E-921/2013

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar sl., höfðaði F-kk-nf F-kk-nf, Erluási 29, Hafnarfirði, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 4. mars 2013.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 979.906 krónur ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 11.882 krónum frá 7. apríl til 2. desember 2009, en af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til 7. apríl 2013, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt krefst hann málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II.

Aðfaranótt laugardagsins 2. desember 2006 var stefnandi staddur á 2. hæð Hótels 1919 við Pósthússtræti í Reykjavík þegar hann féll fram fyrir sig, yfir stigahandrið, niður á milli hæða í stigahúsi hótelsins og lenti á stigahandriði á næstu hæð fyrir neðan, jarðhæð hússins. Lögreglan var kvödd á vettvang og kemur fram í lögregluskýrslu að stefnandi hafi legið á gólfinu í kjallara hótelsins er lögreglan kom þar að. Hafi hann verið með meðvitund. Á höfði hans hafi verið skurður, hægra megin á enni, sem blóð hafi lekið úr. Þá hafi hann sagst finna til í kviðarholi. Var stefnandi í kjölfarið fluttur í sjúkrabifreið á slysadeild Landspítala-háskólasjúkrahúss. Við athugun reyndist áfengismagn í blóði hans 1,55 g/l, eða 1,55‰.

Í skýrslu lögreglunnar er haft eftir félögum stefnanda, E-kk-þgf H-kk-þgf Ó-kk-þgf og S-kk-þgf S-kk-þgf, að þeir hafi séð stefnanda halda í handriðið og falla fram fyrir sig, niður á hæðina fyrir neðan. Þaðan hafi hann gengið niður í kjallara og hnigið þar niður. Var hæð handriðsins sem stefnandi féll yfir 1,07 m og bilið milli hæða, frá gólfplötu í gólfplötu, 3,90 m.

Stefnandi var 18 ára að aldri og nemandi í rafvirkjun við Iðnskólann í Hafnarfirði. Hlaut hann áverka á mjógirni og vinstra nýra við fallið. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð, dags. 26. febrúar 2010, mátu læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og R-kk-nf J-kk-nf hefðbundna varanlega læknisfræðilega örorku hans af völdum þessa 15%, auk tímabundins atvinnutjóns frá 2. desember 2006 í mánuð og frá 7. nóvember 2007 í tvær vikur.

Stefnandi var vátryggður hjá stefnda samkvæmt F plús-vátryggingu, sem m.a. innihélt frítímaslysatryggingu. Giltu um vátrygginguna skilmálar stefnda nr. GH20, lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og ákvæði vátryggingarskírteinisins. Bætti tryggingin varanlega örorku af völdum slyss í frístundum, auk dagpeninga vegna tímabundins starfsorkumissis eftir fjögurra vikna biðtíma. Með bréfi, dags. 16. desember 2010, hafnaði stefndi bótaskyldu þar sem félagið teldi vátryggingaratburðinn ekki falla undir hugtakið slys í skilningi tryggingarskilmálanna. Þá hefði stefnandi valdið atburðinum af stórkostlegu gáleysi og væri félagið laust úr ábyrgð af þeim sökum.

Stefnandi vildi ekki una þessari niðurstöðu og skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Var niðurstaða nefndarinnar sú að bótaskylda væri ekki fyrir hendi. Segir í áliti nefndarinnar, dags. 1. nóvember 2011, að þegar tekið sé mið af fyrirliggjandi gögnum verði að telja að rekja megi tjónsatburðinn til stórkostlegs gáleysis stefnanda, sem hafi verið ölvaður og hallað sér alltof mikið yfir lágt handriðið, sem þarna var. Falli ábyrgð vátryggingafélagsins niður með hliðsjón af ofanrituðu og 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Þessu áliti vildi stefnandi ekki una og höfðaði því mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda.

III.

Stefnandi kveðst byggja dómkröfur sínar á því að hann hafi orðið fyrir slysi hinn 2. desember 2006 í skilningi skilmála frítímaslysatryggingar, svokallaðrar F plús-fjölskyldutryggingar, sem faðir stefnanda hafi tekið hjá stefnda, og að stefnandi hafi verið vátryggður samkvæmt henni. Atvikið falli undir hugtaksskilgreininguna „slys“, þar sem það verði ekki rakið til þess að stefnandi hafi fallið niður á milli hæða með eigin vilja. Þá verði atvikið ekki rakið til svima, sjúkdóma eða annars innra ástands í líkama stefnanda, heldur til þess að stefnandi hafi hallað sér fram yfir lágt handrið og steypst þar fram fyrir sig. Af dómaframkvæmd sé ljóst að þess sé ekki krafist að áverki sé til kominn vegna hreyfingar annars eða annarra en hins slasaða sjálfs. Nýlegt dómafordæmi í þessa veru megi finna í hæstaréttardómi nr. 412/2011, frá 23. febrúar 2012. Hreint óhapp sem valdi tjóni, t.d. þegar fólk detti eða reki sig harkalega utan í, án þess að það eigi sér einhverjar sérstakar skýringar aðrar en að það stafi af óheppni eða klaufaskap þess sem meiðist, skoðist einnig sem slys í skilningi skaðabótaréttarins og skilmála tryggingarinnar.

