E-3003/2011

Mál þetta sem dómtekið var 20. apríl 2012 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 31. ágúst 2011 af Barnaverndarnefnd Reykjavíkur, Ráðhúsi Reykjavíkur, Tjarnargötu 11, Reykjavík, á hendur K, [...]

Kröfur aðila

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefnda verði svipt forsjá dóttur sinnar, A, kt. 000000-0000, sem nú er vistuð á heimili á vegum Barnaverndarnefndar Reykjavíkur, sbr. a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Stefnda gerir þær kröfur að hún verði alfarið sýknuð af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða henni málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og/eða að mati dómsins.

Atvik máls

Í stefnu er gerð grein fyrir ástæðum þess að stefnandi hóf afskipti af stefndu í júlí 2009 og síðar af stefndu og dóttur hennar, A, sem fæddist [...]. Í stefnu er saga málsins ítarlega rakin allt þar til stefnandi fól Borgarlögmanni 1. júlí 2011 að krefjast þess fyrir dómi að stefnda yrði svipt forsjá A, á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Eftirfarandi lýsing málsatvika er byggð á stefnu í málinu, sem studd er framlögðum gögnum.

Afskipti Barnaverndar Reykjavíkur af málefnum stefndu hófust þegar tilkynning barst Barnavernd 21. júlí 2009, undir nafnleynd, um að stefnda neytti fíkniefna, þá gengin um fimm mánuði á leið. Í september 2009 bárust Barnavernd fleiri tilkynningar sem vörðuðu dóttur stefndu, B, [...], og lék grunur á að stefnda væri í fíkniefnaneyslu. Í sama mánuði barst Barnavernd tilkynning um afskipti lögreglu af stefndu 12. júlí 2009, en þá hafði lögreglan haft afskipti af stefndu, þegar hún ók bifreið í annarlegu ástandi. Kvaðst stefnda hafa neytt tramóls, rítalíns, parkódíns og phenergans. Vegna lélegs ástands æða og stungusára reyndist ekki unnt að taka blóðprufu af stefndu í umrætt sinn. Niðurstaða úr þvagprófi sýndi ópíumneyslu. Stefna leitaði aðstoðar á Landspítala - háskólasjúkrahúsi um miðjan september 2009 vegna þunglyndiseinkenna. Samkvæmt upplýsingum frá kvennadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss var stefndu vísað til mæðraverndar á Landspítala - háskólasjúkrahúsi frá heilsugæslu Grafarvogs í september 2009, vegna afbrigða á meðgöngu (gallstasa í lifur). Í kjölfarið var hún lögð inn á sjúkrahúsið m.a. vegna mikillar vanlíðunar og svefnvandamála og var í framhaldinu vikulega í stuðningsviðtölum við félagsráðgjafa á sjúkrahúsinu. 6. október 2009 eignaðist stefnda dótturina A. Niðurstaða af könnun Barnaverndar Reykjavíkur á málefnum stefndu var að hún þyrfti á stuðningi og eftirfylgni að halda til að vera án fíkniefna. Hinn 14. desember 2009 undirritaði stefnda þriggja mánaða meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 þar sem hún samþykkti m.a. óboðað eftirlit með heimili sínu að [...]. Stefnda dvaldi á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss (deild 33 C), frá 7. janúar til 22. janúar 2010 vegna vaxandi kvíða- og spennueinkenna og svefnleysis. 27. mars 2010 var starfsmaður á bakvakt Barnaverndar Reykjavíkur kallaður út af lögreglu á heimili stefndu vegna neyslu hennar og föður A, C, þáverandi sambýlismanns stefndu. Við komu á heimilið gekk erfiðlega að vekja þau þar sem þau voru í lyfjamóki. Samkvæmt lögregluskýrslu fundust tómar lyfjaumbúðir vegna rítalíns á heimilinu, auk alls kyns umbúða utan af lyfjum sem og notuð sprauta sem innihélt blóðleyfar. Þá mátti sjá blóðug eldhúsbréf á skáp í svefnherbergisgangi. Var mikil óreiða og óhreinindi í íbúðinni. Aðspurð kvaðst eldri dóttir stefndu, B, sem þá var 12 ára, hafa komið fyrr um daginn á heimilið og gætt systur sinnar, A, sem þá var fimm mánaða gömul. B kvaðst aldrei hafa séð móður sína í eins slæmu ástandi eins og þá, þó að hún hefði oft séð hana illa á sig komna. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglu höfðu fyrrum neyslufélagar stefndu vanið komu sína á heimili hennar á þessu tímabili, en þeir voru þekktir hjá lögreglu vegna fíkniefnaneyslu. B sagði að aldrei væri til matur á heimilinu. Stefnda, sem var greinilega undir áhrifum fíkniefna, brást illa við, þegar tekist hafði að vekja hana, hótaði starfsmanni Barnaverndar með stórum steikarhnífi og sagðist ætla að skaða sjálfa sig með hnífnum. Ekki gekk að róa stefndu niður og neyddist lögreglan til að yfirbuga hana á staðnum og var hún færð á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss til meðferðar. Að sögn deildarlæknis, var ástand stefndu við komu á deildina slæmt. Hinn 27. mars 2010 var A tekin úr umsjá stefndu og vistuð, á grundvelli neyðarráðstöfunar skv. 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, á heimili á vegum barnaverndaryfirvalda í allt að 14 daga. Var telpunni komið fyrir á heimili systur stefndu og mágs. 30. mars 2010 undirritaði stefnda yfirlýsingu um samþykki fyrir vistun A á vegum Barnaverndar Reykjavíkur næstu tvær vikurnar, sbr. 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í framhaldinu dvaldi stefnda á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss (deild 33 A) í nokkra daga og samþykkti að leita sér aðstoðar vegna fíkniefnavanda. 12. apríl 2010 samþykkti stefnda að A yrði vistuð utan heimilis skv. 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 frá 12. apríl 2010 til 2. ágúst s.á. Stefnda og faðir A undirrituðu 13. apríl 2010 meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, til fjögurra mánaða. Stefnda útskrifaðist af geðdeild 9. apríl 2010 og fór í meðferð á meðferðarheimilinu að Hlaðgerðarkoti fimm dögum síðar. Samkvæmt upplýsingum frá starfsmönnum meðferðarheimilisins var stefnda í miklu ójafnvægi fyrstu dagana, var með sjálfsvígshugsanir og lét í ljós mikla vanlíðan. Við komu hafði stefnda, að sögn starfsmanna, verið í neyslu og þurft að „trappa hana niður“. Að mati starfsmanna virtist sem stefnda væri „oflyfjuð“ meðan á dvöl hennar stóð. 20. apríl 2010 fór starfsmaður meðferðarheimilisins með stefndu á geðdeild Landspítala- háskólasjúkrahúss (deild 33A) vegna ástands hennar og sjálfsvígshótana. Að sögn starfsmanns meðferðaheimilisins heimtaði stefnda, þegar á geðdeildina var komið, meiri lyf en yfirgaf deildina fljótlega og kvaðst ekki þurfa á aðstoð að halda. Seinna sama dag var lögregla kölluð að heimili stefndu vegna hótana hennar um sjálfsvíg. 21. apríl 2010 var lögreglan kölluð að heimili stefndu vegna hávaða frá íbúð hennar. Samkvæmt dagbók lögreglu var stefnda lyfjuð og undir áhrifum áfengis. Seinna sama dag var hún flutt á bráðadeild Landspítala háskólasjúkrahúss eftir að hafa stungið sig með hnífi í kviðinn. Í viðtali stefndu við félagsráðgjafa á Landspítala - háskólasjúkrahúsi 30. apríl 2010 mun hafa komið fram að stefnda væri að sprauta sig með amfetamíni 6-8 sinnum á dag. Í bókun meðferðarteymis Barnaverndar Reykjavíkur 7. maí 2010 kemur fram að stefndu hafi ekki gengið vel að hefja meðferð og hafi þegar hætt einu sinni í upphafi meðferðar. Hún biði eftir að verða lögð inn á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss (deild 33A) og hafi viðurkennt að vera enn í daglegri neyslu. Vegna þess hve dregist hefði hjá stefndu að takast á við fíkniefnavanda sinn og þeirrar staðreyndar að hún væri í verulegri neyslu hafi verið lagt til að vistun A hjá fósturforeldrum yrði framlengd í allt að tvo mánuði, eða til 2. október 2010. Hinn 10. maí 2010 var stefnda lögð inn á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss. Var það mat félagsráðgjafa hjá Barnavernd Reykjavíkur að stefnda væri það langt leidd í neyslu að hún þyrfti mikið aðhald á lokaðri deild til að ná sér á strik. 14. maí 2010 undirritaði stefnda samþykki fyrir vistun A utan heimilis frá 14. maí 2010 til 2. október 2010 og sama dag undirritaði hún áætlun um meðferð máls skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Stefnda útskrifaðist af geðdeildinni 18. maí 2010 og undirritaði umgengnissamning 20. maí 2010. Í eftirliti starfsmanns Barnaverndar Reykjavíkur 22. maí 2010 var framkvæmt lyfjapróf, sem virtist mælast jákvætt fyrir amfetamíni. Í samtali starfsmanns við fósturforeldra kom fram að umgengni stefndu við dóttur sína hefði gengið illa og hefði stefnda hringt strax í fósturforeldra og beðið þau að sækja telpuna þar sem hún gréti stanslaust hjá henni. Stefnda hóf undirbúningsmeðferð fyrir meðferð að Teigi á fíknideild Landspítala- háskólasjúkrahúss 27. maí 2010. Samkvæmt dagál Barnaverndar Reykjavíkur mældist bensolyf í vímuefnaprófi sem framkvæmt var á stefndu 27. maí 2010. Í dagáli Barnaverndar Reykjavíkur, 31. maí 2010, kemur fram að umgengnin 29. maí 2010 hefði gengið illa. Hafi fósturforeldrar verið hjá þeim mæðgum allan tímann meðan á umgengninni stóð og hafi stefnda sagt þeim að lokum að fara. Samkvæmt stefndu gekk umgengnin betur 3. júní 2010 en fósturforeldrar hafi þó ekki getað yfirgefið þær mæðgur. Mál A var lagt fyrir fund stefnanda 15. júní 2010, sem samþykkti vistun telpunnar frá 12. apríl 2010 til 2. október 2010 hjá hjónunum D og E. Á fundinum var bókað að nefndin teldi fulla þörf á að stefnda gengist undir forsjárhæfnimat á tímabilinu. Hinn 25. júní 2010 var haldinn fundur starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur með stefndu og aðilum frá Landspítala - háskólasjúkrahúsi og Teigi, dagdeild fíkniefnameðferðar. Á fundinum kom fram að áfengismeðferð á dagdeild hentaði stefndu ekki. Stefnda hefði ekki mætt sem skyldi og gengi erfiðlega að vakna á morgnana. Fram kom að aðilar teldu mikilvægt að stefnda færi í langtímameðferð. Hinn 30. júní 2010 hafði stefnda samband við Barnavernd Reykjavíkur og kvaðst vera á Landspítala - háskólasjúkrahúsi í Fossvogi, þar sem hún hefði fengið sýkingu í hendi. Samkvæmt upplýsingum aðstoðarlæknis á smitsjúkdómadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss hafði stefnda tekið inn amfetamínskammt en komið sér sjálf á bráðadeild. Stefnda útskrifaðist af smitsjúkdómadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss 2. júlí 2010 og lagðist inn á sjúkrahúsið Vog sama dag til fíkniefnameðferðar. Eftir meðferð á Vogi fór stefnda í frekari meðferð á meðferðarheimilið Vík 3. ágúst og lauk þar meðferð 30. ágúst 2010. Í framhaldinu fór stefnda í hópmeðferð hjá Von í Efstaleiti á vegum SÁÁ. Hinn 15. september 2010 var bókuð tillaga á meðferðarfundi hjá Barnavernd Reykjavíkur þess efnis að A yrði áfram í tímabundnu fóstri í þrjá mánuði á meðan stefnda gengist undir forsjárhæfnimat, sýndi fram á að hún gæti haldið sér án fíkniefna og styrkti sjálfa sig. Lítið hefði reynt á hvort stefnda gæti haldið fíkniefnabindindi þar sem stutt væri síðan hún hefði lokið meðferð. Í framhaldinu undirritaði stefnda, 17. september 2010, samþykki um vistun A á heimili á vegum Barnaverndar Reykjavíkur frá 3. október 2010 til 3. janúar 2011. Þá undirritaði stefnda áætlun um meðferð máls 24. september 2010 og samning um umgengni 5. október 2010. Fór umgengni hægt af stað, en óboðað eftirlit var haft með umgengninni. Mál A var lagt fyrir fund stefnanda 2. nóvember 2010 þar sem samþykkt var áframhaldandi vistun telpunnar frá 3. október 2010 til 3. janúar 2011 hjá sömu fósturforeldrum og áður. 22. nóvember 2010 barst Barnavernd Reykjavíkur tilkynning frá stjúpmóður B, eldri dóttur stefndu, þar sem hún lýsti áhyggjum sínum af aðstæðum stefndu, grunsemdum um að hún væri fallin í neyslu og væri ekki tilbúin að annast yngri dóttur sína, A. Sama dag barst Barnavernd tölvupóstur frá stjúpmóður B þar sem fram komu miklar áhyggjur af högum stefndu og A, í umsjá hennar, meðal annars vegna grunsemda um að stefnda væri aftur byrjuð að selja og neyta fíkniefna. Stjúpmóðir B hafði aftur samband daginn eftir og sagði þá að systir stefndu, F, hefði tjáð sér að hún hefði séð til B og A, sitjandi við stofuborðið á heimili stefndu, þar sem þær hafi verið að lita á meðan stefnda var í sturtu, en opið pilluglas hafi verið á borðinu sem telpurnar sátu við. Í viðtali stefndu við starfsmann Barnaverndar 29. nóvember 2010 viðurkenndi hún að hafa ekið bifreið sinni yfir á öfugan vegarhelming sunnudaginn 21. nóvember 2010. Báðar dætur stefndu voru farþegar í bílnum. Einnig viðurkenndi stefnda að hafa skilið eftir pilluglas á borðinu, sem dætur hennar sátu við, en kvað glasið hafa verið tómt.

