E-7785/2005

Mál þetta höfðaði J.H.S. ehf., Völuteigi 4, Mosfellsbæ, með stefnu birtri 14. desember 2005 á hendur Lýsi hf., Fiskislóð 5-9, Reykjavík. Málið var dómtekið 11. maí sl.

Stefnandi krefst greiðslu á 25.543.528 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2004 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

Árið 1996 hóf stefnandi að starfa sem verktaki við þurrkun á fiskhausum og hryggjum í verksmiðju Hnotskurnar ehf. í Þorlákshöfn. Hnotskurn ehf. var sameinuð stefnda á árinu 2004. Ekki var gengið frá skriflegum verksamningi, en tvö uppköst að samningi hafa verið lögð fram í dóminum, sem sögð eru stafa frá stefnda. Bæði eru óundirrituð.

Hnotskurn ehf., nú stefndi Lýsi hf., var eigandi húsnæðisins í Þorlákshöfn og þeirra tækja og þess búnaðar sem notaður var við vinnsluna. Þá lagði stefndi til hráefni og afurðir voru seldar í hans nafni. Starfsmenn stefnanda önnuðust vinnsluna. Stefnandi fékk í upphafi greitt ákveðið kílóverð, misjafnt eftir tegundum, en síðar var fyrirkomulaginu breytt þannig að hann fékk 32,5% af skilaverði.

Á tímabilinu frá 19. október 2001 til 15. janúar 2003 greiddi Fiskmiðlun Norðurlands, nú Salka-fiskmiðlun, samtals 66.696.000 krónur sem lán til stefnda til að fjármagna endurbætur á vinnslustöðinni. Samningur þessi um lánveitingu var munnlegur. Var svo um samið að fiskmiðlunin héldi eftir andvirði eins gáms í hverjum mánuði þar til lánið væri að fullu greitt. Lán þetta var vaxtalaust.

Lánið var endurgreitt á tímabilinu frá 31. janúar 2002 til 31. október 2003. Eins og áður segir var það gert þannig að í stað þess að greiða til stefnda, var fjárhæð sem svaraði skilaverði eins gáms færð til greiðslu skuldarinnar í hverjum mánuði. Stefnandi fékk heldur ekki greitt fyrir þessa gáma. Um þetta snýst ágreiningur aðila. Stefnandi telur að hann eigi að fá sinn hlut af þessum gámum eins og öðrum. Stefndi telur að stefnandi hafi átt að taka þátt í að greiða upp lánið.

S-kk-nf J-kk-nf, forsvarsmaður stefnanda, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann sagði að samningsuppkast hefði verið unnið af Hnotskurn og lagt fyrir, en einhverra hluta vegna hefði það aldrei verið undirritað. Hann kvaðst þó telja að eftir því hefði verið farið. Varðandi þær endurbætur sem gerðar voru sagði S-kk-nf að verksmiðjan hefði að mörgu leyti verið óhagkvæm. Hann hefði því að eigin frumkvæði haft samband við Fiskmiðlun Norðurlands og spurt hvort þeir gætu komið að því að fjármagna endurbætur. Því hafi verið vel tekið og hann hefði því beint málinu til K-kvk-ef P-kvk-ef hjá stefnda og stefndi og Fiskmiðlunin hefðu síðan samið um þessa lánveitingu.

Um þá tilhögun að dregið var frá þeirra hlut við endurgreiðslu lánsins sagði S-kk-nf að þeir hafi ekki ætlast til þess að þeir fengju sinn hlut strax, en hefðu alltaf gert ráð fyrir því að fá það endurgreitt með einhverjum hætti. Þeir hefðu til að mynda verið tilbúnir til að eignast hlut í félaginu til að ljúka skuldinni. Samvinnan við stefnda hafi gengið vel og þeir hafi viljað halda henni áfram. S-kk-nf sagði að 14. febrúar 2003 hefði K-kvk-nf P-kvk-nf komið á fund til þeirra og þá hafi henni verið sagt að það þyrfti að ganga frá málinu. Það hafi ekki komið neitt út úr því.

