E-2252/2016

Þetta mál, sem var tekið til dóms 8. mars sl., er höfðað af DK Investments ehf., kt. [...], Hæðasmára 6, Kópavogi, með stefnu, birtri 6. júlí 2016, á hendur Á-kvk-þgf H-kvk-þgf E-kvk-þgf, kt. [...], Veghúsum 17, Reykjavík, til riftunar á ráðstöfunum og til endurgreiðslu verðmæta auk vaxta og málskostnaðar.

Stefnandi krefst þess að rift verði eftirtöldum greiðslum EV ehf., kt. [...], til stefndu:

a. greiðsla dags. 1. júní 2015 að fjárhæð 100.000 krónur,

b. greiðsla dags. 23. júní 2015 að fjárhæð 100.000 krónur,

c. greiðsla dags. 1. júlí 2015 að fjárhæð 68.000 krónur,

d. greiðsla dags. 1. júlí 2015 að fjárhæð 48.300 krónur,

e. greiðsla dags. 10. júlí 2015 að fjárhæð 40.000 krónur,

f. greiðsla dags. 15. júlí 2015 að fjárhæð 1.700.000 krónur,

g. greiðsla dags. 28. júlí 2015 að fjárhæð 2.100.000 krónur,

h. greiðsla dags. 6. ágúst 2015 að fjárhæð 900.000 krónur,

i. greiðsla dags. 7. ágúst 2015 að fjárhæð 1.875.000 krónur,

j. greiðsla dags. 7. ágúst 2015 að fjárhæð 2.000.000 krónur,

k. greiðsla dags. 10. ágúst 2015 að fjárhæð 1.865.000 krónur,

l. greiðsla dags. 28. ágúst 2015 að fjárhæð 300.000 krónur,

m. greiðsla dags. 4. september 2015 að fjárhæð 340.000 krónur.

Stefnandi krefst þess jafnframt að stefnda verði dæmd til þess að greiða þrotabúi EV ehf. 11.436.300 krónur auk dráttarvaxta, skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 16. júlí 2016 til greiðsludags.

Stefnandi krefst að auki málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu.

Stefnda krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Til vara krefst hún þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Hún krefst þess í báðum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Málavextir

Félagið EV ehf., kt. [...], var stofnað í júlí 2014 og sinnti ýmsum jarðvinnuverkefnum. Auk fyrirsvarsmannsins, E-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef, mun einn starfsmaður hafa unnið hjá félaginu í nóvember 2014. Fyrirsvarsmaðurinn áttaði sig þó ekki á að sá væri launþegi og greiddi því ekki í lífeyrissjóð hans, Sameinaða lífeyrissjóðinn.

Stefnandi telur fyrirsvarsmenn félagsins hafa vitað, strax á fyrri hluta ársins 2015, að félagið stefndi í gjaldþrot. Áskorun lánardrottins, skv. 5. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, þess efnis að félagið lýsti því yfir að það væri fært um að greiða skuld þegar hún félli í gjalddaga eða innan skamms tíma, var birt félaginu 6. júlí 2015. Stefnda, móðir fyrirsvarsmanns félagsins, tók við áskoruninni fyrir hönd þess. Áskorunin var undanfari gjaldþrotsins.

Þremur dögum eftir birtingu áskorunarinnar, 9. júlí 2015, stofnaði fyrirsvarsmaður hins gjaldþrota félags annað félag, EV eignir ehf.

Sameinaði lífeyrissjóðurinn krafðist þess með beiðni til héraðsdóms 28. september 2015 að félagið EV ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Fallist var á kröfuna með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. nóvember 2015 og þrotabúinu skipaður skiptastjóri. Frestdagur við skiptin er því 28. september 2015.

Skiptastjóri rannsakaði fjárreiður þrotabúsins, svo og hvaða eignir og réttindi tilheyrðu því. Engar eignir fundust í búinu en rannsókn skiptastjóra leiddi í ljós að EV ehf. ráðstafaði, á tímabilinu 1. júní 2015 til 4. september 2015, samtals 11.436.300 kr. til stefndu, móður fyrirsvarsmanns EV ehf. Stefnda teljist því nákomin EV ehf. í skilningi 4. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., auk þess sem skráð heimilisfang EV ehf. hafi verið á lögheimili hennar.

Af bankareikningi EV ehf. nr. [...]-26-10699 fóru þessar greiðslur:

Af bankareikningi EV ehf. nr. [...]-13-110292 fór þessi greiðsla:

Stefnandi bendir á að 11.120.000 kr. hafi verið greiddar stefndu eftir birtingu áskorunar lánardrottins sem áður er getið. Greiðslurnar voru millifærðar af þessum bankareikningum félagsins án nokkurra skýringa á því hvers vegna þær fóru fram. Að sögn stefnanda greiddi stefnda ekkert endurgjald til EV ehf. vegna greiðslnanna.

Kröfulýsingarfresti lauk 11. janúar 2016. Fyrirsvarsmaður félagsins gaf skýrslu hjá skiptastjóra 15. janúar og fyrsti skiptafundur var haldinn 18. janúar 2016. Skiptastjóri óskaði margítrekað eftir upplýsingum frá bókara félagsins og stefndu.

Í tölvuskeyti skiptastjóra þrotabús EV ehf. til kröfuhafa búsins, 27. apríl 2016, gerði hann þeim grein fyrir því að við rannsókn á bókhaldi félagsins hefði komið í ljós að grafa, bifreið og vörubifreið, samtals að fjárhæð 5.750.000 kr. hefðu verið seldar félaginu EV eignum ehf. Það félag hafi greitt fjárhæðirnar inn á bankareikning þrotabúsins. Næstu daga hafi fjárhæðirnar aftur á móti verið millifærðar inn á reikning stefndu. Einnig kom fram að skiptastjóri hefði ákveðið að hann myndi hvorki höfða riftunarmál í nafni búsins til endurheimtu verðmætanna né halda uppi hagsmunum á annan hátt.

Á skiptafundi 2. maí 2016 gerði skiptastjóri kröfuhöfunum grein fyrir því að verulegar líkur væru á því að framangreindar ráðstafanir, millifærslur af reikningum félagsins á reikning stefndu, væru riftanlegar. Þar eð engar eignir hefðu fundist í búinu væri þó ljóst að það hefði ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að höfða riftunarmál til endurheimtu fjármunanna. Á þessum sama fundi ítrekaði skiptastjóri að hann myndi ekki halda uppi hagsmunum þrotabúsins sem kynnu að felast í endurheimtu fjár með riftunum á framangreindum ráðstöfunum.

Stefnandi er kröfuhafi í þrotabú EV ehf. og kröfu hans í búið hefur ekki verið hafnað. Með bréfi 29. apríl 2016 tilkynnti hann skiptastjóra að félagið myndi halda uppi framangreindum hagsmunum í eigin nafni til hagsbóta búinu, samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Stefnandi og skiptastjóri þrotabús EV ehf. sendu stefndu sameiginlega bréf 16. júní 2015 þar sem henni var gerð grein fyrir því að framangreindar ráðstafanir væru riftanlegar samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., og þess krafist að hún endurgreiddi fjárhæðirnar inn á vörslureikning þrotabúsins, fyrir 25. júní 2016. Stefnda gaf ekki skýrslu fyrr en 22. júní 2016 en veitti þá litlar upplýsingar.