Í forsjárhæfnimati, dagsettu 15. des. 2010, sem G-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, sálfræðingur, framkvæmdi á stefndu að beiðni Barnaverndar Reykjavíkur er uppvöxtur stefndu rakinn. Fram kemur að stefnda hafi alist upp við mjög erfiðar fjölskylduaðstæður. Kveðst stefnda hafa orðið fyrir kynferðislegri misnotkun af móðurafa sínum. Talsvert virðist hafa skort á uppeldi og stuðning við stefndu í æsku varðandi nám, persónustyrkingu og stefnumótun í lífinu. Virðist sem stefnda hafi farið töluvert umkomulaus og reynslulítil að heiman út í lífið, með lítið mótlætis- og óþægindaþol og verið berskjölduð fyrir sumum hættum, t.d. tengdum vafasömum félagsskap og neyslu vímuefna. Í kjölfar móðurmissis og heilablóðfalls föður, sem misst hafi minnið, hafi stefndu liðið mjög illa og í apríl 2007 kveðst hún hafa ákveðið að reyna að létta vanlíðan sína með því að sprauta sig með rítalíni, þá 26 ára gömul. Stefnda hafði þá verið á rítalíni frá 18 ára aldri þegar hún greindist með athyglisbrest og þunglyndi. Stefnda hafi einnig misnotað áfengi og sumarið 2008 farið í meðferð á Vog og í framhaldi af því í meðferð á Teigi, en árangur orðið lítill. Telur sálfræðingurinn að með 95% vissu megi gera ráð fyrir að greindarvísitala stefndu liggi á bilinu 84-92 stig sem þýði að hún mælist á mörkum meðalgreindar og lágrar meðalgreindar. Samkvæmt mati sálfræðingsins búi stefnda tæplega við nauðsynlega og nægilega hæfni til að veita telpunni það öryggi sem hún þarfist og fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni. Grunnur skilningur virðist vera hjá stefndu á afleiðingum þess fyrir barn að alast upp innan um óreglu og misnotkun á áfengi og fíkniefnum. Telur sálfræðingurinn að áhætta felist í því fyrir telpuna að stefnda hafi forsjá hennar þar sem stefnda sé með skerta dómgreind. Virðist stefnda, að mati sálfræðingsins, ekki skilja fyllilega hvað felist í því að bera ábyrgð á ósjálfbjarga barni sem eigi allt undir því að hún gæti öryggis þess. Að mati sálfræðingsins virðist stefnda eiga nóg með þá vinnu sem hún hafi hafið til að styrkja sjálfa sig, bæta líðan sína og aðlögun og halda sér frá fíkniefnaneyslu. Þar að auki beri stefnda krefjandi ábyrgð gagnvart eldri dóttur sinni.

20. desember 2010 undirritaði stefnda samþykki sitt fyrir vistun A frá 2. janúar 2011 til 25. janúar 2011. Hinn 30. desember 2010 barst Barnavernd tilkynning undir nafnleynd þar sem fram kom ábending um að stefnda væri í neyslu og óhæf til að annast dætur sínar, þegar þær væru hjá henni í umgengni. Hinn 3. janúar 2011 tilkynnti stjúpmóðir B, dóttur stefndu, að B og vinkona hennar hefðu fundið sprautunál á heimili stefndu, nánar tiltekið á hillu þar sem munir A væru m.a. geymdir. Þá barst Barnavernd tilkynning 4. janúar 2011, undir nafnleynd, um áhyggjur af því að börn væru á heimili stefndu vegna grunsemda um að hún væri fallin í neyslu, sprautunálar hefðu fundist á heimilinu og að þar væri allt í drasli. Hinn 5. janúar 2011 var bókað á meðferðarfundi hjá Barnavernd að miðað við forsögu málsins, niðurstöðu forsjárhæfnimats, geðræn veikindi stefndu og ungan aldur telpunnar, væri hagsmunum telpunnar ótvírætt best borgið með því að hún færi í varanlegt fóstur. Þó að meðferðaráætlun hafi verið uppfyllt komi fram í forsjárhæfnimati að veikleikar stefndu sem uppalanda séu mjög miklir og að telja verði að forsjárhæfni hennar sé verulega skert. Ekki sé verjandi að barnið sé sett í svo ótryggar aðstæður þar sem miklar líkur séu á að stefnda geti ekki tryggt öryggi þess eða að aðstæður séu viðunandi. Mál A var tekið fyrir á fundi stefnanda 25. janúar 2011. Samkvæmt greinargerð starfsmanns Barnaverndar var það mat starfsmanna að hagsmunum telpunnar væri ótvírætt best borgið með því að hún yrði í varanlegu fóstri. Miðað við forsjárhæfnimatið væru veikleikar stefndu sem uppalandi mjög miklir og þá væri forsjárhæfni hennar verulega skert. Á fundi stefnanda 25. janúar 2011 kom fram það mat stefnanda að þrátt fyrir alvarleika málsins væri, í ljósi þess að stefnda hefði verið edrú frá því sumarið 2010 og sinnt áætlun um meðferð máls, rétt að hún fengi tækifæri til að taka við umönnun telpunnar og sýna fram á getu sína til að annast barnið. Í ljósi forsjárhæfnimats sem lægi fyrir í málinu og stutts edrútíma stefndu, taldi stefnandi hins vegar nauðsynlegt að telpan vistaðist áfram utan heimilis stefndu í fjóra mánuði á núverandi fósturheimili á meðan stefnda ynni áfram í bata sínum og sýndi fram á að hún héldi sér edrú. Rífleg umgengni yrði á tímabilinu. Að fjórum mánuðum liðnum yrði stefnt að því að stefnda og barn færu í kennslu- og greiningarvistun í íbúð á Vistheimili barna að Laugarásvegi. Hinn 25. janúar 2011 undirritaði stefnda samþykki fyrir vistun telpunnar utan heimilis í fjóra mánuði, þ.e. frá 25. janúar til 25. maí 2011, sbr. 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. og 48. gr. sömu laga. Stefnda undirritaði meðferðaráætlun skv. 23. gr. barnaverndarlaga 2. febrúar 2011 og samning um umgengni sama dag. Hinn 16. febrúar 2011 var á meðferðarfundi hjá Barnavernd fallist á óskir stefndu um umgengni. 2. maí 2011 mætti stefnda ásamt iðjuþjálfara sínum og K-kk-þgf Þ-kk-þgf geðlækni á fund hjá Barnavernd. Var það mati geðlæknisins og iðjuþjálfarans að stefnda hefði staðið sig afar vel, hún hitti aðila frá SÁÁ reglulega og fengi hjá þeim Subasol. Aðilar frá Landspítala- háskólasjúkrahúsi, Kleppi, segðu einnig að stefnda væri undir stöðugu og góðu eftirliti. Líkamlegt form hennar væri gott og teldu þau að stefnda gæti sinnt A í nánustu framtíð. Fram kom að ekki hefði mælst vímuefni í stefndu. Stefnda undirritaði meðferðaráætlun 11. maí 2011 þar sem m.a. kom fram að hún og A myndu dvelja í íbúð á vegum barnaverndaryfirvalda á Vistheimili barna frá 24. maí til 28. júní 2011. Hófu þær mæðgur kennslu- og greiningarvistun á vistheimilinu 25. maí 2011 en aðlögun hafði þá staðið yfir frá 19. maí. Í greinargerð starfsmanna Vistheimilis barna, 20. júní 2011, kemur fram að stefnda hafi átt erfitt með að tileinka sér ráðgjöf varðandi uppeldið og að starfsmenn hafi haft miklar áhyggjur af vangetu hennar að því leyti. Í tölvupósti forstöðumanns vistheimilisins frá 10. júní 2011, er greint frá því að stefndu gangi ekki nægilega vel. Stefnda fari ekki eftir leiðbeiningum og gangi illa um íbúðina. Umgengni í íbúðinni hafi strax verið ábótavant, illa þrifið og ekki tekið til. Farið hafi verið yfir það með stefndu hvaða hættur bæri að varast í umhverfinu, þegar börn væru annars vegar, en svo hafi virst sem hún ætti erfitt með að skilja það og að verulega vantaði upp á að stefnda gætti að öryggi telpunnar. Starfsmenn hafi einnig haft áhyggjur af mataræði og umönnun telpunnar og virst stefnda eiga erfitt með að setja þarfir A í forgang. Þá hafi starfsmönnum þótt erfitt að treysta því og trúa sem stefnda hafi sagt því hún hafi stundum orðið margsaga varðandi sama atriðið. Í þriðju viku dvalartímans hafi starfsmenn verið orðnir mjög uggandi um öryggi barnsins. Að mati starfsmanna vistheimilisins hafi aðstæður í íbúðinni verið óviðunandi fyrir barnið og hafði stefndu ekki gengið vel að halda reglu á daglegu lífi dóttur sinnar. Hafi stefndu virst skorta innsæi í þarfir A og öryggi. Þá hafi starfsmönnum vistheimilisins fundist stefnda ekki ná að tileinka sér stuðning og ráðgjöf sem hún hafi fengið þessar fjórar vikur nema að litlu leyti. Stefnda hafi hins vegar sýnt dóttur sinni blíðu og væntumþykju og hafði telpan tengst henni ágætlega en margt annað tengt umönnun og öryggi telpunnar verið ábótavant. Í viðbót við framangreinda greinargerð starfsmanna vistheimilisins kemur fram að breytingar hafi orðið til batnaðar á framvindu mála í fimmtu viku vistunar. Á meðferðarfundi hjá Barnavernd 22. júní var m.a. með vísan til framangreindra skýrslna starfsmanna Vistheimilis barna ítrekað fyrra mat Barnaverndar að A væri best borgið í varanlegu fóstri. Mál A var tekið fyrir á fundi stefnanda 1. júlí 2011 og mætti stefnda á fundinn ásamt lögmanni sínum. Í greinargerð starfsmanna Barnaverndar, sem lögð var fyrir fundinn, kom fram að þrátt fyrir að ekki væri vitað annað en að stefnda hafi verið edrú undanfarið væri það mat starfsmanna að veikleikar hennar sem uppalanda væru mjög miklir. Væri það jafnframt mat starfsmanna Barnaverndar að A væri í verulegri hættu í umsjá stefndu sem ekki gæti tryggt öryggi hennar eða viðunandi aðstæður varðandi umönnun. Starfsmenn Barnaverndar teldu að vandi stefndu, annar en vímuefnafíkn, væri það alvarlegur og þess eðlis að hún væri ófær um að sinna forsjárskyldum sínum gagnvart A. Á umræddum fundi stefnanda, 1. júlí 2011, lýsti stefnda sig ekki tilbúna til að afsala sér forsjá telpunnar. Í ljósi fyrirliggjandi gagna og málsins í heild var það mat Barnaverndar að telpan byggi við óviðunandi uppeldisaðstæður í umsjá stefndu og að þær stuðningsaðgerðir sem reyndar hefðu verið á grundvelli barnaverndarlaga hefðu ekki megnað að breyta því ástandi og væru fullreyndar. Var það mat Barnaverndar að hagsmunum telpunnar væri betur borgið með því að hún færi í varanlegt fóstur en brýnt væri að tryggja henni stöðugleika og viðunandi uppeldsskilyrði í umhverfi þar sem hún fengi bæði öryggi og þá örvun sem barn þyrfti til að vaxa og dafna sem einstaklingur. Í úrskurði stefnanda, 1. júlí 2011, kemur fram að stefnandi taki undir fyrrgreint mat starfsmanna Barnaverndar og niðurstöðu í forsjárhæfnimati G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings, þar sem hann telji áhættu felast í því að stefnda hafi forsjá A vegna skertrar dómgreindar. Hafi stefnda nú verið í kennslu- og greiningarvistun, sem sé öflugasta úrræði sem hægt sé að beita á grundvelli barnaverndarlaga. Þrátt fyrir að hafa haldið sér edrú hafi hún ekki getað nýtt sér það, að mati starfsmanna vistheimilisins. Að mati stefnanda sé ljóst að vandi stefndu, annar en vímuefnafíkn, sé það alvarlegur og þess eðlis að hún sé ófær um að sinna forsjárskyldum sínum gagnvart A. Málefni telpunnar hafi verið til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur frá því í október 2009 og ítrekaður stuðningur verið reyndur við stefndu en án árangurs. Það sé því ljóst að úrræði á grundvelli barnaverndarlaga dugi ekki til að tryggja öryggi og viðunandi umönnun telpunnar í umsjá stefndu. Fól stefnandi B-kk-þgf að krefjast þess fyrir dómi að stefnda yrði svipt forsjá dóttur sinnar, A, á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002. Þar sem stefnda samþykkti ekki vistun telpunnar utan heimilis, þar til niðurstaða í forsjársviptingarmáli lægi fyrir, tók stefnandi málið til úrskurðar og var ákveðið að A skyldi vistuð utan heimilis í allt að tvo mánuði frá og með 1. júlí 2011 að telja, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var telpan vistuð hjá sömu fósturforeldrum og áður.

