að „einhverju leyti“.

Ákærði kvaðst ekki geta skýrt það hvers vegna virðisaukaskattsskýrslu vegna uppgjörstímabilsins janúar–febrúar rekstrarárið 2013 og skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda vegna greiðslutímabilanna apríl, maí, september og desember rekstrarárið 2013 var ekki skilað á lögmæltum tíma. Bókhald félagsins og skýrsluskil hafi verið í höndum fagaðila, A hjá B ehf., og kvaðst ákærði telja ábyrgð á of seinum skýrsluskilum liggja þar. Ekki hafi verið tekin sérstök ákvörðun hjá GV flutningum ehf. um að skila ekki lögmæltum skýrslum á réttum tíma.

Fjárskortur félagsins hafi verið ástæða þess að virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda var ekki skilað til innheimtumanns ríkissjóðs á réttum tíma. Kvaðst ákærði „trúlega“ bera ábyrgð á því. Allt hafi verið gert sem hægt var til að skila vörslusköttum og engin ákvörðun hafi verið tekin um verja fjármunum félagsins fremur til annars. Sagðist ákærði telja A hjá B ehf. hafa óskað sérstaklega eftir því við innheimtumann ríkissjóðs að greiðslum félagsins inn á vanskil yrði ráðstafað inn á vangoldna vörsluskatta. A hafi séð um bæði greiðslur og samningsgerð við innheimtumann fyrir hönd félagsins

Fyrir dómi voru borin undir ákærða yfirlit Héraðssaksóknara yfir vangoldinn virðisaukaskatt og afdregna staðgreiðslu skatta af launþegum félagsins vegna þeirra tímabila sem greinir í ákæru. Gerði ákærði engar athugasemdir við þessi yfirlit eða gögn að baki þeim, en tók fram að hann teldi sig ekki í aðstöðu til þess, enda hefði hin ráðna bókhaldsþjónusta haft alla skýrslugerð og bókhald félagsins með höndum og séð um greiðslur.

Í framburði ákærða kom fram að vanskil félagsins á vörslusköttum hafi varað í nokkurn tíma, eða frá árinu 2012, en félagið hefði þó náð sér á strik inn á milli. Á árinu 2014 hafi rekstri félagsins verið breytt og það fært sig alfarið á svið flutninga. Hafi þá verið ákveðið að selja gröfu í eigu félagsins og hafi tekist samningur um söluna við C ehf. Andvirðinu hafi átt að verja til greiðslu vanskila á vörslusköttum, því vandinn hafi þá verið orðinn alvarlegur. Rétt eftir að samningurinn komst á hafi félagið verið tekið fyrirvaralaust til gjaldþrotaskipta, en það hafi gerst í sömu viku og greiðsla hafi átt að berast samkvæmt samningnum.

Í viðbótarskýrslu sem ákærði gaf að loknum vitnaleiðslum fyrir dómi kom fram hann minnist þess ekki að staðið hefði á afhendingu gagna af sinni hálfu til bókhaldsþjónustunnar. Þá ítrekaði hann að hann teldi víst að félaginu hefði tekist að standa full skil á vörslusköttum, hefði bú þess ekki verið tekið fyrirvaralaust til gjaldþrotaskipta.

Eftirfarandi vitni voru leidd að ósk ákærða við aðalmeðferð málsins:

D hæstaréttarlögmaður upplýsti fyrir dómi að fyrir mistök hafi ekki verið sótt þing af hálfu skuldara við þingfestingu máls vegna kröfu um gjaldþrotaskipti á búi GV flutninga ehf. og gerði grein fyrir því í hverju mistökin lágu.

A, viðskiptalögfræðingur, einn af eigendum B ehf., kvaðst hafa unnið við bókhald og skattskil fyrir GV flutninga ehf. frá stofnun félagsins, eða frá árunum 2006-2007. Hann kvaðst ekki hafa haft prókúru fyrir félagið, en hafa annast stöku millifærslur og haft til þess aðgang að bankareikningum félagsins. Slíkt hafi þó einungis gerst samkvæmt ósk ákærða hverju sinni. Vitnið kvaðst minnast þess að það hafi verið basl með skattskil félagsins, sérstaklega á árunum 2010 og 2011, og að grípa hafi þurft til þess að semja við innheimtumann ríkissjóðs um greiðslu vörsluskatta. Úr því ástandi hafi ræst og félagið hafi staðið við gerðar greiðsluáætlanir. Kvaðst vitnið kannast við að hafa annast samskipti við innheimtumann varðandi skiptingu greiðslna, en ekki hafa getað gengið frá samningum um slíkt fyrir félagið. Aðspurður kvaðst hann í störfum sínum ávallt óska eftir því að innborgunum til innheimtumanns sé ráðstafað fyrst inn á skuld vegna vörsluskatta og þá alltaf inn á höfuðstól til að byrja með.