Lögmaður stefndu sendi skiptastjóra tölvupóst 28. júní 2016 með skýringum hennar á framangreindum ráðstöfunum. Með tölvupóstinum fylgdi yfirlit færslna af reikningi stefndu fyrir árin 2014–2015 þar sem teknar voru saman allar greiðslur sem hún taldi sig hafa innt af hendi til reksturs EV ehf.

Stefnandi telur skýringar hennar ekki fullnægjandi. Í fyrsta lagi sé ekkert samhengi á milli einstakra fjárhæða sem voru greiddar stefndu og þeirra fjárhæða sem hún hafi lagt inn á reikninga EV ehf. Þannig sé aldrei sama fjárhæðin greidd út af reikningi stefndu til EV ehf. og svo í kjölfarið endurgreidd af reikningi EV ehf. til stefndu.

Í öðru lagi sé ekkert samhengi á milli þeirra skýringa sem séu tilgreindar vegna greiðslna frá EV ehf. til stefndu og skýringanna á greiðslum hennar til EV ehf.

Í þriðja lagi leitist stefnda við að útskýra millifærslur EV ehf. til sín þannig að hún hafi lagt tilgreindar fjárhæðir inn á reikning E-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef, sem var fyrirsvarsmaður EV ehf. og sé sonur hennar. Ljóst sé að greiðslur stefndu til E-kk-ef geti ekki réttlætt millifærslur EV ehf. til hennar enda skulu fjármunir félags ávallt vera aðgreindir fjármunum fyrirsvarsmanna þess.

Í fjórða lagi sé ljóst að þær færslur af reikningum stefndu sem lagðar hafi verið fram sem útskýringar nái ekki samanlagðri fjárhæð þeirra greiðslna sem EV ehf. hafi greitt stefndu og krafist er riftunar á.

Þess megi að auki geta að í skýrslu sem fyrirsvarsmaður félagsins gaf hjá skiptastjóra hafi hann sagt að stefnda, móðir hans, hefði fengið bifreið sem endurgjald greiðslna hennar til félagsins. Verði fallist á að stefnda hafi fengið greitt með lögmætum hætti upp í kröfu sína verði að draga verðmæti bifreiðarinnar frá þeirri kröfu.

Þrátt fyrir áskoranir þess efnis hafi stefnda ekki greitt skiptastjóra framangreindar fjárhæðir og ekki veitt fullnægjandi skýringar á ráðstöfununum. Stefnanda sé því nauðugur sá kostur að höfða þetta riftunarmál.

Við þessa lýsingu málavaxta vill stefnda bæta því að við stofnun EV ehf. hafi hún veitt syni sínum, E-kk-þgf V-kk-þgf, tíu milljóna króna lán til að fjármagna kaup á gröfu, vélum og öðrum tækjum. Til tryggingar endurgreiðslu lánsins hafi EV ehf. gefið henni út óverðtryggt skuldabréf, dags. 15. júlí 2014. Stefnda hafi veitt lánið í góðri trú til þess að aðstoða son sinn við að koma undir sig fótunum og hefja sjálfstæðan atvinnurekstur. Lánið hafi verið veitt í peningum sem séu sparnaður hennar í gegnum tíðina.

Það hafi aldrei leikið neinn vafi á því milli fyrirsvarsmanns EV ehf. og stefndu að þetta lán bæri EV ehf. að endurgreiða. Stefnda hafi frá upphafi hjálpað syni sínum talsvert við rekstur félagsins. Þegar lausafé hafi vantað hafi hún lagt félaginu til fé svo reksturinn gæti haldið áfram án frekari vandkvæða. Féð hafi aldrei verið afhent sem gjöf heldur sem lán sem hafi ávallt átt að endurgreiða.

Þegar rekstur EV ehf. hafi farið að ganga betur hafi fyrirsvarsmaður félagsins byrjað að endurgreiða henni þær háu fjárhæðir sem hún hafði lánað félaginu. Skiptastjóri þrotabús EV ehf. hafi staðfest millifærslur stefndu inn á reikning EV ehf. Stefnda hafi einnig greitt ýmsan kostnað, eins og skjal unnið upp úr debetkortayfirliti hennar sýni.

EV ehf. hafi ráðið til sín verktaka sem hafi átt að aðstoða við ákveðin verk. Hann hafi unnið vel en þó einungis í mánuð. Fyrir mistök hafi verið gerður launaseðill fyrir hann en ekki verktakagreiðsla. EV ehf. hafi þó ekki greitt í lífeyrissjóð því aldrei hafi verið ætlunin að viðkomandi væri launþegi. Lífeyrissjóðurinn hafi ákveðið að ganga fram af hörku og innheimta iðgjöld fyrir viðkomandi. Heildarkrafa lífeyrissjóðsins hafi í upphafi numið 333.728 kr., eins og segi í kröfu hans um gjaldþrotaskipti. Skiptastjóri hafi gert athugasemd við fjárhæðina og réttmætur höfuðstóll kröfu lífeyrissjóðsins hafi reynst nema 109.449 kr.

Krafa lífeyrissjóðsins um gjaldþrotaskipti sé dagsett 16. september 2015. Fram komi á yfirlitum EV ehf. að félagið hafi haft margar milljónir í tekjur og veltu á þeim tíma og hafi því alls ekki verið ógjaldfært í skilningi laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Þetta hafi ekki verið kannað til hlítar áður en úrskurður gekk um gjaldþrotaskipti félagsins.

Málsástæður stefnanda fyrir riftunar- og endurgreiðslukröfu

Krafa stefnanda byggist á því að greiðslur félagsins EV ehf. til stefndu séu riftanlegar í skilningi laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Því krefjist hann þess að stefnda endurgreiði þrotabúi EV ehf. þær fjárhæðir sem var ráðstafað til hennar á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015.

Stefnandi telur ráðstafanirnar gjöf í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991, enda hafi ekkert endurgjald komið fyrir þær. Með greiðslunum hafi eignir EV ehf. rýrnað en eignir stefndu aukist að sama skapi. Hafi þetta fé að einhverju leyti verið greiðsla á skuld hins gjaldþrota félags við stefndu hafi sú skuld verið greidd fyrr en eðlilegt var skv. 134. gr. laganna og kröfuhöfum þannig verið mismunað. Greiðslurnar hafi jafnframt verið ótilhlýðilegar skv. 141. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslur af bankareikningum EV ehf. til stefndu á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015 hafi verið alls 13 og samtals numið 11.436.300 kr. Þess sé krafist að stefnda endurgreiði þá fjárhæð.

Stefnandi styður aðild sína við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991. Hann hafi lýst kröfu í þrotabú EV ehf. sem hafi ekki verið hafnað. Auk þess hafi skiptastjóri ákveðið, eins og áður greini, að halda ekki uppi hagsmunum sem þrotabúið kynni að njóta eða geta notið.