S-kk-nf sagði að hann hefði alltaf fengið afrit af reikningum Fiskmiðlunarinnar sem gengu til greiðslu lánsins. Hann kvað það ekki rétt að hann hefði í nokkrum tilvikum beðið um að greiðslu yrði frestað fram yfir mánaðamót.

K-kvk-nf P-kvk-nf, forstjóri stefnda Lýsis, sagði í skýrslu sinni að S-kk-nf J-kk-nf hefði óskað eftir því að gerðar yrðu miklar endurbætur á verksmiðjunni. Hann hefði sótt það mjög fast og útvegað lán frá Fiskmiðluninni. Hún kvaðst hafa skilið þetta svo að stefnandi hefði verið reiðubúinn til að taka þátt í kostnaði af endurbótunum með þessum hætti, enda hefði þetta verið mikil hagræðing fyrir stefnanda. Hún kvaðst muna eftir fundi í Þorlákshöfn þar sem stefnandi hefði óskað eftir endurgreiðslu á sínum hlut. Hún hefði þá skýrt þeim frá því hver sinn skilningur væri.

K-kvk-nf S-kvk-nf, framkvæmdastjóri Sölku-fiskmiðlunar, gaf skýrslu fyrir dómi. Hún staðfesti að S-kk-nf J-kk-nf hefði nokkrum sinnum óskað eftir því að beðið væri með að skuldfæra í nokkra daga fram yfir mánaðamót. Þau hefðu orðið við því.

P-kk-nf P-kk-nf, sem situr í stjórn stefnda, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann sagði að það hefði komið mjög flatt upp á sig þegar stefnandi vildi fá greiddan sinn hlut af gámunum sem fóru upp í lánið.

H-kk-nf D-kk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri Fiskmiðlunar Norðurlands, kvaðst í skýrslu sinni hafa litið á S-kk-þf J-kk-þf sem framkvæmdastjóra Hnotskurnar, hann hafi séð um reksturinn í Þorlákshöfn. Hann hafi samið um lánveitinguna fyrst við S-kk-þf J-kk-þf, en síðan hefði K-kvk-nf P-kvk-nf staðfest samkomulagið.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að af samningi og viðskiptavenjum milli stefnanda og stefnda, og í ljósi þess að stefndi var eigandi verksmiðjunnar, liggi fyrir að það hafi ekki verið í verkahring stefnanda að leggja fram fé til endurbóta á verksmiðju stefnda. Stefndi hafi verið þinglýstur eigandi verksmiðjunnar og vélanna.

Stefnandi segir að hlutur sinn af skilaverðinu, sem notaður hafi verið til endurgreiðslu lánsins, hafi numið 26.818.845 krónum. Í greinargerð er því haldið fram að af þeirri fjárhæð hafi stefndi endurgreitt 1.275.317 krónur. Með þeirri endurgreiðslu hafi stefndi viðurkennt greiðsluskyldu sína. Ítrekað hafi verið leitað eftir greiðslu úr hendi stefnda, m.a. á fundi 14. febrúar 2003. Síðari tillögum stefnanda hafi ekki verið svarað.

Stefnandi segir í stefnu að eftirstöðvar nemi stefnufjárhæðinni, en undir rekstri málsins komst hann að því að þær væru í raun nokkru hærri. Ekki náðist samkomulag milli aðila um hækkun stefnukröfu. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 1. janúar 2004.

Stefnandi vísar til meginreglna um efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi samninga.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi telur að samningar aðila hafi verið munnlegir. Ekki hafi verið skrifað undir þau samningsdrög sem útbúin höfðu verið. Á sama hátt hafi verið samið um endurbætur verksmiðjunnar munnlega. Samkomulagið hafi verið þríhliða, milli málsaðila og Fiskmiðlunarinnar. Stefndi kveðst ekki hafa haft neinn hug á að endurbæta verksmiðjuna, en hafi fallist á það fyrir þrábeiðni stefnanda. Samið hafi verið um lánið og að aðilar myndu endurgreiða það í ákveðnum hlutföllum. Stefnandi hafi haft verulega hagsmuni af endurbótunum, fyrst og fremst með mikilli hagræðingu. Segir stefndi að samið hafi verið um að stefnandi greiddi 32,5% lánsins, þ.e. að endurgreiðsla yrði í sama hlutfalli og skipting tekna af framleiðslunni.

