E-4281/2020

Mál þetta sem var höfðað með stefnu birtri 22. júní 2020, var dómtekið 8. apríl sl. Mál þetta ert höfðað af þeim A og B til heimilis að [...], f. h. ólögráða sonar þeirra C, sem fæddur er [...].

Dómkröfur eru þær að viðurkennd verði með dómi óskert bótaskylda stefnda, Sjóvá- Almennra trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu Karim D ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir hinn [...] 2018 við akstur gokartbifreiðar á Gokartbrautinni í Garðabæ. Þá er krafist greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda auk greiðslu málskostnaðar.

I

Hinn [...]2018, þegar stefnandi var [...] ára, slasaðist hann alvarlega við akstur körtubíls eða svonefnds gokartbíls á Gokartbrautinni í Garðabæ. Stefnandi var fluttur með sjúkrabíl á Landspítala þar sem hann gekkst undir aðgerð vegna rofs á skeifugörn. Slysið varð með þeim hætti að stefnandi ók á öryggisvegg í brautinni eftir að hafa ekið bifreiðinni í um 35 hringi á brautinni sem var um 400 metra löng.

Rekstraraðili Gokartbrautarinnar í Garðabæ var einkahlutafélagið Karim D ehf., og var félagið með ábyrgðartryggingu hjá stefnda.

Í gögnum málsins liggja fyrir fjórar lögregluskýrslur vegna málsins, dags. a., b. og c og d 2018. Í skýrslu lögreglu, dags. b 2018, er lýst vélbúnaði umrædds körtubíls. Kemur fram að bíllinn sé með fjórgengisvél eða bensínvél, 50 kúbika, 6 hestöfl og geti náð allt að 47 km/klst. hraða miðað við bestu aðstæður. Við skoðun á bílnum megi sjá að stýri hans hafi gengið til við áreksturinn og bognað. Einnig kemur fram í skýrslu lögreglu að hvorki öryggisbelti né öryggisgrind hafi verið á bílnum.

Í skýrslu lögreglu, dags. d 2018, kemur fram að við skoðun á bílnum, sem stefnandi ók þegar slysið varð, hafi hemlar virkað vel og ef stigið væri á bremsuna þá hefði ekki verið hægt að auka ferðina með eldsneytisgjöfinni. Ekkert óeðlilegt varðandi virkni körtunnar hafi komið fram við skoðun á henni. Stýri körtunnar hafi bognað er stefnandi „fór á það“ við áreksturinn en kartan hafi ekki verið útbúin með öryggisbelti, en stefnandi hafi verið með hjálm við aksturinn. Járnöryggisgrind væri alls staðar utan um neðri hluta körtunnar og hafi festingar fyrir hana verið brotnar að framan, sem hafi hugsanlega gerst við áreksturinn. Áreksturinn hafi orðið með þeim hætti að körtunni var ekið eftir um 38 metra löngum nokkuð beinum kafla og í átt að 90 gráðu beygju. Hafi kartan hafnað á varnarvegg við innanverða beygjuna. Miðað við hraðamælingar sem gerðar voru á vettvangi með aðstoð starfsfólks hafi verið hægt að ná mestum hraða þarna um 30 km/klst. Varnarveggir í brautinni hafi verið með dekkjum og plast utan á dekkjunum. Þar sem óhappið varð sé járnsúla sem nái upp í loftið á húsnæðinu og sé baninn aðeins á einu dekki þar utan um til að dempa högg við árekstur og svo plast utan um dekkið. Gerð hafi verið athugasemd við rekstraraðila Gokartleigunnar „að ekki væri meiri dempun við járnsúluna“ ef kæmi til áreksturs þar. Hafi verið tekið vel í þá athugasemd og bætt við vörnum á þeim stað. Þá segir í skýrslunni að í samtali við stefnanda hafi hann sagst hafa fengið eitthvað í augað og þurft að nudda það. Hann hafi hemlað og gefið í á sama tíma og kartan aukið ferðina og hafnað á veggnum. Þá segir svo í skýrslu lögreglu: „Í reglugerð um vélknúin leiktæki nr. 151/2015 kemur fram að Vinnueftirlitið fer yfir vélknúin leiktæki einu sinni á ári og tekur þau út sem og fer yfir öryggismál. Rætt var við Vinnueftirlitið og kom í ljós að Gokart er ekki talið falla undir þessa reglugerð og því sinna þeir ekki eftirliti með þessu.“