Mál þetta snýst um hagsmuni tveggja ára telpu, sem lýtur forsjá móður sinnar, stefndu í máli þessu. Faðir telpunnar er C og býr hann í Reykjavík. Foreldrar telpunnar slitu samvistir í apríl 2011. A bjó á heimili fósturforeldra frá fimm mánaða aldri til 25. maí 2011, þegar hún flutti ásamt stefndu í íbúð á vegum Vistheimilis barna við Laugarásveg í Reykjavík, þá tæplega 19 mánaða gömul. A dvaldi á vistheimilinu ásamt stefndu í kennslu- og greiningarvistun frá 25. maí til 28. júní 2011 en fór aftur til sömu fósturforeldra og áður 1. júlí 2011, í samræmi við úrskurð stefnanda sama dag um vistun telpunnar utan heimilis í allt að tvo mánuði. Telpan dvelur þar enn. A á eina 13 ára hálfsystur, sammæðra, B, sem stefnda eignaðist þegar hún var 16 ára. B býr nú hjá föður sínum en stefnda og hann fara með sameiginlega forsjá yfir henni. B hefur frá apríl 2010 átt lögheimili hjá föður sínum. C, faðir A, er fíkill og á allnokkrar meðferðir að baki. Hefur hann haft reglulega umgengni við dóttur sína. Stefnda hefur átt við áfengis- og vímuefnavanda að stríða frá 26 ára aldri. Hún á að baki fjórar innlagnir á sjúkrahúsið Vog og lauk hún síðast meðferð þar 3. ágúst 2010. Í beinu framhaldi af þeirri meðferð fór hún í framhaldsmeðferð á Vík og lauk þeirri meðferð 30. ágúst 2010. Í framhaldinu var hún í eftirfylgni á göngudeild auk þess sem hún hefur verið í viðhaldsmeðferð við ópíumfíkn. Stefnda er 75% öryrki og fær örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins. Hún glímir við alvarlegt þunglyndi. Jafnframt stríðir stefnda við almenna kvíðaröskun, ótilgreinda persónuröskun, truflun á virkni og athygli, ótilgreinda geð- og atferlisröskun af völdum ópíumnotkunar og ótilgreinda geð- og atferlisröskun af völdum notkunar margra lyfja sem og notkunar annarra geðvirkra efna. Jafnframt er hún með svokallað Sjögren heilkenni sem veldur liðverkjum og þurrki í slímhúð. Þá þjáist stefnda af mígreni og lifrarbólgu C. Stefnda hefur verið í meðferð hjá geðlækni í mörg ár, bæði á göngudeild Landsspítala Klepps og á einkastofu. Stefnda dvaldi á legudeild Landspítala Klepps í nokkur skipti á árunum 2001 til 2003. Á árunum 1999-2002 var stefnda lögð inn á Landspítala Klepp vegna sjálfsvígshugsana og tilrauna til sjálfsvígs. Stefnda er háð mikilli lyfjanotkun vegna framangreindra sjúkdóma og hefur ekki unnið á almennum vinnumarkaði frá árinu 2002. Stefnda leigir íbúð af Félagsbústöðum hf., að [...].

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir kröfu sína um forsjársviptingu á því að ákvæði a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, séu uppfyllt í máli þessu. Stefnandi telur að stuðningsaðgerðir á grundvelli laganna dugi ekki til að tryggja telpunni öryggi og fullnægjandi uppeldisskilyrði til frambúðar á heimili stefndu. Gögn málsins sýni að stefnda eigi við alvarlegan vanda að stríða. Sá tími, sem stefnda kveðst nú hafa verið óvirk í neyslu, þ.e. frá því í júní 2010, teljist stuttur m.t.t. þess hvort hún nái að halda sér edrú eða hvort hún falli. Sagan sýni veika mótstöðu fyrir vímuefnum og hafi fíknin oft haft yfirhöndina hjá henni fram yfir foreldraskyldur. Í forsjárhæfnimati komi fram að ekki sé hægt, að mati sálfræðingsins, að líta framhjá því að það hafi ekki stoppað fíkniefnaneyslu stefndu að hún hafi eignast barn fyrir 13 árum og borið á því ábyrgð. Enn fremur telji stefnandi að vandi stefndu, annar en vímuefnafíkn, sé það alvarlegur og þess eðlis að hún sé ófær um að sinna forsjárskyldum sínum gagnvart A. Eins og staðan sé í dag sé hæfni stefndu sem forsjáraðila verulega skert að mati stefnanda. Stefnda búi við dómgreindarskort og eins og gögn málsins beri með sér hafi hún engan veginn náð að tileinka sér þá uppeldisráðgjöf sem hún hafi fengið. Hún hafi verið í kennslu- og greiningarvistun, sem sé öflugasta úrræði sem hægt sé að beita á grundvelli barnaverndarlaga. Þrátt fyrir að hafa verið edrú hafi hún ekki nýtt sér það og séu veikleikar hennar sem uppalandi mjög miklir, óháð edrúmennsku. Sé það mat stefnanda að A sé í verulegri hættu í umsjá stefndu, sem ekki geti tryggt öryggi hennar eða viðunandi aðstæður varðandi umönnun. Hagsmunir barnsins mæli eindregið með því að stefnda verði svipt forsjá telpunnar og að telpan verði vistuð á heimili á vegum stefnanda, þar sem vel sé hlúð að henni og réttur hennar til viðunandi uppeldis, umönnunar og öryggis sé tryggður. Krafa stefnanda byggi á því að of mikil og óforsvaranleg áhætta felist í því að láta stefndu fara með forsjá dóttur sinnar. Gögn málsins sýni að stefnda sé vanhæf til að fara með forsjá telpunnar þar sem veikleikar hennar sem uppalandi séu of miklir og að telpan sé í verulegri hættu í umsjá stefndu. Stefnda sé ófær um að tryggja öryggi telpunnar, viðunandi aðstæður og umönnun. Að mati stefnanda hafi verið leitast við að beita eins vægum úrræðum gagnvart stefndu og unnt hafi verið hverju sinni en óhjákvæmilegt hafi reynst að vista telpuna á heimili á vegum stefnanda. Stefnandi telji stuðningsaðgerðir fullreyndar í því skyni að bæta umönnun og aðstæður telpunnar í umsjá stefndu. Önnur barnaverndarúrræði en forsjársvipting séu því ekki tæk nú, en brýna nauðsyn beri til að skapa telpunni til frambúðar það öryggi og þá umönnun sem hún eigi rétt á að búa við lögum samkvæmt. Geti þau stuðningsúrræði sem stefnandi hafi yfir að ráða ekki megnað að skapa telpunni þau uppeldisskilyrði sem hún eigi skýlausan rétt til. Að mati stefnanda hafi meðalhófsreglunnar verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki verið gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsyn hafi krafist. Það sé því ljóst að úrræði á grundvelli barnaverndarlaga dugi ekki til að tryggja öryggi og viðunandi umönnun telpunnar í umsjá stefndu. Stefnda hafi sýnt mikið úthaldsleysi við að tileinka sér þá ráðgjöf sem hún hafi fengið frá því að afskipti Barnaverndar Reykjavíkur hafi hafist af málinu. A sé á viðkvæmum aldri og í brýnni þörf fyrir stöðugleika þannig að persónueiginleikar hennar og þroski fái að njóta sín. Ljóst sé að aðbúnaður hennar nú geti haft áhrif á félagsþroska hennar um ókomna framtíð og hæfni til geðtengslamyndunar. Það sé því mat stefnanda að A sé í brýnni þörf fyrir stöðugar uppeldisaðstæður eftir áfallasama frumbernsku. Telji stefnandi að hagsmunum A sé best borgið með því að hún fari í varanlegt fóstur. Það séu frumréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Stefnandi telji að það hafi sýnt sig að stefnda geti ekki búið dóttur sinni þau uppeldisskilyrði sem hún eigi skýlausan rétt á. Forsjárréttur foreldra takmarkist af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir foreldra og barns vegist á, séu hagsmunir barnsins, hvað því sé fyrir bestu, þyngri á vogarskálunum. Þessi regla sé grundvallarregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem Ísland sé aðili að. Hinu opinbera sé og skylt að veita börnum vernd svo sem fyrir sé mælt um í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, barnaverndarlögum, nr. 80/2002 og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, nr. 18/1992. Þá eigi reglan sér einnig stoð í 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og í alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, nr. 10/1979. Með skírskotun til alls framanritaðs, meginreglna í barnaverndarrétti, sbr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og gagna málsins, geri stefnandi þá kröfu að stefnda, K, verði svipt forsjá dóttur sinnar, A, sbr. a- og d-lið 29. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, enda muni önnur og vægari úrræði ekki skila tilætluðum árangri. Ósk um flýtimeðferð byggi á 3. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002. Í máli þessu byggi stefnandi m.a. á eftirfarandi réttarheimildum: Barnaverndarlögum nr. 80/2002, mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög, nr. 62/1994, Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög, nr. 18/1992, Alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sbr. lög nr. 10/1979 og lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu og tilvísun til réttarheimilda

