E-3033/2019

D Ó M U R

Héraðsdóms Reykjavíkur 23. september 2020 í máli nr. E3033/2019

A

(E-kvk-nf D-kvk-nf K-kvk-ef lögmaður) gegn íslenska ríkinu

(Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður)

I. Kröfur

Málið sem hér um ræðir var þingfest 27. júní 2019 en tekið til dóms 26. ágúst 2020 sl. að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi málsins er [A], með óþekkt heimilisfang, en stefndu íslenska ríkið og Útlendingastofnun.

Stefnandi krefst þess að ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 17. janúar 2018, sem og úrskurður kærunefndar útlendingarmála, dags. 10. apríl 2018, verði felld úr gildi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndu gera þær dómkröfur að stefndu verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað að mati réttarins.

II. Atvik málsins.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018, sem stefnandi krefst ógildingar á, hafnaði stofnunin því að taka umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar og ákvað um leið að hann skyldi endursendur til Noregs. Með úrskurði, dags. 10. apríl 2018, staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar, en stefnandi gerir jafnframt kröfu um ógildingu úrskurðarins.

Stefnandi kveðst vera fæddur 11. ágúst 1986 í Sómalíu og hafa alist upp í Mogadishu fyrstu æviár sín ásamt sex systkinum. Stefnandi kom til Noregs árið 2000. Þar sótti hann um alþjóðlega vernd sem flóttamaður og vísaði þá til þess að borgarastyrjöld geisaði í Sómalíu.

Af gögnum málsins verður ráðið að norsk yfirvöld höfnuðu umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd en veittu stefnanda aftur á móti tímabundið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Það dvalarleyfi var síðan framlengt fjórum sinnum þangað til stefnandi fékk búsetuleyfi í Noregi 28. janúar 2005. Stefnandi sótti síðan um norskan ríkisborgararétt árið 2008 og norsk yfirvöld tóku til greina umsókn hans 12. febrúar 2008. Stefnandi mun á þessum tíma hafa gengið í skóla í Noregi en að loknu námi starfaði hann á sjúkrahúsum, þar á meðal tæplega þrjú ár á Ullevålsjúkrahúsinu í Osló frá 2014 og 2017.

Eftir að ábending barst í tölvupósti, dags. 2. apríl 2013, um að stefnandi segði ósatt um upphaflegt ríkisfang sitt og að hann væri ekki frá Sómalíu hófu norsk yfirvöld rannsókn á máli hans. Við rannsókn málsins komst norska útlendingastofnunin að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði sagt vísvitandi ósatt um uppruna sinn þegar hann kom til landsins og að hann væri í reynd ekki frá Sómalíu eins og hann hefði sjálfur hermt. Með vísan til þessa tók norska útlendingastofnunin þá ákvörðun, dags. 22. júní 2015, að svipta stefnanda norskum ríkisborgarétti sínum og vísa honum úr landi. Með sömu ákvörðun var jafnframt lagt bann við því að stefnandi kæmi aftur til Noreg, auk þess sem mál hans var skráð í upplýsingakerfi Schengen.

Stefnandi leitaði endurskoðunar á þessari ákvörðun fyrir úrskurðarnefnd útlendingamála í Noregi. Úrskurðarnefndin hafnaði hins vegar málaleitan stefnanda og staðfesti ákvörðun norsku útlendingastofnunarinnar með úrskurði 22. apríl 2016. Með ákvörðun 6. júní 2016 hafnaði norska úrskurðarnefndin einnig beiðni stefnanda um endurupptöku málsins.

Í framhaldinu höfðaði stefnandi mál á hendur norska ríkinu þar sem hann krafðist þess að úrskurður nefndarinnar yrði ógiltur. Með dómi Þingréttar Oslóar (Oslo Tingrett) 12. mars 2017 var norska ríkið sýknað af kröfu stefnanda. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi í kjölfarið áfrýjað dóminum til lögmannsréttar Borgarþings (Borgarting Lagmannsrett) sem mun hafa staðfest dóm þingréttarins með dómi 7. nóvember 2018. Var norska ríkið þar með sýknað af kröfu stefnanda um að úrskurður norskrar úrskurðarnefndar útlendingamála um að svipta stefnanda ríkisborgararétti, vísa honum úr landi og banna honum endurkomu til Noregs yrði ógiltur. Með ákvörðun 9. janúar 2019 hafnaði Hæstiréttur Noregs beiðni stefnanda um áfrýjun á dómi Lögmannsréttar Noregs frá 7. nóvember 2018.

Fyrir liggur að á meðan málaferlum stefnanda stóð í Noregi lagði hann fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi, dags. 25. október 2017. Þar sem stefnandi kvaðst hafa verið búsettur í Noregi beindi Útlendingastofnun því til norskra yfirvalda að þau tækju við stefnanda og fjölluðu um umsókn hans um alþjóðlega vernd, sbr. bréf, dags. 6. nóvember 2017, en í bréfinu var vísað til 1. eða 3. mgr. 12. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (Dyflinnarreglugerðin). Eins og fullt heiti reglugerðarinnar ber með sér fjallar hún um að koma á viðmiðunum og fyrirkomulagi við að ákvarða hvaða aðildarríki beri ábyrgð á meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur leggur fram í einu aðildarríkjanna. Í auglýsingu nr. 1/2014 sem birt var í Cdeild Stjórnartíðinda 27. maí 2014 kemur fram að hinn 23. júlí 2013 hafi ráði Evrópusambandsins verið tilkynnt um samþykki Íslands á reglugerð nr. 604/2013 frá 26. júní 2013, sem felur í sér breytingu á samningi sem ráð Evrópusambandsins og lýðveldið Ísland og konungsríkið Noregur gerðu með sér 18. maí 1999 um þátttöku hinna síðarnefndu í framkvæmd, beitingu og þróun Schengengerðanna, sbr. auglýsingu í Cdeild Stjórnartíðinda nr. 21/2000 þar sem samningurinn er birtur. Breytingin öðlaðist gildi að því er Ísland varðar 24. maí 2014.

Í 1. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sem vísað er til í bréfi Útlendingastofnunar til norskra stjórnvalda, segir að ef umsækjandi er handhafi gilds dvalarskjals skal aðildarríkið sem gaf út skjalið bera ábyrgð á meðferð umsóknar hans um alþjóðlega vernd.

Norsk stjórnvöld svöruðu beiðninni 8. nóvember 2017 á þann veg að þau féllust á að taka við stefnanda á grundvelli 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. reglugerðarinnar. Í 2. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar er kveðið á um að ef ekki er unnt að tilnefna eitthvert aðildarríki sem ber ábyrgð á grundvelli viðmiða sem mælt er fyrir um í III. kafla reglugerðarinnar skuli það aðildarríki þar sem fyrst var lögð fram umsókn um alþjóðlega vernd, bera ábyrgð á meðferð hennar. Samkvæmt dlið 1. mgr. 18. gr. skal aðildarríki sem ber ábyrgð samkvæmt reglugerðinni, vera skuldbundið til að taka aftur við, samkvæmt skilyrðunum sem mælt er fyrir um í 23., 24., 25. og 29. gr., ríkisborgara þriðja lands eða ríkisfangslausum einstaklingi, sem fengið hefur synjun við umsókn sinni og hefur lagt fram umsókn í öðru aðildarríki eða sem er staddur á yfirráðasvæði annars aðildarríkis án dvalarskjals.

Þáverandi lögmaður stefnanda ritaði norsku útlendingastofnuninni tölvupóst 14. nóvember 2017 þar sem hún óskaði eftir frekari skýringum á því hvers vegna norsk yfirvöld samþykktu að taka við stefnanda á grundvelli fyrrnefnds ákvæðis dliðar 1. mgr. 18. gr. Í tölvupóstinum lýsti lögmaðurinn undrun sinni á ákvörðun norskra stjórnvalda þar sem bæði stefnandi og norskur lögmaður hans hefðu tjáð henni að norsk stjórnvöld hefðu aldrei hafnað beiðni stefnanda um alþjóðlega vernd. Norska útlendingastofnun svaraði tölvupóstinum samdægurs þar sem ítrekaði tilvísun sína til dliðar 1. mgr. 18. gr. og vísaði jafnframt til þess að stefnandi hefði verið búsettur í Noregi áður en hann kom til Íslands. Í tölvupóstinum kom jafnframt fram að lögmaður stefnanda fengi ekki frekari upplýsingar fyrr en hún afhenti skriflegt umboð frá stefnanda, en slíkt umboð sendi lögmaðurinn síðan 27. nóvember 2017.

Stefnandi fór í viðtal hjá stefnda Útlendingastofnun 19. desember 2017 vegna umsóknar sinnar um að honum yrði veitt alþjóðleg vernd hér á landi. Þar kvaðst stefnandi óttast um líf sitt af hendi norskra stjórnvalda og að hann vildi sækja um alþjóðlega vernd á grundvelli þess að hann væri ríkisfangslaus. Í viðtalinu var stefnanda þó gerð grein fyrir því að þar sem norsk stjórnvöld bæru ábyrgð á umsókn hans um alþjóðlega vernd samkvæmt dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar lyti upplýsingaöflun Útlendingastofnunar einungis að því að afla upplýsinga um hvort ástæða væri til þess að beita undanþáguheimild 1. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar og taka mál hans til efnismeðferðar hér á landi. Í því ákvæði kemur fram undantekning frá þeirri meginreglu 1. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar að aðeins það aðildarríki sem ber ábyrgð, samkvæmt þeim viðmiðunum sem mælt er fyrir um í III. kafla, skuli taka umsókn um alþjóðlega vernd til meðferðar. Nánar tiltekið segir í 1. mgr. 17. gr. að hverju aðildarríki sé heimilt að taka til meðferðar umsókn um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur leggur fram hjá því, jafnvel þótt það beri ekki ábyrgð á slíkri meðferð samkvæmt viðmiðunum sem mælt er fyrir um í reglugerðinni.

Í framhaldinu tók stefndi Útlendingastofnun þá ákvörðun 17. janúar 2018 að umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi yrði ekki tekin til efnismeðferðar og að hann skyldi endursendur til Noregs. Í ákvörðuninni er rakið að íslenska ríkið hafi skuldbundið sig til að fylgja Dyflinnarreglugerðinni með samningi Íslands, Noregs og Evrópusambandsins frá 19. janúar 2001, um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð er fram í aðildarríki, á Íslandi eða í Noregi. Í III. kafla reglugerðarinnar kæmu fram viðmið, í ákveðinni forgangsröð, um hvaða ríki skuli bera ábyrgð á umsókn um alþjóðlega vernd.

Í ákvörðuninni er meðal annars rakið að samkvæmt lögregluskýrslu frá landamæravörslu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hefði stefnandi framvísað vegabréfi annars manns þegar hann kom til landsins á leið til Edmonton, Kanada. Stefnandi hefði ekki lagt fram nein skilríki sem sönnuðu á honum deili. Að þessu virtu var það mat Útlendingastofnunar að stefnandi hefði ekki sannað hver hann væri með fullnægjandi hætti.

Um trúverðugleika frásagnar stefnanda kemur fram að á því sé byggt í ákvörðuninni að frásögn stefnanda væri í meginefnum rétt. Ekki yrði þó tekin afstaða til þess hvort umsækjandi væri af sómölskum uppruna eða hvort hann væri frá Djíbúti svo sem fram kæmi í þeim upplýsingum sem Noregur legði til grundvallar málsmeðferð. Þá bentu framlögð gögn til þess að mál hans hefði fengið vandaða umfjöllun hjá norskum stjórnvöldum. Ekki yrði tekin afstaða til þess hvort umsækjandi væri ríkisfangslaus, og vísað til nánari umfjöllunar um alþjóðlega vernd á grundvelli ríkisfangsleysis síðar.

Í ákvörðuninni kemur fram að lagt sé til grundvallar að stefnandi hefði verið sviptur ríkisborgarrétti í Noregi og að honum yrði brottvísað og hann óttaðist að verða sendur úr landi. Í kjölfarið var fjallað um það í ákvörðuninni hvort taka þyrfti tillit til sérstakrar stöðu umsækjanda og fjallað um 1. mgr. 25. gr. og 6. tölul. 3. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga (,,útlendingalögin“). Fram kom að í viðtölum hjá Útlendingastofnun hefði stefnandi greint frá því að hann hefði búið í Noregi í rúm 17 ár, hlotið þar gott atlæti, menntun og átt gott líf. Hann talaði norsku og skildi Norðurlandamálin svo sem hann lýsi í viðtali. Hann hefði verið við störf sem lífeindaverkfræðingur á norskum sjúkrahúsum, lengst af á Ullevålsjúkrahúsinu og lýsti sjálfum sér sem fyrirmynd um það hvernig aðlögun hælisleitanda í Noregi hefði lukkast. Hann hefði hins vegar einnig sagst hafa orðið fyrir harðræði og fordómum af hálfu yfirvalda í Noregi og að réttarkerfið og stjórnsýslan hefði brugðist sér. Að öðru leyti hafi hann lýst þakklæti í garð norsku þjóðarinnar fyrir að hafa veitt sér mannsæmandi líf. Hann ætti norska kærustu og fjölmarga trausta vini í Noregi sem hefðu reynt að aðstoða hann. Stefnandi kvaðst hafa fengið greiningu um áfallastreituröskun í Noregi en hann hefði unnið úr því með aðstoð vinar og sálfræðimeðferðar.

Fram kemur að stefnanda hafi verið leiðbeint í viðtali að ef hann leitaði til sálfræðings eða læknis hér á landi vegna kvilla sem hann teldi hafa þýðingu í málinu þyrfti hann að fá skriflegar upplýsingar um heilsufar sitt og skila til Útlendingastofnunar. Í ákvörðuninni sagði að stefnandi hefði hvorki skilað inn heilsufarsgögnum né öðru sem staðfesti það að hann glímdi við andlega erfiðleika, svo sem hann lýsti í viðtali hjá Útlendingastofnun. Stefnandi væri almennt heilsuhraustur og hefði aðlagast norsku samfélagi. Samkvæmt viðtali við stefnanda og gögnum málsins var það mat Útlendingastofnunar að hann væri ekki í sérstaklega viðkvæmri stöðu.