Vitnið sagðist vita til þess að skömmu fyrir gjaldþrot félagsins á árinu 2014 hafi verið kominn á samningur um sölu á gröfu í eigu þess og að andvirðinu hafi átt að verja til greiðslu vangoldinna vörsluskatta. Kvaðst vitnið telja að forsendur hafi tvímælalaust verið til staðar til að bjarga félaginu frá þroti, enda hafi verkefnastaða þess verið góð.

Vitnið staðfesti að B ehf. hafi annast skil á virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir GV flutninga ehf. Kvaðst vitnið ekki minnast þess sérstaklega að skýrslum fyrir félagið hafi verið skilað of seint, en hafi svo verið hljóti það að hafa helgast af því að nauðsynleg gögn hafi borist of seint frá félaginu. Kvaðst vitnið minnast þess að ákærði hafi eitthvert sinn beðið hann að bíða eftir gögnum. Vitnið tók fram að fyrirtæki hans beri ekki ábyrgð á tímanlegum skýrsluskilum fyrir viðskiptavini, ábyrgðin sé alltaf viðskiptavinanna.

E, framkvæmdastjóri C ehf., staðfesti fyrir dómi að komist hafi á bindandi samningur um kaup C ehf. á Hitachi gröfu af GV flutningum ehf. skömmu áður en síðar nefnt félag fór í þrot.

III

Niðurstaða

Ákærði neitar sök af ákæru málsins, sem rakin er hér að framan.

Í greinargerð sem verjandi ákærða lagði fram er krafa um sýknu í fyrsta lagi á því byggð að saknæmisskilyrðum sé ekki fullnægt. Er þetta stutt þeim rökum að ákærði hafi verið í góðri trú um að GV flutningum ehf. tækist að greiða upp skuldir sínar við innheimtumann ríkissjóðs, með andvirði sölu á vinnuvél, og að það hefði tekist hefði félagið ekki verið tekið fyrirvaralaust til gjaldþrotaskipta í september 2014. Nánar byggir ákærði á því að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. einnig 65. gr. stjórnarskrárinnar, með því að félaginu hafi verið synjað um þann frest sem skuldari geti farið fram á í gjaldþrotamáli samkvæmt 3. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1990 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Upplýst er í málinu að GV flutningum ehf. var ekki synjað um frest við meðferð gjaldþrotamáls hér fyrir dómi, heldur var þing ekki sótt af hálfu félagsins og var félagið því þegar tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu skiptabeiðanda. Kom þetta m.a. fram í framburði vitnisins D fyrir dómi. Þegar af þeirri ástæðu er brostinn grundvöllur fyrir þeirri málsvörn ákærða að brotið hafi verið gegn skráðum eða óskráðum jafnræðisreglum við meðferð gjaldþrotaskiptakröfu á hendur félaginu. Þá er langsótt hvernig brot gegn jafnræðisreglum í þessu tilliti, þótt rétt hefði reynst, hefði getað leitt til þess að saknæmisskilyrði teldust ekki uppfyllt í máli þessu. Verður þessari málsvörn ákærða hafnað.

Í öðru lagi byggir ákærði á því að vörsluskattskuldir þær sem ákært er fyrir séu að miklum hluta eða jafnvel að öllu leyti greiddar. Segir í greinargerð að fyrirliggjandi yfirlit samræmist ekki málatilbúnaði ákæruvalds og að taka þurfi tilliti til þess sem greitt hafi verið inn á skuldirnar. Ekki megi stilla viðskiptastöðu aðila þannig upp að allar skuldir eldri en rannsóknartímabil málsins séu greiddar í skil áður en ráðstafað sé inn á þau tímabil sem ákært sé fyrir. Þvert á móti verði, miðað við fyrirmæli félagsins, að leggja til grundvallar að ávallt beri að greiða upp vangoldna vörslukatta áður en greiðslu sé ráðstafað inn á aðrar skuldir.

Í málinu liggja fyrir gögn sem sýna hvernig innborgunum skattaðilans, GV flutninga ehf., til innheimtumanns ríkissjóðs var varið inn á skattskuldir. Ákærði hefur ekki gert glögga grein fyrir því að hvaða leyti fyrirliggjandi yfirlit samræmist ekki málatilbúnaði ákæruvaldsins og fyrir dómi gerði hann engar athugasemdir við þau yfirlit sem undir hann voru borin eða gögn að baki þeim. Ekki hafa verið færð fram fullnægjandi rök fyrir því að innborgunum félagsins hefði átt að ráðstafa með öðrum hætti en gert var. Verður málsástæðum ákærða að þessu lútandi hafnað.

Krafa ákærða um sýknu af þeim hluta ákæru sem varðar sein skil á virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum staðgreiðslu opinberra gjalda er byggð á því að aðrir en ákærði, þ.e. bókhaldsþjónustufyrirtæki sem félagið keypti þjónustu hjá, hafi haft þau skýrsluskil með höndum og að saknæmisskilyrði séu ekki uppfyllt til að refsa ákærða fyrir slíkt.