Stefnda byggir í máli þessu á því að hvorki sé réttlætanlegt né eðlilegt að beita hana forsjársviptingu. Telur stefnda að hún hafi frá fyrsta degi afskipta Barnaverndar Reykjavíkur leitast við að vinna í sínum málum og vinna með stofnunni til að bæta úr því sem aflaga hafi farið. Í þeirri viðleitni hafi hún tekið á fíkniefnamálum sínum og staðið sig frábærlega. Þá hafi hún sýnt að hún sé ástrík og umhyggjusöm móðir sem vilji búa barni sínu gott heimili. Vandamál hennar sé hins vegar að hún standi illa fjölskyldulega og félagslega, sé ekki vinamörg og eigi við andleg vandamál að stríða. Til að taka á þeim vandamálum hafi hún leitað sér aðstoðar lækna og fengið andlegan stuðning með reglulegum viðtölum við prest og geðlækna. Hún hafi sýnt að hún vilji vinna í sínum málum og það sé að skila árangri. Staða hennar núna sé allt önnur en hún hafi verið þegar forsjárhæfnimatið hafi verið tekið en bent sé á að það mat hafi verið gert skömmu eftir að hún lauk meðferð á Vík. Hafi hún á þeim tíma verið illa áttuð og ekki vitað hvað biði sín. Þá hafi hún undir lok vistunarinnar á Laugarásvegi sýnt að hún sé fær um að gæta öryggis dóttur sinnar og veita henni ákjósanlegar uppeldisaðstæður. Enginn efist um ástríki hennar gagnvart dóttur sinni og vilja hennar til að búa henni gott heimili. Kveðst stefnda gera sér fulla grein fyrir að hún þurfi á aðstoð að halda og geti ekki ein og óstudd veitt barninu það öryggi sem fósturforeldrar barnsins geti veitt því. Þann samanburð telji hún óeðlilegt að miða við. Á Íslandi búi mörg börn við erfiðar aðstæður og til sé fólk sem myndi geta veitt þessum börnum mun betri uppeldisskilyrði en foreldrar þeirra. Á slíkum forsendum eigi ekki að leysa úr málinu heldur byggja á því að barn og foreldri sé fjölskylda og þjóðfélaginu beri, eftir því sem frekast sé unnt, að vernda og hlúa að henni. Í 5. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, séu sett þau fyrirmæli að barnaverndaryfirvöld skuli eftir föngum veita aðstoð og beita eins vægum úrræðum og kostur sé við meðferð á valdi sínu og því aðeins beita íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Það sé alls ekki raunin að vægari úrræðum hafi verið beitt áður en ákvörðun hafi verið tekin um að stefnda yrði svipt forsjá. Þegar málið hafi komið fyrir Barnaverndarnefnd Reykjavíkur, 25. janúar 2011, hafi legið fyrir krafa Barnaverndar Reykjavíkur, um varanlegt fóstur og forsjársviptingu. Á þeim tíma hafi stefnda verið afskrifuð sem móðir á grundvelli forsjármats G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings. Með kröftugum mótmælum á þeim fundi hafi tekist að fyrirbyggja að fallist yrði á þá tillögu enda engin réttlæting fyrir henni eins og lögmaður stefndu, sem fyrst hafi komið að málinu á því stigi, hafi bent nefndinni á. Hafi þá verið fallist á fjögurra mánaða aðlögun og mánaðardvöl á vistheimilinu við Laugarásveg. Aðlögunin hafi gengið vel en vistunin síður, til að byrja með. Komi fram í skýrslu starfsmanna vistheimilisins að stefnda hafi átt erfitt með að taka leiðbeiningum og barnið hafi ekki verið öruggt hjá henni. Þá hafi umhirðu hennar um íbúðina verið verulega ábótavant. Tekið sé hins vegar fram að stefnda sé ástrík og vilji barni sínu allt hið besta. Eftir fund með starfsmanni Barnaverndar Reykjavíkur og stefndu, um miðjan júní 2011, hafi stefndu verið kynnt þetta álit starfsmanna vistheimilisins. Hafi stefnda þá sýnt að hún gæti tekið á málum og hefði bæði vilja og getu til þess. Í nýrri umsögn vistheimilisins sem lögð hafi verið fyrir fund Barnaverndar Reykjavíkur hinn 1. júlí 2011, komi fram að stefnda hafi tekið sig á og sýnt miklar framfarir. Fyrir nefndina hafi jafnframt verið lagt fyrir bréf K-kk-ef Þ-kk-ef, sérfræðings á geðdeild Landspítala háskólasjúkrahúss. Í því bréfi komi eftirfarandi m.a. fram: „Ég taldi að þangað væri hún komin til þess að veita henni aðstoð og hjálpa henni þá til að lagfæra það sem ekki væri í lagi. Eins og hún lýsir því fyrir mér hefur hún meira upplifað það að það væri mikil neikvæðni í hennar garð og fyrst og fremst sæti hún þar eftirliti en fengi ekki beina aðstoð.” Það hafi verið mat K-kk-ef, út frá geðheilbrigðismati hennar, „að hún er laus úr viðjum vímuefnanna, að hún eigi að fá tækifæri til að ala dóttur sína upp og að ekki eiga að taka af henni barnið og svipta hana forræði yfir barninu.... Ég tel að gefa eigi K tækifæri til að annast dóttur sína og veita henni þá þann stuðning sem hún þarf heima til þess, m.a. að útvega henni stuðningsfjölskyldu og hjálp”. Þrátt fyrir afdráttarlaust mat K-kk-ef um að stefnda væri gjörbreytt frá því sem hún hafi áður verið og að hún hefði tekið sig á hafi Barnaverndarnefnd ákveðið að leggja til að stefnda yrði svipt forsjá. Það mat nefndarinnar hafi að mestu leyti byggst á mati G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef um forsjárhæfni stefndu og fyrri skýrslu vistheimilisins á Laugarásveg um getu stefndu til að huga að umönnun og öryggi barnsins. Þá hafi það verið mat nefndarinnar að ítrekaður stuðningur Barnaverndar Reykjavíkur við móður hafi ekki borið árangur. Vísað sé til þess sem áður hafi fram komið um forsjármat G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef. Það hafi verið gert á þeim tíma þegar stefnda hafi verið að koma úr meðferð og vísi til atvika sem átt hafi sér stað fyrir þann tíma. Því sé haldið fram að aðstæður hafi breyst og vísist í því efni til álits K-kk-ef Þ-kk-ef sérfræðings. Stefnda telji það alrangt í forsendum úrskurðar Barnaverndarnefndar Reykjavíkur að félagsmálayfirvöld þ.m.t. Barnavernd Reykjavíkur hafi ítrekað veitt sér stuðning. Kveður stefnda að það sé alrangt. Henni hafi ekki verið veittur annar stuðningur í tengslum við barnið en vistun þeirra mæðgna á Laugarásvegi. Fyrir þann tíma hafi ekkert verið gert til að gera stefndu kleift að fá telpuna eða veita henni stuðning svo hún gæti tekið hana í sína umsjá. Hafi vistunin á Laugarásvegi verið í fyrsta og eina skiptið sem henni hafi verið veitt einhver aðstoð og vakið sé máls á því að stefnda gæti fengið barnið aftur. Fyrir þann tíma hafi hún mætt neikvæðni sem endurspeglist best í því að vilji Barnaverndar hafi verið að forsjársvipta hana fyrir fundinn 25. janúar 2011. Á þeim fundi hafi einmitt komið fram sú skoðun hjá Barnavernd Reykjavíkur að ekki væri hægt að svipta stefndu forsjá áður en ljóst væri að aðrar aðgerðir bæru ekki árangur. Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að allt hafi verið reynt til að komast hjá forsjársviptingu og aðrar leiðir en svipting forsjár hafi verið reyndar og ekki borið ágangur. Þeirri skoðun sé alfarið hafnað að A sé orðin háð fósturforeldum sínum og verið væri að svipta barnið því öryggi sem það hafi búið við nánast frá fæðingu. Fyrir liggi að barninu líði vel hjá stefndu og þrátt fyrir ungan aldur vilji það helst vera hjá henni. Tengsl barnsins við fósturforeldrana séu góð og vilji stefnda alls ekki draga í efa ástríki þeirra við barnið. Að barnið fari frá þeim og verði hjá stefndu verði ekki til þess að rjúfa einhver djúpstæð tilfinningabönd eins og lesa megi í úrskurði Barnaverndarnefndar Reykjavíkur. Sú ákvörðun að vista barnið á heimili þessara tilteknu fósturforeldra kveður stefnda að hafi verið mjög óheppileg þar sem þeir séu náskyldir barnsföður. Hafi þetta leitt til þess að fjölskylda barnsföður hafi snúist öndverð gegn henni og reynt að finna henni flest til foráttu með órökstuddum fullyrðingum um neyslu o.fl. Þetta hafi litað samskiptin við starfsmenn Barnaverndar og aukið á tortryggni þeirra gagnvart stefndu. Þessi staða hafi jafnframt leitt til þess að faðir og móðir föður hafi fengið rýmri umgengni við barnið en stefnda. Tekið skuli fram að systir stefndu hafi lýst áhuga á að vera stefndu innan handar og aðstoða hana með dóttur sína.

Forsendur og niðurstaða

Sú dómkrafa sem stefnandi hefur uppi í málinu er grundvölluð á a- og d-liðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en þar er kveðið á um að barnaverndar-nefnd sé heimilt að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar, annar eða báðir, skuli sviptir forsjá ef hún telur: a. að daglegri umönnun, uppeldi, eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska eða d. fullvíst að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska þess sé hætta búin sökum þess að foreldrar eru augljóslega vanhæfir til að fara með forsjána, svo sem vegna fíkniefnaneyslu, geðrænna truflana, greindarskorts eða að breytni foreldra sé líkleg til að valda barni alvarlegum skaða.

Krafa stefnanda byggir á því að of mikil og óforsvaranleg áhætta felist í því að láta stefndu fara með forsjá dóttur sinnar A. Gögn málsins sýni að stefnda sé vanhæf til að fara með forsjá telpunnar þar sem veikleikar hennar sem uppalandi séu of miklir og að telpan sé í verulegri hættu í umsjá hennar. Stefnda sé ófær um að tryggja öryggi telpunnar, viðunandi aðstæður og umönnun. Að mati stefnanda hafi verið leitast við að beita eins vægum úrræðum gagnvart stefndu og unnt hafi verið hverju sinni en óhjákvæmilegt hafi reynst að vista telpuna á heimili á vegum stefnanda. Stefnandi telji stuðningsaðgerðir fullreyndar í því skyni að bæta umönnun og aðstæður telpunnar í umsjá stefndu. Önnur barnaverndarúrræði en forsjársvipting séu því ekki tæk nú, en brýna nauðsyn beri til að skapa telpunni til frambúðar það öryggi og þá umönnun sem hún eigi rétt á að búa við lögum samkvæmt. Megni þau stuðningsúrræði sem stefnandi hafi yfir að ráða ekki að skapa telpunni þau uppeldisskilyrði sem hún eigi skýlausan rétt til. Að mati stefnanda hafi meðalhófsreglunnar verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki verið gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsyn hafi krafist. Það sé því ljóst að úrræði á grundvelli barnaverndarlaga dugi ekki til að tryggja öryggi og viðunandi umönnun telpunnar í umsjá stefndu. Stefnda hafi sýnt mikið úthaldsleysi varðandi það að tileinka sér þá ráðgjöf sem hún hafi fengið frá því að afskipti Barnaverndar Reykjavíkur hafi hafist af málinu. A sé á viðkvæmum aldri og í brýnni þörf fyrir stöðugleika þannig að persónueiginleikar hennar og þroski fái að njóta sín. Ljóst sé að aðbúnaður hennar nú geti haft áhrif á félagsþroska hennar um ókomna framtíð og hæfni til geðtengslamyndunar. Það sé því mat stefnanda að A sé í brýnni þörf fyrir stöðugar uppeldisaðstæður eftir áfallasama frumbernsku. Telji stefnandi að hagsmunum A sé best borgið með því að hún fari í varanlegt fóstur. Það séu frumréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Stefnandi telji að það hafi sýnt sig að stefnda geti ekki búið dóttur sinni þau uppeldisskilyrði sem hún eigi skýlausan rétt á. Forsjárréttur foreldra takmarkist af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir foreldra og barns vegist á, séu hagsmunir barnsins, hvað því sé fyrir bestu, þyngri á vogarskálunum. Þessi regla sé grundvallarregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem Ísland sé aðili að.