Það hafi loks verið 7. nóvember 2005, eftir að stefndi hafði sagt upp samningi aðila, að stefnandi setti skriflega fram kröfur sínar um greiðslu.

Stefndi kveðst hafna þeim málatilbúnaði stefnanda að hann hafi ekki átt að taka þátt í kostnaði við endurbætur verksmiðjunnar. Segir hann fullyrðingar stefnanda bæði rangar og ósannaðar. Beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir staðhæfingum sínum um málsatvik. Endurbæturnar hafi verið gerðar að frumkvæði stefnanda og hann hafi haft af þeim verulegan hag. Það hafi stefndi einnig haft og því hafi verið samið um skiptingu kostnaðarins.

Stefndi segir að stefnandi hafi aldrei gert neinar athugasemdir er hann fékk símbréf Fiskmiðlunarinnar sem sýndu endurgreiðslu lánsins af skilaverði. Þá hafi stefnandi í einhverjum tilvikum beðið um seinkun á greiðslu. Það samræmist ekki því að hann hafi ekki átt að greiða. Þá hafi hann ekki gert neinar kröfur fyrr en eftir að samningi aðila var sagt upp.

Stefndi mótmælir því sérstaklega að hann hafi endurgreitt stefnanda 1.275.317 krónur. Það sé byggt á misskilningi og vísar hann til yfirlits Sölku-fiskmiðlunar um endurgreiðslu lánsins. Þessi greiðsla hafi aldrei verið færð sem greiðsla á láninu heldur gerð upp á venjubundinn hátt.

Forsendur og niðurstaða.

Ljóst er af gögnum málsins að aldrei var greitt til stefnanda í þeim tilvikum að skilaverð gekk til greiðslu skuldarinnar við Fiskmiðlunina. Hafna verður þeirri málsástæðu stefnanda að stefndi hafi með einni greiðslu viðurkennt greiðsluskyldu sína.

Stefnandi tók að sér sem verktaki afmörkuð verkefni í þágu stefnda. Ekki er í raun ágreiningur milli aðila um þessa verkaskiptingu. Aðalatriðið sem hér skiptir máli er að stefndi bar sem eigandi húsnæðisins og alls búnaðar kostnað af viðhaldi og endurbótum. Er mælt fyrir um þá tilhögun í þeim samningsdrögum sem lögð voru fram í málinu og er hún í samræmi við almennar reglur.

Af þessari almennu reglu leiðir að stefndi ber sönnunarbyrðina fyrir því að samið hafi verið um að stefnandi greiddi að hluta til kostnað við þær endurbætur sem hér er fjallað um.

Ekki var gert samkomulag um breytingar á samningi aðila. Stefnanda var ekki tryggður lengri samningstími, til tryggingar því að hann næði að bæta sér upp framlög til endurbótanna. Þá hefur verið sýnt fram á með skýrslum forsvarsmanna beggja aðila að stefnandi leitaði eftir endurgreiðslu sinna framlaga áður en til þess kom að samningi aðila var sagt upp. Að þessu virtu er ósannað að stefndi hafi í orði eða verki fallist á að bera hluta af kostnaði við endurbætur á verksmiðju stefnda, þó að hann hafi í reynd fallist á að taka þátt í fjármögnun með því að greiðslum til hans seinkaði.

Við aðalmeðferð féll stefndi frá varakröfu um lækkun stefnukrafna, en því er ekki lengur haldið fram að stefnukrafan sé of há. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnukröfuna. Dráttarvaxta er krafist frá 1. janúar 2004. Formleg krafa var ekki sett fram af hálfu stefnanda fyrr en með bréfi lögmanns hans 7. nóvember 2005. Verða dráttarvextir dæmdir frá 7. desember 2005, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Í samræmi við niðurstöðu málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda 1.100.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Lýsi hf., greiði stefnanda, J.H.S. ehf., 25.543.528 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 7. desember 2005 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.100.000 krónur í málskostnað.