Aðild stefndu byggist á þeirri meginreglu gjaldþrotaréttar að rifta beri ráðstöfun gagnvart þeim sem hag hafi haft af henni. Ljóst sé að EV ehf. hafi ráðstafað samtals 11.436.300 kr. til stefndu með 13 greiðslum sem séu allar riftanlegar. Stefnda hafi því hagnast á ráðstöfuninni, sem nemi heildarfjárhæð allra greiðslna á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015, samtals. 11.436.300 kr.

a) Riftun samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991

Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 megi krefjast riftunar á gjafagerningi hafi gjöfin verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Frestdagur við gjaldþrotaskipti á þrotabúi EV ehf. sé 28. september 2015 en ráðstafanir EV ehf. til stefndu hafi farið fram á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015 og hafi því allar farið fram innan þessa sex mánaða frests.

Með ráðstöfununum hafi stefnda eignast samtals 11.436.300 kr. í reiðufé. Fyrir það hafi hún hins vegar ekki greitt stefnda neitt endurgjald og hafi ekki veitt fullnægjandi skýringar á greiðslunum. Lögmaður hennar hafi í tölvupósti 28. júní 2016 skýrt þetta svo að stefnda hefði dregið saman tilteknar greiðslur af bankareikningi sínum á árunum 2014–2015 til ýmissa aðila, svo sem EV ehf., E-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef, Sýslumannsins á Blönduósi, Samgöngustofu, Ríkissjóðsinnheimtu, Brimborgar, Ó-kk-ef V-kk-ef, Sjóklæðagerðarinnar, Gjaldheimtunnar ehf. o.fl. Ekkert samhengi sé á milli þeirra fjárhæða sem greiddar voru af reikningi stefndu og þeirra fjárhæða sem EV ehf. greiddi henni. Ekki sé heldur neitt samhengi á milli þeirra skýringa sem séu tilgreindar við millifærslur stefndu til EV ehf. og skýringa á greiðslum EV ehf. til hennar. Skýringar stefndu geti því ekki talist fullnægjandi.

Í gjafahugtaki 131. gr. laga nr. 21/1991 felist þrjú meginatriði, þ.e. að (i) gjöfin rýri eignir skuldarans, (ii) að gjöfin leiði til eignaaukningar hjá viðtakanda hennar og (iii) að tilgangurinn með gerningnum sé að gefa.

Ráðstafanirnar uppfylli öll skilyrði gjafahugtaks ákvæðisins. Þær hafi í fyrsta lagi rýrt eignir þrotabús EV ehf. sem nemi samtölu allra millifærslnanna, alls 11.436.300 kr. Stefnda hafi í öðru lagi auðgast á gjöfinni því með henni hafi hún eignast verðmæti (fjármuni) án þess að greiða fyrir það nokkurt endurgjald og hagnast því sem nemi heildarfjárhæð allra greiðslnanna. Enn fremur verði að telja gjafatilgang hafa búið að baki enda hafi tilgangurinn verið að koma fjármunum til stefndu fremur en til annarra kröfuhafa þrotabúsins. Í því samhengi sé rétt að minna á að stefnda er móðir þáverandi fyrirsvarsmanns EV ehf. og heimilisfang félagsins hefur verið heima hjá henni.

Þannig sé ljóst að í ráðstöfuninni hafi falist gjöf til stefndu sem hafi verið fjárhagslega skaðleg þrotabúi EV ehf. og með ráðstöfuninni hafi eignir þrotabúsins rýrnað sem nemi heildarfjárhæð allra framangreindra greiðslna til stefndu. Ráðstöfunin sé því riftanleg samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

b) Riftun samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991

Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 megi krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag hafi verið greitt með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd fjárhæð sem hafi skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum.

Millifærslur hins gjaldþrota félags til stefndu hafi allar farið fram á stuttu tímabili, þ.e. frá 1. júní 2015 til 4. september 2015. Flestar og langhæstu greiðslurnar hafi verið greiddar eftir að stefnda tók við greiðsluáskorun fyrir hönd félagsins, 6. júlí 2015, sem hafi verið undanfari gjaldþrots þess.

Hafi stefnda átt kröfur á hendur félaginu sé ljóst að það greiddi einungis einum kröfuhafa en ekki öðrum. Félagið hafi þannig mismunað kröfuhöfum sínum þegar augljóst var að það stefndi í gjaldþrot. Við þær aðstæður hafi ekki verið eðlilegt að greiða einum kröfuhafa rúmlega 11 milljónir króna en öðrum ekkert.

Jafnframt sé ljóst að greiðslurnar hafi skert greiðslugetu félagsins verulega. Eins og áður segi hafi greiðslur til stefndu samanlagt numið 11.436.300 kr. en lýstar kröfur í búið nemi samtals 30.048.446 kr. Greiðslurnar til stefndu, skömmu fyrir gjaldþrotið, hafi því numið um 38% af heildarkröfum í búið.

Því verði að telja að greiðslur EV ehf. til stefndu, á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015, hafi verið inntar af hendi fyrr en eðlilegt var. Þá verði að ætla að markmiðið með ráðstöfununum hafi verið að greiða stefndu umræddar fjárhæðir henni til hagsbóta og á kostnað annarra kröfuhafa enda ljóst að ráðstafanirnar leiddu til þess að 11.436.300 kr. voru ekki til reiðu til að greiða kröfur annarra kröfuhafa.

Í skýrslutöku af fyrirsvarsmanni EV ehf., 15. janúar 2016, hafi enn fremur komið fram að félagið hafi afhent stefndu bifreið. Hafi ráðstöfun bifreiðarinnar átt að koma til lækkunar á meintum skuldum félagsins við hana verði einnig að taka tillit til verðmætis bifreiðarinnar. Þannig sé ljóst að stefnda hafi fengið öll verðmæti félagsins afhent á síðustu vikunum fyrir gjaldþrot þess og láti nærri að verðmætin hafi alls numið um helmingi þeirrar fjárhæðar sem var lýst í búið.

c) Riftun samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991

Stefnandi telur skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einnig uppfyllt. Samkvæmt ákvæðinu megi krefjast riftunar ráðstafana (i) sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, (ii) sem leiði til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, (iii) ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og (iv) ef sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Stefnandi vísar til þess að rök hans sem framar séu rakin styðji það einnig að skilyrði 141. gr. laganna séu uppfyllt. Hann bendir jafnframt á að með ráðstöfuninni hafi stefnda eignast reiðufé, samtals 11.436.300 kr., á þeim tíma er EV ehf. var ógjaldfært. Hún hafi tekið við greiðsluáskorun 6. júlí 2015 og í skýrslu fyrirsvarsmanns EV ehf. hjá skiptastjóra 15. janúar 2015 komi fram að reynt hafi verið að bjarga rekstri félagsins. Framangreindar ráðstafanir hafi þannig augljóslega verið henni til hagsbóta en um leið leitt til þess að 11.436.300 kr. hafi ekki staðið til fullnustu fyrir aðra kröfuhafa í þrotabú EV ehf. Búið og kröfuhafar félagsins hafi því orðið fyrir tjóni sem nemi tilgreindri upphæð. Þar af leiðandi hafi ráðstöfunin verið ótilhlýðileg og teljist því fyrstu tvö skilyrði ákvæðisins uppfyllt.