Stefnda byggir í máli þessu á því að hvorki sé réttlætanlegt né eðlilegt að beita hana forsjársviptingu. Stefnda hafi frá fyrsta degi afskipta Barnaverndar Reykjavíkur, af henni og dóttur hennar A, leitast við að vinna í sínum málum og vinna með Barnavernd til að bæta úr því sem aflaga hafi farið. Í þeirri viðleitni hafi hún tekið á fíkniefnamálum sínum og staðið sig afar vel. Þá hafi hún sýnt að hún sé ástrík og umhyggjusöm móðir sem vilji búa barni sínu gott heimili. Vandamál hennar sé hins vegar að hún standi illa fjölskyldulega og félagslega, sé ekki vinamörg og eigi við andleg vandamál að stríða. Til að taka á þeim vandamálum hafi hún leitað sér aðstoðar lækna og fengið stuðning með reglulegum viðtölum við prest og geðlækna. Hún hafi sýnt að hún vilji vinna í sínum málum og það sé að skila árangri. Staða hennar núna sé allt önnur og betri en hún hafi verið þegar forsjárhæfnimatið hafi verið unnið en bent sé á að það mat hafi verið gert skömmu eftir að hún lauk meðferð á Vík. Hafi hún á þeim tíma verið illa áttuð og ekki vitað hvað biði sín. Þá kveðst hún hafa sýnt það undir lok vistunarinnar á Laugarásvegi að hún væri fær um að gæta öryggis dóttur sinnar og veita henni ákjósanlegar uppeldisaðstæður. Enginn efist um ástríki hennar gagnvart dóttur sinni og vilja hennar til að búa henni gott heimili. Kveðst stefnda gera sér fulla grein fyrir að hún þurfi á aðstoð að halda og geti ekki ein og óstudd veitt barninu það öryggi sem fósturforeldrar barnsins geti veitt því. Þann samanburð telji hún óeðlilegt að miða við. Í 5. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, séu sett þau fyrirmæli að barnaverndaryfirvöld skuli eftir föngum veita aðstoð og beita þeim vægustu úrræðum sem frekast sé kostur við meðferð á valdi sínu og því aðeins skuli beita íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Það sé alls ekki raunin að vægari úrræðum hafi verið beitt áður en ákvörðun hafi verið tekin um að stefnda yrði svipt forsjá. Stefnda telji það alrangt í forsendum úrskurðar Barnaverndarnefndar Reykjavíkur að félagsmálayfirvöld, þ.m.t. Barnavernd Reykjavíkur, hafi ítrekað veitt sér stuðning. Kveður stefnda að það sé alrangt. Henni hafi ekki verið veittur annar stuðningur í tengslum við barnið en vistun þeirra mæðgna á Laugarásvegi. Fyrir þann tíma hafi ekkert verið gert til að gera stefndu kleift að fá telpuna eða veita henni stuðning svo hún gæti tekið hana í sína umsjá. Hafi vistunin á Laugarásvegi verið fyrsta og eina skiptið sem henni hafi verið veitt einhver aðstoð og vakið máls á því að stefnda gæti fengið barnið aftur. Fyrir þann tíma hafi hún mætt neikvæðni eins og endurspeglist best í því að vilji Barnaverndar hafi verið að forsjársvipta hana fyrir fundinn 25. janúar 2011. Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að allt hafi verið reynt til að komast hjá forsjársviptingu og aðrar leiðir en svipting forsjár hafi verið reyndar og ekki borið árangur. Þeirri skoðun sé alfarið hafnað að A sé orðin háð fósturforeldum sínum og verið væri að slíta barnið frá því öryggi sem það hafi búið við nánast frá fæðingu. Fyrir liggi að barninu líði vel hjá stefndu og þrátt fyrir ungan aldur vilji það helst vera hjá henni. Tengsl barnsins við fósturforeldrana séu góð og vilji stefnda alls ekki draga úr ástríki þeirra við barnið. Að barnið fari frá þeim og verði hjá stefndu verði ekki til þess að rjúfa einhver djúpstæð tilfinningabönd eins og lesa megi í úrskurði Barnaverndarnefndar Reykjavíkur.

Í málinu liggur fyrir sálfræðiskýrsla G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings, dagsett 15. desember 2010, um mat á forsjárhæfni stefndu. Í skýrslunni leggur sálfræðingurinn m.a. mat á styrkleika og veikleika stefndu í uppeldislegu tilliti og svarar því hvort stefnda búi yfir nauðsynlegri og nægilegri hæfni til að veita dóttur sinni fullnægjandi uppeldisskilyrði til framtíðar, sbr. matsspurningar nr. 4 og 5. Að mati sálfræðingsins felast helstu styrkleikar stefndu sem forsjáraðila barns í móðurást og góðum vilja til að reynast dætrum sínum vel. Stefnda sé elskuleg í viðmóti við A og barninu virðist líða vel með að hún láti vel að því og veiti því athygli. Hún leitist við að sýna barninu blíðu og að vera passasöm með það og sinna þörfum þess. Hún hafi sektarkennd gagnvart barninu og vilji bæta sig, veita því ró og öryggi, og vera varkárari með það en áður. Veikleikar stefndu felist aðallega í aðgæsluleysi eða glannaskap sem tengdur sé því að bjóða börnum upp á að búa við langvarandi vímuefnaneyslu og óreglu. Stefndu virðist skorta töluvert þekkingu á foreldraábyrgð, þörfum barna, uppeldi, geðtengslum og hvað í því felist að setja öryggi og hagsmuni barns í forgang. Allsgáð sé stefnda ástúðleg við barnið og barnið taki því vel, en truflun virðist hafa orðið á tengslamyndun mæðgnanna á fyrsta ári barnsins. Hún hafi verið með barnið á brjósti í fimm mánuði og gögn frá Landspítala - háskólasjúkrahúsi bendi til þess að hún hafi tengst barninu vel til að byrja með. En síðan þá hafi tengslin ítrekað rofnað og barnið geti ekki skilið það öðruvísi en sem nokkurskonar höfnun. Stefnda taki eftir og viðurkenni að barnið sé nú orðið hændara að fósturforeldrum en henni sjálfri. Hún virðist síður átta sig á því hve alvarlegt það sé fyrir barn að geðtengsl séu rofin og það ítrekað. Er niðurstaða sálfræðingsins sú að stefnda búi tæplega við nauðsynlega og nægilega hæfni til að veita A það öryggi sem hún þarfnist og fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni. Er það mat hans að í því felist áhætta fyrir A að stefnda hafi forsjá yfir henni og að áhættan tengist skertri dómgreind móður. Til stuðnings þeirri niðurstöðu vísar sálfræðingurinn til afskipta lögreglu af stefndu sumarið 2009, þegar hún, þá ófrísk, hafi ekið bifreið undir áhrifum mikils magns lyfja og með ölvunarakstri og neyslu á meðgöngu stofnað lífi og heilsu fósturs í hættu. Ennfremur vísar hann til þess að í mars 2010 hafi stefnda og faðir A sofnað út frá neyslu og skilið A eina og án pössunar eftir úti í vagni fyrir utan fjölbýlishúsið sem stefnda hafi búið í. Þá vísar sálfræðingurinn til þess að í nóvember 2010 hafi stefnda ekið yfir á rangan vegarhelming með A í bílnum og með því stefnt lífi barnsins í tvísýnu. Aðspurð hafi hún viðurkennt þetta en um leið virst réttlæta það fyrir sé og gert lítið úr hættunni fyrir barnið. Hafi hún ekki virst skilja fyllilega hvað í því felist að bera ábyrgð á ósjálfbjarga barni sem átt hafi allt undir því að hún gætti öryggis þess. Er það mat sálfræðingsins að stefnda virðist eiga nóg með þá vinnu sem hún hafi þá hafið til að styrkja sjálfa sig, bæta líðan sína og aðlögun og halda sér frá fíkniefnaneyslu. Þar að auki beri hún krefjandi ábyrgð gagnvart eldri dóttur sinni. Fái hún forsjá A sé mikilvægt að henni verði veitt mikil aðstoð sem forsjáraðila og að komið verði á óboðnu eftirliti a.m.k. um tveggja ára skeið. 25. janúar 2011 lögðu starfsmenn Barnaverndar Reykjavíkur til við stefnanda að A yrði komið í varanlegt fóstur til 18 ára aldurs. Tillagan var byggð á svofelldu mati og rökstuðningi:

25

Miðað við forsögu málsins, niðurstöðu forsjárhæfnimats, geðræn veikindi móður og ungs aldurs telpunnar sem tengst hefur fósturforeldrum sterkum tilfinningaböndum, þá telja starfsmenn að hagsmunum hennar sé ótvírætt best borgið -með því að hún verði í varanlegu fóstri. K hefur uppfyllt meðferðaráætlun en miðað við forsjárhæfnimatið eru veikleikar hennar sem uppalandi mjög miklir og verður að telja að forsjárhæfni hennar sé verulega skert. Það er því ekki verjandi að barnið verði sett í svo ótryggar aðstæður þar sem miklar líkur eru á því að móðir muni ekki geta tryggt öryggi hennar og að aðstæður verði viðunandi í framtíðinni. Nú nýlega eru tvö dæmi um skerta dómgreind K, annars vegar þegar hún skilur eftir opið pilluglas á borði sem A gat náð í og hins vegar þegar hún keyrði yfir á öfugan vegarhelming á Reykjanesbrautinni með telpuna í bílnum. Í báðum þessum tilvikum verður að telja að hún hafi sett barnið í mikla hættu. Miðað við ungan aldur telpunnar þá telja starfsmenn ekki rök fyrir því að hún verði vistuð tímabundið áfram þar sem tengslin við fósturforeldrana munu enn styrkjast og eftir því sem tíminn líður verður erfiðara og afdrifaríkara fyrir barnið að rjúfa þau tengsl. A hefur sýnt mjög alvarlega vanlíðan eftir umgengni við móður og má gera ráð fyrir að það geti orðið henni mikið áfall að rjúfa þau tengsl sem hún hefur nú við fósturforeldrana.