Samkvæmt fyrirliggjandi lögregluskýrslu, dags. 2. desember 2006, hafi bil milli hæða Hótels 1919 verið 3,9 m og hæð á handriði 1,07 m. Í 202. gr. þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998 sé fjallað um tröppur, stiga og stigahús. Þannig segi m.a. í gr. 202.12 að sé ljósop stigapípu breiðara en 0,3 m, eða stiginn snúinn, skuli handrið vera a.m.k. 1,10 m hátt. Einnig megi benda á að skv. gr. 202.15 megi handrið veggsvala aldrei vera lægra en 1,20 m á 3. hæð húss og ofar. Þó svo að tjónþoli hafi fallið fram af 2. hæð muni stigaopið hafa náð þrjár hæðir niður frá þeim stað niður í kjallara hússins. Hefði handriðið því átt að vera 1,2 m í stað 1,07 m.

Öryggismálum á Hóteli 1919 hafi því verið ábótavant þar sem handriðið hafi verið lægra en áskilið sé í byggingarreglugerð. Fyrir liggi að tjónþoli hafi mælst með 1,55 g/l af áfengi í blóði, en meginástæða þess að hann hafi steypst fram af handriðinu hafi verið hversu lágt það var, en hæð þess hafi sannarlega farið í bága við reglugerð. Á jarðhæð hótelsins hafi verið vinsæll skemmtistaður og hafi tjónþoli verið gestkomandi hjá kunningjum sínum sem þar voru hótelgestir. Opið hafi verið af skemmtistaðnum upp á hæðir hótelsins og hafi tjónþoli, ásamt félögum sínum, komist óhindrað upp á herbergisganginn á 2. hæð. Aðstæður þar sem fólk hafi óhefta för verði að vera öruggar og uppfylla kröfur laga og reglugerða um öryggisstaðla. Því hafi ekki verið að heilsa á Hóteli 1919.

Í 13. gr. sameiginlegra skilmála tryggingarinnar segi að verði vátryggingaratburður rakinn til stórkostlegs gáleysis vátryggðs losni félagið úr ábyrgð sinni í heild eða að hluta. Lágt handriðið hafi verið meðvirkt í slysinu og því eigi stefnandi aldrei að tapa öllum bótarétti, aðeins að hluta, verði gálausri háttsemi hans um kennt hvernig fór og háttsemin þá mögulega metin honum sem stórkostleg. Engin vitni hafi verið að sjálfu fallinu og því sé útilokað að fullyrða að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þegar hann slasaðist, eins og stefndi haldi fram.

Í skilmálum tryggingarinnar sé hvergi minnst sérstaklega á að neysla tjónþola á áfengi takmarki eða útiloki bótarétt hans úr F plús-tryggingunni. Eigi bótaréttur tjónþola að skerðast eða bótaskylda stefnda að takmarkast vegna áfengisneyslu tjónþola fyrir slys, jafnvel þótt í óverulegum mæli hafi verið, eða vegna þess að slys hafi orðið vegna ölvunarástands tjónþola, hefði þurft að taka slíkt sérstaklega fram í skilmálum tryggingarinnar. Verði stefndi að bera hallann af þessu.

Byggt sé á því að stefnandi hafi í slysinu orðið fyrir alvarlegum innvortis áverka á mjógirni og á vinstra nýra, sem orðið hafi óstarfhæft til frambúðar, auk tognunaráverka á mjóbaki, sem hafi haft í för með sér jafnt tímabundnar sem varanlegar afleiðingar. Með örorkumati læknanna A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef sé fram komin sönnun um orsakasamband milli tjónsatburðarins og þeirra afleiðinga sem stefnandi búi við í dag.