Útlendingastofnun fjallaði síðan um 36. og 42. gr. útlendingalaga. Í ákvörðuninni er meðal annars vikið að ákvæði cliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga en þar kemur fram að umsókn um alþjóðlega vernd samkvæmt 37. gr. laganna skuli tekin til efnismeðferðar nema heimilt sé að krefja annað ríki, sem taki þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hafi gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð sé fram hér á landi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda.

Í framhaldinu var rakið að við mat á því hvort senda ætti umsækjanda um alþjóðlega vernd til ríkis sem hefði samþykkt að taka við honum á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, bæri stjórnvöldum að leggja sjálfstætt mat á hvort aðstæður þar brytu gegn 3. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sem kvæði á um að enginn maður skyldi sæta pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu.

Útlendingastofnun taldi ljóst að slíkar aðstæður ættu ekki við í máli stefnanda. Taldi stofnunin að við rannsókn málsins hefði ekkert komið fram sem benti til þess að mál stefnanda fengi ekki vandaða og efnislega málsmeðferð ef honum yrði snúið til baka til Noregs. Þá bentu engin gögn til þess að slíkur kerfisbundinn galli væri á aðbúnaði og meðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd í Noregi að stefnandi stæði frammi fyrir raunverulegri hættu á að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð þar í landi. Þá hefði ekki verið sýnt fram á að norsk yfirvöld myndu ekki veita stefnanda þá vernd sem áskilin væri í alþjóðlegum skuldbindingum Noregs á sviði mannréttinda, þar á meðal reglunni um að mönnum skuli ekki vísað brott þangað sem líf þeirra eða frelsi kunni að vera í hættu (non refoulement), yrðu þeir sendir til Noregs.

Þá kom fram í ákvörðuninni að jafnframt bæri stjórnvöldum að leggja mat á hvort málsmeðferð vegna umsókna um alþjóðlega vernd tryggði umsækjendum raunhæfa leið til að ná fram rétti sínum fyrir opinberu stjórnvaldi, sbr. 13. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. Í samræmi við framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu skyldi mat á meðferð umsókna um alþjóðlega vernd og móttöku og aðbúnaði umsækjanda í viðtökuríki taka mið af einstaklingsbundnum aðstæðum í hverju máli. Það var mat Útlendingastofnunar að málsmeðferð stjórnvalda í Noregi væri í samræmi við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Noregur og aðrar Evrópusambandsþjóðir hefðu gengist undir að framfylgja við afgreiðslu umsókna um alþjóðlega vernd, s.s. að framfylgja ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna frá árinu 1951 og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Fram kom að ekkert benti til þess að flutningur stefnanda til Noregs bryti í bága við 33. gr. Flóttamannasamningsins, 13. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu eða 1. og 2. mgr. 42. gr. útlendingalaga. Taldi Útlendingastofnun ljóst að stefnandi ætti raunhæfa möguleika á að leita réttar síns fyrir stjórnvöldum í Noregi og eftir atvikum fyrir Mannréttindadómstól Evrópu.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018 var enn fremur fjallað sérstaklega um 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga. Samkvæmt ákvæði 2. mgr. 36. gr. skal taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef útlendingur hefði slík sérstök tengsl við landið að nærtækast væri að hann fengi hér vernd eða ef sérstakar ástæður mæltu annars með því. Í ákvörðuninni er því lýst að fram hafi komið í viðtali við stefnanda að hann hefði ekki nein tengsl við Ísland. Þar að auki væri ekkert í gögnum málsins sem benti til þess að stefnandi hefði slík tengsl við landið að beita bæri ákvæði 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga.

Við mat á því hvað fælist í sérstökum ástæðum samkvæmt 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga taldi Útlendingastofnun að stjórnvöld hefðu ríkt svigrúm. Útlendingastofnun væri bundin af réttmætisreglu stjórnsýsluréttar og því þyrftu þau sjónarmið sem litið væri til að vera málefnaleg. Taldi Útlendingastofnun að helst þyrfti að líta til tveggja þátta við mat á því hvort sérstakar ástæður væru fyrir hendi í máli umsækjanda og það væri hvort að hann væri í sérstaklega viðkvæmri stöðu og aðstæður og ástand í viðtökuríki. Þá vísaði stofnunin einnig til framkvæmdar kærunefndar útlendingamála sem lýsti sér í því að viðkvæm staða umsækjanda skyldi hafa aukið vægi andspænis sjónarmiðum er tengdust m.a. skilvirkni við meðferð umsókna og mikilvægis samvinnu aðildarríkja Dyflinnarsamstarfsins. Ef viðkvæm staða umsækjenda að mati stjórnvalda yrði talin leiða til þess að hann myndi eiga erfitt uppdráttar í viðtökulandi svo sem vegna heilsufars, aldurs, þungunar eða mismunar sem viðkomandi einstaklingur yrði fyrir sökum kynhneigðar, kynþáttar eða kyns, eða fyrri reynslu einstaklinga, t.d. fórnarlömb mansals, ofbeldis og pyndinga, þá skyldi það sjónarmið hafa mikið vægi við matið samkvæmt framkvæmd kærunefndar útlendingamála. Í þeim tilvikum bæri að líta svo á að sérstakar ástæður væru fyrir hendi í málinu og það skyldi almennt tekið til efnismeðferðar.

Í framhaldinu lýsti Útlendingastofnun þeirri afstöðu sinni að þar sem ekkert hefði komið fram í viðtali við stefnanda sem benti til þess að hann myndi eiga erfitt uppdráttar í Noregi umfram aðra í hans stöðu var það mat Útlendingastofnunar með vísan til þess sem rakið var, að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda, að hann myndi almennt ekki eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki og að sérstakar ástæður í skilningi 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga ættu ekki við um mál hans. Þar sem stefnandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd þann 25. október 2017 og því væru ekki liðnir 12 mánuðir frá því að hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi taldi Útlendingastofnun ekki að síðari málsliður 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga ætti við.

Útlendingastofnun fjallaði einnig um það í ákvörðun sinni hvort veita ætti stefnanda alþjóðlega vernd á grundvelli ríkisfangsleysis, sbr. 39. gr. útlendingalaga. Útlendingastofnun rakti lögskýringargögn við ákvæðið þar sem fram kæmi að ef umsækjandi um alþjóðlega vernd á grundvelli flóttamannasamningsins óskaði jafnframt eftir stöðu ríkisfangslauss einstaklings skyldi leysa úr þeim málum samhliða. Svo sem fyrr væri rakið væri stjórnvöldum heimilt að synja því að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef heimilt væri að krefja annað ríki sem tæki þátt í samstarfi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar um að taka við umsækjanda, sbr. clið 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga. Í máli stefnanda hefðu norsk stjórnvöld, sbr. samþykki dags. 8. nóvember 2017, þegar samþykkt að taka við stefnanda á grundvelli dliðar 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Þar með væru skilyrði cliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga uppfyllt. Tali stofnunin ljóst af 1., 2. og 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar að ríkisfangslausir einstaklingar heyrðu undir reglugerðina.

Með vísan til þess að efnismeðferð umsókna um alþjóðlega vernd og umsókna um stöðu ríkisfangsleysis einstaklinga héldust í hendur samkvæmt útlendingalögum taldi Útlendingastofnun með vísan til heimildar til að krefja Noreg um að taka við umsókn umsækjanda um alþjóðlega vernd á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins að heimild til að synja efnismeðferð umsóknar umsækjanda næði til málsástæðna sem vörðuðu umsókn um alþjóðlega vernd, bæði á grundvelli ríkisfangsleysis og á þeim grundvelli að hann væri flóttamaður. Væri því ekki tilefni til frekari umfjöllunar um málsástæður umsækjanda sem vörðuðu ríkisfangsleysi. Þá vildi Útlendingastofnun taka fram að ekkert benti til annars en að norsk stjórnvöld skoðuðu og tækju tillit til þess ef umsækjandi kvæðist vera ríkisfangslaus.

Niðurstaða Útlendingastofnunar var á þá leið að aðstæður stefnanda féllu ekki undir ákvæði 16. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Þá taldi Útlendingastofnun heldur ekki að aðstæður í máli stefnanda væru slíkar að ástæða væri til að beita undanþáguákvæði 1. mgr. 17. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, svokallaðri fullveldisreglu, í máli hans. Af því leiddi að stefnandi skyldi yfirgefa Ísland og að senda bæri hann til Noregs. Var tekið fram að ákvörðunin væri tekin með vísan til cliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga.

Stefnandi kærði ákvörðun Útlendingastofnunar með stjórnsýslukæru, dags. 30. janúar 2018 til kærunefndar útlendingamála. Krafðist stefnandi þess aðallega að kærunefndin ógilti ákvörðun Útlendingastofnunar og að umsókn hans um alþjóðlega vernd yrði tekin til efnismeðferðar. Til vara krafðist stefnandi þess að staða hans sem ríkisfangslauss einstaklings yrði viðurkennd og að honum yrði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli ríkisfangsleysis.

Með úrskurði, dags. 10. apríl 2018 í máli nr. 175/2018 staðfesti kærunefndin ákvörðun Útlendingastofnunar. Í úrskurðinum rakti kærunefndin lagagrundvöll ákvörðunarinnar, m.a. clið 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga og dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Í úrskurðinum segir meðal annars svo um þetta atriði:

„Í 49. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar segir m.a. að reglugerðin gildi um umsóknir um alþjóðlega vernd sem lagðar séu fram frá og með fyrsta degi sjötta mánaðar eftir gildistöku hennar og frá og með þeim degi gildi hún um allar beiðnir um að umsækjandi verði tekinn í umsjá eða um endurviðtöku umsækjanda, óháð því hvenær umsóknin hafi verið lögð fram. Að mati kærunefndar leikur því ekki vafi á því að umsókn kæranda um alþjóðlega vernd fellur undir ákvæði núgildandi Dyflinnarreglugerðar.

Í 1. mgr. 27. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar segir að umsækjandi eða annar einstaklingur, eins og um getur í c eða dlið 1. mgr. 18. gr., skuli eiga rétt til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns, í formi kæru eða endurskoðunar fyrir dómstóli á málsatvikum og lagaatriðum vegna ákvörðunar um flutning, sjá í því sambandi dóma dómstóls Evrópusambandsins í máli M-x-x G-x-x gegn Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (mál nr. C63/15 frá 7. júní 2016) og G-x-x K-x-x gegn Migrationsverket (mál nr. C155/15 frá 7. júní 2016).

Fyrir liggur að Noregur hefur samþykkt viðtöku á kæranda og umsókn hans um alþjóðlega vernd á grundvelli 2. mgr. 3. gr., sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sbr. bréf þess efnis dags. 8. nóvember 2017. Í 1. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sem kærandi vísar m.a. til í greinargerð sinni, kemur m.a. fram að aðildarríkin skuli taka til meðferðar sérhverja umsókn um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur leggi fram á yfirráðasvæði einhvers aðildarríkjanna. Aðeins það aðildarríki sem beri ábyrgð, samkvæmt þeim viðmiðunum sem mælt sé fyrir í III. kafla, skuli taka umsóknina til meðferðar. Hins vegar kemur fram í 2. mgr. ákvæðisins að ef ekki sé unnt að tilnefna eitthvert aðildarríki sem beri ábyrgð á grundvelli viðmiðananna, sem tilgreindar séu í reglugerðinni, skuli það aðildarríki, þar sem fyrst var lögð fram umsókn um alþjóðlega vernd, bera ábyrgð á meðferð hennar. Ljóst er af gögnum málsins að kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd í Noregi árið 2000 og að norsk stjórnvöld telji sig bera ábyrgð á umsókninni á framangreindum grundvelli. Kærunefnd telur ljóst að Noregur beri ábyrgð á umsókn kæranda um alþjóðlega vernd, enda gefi fyrirliggjandi gögn í málinu ekki annað til kynna.

Í ljósi framangreinds er það mat kærunefndar að ákvæði reglugerðarinnar standi ekki í veg fyrir því að heimilt sé að krefja norsk yfirvöld um að taka við kæranda. Eru skilyrði cliðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.“

Kærunefndin lýsti þeirri afstöðu í úrskurðinum að gögn málsins gæfu ekki til kynna að líkamlegir og andlegir kvillar stefnanda næðu því alvarleikastigi að hann teldist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu að því er varðaði meðferð máls hans hér á landi, enda yrði ekki talið að aðstæður hans væru þess eðlis að hann hefði sérstakar þarfir sem taka þyrfti tillit til við meðferð máls hér eða að hann gæti ekki að fullu eða með engu móti nýtt sér rétt eða uppfyllt skyldur sem kveðið væri á um í lögum um útlendinga án aðstoðar eða sérstaks tillits, sbr. 6. tölul. 3. gr. og 25. gr. laga um útlendinga Þá kom fram í úrskurðinum að kærunefnd útlendingamála hefði lagt mat á aðstæður og málsmeðferð í Noregi, m.a. með hliðsjón af upplýsingum úr ársskýrslu Amensty International 20172018 um Noreg, skýrslu Evrópsku hagstofunnar frá 4. október 2017, skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um stöðu mannréttindamála í Noregi frá 3. mars 2017. Einnig vísaði nefndin til upplýsinga úr skýrslum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá í maí 2016 sem og af heimasíðum norskra stjórnvalda. Rakti kærunefndin að af framangreindum skýrslum og gögnum mætti ráða að ríkisfangslausir einstaklingar sem sæktu um alþjóðlega vernd í Noregi dveldu í viðkomu eða móttökumiðstöðvum. Einstaklingar, sem hefðu fengið synjun á umsókn um alþjóðlega vernd í Noregi en sættu endursendingu þangað frá öðrum aðildarríkjum Dyflinnarreglugerðarinnar dveldu að jafnaði í viðkomumiðstöðvum. Í viðkomu og móttökumiðstöðvum í Noregi fengju umsækjendur fæði og klæði eftir þörfum, auk vasapeninga. Þá ættu umsækjendur sem hefðu fengið synjun á umsókn sinni rétt á nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Varðhald væri heimilt í ákveðnum tilvikum, s.s. ef umsækjandi sýndi ekki samstarfsvilja við að upplýsa um auðkenni sitt. Þá gætu ríkisfangslausir umsækjendur um alþjóðlega vernd sótt um ferðaskilríki hjá norsku útlendingastofnuninni, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum.