Eins og áður hefur verið rakið var það niðurstaða stefnanda 25. janúar 2011 að þrátt fyrir alvarleika málsins væri rétt, í ljósi þess að stefnda hefði verið án fíkniefna frá júlí 2010 og sinnt áætlun um meðferð máls, að hún fengi tækifæri til að taka við umönnun telpunnar og sýna fram á getu sína til að annast barnið. Í ljósi forsjárhæfnimats sem lægi fyrir í málinu og stutts edrútíma stefndu, taldi stefnandi hins vegar nauðsynlegt að telpan vistaðist áfram utan heimilis stefndu í fjóra mánuði á þáverandi fósturheimili á meðan stefnda ynni áfram í bata sínum og sýndi fram á að hún héldi sér edrú. Rífleg umgengni yrði á tímabilinu. Að fjórum mánuðum liðnum yrði stefnt að því að stefnda og barn færu í kennslu- og greiningarvistun í íbúð á Vistheimili barna við Laugarásveg í Reykjavík. Þá hefur verið rakið að stefnda dvaldist ásamt A í kennslu- og greiningarvistun á Vistheimili barna frá 25. maí til 28. júní en aðlögun að þessari vistun mun hafa hafist 19. maí. Í málinu liggja fyrir tvær greinargerðir starfsmanna vistheimilisins um dvöl mæðgnanna og árangur hennar. Að sögn starfsmanna Barnaverndar er umrædd vistun öflugasta meðferðarúrræðið sem barnaverndaryfirvöld hafa yfir að ráða. Í fyrri skýrslunni sem rituð er 20. júní 2011 kemur fram að stefnda hafi að mati starfsmanna átt erfitt með að tileinka sér ráðgjöf varðandi uppeldi A og hafi starfsmenn haft miklar áhyggjur af vangetu hennar í þeim efnum. Stefnda hafi þó yfirleitt verið jákvæð og góð við telpuna. Ágætlega hafi gengið til að byrja með en síðan hafi ástandið smám saman farið versnandi. Fram kemur í skýrslunni að svefntímarnir hafi verið erfiðir, barnið grátið mikið og langan tíma hafi tekið að svæfa það. Stefnda hafi ekki getað nýtt sér leiðbeiningar hvað þetta varðaði. Umgengni í íbúðinni hafi strax verið ábótavant, illa þrifið og ekki tekið til. Matarleifar hafi verið á gólfum. Farið hafi verið yfir það með stefndu hvað væri hættulegt varðandi börn en svo virst sem hún ætti erfitt með að skilja það. Meðal annars hafi lyf stefndu verið á borði en A ekki getað náð til þeirra. Að mati starfsmanna sýndi þetta kæruleysi stefndu. Starfsmenn hafi haft áhyggjur af mataræði og umönnun telpunnar. Þegar starfsmenn hafi komið niður í íbúðina, þar sem stefnda hafi búið með dóttur sinni, hafi stefnda yfirleitt verið liggjandi með A í sófanum. Telpan hafi verið glöð þegar starfsmenn hafi komið niður og virst þá þurfa athygli. Starfsmönnum hafi þótt erfitt að treysta því og trúa sem stefnda hafi sagt en hún hafi stundum orðið margsaga. Fram kemur í skýrslunni það mat starfsmanna að í viku þrjú og fjögur hafi ástandið farið versnandi. Öll „rútína“ A hafi farið úr skorðum, eldamennska hafi verið nánast engin, aðeins skyr og hafragrautur. Hafi stefnda virst eiga erfitt með að setja þarfir barnsins í forgang. Fram kemur í skýrslunni að A hafi kallað mikið eftir fyrrum fósturföður. Í skýrslunni kemur einnig fram að stefnda hafi ekki gætt nægilega að öryggi A. Eru nokkur atriði nefnd í því sambandi. Þannig hafi stefndu verið kennt að láta A skríða niður stiga og fara sjálf niður á undan henni. Stefnda hafi ekki farið eftir þessu og A dottið niður stigann og meiðst töluvert. Þá hafi stefnda ekki bundið A niður í vagninn þrátt fyrir ábendingar starfsmanna. Stefnda hafi

sofnað meðan A hafi sofið úti og ekki vaknað, þegar hún hafi grátið. Starfsmaður hafi orðið að taka A inn og vekja móður. Óþrifnaður hafi verið mikill í íbúðinni og hættulegir hlutir legið á gólfum, s.s. brotið glas, vindlingar og rakvél. Óhreinn peli og stútkanna hafi legið á gólfinu yfir nótt. Stefnda hafi aldrei þrifið undir sófa og þegar að hafi verið gáð hafi þar fundist brotið glas, matarleifar, snakk og drykkjarmál A, sem búið hafi verið að liggja þar í tvær vikur. Baðherbergið hafi ekki verið þrifið, óhreinar bleiur legið á gólfum og einnig óhreinn þvottur. Eldavélin hafi ekki verið þrifin og matarleifar verið fastar í stól A. Að mati starfsmanna vistheimilisins hafi aðstæður í íbúðinni verið óviðunandi fyrir barnið. Þá hafi barnavagninn verið úti í marga daga. Í kringum helgina 11. - 12. júní hafi starfsmenn verið orðnir það áhyggjufullir yfir ástandinu að til tals hafi komið að móðir kæmi upp með A og þær dveldust þar. Ákveðið hafi verið að fara mun oftar niður en ráðgert hafi verið í byrjun eða á hálftíma fresti. Stefndu hafi verið sagt að starfsmenn treystu henni varla fyrir barninu og sagðist hún þá ætlað að taka sig á en ekkert hafi breyst. Stefnda hafi verið mikið úti við með A og á þvælingi. Starfsmönnum vistheimilisins hafi fundist að hún næði ekki að tileinka sér ráðgjöf en hún hafi verið góð við telpuna og haft hana snyrtilega og í fínum fötum. Vikulegir fundir hafi verið á vistheimilinu með móður, starfsmanni Barnaverndar og starfsmönnum vistheimilisins. Á þeim fundum hafi komið fram að starfsmenn vistheimilisins hafi ekki treyst stefndu fyrir A. Þó hafi komið skýrt fram á þessum fundum og í skýrslu vistheimilisins að stefnda væri góð við dóttur sína og sýndi henni væntumþykju og umhyggju. Á fundi á vistheimilinu, 22. júní, hafi starfsmenn komið með brotið glas sem hafi legið undir sófa í íbúð mæðgnanna. Stefnda hafi viðurkennt að glasið hefði brotnað hjá henni fyrsta daginn sem hún flutti inn og því hafi það legið undir sófa frá 25. maí til 22. júní. Í niðurstöðu greinargerðarinnar segir:

Eins og fram kemur í greinargerðinni þá gengur K ekki vel að halda reglu á daglegu lífi A. K virðist skorta innsæi í þarfir og öryggi A. K hefur fengið uppeldisráðgjöf og stuðning þessar fjórar vikur sem hún hefur dvalið á Laugarásvegi en hefur ekki tekist að tileinka sér þær nema að litlu leyti. K sýnir A blíðu og væntumþykju og telpan hefur tengst henni ágætlega en margt annað tengt ummönnun og öryggi telpunnar er ábótavant. Eftir síðasta fund, sem haldinn var 15. júní, var farið yfir stöðuna og K gert grein fyrir alvarleika málsins, þ.e. að starfsmenn treysta henni ekki fyrir barninu. K ætlaði að taka sig verulega á en hefur eins og fram hefur komið ekki staðið við það.

Í ódagsettri viðbótargreinargerð starfsmanna vistheimilisins vegna fimmtu og síðustu viku stefndu og A á vistheimilinu, 22. – 28. júní, kemur fram að breytingar hafi orðið til hins betra eftir að stefnda hafi lesið fyrri greinargerð starfsmanna. Stefnda hafi farið að taka leiðbeiningum starfsmanna, skrifað niður daglega áætlun um hvað gera þyrfti varðandi heimilishald og uppeldi A, til að gleyma því ekki, og eins hafi hún gætt þess með aðstoð starfsmanna að hafa ekki smádót og hættulega hluti liggjandi þar sem A gæti náð til þeirra. Þá hafi hún leitast við að elda næringarríkan mat handa A og haldið svefntíma hennar að mestu í reglu. Stefnda hafi tekið leiðbeiningum mun betur en áður og haldið íbúðinni hreinni. Hafi A virst vera bæði glöð og hraust.

Hinn 1. júlí 2011 kvað stefnandi upp þann úrskurð að telpan, A, skyldi vistuð á heimili á vegum Barnaverndarnefndar Reykjavíkur í allt að tvo mánuði frá og með 1. júlí 2011 að telja, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Jafnframt var Borgarlögmanni falið að krefjast þess fyrir dómi að stefnda yrði svipt forsjá telpunnar á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var það mat stefnanda að ljóst væri að vandi stefndu, annar en vímuefnavandi, væri það alvarlegur og þess eðlis að hún væri ófær um að sinna forsjárskyldum sínum gagnvart A. Málefni telpunnar hefðu verið til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur frá því í október 2009 og ítrekaður stuðningur hefði verið reyndur við móður en án árangurs. Það væri því ljóst að úrræði á grundvelli barnaverndarlaga dygðu ekki til að tryggja öryggi og viðunandi umönnun telpunnar í umsjá móður. Þó að fyrir lægju upplýsingar í viðbótargreinargerð frá Vistheimili barna um að móðir hefði lagt sig fram við uppeldið og farið að leiðbeiningum vikuna 22.- 28. júní 2011, taldi nefndin það ekki breyta þeirri staðreynd að móðir hefði sýnt mikið úthaldsleysi varðandi það að tileinka sér þá uppeldisráðgjöf sem hún hefði fengið frá því að afskipti Barnaverndar Reykjavíkur hefðu hafist af málinu. A væri á viðkvæmum aldri og í brýnni þörf fyrir stöðugleika þannig að persónueiginleiki hennar og þroski fengi að njóta sín. Ljóst væri að aðbúnaður hennar nú gæti haft áhrif á félagsþroska hennar um ókomna framtíð og hæfni til geðtengslamyndunar. Það væri því mat nefndarinnar að A væri í brýnni þörf fyrir stöðugar uppeldisaðstæður eftir áfallasama frumbernsku. Tæki stefnandi undir mat starfsmanna og tillögur og það álit sem fram kæmi í mati G-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings og teldi því að hagsmunum A væri best borgið með því að hún færi í varanlegt fóstur. Brýnt væri að tryggja henni stöðugleika og viðunandi uppeldisskilyrði í umhverfi þar sem hún fengi bæði það öryggi og þá örvun sem barn þyrfti til að vaxa og dafna sem einstaklingur.

Í málinu liggur fyrir matsgerð dr. H-kk-ef Þ-kk-ef sálfræðings, dagsett 17. mars 2012, sem dómkvaddur var að beiðni stefndu til þess að framkvæma mat á forsjárhæfni hennar. Þess var óskað að eftirtaldir þættir yrðu metnir sérstaklega:

1. Andlegt ástand forsjáraðila, geðræn vandkvæði og vímuefnafíkn.

2. Aðstæður forsjáraðila þ.m.t. heimilisaðstæður og fjölskyldutengsl/stuðningsnet.

3. Hæfni forsjáraðila til að veita dóttur sinni fullnægjandi uppeldisskilyrði og öryggi í framtíðinni, með eða án utanaðkomandi aðstoðar.

4. Líðan barns hjá forsjáraðila og tengsl forsjáraðila og barns.

5. Hvort önnur vægari úrræði en forsjársvipting myndi nýtast til að tryggja velferð og fullnægjandi uppeldisskilyrði barnsins.

6. Ef ákveðið yrði að barnið færi aftur til forsjáraðila, hvaða félagslegu aðstoð/stuðningsúrræði er nauðsynlegt að grípa til jafnhliða.

7. Hæfni forsjáraðila til að nýta sér meðferð/ og eða stuðningsúrræði.

Helstu niðurstöður matsmannsins voru eftirfarandi:

1. Andlegt ástand forsjáraðila, geðræn vandkvæði og vímuefnafíkn.

K á sér langa sögu um andlega vanlíðan. Hún varð fyrir kynferðislegri misnotkun sem barn og hefur ekki náð að vinna sig frá þeirri reynslu. Segja má að það sé grunnurinn að þeirri vanlíðan sem jafnan hefur fylgt henni síðan. Frá 17 ára aldri hefur hún þurft á geðlyfjum að halda, einkum vegna þunglyndis og kvíða, og gerir enn. Þá var hún ung greind með athyglisbrest og hefur sömuleiðis verið á stöðugri lyfjameðferð vegna þess. Faðir K átti við drykkjuvandamál að stríða auk geðhvarfasýki. Hún var nátengd móður sinni og hafði hjá henni nokkurt skjól en móðir hennar átti einnig undir það síðasta við drykkjuvanda að stríða. Það má því segja að veganesti K að heiman hafi skilað henni brothættari út í heiminn en æskilegt væri. Hún var mjög ung þegar hún eignast eldri dóttur sína en reyndi að spjara sig og tókst að vinna um nokkurra ára skeið ásamt því að ala önn fyrir dóttur sinni. Það gekk þó ekki þrautarlaust því þrisvar sinnum þurfti hún á innlögn á geðdeild að halda. Eftir þetta tímabil fór hún á örorku vegna andlegra kvilla en síðan þá hefur gigt líka bæst í hóp vandmála. Það var síðan í kjölfar þess að móðir hennar féll frá árið 2007 sem tímabil mikillar neyslu hófst. Ekki virðist sem hún hafi átt í neinum sérstökum vandræðum með vín en neysla hennar frá 2007 til 2010 var hömlulítil og meðferð á Vogi 2008 dugði ekki til þess að hætta. K glímir enn við umtalsvert þunglyndi og kvíða. Þá er athyglisbresturinn enn fyrir hendi. Það er fátt sem bendir til að þessi vandkvæði séu á hröðu undanhaldi. Hún nýtur umfangsmikils stuðnings og ekki verður annað séð en hún muni þurfa hann enn um hríð. Henni finnst sem vanlíðan sín sé fyrst og fremst vegna þeirrar óvissu sem hún er í vegna spurningarinnar um forsjá. Ekki skal það dregið í efa að það valdi henni kvíða og svefnleysi en það breytir ekki þeirri staðreynd að undirliggjandi vandi er allnokkur. Eins og fram kemur í MMPI-2 prófinu er rík tilhneiging til þess að horfa framhjá eða afneita margs konar vanlíðan, bæði vegna þess að mikið er í húfi en líka vegna almennrar tilhneigingar til afneitunar og skorts á innsæi í eigið sálarlíf. Hjálparleysi, viðkvæmni, sterk þörf fyrir umhyggju annarra, og afstaða sem ýmist einkennist af ógagnrýnu trúnaðartrausti eða töluverðri tortryggni eru þættir sem ráða að nokkru leyti för hjá K. Sömu drætti má greina í DIP-Q prófinu án þess að það skili afgerandi niðurstöðu um greiningu á persónuleikaröskun. Þar er hún heldur ekki með mjög gagnrýnið mat á eigin stöðu. Greindarfarsleg staða er frekar slök en engu að síður nægjanleg til þess að ráða við flest algeng verkefni. Þrátt fyrir ofangreinda samantekt er ekki hægt að horfa fram hjá því að staða K hefur breyst til batnaðar frá því hún missti dætur sínar frá sér. Hún hefur í hægum skrefum áttað sig betur á hvað þarf til svo hún uppfylli þær kröfur sem gerðar eru til hennar um mögulega forsjá. Hún hefur reynt að setja beiskju og vonbrigði til hliðar og einbeitt sér að því að efla sig og styrkja. Lykilatriði í þessari vegferð hefur verið að henni hefur tekist að halda sér edrú. Þrátt fyrir ýmsar efasemdir um að svo hafi verið er ekki ástæða til þess að efast um að það eftirlit sem verið hefur sé að skila áreiðanlegum upplýsingum. Þá talar K sjálf á þann veg að hún muni ekki undir nokkrum kringumstæðum leita aftur í neyslu, jafnvel þó svo hún fái ekki forsjá A. Það er mat undirritaðs að hættan á endurtekinni neyslu sé ekki mikil og ekki sá þáttur sem er K hvað erfiðastur.

2. Aðstæður forsjáraðila þ.m.t. heimilisaðstæður og fjölskyldutengsl/stuðningsnet. K býr við ágæt ytri skilyrði. Hún er í öruggu leiguhúsnæði með langtíma leigusamning. Verðið er viðráðanlegt. Húsnæðið er gott, rúmgott og þokkalega þrifalegt og báðar dætur hennar gætu vel verið þar. Með aðstoð hefur hún verið að koma betra skikki á húsnæðið og ekki síst tekið mið af þeim möguleika að A og B muni búa þar. Hún segist ekki vera á leið í sambúð og telur að tekjulega ætti hún að spjara sig. Hún hefur velt fyrir sér ýmsum þáttum þessa máls s.s. hvernig hún myndi haga sinni eigin endurhæfingu og hvar A gæti sótt leikskóla og virðist það ágætlega hugsað. K hefur endurnýjað tengslin við systur sínar og nýtur stuðnings frá F sem býr hér í Reykjavík. Hún nefnir einnig systurdóttur sína frá sama heimili. Þá horfir hún mjög til núverandi fósturforeldra A, þeirra D og E um stuðning og samvinnu í því sem framundan er. Aðrir aðilar eins og vinkona hennar og föðuramma A hafa óvissara hlutverk í því að styðja hana í mögulegu uppeldishlutverki. K hefur ríkan vilja til þess að skapa góða og örugga ytri umgjörð og ætti með góðum stuðningi að geta gert það.

3. Hæfni forsjáraðila til að veita dóttur sinni fullnægjandi uppeldisskilyrði og öryggi í framtíðinni, með eða án utanaðkomandi aðstoðar.

K getur nokkuð vel komið í orð hvað þarf til þess að skapa A góð og örugg uppeldisskilyrði. Hún nefnir jákvæðni, stöðugleika, skýr markmið, reglu, ást og umhyggju. Hún vísar einnig í að hún hafi lengst af alið B upp og gengið vel þar til neysla hennar byrjaði. K hefur verið edrú í tæp tvö ár og varð það eftir aðra tilraun sína í meðferð. Þótt engin trygging sé til fyrir því að einstaklingur haldist edrú verður það að teljast nokkuð góður árangur. Hún hefur ekki farið hina hefðbundnu leið að sækja AA fundi og vinna sig eftir 12 spora kerfinu. Það má sjá nokkuð sterk tengsl milli andlegs ástands K og þess hvort hún sé í neyslu eða ekki. Því betri sem andleg líðan hennar er því minni líkur á því að hún falli í neyslu. Að mörgu leyti líður henni betur andlega og nýtir sér vel þann fjölþætta stuðning sem er í boði. Þá hefur K sagst skilja að breytni hennar og skeytingarleysi meðan hún var í neyslu hafi gert hana vanhæfa og er sú frásögn hennar frekar trúverðug. Hún mun halda áfram að glíma við þær geðrænu raskanir sem hafa fylgt henni lengi og hún mun þurfa áframhaldandi öflugan stuðning. Spurningunni hvort K búi yfir hæfni til þess að veita dóttur sinni fullnægjandi uppeldisskilyrði og öryggi verður ekki svarað nema að skoða sameiginlega sögu þeirra K og A og hvað er í húfi fyrir A. Hér er horft til geðtengsla og þeirrar miklu þýðingar sem þau hafa fyrir alhliða tilfinningaþroska barna. Eins og rakið er í svari við næstu spurningu hefur A þegar lagt grunn að sterkum geðtengslum við núverandi fósturforeldra. Hún þekkir móður sína lítið sem ekki neitt, hefur mjög lítið verið með henni undanfarin tvö ár og þau tengsl sem börn mynda á þessum tveimur til þremur fyrstu árum ævi sinnar hafa því ekki orðið til á milli þeirra tveggja. Spurningin er því hvort K geti skapað þessi tengsl og þar með skapað henni fullnægjandi uppeldisskilyrði og öryggi í framtíðinni. Það er mat undirritaðs að það verði K mjög erfitt ef ekki ómögulegt.

4. Líðan barns hjá forsjáraðila og tengsl forsjáraðila og barns. Þegar A var tekin af móður sinni var hún u.þ.b. hálfs árs gömul. Um þessar mundir er hún tveggja og hálfs árs gömul. Þetta tímabil í lífi barns skiptir miklu fyrir myndun geðtengsla. Af gögnum málsins og lýsingum núverandi fósturforeldra má ráða að þessi tengslamyndun hefur verið í húfi. Viðbrögð A báru þess merki að henni hefði ekki tekist að mynda traust samband við móður sína og hún hafi verið á miklu varðbergi gagnvart því að tengjast núverandi fósturforeldrum sínum. Samkvæmt lýsingum þeirra hefur hins vegar tekist að mynda nokkuð traust tengsl við A, en lítið megi koma upp á til þess að hún verði stygg og óörugg. Þá segja þau að A þurfi alltaf nokkurn tíma til þess að jafna sig eftir dvöl með móður sinni. Í þau tvö skipti sem matsmaður fylgdist með samskiptum K og A gengu þau nokkuð vel fyrir sig. Þau gefa hins vegar mjög takmarkaða mynd af því verkefni sem kann að vera framundan. K segist átta sig á að það verði A erfitt að koma til sín, verði það raunin, en telur að með þolinmæði og móðureðli sér við hlið muni það ganga. Þá sér hún fyrir sér að hægt verði að eiga samskipti við D og E og taka málið í einhverjum áföngum. Það er mat undirritaðs að hér sé um flókið úrlausnarefni að ræða og að velferð A ráðist að miklu leyti hvernig geðtengsl hún myndar við þann eða þá sem munu annast hana. Fái K forsjána mun það verða henni mjög erfitt ef ekki ómögulegt að búa til ný og traust tengsl og A mun verða henni mjög erfið, mun mjög líklega ekki mynda þessi tengsl við móður sína og líklega líða fyrir í tilfinningalegum þroska og öryggi.

5. Hvort önnur vægari úrræði en forsjársvipting myndi nýtast til að tryggja velferð og fullnægjandi uppeldisskilyrði barnsins.

Enginn vafi liggur á einlægum vilja K til þess að fá dóttur sína aftur. Hún hefur tekið sig á, náð að vera edrú og sótt sér allan þann stuðning sem henni hefur staðið til boða. Þá hefur hún átt góð samskipti við núverandi fósturforeldra og verið þeim þakklát fyrir góða umönnun. Hún hefur sýnt vilja til samvinnu, viljað bæta sig á eigin forsendum og mun líklega, ef hún sér að hagsmunum A er betur fyrir komið annars staðar en hjá sér, vera tilbúin til samninga um önnur úrræði.

6. Ef ákveðið yrði að barnið færi aftur til forsjáraðila, hvaða félagslegu aðstoð/stuðningsúrræði er nauðsynlegt að grípa til jafnhliða. Gera verður ráð fyrir því að K þurfi ráðgjöf og stuðning frá sérfræðingum um tengslamyndun. Samhliða því væri gott að hún hefði aðgang að almennri uppeldisráðgjöf og aðgengi að leikskóla fyrir A. Þá þarf hún að halda áfram með þann stuðning sem hún hefur haft, lyf, viðtöl, iðjuþjálfun og aðstoð heima fyrir.

7. Hæfni forsjáraðila til að nýta sér meðferð/ og eða stuðningsúrræði. K hefur nýtt sér vel þann stuðning sem hún hefur fengið og treystir þeim aðilum sem hann veita mjög vel. Hún er hjálparþurfi, er samvinnugóð og hefur vilja til þess að ná betri líðan. Þá myndi hún vafalítið nýta sér það sem henni stæði til boða til þess að styrkja sig í móðurhlutverkinu. Þessi stuðningsúrræði munu án efa hjálpa henni en efast má um að þær stuðli að grundvallarbreytingum á hennar högum.