EV ehf. teljist hafa verið ógjaldfært hafi eignir þess verið minni en skuldir eða ef fyrirséð var að félagið gæti ekki greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Ljóst sé að eignir félagsins hafi verið minni en skuldir þegar ráðstafanirnar fóru fram enda hafi félagið orðið gjaldþrota skömmu síðar og engar eignir fundist. Mat á því hvort EV ehf. hefði getað staðið í skilum við lánardrottna sína þegar skuldir féllu í gjalddaga ráðist af heildarmati á ýmsum atriðum. Stefnandi telji allt benda til þess að félagið hafi ekki getað staðið í skilum. Hann bendir á að lausafé félagsins hafi verið lítið sem ekkert sumarið 2015 og eftir það. Þá hafi væntanlegar framtíðartekjur verið litlar sem engar sumarið 2015 og eftir það. Félagið hafi ekki haft neinn starfsmann eftir nóvember 2014, þ.e. í meira en hálft ár. Það hafi þegar verið komið í vanskil sumarið 2015. Greiðsluáskorun, sem var undanfari gjaldþrotsins, hafi verið birt áður en hæstu greiðslurnar voru greiddar stefndu.

Þannig sé ljóst að EV ehf. hafi verið ógjaldfært þegar greiðslurnar voru inntar af hendi. Þá sé enn fremur ljóst að stefndu hafi verið vel kunnugt um ógjaldfærnina, enda móðir fyrirsvarsmannsins og hafi meðal annars tekið við greiðsluáskorun fyrir hönd félagsins. Stefnda, sem sé riftunarþoli, beri sönnunarbyrðina fyrir því að EV ehf. hafi verið gjaldfært þegar ráðstöfunin fór fram.

Allt framanritað leiði til þess að ráðstöfunin sé riftanleg samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Krafa um endurgreiðslu

Í 142. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., segi að í kjölfar riftunar með stoð í 131.–138. gr. laganna skuli sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamannsins hafi orðið riftunarþolanum að notum. Þó skuli ekki greiða hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins.

Af þessu leiði að verði fallist á riftun ráðstöfunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr., 134. gr. eða 141. gr. laga nr. 21/1991, eins og stefnandi krefst, eigi hann rétt á að krefja stefndu um endurgreiðslu auðgunar hennar, en tjón þrotabús EV ehf. sé það sama.

Auðgun stefndu, sem sé jafnframt tjón þrotabús EV ehf., svari til samanlagðra fjárhæða allra greiðslna EV ehf. til stefndu á tímabilinu 1. júní 2015 til 4. september 2015. Auðgunin, og samsvarandi tjón, sé alls 11.436.300 kr. enda greiðslur í reiðufé þannig að ekki verði deilt um verðmæti gerninganna. Stefndu beri því skv. 142. og 143. gr. laga nr. 21/1991 að endurgreiða þrotabúi EV ehf. þá fjárhæð, samtals 11.436.300 kr.

Verði talið að almenn riftunarregla 141. gr. laga nr. 21/1991 eigi við byggir stefnandi endurgreiðslukröfu sína á 3. mgr. 142. gr. laganna, en það sé skaðabótakrafa. Sem fyrr segi nemi tjón þrotabús EV ehf. samtölu þeirra fjárhæða sem var ráðstafað til stefndu á tímabilinu frá 1. júní 2015 til 4. september 2015, samtals 11.436.300 kr. Stefnandi krefst þess að að stefnda greiði þrotabúinu bætur sem samsvari því tjóni.

Stefnandi krefst einnig dráttarvaxta á grundvelli III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af kröfunni frá 16. júlí 2016, en þann dag var mánuður liðinn frá því að stefnandi gerði kröfuna á hendur stefndu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Telji dómurinn að einhverjar greiðslur séu ekki riftanlega lækkar krafan sem þeim nemur enda felist allar kröfur sem ganga skemmra í dómkröfunni.

Málsástæður og lagarök stefndu

Málsástæður fyrir sýknu

Sýkna af kröfu um riftun á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991

Stefnda hafnar því að greiðslur EV ehf. til hennar hafi verið gjafagerningur í skilningi 1. mgr. 131. gr. Þau efnislegu skilyrði ákvæðisins að gjöfin hafi rýrt eignir skuldara, leitt til eignaaukningar hjá viðtakanda og að tilgangurinn hafi verið að gefa séu ekki uppfyllt. Stefnda hafi lagt háar fjárhæðir í rekstur félagsins. Eignir hennar hafi ekki aukist þar eð allt það fé sem EV ehf. afhenti henni hafi verið endurgreiðsla á láni hennar til félagsins. Þar eð þetta hafi einungis verið endurgreiðsla skuldar þess við hana hafi ekki heldur legið neinn gjafatilgangur að baki greiðslunum.

Stefnda tekur fram að skuldir félagsins hafi hvorki verið í vanskilum á þessum tíma né hafi verið fyrirséð að í slíkt stefndi, heldur hafi krafa um gjaldþrotaskipti félagsins runnið í gegn óáreitt fyrir mistök fyrirsvarsmanna félagsins. Fram að því hafi EV ehf. ekki verið í fjárhagslegum erfiðleikum þannig að stefnt hafi í þrot.

Sýkna af kröfu um riftun á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991

Stefnda hafnar því einnig að uppfyllt séu skilyrði til riftunar á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991. Í ákvæðinu segi að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag hafi verið greitt með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd fjárhæð sem hafi skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum.

Þessu ákvæði sé ætlað að taka til ráðstafana sem stýrast af slæmri fjárhagsstöðu greiðandans þannig að hann greiði skuld á annan hátt eða við aðrar aðstæður en hann hefði gert ef fjárhag hans hefði ekki verið svo illa komið.

Við mat á því hvort greiðsla teljist venjuleg eftir atvikum beri að beita hlutlægum mælikvarða og líta til aðstæðna allra hverju sinni. Leiðbeiningarreglan við þetta mat sé að greiðslur sem hefðu farið fram á sama tíma og á sama hátt, t.d. afborgun félagsins af skuld við stefnanda, þótt fjárhagsvandræði skuldarans hefðu ekki komið til, séu venjulegar eftir atvikum. Með öðrum orðum séu greiðslur sem séu inntar af hendi án þess að aðsteðjandi fjárhagsvandræði skuldara hafi áhrif á þær almennt venjulegar eftir atvikum.

Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. sé heimilt að rifta ráðstöfun, þótt greitt hafi verið með venjulegum greiðslueyri, hafi verið greitt fyrr en eðlilegt var. Hér sé ætlunin að ná til greiðslna sem voru inntar af hendi fyrir gjalddaga. Fyrsti gjalddagi skuldabréfs sem EV ehf. gaf stefndu út til tryggingar á stofnfjárkostnaði sem hún lánaði félaginu hafi verið 1. ágúst 2014 og fyrsta dag hvers mánaðar eftir það. Félagið hafi því staðið skil á skuldbindingu sinni við stefndu á eðlilegum tíma. Allar greiðslur EV ehf. til stefndu hafi verið inntar af hendi þegar félagið var gjaldfært eða að minnsta kosti greiðslufært. Jafnframt hafi þær allar verið inntar af hendi í beinu framhaldi af því að stefnda lagði umtalsvert fé í rekstur félagsins.

