E-2010/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 7. mars sl. að lokinni endurupptöku málsins, var höfðað með stefnu birtri fyrir J-kk-þgf T-kk-þgf K-kk-þgf þann 2. nóvember 2006. Málið var þingfest 8. nóvember 2006.

Stefnandi er Glitnir banki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndi er J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf, Súlunesi 15, Garðabæ.

Stefnandi gerir þá kröfu í stefnu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð samtals kr. 5.077.422.- með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 10.10.2006 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. sömu laga. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað að skaðlausu að mati réttarins auk virðisaukaskatts af honum.

Við endurupptöku málsins 7. mars sl. breytti stefnandi kröfugerð sinni á hendur stefnda á þann veg að þess er krafist að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu að mati réttarins auk virðisaukaskatts af honum. Þá krafðist stefnandi þess að við ákvörðun málskostnaðarins yrði miðað við fjárhæð höfuðstóls upphaflegrar stefnukröfu.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður auk virðisaukaskatts af honum.

I.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að þann 18. janúar 2006 hafi stefndi stofnað tékkareikning nr. 1729 við útibú stefnanda á Stórhöfða 17 í Reykjavík. Þann 10. október 2006 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið kr. 5.077.422,- og hafi reikningnum þá verið lokað. Þann 17. október 2006 hafi stefnda verið sent innheimtubréf. Tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafi reynst árangurslausar og sé málssókn þessi nauðsynleg.

Stefnandi byggir á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Dráttarvaxtakröfu byggir hann á III. kafla laga nr. 38/2001. Um varnarþing vísar hann til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Málskostnaðarkrafa styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988.

II.

Í greinargerð stefnda segir að málavaxtalýsing stefnanda sé í senn fátækleg, ófullnægjandi og röng og beri að mati stefnda vott um ótrúlegt virðingarleysi stefnanda gagnvart stefnda. Í stefnunni sé þess ekki einu sinni getið að stefndi telji sig hafa greitt skuld sína að fullu áður en stefna hafi verið birt.

Stefndi starfi sem endurskoðandi og sé formaður stjórnar Master ehf. Það félag hafi verið í bankaviðskiptum við stefnanda. Félagið hafi verið í greiðsluerfiðleikum og hafði stefndi gengist í sjálfsskuldarábyrgð fyrir 10.000.000 króna gagnvart stefnanda vegna skulda félagsins hjá bankanum. Stefnandi reki annað mál á hendur stefnda fyrir sama dómstóli, sem þingfest var sama dag, vegna þeirrar ábyrgðar.

Stefndi kveður að vegna reksturs Master ehf. hafi stefndi opnað þann 19.01.2006 tékkareikning hjá útibúi Glitnis hf (þá Íslandsbanki) við Gullinbrú í Reykjavík (528). Tékkareikningurinn hafi verið notaður í tengslum við rekstur Master ehf. Rekstur Master ehf. hafi ekki gengið vel. Þann 10.10.2006 hafi stefndi ásamt Ó-kk-þgf M-kk-þgf, framkvæmdastjóra Master ehf, gengið á fund Ó-kk-ef Ó-kk-ef, útibússtjóra Glitnis við Gullinbrú og gert honum grein fyrir erfiðleikunum í rekstri Master ehf og því að tvísýnt væri um að fyrirtækið gæti greitt skuldir sínar. Hafi stefndi óskað eftir því að ganga frá uppgjöri þeirra ábyrgða sem hann væri í fyrir félagið. Þessar ábyrgðir hafi verið skuldin á tékkareikningi 528-26-1729, sem er tilefni þessa máls og sjálfsskuldarábyrgð að fjárhæð allt að kr. 10.000.000 vegna tékkareiknings Master ehf hjá stefndanda nr. 528-26-449. Skuld á þeim reikningi hafi verið á þessum tíma tæplega 20 milljónir króna. Hafi stefndi óskað eftir því að greiða upp skuldina á tékkareikningi 1729 og ábyrgðina vegna reiknings 449 og fá á móti fullnaðarkvittun fyrir því að hann væri þar með laus úr ábyrgðum vegna nefndra reikninga.

Stefndi kveður útibússtjórann ekki hafa treyst sér til þess að taka við greiðslu og hafi sagt að óhjákvæmilegt væri við þessi skilyrði að uppgjörið færi fram gegnum lögfræðideild bankans. Myndi stefndi heyra frá lögfræðideildinni næstu daga.