Fyrir liggur að tveir starfsmenn fæddir árið 2001 og 2002 hafi verið við störf á staðnum þegar slysið varð. Starfsmennirnir hafi ekki verið inni í salnum þegar slysið varð og því ekki séð hvað gerðist annað en að körtubílnum hafi verið ekið á öryggishlið.

II

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysi hans, enda hafi það orsakast af ófullnægjandi búnaði og aðstæðum, sem séu á ábyrgð vátryggingartaka, sem og saknæmri háttsemi starfsmanna vátryggingartaka, sem hann beri vinnuveitendaábyrgð á.

Stefnandi byggir á því að aðbúnaður í akstursbraut Gokartbrautarinnar hafi verið ófullnægjandi og hættulegur. Rýmið sem hýsti akstursbrautina hafi verið stór opinn salur, þar sem raðir af járnsúlum myndi burðarvirki þaksins. Akstursleiðir í brautinni hafi verið afmarkaðar með „veggjum“ úr einfaldri röð af flötum hjólbörðum, sem bundnir voru saman og utan um þá lagður plastrenningur. Á ákveðnum stöðum í brautinni hafi burðarsúlurnar gengið í gegnum þessa veggi og hafi þá jafnan einn hjólbarðinn í röðinni verið utan um súlurnar. Þennan frágang verði að telja afar varhugaverðan, enda augljóst að högg við árekstur geti orðið mun meira ef ekið er á hjólbarða sem liggi utan um járnsúlu en ef ekið er á holan hjólbarða, enda gefi sá síðarnefndi miklu betur eftir og geti þannig frekar dempað högg við árekstur. Frágangur brautarinnar hafi verið sérstaklega hættulegur á þeim stað þar sem slys stefnanda varð. Þar myndaði hjólbarðaröðin stuttan vegg sem nauðsynlegt var að taka krappa u- beygju til að forðast, en ysti hjólbarðinn í veggnum, sá sem lengst skagaði inn í brautina, hafi legið utan um járnsúlu. Líkur á því að ekið væri á eða utan í súluna hafi því verið umtalsverðar.

Við rannsókn lögreglu á vettvangi eftir slysið hafi rannsóknarlögreglumaður gert sérstaka athugasemd við að ekki væri meiri dempun í veggnum við járnsúluna á þeim stað þar sem stefnandi slasaðist. Stefndi virðist túlka þessa athugasemd þannig að hún hafi snúið að því að setja aðra dekkjaröð ofan á þá sem fyrir var við súluna. Þessi einhliða túlkun stefnda fái enga stoð í ummælum í lögregluskýrslu, en í skýrslunni segir orðrétt: „Þar sem óhappið varð er járnsúla sem nær upp í loft á húsnæðinu og er bara baninn á einu dekki þar utanum til að dempa högg við árekstur og svo plast utan um dekkið. Gerð var athugasemd við rekstraraðila Go Kart leigunnar að ekki væri meiri dempun við járnsúluna [...].“ Augljóst er að þarna sé verið að vísa til þess að einhvers konar meiri fylling eða fjöðrun þurfi að vera til að draga úr höggi við súluna sérstaklega, annað hvort utan um hjólbarðann eða innan í honum. Aðfinnslur lögreglu við aðbúnað í brautinni á þessum stað staðfesti að aðstaða og frágangur brautarinnar hafi að þessu leyti verið ófullnægjandi, óforsvaranleg og beinlínis hættuleg ökumönnum.