Ákvæði 1. mgr. 134. gr. heimili jafnframt riftun ráðstöfunar hafi fjárhæðin skert greiðslugetu hins gjaldþrota félags verulega. Stefnda vísar í þessu sambandi til þess að EV ehf. hafi fengið 2.000.000 kr. inn á reikning sinn 27. ágúst 2015 og aftur 2.000.000 kr. frá sama aðila 1. september 2015. Félagið hafi því fengið 4.000.000 kr. greiddar inn á reikninginn með fjögurra daga millibili. Þetta fé hafi verið nýtt til að greiða kröfur og standa í skilum við kröfuhafa félagsins, eins og fram komi á yfirliti yfir bankareikning félagsins. Viðtekin skilgreining á hugtakinu gjaldfærni sé að miða beri við það hvort skuldari hafi á þeim tíma sem máli skiptir ekki átt fyrir skuldum. Ljóst sé að EV ehf. hafi átt fyrir skuldum sínum og staðið í skilum við kröfuhafa sína bæði áður en og eftir að stefnda fékk umræddar greiðslur. Af þeim sökum sé það skilyrði ákvæðisins að greiddar fjárhæðir hafi skert greiðslugetu hins gjaldþrota félags verulega ekki uppfyllt.

Varðandi það viðbótarskilyrði að greiðsla hafi eftir atvikum verið venjuleg tekur stefnda fram að samkvæmt skuldabréfinu sem EV ehf. gaf henni út hafi hún átt að fá það greitt með reglubundnum afborgunum. Reglubundnar greiðslur hafi verið millifærðar af reikningi félagsins á reikning stefndu allt frá stofnun þess. Allar greiðslur þess til hennar verði að teljast venjulegar eftir atvikum og þannig ekki riftanlegar á grundvelli ákvæðisins.

Sýkna af kröfu um riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991

Stefnda vísar til þess að þau rök sem hún hafi þegar fært fram styðji einnig kröfu hennar um sýknu af riftunarkröfu stefnanda á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt dómaframkvæmd hvíli rík skylda á stefnanda að sýna fram á að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt. Það hafi stefnandi hvorki gert í stefnu né meðfylgjandi framlögðum gögnum.

Skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. séu að ráðstöfun hafi á einhvern hátt verið ótilhlýðileg og að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar. Það sé einnig skilyrði að sá sem hafi haft hag af ráðstöfuninni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærnina og þær aðstæður sem leiddu til þess að hún gæti talist ótilhlýðileg. Stefnda byggi á því að ekkert framangreindra skilyrða sé uppfyllt og því sé ekki unnt að byggja riftun á framangreindum greiðslum á þessu lagaákvæði.

Stefnandi byggi á því að ótilhlýðileiki ráðstöfunarinnar felist í því að EV ehf. hafi verið ógjaldfært og að millifærslur félagsins á reikning stefndu hafi orðið til þess að sú fjárhæð hafi ekki verið til fullnustu fyrir aðra kröfuhafa í þrotabúi EV ehf. Þrotabú EV ehf. og kröfuhafar þess hafi því orðið fyrir tjóni.

Stefnda hafnar því að EV ehf. hafi stefnt í þrot um sumarið 2015 eða fyrr, eins og stefnandi haldi fram. Stjórnendur félagsins hafi unnið að því í góðri trú að tryggja framtíð félagsins í umhverfi sem vissulega hafi verið erfitt, en engan veginn vonlaust. Þá sé með öllu ósannað að EV ehf. hafi ekki verið gjaldfært á þeim tíma sem það greiddi henni skuldina.

Stefnda bendir á að skýra beri riftunarreglur laga nr. 21/1991 til samræmis við 64. og 65. gr. laganna. Á þeim grundvelli geti skuldari ekki talist ógreiðslufær þótt hann eigi ekki fyrir eingreiðslu höfuðstóls allra krafna heldur sé hann og hafi hann staðið í skilum með mánaðarlegar afborganir skulda sinna. Með öðrum orðum verði að liggja fyrir að EV ehf. hafi ekki átt fyrir skuldum, og hafi ekki átt fé til að standa í skilum við lánardrottna sína með mánaðarlegar afborganir þegar skuldir féllu í gjalddaga. Þá verði einnig að sýna fram á að ógjaldfærni og ógreiðslufærni EV ehf. hafi ekki verið tímabundin. Þetta sé stefnanda einfaldlega ómögulegt því EV ehf. hafi staðið í skilum við kröfuhafa sína með mánaðarlegum greiðslum og fengið háar fjárhæðir á reikning sinn um mánaðamót ágúst og september 2015.

Stefnandi byggi einnig á því að EV ehf. teljist ógjaldfært hafi eignir þess verið minni en skuldir eða hafi verið fyrirséð að félagið gæti ekki greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Eins og gögnin sýni hafi félagið staðið í skilum með skuldbindingar sínar og hafi fengið greiðslur sem námu mörgum milljónum króna örfáum dögum áður en krafa um gjaldþrotaskipti var lögð fram í héraðsdómi til fullnustu kröfu sem nam að höfuðstól 109.449 kr. Gögn sem stefnandi hafi sjálfur lagt fram sýni að fullyrðing hans um ógjaldfærni EV ehf. á því tímabili sem greiðslur til stefndu fóru fram eigi ekki við rök að styðjast.

Skilyrðið um ótilhlýðileika sé vandskýrt því hugtakið sé afstætt og breytist með breyttum siðferðisviðmiðum. Riftunarregla 141. gr. hafi ótvíræð tengsl við endurgreiðslureglu 3. mgr. 142. gr. laganna. Þar segi að sá sem hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun skuli greiða bætur eftir almennum reglum, þ.e. skaðabótareglum. Forsendur skaðabótaskyldrar háttsemi setji því einnig skilyrði fyrir ótilhlýðileika. Nærtækast sé því að miða mat á ótilhlýðileika við það hvort háttsemi teljist saknæm. Af þessu megi draga þá ályktun að sé ráðstöfun venjuleg, og í samræmi við fyrri háttsemi skuldara, sé hún tilhlýðileg. Það liggi fyrir, eins og rakið hafi verið, að EV ehf. hafði ítrekað millifært á reikning stefndu fjárhæðir til þess að endurgreiða lán hennar til félagsins. Það hafi því verið venjulegar ráðstafanir sem voru í samræmi við fyrri háttsemi skuldara.

Stefnandi byggi á því að EV ehf. teljist hafa verið ógjaldfært hafi eignir þess verið minni en skuldir eða hafi verið fyrirséð að félagið gæti ekki greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Að mati stefndu sé það mun eðlilegra viðmið hvort líklegt sé að skuldari geti greitt skuldir sínar á gjalddaga og að fjárhagsstaða hans sé ekki einvörðungu tímabundin. Það sé afar óheppilegt og beinlínis villandi að miða eingöngu við eignir og skuldir félagsins, enda sé það viðmið haldlítið, þar eð mat á eignum sé yfirleitt háð því hvort rekstri sé haldið áfram eða ekki. Málflutningur stefnanda um þetta sé því afar villandi og beinlínis rangur. EV ehf. hafi haft umtalsverðar tekjur sumarið og haustið 2015, eins og áður hafi verið greint frá.