Matsmaðurinn, dr. H-kk-nf Þ-kk-nf sálfræðingur, gaf skýrslu fyrir dómi. Í skýrslu hans kom m.a. fram að hann efaðist ekki um að stefnda væri nú vímuefnalaus. Andleg líðan hennar hefði skánað heilmikið en hún væri brothætt. Þau vandamál sem hún hefði verið að glíma við í gegnum tíðina væru enn fyrir hendi þó svo að einkenni, vegna þess stuðnings og þeirra meðferðarúrræða og þeirra lyfja sem hún væri á, væru minni en ef þessi stuðningur og meðferð væru ekki til staðar. Staða stefndu væri býsna flókin vegna forsögunnar þ.e. stöðu stefndu, stöðu dótturinnar A og hvernig samspil þessara þátta væri. Hætta á endurtekinni neyslu væri að hans mati ekki mikil en annað erfiðara við að eiga sem væru geðhagir stefndu almennt. Um væri að ræða langvarandi vanda sem tengdist kvíða og þunglyndi og athyglisbresti. Ef þetta væri ekki í lagi ykist hættan á að stefnda félli aftur í neyslu. Aðspurður hvort stefnda gæti ráðið við að fara með forsjá barnsins svaraði hann því til að hann teldi að það gæti verið mjög erfitt. Aðspurður hvaða áhrif það myndi hafa á A ef hún myndi flytja aftur til móður sinnar svaraði matsmaðurinn, „ég held að það yrði henni mjög erfitt“. Matsmaðurinn kvaðst telja að stefnda þyrfti núna og um töluverða framtíð mikinn stuðning og hafi hún viðurkennt þörf sína fyrir slíkan stuðning og hjálp. Niðurstöður prófa hafi sýnt að stefndu skorti innsæi og skilning á sjálfa sig og hegðun sína en miklu máli skipti að geta skilið hvað sé í gangi hjá manni sjálfum. Líkur séu á að ef maður hafi lítinn skilning varðandi eigið sálarlíf hafi maður minna innsæi í sálarlíf annarra og þarfir og keyri þá á öðrum atriðum eins og eigin hvötum eða einhverju sem sé vanabundnara. Slíkt geti leitt til þess að maður leiði hjá sér þarfir annarra og sjái þær ekki. Aðspurður hvað í því fælist að stefnda hefði ýmis einkenni hambrigðapersónuleikaröskunar, eins og fram kæmi á bls. 17 í matsgerðinni svaraði matsmaðurinn því til að slík röskun lýsti sér í sveiflukenndu tilfinningalífi og óstöðugleika í sjálfsmynd. Mótlætisþol stefndu væri í minni kantinum. Ýmislegt hefði áhrif í þessum efnum, t.d. forsaga stefndu. Þunglyndi og kvíði og athyglisbrestur skiptu máli í þessu sambandi. Aðspurður svaraði matsmaðurinn því til að lítil úrvinnsla hefði átt sér stað varðandi vandamál stefndu frá æsku. Þó hefðu einkenni þunglyndis og kvíða minnkað og athyglisbresti væri haldið í skefjum með lyfjum. Mikið af veikleikum stefndu og vandamálum væru komin til að vera og ekki væru miklar líkur á að hún næði í þeim skilningi fullum bata. Gerði þetta foreldrahæfni hennar erfiðari, þ.e. einkum þegar kringumstæður væru erfiðar og þegar þyrfti að taka á flóknum vanda og koma á og efla tengsl. Mjög erfitt og nánast ómögulegt væri fyrir stefndu að koma á geðtengslum við barnið.

L-kvk-nf Ó-kvk-nf K-kvk-nf, fyrrverandi starfsmaður Barnaverndar, gaf skýrslu fyrir dómi. Í skýrslu hennar kom m.a. fram A væri mjög ör, gengi á tábergi og væri fött í baki. Hún væri mjög erfið og krefðist mikillar umhyggju.

A-kvk-nf K-kvk-nf, starfsmaður Barnaverndar, gaf skýrslu fyrir dómi. Vitnið tók við máli stefndu og A í lok nóvember 2011. Í skýrslu hennar kom m.a. fram að A hefði átt og ætti við erfiða líðan og hegðun að stríða í framhaldi af umgengni við stefndu. Telpan dafnaði ágætlega í dag en gengi á táberginu, slefaði óeðlilega mikið, væri óskýr í máli og mjög krefjandi. Hún þyrfti mikinn stuðning. Telpan hefði myndað tilfinningaleg geðtengsl við fósturforeldra sína og liti á þá sem foreldra sína. Hún leitaði mikið til þeirra og væri sífellt að leita eftir öryggi og vissu um að þau væru fjölskyldan hennar. Kvaðst vitnið telja að það yrði telpunni mikið áfall að rjúfa geðtengslin við fósturforeldrana og hún væri í gríðarlegri áhætti með að þróa með sér meiri vanlíðan, ef geðtengslin yrðu rofin.

Þegar telpan A var tekin af heimili stefndu í mars 2010 og komið fyrir í neyðarvistun en síðan fóstur var stefnda samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í verulegri fíkniefnaneyslu og átti við mikil geðræn vandamál að stríða. Fíkniefnaneysla stefndu spannar, eftir því sem næst verður komist, tímabilið frá apríl 2007 til júlí 2010, þegar hún lauk eftirmeðferð á meðferðaheimilinu Vík, að undangenginni meðferð á sjúkrahúsinu Vogi. Misnotaði stefnda á framangreindu tímabili í verulegum mæli ýmis lyf og fíkniefni þ. á. m. rítalín og amfetamín en einnig áfengi. Fyrir liggur í gögnum málsins að frá júlí 2010 hafi nokkrar tilkynningar borist barnaverndaryfirvöldum, bæði nafnlausar og undir nafni, um meinta fíkniefnanotkun stefndu en engar sannanir liggja fyrir um slíka notkun og hafa ítrekaðar prófanir eftir að meðferðinni á Vík lauk allar verið jákvæðar og staðfest að stefnda væri ekki að neyta fíkniefna. Á það verður hins vegar að líta að stefnda á að baki eingöngu tæplega tveggja ára edrútíma, eftir mjög mikla og erfiða fíkniefnaneyslu, og að hún er ekki að eigin sögn virk í starfi AA samtakanna og því 12 spora kerfi sem samtökin byggja á. Viðurkennir hún þó að ráðgjafar og læknar á sjúkrahúsinu Vogi og hjá SÁÁ hafi brýnt fyrir henni að til að styrkja edrúmennsku sína þyrfti hún að vera virk í starfi AA samtakanna. Sýnir þetta dómgreindarskort af hálfu stefndu sem berst fyrir forsjá dóttur sinnar og kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi vera reiðubúin að gera allt sem í hennar valdi stæði til að halda forsjánni.

Vandi stefndu er víðtækari en eingöngu fíkniefnavandi. Stefnda glímir samkvæmt fyrirliggjandi gögnum við erfiða geðræna sjúkdóma, alvarlegt þunglyndi og kvíðaröskum, auk þess sem hún þjáist af athyglisbresti og hefur hún margoft dvalið á geðdeildum af þeirri ástæðu og verið í langtíma- geðlæknismeðferð.

Eins og ítarlega hefur verið rakið komst G-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf sálfræðingur að þeirri niðurstöðu í mati sínu á forsjárhæfni stefndu að hún byggi tæplega við nauðsynlega og nægilega hæfni til að veita dóttur sinni, A, það öryggi sem hún þarfnaðist og fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni. Var það mat hans að í því fælist áhætta fyrir A að stefnda hefði forsjá hennar en áhættan tengdist skertri dómgreind móðurinnar. Þá lagði sálfræðingurinn áherslu á að truflun virtist hafa orðið á tengslamyndun mæðgnanna á fyrsta ári barnsins með því að tengsl móður og barns hefðu rofnað en stefnda virtist ekki átta sig á því hversu ítrekuð geðtengslarof væru barninu erfið.

Þá hefur einnig ítarlega verið rakið það álit hins dómkvadda matsmanns, dr. H-kk-ef Þ-kk-ef, í matsgerð og skýrslu fyrir dómi, að stefnda eigi enn við alvarleg geðræn vandamál að stríða sem mætt sé með lyfjum og víðtæku stuðningskerfi lækna, iðjuþjálfara og annarra fagaðila og að stefnda muni áfram glíma við þær geðrænu raskanir sem fylgt hafi henni lengi og hún muni þurfa á áframhaldandi öflugum stuðningi að halda. Það er jafnframt eindregin niðurstaða matsmannsins að velferð A ráðist að miklu leyti af því hvernig geðtengsl hún myndi við þann eða þá sem muni annast hana. Fái stefnda forsjána muni það reynast henni mjög erfitt ef ekki ómögulegt að búa til ný og traust tengsl og A verða henni mjög erfið. Barnið mun mjög líklega ekki mynda þessi tengsl við stefndu og líklega líða fyrir í tilfinningalegum þroska og öryggi. Læknabréf geðlæknis stefndu, K-kk-ef Þ-kk-ef, og skýrsla hans fyrir dómi hrinda ekki framangreindri niðurstöðu matsmannsins og þeirri sönnun sem í henni felst.

Þá hefur verið rakin sú skoðun starfsmanna Barnaverndar, sem fram kemur í skýrslum þeirra fyrir dómi og framlögðum gögnum, að A hafi myndað sterk tilfinningaleg tengsl við fósturforeldra sína þau D og E og hversu rof á þeim tengslum gætu orðið barninu skaðleg en eins og rakið hefur verið hefur A dvalið hjá fósturforeldrum frá 30. mars 2010 að undanskildu tímabilinu 25. maí til 28. júní 2011, þegar stefnda dvaldist með dóttur sinni á vegum Barnaverndar á Vistheimili barna. Þessi tengsl komu glöggt fram í skýrslu D fyrir dómi m.a. í lýsingu á hegðun A í tengslum við umgengi hennar við stefndu. Að mati fósturmóður er A að eðlisfari brosmild og dugleg. Hún fær þó mikinn aðskilnaðarkvíða gagnvart fósturforeldrum, þegar hún á að fara í umgengni. Fyrir umgengnina grætur hún, fær martraðir og vætir rúm. Eftir umgengnina heldur hún dauðahaldi í fósturforeldra, tekur reiði og tryllingsköst og þarf að leggja kinn við kinn við þau til að sofna. Umgengni við móðurina virðist þannig vera barninu mjög erfið. Jafnframt undirstrikaði skýrsla D mikil og sterk tengsl fósturforeldranna við barnið og hversu mjög þau hafa lagt sig fram um að skapa því öryggi og þroskavænlegar aðstæður með bestu hagsmuni þess í huga, þrátt fyrir mikla óvissu um hvernig forsjá A yrði háttað til framtíðar. Í skýrslu fósturmóðurinnar, sem studd er framburði starfsmanna Barnaverndar fyrir dómi og fyrirliggjandi gögnum, kom jafnframt fram hversu viðkvæmt ástand A er bæði andlega og líkamlega og hversu lítið virðist mega út af bera til að velferð barnsins verði stefnt í voða.

Samkvæmt 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 skulu barnaverndaryfirvöld eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið er til annarra úrræða. Þá skulu þau jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Skal því aðeins gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Í 2. mgr. 27. gr. laganna er þessi regla um meðalhóf sérstaklega áréttuð að því er tekur til kröfu um forsjársviptingu, en hún skal því aðeins gerð að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs. Telja verður að framangreindum ákvæðum um tæmingu vægari úrræða hafi verið gætt nægilega áður en krafa um forsjársviptingu var gerð m.a. með fjölmörgum meðferðaráætlunum skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sem falið hafa í sér marháttaðan stuðning við stefndu og eftirlit, með samningum um umgengni bæði á heimili stefndu og hjá fósturforeldrum og síðast en ekki síst með fimm vikna vistun á Vistheimili barna, sem að sögn starfsmanna Barnaverndar er öflugasta úrræði sem barnaverndaryfirvöld hafa yfir að ráða til greiningar og leiðbeiningar. Framangreind úrræði hafa ekki, eins og lýst hefur verið og fram kemur í gögnum málsins, borið nægilegan árangur. Þá verður með hliðsjón af framansögðu, talið að stefnandi hafi gætt meðalhófs í ákvörðunum og aðgerðum sínum gagnvart stefndu að teknu tilliti til hagsmuna A.

Með vísan til fyrirliggjandi matsgerðar, vitnisburðar matsmanns fyrir dómi, fyrirliggjandi forsjárhæfnimats, vitnisburðar fósturmóður um líðan barns og þess sem fyrir liggur um hagi stefndu, verður að telja fyllilega í ljós leitt að skilyrðum fyrir forsjársviptingu samkvæmt a- og d-liðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 sé fullnægt, svo og að önnur og vægari úrræði komi ekki að haldi. Er það þannig niðurstaða dómsins að þarfir og hagsmunir A, dóttur stefndu, krefjist þess að stefnda verði svipt forsjá hennar. Samkvæmt framansögðu er krafa stefnanda tekin til greina.

Stefnandi gerir ekki kröfu um málskostnað en krafa stefndu um málskostnað úr hendi stefnanda verður ekki tekin til greina og fellur málskostnaður því niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar G-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns 941.250 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og útlagður kostnaðar vegna matsgerðar 854.000 krónur.

Dóminn kveða upp Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari, dómsformaður, og meðdómsmennirnir Á-kvk-nf S-kvk-nf sálfræðingur og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Dómsorð

Stefnda, K, er svipt forsjá dóttur sinnar, A, kt. 000000-0000. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 941.250 krónur og matskostnaður 854.000 krónur.

Þ-kk-nf G-kk-nf

Á-kvk-nf S-kvk-nf

R-kvk-nf Ó-kvk-nf