Í úrskurðinum segir síðan að stefnandi óttist við endursendingu til Noregs myndu norsk stjórnvöld hvorki senda hann til Djíbútí né til heimaríkis hans Sómalíu, heldur yrði hann áfram réttindalaus í Noregi án þess að geta yfirgefið landið á löglegan hátt. Fram kom að þann 7. mars sl. 2018 hafi kærunefnd borist í tölvupósti svör norsku útlendingastofnunarinnar við fyrirspurn nefndarinnar varðandi frestun réttaráhrifa, þjónustu, varðhald og aðstoð við heimför í málum einstaklinga á borð við stefnanda.

Fram kom að í svari norskra yfirvalda kæmi fram að varðhaldi væri ekki beitt sjálfkrafa við endurviðtöku en lögreglan framkvæmdi mat á hættu á flótta í hverju tilviki fyrir sig. Þá mætti ráða af svari norskra stjórnvalda að einstaklingar í sambærilegri aðstöðu og stefnandi gætu sótt um aðstoð við heimför hjá Alþjóðastofnun um fólksflutninga (e. International Organization for Migration) og norskum lögregluyfirvöldum.

Hvað varðaði þjónustu við einstaklinga í sambærilegri stöðu og stefnandi, meðan á dvöl hans í Noregi stæði, þá gæti hann óskað eftir félagslegri aðstoð hjá sveitarfélaginu þar sem hann hefði áður verið skráður. Væri viðkomandi synjað um fjárhagsaðstoð gæti hann óskað eftir því við norsku útlendingastofnunina að fá að dveljast í móttökumiðstöð. Sem stæði væru þó engar móttökumiðstöðvar í Osló og yrði einstaklingum í þessari stöðu boðið pláss á móttökumiðstöð annars staðar í Noregi þar sem pláss væri laust.

Þá kom fram að stefnandi bæri fyrir sig að verulegur vafi léki á því að hann myndi fá vandaða og efnislega meðferð yrði honum snúið til baka til Noregs. Fram kom að í fyrirliggjandi gögnum málsins kæmi fram að stefnandi hefði þegar kært ákvörðun norsku útlendingastofnunarinnar, um brottvísun og endurkomubann, til kærunefndar útlendingamála í Noregi (n. Utlendingsnemnda). Þá hafi stefnandi farið með mál sitt fyrir dómstóla og notið við það réttaraðstoðar.

Í úrskurðinum er einnig rakið að skilyrði endurupptöku samkvæmt norskum lögum, gætu verið uppfyllt ef nýjar upplýsingar eða gögn lægju fyrir í máli umsækjanda um alþjóðlega vernd, aðstæður hefðu breyst í málinu eða ef verulegir annmarkar væru á fyrri málsmeðferð. Enn fremur gæti umsækjandi borið synjun um endurupptökubeiðni undir norska dómstóla. Hefði umsækjandi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í öðru aðildarríki Dyflinnarreglugerðarinnar eftir synjun á umsókn sinni í Noregi yrði umsókn viðkomandi þó ekki endurskoðuð sjálfkrafa í kjölfar endursendingar til Noregs heldur þyrfti umsækjandinn sjálfur að leggja slíka umsókn fram. Þá gætu umsækjendur, sem teldu á sér brotið í samskiptum sínum við stjórnvöld, kvartað til umboðsmanns norska þingsins (n. Sivilombudsmannen).

Kærunefndin lýsti því í kjölfarið að hún réði af þessu sem og gögnum málsins að stefnandi hefði fengið og kæmi til með að fá vandaða og efnislega meðferð í Noregi og njóta raunhæfra réttarúrræða fyrir stjórnvöldum og dómstólum Noregs. Þá bæri að geta þess að umsækjendur um alþjóðlega vernd ættu þess kost að leggja fram beiðni fyrir Mannréttindadómstól Evrópu um bráðabirgðaráðstöfun samkvæmt 39. gr. málsmeðferðarreglna dómstólsins, teldu þeir endanlega niðurstöðu um synjun á alþjóðlegri vernd og brottvísun til heimaríkis hafa í för með sér hættu á ofsóknum eða að um meðferð væri að ræða sem bryti í bága við ákvæði mannréttindasáttmálans.

Kærunefndin fjallaði því næst um þá málsástæðu stefnanda að norsk yfirvöld sendu sómalska umsækjendur um alþjóðlega vernd aftur til heimaríkis þrátt fyrir að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hvetti ríki til að snúa engum gegn vilja sínum til svæða í mið og suðurhluta Sómalíu sem væru undir áhrifum stríðsátaka, teldust óörugg í kjölfar slíkra átaka eða væru undir áhrifum óopinberra herskárra hópa. Taldi kærunefndin að þessi málsástæða ætti ekki við í máli stefnanda þar sem norsk stjórnvöld teldu stefnanda ekki vera frá Sómalíu. Kærunefndin tók þó fram að samkvæmt ofangreindum skýrslum og gögnum, sem nefndin hefði kynnt sér, endurmætu norsk stjórnvöld reglulega öryggisástand í ákveðnum löndum, þ.á.m. Sómalíu, og jafnframt möguleikann á flutningum innanlands. Samkvæmt mati kærunefndar útlendingamála bæru gögn málsins með sér að í Noregi væri almennt veitt fullnægjandi vernd gegn brottvísun umsækjenda um alþjóðlega vernd til landa þar sem einstaklingar ættu á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi væri ógnað (nonrefoulement), sbr. 73. gr. norskra laga um útlendinga (n. lov om utlendingers adgang til riket og deres opphold her). Væri þá sérstaklega litið til þess að framlögð gögn stefnanda og þau gögn sem kærunefnd hefði kynnt sér bentu eindregið til þess að málsmeðferð norskra yfirvalda væri fullnægjandi.

Kærunefnd útlendingamála rakti síðan að athugun nefndarinnar á aðstæðum umsækjenda um alþjóðlega vernd í Noregi hefði ekki leitt í ljós gögn sem gæfu tilefni til að líta svo á að aðstæður eða móttökuskilyrði þeirra þar í landi væru þess eðlis að hætta væri á að endursending stefnanda þangað bryti í bága við 1. eða 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga eða 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá bentu öll gögn til þess að kæranda væru tryggð úrræði til að leita réttar síns í Noregi bæði fyrir landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Enn fremur væri haft til hliðsjónar að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefði ekki lagst gegn endursendingu umsækjenda um alþjóðlega vernd til Noregs á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar.

Í framhaldinu fjallaði kærunefndin síðan um einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda. Taldi kærunefndin að stefnandi kæmi ekki til með að eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar eða að hann gæti vænst þess að staða hans yrði verulega síðri en staða almennings þar, þ.á.m. vegna kynþáttar. Þá gæfu gögn málsins ekki til kynna að stefnandi glímdi við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan eða lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, sbr. viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017. Ekki væri fyrir hendi ástæða í máli stefnanda er varðaði heilsufar hans sem væri svo einstaklingsbundin og sérstök að ekki yrði framhjá henni litið, sbr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Fram kom að af þeim gögnum sem kærunefnd hefði skoðað um heilbrigðiskerfið í Noregi væri það mat nefndarinnar að ekki væru forsendur til annars en að leggja til grundvallar í málinu að stefnanda biði fullnægjandi og aðgengileg heilbrigðisþjónusta þar í landi. Að því er varðar tilvísun stefnanda til úrskurðar kærunefndar nr. 582/2017 taldi kærunefndin að ekki væri hægt að jafna stöðu stefnanda við stöðu kærandans í framangreindu máli.

Í úrskurði kærunefndarinnar er einnig rakið að kærunefndin leggi þann skilning í málsástæður stefnanda að hann byggði á því að einstaklingsbundnar aðstæður hans, sem einstaklings sem hefði verið veitt vernd í Noregi en síðar verið sviptur norskum ríkisborgararétti, væru með þeim hætti að sérstakar ástæður ættu við í máli hans. Hefði hann vísað til þess að hann hefði ekki rétt til félagslegrar aðstoðar og þjónustu í Noregi. Þá hefði hann lýst því að það væri ógerlegt fyrir hann að yfirgefa Noreg vegna aðstæðna sinna.

Kærunefnd útlendingamála taldi hins vegar að með vísan til gagna frá norsku útlendingastofnuninni væri upplýst að stefnandi gæti óskað eftir félagslegri aðstoð hjá norskum stjórnvöldum, annars vegar sveitarfélögum og hins vegar norsku útlendingastofnuninni. Þá teldi kærunefnd upplýst að stefnanda gæti óskað eftir aðstoð við heimferð frá norskum yfirvöldum og Alþjóðastofnun um fólkflutninga en í því sambandi liti kærunefnd m.a. til þess að gögn málsins renndu ekki stoðum undir fullyrðingu stefnanda um að hann hafi reynt að komast frá Noregi en að norsk stjórnvöld hafi ekki veitt honum fullnægjandi aðstoð til þess. Að mati kærunefndar bentu gögnin því ekki til þess að aðstæður stefnanda væru með þeim hætti, sem lýst væri í greinargerð til kærunefndar, að stefnandi yrði algjörlega réttindalaus í Noregi og jafnframt ógerlegt að yfirgefa landið.

Kærunefndin tók fram að samkvæmt gögnum málsins væri mál stefnanda varðandi sviptingu norsks ríkisborgararéttar og brottvísun frá Noregi enn til meðferðar í norska dómskerfinu. Að mati kærunefndar væru aðstæður stefnanda að þessu leyti ekki með þeim hætti að sérstakar ástæður væru fyrir hendi í máli hans í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Fram kom að að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda væri það mat kærunefndar að ekki væru fyrir hendi sérstakar ástæður sem mæltu með því að mál hans yrði tekið til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Þá kom fram að stefnandi kvaðst í viðtölum hjá Útlendingastofnun, dags. 31. október og 19. desember 2017, ekki hafa sérstök tengsl við Ísland. Þar að auki væri ekkert í gögnum málsins sem benti til þess að stefnandi hefði slík tengsl við landið að beita bæri ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Þá taldi kærunefnd ljóst að síðari málsliður 2. mgr. 36. gr. ætti ekki við í máli stefnanda þar sem ekki væru liðnir 12 mánuðir frá því að stefnandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi, en hann lagði fram umsókn sína þann 25. október 2017.

Í úrskurði kærunefndarinnar var einnig fjallað um kröfu stefnanda um að staða hans sem ríkisfangslauss einstaklings yrði viðurkennd af íslenskum stjórnvöldum og að honum yrði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli ríkisfangsleysis, sbr. 39. gr. laga um útlendinga. Fram kom að stefnandi byggði m.a. á því að grundvallarmunur væri á máli hans og málavöxtum í úrskurði kærunefndar nr. 527/2017, frá 24. október 2017, þar sem ekkert benti til þess að norsk stjórnvöld myndu taka tillit til ríkisfangsleysis hans.

Kærunefndin rakti í kjölfarið 1. mgr. 39. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga, þar sem fram kæmi að ríkisfangslaus einstaklingur sem staddur væri hér á landi en teldist ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. og væri ekki útilokaður frá réttarstöðu ríkisfangsleysis samkvæmt 41. gr. hefði sjálfstæðan rétt til alþjóðlegrar verndar á grundvelli ríkisfangsleysis síns samkvæmt umsókn. Í lögskýringargögnum við ákvæðið kæmi fram að kæmi upp að umsækjandi um alþjóðlega vernd á grundvelli flóttamannasamningsins óskaði jafnframt eftir stöðu ríkisfangslauss einstaklings skyldi leysa úr þeim málum samhliða. Fram kom að kærunefnd ítrekaði að samkvæmt clið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga væri stjórnvöldum heimilt að synja því að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef heimilt væri að krefja annað ríki sem tæki þátt í samstarfi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar um að taka við umsækjanda. Eins og áður hefði komið fram hefðu norsk stjórnvöld samþykkt viðtöku á kæranda á grundvelli 2. mgr. 3. gr., sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Væru skilyrði cliðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Þá var rakið í úrskurðinum að í 1. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar væri mælt fyrir um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða aðildarríki bæri ábyrgð á meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur legði fram í einu aðildarríkjanna. Í clið 2. gr. reglugerðarinnar kæmi fram að skilgreiningin á umsækjanda væri ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur sem hefði lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd sem enn lægi ekki endanleg ákvörðun fyrir um. Í 1. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar kæmi m.a. fram að aðildarríkin skyldu taka til meðferðar sérhverja umsókn um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur legði fram á yfirráðasvæði einhvers aðildarríkjanna. Væri því ljóst af þessum ákvæðum Dyflinnarreglugerðarinnar að ríkisfangslausir einstaklingar heyrðu undir reglugerðina. Með vísan til ofangreindra skýrslna og gagna, þ.á.m. upplýsinga frá norsku útlendingastofnuninni, tók kærunefnd útlendingamála fram að nefndin teldi ekki forsendur til annars en að leggja til grundvallar að stefnandi gæti farið fram á skoðun á þessum þætti máls síns hjá norskum yfirvöldum, en Noregur væri m.a. aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu ríkisfangslausra einstaklinga frá árinu 1954.

Þótt orðalag 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga, benti til þess að ákvæðið tæki eingöngu til umsókna um alþjóðlega vernd samkvæmt 37. gr. laganna taldi kærunefnd útlendingamála, með vísan til heimildar til að krefja Noreg um að taka við umsókn hans um alþjóðlega vernd á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins, og í ljósi þess að efnismeðferð umsókna um alþjóðlega vernd og umsókn um stöðu ríkisfangsleysis einstaklinga héldust í hendur samkvæmt lögum um útlendinga, að heimild til að synja efnismeðferð umsóknar kæranda næði til málsástæðna sem vörðuðu umsókn um alþjóðlega vernd, bæði á grundvelli ríkisfangsleysis og á þeim grundvelli að hann væri flóttamaður. Væri því ekki tilefni til frekari umfjöllunar um málsástæður kæranda sem vörðuðu ríkisfangsleysi.