Stefnandi byggir á því að gera verði strangar kröfur til þess að rekstraraðilar sem selji þjónustu og afþreyingu tryggi öryggi viðskiptavina sinna. Aðstæður í Gokartbrautinni verði að meta út frá því að börnum allt niður í tíu ára aldur var þar heimill aðgangur, án nokkurrar þjálfunar eða reynslu af akstri gokartbíla. Það hafi því verið sérstaklega brýnt að tryggja að uppsetning og frágangur í brautinni væri með þeim hætti að ungum og óreyndum ökumönnum stafaði ekki hætta af. Ljóst sé að aðbúnaður hafiekki verið jafn tryggur og nauðsynlegt hefði verið miðað við eðli starfseminnar, aldur og þroska viðskiptavina, en þann vanbúnað verði að meta vátryggingartaka til sakar.

Stefnandi byggir einnig á því að þær persónuhlífar sem ökumönnum stóðu til boða við aksturinn hafi verið ófullnægjandi miðað við aðstæður. Í starfsleyfi Gokartbrautarinnar sé m. a. sett það starfsleyfisskilyrði að ökumenn skuli ávallt nota hjálm með augnhlíf. Starfsmönnum Gokartbrautarinnar hafi borið að fylgja því eftir að ökumenn notuðu hjálminn rétt og settu augnhlífina niður áður en þeir hæfu akstur. Slíkum augnhlífum er ætlað að koma í veg fyrir að ökumenn fái aðskotahluti í augun og blindist við aksturinn, en einmitt það hafi komið fyrir í umræddu tilviki. Stefnandi byggir á því að á hjálminn hafi annað hvort vantað augnhlíf, eða að starfsmenn vátryggingartaka hafi vanrækt að gæta að því að hún væri rétt stillt áður en stefnandi hóf aksturinn. Hvort heldur sem er liggi fyrir að vanræksla vátryggingartaka og starfsmanna hans við að tryggja að augnhlíf væri til staðar og rétt notuð leiddi til þess að stefnandi blindaðist og missti stjórn á bílnum, er sé bein orsök slyssins. Um sé að ræða brot á starfsleyfisskilyrðum Gokartbrautarinnar og þannig verulegt gáleysi, sem meta verði vátryggingartaka til sakar.

Þá sé jafnframt mikil hætta á höggi á brjóstkassa og kvið ef árekstur verður við akstur gokartbíla. Þess háttar áverkar geti verið lífshættulegir og nauðsynlegt sé að bjóða upp á hlífðarfatnað eða annan hlífðarbúnað sem veitir vörn við slíkum höggum. Margs konar öryggisbúnaður komi þar til greina, hvort sem það séu persónuhlífar á borð við vesti eða brynjur, eða öryggisbelti og veltigrindur á bílana sjálfa. Eins og bílarnir voru búnir, og miðað við þann hlífðarfatnað sem ökumönnum stóð til boða, hafi verið veruleg hætta á alvarlegum kviðáverkum við harkalegan árekstur. Þetta mátti rekstraraðila brautarinnar vera ljóst, enda hafði áður orðið svipað slys í brautinni, þar sem barn fékk þungt högg á brjóstkassa af stýri bílsins. Engar úrbætur virðist hafa verið gerðar á öryggisbúnaði í kjölfar þess slyss.