Það stoðar ekki ákærða að bera það fyrir sig að félagið hafi keypt þjónustu utanaðkomandi aðila til að sinna bókhaldi og skattskilum. Ákærði var, á öllu því tímabili sem ákæran tekur til, eini skráði stjórnarmaður félagsins og daglegur stjórnandi þess. Ákærði bar vegna stöðu sinnar hjá félaginu ábyrgð á því að skipulag félagsins og starfsemi þess væri jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og gat ekki varpað þeirri ábyrgð á utanaðkomandi aðila. Má um það atriði t.d. vísa til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 77/2010 og nr. 370/2010. Samkvæmt ákæru og gögnum málsins var um fimm tilvik að ræða þar sem skýrsluskil drógust um fáeina daga í hvert sinn. Þykir nægjanlega sýnt að saknæmisskilyrði teljist uppfyllt. Verður framangreindri málsvörn ákærða hafnað.

Fleiri málsástæðum teflir ákærði ekki fram til stuðnings aðalkröfu sinni um sýknu og verður henni hafnað. Með þeim sönnunargögnum sem ákæruvaldið hefur fært fram í málinu þykir fram komin lögfull sönnun þess að ákærði sé sekur um þau brot sem greinir í ákæru og sem þar eru rétt heimfærð til þeirra ákvæða laga um virðisaukaskatt og laga um staðgreiðslu opinberra gjalda sem þar greinir. Með brotum sínum vanrækti ákærði að standa skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda, samtals að fjárhæð 13.474.889 krónur. Í ljósi þeirrar fjárhæðar teljast brot ákærða meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga og teljast rétt heimfærð í ákæru til þess ákvæðis.

Ákærði, sem fæddur er árið 1963, hefur ekki áður gerst sekur um refsiverð brot. Eftir efni og umfangi brota hans þykir refsing hans hæfilega ákveðin, sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga, fangelsi í fjóra mánuði, en rétt þykir að fresta fullnustu refsingarinnar og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. sömu laga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Af hálfu ákærða er þess sérstaklega krafist að honum verði annað hvort ekki gerð fésekt samhliða fangelsisrefsingu eða að fésekt verði færð niður fyrir það sektalágmark sem kveðið er á um í 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Sýnast þær kröfur styðjast annars vegar við sömu rök og sýknukrafan, þ.e. rökum um lágt saknæmisstig annars vegar og hins vegar við það að umræddar skattaskuldir hafi verið greiddar að verulegu leyti.

Í dómaframkvæmd vegna brota gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga hefur tíðkast að beita heimild 2. málsliðar þeirrar málsgreinar til að dæma sektir á grundvelli skattalaga samhliða fangelsisrefsingu. Hafa ekki verið færð fram viðhlítandi rök í máli þessu fyrir því að rétt sé að víkja frá téðri dómaframkvæmd. Verður ákærði því einnig dæmdur til greiðslu fésektar.

Eins og fyrr sagði hefur ákærði ekki gert glögga grein fyrir því að hvaða leyti hann telur að innborgunum félagsins til innheimtumanns ríkissjóðs hefði átt að ráðstafa með öðrum hætti en gert var. Gerði hann engar athugasemdir við framlögð yfirlit ákæruvaldsins, sem sýna ekki aðrar innborganir eftir eindaga en vegna virðisaukaskattstímabilsins janúar–febrúar 2013. Enda þótt skuld vegna þess tímabils hafi verið greidd að verulegu leyti, þá einskorðast brot ákærða vegna þess tímabils ekki við það að hafa ekki staðið skil á skattgreiðslum, heldur er hann hér jafnframt sakfelldur fyrir að skila ekki virðisaukaskattsskýrslu vegna þess sama tímabils á réttum tíma. Með vísan til dómafordæma, s.s. áður nefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 77/2010, eru því ekki uppfyllt lagaskilyrði til þess að færa sektarfjárhæð niður fyrir lögbundið lágmark samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987.

Samkvæmt framanrituðu verður ákærði, auk þeirrar skilorðsbundnu fangelsisrefsingar sem fyrr hefur verið kveðið á um, dæmdur til að greiða 26.950.000 krónur í sekt til ríkissjóðs. Greiðist sektin ekki innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja skal ákærði sæta fangelsi í 11 mánuði.

Þóknun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef M. A-kk-ef hrl., vegna starfa hans á rannsóknarstigi málsins, þ.m.t. fyrir skattrannsóknarstjóra, og fyrir dómi, þykir hæfilega ákveðin í einu lagi 632.400 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Auk þess á verjandinn rétt á greiðslu vegna aksturskostnaðar, 40.260 krónur. Annan sakarkostnað leiddi ekki af málinu. Samtals verður ákærða því gert að greiða 672.660 krónur í sakarkostnað.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara, að gættum ákvæðum 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008, en dómsuppsaga dróst vegna embættisanna dómarans.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf K-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði 26.950.000 krónur í sekt til ríkissjóðs, en sæti ella 11 mánaða fangelsi, greiðist sektin ekki innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa.

Ákærði greiði sakarkostnað að fjárhæð 672.660 krónur, sem er þóknun og ferðakostnaður skipaðs verjanda hans, G-kk-ef M. A-kk-ef hrl.

H-kvk-nf B-kvk-nf