Skilyrði fyrir beitingu 141. gr. sé grandsemi viðtakanda greiðslna, eða þess sem ráðstöfunar naut. Það þýði að stefnandi verði að sanna að stefnda hafi vitað um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfun var ótilhlýðileg. Þar eð félagið hafi verið gjaldfært eða að minnsta kosti greiðslufært þegar greiðslur til hennar fóru fram hafi henni verið ómögulegt að átta sig á að greiðslur til hennar væru ótilhlýðilegar, hvað þá á þeim aðstæðum sem leiddu til þess að greiðslur til hennar þættu ótilhlýðilegar í skilningi ákvæðisins.

Stefnda byggir á því að engin þau sjónarmið sem stefnandi leggi til grundvallar geti leitt til þess að ráðstöfunin teljist ótilhlýðileg og því verði að sýkna stefndu af kröfum sem reistar séu á 141. gr. laganna.

Málsástæður fyrir þrautavarakröfu stefndu um umtalsverða lækkun fjárkrafna

Stefnda áréttar að riftunarreglur laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., séu tæki til að endurheimta verðmæti við gjaldþrotaskipti. Inntakið í endurgreiðslureglum laga um gjaldþrotaskipti sé það að sá sem þurfi að þola riftun verði að endurgreiða þrotabúi fé, sem svari til þeirra verðmæta sem hann hafi fengið, en þó aldrei meira en nemi tjóni búsins. Meginreglan við riftun sé að sá sem ráðstöfunar hafi notið eigi að greiða búinu fé, að því leyti sem greiðsla skuldarans hafi komið honum að notum. Markmiðið sé að riftunarþoli, þ.e. sá sem ráðstöfunar hafi notið, verði eins settur fjárhagslega og hefði ráðstöfunin aldrei farið fram. Hvorugur aðili eigi því að græða á þeim ráðstöfunum sem voru gerðar.

Telji dómstóllinn að ráðstafanirnar hafi verið riftanlegar vekur stefnda athygli á því að skiptastjóri þrotabús EV ehf. hafi staðfest að stefnda hafi sannanlega lagt inn á reikning EV ehf. 3.965.600 kr. Jafnframt komi fram á bankayfirlitum stefndu að frá stofnun félagsins hafi hún persónulega millifært af reikningi sínum og lagt EV ehf. samtals til fé sem nemi 8.234.898 kr. Stefnda hafi því sannanlega greitt EV ehf. verulegan hluta þeirrar fjárhæðar sem stefnandi krefjist að sé rift og verði endurgreidd. Þar eð riftunarreglur eigi ekki að vera til hagsbóta fyrir þrotabúið, að öðru leyti en því að búið verði eins sett og að umræddar ráðstafanir hefðu ekki átt sér stað, verði að taka til greina þrautavarakröfu stefndu um lækkun á kröfum stefnanda sem nemi þeim greiðslum sem stefnda hafi sannanlega lagt í rekstur félagsins.

Auðgun stefndu og tjón þrotabúsins nemi ekki þeirri fjárhæð sem sé krafist endurgreiðslu á. Eins og fram hafi komið hafi stefnda lagt fé í rekstur EV ehf. sem nemi umtalsvert hærri fjárhæð en krafist sé að hún endurgreiði. Stefnda hafi lagt félaginu til stofnfé til kaupa á gröfu, vélum og öðrum búnaði sem var nauðsynlegur til atvinnurekstrar félagsins. Fjárhæð þess hafi numið 10.000.000 kr. og EV ehf. hafi gefið út skuldabréf til tryggingar greiðslu skuldarinnar. Stefnda hafi sannanlega lagt félaginu til fé af reikningi sínum sem nemi samtals 8.234.898 kr. Heildarfjárhæð þess sem stefnda hafi látið af hendi í rekstur EV ehf. frá stofnun þess nemi því 18.234.898 kr. Stefnda ætti því að eiga endurgreiðslukröfu á hendur þrotabúi EV ehf. og hefði að öllu réttu átt að lýsa kröfu í búið. Stefnda hafi aftur á móti ekki gert sér almennilega grein fyrir þessu og veigrað sér við að lýsa kröfum í bú gjaldþrota félags sonar síns.

Stefnda byggir á því að 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., eigi ekki við í málinu. Vegna endurgreiðslukröfu á grundvelli þessa ákvæðis byggir hún jafnframt á því að stefnandi eða kröfuhafar hans hafi ekki orðið fyrir tjóni. Þetta hafi verið endurgreiðslur gjaldfærs félags á fjármunum sem stefnda hafði þegar lagt til í rekstur EV ehf. Þá hafi stefnda lagt umtalsvert hærri fjárhæð í rekstur EV ehf. en stefnandi krefjist að verði endurgreidd, eða sem nemi 6.798.598 kr. Stefnda hafi því, bæði með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi, þvert á móti takmarkað tjón þrotabús EV ehf. og kröfuhafa þess. Án hennar aðstoðar og fjárhagslegs stuðnings hefði tjón allra aðila orðið umtalsvert meira en raun ber vitni.

Stefnda byggir kröfur sínar aðallega á ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, einkum ákvæðum XX. kafla laganna. Krafa hennar um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggist á lögum nr. 50/1988. Stefnda sé ekki virðisaukaskattsskyld og sé því nauðsynlegt að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Þrotabú félags taldi riftanlegar ráðstafanir hafa farið fram næstliðna sex mánuði fyrir frestdag með þeim greiðslum sem félagið greiddi móður fyrirsvarsmanns þess á því tímabili. Þar eð búið var eignalaust ákvað skiptastjóri að halda ekki uppi hagsmunum sem það kynni að geta notið. Stefnandi, sem hafði lýst kröfu í búið, tilkynnti skiptastjóra þá að hann myndi höfða mál í eigin nafni til hagsbóta þrotabúinu.

Frestdagur var 28. september 2015. Greiðslur sem fóru fram eftir 28. mars voru því inntar af hendi á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Þær greiðslur sem lagðar voru á reikning stefndu, og hér er deilt um, fóru fram frá og með 1. júní 2015. Þær voru því allar inntar af hendi á þessu sex mánaða tímabili.

Jafnframt telst stefnda nákomin EV ehf. í skilningi 4. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991.

Kröfu sína um riftun byggir stefnandi í fyrsta lagi á 131. gr. laga nr. 21/1991, það er að sérhver ráðstöfun fjármuna til stefndu sé riftanleg því gjafatilgangur hafi búið að baki henni.

Við mat á því hvort skilyrði 131. gr. séu fyrir hendi þarf ekki að leggja mat á huglæga afstöðu þrotamannsins og þess sem tók við greiðslunum. Það er því ekki skilyrði fyrir beitingu hennar að viðtakandi hafi vitað að greiðandinn væri á leið í þrot.