Enn fremur byggir stefnandi á því að í leiðbeiningum, tilsjón og eftirliti starfsmanna Gokartbrautarinnar hafi verið verulega ábótavant í aðdraganda slyssins. Ekki hafi verið farið yfir öryggisreglur og ekki gengið eftir því að drengirnir hefðu náð að kynna sér þær með fullnægjandi hætti áður en þeir fóru í brautina. Í skýrslutöku hjá lögreglu lýsti stefnandi því að hann hefði aðeins náð að lesa lítinn hluta af öryggisreglum áður en starfsmenn brautarinnar létu hann fá hjálm og galla og sögðu honum að hefja aksturinn. Stefnandi tekur fram að starfsleyfisskilyrði Gokartbrautarinnar snúi að því að öryggisreglur skuli vera aðgengilegar viðskiptavinum á áberandi stað, en tilgangur þess sé augljóslega að tryggja að ökumenn þekki og hafi lesið reglurnar áður en þeir hefji aksturinn. Starfsmenn vátryggingartaka hafi vanrækt að fylgja þessu eftir í aðdraganda slyssins og gáfu stefnanda raunar varla færi á að klára lestur reglnanna. Þá hafi starfsmenn brautarinnar viðurkennt að hvorugur þeirra hafi verið inni í akstursrýminu þegar slysið varð. Þá sé það einnig starfsleyfisskilyrði brautarinnar að akstur í brautinni sé einungis leyfður þegar starfsmenn hafi yfirsýn yfir svæðið. Með því að yfirgefa brautina meðan stefnandi var í miðjum akstri hafi starfsmenn vátryggingartaka einnig brotið gegn þessu skilyrði starfsleyfisins. Þeir hafi ekki séð slysið og gátu hvorki aðvarað stefnanda né brugðist við á nokkurn hátt í aðdraganda þess. Verði ekki fram hjá því lit iðað starfsmenn vátryggingartaka hafi sýnt af sér verulegt gáleysi við störf sín umrætt sinn, sem ásamt ófullnægjandi aðstöðu og öryggisbúnaði hafi leitt til slyssins. Á þessu gáleysi starfsmanna sinna beri vátryggingartaki vinnuveitendaábyrgð. Stefnandi telur raunar að til viðbótar verði að virða vátryggingartaka til sakar að fela tveimur sextán ára ungmennum einum umsjón með starfsemi brautarinnar og öryggi viðskiptavina, en eins og áður greinir séu börn allt niður í tíu ára aldur meðal ökumanna í brautinni. Óforsvaranlegt hafi verið að leggja öryggi þeirra við þessar aðstæður í hendur svo ungra starfsmanna, án nokkurrar tilsjónar fullorðinna, enda sé það til þess fallið að auka verulega líkur á því að öryggisreglum sé ekki fylgt og mistök verði.

Stefnandi byggir á því að aðbúnaður brautarinnar og öryggis- og hlífðarbúnaður hafi verið ófullnægjandi miðað við þann aksturshraða sem hægt var að ná. Þá séu skýr orsakatengsl milli vanbúnaðar í akstursbrautinni og þeirra alvarlegu áverka sem stefnandi hlaut, eins og ítarlega hefur verið rakið.

Samkvæmt framangreindu beri vátryggingartaki skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda, vegna saknæms aðbúnaðar í akstursbrautinni, skorts á fullnægjandi hlífðar-og öryggisbúnaði og saknæmrar háttsemi starfsmanna. Því beri að fallast á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda.

Stefnandi tekur fram að krafist sé viðurkenningar á bótaskyldu í málinu þar sem ekki liggi fyrir mat á afleiðingum slyssins. Samkvæmt gögnum málsins sé þó ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir bæði tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins, sbr. 2.- 5. gr. skaðabótalaga. Hafi stefnandi því lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningu á bótaskyldu stefnda vegna tjónsins, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnandi hafi þannig sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni, gert grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver séu tengsl þess við slysið.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi telur að slysið sé ekki að rekja til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans og því séu skilyrði bótaábyrgðar ekki uppfyllt.

Aðbúnaði á staðnum hafi ekki verið ábótavant eða hann farið í bága við kröfur sem gerðar séu til atvinnurekstrar af þessu tagi. Dekkja veggir hafi verið umhverfis alla brautina þar sem dekk eru boltuð föst við gólfið og sérstakir borðar úr „keflar“ hafi legið utan um dekkin svo ökumenn gætu ekki ekið út úr brautinni eða á uppistöður. Dekkjunum hafi verið ætlað að dempa högg þegar gokartbílum væri ekið á veggina. Veggirnir geti þó ekki komið í veg fyrir högg ef ekið er á þá eða dempað þau að öllu leyti.