Að því er snertir málsmeðferð Útlendingastofnunar gerði kærunefndin athugasemdir við að Útlendingastofnun hefði ekki byggt ákvörðun sína á fyrirliggjandi upplýsingum um heilsufar stefnanda og því hefði rannsókn málsins að þessu leyti verið verulega áfátt. Vísaði kærunefndin þá til þess að í ákvörðun Útlendingastofnunar hefði verið fullyrt að stefnandi hafi ekki skilað inn heilsufarsgögnum sem staðfesti að hann glímdi við andlega erfiðleika. Í málinu lægi hins vegar fyrir að í kjölfar beiðni stefnanda hafi Dyflinnarteymi Útlendingastofnunar borist ýmis gögn frá norskum yfirvöldum, þ.á.m. læknisvottorð, dags. 20. október 2015. Af þeim sökum fæli fullyrðing Útlendingastofnunar um skil stefnanda á heilsufarsgögnunum í sér rangfærslu.

Kærunefndin gerði í kjölfarið alvarlega athugasemd við framangreinda rangfærslu í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda. Þótt af rökstuðningi stofnunarinnar yrði ekki lesið að tillit hafi verið tekið til framangreindra gagna við ákvörðunartöku hjá stofnuninni, sbr. 22. gr. stjórnsýslulaga, lægi fyrir að framangreind gögn voru meðal fyrirliggjandi málsgagna sem kærunefnd bárust frá stofnuninni. Þá lægi fyrir í reifun málsástæðna stefnanda í ákvörðun Útlendingastofnunar að stefnandi hefði borið fyrir sig að hann glímdi við áfallastreituröskun og hafi sú málsástæða því legið fyrir við ákvarðanatöku hjá stofnuninni. Þá kæmi fram í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. þann 19. desember 2017, að stefnanda hafi m.a. verið leiðbeint um að leggja fram upplýsingaskýrslu frá Göngudeild sóttvarna og leitaði hann til læknis eða sálfræðings væri honum bent á að fá skriflegar upplýsingar um heilsufar sitt og skila til Útlendingastofnunar. Fyrir lægi að stefnandi hefði ekki lagt fram frekari læknisfræðileg gögn í málinu.

Kærunefndin taldi að samkvæmt framansögðu væri rökstuðningur Útlendingastofnunar í máli stefnanda ekki í samræmi við 22. gr. stjórnsýslulaga. Kærunefnd taldi aftur á móti að gögn málsins bentu ekki til þess að skort hefði á rannsókn á þessum þætti málsins eða að í reynd hafi ekki verið lagt mat á heilsufar stefnanda á grundvelli fullnægjandi gagna í málinu. Að mati kærunefndar væri því ekki tilefni til að gera athugasemd við rannsókn málsins hjá Útlendingastofnun.

Kærunefndin áréttaði síðan að í málinu hefði komið fram að norsk stjórnvöld hefðu fallist á að taka við stefnanda og umsókn hans um alþjóðlega vernd á grundvelli ákvæða Dyflinnarreglugerðarinnar. Í ljósi alls ofangreinds væri það niðurstaða kærunefndar að rétt væri að synja því að taka til efnismeðferðar umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi og senda kæranda til Noregs með vísan til cliðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun Útlendingastofnunar var því staðfest.

III. Málsástæður aðila

Málsástæður stefnenda

Stefnandi byggir á því að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar sé haldinn margvíslegum form og efnisannmörkum sem leiða skuli til ógildingar.

Gildissvið Dyflinnarreglugerðarinnar

Stefnandi telur í fyrsta lagi að mál hans falli ekki undir ákvæði Dyflinnarreglugerðarinnar þar sem hann sótti um alþjóðlega vernd í Noregi fyrir gildistöku hennar. Vísar stefnandi þá til þess að Ísland gerðist aðili að Dyflinnarsamningnum árið 1990 með sérstökum samningi milli Evrópubandalagsins, Noregs og Íslands sem öðlaðist gildi þann 1. apríl 2001. Umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd í Noregi var lögð fram árið 2000, ári áður en Noregur gerðist aðili að Dyflinnarsamningnum frá árinu 1990 og 14 árum áður en núgildandi Dyflinnarreglugerð tók gildi.

Í íslenskum rétti hefur það grundvallarsjónarmið verði talið gilda um skil eldri laga og yngri að réttarstaða manns ákvarðist af lögum eins og þau eru hverju sinni. Þannig verði almennt að ráða málum til lykta á grundvelli reglna í nýjum lögum, svo fremi að ekki sé um ræða íþyngjandi breytingu, enda þótt atvik sem ráða beitingu lagareglu hafi átt sér stað að einhverju leyti fyrir gildistöku hennar. Vegna sjónarmiða um bann við afturvirkni íþyngjandi laga, verði ákvæðum hinna nýju laga þó ekki beitt, þegar þau leggja þrengri skorður við réttindum manna en eldri lög.

Stefnandi vísar til þess að það liggi fyrir að hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd í Noregi árið 2000. Á þeim tíma höfðu hvorki Noregur né Ísland gerst aðilar að Dyflinnarreglugerðinni. Stefnandi telur því ekki mögulegt að endursenda hann á grundvelli núgildandi Dyflinnarreglugerðar þar sem slíkt sé beiting á lögum með afturvirkum hætti. Stefnandi vísar til þess að honum var ekki synjað alþjóðleg vernd í Noregi. Þvert á móti hlaut stefnandi alþjóðlega vernd eða annars konar vernd í öðru ríki í skilningi aliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga nr. 80/2016. Mannúðarleyfið sem honum var veitt var endurnýjað í fjórgang og honum síðan veitt búsetuleyfi. Þá var alþjóðleg vernd hans úr gildi fallin, en hún hefur takmarkaðan gildistíma. Ríkisfangið öðlaðist hann í kjölfarið en með sviptingu þess missti hann rétt sinn til áframhaldandi dvalar í Noregi. Í ljósi þessa telur stefnandi að Útlendingastofnun hafi ekki verið heimilt að beita ákvæðum Dyflinnarreglugerðarinnar um að senda hann aftur til Noregs.

Stefnandi telur auk þess að honum hafi aldrei verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi. Samkvæmt clið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 geta íslensk stjórnvöld synjað því að taka til efnismeðferðar umsókn um hæli ef krefja má annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram á Íslandi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda. Stefnandi sótti ekki um alþjóðlega vernd í Noregi eftir að hann var sviptur norskum ríkisborgararétti sínum enda lá ljóst fyrir að honum yrði ekki veitt alþjóðleg vernd í Noregi í kjölfar þess að Útlendingastofnun Noregs hafði komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði gefið upp rangar upplýsingar um frá hvaða ríki hann væri við umsókn sína um vernd í Noregi árið 2000.

Stefnandi telur að Útlendingastofnun hafi ekki heimild að byggja endursendingu stefnanda á clið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 þar sem ákvæði á aðeins við ef heimilt er að krefja annað ríki um meðferð umsóknar á grundvelli dliðar 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, þar sem umsókn hans um alþjóðlega vernd hafi ekki verið synjað í Noregi. Af þeim sökum telur stefnandi að ekki hafi verið lagastoð fyrir endursendingu hans til Noregs og að taka hefði átt umsókn hans um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar hér á landi samkvæmt meginreglu 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Slíkt fari í bága við lögmætisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Að auki kemur ekkert fram í ákvörðun Útlendingastofnunnar um það á hvaða grundvelli Útlendingastofnun telur ábyrgð norskra stjórnvalda byggjast, þ.e. hvaða ákvæði III. kafla reglugerðarinnar eigi við um stefnanda. Aðeins er vísað til 2. mgr. 3. gr., sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Ljóst er að stefnandi kom til Noregs í ágúst árið 2000 og sótti um alþjóðlega vernd. Í kjölfarið var stefnanda veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða í Noregi og var leyfið útgefið fjórum sinnum. Stefnandi fékk ótímabundið dvalarleyfi í Noregi árið 2005 og fékk ríkisborgararétt í byrjun árs 2008. Stefnandi var sviptur ríkisborgararétti árið 2015 þar sem grunur lék á að hann hafi sagt ósatt til um þjóðerni þegar hann sótti um hæli í Noregi árið 2000. Stefnandi bar þá ákvörðun undir norska dómstóla.

Það liggur fyrir í málinu að stefnanda hefur aldrei verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi, þvert á móti var umsókn hans um alþjóðlega vernd raunar samþykkt og öðlaðist hann mannúðarleyfi þar í landi og síðar ótímabundið dvalarleyfi og loks norskan ríkisborgararétt árið 2008. Stefnanda hefur því aldrei verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi heldur var ákvörðun um veitingu ríkisborgararéttar afturkölluð. Samþykki Noregs fyrir viðtöku stefnanda byggir því ekki á 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, heldur eingöngu á því að stefnandi hafi áður sótt um hæli þar í landi og fengið synjun, sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Að mati stefnanda er sú heimfærsla röng og á ekki við rök að styðjast í ljósi þess að stefnanda hefur aldrei verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi.

Heimild stefnanda til dvalar í Noregi sem hann hafði á grundvelli ríkisborgararéttar síns var ógilt 22. júní 2015. Stefnandi kom hingað til lands þann 25. október 2017. Þá voru liðnir 28 mánuðir frá að dvalarleyfi hans var ógilt með ákvörðun norsku útlendingastofnunarinnar. Í 1. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðar kemur fram að ef umsækjandi er handhafi gilds dvalarleyfis skuli aðildarríkið sem gaf út skjalið bera ábyrgð á meðferð umsóknar hans um alþjóðlega vernd. Hins vegar kemur fram í síðari hluta 4. mgr. 12. gr. laga Dyflinnarreglugerðar að ef umsækjandi er handhafi eins eða fleiri dvalarskjala, sem hafa runnið út fyrir meira en tveimur árum, eða einnar eða fleiri vegabréfsáritana, sem hafa runnið út fyrir meira en sex mánuðum, sem gerðu honum kleift að koma inn á yfirráðasvæði aðildarríkis og hafi hann ekki yfirgefið yfirráðasvæði aðildarríkjanna skuli aðildarríkið, þar sem umsóknin um alþjóðlega vernd er lögð fram, bera ábyrgð á umsókn umsækjanda. Ábyrgð Noregs sem ríkið hafði mögulega á grundvelli þess að stefnandi var þar ríkisborgari og hafði því heimild til dvalar í landinu sem slíkur, var fallin úr gildi þegar stefnandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi og Útlendingastofnun því ótækt að byggja ákvörðun sína á þeirri málsástæðu.

Málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttar

Stefnandi byggir á því að annmarkar hafi verið á málsmeðferð Útlendingastofnunar og kærunefnd útlendingamála sem leiðir til þess að ógilda beri ákvörðun Útlendingastofnunnar og úrskurð kærunefndar útlendingamála.

Stefnandi telur að Útlendingastofnun hafi borið að taka tillit til læknisfræðilegra gagna við mat á sérstakri stöðu hans. Stefnandi byggir á að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við mat á þessu. Í 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016 segir að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016 ber Útlendingastofnun að tryggja, eins fljótt og kostur er, að fram fari, með aðstoð viðeigandi sérfræðinga, einstaklingsbundin greining á því hvort umsækjandi teljist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tl. 3. gr. laga nr. 80/2016. Í ljósi þess að Útlendingastofnun sinnti ekki þessari skyldu sinni ber að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunnar.

Stefnandi vísar til þess að í ákvörðun Útlendingastofnunar komi fram að stefnandi hafi ekki skilað inn heilsufarsgögnum eða öðru sem staðfesti að hann glími við andlega erfiðleika. Stefnandi lagði hins vegar fram vottorð frá læknum í Noregi sem staðfest að hann þjáist af áfallastreituröskun og læknisvottorð frá göngudeild sóttvarna. Útlendingastofnun hafi ekki tekið tillit til læknisfræðilegra gagna stefnanda frá Noregi þar sem skýrlega komu fram upplýsingar um heilsufar stefnanda. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála er þetta staðfest þar sem Útlendingastofnun hafi látið undir höfuð leggjast að framkvæma greiningu í skilningi 1. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016. Rannsókn málsins hafi því með réttu verið verulega áfátt. Með réttu hefði Útlendingastofnun átt að framkvæma slíka greiningu og skoða gögn málsins með ítarlegum hætti líkt og ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og lög um Útlendinga nr. 80/2016 kveða á um. Ákvörðun Útlendingastofnunar var því tekin á grundvelli ófullnægjandi upplýsinga, þar sem Útlendingastofnun tók ekki framlögð gögn til grundvallar við mat á því hvort stefnandi teljist vera einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. tl. 3. gr. útlendingalaga og ber því að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunnar á þeim grundvelli.

Stefnandi telur sig falla undir skilgreiningu 6. tl. 3. gr. laga nr. 80/2016 um einstakling í sérstaklega viðkvæmri stöðu. Hann hafi fengið dvalarleyfi í Noregi af mannúðarástæðum þegar hann var 14 ára gamall. Stefnandi var í fóstri hjá norskri fjölskyldu, lauk háskólanámi og starfaði sem sérfræðingur á norsku sjúkrahúsi til ársins 2015. Það ár hafi norsk yfirvöld þá komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi sagt ósatt til um ríkisfang sitt þegar hann kom til landsins 14 ára gamall og svipt stefnanda norskum ríkisborgararétti sem og leyfi til að dvelja og starfa í landinu. Í kjölfar þessa missti stefnandi allt sitt, sem og rétt til félagslegrar aðstoðar og þjónustu en síðustu mánuðina áður en hann kom til Íslands fékk hann inni hjá vinum sínum og var að öllu leyti upp á náð og miskunn annarra kominn. Stefnandi lagði fram við umsókn sína um alþjóðlega vernd hjá Útlendingastofnun vottorð frá læknum í Noregi sem staðfesta að hann þjáist af áfallastreituröskun auk þess sem hann lýsti því í viðtali við Útlendingastofnun að hann ætti í erfiðleikum með svefn og þjáðist af ótta og kvíða. Að því sögðu er ljóst að verulegir vankantar voru á rannsókn Útlendingastofnunar.