Stefnda byggir hins vegar á því að með greiðslunum hafi félagið einungis endurgreitt henni lán sem hún hafi veitt því við stofnun þess í júlí 2014. Stefnandi vefengir að stefnda hafi afhent félaginu nokkurt fé, svo og að hún hafi lagt út fyrir vélum eða tækjum fyrir félagið. Stefnda telur afrit af framlögðu skuldabréfi sanna að hún hafi veitt félaginu tíu milljóna króna lán. Því mótmælir stefnandi, þar eð skuld samkvæmt því bréfi hafi fyrst verið nefnd í greinargerð stefndu fyrir dómi og afrit af skuldabréfinu sjálfu fyrst verið lagt fram í nóvember 2017. Skuldabréfsins hafi hins vegar hvorki verið getið þegar fyrirsvarsmaður félagsins gaf skýrslu hjá skiptastjóra, í janúar 2016, né þegar stefnda gaf skýrslu hjá skiptastjóra, í júní 2016.

Í skýrslu sem skiptastjóri tók af fyrirsvarsmanni félagsins kom fram að félagið hefði fært bankaviðskipti sín frá Arion banka til Landsbankans í maí 2015. Í málinu liggur einungis fyrir yfirlit yfir hreyfingar á bankareikningi félagsins í Landsbankanum. Það hefst 1. júní 2015 á því að fyrsta inneignin er mynduð með því að 200.000 kr. eru lagðar inn á reikninginn. Framlagt reikningsyfirlit sýnir því ekki þetta stofnfé stefndu.

Í skýrslunni sem skiptastjóri tók af fyrirsvarsmanni félagsins minntist hann ekki á að móðir hans hefði lánað félaginu 10.000.000 kr. og félagið gefið henni út skuldabréf vegna þess láns. Bókhald félagsins var hjá endurskoðanda, en þegar skiptastjóri kallaði eftir því hafði ekki verið unninn ársreikningur. Afrit af skuldabréfinu er ekki í þeim gögnum sem endurskoðandinn afhenti skiptastjóra.

Staðan er því sú að ekki liggja fyrir neinar haldbærar sönnur þess að það fé sem er tilgreint í skuldabréfinu hafi runnið til félagsins eða til þess að kaupa vélar eða tæki sem voru síðar skráð eign þess.

Tvö önnur skjöl eiga að sanna önnur lán stefndu til félagsins. Annars vegar er yfirlit sem skiptastjóri vann upp úr yfirliti yfir færslur á bankareikningi EV ehf. hjá Landsbankanum og hins vegar yfirlit sem stefnda útbjó sjálf yfir fé sem hún hafði, á tímabilinu frá og með 4. júlí 2014 til og með 26. maí 2015, greitt EV ehf., syni sínum og öðru fólki sem ekki er getið hvernig tengist fyrirtækinu, svo og ríkisstofnunum og einkafyrirtækjum. Til sönnunar á efni þessa skjals hefur hún þó ekki lagt neitt fram, svo sem útprentun af færslum af bankareikningi sínum eða útprentun af þeim bankareikningum sem þetta fé var fært á, eða kvittanir frá þeim fyrirtækjum og stofnunum sem hún kveðst hafa greitt, enda verða ekki á annan hátt færðar sönnur á að greiðslur hennar hafi verið félaginu EV ehf. til hagsbóta.

Lögmaður stefndu sendi skiptastjóra þetta yfirlit hennar með tölvuskeyti 28. júní 2016. Í því eru greiðslur fyrirtækisins til hennar eingöngu skýrðar sem endurgreiðsla þess fjár sem hún hafi á þennan hátt lagt félaginu til. Þar er þess ekki getið að félagið hafi gefið henni út skuldabréf 15. júlí 2014 til tryggingar greiðslu láns sem hún hafi veitt félaginu.

Um framburð málsaðila fyrir dómi gildir að hann verður að jafnaði ekki lagður til grundvallar einn og sér nema málsaðili beri eitthvað sér í óhag.

Engar sönnur hafa því verið lagðar fram um það að stefnda hafi afhent félaginu EV ehf. það fé sem tilgreint er í skuldabréfinu. Þó ætti að vera hægt að sanna það, til dæmis með yfirliti af reikningi í þeim banka sem félagið skipti við í upphafi, eða kvittunum fyrir greiðslu fyrir vélar eða tæki sem félagið nýtti í starfsemi sinni. Hinu sama gegnir um lán sem stefnda tilgreinir í því yfirliti sem hún útbjó sjálf um færslur af bankareikningi hennar.

Þar eð þessa handföstu sönnun fyrir lánunum skortir og einungis er við framburð stefndu og sonar hennar, framkvæmdastjóra félagsins, að styðjast getur dómurinn ekki byggt á því að greiðslur félagsins til stefndu á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag hafi gengið til að greiða þetta meinta lán.

Því verður ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að stefnda, viðtakandi fjárins, hafi auðgast á millifærslum af reikningi félagsins á reikning hennar og jafnframt að eignir félagsins hafi skerst að sama skapi. Þar eð ekki hefur verið sannað að félagið hafi átt stefndu skuld að gjalda sem samsvari þeirri fjárhæð sem það greiddi henni á tímabilinu frá 1. júní til 4. september 2015 verður einnig að líta svo á að félagið hafi ætlað sér að gefa henni þetta fé. Dómurinn telur því uppfyllt skilyrði 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 til þess að rifta öðrum greiðslum en þeim sem samsvara þeirri fjárhæð sem stefnda veitti félaginu sannarlega að láni og nú verður vikið að.

Yfirlit yfir bankareikning félagsins sýnir að fyrirsvarsmaður þess gerði ekki mikinn greinarmun á sér og félaginu og gefur yfirlitið því nokkuð glögga mynd af einkaneyslu hans. Það sýnir jafnframt að oft þegar bankareikningurinn er svo gott sem tómur leggur stefnda inn á hann örfáa tugi þúsunda króna en stöku sinnum örfá hundruð þúsunda króna. Með þessu móti mun stefnda hafa lagt 3.236.600 kr. inn á reikning félagsins á tímabilinu 22. júní til og með 29. september 2015. Með sumum þessum færslum eru ekki neinar skýringar. Við sumar þeirra stendur „Ó-kk-nf“ og sama dag og stefnda leggur tiltekna fjárhæð inn á reikning félagsins færir það þá fjárhæð á reikning Ó-kk-ef V-kk-ef. Samkvæmt skýrslu sem fyrirsvarsmaður félagsins gaf hjá skiptastjóra hafði félagið ekki starfsmenn, utan einn í nóvember 2014. Þótt reikningur félagsins hafi verið nýttur til að millifæra greiðslur frá stefndu til Ó-kk-ef telur dómurinn ekkert fram komið um að það fé hafi nýst félaginu og hún hafi með þeim greiðslum veitt félaginu lán.