Þá hafi stefnandi ekki vísað til laga, reglugerða eða annarra stjórnvaldsfyrirmæla sem hann telji að vátryggingartaki hafi farið gegn með aðbúnaði á staðnum. Auk þess verði ekki séð að aðbúnaður hafi verið með öðrum og lakari hætti en almennt gerist í starfsemi af þessu tagi.

Stefndi byggir á því að aðbúnaður á þeim stað sem áreksturinn varð hafi verið fullnægjandi enda ökumenn varðir fyrir því að aka á umrædda járnsúlu. Stefndi taki því undir rökstuðning úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum þess efnis að breytingar á aðbúnaði í kringum umrædda stöng í kjölfar slyssins hefðu ekki getað breytt neinu um líkamstjón stefnanda hefðu þær verið uppi á slysdegi. Breytingarnar hefðu falist í því að vátryggingartaki bætti við dekki ofan á það dekk sem fyrir var á staðnum eftir ábendingar lögreglu. Feli það ekki í sér neina viðurkenningu á því að aðbúnaður hafi verið ófullnægjandi heldur fremur viðleitni vátryggingartaka til að bregðast við hvers kyns ábendingum um öryggismál. Þá liggi fyrir að árlegar eftirlitsheimsóknir séu framkvæmdar á brautinni. Ekki hafi verið gerðar athugasemdir við aðbúnað brautarinnar í þeim heimsóknum.

Einnig liggi fyrir að gokartbíllinn, sem stefnandi ók umrætt sinn, hafi verið útbúinn viðeigandi öryggisbúnaði og ástand hans fullnægjandi. Bíllinn hafi verið búinn járnöryggisgrind sem hafi legið um neðri hluta hans. Grindin hafi að hluta til verið laus að framan til að minnka högg sem verði við árekstur. Þá hafi stýri bílsins gefið eftir við áreksturinn sem einnig hafi verið hluti af öryggisbúnaði hans. Bílar af þessu tagi væru ekki búnir öryggisbeltum enda gæti það aukið slysahættu við akstur. Skoðun lögreglunnar staðfesti enn fremur að ekki hafi verið hægt að setja út á virkni bílsins og að bremsur hans hafi virkað sem skyldi.

Jafnframt hafi starfsmenn upplýst stefnanda um þær reglur sem giltu á staðnum auk þess sem stefnandi hafi fengið hjálm til afnota með augnhlíf. Sé því hafnað að starfsmenn vátryggingartaka hafi ekki kynnt stefnanda hvernig nota ætti hjálminn. Ekki sé hægt að ætlast til þess af starfsmönnum vátryggingartaka að þeir geti tryggt að notendur fari að öllum reglum hverju sinni, s. s. að nota hlífðarbúnað með viðeigandi hætti. Fyrst og fremst sé það í verkahring starfsmanna að upplýsa notendur um öryggisreglur og öryggisbúnað. Þá séu ekki kröfur gerðar um annan öryggisbúnað, svo sem brynjur og veltigrind. Auk þess liggi fyrir að stefnandi hafði áður farið í gokart, bæði hérlendis og erlendis, og megi því ætla að hann hafi þekkt aðstæður og þær reglur sem giltu í þessari starfsemi. Stefnandi hafði einnig ekið um það bil 35 hringi af 36 þegar slysið varð og þekkti því aðstæður ágætlega. Stefndi telur jafnframt að ekki sé tækt að leggja bótaskyldu á hann á þeim grunni að starfsmenn vátryggingartaka hafi verið í afgreiðslurými þegar slysið varð. Eins og fram komi í gögnum málsins hafi starfsmennirnir verið að kanna hve mikill tími væri eftir af akstri stefnanda. Ekki sé orsakasamband milli árekstursins og þess að starfsmennirnir voru í afgreiðslurýminu þegar slysið varð.

Samkvæmt framangreindu hafi vátryggingartaki hagað starfsemi sinni í samræmi við lög og ekki sé orsakasamband milli slyss stefnanda og háttsemi vátryggingartaka, s. s. hvað varðar aðbúnað á staðnum eða fyrirmæli starfsmanna hans. Ekkert þeirra atriða sem stefnandi byggi á, hvað varðar aðbúnað á staðnum og fyrirmæli starfsmanna, hafi getað komið í veg fyrir slys stefnanda enda ekki hægt að útiloka að slys verði í starfseminni.