Næsta dag hafi stefndi fengið tilkynningu frá bankanum, dags. 10.10.2006, þar sem sagt var að reikningurinn væri nú í skuld að fjárhæð kr. 5.077.420 og það væru vinsamleg tilmæli bankans að lagt yrði sem fyrst inn á reikninginn svo komast mætti hjá frekari innheimtuaðgerðum. Stefndi kveður þá yfirlýsingu í stefnunni að þennan dag hafi reikningnum verið lokað sé ekki í samræmi við efni bréfs bankans.

Þann 19. október 2006 hafi stefnda borist 3 bréf frá stefnanda. Bréfin hafi reynst vera innheimtubréf þar sem stefndi var krafinn um skuld sína á tékkareikningnum ásamt dráttarvöxtum frá 10. október og svokallaðri innheimtuþóknun. Á sama hátt hafi stefndi verið krafinn um ábyrgð sína vegna reiknings 449 með dráttarvöxtum frá 16. október og innheimtuþóknun. Félagið Master ehf. hafi svo verið krafið um alla skuldina á reikningi 449 ásamt dráttarvöxtum og innheimtuþóknun. Alls hafi umkrafin innheimtuþóknun bankans í þessum þremur bréfum numið kr. 1.156.315. Þá hafi stefndi verið krafinn um 2 x 1.000 krónur vegna einhvers sem nefnt er „vanskilaskrá“. Því skuli þó haldið til haga að bankinn hafi boðið 50% afslátt af innheimtuþóknun ef greitt yrði innan 15 daga frá dagsetningu bréfsins.

Stefndi kveðst strax hafa haft samband við innheimtudeildina og hafi gert starfsmanni þar grein fyrir því að þetta mál yrði frágengið af hans hálfu innan þess frests sem gefinn hafi verið. Hafi honum verið tekið af mikilli kurteisi af viðkomandi starfsmanni. Illa hafi þó gengið að fá samband við yfirmann deildarinnar eða einhvern annan sem gæti rætt málið efnislega. Stefnda hafi þótt lítt miða við það ætlunarverk sitt að fá að greiða upp ábyrgðir sínar í bankanum. Eftir að hafa ráðfært sig við lögmann hafi stefndi farið þann 1. nóvember sl. vopnaður tveimur bréfum til bankans þar sem hann hafi lýst fyrirætlun sinni um að greiða upp skuld sína og ábyrgð auk vaxta. Innheimtuþóknun hafi hann ekki viljað greiða enda taldi stefndi ekkert tilefni til hennar. Ekki hafi náðst til yfirmanns innheimtudeildarinnar, en stefndi segi svo frá að honum hafi verið vísað á milli manna innan bankans. Loks hafi hann fengið samband við starfsmann sem hann náði að gera grein fyrir fyrirætlun sinni og hafi óskað þess að samhliða greiðslunni að bankinn kvittaði á bréfin fyrir móttöku greiðslunnar. Því hafi verið hafnað og stefnda tjáð að um þetta yrði hann að eiga við Þ-kk-þf Ö-kk-þf Á-kk-þf hdl, yfirmann deildarinnar. Hann hafi ekki verið viðlátinn og varð greiðslutilraun stefnda því án árangurs.

Næsta dag hafi stefndi farið enn í bankann en í þetta sinn í fylgd manns að nafni G-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf. Hafi þeir fengið fund með Þ-kk-þgf E-kk-þgf sem ekki hafi tekið stefnda vel heldur verið önugur og hafi stefndi upplifað framkomu hans sem óvinveitta. Hafi Þ-kk-nf Ö-kk-nf lýst því að hann væri búinn að skrifa stefnu og væri ekki tilbúinn með neinar „tilslakanir“ í sambandi við innheimtu málskostnaðar né annað. Hafi hann lagt fram nýja útreikninga sem hafi sýnt að málskostnaður væri orðinn 1.803.216 krónur auk þess sem viðbótardráttarvextir, ca. 10.000 krónur á dag, hlæðust á kröfuna. Þ-kk-nf Ö-kk-nf hafi kvittað á bréfin um móttöku með fyrirvara og greiddi stefndi þá skuldir sínar við bankann. Hafi stefndi greitt 5.077.422 krónur + 72.917 krónur vegna þessa máls og kr. 10.104.144 vegna ábyrgðarinnar.