Auk þess heldur stefnandi því fram að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar þegar stofnunin féllst ekki á að afla upplýsinga frá norskum stjórnvöldum um það á hvaða forsendum norsk stjórnvöld samþykktu endurviðtöku á stefnanda þegar fyrir lá að stefnandi hefur ekki verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi.

Þá byggir stefnandi á því að Útlendingastofnun hafi ekki gætt meðalhófs við töku ákvörðunar í málinu. Útlendingastofnun féllst ekki á að aðstæður stefnanda væru sérstakar í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, sbr. einnig 12. gr. laga nr. 37/1993. Í framkvæmd kærunefndar útlendingamála hafi skýrlega komið fram að viðkvæm staða umsækjenda skuli hafa aukið vægi andspænis sjónarmiðum sem tengjast m.a. skilvirkni við meðferð umsókn og mikilvægis samvinnu aðildarríkja Dyflinnarsamstarfsins. Við mat á því hvort sérstakar ástæður í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 eigi við þurfi að kanna hvort stefnandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki, annað hvort vegna einstaklingsbundinna aðstæðna sinna eða vegna almennra aðstæðna í viðtökuríki. Í þeim tilvikum sem annað eða bæði þessara atriða eiga við þá beri að líta svo á að sérstakar ástæður séu fyrir hendi í málinu og það skuli því almennt tekið til efnismeðferðar. Að mati stefnanda er engum vafa undirorpið að stefnandi myndi eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki, þ.e. Noregi, þar sem hann hafði misst öll sín réttindi og átti ekki einu sinni rétt á félagslegri aðstoð þar í landi og var hann á götunni og án húsnæðis, matar eða framfærslu frá norskum stjórnvöldum, þar sem honum var synjað um allt slíkt og tekin úr öllum kerfum í Noregi er hann var sviptur norska ríkisborgarréttinum sínum árið 2015.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var ekki tekið tillit til þess að stefnandi er ungur maður sem hefur verið á flótta frá barnsaldri og glímir við andlega vanheilsu vegna þessa. Auk þess var ekki tekið tillit til þess að við endursendingu til viðtökuríkis lá fyrir að hann naut engra réttinda eða félagslegrar aðstoðar, sem verða að teljast vera verulega vanvirðandi og ómannúðlegar aðstæður sem stefnandi er endursendur í til Noregs. Stefnanda var og er ekki fært að fara til Djíbútí þar sem stjórnvöld þar í landi hafa ekki fallist á að taka við honum þar sem hann hefur ekki ríkisfang þar í landi. Þá lá fyrir í málinu að norsk stjórnvöld höfðu neitað beiðni stefnanda um að fá ferðaskilríki til þess að ferðast til Sómalíu. Stefnandi var og hefur verið án allra réttinda í Noregi frá því hann var sviptur norskum ríkisborgararétti árið 2015. Enn fremur hefur honum verið ógerlegt að yfirgefa Noreg og snúa til Sómalíu eða Djíbútí þar sem hann er ríkisfangslaus einstaklingur. Það var fyrirséð við töku ákvörðunar Útlendingastofnunnar að stefnandi myndi eiga verulega erfitt uppdráttar í Noregi þar sem staðan hans er mjög sérstök og verulega viðkvæm þar í landi. Ljóst var að stefnandi myndi eiga verulega erfitt uppdráttar vegna einstaklingsbundinna aðstæðna sinna þar sem hann er algjörlega réttindalaus í Noregi og norsk stjórnvöld höfðu ítrekað hafnað því að senda hann til annarra ríkja. Að mati stefnanda voru skilyrði um sérstakar aðstæður uppi í máli stefnanda sem leiða hefðu átt til þess að umsókn hans alþjóðlega vernd yrði tekin til efnismeðferðar hér á landi. Að þessu sögðu þykir Útlendingastofnun ekki hafa gætt meðalhófs við ákvörðun sína og beri því að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunnar.

Ákvæði 42. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga Stefnandi vísar til grundvallarreglunnar um nonrefoulement, bann við brottvísun eða endursendingu einstaklinga til ríkja þar sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu. Reglan endurspegli þá skyldu alþjóðasamfélagsins að tryggja að hver einstaklingur fái notið alþjóðlegra viðurkenndra mannréttinda, þ.á.m. réttarins til lífs auk frelsis gegn pyndingum og annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð. Nonrefoulement er jafnframt grundvallarregla í þjóðarétti (e. customary international law) og er því bindandi fyrir öll ríki, án tillits til alþjóðasamninga. Reglan hefur þó verið tekin beint eða óbeint upp í fjölda alþjóðlegra samninga en þar ber helst að nefna 33. gr. Flóttamannasamningsins, 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og 7. gr. Samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var ekki fallist á að sérstakar ástæður stefnenda hafi gert íslenskum stjórnvöldum heimilt að taka umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi til efnislegrar meðferðar. En stefnandi telur að það hafi verið ótækt að senda hann til Noregs þar sem að hans hafi beðið þar algjört réttindaleysi og hans eina ráð til að halda áfram með líf sitt væri að koma sér til Sómalíu á fölsuðum skilríkjum en ljóst var að Noregur mundi ekki gefa út ferðaskilríki fyrir stefnanda svo hann geti farið til Sómalíu, enda gaf hann eftir sómalska ríkisborgararéttinn sinn er hann fékk norska ríkisborgararéttinn. Aukinheldur byggði norska ríkið á því að ástæðan fyrir því að stefnandi var sviptur norskum ríkisborgararétti sínum var hann væri ekki frá Sómalíu og af þeim sökum gátu norsk yfirvöld ekki endursent stefnanda til Sómalíu né veitt honum ferðaskilríki þangað.

Með vísan til 3. mgr. 36. gr., sbr. 2. mgr. 42. gr., laga nr. 80/2016 um útlendinga telur stefnandi að íslenskum stjórnvöldum hafi borið skylda til að taka umsókn hans um alþjóðlega vernd hér á Íslandi til efnislegrar meðferðar á grundvelli sérstakra aðstæðna stefnanda. Að mati stefnanda felur reglan í sér bæði bann við beinni endursendingu einstaklings til ríkis þar sem líf hans og frelsi kann að vera í hættu (e. direct refoulement) og jafnframt endursendingu til þriðja ríkis ef fyrirsjáanlegt er að það muni senda hann áfram í slíka hættu (e. indirect refoulement).

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna gaf á árinu 2016 út skýrslu sína varðandi endursendingar til mið og suðurhluta Sómalíu. Í skýrslunni kemur fram að stofnunin leggist gegn þvinguðum endursendingum til Suður og MiðSómalíu og segir að almennar reglur um bann við endursendingum til svæða þar sem líf og öryggi geti verið í hættu (nonrefoulement) geti átt við þegar um sé að ræða þvingaðar endursendingar til Suður og MiðSómalíu.

Í skýrslunni er öryggisástandinu lýst sem sveiflukenndu og að átök ættu sér stað m.a. á milli ættbálka og fyrir tilstilli hryðjuverkasamtakanna AlShabaab. Auk þess sé hjálparherinn, AMISOM, talinn valdur af grófum mannréttindabrotum. Almennir borgarar eru sagðir verða fyrir miklum áhrifum af ástandinu. Almennir borgarar láta lífið, særast, verða fyrir frelsissviptingum og kynferðisofbeldi. Fram kemur að lögreglu og öryggissveitir skorti getu til að veita borgurum vernd og að stjórnvöld hafi ekki fulla stjórn á þeim. Lögreglu og hermenn eru einnig valdir að alvarlegum mannréttindabrotum, þ.á.m. drápum, nauðgunum og fjárkúgunum. Lögregla er sögð vera ófær um að koma í veg fyrir glæpi og dómstólar sagðir meira og minna óvirkir. Þannig hafi glæpatíðni stórlega vaxið. Samkvæmt skýrslunni er áætlað að um 1,1 milljón einstaklinga séu á flótta innanlands (IDP) á svæðum Mið og SuðurSómalíu. Fram kemur að staðið hafi verið fyrir mörgum árásum á stofnanir og fyrirtæki í Mógadisjú, þ.m.t. opinberar stofnanir, mannúðarsamtök, flugvelli, spítala, hótel o.fl. Stjórn borgarinnar er sögð óvirk og stjórnarherinn, FGS, í erfiðleikum með að tryggja svo mikið sem lágmarksöryggi borgara.

Afstaða Flóttamannastofnunarinnar er á þann veg að við núverandi aðstæður hvetur hún ríki til að snúa ekki nokkrum einstaklingi gegn vilja sínum til svæða í Mið og SuðurSómalíu sem eru undir áhrifum af stríðsátökum, teljast óörugg eftir slík átök eða eru undir áhrifum óopinberra herskárra hópa. Í skýrslunni er sérstaklega tekið fram að stofnunin telji að fyrir þá sem flýja ofsóknir eða alvarlegan skaða af hálfu AlShabaab, sé vernd af hálfu ríkisins ekki möguleg í Mógadisjú, jafnvel þó borgin sé undir stjórn ríkisins eða hjálparhersins AMISOM.

Með ákvörðun um endursendingu til Noregs tóku íslensk stjórnvöld ákvörðun um að senda stefnanda til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, þ.e. til Sómalíu. Slík ákvörðun brytur í bága við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, 1. mgr. 68. gr. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, 2. og 3. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr.

62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. Flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna. Með vísan til 3. mgr. 36. gr., sbr. 42. gr., laga nr. 80/2016, og framangreindrar umfjöllunar verður að telja að íslenskum stjórnvöldum hafi borið skylda til að taka umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi til efnislegrar meðferðar, þar sem stefnandi hafði ástæðuríkan ótta um að verða endursendur til Sómalíu þar sem hans biðu ofsóknir, pyntingar eða hreinlega að verða tekin af lífi.

Ríkisfangleysi – 39. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016

Stefnandi telur að í máli hans hafi aðstæður verið með þeim hætti að taka hefði átt umsókn hans um alþjóðlega vernd á grundvelli ríkisfangsleysis til efnislegrar meðferðar á grundvelli 39. gr. laga nr. 80/2016. Stefnandi byggir á að hann hafi haft sjálfstæðan rétt til að leggja fram umsókn um alþjóðlega vernd þar sem hann er ríkisfanglaus. Ríkisfanglaus einstaklingur sem staddur er hér á landi en telst ekki flóttamaður skv. 37. gr. og er ekki útilokaður frá réttarstöðu ríkisfangsleysis samkvæmt 41. gr. hefur sjálfstæðan rétt til alþjóðlegrar verndar á grundvelli ríkisfangleysis síns samkvæmt umsókn. Samkvæmt athugasemdum við frumvarp til laga nr. 80/2016 merkir ríkisfangslaus einstaklingur sá einstaklingur sem ekkert ríki telur til ríkisborgara sinna samkvæmt landslögum. Hvorki Útlendingastofnun né kærunefnd útlendingamála hafi talið ástæðu til að taka umsókn stefnanda til efnismeðferðar á grundvelli þess að hann væri ríkisfangslaus. Af þeim sökum telur stefnandi að ógilda beri ákvörðun Útlendingastofnunnar.

Stefnandi sótti um viðurkenningu á stöðu sinni sem ríkisfangslaus einstaklingur hjá Útlendingastofnun og sótti um alþjóðlega vernd hér á landi. Ljóst er að stefnandi var ríkisfanglaus er hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi, þar sem hann var sviptur norska ríkisborgararétti sínum árið 2015 og afsalaði sér sómölskum ríkisborgararétti sínum árið 2008 þegar honum var veittur norskur ríkisborgararéttur. Enn fremur hafa stjórnvöld í Djíbútí neitað að taka við stefnanda þar sem hann sé ekki ríkisborgari þess lands. Í dómi héraðsdóms Reykjaness í máli nr. S204/2018 var staðfest að stefnandi væri án ríkisfangs við komu hans til landsins.

Eftir að stefnandi var endursendur til Noregs í september 2018 kom í ljós að norsk stjórnvöld tóku ekki tillit til ríkisfangleysis stefnanda og vísuðu honum ítrekað á dyr líkt og þau gerðu áður en hann sótti um alþjóðlega vernd á Íslandi. Norsk stjórnvöld vísuðu honum á dyr er hann óskaði eftir að verða endursendur til Sómalíu eða Djíbútí þess ríkis sem norsk stjórnvöld höfðu byggt ákvörðun sína á um að svipta stefnanda ríkisborgararétti vegna þess að hann væri ríkisborgari Djíbútí en ekki Sómalíu eins og hann hafði gefið upp við umsókn sína um hæli í Noregi árið 2000. Staðreyndin er sú að norsk yfirvöld geta ekki sent stefnanda til upprunaríkis Djíbútí þar sem ríkið neitar að taka við honum í ljósi þess að hann er ekki ríkisborgari þess lands.

Aukinheldur geta norsk stjórnvöld ekki endursent hann til Sómalíu þar sem hann þurfti að afsala sér sómölskum ríkisborgararétti sínum er hann fékk norskan ríkisborgararétt og af þeim sökum getur norska ríkið ekki sent hann þangað þar sem hann er ekki ríkisborgari Sómalíu. Norsk stjórnvöld viðurkenna ekki sómalskan uppruna stefnanda og telja hann koma frá Djíbútí þrátt fyrir að stjórnvöld þar í landi viðurkenni hann ekki sem ríkisborgara landsins. Þessar staðreyndir ýta enn frekar undir að stefnandi hafi verið ríkisfangslaus einstaklingur og því verið heimilt að byggja umsókn sína um alþjóðlega vernd á 39. gr. laga nr. 80/2016.