IV.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að umræddur tjónsatburður teljist ekki slys í skilningi skilmála frítímaslysatryggingarinnar og skapi stefnda því engan bótarétt á þeim grundvelli. Samkvæmt 3. gr. skilmálanna sé með hugtakinu slys átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama þess sem vátryggður sé og gerist án vilja hans. Ljóst sé að hvorugt þeirra skilyrða sem fram komi í ákvæðinu sé fyrir hendi. Þannig hafi meiðsli stefnanda ekki hlotist af utanaðkomandi atburði, svo sem hrindingu eða því að ýtt hafi verið við honum. Þá hafi stefnandi hallað sér fram yfir stigahandriðið af fúsum og frjálsum vilja, þar til hann féll. Hafi meiðslin eingöngu stafað af vísvitandi gjörðum og hreyfingum hans sjálfs, svo og af ölvunarástandi hans, sem sé líkamlegt innra ástand. Stigahandriðið, sem stefnandi hafi fallið niður á, sé ekki atburður, hvað þá skyndilegur utanaðkomandi atburður.

Vátryggingafélög og dómstólar hafi ávallt skilið og skýrt hugtakið „utanaðkomandi atburður“ þannig að eitthvað utan frá komandi og óvænt þurfi að grípa inn í atburðarásina og valda líkamstjóni til þess að um „utanaðkomandi atburð“ teljist hafa verið að ræða, og þar með slys í skilningi skilmálanna. Þegar einungis gjörðir og hreyfingar tjónþola sjálfs, eða innra ástand í líkama hans, ráði atburðarrásinni fram til þess að tjónsatburður verði, án nokkurs skyndilegs utanaðkomandi og óvænts inngrips í atburðarrásina, sé ekki um slys að ræða í skilningi skilmálanna. Því sé rangt hjá stefnanda að ekki sé annars krafist, svo óhapp teljist slys í skilningi skilmálanna, en að áverki sé til kominn vegna hreyfingar hins slasaða sjálfs. Verði slíkur skilningur ekki dreginn af dómi Hæstaréttar í máli nr. 412/2011, sem stefnandi vísi til. Fái sá dómur ekki staðist, enda hafi dómur Hæstaréttar, sem aðeins þrír dómarar hafi dæmt, ekki fordæmisgildi.

Þá séu hlutir eins og grjót, gangstétt, veggur, húsgólf, handrið o.s.frv., sem menn geti fallið eða rekist á, ekki atburðir, hvað þá skyndilegir utanaðkomandi atburðir. Það eitt að gangandi maður detti og meiði sig við að reka t.d. höfuðið í gangstétt, án þess að nokkuð annað komi til sem valdið hafi óhappinu, teljist því ekki slys í skilningi skilmálanna.

Þá sé röng sú staðhæfing stefnanda að hæð stigahandriðsins, sem stefnandi hafi beygt sig fram yfir, hafi valdið tjónsatburðinum, fyrir utan það að stigahandrið sé ekki atburður, hvað þá skyndilegur utanaðkomandi atburður. Handriðið sé 1,07 m að hæð, eða aðeins 0,03 m undir lögboðinni hæð stigahandriðs, sem verið hafi 1,10 m samkvæmt gr. 202 í þágildandi byggingarreglugerð. Skipti þessi hæðarmismunur engum sköpum um tjónsatburðinn, sem hefði orðið eftir sem áður, eins og gerðum og ölvunarástandi stefnanda hafi verið háttað. Myndi engu breyta í þessu tilliti þótt hæð handriðsins hefði verið 1,20 m. Sé annað ósannað. Einungis athafnir og ölvunarástand stefnanda sjálfs hafi valdið tjónsatburðinum og ekkert annað.

Með því að tjón stefnanda hafi ekki hlotist af skyndilegum utanaðkomandi atburði, heldur einvörðungu af vísvitandi hreyfingum hans sjálfs og ölvunarástandi, falli tjónið utan slysahugtaks 3. gr. skilmála frítímaslysatryggingarinnar og beri því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Í öðru lagi sé sýknukrafan byggð á því að stefnandi hafi valdið líkamstjóni sínu af stórkostlegu gáleysi og sé félagið því einnig laust úr ábyrgð af þeim ástæðum skv. 13. gr. sameiginlegra skilmála stefnda, sbr. 90. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Í tilvitnaðri 13. gr. komi fram að verði vátryggingaratburður rakinn til stórkostlegs gáleysis vátryggðs losni félagið úr ábyrgð sinni í heild eða að hluta, nema vátryggður hafi ekki vegna aldurs eða andlegs ástands gert sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna. Skuli við mat á ábyrgð félagsins líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburðinn hafi borið að, hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna, sem hann hafði neytt sjálfviljugur, og atvika að öðru leyti. Sé þetta ákvæði skilmálanna í takt við 90. gr. laga nr. 30/2004. Sú gjörð stefnanda að beygja sig fram yfir handriðið, sem hafi aðeins verið 1,07 m á hæð, og halla sér svo langt fram að hann féll niður á milli hæða, hafi sem slík verið stórkostlega gálaus og svo háskaleg að jaðrað hafi við ásetning. Hafi þetta atferli stefnanda verið afbrigðilegt í hæsta máta og augljóst að það gæti haft í för með sér mikið líkamstjón eða bráðan bana. Við þetta hafi svo bæst að stefnandi hafi verið mjög ölvaður í umrætt sinn, eða með áfengismagn í blóði sem mælst hafi 1,55 g/l. Megi því ætla að jafnvægi hans, viðbrögð og styrkur hafi verið verulega skert vegna áfengisneyslunnar og hegðun hans af þeim sökum því enn háskalegri en ella.