Í greinargerð stefnda segir að að kvöldi sama dags, 2. nóvember 2006, hafi birst stefnuvottur á heimili stefnda sem hafi birt honum þrjár stefnur. Eina sem stjórnarformanni Master ehf. vegna skuldar á tékkareikningi 449 en hinar vegna ábyrgðarinnar á þeim reikningi og stefnu þessa máls.

Málin hafi verið þingfest í Héraðsdómi Reykjaness 8. nóvember 2006 og sé í þessu máli krafist greiðslu á 5.077.422 krónum auk dráttarvaxta frá 10. október 2006. Þá sé krafist málskostnaðar. Athygli veki að ekki sé gerð krafa um „vanskilaskrá“. Hvorki sé í kröfugerð né í framlögðum gögnum neina vísbendingu að finna um að stefndi hafi greitt skuld sína eða hann greitt inn á hana, líti stefnandi svo á að sú sé raunin. Í þeim hluta stefnunnar sem lýsi málavöxtum og málsástæðum sé sagt: „Tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafa reynst árangurslausar er því málssókn þessi nauðsynleg“. Að lokum veki stefndi athygli á því að í stefnu er stefnandi talinn hafa kennitöluna 550500-3530 en á skrá yfir framlögð gögn er stefnandi talinn hafa kennitöluna 421090-2899.

Stefndi byggir á því að dómkrafa stefnanda sé að fullu greidd og því beri að taka dómkröfur hans til greina. Gögnin sem stefnandi leggur fram sem grundvöll kröfunnar séu tvö skjöl, það fyrra sé útprentað reikningsyfirlit sem sýni tvær færslur til gjalda, aðra að fjárhæð 95 krónur sem þjónustugjald og hina 600 krónur sem „vankostn“. Staða reikningsyfirlitsins sýni skuld að fjárhæð 5.077.422 krónur en hún sé ekki sundurliðuð. Engin gögn séu lögð fram um að reikningi hafi verið lokað. Engin skýring sé á því af hverju dráttarvaxtaréttur eigi að hafa stofnast 10. október 2006. Yfirlýsing í stefnu um lokun og dráttarvexti frá 10. október 2006 sé í augljósu ósamræmi við tilkynningu stefnanda um skuld á tékkareikningi dagsett 10.10.2006. Á því sé byggt að enginn gjalddagi hafi verið kominn þegar stefndi fór við annan mann á fund útibússtjórans Ó-kk-ef Ó-kk-ef og vildi gera upp skuldina á reikningnum þann 10. október 2006. Gjalddaginn hafi heldur ekki verið kominn þegar stefndi gekk á milli manna hjá innheimtudeild bankans þann 1. nóvember sl. og reyndi að fá einhvern til þess að taka við greiðslu gegn áritun á bréf stefnda dags. 1. nóvember 2006. Þá hafi gjalddaginn enn ekki verið kominn þegar krafan hafi verið greidd að fullu þann 02.11.2006. Ákvörðun stefnda um að greiða dráttarvexti hafi verið tekin án viðurkenningar á réttmæti þeirra. Með ákvörðuninni hafi stefndi viljað tryggja að skuldin væri örugglega að fullu greidd.

Kröfur stefnda um innheimtukostnað, „vanskilaskrá“ og síðar málskostnað eigi ekki rétt á sér. Að mati stefnda virðist sem bankinn hafi algjörlega misst fótanna í þeirri ofgnótt fjár sem þar virðist streyma. Grundvallarreglur virðist gleymdar og almennar samskiptareglur við viðskiptamenn ekki hafðar í heiðri.

Í fyrsta lagi geti kröfuhafi ekki krafist dráttarvaxta fyrr en gjalddagi kröfu er kominn en gjalddagi sé ýmist fyrirfram ákveðinn eða framkallaður með aðgerðum kröfuhafans. Í sóknargögnum sé ekkert um að 10. október 2006 hafi verið fyrirfram ákveðinn gjalddagi. Ekki sé heldur gerð tilraun til þess að sýna fram á að gjalddaginn hafi verið framkallaður af kröfuhafanum með aðgerðum gagnvart skuldaranum. Réttur til dráttarvaxta sé því ekki fyrir hendi.