Af lýsingu stefnanda á aðdraganda slyssins megi ráða að stefnandi hafi skömmu fyrir árekstur fengið ótilgreindan aðskotahlut í annað augað við akstur í brautinni.

Stefnandi lýsi því síðan að hann hafi nuddað augað og ekki áttað sig á að hann væri kominn of nálægt enda beina kaflans sem hann ók. Hafi hann ætlað að bremsa en virðist óvart hafa aukið ferðina í staðinn og keyrt á dekkjavegg við enda brautarkaflans. Rannsókn lögreglu hafi leitt í ljós að bremsur bílsins hafi verið í góðu ástandi og ekki hægt að auka ferð bílsins með því að ýta samstundis á bremsur og bensíngjöf. Að mati stefnda virðist því sem slys stefnda megi rekja til óhappatilviljunar. Af þeim sökum séu ekki uppfyllt skilyrði bótaábyrgðar í málinu. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Í öllu falli byggir stefndi á því að aðeins sé tilefni til að viðurkenna bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda að miklum minnihluta. Af atvikum öllum sé ljóst að stefnandi hafi verið meðábyrgur fyrir slysi sínu þar sem hann gætti ekki nægilega að sér við aksturinn. Stefnandi hafi verið kunnugur akstri gokart bíla og hafði ekið í þó nokkurn tíma þegar slysið varð. Stefndi byggir einnig á því að ábyrgð hans geti ekki náð til eigin áhættu vátryggingartaka sem var að fjárhæð 1.000.000 króna.

III

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir hinn [...]2018, við akstur körtubíls í Gokartbrautinni í Garðabæ. Er á því byggt að aðbúnaður í akstursbrautinni hafi verið ófullnægjandi og hættulegur á þeim stað sem slysið varð.

Slysið varð með þeim hætti að stefnandi ók á varnarvegg í brautinni. Í skýrslu lögreglu, dags. b 2018, kemur fram að körtubíllinn sem stefnandi ók sé með fjórgengisvél, 50 kúbika, 6 hestöfl og geti bíllinn náð hraða allt að 47 km/klst. miðað við bestu aðstæður. Þá kemur fram í skýrslu lögreglu, dags. d 2018, að miðað við þær hraðamælingar sem lögregla gerði á vettvangi hafi verið hægt að ná mestum hraða í brautinni um 30 km/klst. Umhverfis brautina séu varnarveggir með dekkjum og svo plast utan um dekkin. Þá kemur einnig fram í skýrslu lögreglu að við rannsókn málsins hafi verið gerð sú athugasemd við rekstraraðila Gokartbrautarinnar, einkahlutafélagið Karim D, að ekki væri meiri dempun við þá járnsúlu sem stefnandi ók á og að úr því hafi síðan verið bætt.

Í 19. gr. reglugerðar nr. 507/2007, um akstursíþróttir og aksturskeppni með síðari breytingum, sem sett er með stoð í 34. gr. umferðarlaga, er mælt fyrir um akstur barna. Samkvæmt ákvæðinu er lögreglustjóra heimilt að leyfa starfsemi þar sem akstur barna fer fram á þar til gerðum svæðum með eða án gjaldtöku. Þá segir að ríkislögreglustjóri setji nánari verklagsreglur um slíka starfsemi, svo sem hvað varðar búnað ökutækja, almennt öryggi og vátryggingar. Þær reglur eru dags. 4. apríl 2008, með fyrirsögninni „Verklagsreglur fyrir akstursíþróttir og aksturskeppnir í samræmi við reglugerð nr. 507/2007“ og tóku gildi 15. apríl 2008. Í þeim er m. a. mælt fyrir um akstur barna, kröfur sem gerðar eru til hjálma og aldursmörk o. fl.