Þá er ekki skilyrði samkvæmd 39. gr. laga nr. 80/2016 að umsækjandi sé í lögmætri eða varanlegri dvöl hér á landi. Hefur það ekki áhrif þó stefnandi hafi komið á fölskum skilríkjum til landsins, sbr. dóm héraðsdóms Reykjaness í máli nr. S204/2018. Að þessu þykir ljóst að í máli hans séu aðstæður með þeim hætti að Útlendingastofnun bar skylda til að taka umsókn hans um vernd á grundvelli ríkisfangleysis til efnislegrar meðferðar. Af ofangreindri umfjöllun og í ljósi sérstakra aðstæðna stefnenda má ljóst vera að Útlendingastofnun hafi ekki verið heimilt að hafna því í ákvörðun sinni að taka umsókn stefnanda til efnislegrar meðferðar á grundvelli 39. gr. laga nr. 80/2016 og beri því að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunnar.

Málsástæður stefndu

Stefndu mótmæla sérstaklega þeirri málsástæðu að mál stefnanda falli ekki undir Dyflinnarreglugerðina og því skorti lagastoð fyrir synjun á efnismeðferð umsóknar hans um alþjóðlega vernd, sbr. clið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Vísa stefndu til þess að þessari málsástæðu hafi jafnframt verið haldið fram við meðferð máls stefnanda hjá kærunefnd útlendingamála, sbr. greinargerð vegna kæru, dags. 24. febrúar 2018.

Stefndu árétta sérstaklega að engin gögn styðja þá fullyrðingu sem fram kemur á bls. 6 í stefnu að stefnanda hafi „aldrei verið synjað um alþjóðlega vernd í Noregi, þvert á móti [hafi] umsókn hans um alþjóðlega vernd raunar [verið] samþykkt og öðlaðist hann mannúðarleyfi þar í landi […]“. Gögn málsins benda þvert á móti ótvírætt til þess að stefnandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í Noregi í ágúst 2000, sbr. t.d. ummæli hans í viðtali hjá Útlendingastofnun. Umsókninni hafi verið synjað en stefnandi fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða (n. opphold på humanitært grunnlag), sbr. t.d. dóm O-x-x T-x-x frá 12. mars 2017.

Samkvæmt framansögðu taldi kærunefnd útlendingamála ekki ástæðu til að ætla að viðtökusamþykki Noregs, dags. 8. nóvember 2017, væri byggt á röngum grundvelli enda lágu fyrir nefndinni ótvíræð gögn um að stefnandi hefði fyrst lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í Noregi, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, og að umsókn hans hafði verið synjað af norskum yfirvöldum, sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. reglugerðarinnar. Var því heimilt að krefja Noreg um að taka við stefnanda, sbr. clið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Í þessu sambandi hafði ekki þýðingu hvort heimilt hefði verið að krefja Noreg um að taka við honum á grundvelli 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar.

Að því er varðar tilvísun í stefnu til sjónarmiða um bann við afturvirkni íþyngjandi laga er jafnframt rétt að árétta að stjórnsýslumál stefnanda hér á landi hófst með þegar hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hjá íslenskum stjórnvöldum. Íslensk löggjöf breyttist ekki á meðan umsókn hans var til meðferðar hér að því er máli skipti fyrir meðferð hennar. Þá er í Dyflinnarreglugerðinni, sem hefur ekki lagagildi hér á landi, sérstakt gildistökuákvæði sem fjallar um hvernig fara á með umsóknir sem bárust fyrir gildistöku hennar, eins og að framan hefur verið rakið. Engin álitaefni varðandi afturvirkni laga eru því fyrir hendi í málinu. Sjónarmiðum um að farið hafi verið í bága við lögmætisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er mótmælt.

Stefndu mótmæla því að annmarkar hafi verið á málsmeðferð Útlendingastofnunar og kærunefnd útlendingamála sem leiði til þess að ógilda beri ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurð kærunefndar útlendingamála. Stefndu mótmæla einnig málsástæðu stefnanda um að ógilda beri ákvörðun Útlendingastofnunar vegna þess að Útlendingastofnun hafi ekki framkvæmt rannsókn eða greiningu á einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga um útlendinga og tilvísun stefnanda til þess að það sé staðfest í úrskurði kærunefndar útlendingamála að Útlendingastofnun hafi látið undir höfuð leggjast að framkvæma slíka greiningu.

Vegna þessarar fullyrðingar telja stefndu rétt að benda á að í úrskurði kærunefndarinnar er gerð athugasemd við rangfærslu í ákvörðun Útlendingastofnunar varðandi framlagningu gagna um heilsufar stefnanda hjá stofnuninni. Aftur á móti kemur skýrt fram sú afstaða nefndarinnar að gögn málsins bendi ekki til þess að skort hafi á rannsókn á þessum þætti málsins eða í reynd hafi ekki verið lagt mat á heilsufar stefnanda á grundvelli fullnægjandi gagna í málinu. Þá sé því rangt sem fram kemur í stefnu að kærunefnd útlendingamála hafi talið að Útlendingastofnun hafi „látið undir höfuð leggjast“ að framkvæma greiningu á einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda að því er varðar heilsufar hans.

Þótt ekki sé fyllilega ljóst af stefnunni að því sé jafnframt haldið fram að kærunefndin hafi jafnframt brotið málsmeðferðarreglur við meðferð málsins telja stefndu rétt að halda til haga að kærunefndin leit til læknisfræðilegra gagna sem stefnandi lagði fram við mat á einstaklingsbundnum aðstæðum hans. Þá var stefnanda leiðbeint um framlagningu frekari gagna af hálfu Útlendingastofnunar, en hann lagði ekki fram frekari gögn, eins og fjallað er um í úrskurði kærunefndarinnar. Enn fremur aflaði kærunefndin beint upplýsinga frá norskum stjórnvöldum varðandi aðstæður í Noregi í tengslum við mál stefnanda, þ.m.t. varðandi fjárhagsaðstoð og aðstoð við sjálfviljuga heimför, sbr. tölvupóst dags. 2. mars 2018 en svar norsku útlendingastofnunarinnar barst, dags. 7. mars 2018. Að mati stefndu var meðferð málsins í samræmi við rannsóknarreglur 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga, og leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga og er athugasemdum stefnanda mótmælt.

Stefndu mótmæla einnig því að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu vegna tilviks sem lýst er ofarlega á bls. 8 í stefnu. Að því er varðar málsástæðu stefnanda um að Útlendingastofnun hafi ekki gætt meðalhófs við töku ákvörðunar í málinu og hafi brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1993. Stefndu mótmæla þessari málsástæðu. Sé málsástæðunni einnig bent að kærunefnd er henni mótmælt.

Að því leyti sem málatilbúnaður stefnanda byggist á því að sérstakar ástæður í skilningi 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga séu fyrir hendi í málinu þar sem stefnandi komi til með að eiga erfitt uppdráttar í Noregi þar sem hann hafi misst öll réttindi sín þar og ekki átt rétt á félagslegri aðstoð þar, verið á götunni og án húsnæðis, matar eða framfærslu frá norskum stjórnvöldum þá er þessum málsástæðum og fullyrðingum í stefnu er mótmælt. Vísa stefndu þá til tölvupósts frá norsku útlendingastofnuninni, dags.

7. mars 2018, en þar komi fram að stefnandi gæti snúið sér til yfirvalda í Osló þar sem hann var áður skráður með lögheimili varðandi aðstoð við framfærslu. Ef hann fengi synjun á beiðni um fjárhagsaðstoð væri unnt að leita til norsku útlendingastofnunarinnar og fá úthlutað plássi í einum af móttökumiðstöðvum stofnunarinnar. Eins og fram kemur í úrskurði nefndarinnar í máli stefnanda byggði nefndin á því við úrlausn málsins að einstaklingar í sömu stöðu og stefnandi gætu óskað eftir félagslegri aðstoð hjá sveitarfélaginu þar sem hann hafi áður verið skráður. Sé viðkomandi synjað um fjárhagsaðstoð geti hann óskað eftir því við norsku útlendingastofnunina að fá að dveljast í móttökumiðstöð. Að öðru leyti er vísað til rökstuðnings í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar varðandi mat á því hvort 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga ætti við í máli stefnanda.

Í stefnu er því jafnframt haldið fram að með því að með ákvörðun um endursendingu stefnanda til Noregs hafi íslensk stjórnvöld tekið ákvörðun þar sem ekki sé tryggt að stefnandi verði ekki sendur áfram til svæðis þar sem hann hafi ástæðu til að óttast ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð, þ.e.a.s. til Sómalíu. Er í því sambandi einkum vísað til 2. mgr. 42. gr.; 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga, en jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Ekki er fallist á með stefnanda að í framangreindri reglu hafi falist skylda íslenskra stjórnvalda til að taka umsókn stefnanda til efnismeðferðar. Við túlkun á því hvaða skyldur hvíla á ríkjum sem senda einstaklinga til annarra ríkja þar sem þeir kunna að vera sendir áfram til þriðja ríkisins (e. indirect refoulement) hefur í framkvæmd verið einblínt á hvort ríkið, sem senda á einstaklinginn til, veiti raunhæfa réttarvernd (e. effective guarantees) til að tryggja að einstaklingar verði ekki sendir áfram í ómannúðlegar og vanvirðandi aðstæður, sjá t.d. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu frá 21. janúar 2011 í máli M.S.S. gegn Belgíu og Grikklandi (nr. 30696/09), 298. mgr. og áfram. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda sé fjallað ítarlega um réttarúrræði sem standa einstaklingum í stöðu stefnanda til boða í Noregi. Þar komi fram sú niðurstaða nefndarinnar að í Noregi sé almennt veitt fullnægjandi vernd gegn gegn brottvísun umsækjenda um alþjóðlega vernd til landa þar sem einstaklingar eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi ógnað (nonrefoulement), sbr. 73. gr. norskra laga um útlendinga (n. lov om utlendingers adgang til riket og deres opphold her). Þá leit nefndin m.a. til þeirra víðtæku gagna sem lágu fyrir um meðferð máls stefnanda hjá norskum stjórnvöldum. Vísaði nefndin í úrskurði til þess að gögnin bentu eindregið til þess að málsmeðferð norskra yfirvalda væri fullnægjandi. Þá vísast einnig til ákvörðunar Útlendingastofnunar.

Vegna tilvísana í stefnu til aðstæðna í Sómalíu er jafnframt bent á að gögn málsins bera með sér að Noregur hafi í hyggju að senda stefnanda til Djíbútí. Þá er áréttað vegna tilvísana í stefnu til tiltekinnar skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna að skýrslan fjallar um afstöðu Flóttamannastofnunar til endursendinga til Mið og Suður Sómalíu. Af hálfu stefndu er lögð áhersla á að aðstæður í norðurhluta Sómalíu eru ekki sambærilegar aðstæðum í öðrum hlutum landsins. Um aðstæður í norðvesturhluta Sómalíu, Somaliland, er m.a. fjallað í skýrslu EASO (European Asylum Support Office), bls. 113115, en þar kemur m.a. fram að engar árásir af hálfu AlShabaab hafi verið skráðar í Somaliland frá árinu 2008 og að samtökin geti ekki framkvæmt slíkar árásir þar.

Stefndu mótmæla því að ákvörðun um endursendingu til Noregs hafi brotið í bága við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár; 2. og 3. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994; 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. Flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna eins og haldið er fram í stefnu.

Að því er varðar málsástæður í stefnu um að stefnandi sé án ríkisfangs og að stjórnvöldum hafi ekki verið heimilt að synja umsókn hans um ríkisfangleysi um efnismeðferð á grundvelli cliðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga telja stefndu þörf á að árétta að kærunefnd útlendingamála tók ekki endanlega afstöðu til þess hvort stefnandi væri ríkisfangslaus heldur tók niðurstaðan mið af því að það hefði ekki þýðingu fyrir synjun efnismeðferðar umsóknar hans hvort hann væri ríkisfangslaus eða með ríkisfang, og þá eftir atvikum hvert ríkisfang hans væri. Um þetta atriði vísa stefndu til rækilegrar umfjöllunar um þetta atriði í ákvörðun Útlendingastofnunar og í úrskurði kærunefndar útlendingamála, sem reifuð er framar í greinargerð þessari. Engin skilyrði séu til að ógilda ákvörðun/úrskurð vegna þessarar málsástæðu.

Telja stefndu að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála voru lögleg að formi og efni til og er öðru mótmælt.

IV. Niðurstaða dómsins

1. Gildissvið Dyflinnarreglugerðarinnar

Málatilbúnaður stefnanda í þessu máli byggist í meginatriðum á því að stefndu hafi verið óheimilt að hafna því að taka umsókn hans um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar og senda hann til Noregs. Jafnframt hefur málatilbúnaður hans fyrir kærunefnd útlendingamála lotið að því að stefndu beri að viðurkenna stöðu hans sem ríkisfangslauss einstaklings og veita honum alþjóðlega vernd á grundvelli ríkisfangsleysis. Um síðarnefnda atriðið hefur stefnandi þó ekki sett fram sjálfstæða dómkröfu.

Stefndu byggja hins vegar á því að þeim beri engin skylda til að fjalla efnislega um umsókn stefnanda, heldur komi það að í hlut norskra stjórnvalda, sem beri skyldu til þess á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins, sem byggt er á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 frá 26. júní 2013, sem jafnframt er nefnd,,Dyflinnarreglugerðin“. Með þeirri reglugerð sé komið á viðmiðunum og fyrirkomulagi við að ákvarða hvaða aðildarríki beri ábyrgð á meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur leggur fram í einu aðildarríkjanna, eins og heiti reglugerðarinnar beri með sér.