Í öðru lagi virðist gleymt hjá stefnanda að dráttarvextir feli í sér, auk umsaminna vaxta, skaðabætur til kröfuhafa, svonefndar meðalhófsbætur. Af því leiði að almenna reglan sé sú að kröfuhafi geti ekki krafist annarra bóta en dráttarvaxta verði greiðslufall á kröfu. Kröfur stefnanda um innheimtuþóknun/málskostnað að fjárhæð 1 til 2 milljónir króna séu algerlega án nokkurrar heimildar eða lagastoðar. Kröfuhafi sem þurfi að leita til þriðja aðila, t.d. lögmanns, um aðstoð við innheimtu á rétt á bótum frá skuldara sem gera hann skaðlausan af slíkum kostnaði. Dómstólar eigi úrskurðarvald um hvað geti talist hæfilegt í því efni. Fyrirtæki sem sjálft innheimtir útistandandi kröfur sínar sem fara í vanskil eigi ekki rétt til innheimtuþóknunar vegna slíkra aðgerða. Bætur fyrir tjónið/kostnaðinn séu fólgnar í dráttarvaxtaréttinum. Jafnvel þótt komist væri að niðurstöðu um að kröfuhafi geti átt ríkari rétt en réttinn til dráttarvaxta, og geti fengið bættan kostnað af innheimtu á eigin kröfu sé augljóst að umkrafin þóknun í þessu máli sé í engu samræmi við tilkostnaðinn og algjörlega úr hófi.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að viðtökudráttur hafi orðið hjá stefnanda. Greiðsla hafi verið boðin fram á fundi með útibússtjóra stefnanda 10. október en viðtöku fjárins hafi verið neitað. Væntanlega hafi afstaða útibússtjórans byggst á því að sérfræðingar bankans yrðu að ganga frá uppgjörinu vegna þess að ábyrgð stefnda náði einungis til hluta af kröfum bankans á hendur Master ehf og byggðist á sérstökum yfirlýsingum sem stefndi vildi fá afhentar til baka gegn greiðslu ábyrgðarinnar. Kostnaður af slíku uppgjöri verði að sjálfsögðu ekki lagður á þann sem gekkst undir ábyrgðina.

III.

Eins og áður er rakið snýst ágreiningur aðila um málskostnað. Fyrir liggur að mál þetta var höfðað á hendur stefnda með stefnu sem gefin var út 1. nóvember 2006 en birt fyrir stefnda kl. 20:40 að kvöldi 2. nóvember sama ár. Þá er það óumdeilt og ljóst af gögnum málsins að stefndi greiddi höfuðstól kröfunnar að fjárhæð 5.077.422 krónur og dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá 16. október 2006 til 2. nóvember s.á. að fjárhæð 72.917 krónur. Samkvæmt framlögðum gögnum móttók yfirlögfræðingur stefnanda framangreindar greiðslur og undirritaði bréf sem stafar frá stefnda um greiðslu höfuðstóls auk vaxta. Í texta bréfsins segir að tilefni innheimtuþóknunar sé ekki til staðar og sé sú krafa ekki greidd en við undirritun sína hefur yfirlögfræðingur stefnanda ritað: „Bréf þetta er móttekið án viðurkenningar um innheimtuþóknun.“ Á bréfið hefur stefndi hins vegar ritað: „Málskostnaði er mótmælt.“

Stefnan var birt fyrir stefnda eftir að hann hafði greitt höfuðstól og vexti stefnukröfunnar. Í stefnunni er ekki gerð grein fyrir greiðslu framangreindra fjárhæða og ekki er tekið tillit til greiðslunnar við útlistun kröfufjárhæðar. Stefnandi hefur undir rekstri málsins lagt málið þannig fyrir dóminn að einungis er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu að mati réttarins án þess að lögð hafi verið fram gögn til stuðnings kröfunni eða frekari grein gerð fyrir henni.

Þegar litið er til þess að upphaflegur grundvöllur málshöfðunarinnar á hendur stefnda var ekki lengur til staðar þegar málið var höfðað og jafnframt horft til þess hvernig mál þetta er lagt fyrir dóminn og hér að framan er lýst, verður að fallast á það með stefnda að málskostnaðarkrafa stefnanda á hendur honum verði ekki tekin til greina eins og hún er fram sett. Verður stefndi því þegar af þeirri ástæðu sýknaður af endanlegri kröfu stefnanda í máli þessu.

Stefndi hefur krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda. Með vísan til ákvæða 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 350.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndi, J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Glitnis banka hf.

Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómur Reykjaness 09.03.2007.