Í 20. gr. reglugerðar nr. 507/2007 er mælt fyrir um „Akstur í skemmtigörðum“. Þar kemur fram að börn frá 5 ára aldri megi aka rafbílum sem sérstaklega séu hannaðir fyrir börn og með sama hætti megi börn sem náð hafi 10 ára aldri eða séu a. m. k. 140 sentímetrar á hæð aka öðrum gerðum vélknúinna leiktækja á sérstökum svæðum í skemmtigörðum. Um lágmarksaldur miðað við ökutæki segir í 4. mgr. 21. gr. reglugerðarinnar að börn frá 10 ára aldri megi aka körtubíl með tvígengisaflvél að slagrými allt að 80 rúmsentimetrar og einnig með fjórgengisaflvél að slagrými allt að 250 rúmsentimetrar.

Umrædd körtubifreið sem stefnandi ók þegar slysið varð, var með fjórgengisvél og slagrými hennar var 50 rúmsentimetrar (e. kúbik). Að þessu virtu verður lagt til grundvallar að stefnanda, sem var [...]ára gamall þegar slysið varð, hafi verið heimilt að aka umræddri tegund körtubifreiða.

Í reglugerð nr. 151/2015 um vélknúin leiktæki, sem sett er með stoð í lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum með síðari breytingum, er m. a. mælt fyrir um búnað, merkingar og skyldur atvinnurekenda og eigenda, þ. á m. um gerð áhættumats vegna notkunar vélknúins leiktækis. Samkvæmt 1. gr. reglugerðarinnar, þar sem mælt er fyrir um gildissvið, kemur fram að reglugerðin gildi um vélknúin leiktæki, en þó ekki um smærri vélknúin leiktæki sem eingöngu eru ætluð börnum og börnin sjálf eða einhver sem með þeim er gangsetur, svo sem með mynt. Þá kemur fram í 3. gr. að með vélknúnu ökutæki sé átt við tæki sem knúið er áfram með sérstökum búnaði, svo sem vélbúnaði, rafbúnaði eða tölvubúnaði, auk þess sem tækið er ætlað börnum og/eða fullorðnum einstaklingum til leiks og/eða skemmtunar.

Í 10. gr. reglugerðarinnar um áhættumat segir að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað, sbr. 65. gr. laga nr. 46/1980, vegna notkunar vélknúins leiktækis. Skal áætlunin meðal annars fela í sér mat á áhættu, sbr. 65. gr. a sömu laga og áætlun um heilsuvernd, sbr. 66. gr. sömu laga. Við gerð skriflegrar áætlunar um öryggi og heilbrigði skal meðal annars horft til þátta er snúa að öryggi starfsmanna sem starfa við viðkomandi leiktæki, farþega og annarra sem kunna að vera í námunda við vélknúin leiktæki, eftir því sem við á.

Telur dómurinn ljóst að umrædd reglugerð hafi gilt um starfsemi Gokartbrautarinnar í Garðabæ og að körtubifreiðar sem þar voru til útleigu hafi hvort tveggja verið ætlaðar börnum og fullorðnum til leiks/og eða skemmtunar.

Við munnlegan flutning málsins mótmælti stefndi sem nýrri málsástæðu stefnanda að ekki hafi verið gert áhættumat vegna starfsemi Gokartbrautarinnar. Í stefnu er á því byggt að slysið megi m. a. rekja til óforsvaranlegra aðstæðna og öryggisráðstafana í brautinni. Dómari er bundinn af kröfugerð og málsástæðum aðila. Það er á hinn bóginn að jafnaði hlutverk dómara en ekki aðila að finna og beita þeim réttarreglum sem við eiga við úrlausn máls. Er dómari að jafnaði ekki bundinn við útlistun þeirra á lagaatriðum. Samkvæmt þessu er svigrúm dómara til að beita réttarreglu við úrlausn máls háð því að hún falli að kröfu og málsástæðu aðila málsins. Verður ekki fallist á það með stefnda að tilvísun stefnanda til reglugerðar nr. 151/2015 og reglugerðar nr. 507/2007 við munnlegan flutning málsins lúti að annarri sönnunarfærslu eða öðrum málsástæðum en fram koma í stefnu. Verða ákvæði reglugerðar þessarar því lagðar til grundvallar við úrlausn málsins eftir því sem við á.