Dyflinnarreglugerðin og samstarfið sem fer fram á grundvelli hennar er hluti af sameiginlegu kerfi Evrópusambandsins vegna umsókna um alþjóðlega vernd (e. Common European Asylum System). Dyflinnarsamstarfið var í fyrstu byggt á samningi aðildarríkja Evrópusambandsins um ábyrgð á meðferð beiðna um alþjóðlega vernd, sem undirritaður var í Dyflinni 15. júní 1990. Með samningi sem ráð Evrópusambandsins gerði við íslenska og norska ríkið 18. maí 1999 var hins vegar einnig kveðið á um þátttöku Íslands og Noregs í framkvæmd, beitingu og þróun þessa samstarfs, sbr. auglýsingu í Cdeild Stjórnartíðinda nr. 21/2000 þar sem samningurinn er birtur.

Hinn 25. nóvember 2003 var ráði Evrópusambandsins tilkynnt um samþykki Íslands á reglugerð framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins (EB) nr. 1560/2003 frá 2. september 2003, um nákvæmar reglur um beitingu reglugerðar ráðsins nr. 343/2003 um að koma á viðmiðunum og fyrirkomulagi við að ákvarða hvaða aðildarríki beri ábyrgð á meðferð umsóknar um hæli sem ríkisborgari þriðja lands leggur fram í einu aðildarríkjanna. Í þessu fólst breyting á fyrrnefndum samningi íslenska og norska ríkisins við Evrópusambandið. Öðlaðist breytingin gildi að því er Ísland varðar 25. nóvember 2003. Þessu samstarfi á grundvelli samningsins var síðan breytt á ný, sbr. auglýsingu nr. 1/2014 sem birt var í Cdeild Stjórnartíðinda 27. maí 2014, um að íslenska ríkið hafi 23. júlí tilkynnt ráði Evrópusambandsins um samþykki Íslands á reglugerð nr. 604/2013 frá 26. júní 2013 Breytingin öðlaðist gildi að því er Ísland varðar 24. maí 2014.

Af hálfu stefnanda í þessu máli er byggt á því að hann eigi rétt til alþjóðlegrar verndar samkvæmt 1. tölul. 3. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga (,,útlendingalög“). Í því ákvæði er alþjóðleg vernd skilgreind sem,,vernd sem stjórnvöld veita einstaklingi sem hingað leitar og fullnægir þeim skilyrðum sem sett eru í Alið 1. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, vernd sem veitt er á grundvelli reglna um viðbótarvernd og vernd veitt ríkisfangslausum einstaklingum samkvæmt samningi um réttarstöðu ríkisfangslausra einstaklinga frá 1954.“ Um grundvöll alþjóðlegrar verndar er síðan fjallað í 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga. Þar segir að flóttamaður samkvæmt lögunum teljist meðal annars vera sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. Alið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga útlendingalaga. Um hverjir teljist ríkisfangslausir einstaklingar er nánar fjallað í 1. mgr. 39. gr. laganna.

Þótt einstaklingur kunni samkvæmt framangreindu að falla undir skilgreiningu á þeim sem njóta eiga alþjóðlegrar verndar samkvæmt ákvæðum 37.39. gr. útlendingalaga er ekki sjálfgefið að viðkomandi eigi rétt til þess að umsókn hans um alþjóðlega vernd verði tekin til efnismeðferðar hér á landi. Þannig er í clið 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga lagt til grundvallar að stjórnvöldum útlendingamála beri engin skylda til að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef heimilt er að krefja annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð er fram hér á landi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda. Í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018 og úrskurði kærunefndar útlendingamála frá 10. apríl 2018, sem stefnandi krefst ógildingar á í þessu máli, er því einmitt hafnað að stefnandi eigi rétt til að mál hans sé tekið til efnismeðferðar með vísan til cliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga. Er þá byggt á því að norsk stjórnvöld hafi samþykkt að þau beri ábyrgð á meðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd á grundvelli Dyflinnarsamstarfsins.

Stefnandi hefur byggt á því fyrir dómi að mál hans falli ekki undir ákvæði Dyflinnarreglugerðarinnar þar sem hann hafi sótt um alþjóðlega vernd í Noregi fyrir gildistöku reglugerðarinnar. Hefur stefnandi þá vísað til þess að Noregur hafi gerst ekki gerst aðili Dyflinnarsamningnum fyrr en árið 2001.

Hvað þessa málsástæðu stefnanda áhrærir telur dómurinn rétt að vekja athygli á að samkvæmt 1. mgr. 49. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar gildir reglugerðin um umsóknir um alþjóðlega vernd sem lagðar eru fram frá og með fyrsta degi sjötta mánaðar eftir gildistöku hennar. Í sama ákvæði er auk þess tiltekið að frá og með þeim degi gildir hún „um allar beiðnir um að umsækjandi verði tekinn í umsjá eða um endurviðtöku umsækjenda, óháð því hvenær umsóknin var lögð fram.“ Í ákvæði 49. gr. sagði enn fremur að tekin skyldi ákvörðun um hvaða aðildarríki beri ábyrgð á meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd, sem lögð er fram fyrir þann dag, í samræmi við viðmiðanir reglugerðar (EB) nr. 343/2003, en Dyflinnarreglugerð nr. 604/2013 kom í stað þeirrar reglugerðar.

Í ákvæði 1. mgr. 29. gr. reglugerðar nr. 343/2003 var mælt fyrir um að reglugerðin öðlaðist gildi á tuttugasta degi eftir birtingu hennar í Stjórnartíðindum Evrópusambandsins. Í ákvæði 29. gr. var jafnframt kveðið á um að reglugerðin gilti um umsóknir um alþjóðlega vernd sem lagðar voru fram frá og með fyrsta degi sjötta mánaðar eftir gildistöku hennar. Var síðan sérstaklega tekið fram í ákvæðinu að „frá og með þeim degi“ gilti reglugerðin um allar beiðnir um að umsækjandi verði tekinn í umsjá eða um endurviðtöku umsækjenda um hæli, „óháð því hvenær umsóknin var lögð fram.“ Er síðan hnykkt á því í lokamálslið 1. mgr. 29. gr. að tekin skuli ákvörðun um hvaða aðildarríki beri ábyrgð á meðferð umsóknar um hæli, sem lögð er fram fyrir þann dag, í samræmi við viðmiðanir Dyflinnarsamningsins.

Dómurinn telur ljóst af framangreindum ákvæðum 49. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og 29. gr. fyrri reglugerðar, að þær viðmiðanir sem settar eru fram í umræddum reglugerðum um ábyrgð aðildarríkja að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar eiga við um mál stefnanda óháð því hvort fyrri reglugerðin hafi sem slík öðlast gildi eftir að hann lagði fyrst fram umsókn sína í Noregi. Af þeim sökum verður að hafna málsástæðum hans að því leyti sem þær lúta að því að reglugerðirnar og þær viðmiðanir sem þar eru settar eigi ekki við um mál hans.

Að því er varðar málsástæður stefnanda um að ekki sé lagastoð fyrir því að senda hann aftur til Noregs með vísan til cliðar 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga vegna þess að umsókn hans um alþjóðlega vernd hafi ekki verið synjað í Noregi þá fær dómurinn ekki séð hvernig umrædd málsástæða fær samrýmst ákvæðum Dyflinnarreglugerðarinnar sem á reynir í máli þessu. Í því sambandi verður að vísa til þess að í málinu er ágreiningslaust að stefnandi hefur búið um margra ára skeið í Noregi. Í 2. mgr. 13. gr. núgildandi Dyflinnarreglugerðar er kveðið sérstaklega á um að ef umsækjandi, sem komið hefur ólöglega inn á yfirráðasvæði aðildarríkjanna eða á einhvern þann hátt sem ekki er hægt að staðfesta, hafi búið óslitið í aðildarríki í a.m.k. fimm mánuði áður en umsókn um alþjóðlega vernd er lögð fram, skuli það aðildarríki bera ábyrgð á meðferð umsóknar hans um alþjóðlega vernd. Ákvæðið á sér efnislega samsvörun í 13. gr. reglugerðar nr. 343/2003, sem áður gilti.

Að þessu leyti geta röksemdir stefnanda um að ákvæði 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar eigi ekki við, með vísan til þess tíma sem liðinn er frá því að dvalarskjal hans rann út. sbr. 4. mgr. 12. gr., ekki komið honum að haldi. Eigi 12. gr. reglugerðarinnar ekki við ber það aðildarríki sem umsækjandi kom fyrst til engu að síður ábyrgð samkvæmt 13. gr. reglugerðarinnar, sbr. samsvarandi ákvæði 7. gr. eldri reglugerðarinnar. Þá liggur jafnframt fyrir að norsk stjórnvöld hafa þegar fallist á að þau beri ábyrgð á að leysa úr umsókn kæranda um alþjóðlega vernd, sbr. dlið 1. mgr. 18. gr. reglugerðarinnar. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar er hverju aðildarríki enn fremur, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar, heimilt að taka til meðferðar umsókn um alþjóðlega vernd sem ríkisborgari þriðja lands eða ríkisfangslaus einstaklingur leggur fram hjá því, jafnvel þótt það beri ekki ábyrgð á slíkri meðferð samkvæmt viðmiðunum sem mælt er fyrir um í þessari reglugerð. Í lokamálslið 2. mgr. 17. gr. kemur auk þess fram að samþykki aðildarríkið, sem beiðni er beint til, hana færist ábyrgðin á meðferð umsóknarinnar til þess.

Með vísan til alls þess sem að framan er ekki unnt að taka undir málsástæður stefnanda um að ákvarðanir stefndu verði ekki byggðar á clið 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga og viðmiðunum Dyflinnarreglugerðarinnar. Eftir stendur hins vegar að leysa úr því hvort sömu ákvarðanir hafi verið lögmætar að því leyti sem þar var kveðið á um endursendingu stefnda til Noregs og hvort stefnandi hafi allt að einu átt rétt á að umsókn hans yrði tekin til efnismeðferðar með vísan til 2. og 3. mgr. 36. gr. útlendingalaga.

2. Aðstæður í Noregi og þýðing þeirra fyrir mál stefnanda Í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar sem á reynir í máli þessu var jafnframt mælt fyrir um það að stefnandi skyldi endursendur til Noregs. Af hálfu stefnanda er byggt á því að með þessari ákvörðun hafi íslensk stjórnvöld tekið ákvörðun um að senda stefnanda til svæðis þar sem ótryggt sé hvort hann verði sendur áfram til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, þ.e. til Sómalíu. Stefnandi telur að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 42. gr. útlendingalaga, 1. mgr. 68. gr. Stjórnarskrá lýðveldsins Íslands nr. 33/1944, 2. og 3. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt 33. gr. Flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna.

Með vísan til þessa sem og 2. og 3. mgr. 36. gr., sbr. 42. gr., útlendingalaga telur stefnandi enn fremur að íslenskum stjórnvöldum hafi borið skylda til að taka umsókn hans um alþjóðlega vernd hér á landi til efnismeðferðar, þar sem stefnandi hafði ástæðuríkan ótta um að verða endursendur frá Noregi til Sómalíu þar sem hans biðu ofsóknir, pyntingar eða hreinlega að verða tekin af lífi.

Það leiðir af ákvæðum 2. og 3. mgr. 36. gr. útlendingalaga að jafnvel þótt íslenskum stjórnvöldum beri ekki skylda til að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar á grundvelli a til cliðar 1. mgr. 36. gr., m.a. vegna samninga og samstarfs við önnur ríki, getur þeim engu að síður borið skylda til að fjalla efnislega um slíka umsókn. Getur sú skylda átt,,ef sérstakar ástæður mæla annars með því“ að umsókn verði tekin til efnismeðferðar, sbr. 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga. Auk þess kann slík skylda einnig að verða virk ef beiting 1. mgr. 36. gr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr. útlendingalaga, t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar. Samkvæmt 42. gr. er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr. útlendingalaga. Samkvæmt ákvæðinu gildir hið sama um einstakling sem vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Ákvæði 2. og 3. mgr. 36. gr., sem og 42. gr. laga útlendingalaga eiga sér efnislega samsvörun í stjórnarskrárbundnum skyldum og alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins, einkum þó samkvæmt 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Með þessum ákvæðum er lögð sú skylda á íslenska ríkið að haga meðferð umsókna um alþjóðlega vernd, sem og ákvörðunum um endursendingu, þannig að gætt sé að líkamlegri og andlegri velferð þeirra einstaklinga sem slíkum ákvörðunum sæta. Í athugasemdum við ákvæði 36. gr. í frumvarpi því er varð að útlendingalögum nr. 80/2016, kemur fram að þar sé miðað við að stjórnvöldum sé eftirlátið mat og að þau hafi heimild til að taka mál til efnismeðferðar umfram það sem leiðir af sérstökum reglum, svo sem reglum Dyflinnarreglugerðarinnar.

Ákvæðinu sé einnig ætlað að taka til þess ef varhugavert þykir að beita ákvæðum 2. mgr.

3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og senda hælisleitendur til ríkja í Evrópu þar sem ástæða þykir að ætla að meðferð eða aðbúnaður hælisleitenda sé í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða aðrar þjóðréttarlegar skuldbindingar.

Byggt væri á því að um einstaklingsbundna ákvörðun væri að ræða þannig að metið væri hvort varhugavert væri að senda tiltekinn hælisleitanda til annars ríkis samkvæmt ákvæðum

Dyflinnarreglugerðarinnar.

Í ljósi málatilbúnaðar stefnanda um að ákvarðanir stefndu um að hafna efnismeðferð umsóknar hans og senda hann aftur til Noregs fari í bága við ofangreind ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttamála Evrópu verður að taka afstöðu hvort umræddar ákvarðanir séu ógildanlegar á þeim grundvelli. Verður þá að horfa til atvika málsins eins og þau lágu fyrir þegar ákvarðanirnar voru teknar.

Dómurinn telur ljóst að ef íslenska ríkið og Útlendingastofnun ákveða að senda einstakling úr landi til ríkis þar sem rökstudd ástæða er til að ætla að hann sæti ómannlegri eða vanvirðandi meðferð þá teljist slík ákvörðun brot á ákvæðum 42. gr., 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. t.d. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands frá árinu 1997 sem birtur er á bls. 2828 í dómasafni það ár, og dóm Mannréttindadómstóls Evrópu frá 4. nóvember 2014 í máli T-x-x gegn Sviss, 93. málsgrein, sem og þá dóma sem þar er vitnað til. Sama myndi gilda um að synja umsókn um efnismeðferð við þær aðstæður, sbr. 2. og 3. mgr. 36. gr. útlendingalaga.