Við nokkrar færslur hefur stefnda fært skýringar, svo sem „olía“, „glussi“, „slanga“, „olís“, „viðhald“, „laun“, „grafa“, „tryggin“, „rekst“, og „lá.v.re.“ Fram er komið að fjármál félagsins voru þéttofin einkaneyslu fyrirsvarsmanns þess. Fé sem stefnda lagði inn á reikning félagsins gekk því bæði til þeirrar neyslu og reksturs félagsins. Engu að síður þykir mega fallast á að með þeim greiðslum sem eru merktar á þennan hátt hafi stefnda veitt félaginu lán á síðustu þremur mánuðum fyrir frestdag en ekki syni sínum. Ekki þykir þörf á að reikna út hver sú fjárhæð er nákvæmlega.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að teljist stefnda hafa veitt félaginu eitthvert fé að láni megi rifta greiðslum félagsins til hennar sem samsvari þeirri fjárhæð með stoð í 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, þar eð þær hafi verið greiddar fyrr en eðlilegt var og fjárhæðin hafi skert greiðslugetu félagsins verulega.

Samkvæmt skrá yfir lýstar kröfur í þrotabú EV ehf. námu þær samtals tæplega 30 milljónum króna. Þar á meðal nam skuld þess við Tollstjóra ríflega níu milljónum króna og skuld við stefnanda tæpum sjö milljónum króna. Þessar kröfur urðu ekki til á einni nóttu. Félagið EV ehf. gerði í lok september 2014 leigusamning með kauprétti að jarðvinnuvél við stefnanda. Höfuðstóll samningsins nam 7.650.000 kr. og átti samningurinn að vera að fullu greiddur 30. júní 2015. Miðað við þá fjárhæð sem stefnandi lýsti í þrotabúið hafði félagið ekki greitt margar afborganir af þessum samningi. Ekki verður annað séð en að á tímabilinu sem yfirlitið af bankareikningnum tekur til, 1. júní til 12. október 2015, hafi hann greitt stefnanda einu sinni, hugsanlega þó tvær samningsgreiðslur á sama tíma.

Þær fjárhæðir sem var lýst við gjaldþrotið skuldaði félagið á sama tíma og það greiddi stefndu háar fjárhæðir, margfalt hærri en samsvaraði þeirri sem fallast má á að hún hafi sannarlega lánað félaginu á síðastliðnum fjórum mánuðum fyrir frestdag.

Ekkert hefur komið fram um það að þau lán sem stefnda veitti félaginu með þessum millifærslum hafi haft tiltekinn gjalddaga. Fjárhæðirnar sem félagið greiddi henni voru greiddar mjög óreglulega, oft þegar félaginu barst há greiðsla. Eins og áður segir samsvaraði hver greiðsla félagsins hins vegar ekki þeirri fjárhæð sem stefnda hafði lánað félaginu frá þeim degi sem hún fékk síðast greiðslu frá því. Þegar er litið til þessa verður ekki séð að neinn fastur gjalddagi hafi verið í viðskiptum stefndu og félagsins.

Þar eð fjárhæð endurgreiðslunnar samsvaraði ekki því sem hafði verið veitt að láni og ekkert kerfi var á endurgreiðsludögum verður að telja að greitt hafi verið fyrr en eðlilegt var. Þar eð enginn grundvöllur er til þess að meta greiðslurnar eðlilegar eftir atvikum verður fallist á að uppfyllt séu skilyrði 134. gr. til þess að rifta megi þeim greiðslum sem telja má lán stefndu til félagsins.

Dómurinn hefur fallist á að rifta þeim ráðstöfunum sem fólust í öllum greiðslum sem félagið EV ehf. millifærði af bankareikningi sínum á bankareikning stefndu frá 1. júní 2015 til og með 4. september sama ár, alls 11.336.300 kr. Riftunin fær stoð í 131. og 134. gr. laga nr. 21/1991. Af þeim sökum ber einnig að fallast á þá kröfu stefnanda að stefnda endurgreiði þrotabúinu þá fjárhæð sem var rift, sbr. 1. mgr. 142. gr. laganna, enda samsvarar sú fjárhæð tjóni þrotabúsins og ekki verður annað séð en að auðgun stefndu nemi sömu fjárhæð.

Stefnda krefst þess til vara að fjárhæð kröfu stefnanda verði lækkuð. Það byggir hún á því að hún hafi lagt félaginu til mun hærri fjárhæð samanlagt en þá sem félagið greiddi henni. Þessari málsástæðu hefur dómurinn hafnað þar eð hann telur stefndu ekki hafa lagt fram nægjanleg sönnunargögn fyrir því að hún hafi í fyrsta lagi lagt félaginu til tíu milljónir króna og í öðru lagi að þær greiðslur sem hún tiltekur að farið hafi af reikningi hennar til ýmiss fólks, fyrirtækja og stofnana hafi verið í þágu félagsins.

Við aðalmeðferð málsins færði lögmaður stefndu fram þá málsástæðu fyrir þessari varakröfu að það væri ósanngjarnt að krefjast þess að hún endurgreiddi félaginu alla fjárhæðina, sbr. 145. gr. laga nr. 21/1991. Lögmaður stefnanda mótmælti því að þessi málsástæða kæmist að svo seint.

Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 skulu málsástæður koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Annars komast þær ekki að nema gagnaðili samþykki. Þar eð þessarar málsástæðu var ekki getið í greinargerð stefndu kemst hún ekki að nú gegn mótmælum stefnanda.

Stefnandi og skiptastjóri sendu stefndu bréf 16. júní 2016 og kröfðu hana um greiðslu samanlagðrar fjárhæðar þeirra ráðstafana sem nú hefur verið rift. Af þeim sökum er fallist á að fjárhæðin sem stefndu er skylt að endurgreiða þrotabúi EV ehf. beri dráttarvexti frá 16. júlí 2016, þegar mánuður var liðinn frá því að kröfubréfið barst stefndu.

Þótt stefnda hafi í öndverðu ekki kunnað við að lýsa kröfu í bú félags sonar síns er ekkert sem kemur í veg fyrir að hún geri það nú finni hún í fórum sínum eða hugsanlega gögnum félagsins órækar sönnur fyrir fjárframlagi sínu til þess, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Dómurinn hefur því fallist á allar kröfur stefnanda. Engu að síður þykir, með vísan til atvika þessa máls, rétt að hvort málsaðili um sig beri sinn kostnað af málinu.

I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð:

Rift er ráðstöfunum sem fólust í eftirtöldum greiðslum félagsins EV ehf. til stefndu, Á-kvk-ef H-kvk-ef E-kvk-ef: 100.000 kr. 1. júní 2015, 100.000 kr. 23. júní 2015, 68.000 kr. 1. júlí 2015, 48.300 kr. 1. júlí 2015, 40.000 kr. 10. júlí 2015, 1.700.000 kr. 15. júlí 2015, 2.100.000 kr. 28. júlí 2015, 900.000 kr. 6. ágúst 2015, 1.875.000 kr. 7. ágúst 2015, 2.000.000 kr. 7. ágúst 2015, 1.865.000 kr. 10. ágúst 2015, 300.000 kr. 28. ágúst 2015 og 340.000 kr. 4. september 2015.

Stefnda greiði þrotabúi EV ehf., 11.436.300 krónur auk dráttarvaxta, skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 16. júlí 2016 til greiðsludags.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

I-kvk-nf L-kvk-nf