Óumdeilt er að áhættumat samkvæmt 10. gr. reglugerðar nr. 151/2015 hafði ekki verið gert fyrir starfsemi Gokartbrautarinnar í Garðabæ. Þegar atvik slyss þess sem stefnandi varð fyrir eru skoðuð, er ljóst að öryggisumbúnaður við akstursbrautina var ekki fullnægjandi, einkum að því leyti að dekk voru njörvuð niður í gólf sem leiddi til þess að ekki var nægileg dempun umhverfis súlu þá sem stefnandi lenti á miðað við þann hraða sem körtubílarnir gátu náð. Telur dómurinn sem skipaður er sérfróðum meðdómara, prófessor í vélaverkfræði, að við gerð viðeigandi áhættumats séu verulegar líkur á því að komist hefði verið að þeirri niðurstöðu að varnir eða dempun hafi ekki verið fullnægjandi miðað við aðstæður á gokartbrautinni. Því til viðbótar lítur dómurinn svo á að með tilliti til aksturseiginleika körtu bílsins, og þess að bíllinn var ætlaður börnum jafnt sem fullorðnum, beri að gera auknar kröfur til aðgæsluskyldu vátryggingartaka, einkahlutafélagsins Karim D. Auk þess hafi vátryggingartaki ekki gert nægjanlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að tjón hlytist af akstri umrædds körtubíls í starfsemi sinni, einkum varðandi fyllri útbúnað til að draga úr höggi við árekstur á súlu þá sem slysaatvik varðar. Er það því niðurstaða dómsins að orsök slyssins sé að rekja til þessa vanbúnaðar og jafnframt að vátryggingartaki beri ábyrgð á því að aðstæður voru með þessum hætti. Með öðrum orðum þá hafi vátryggingartaki Karim D. ehf., vanrækt með saknæmum hætti að tryggja viðeigandi og fullnægjandi öryggisráðstafanir við akstursbrautina. Þá er ósannað að stefnandi, sem eins og fyrr segir var [...] ára gamall þegar slysið var, hafi hagað sér óvarlega, ekki kynnt sér nægjanlega öryggisreglur eða ekki farið að öðru leyti eftir „Gokart reglum“ stefnda. Er því hafnað þeirri málsástæðu stefnda að stefnandi hafi verið meðábyrgur fyrir slysi sínu.

Vegna málsástæðu stefnda þess efnis að ábyrgð hans geti ekki náð til eigin áhættu vátryggingartaka, Karim D ehf., að fjárhæð 1.000.000 króna, skal tekið fram að uppgjör bóta er ekki hluti af dómkröfu stefnanda heldur hvort bótaskylda stefnda sé fyrir hendi. Er málsástæðu þessari því hafnað.

Með skírskotun til alls þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að fallast beri á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, úr frjálsri ábyrgðartryggingu Karim D ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir hinn [...]2018 við akstur gokartbifreiðar á Gokartbrautinni í Garðabæ.

Dómsmálaráðherra veitti stefnanda gjafsókn 7. apríl 2021, til að reka málið fyrir héraðsdómi. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kvk-ef Í-kvk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 830.000 krónur.

Eftir úrslitum málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnda gert að greiða málskostnað sem rennur í ríkissjóð, samtals 887.330 krónur.

S-kvk-nf Í-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda.

S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnunum I-kvk-þgf Þ-kvk-þgf héraðsdómara og M-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, prófessor í vélaverkfræði.

Dómsorð :

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Sjóvá- Almennra trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu Karim D ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir [...] 2018 við akstur gokartbifreiðar á Gokartbrautinni í Garðabæ.

Stefndi greiði stefnanda 887.330 krónur sem renna í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kvk-ef Í-kvk-ef, 830.000 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf(sign.)

I-kvk-nf Þ-kvk-nf(sign.)

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf(sign.)