Stefnandi hafi sér ekkert til málsbóta. Þegar atvik þetta hafi átt sér stað hafi hann verið 18 ára gamall iðnnemi og því kominn á þann aldur og til þess þroska að mega gera sér fulla grein fyrir þeirri áhættu sem hann tæki með umræddri gjörð sinni og þeim afleiðingum sem hún gæti haft í för með sér. Séu því engin efni til annars en að telja bótarétt stefnanda hafa fallið niður að öllu leyti. Hafi það og orðið niðurstaða úrskurðarnefndar í vátryggingamálum í málinu.

Miðað við endanlegar dómkröfur stefnanda sé ekki uppi tölulegur ágreiningur milli aðila en því sé mótmælt að upphafstími dráttarvaxta verði ákveðinn frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

V.

Niðurstaða

Stefnandi byggir kröfu sína á því að hann eigi bótarétt úr F plús-fjölskyldutryggingu stefnda, sem keypt var í nafni föður stefnanda, en ekki er ágreiningur um að tryggingin taki til hans. Í 3. gr. skilmála tryggingarinnar kemur fram að með hugtakinu slys sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama þess sem vátryggður sé og gerist án vilja hans.

Af framburði stefnanda, skýrslu vitnisins S-kk-ef S-kk-ef og öðrum gögnum málsins má draga þá ályktun að stefnandi hafi fallið fram yfir stigahandrið á 2. hæð hótelsins í greint sinn, er hann kom þar að, hallaði sér yfir það og kallaði á eftir félögum sínum, sem voru á leið niður stigann. Í fallinu lenti hann á stigahandriði 1. hæðar og hlaut við það áverka á mjógirni og vinstra nýra. Óumdeilt er að þeir áverkar sem stefnandi hlaut í greint sinn eru afleiðing þess að hann féll fram yfir sig og lenti á handriði 1. hæðar. Þá er ekki á því byggt af hálfu stefnda að fall stefnanda megi rekja til svimakasts eða sjúkdóms hans. Hins vegar hafnar stefndi kröfu stefnanda einkum með þeim rökum að 3. grein vátryggingarskilmálanna eigi ekki við þar sem meiðsli stefnanda hafi eingöngu stafað af vísvitandi gjörðum og hreyfingum hans sjálfs, svo og af ölvunarástandi hans, sem sé líkamlegt innra ástand.

Enda þótt ljóst sé að sú athöfn stefnanda að ganga að handriðinu og halla sér eitthvað fram yfir það hafi verið með hans vilja er ekkert fram komið sem bendir til annars en að sjálft fallið hafi verið gegn hans vilja.

Fyrir liggur að stefnandi var undir nokkrum áhrifum áfengis þegar slysið varð, en í blóðsýni sem tekið var úr honum á slysadeild Landspítalans strax í kjölfarið mældist magn áfengis 1,55‰. Eigi að síður verður ekki talið að stefndi hafi sýnt fram á, eða leitt neinar líkur að því, að höfuðorsök slyssins megi rekja til ölvunarástands stefnanda eða stórkostlega gáleysislegrar háttsemi hans að öðru leyti. Samkvæmt því verður fallist á það með stefnanda að líkamstjón hans megi rekja til skyndilegs utanaðkomandi atburðar í skilningi 3. gr. vátryggingarskilmálanna, þegar hann féll og lenti á handriði 1. hæðar, og að stefnda beri á þeim grundvelli að bæta tjón stefnanda að fullu.

Ekki er deilt um fjárhæð endanlegrar dómkröfu stefnanda að öðru leyti en því að aðila greinir á um upphafsdag útreiknings dráttarvaxta. Þar sem fallist verður á það með stefnanda að reikna beri dráttarvexti frá þeim degi þegar mánuður er liðinn frá þingfestingardegi málsins verða kröfur hans teknar að fullu til greina.

Stefnandi hefur gjafsókn. Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað, er renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 750.000 krónur.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, F-kk-þgf F-kk-þgf, 979.906 krónur ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 11.882 krónum frá 7. apríl til 2. desember 2009, en af 979.906 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað er renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 750.000 krónur.

Á-kk-nf M-kk-nf