Að sama skapi er ljóst að harðræði eða vanvirðing þarf að ná ákveðnu marki til þess að meðferð teljist vanvirðandi í skilningi fyrrgreindra ákvæða stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmálans. Mat á því atriði veltur þá á atvikum máls hverju sinni, sbr. fyrrnefndan dóm Mannréttindadómstólsins í máli T-x-x, 94. málsgrein, en til þessa dóms er meðal annars vitnað í upphaflegri ákvörðun Útlendingastofnunar í máli stefnda. Þá hefur verið lagt til grundvallar í dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins að heilsufarsástæður einstaklings komi ekki í veg fyrir að stjórnvöld sendi hann til annars ríkis, nema í algerum undantekningartilvikum þar sem sem rík mannúðarsjónarmið mæla gegn slíkri ákvörðun (sjá hér til hliðsjónar dóm yfirdeildar Mannréttindadómstólsins frá 27. maí 2008 í máli N gegn Bretlandi, 42. málsgrein)

Þegar aðstæður eru með þeim hætti að stjórnvöld taka ákvörðun um að senda einstakling aftur til ríkis sem er aðili að Dyflinnarsamstarfinu gilda hins vegar sérstök sjónarmið. Er þá einkum horft til þess að á milli aðildarríkja samstarfsins ríkir verulegt ferðafrelsi. Það frelsi byggist hins vegar á þeirri forsendu að umsækjendur um alþjóðlega vernd eigi ekki kröfu á því að fjallað verði um umsókn sína í fleiri ríkjum í þeirri von að finna ríkið sem veitir þeim hagfelldasta vernd útfrá óskum þeirra og þörfum. Af þeim sökum er mælt fyrir um það í Dyflinnarreglugerðinni, sem á sér lagastoð í clið 1. mgr. 36. gr. útlendingalaga, að umsókn um alþjóðlega vernd fái einungis efnismeðferð í einu aðildarríki. Það ríki skal þá að jafnaði vera fyrsta aðildarríkið sem umsækjandi kom til. Er þá jafnframt gert ráð fyrir því í reglugerðinni að aðildarríkið sem umsækjandi kom síðar til geti endursent umsækjenda til ríkisins sem hann kom fyrst til án þess að fjalla efnislega um umsókn hans og að viðtökuríkið beri þá ábyrgð á taka afstöðu til umsóknar hans.

Dyflinnarsamstarfið byggist á þeirri forsendu að löglíkur séu fyrir aðildarríkið sem ber ábyrgð samkvæmt framangreindu kerfi virði skyldur sínar samkvæmt reglugerðinni en einnig samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu, meðal annars 3.gr. sáttmálans, sem öll aðildarríki samstarfsins eiga aðild að. Þessi forsenda gildir hvort sem umsókn hefur verið samþykkt í ríkinu sem ber ábyrgð eða ekki. Rétt er að taka fram að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur þegar fjallað um þær löglíkur sem samstarfið byggir á að þessu leyti og komist að þeirri niðurstöðu að þetta fyrirkomulag gangi sem slíkt ekki gegn ákvæðum mannréttindasáttmálans, sbr. t.d. dóm yfirdeildar dómstólsins frá 21. janúar 2001 í máli M.S.S. gegn Belgíu og Grikklandi, málsgreinar 341 til 345.

Þrátt fyrir að gengið sé út frá þessum löglíkum í Dyflinnarsamstarfinu verður umsækjandi um alþjóðlega vernd að eiga þess kost að sýna fram á hvort raunveruleg hætta sé á því að hann muni sæta vanvirðandi meðferð í viðtökuríkinu sem ber ábyrgð á efnismeðferð umsóknar hans, sbr. 104. málsgrein áðurnefnds dóms Mannréttindadómstólsins í máli T-x-x, sem áður er vitnað til. Af því leiðir að íslenskum stjórnvöldum á sviði útlendingamála ber að leggja á það sjálfstætt mat hvort hætt sé við að umsækjandi sem endursendur er til annars ríkis muni sæta meðferð sem lagt er bann við í 3. gr. Mannréttindasáttmálans, sbr. 42. gr. útlendingalaga og einnig 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Sama regla verður enn fremur leidd af 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga.

Af lögskýringargögnum verður ráðið að ákvæðinu er meðal annars ætlað að taka til þess ef varhugavert þykir að beita ákvæðum 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og senda umsækjendur um alþjóðlega vernd til ríkja í Evrópu þar sem ástæða þykir að ætla að meðferð eða aðbúnaður þeirra sé í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða aðrar þjóðréttarlegar skuldbindingar. Þá er enn fremur byggt á því að um einstaklingsbundna ákvörðun væri að ræða þannig að metið væri hvort varhugavert væri að senda tiltekinn hælisleitanda til annars ríkis samkvæmt ákvæðum

Dyflinnarreglugerðarinnar.

Að mati dómsins verður ekki annað séð en að ákvörðun stefnda Útlendingastofnunar í máli stefnanda og úrskurður kærunefndar útlendingamála uppfylli þær kröfur um sjálfstætt mat sem leiddar verða af framangreindu. Rökstuðningurinn í úrskurði kærunefndarinnar ber þannig skýrt með sér að kærunefndin hafi lagt mat á hvort stefnandi myndi fá vandaða og efnislega meðferð í Noregi. Þá fjallaði kærunefndin með sjálfstæðum hætti hvort stefnandi ætti á hættu að norsk yfirvöld sendu hann til Sómalíu. Var það mat kærunefndarinnar að í Noregi væri almennt veitt fullnægjandi vernd gegn brottvísun umsækjenda um alþjóðlega vernd til landa þar sem einstaklingar ættu á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi væri ógnað. Var þá sérstaklega litið til þess að framlögð gögn stefnanda og þau gögn sem kærunefnd hefði kynnt sér bentu eindregið til þess að málsmeðferð norskra yfirvalda væri fullnægjandi. Þá lýsti kærunefndin því að athugun nefndarinnar á aðstæðum umsækjenda um alþjóðlega vernd í Noregi hefði ekki leitt í ljós gögn sem gæfu tilefni til að líta svo á að aðstæður eða móttökuskilyrði þeirra þar í landi væru þess eðlis að hætta væri á að endursending stefnanda þangað bryti í bága við 1. eða 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga eða 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá bentu öll gögn til þess að kæranda væru tryggð úrræði til að leita réttar síns í Noregi bæði fyrir landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Enn fremur væri haft til hliðsjónar að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefði ekki lagst gegn endursendingu umsækjenda um alþjóðlega vernd til Noregs á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar.

Kærunefndin taldi heldur ekki einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda mæltu gegn því að hann yrði endursendur til Noregs og að umsókn hans hlyti efnismeðferð þar. Taldi kærunefndin að stefnandi kæmi ekki til með að eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar eða að hann gæti vænst þess að staða hans yrði verulega síðri en staða almennings þar, þ.á.m. vegna kynþáttar. Þá gæfu gögn málsins ekki til kynna að stefnandi glímdi við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan eða lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, sbr. viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017. Ekki væri fyrir hendi ástæða í máli stefnanda er varðaði heilsufar hans sem væri svo einstaklingsbundin og sérstök að ekki yrði framhjá henni litið, sbr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Fram kom að af þeim gögnum sem kærunefnd hefði skoðað um heilbrigðiskerfið í Noregi væri það mat nefndarinnar að ekki væru forsendur til annars en að leggja til grundvallar í málinu að stefnanda biði fullnægjandi og aðgengileg heilbrigðisþjónusta þar í landi.

Kærunefnd útlendingamála taldi jafnframt upplýst með vísan til gagna frá norsku útlendingastofnuninni að stefnandi gæti óskað eftir félagslegri aðstoð hjá norskum stjórnvöldum, sem og aðstoð við heimferð frá norskum yfirvöldum og alþjóðastofnun um fólksflutninga en í því sambandi liti kærunefnd m.a. til þess að gögn málsins renndu ekki stoðum undir fullyrðingu stefnanda um að hann hafi reynt að komast frá Noregi en að norsk stjórnvöld hafi ekki veitt honum fullnægjandi aðstoð til þess. Að mati kærunefndar bentu gögnin því ekki til þess að aðstæður stefnanda væru með þeim hætti, sem lýst væri í greinargerð til kærunefndar, að stefnandi yrði algjörlega réttindalaus í Noregi og að honum jafnframt ógerlegt að yfirgefa landið. Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda væri það mat kærunefndar að ekki væru fyrir hendi sérstakar ástæður sem mæltu með því að mál hans yrði tekið til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018 er gerð grein fyrir sams konar mati.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið telur dómurinn ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það mat stefndu á að aðstæður eða móttökuskilyrði stefnanda í Noregi séu ekki þess eðlis að hætta sé á að endursending stefnanda þangað bryti í bága við 1. eða 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga eða 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. einnig 68. gr. stjórnarskrárinnar. Enn fremur verður ekki séð að aðrir efnislegir annmarkar hafi verið ákvörðunum stefndu um að synja stefnanda um að umsókn hans fengi efnismeðferð. Þá verður ekki séð að aðrar alþjóðlegar skuldbindingar íslenska ríkisins sem stefnandi hefur vísað til geti haft þýðingu við mat á ákvörðunum stefndu umfram það sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Er málsástæðum stefnanda sem lúta að efni ákvarðana stefndu því hafnað að öðru leyti.

3. Málsástæður stefnanda um að málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar Stefnandi hefur enn fremur byggt á því að ógilda beri ákvörðun Útlendingastofnunnar og úrskurð kærunefndar útlendingamála vegna þess að annmarkar hafi verið á málsmeðferð stefndu.

Stefnandi hefur að þessu leyti í fyrsta lagi vísað til þess að Útlendingastofnun hafi borið að taka tillit til læknisfræðilegra gagna við mat á sérstakri stöðu hans. Hvað þessa málsástæðu varðar þá hefur stefnandi ekki lagt fram nein gögn um heilsufar sitt umfram almennt læknisvottorð, dags. 6. nóvember 2017, um að læknisskoðun hafi farið fram í samræmi við ákvæði sóttvarnarlaga. Engar frekari heilsufarsupplýsingar koma fram í vottorðinu og dómurinn hefur því takmarkaðar forsendur til að taka afstöðu til málsástæðu stefnanda að þessu leyti.

Hvað sem takmarkaðri gagnaframlagningu stefnanda líður verður hins vegar ekki litið hjá því að úrskurður kærunefndar útlendingamála ber greinilega með sér nefndin kannaði frekari læknisfræðileg gögn en þau sem stefnandi hefur lagt fyrir dóminn við mat sitt á því hvort sérstakar aðstæður væru fyrir hendi í máli stefnanda. Þá er ágreiningslaust í málinu að stefnandi fékk leiðbeiningar við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun um að hann kynni að þurfa að leggja fram skriflegar upplýsingar um heilsufar sitt. Það gerði stefnandi hins vegar ekki. Með vísan til þessa verður ekki séð að málatilbúnaður stefnanda um að upplýsingaöflun stefndu hafi verið áfátt um þetta atriði eigi við rök að styðjast. Er málsástæðum hans um það atriði því hafnað.

Að því er varðar þá málsástæðu stefnanda að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar með því að afla ekki upplýsinga frá norskum stjórnvöldum um það „á hvaða forsendum norsk stjórnvöld samþykktu endurviðtöku á hans þegar fyrir lá að stefnandi hefur ekki verið synjað um alþjóðlega vernd í Noreg“ þá fær dómurinn ekki séð með vísan til þeirra forsendna dómsins sem lýst er um ábyrgð aðildarríkja Dyflinnarsamstarfsins í kafla IV.1 hér að framan hvernig umræddar upplýsingar hafi getað haft þýðingu fyrir úrlausn málsins. Málsástæðum stefnanda um ógildingu á þessum forsendum er því hafnað.

Með vísan til forsendna dómsins í kafla IV.2. verður enn fremur ekki séð að unnt sé að taka undir málsástæðu stefnanda um að Útlendingastofnun hafi ekki gætt meðalhófs við töku ákvörðunar í málinu þegar hún hafnaði því að aðstæður stefnanda væru ekki sérstakar í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, sbr. einnig 12. gr. laga nr. 37/1993. Fyrir liggur að stefnandi hefur engin slík tengsl við Ísland að nærtækast sé að hann fái hér vernd. Auk þess hefur dómurinn ekki séð ástæðu til að gera athugasemdir við það mat stefndu að ekki séu fyrir hendi sérstakar ástæður fyrir að umsókn stefnanda fái efnismeðferð hér á landi. Meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga getur ekki breytt því mati umfram það sem þegar er rakið og er málsástæðu stefnanda að þessu leyti því hafnað.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og í ljósi þess að dómurinn hefur hafnað öllum málsástæðum stefnanda eru stefndu sýknaðir af kröfu stefnanda í þessu máli. Dómurinn telur rétt með hliðsjón af atvikum málsins að málskostnaður falli niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndu, íslenska ríkið og Útlendingastofnun, eru sýknuð af kröfu stefnanda, A, um að ógilt verði með dómi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018 og úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 10. apríl 2018. Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf mat stefndu að ekki séu fyrir hendi sérstakar ástæður fyrir að umsókn stefnanda fái efnismeðferð hér á landi. Meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga getur ekki breytt því mati umfram það sem þegar er rakið og er málsástæðu stefnanda að þessu leyti því hafnað.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og í ljósi þess að dómurinn hefur hafnað öllum málsástæðum stefnanda eru stefndu sýknaðir af kröfu stefnanda í þessu máli. Dómurinn telur rétt með hliðsjón af atvikum málsins að málskostnaður falli niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndu, íslenska ríkið og Útlendingastofnun, eru sýknuð af kröfu stefnanda, A, um að ógilt verði með dómi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. janúar 2018 og úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 10. apríl 2018. Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf