E-1612/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 8. maí sl., var höfðað með birtingu stefnu þann 19. október 2011 og var málið þingfest þann 2. nóvember 2011.

Stefnandi er D-x-x Z-x-x, kt. 000000-0000, Skólavegi 2, 230 Reykjanesbæ.

Stefndi er Ráin ehf., kt. 000000-0000, Hafnargötu 19, 230 Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr. 704.489-, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sem hér segir:

Af kr. 3.919- frá 01.11.2008 til 01.12.2008.

Af kr. 7.838- frá 01.12.2008 til 01.01.2009.

Af kr. 11.757- frá 01.01.2009 til 01.02.2009.

Af kr. 15.676- frá 01.02.2009 til 01.03.2009.

Af kr. 19.595- frá 01.03.2009 til 01.04.2009.

Af kr. 23.514- frá 01.04.2009 til 01.05.2009.

Af kr. 27.433- frá 01.05.2009 til 01.06.2009.

Af kr. 31.352- frá 01.06.2009 til 01.07.2009.

Af kr. 35.271- frá 01.07.2009 til 01.08.2009.

Af kr. 39.345- frá 01.08.2009 til 01.09.2009.

Af kr. 43.419- frá 01.09.2009 til 01.10.2009.

Af kr. 47.493- frá 01.10.2009 til 01.11.2009.

Af kr. 51.567- frá 01.11.2009 til 01.12.2009.

Af kr. 65.994- frá 01.12.2009 til 01.01.2010.

Af kr. 80.421- frá 01.01.2010 til 01.02.2010.

Af kr. 94.848- frá 01.02.2010 til 01.03.2010.

Af kr. 109.275- frá 01.03.2010 til 01.04.2010.

Af kr. 123.707- frá 01.04.2010 til 01.05.2010.

Af kr. 131.707- frá 01.05.2010 til 01.06.2010.

Af kr. 145.209- frá 01.06.2010 til 01.07.2010.

Af kr. 167.909- frá 01.07.2010 til 01.08.2010.

Af kr. 190.609- frá 01.08.2010 til 01.09.2010.

Af kr. 213.309- frá 01.09.2010 til 01.10.2010.

Af kr. 236.009- frá 01.10.2010 til 01.11.2010.

Af kr. 410.011- frá 01.11.2010 til 01.12.2010.

Af kr. 704.489- frá 01.12.2010 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndi greiði málskostnað að skaðlausu fyrir stefnanda skv. mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að félagið verði alfarið sýknað af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað að skaðlausu.

Aðalmeðferð fór fram þann 8. maí sl. og var málið dómtekið að málflutningi loknum.

Málsatvik.

Ágreiningslaust er í máli þessu að stefnandi hóf störf á árinu 2007 hjá stefnda. Starfaði hún fyrst við ýmis störf í eldhúsi en þegar á leið varð stefnda ljóst að stefnandi kunni ýmislegt fyrir sér í eldamennsku og var því ráðinn samkvæmt ráðningarsamningi 24. janúar 2008 sem matreiðslumaður. Var ráðningarsamningurinn gerður á eyðublað frá Vinnumálastofnun. Var vinnustaður tilgreindur Ráin ehf. og var um fullt starf að ræða. Voru laun sögð vera ≈276.800 krónur auk orlofs og jafnaðarkaup 1.600 krónur á klukkustund og greiddust mánaðarlega á reikning starfsmanns. Tilgreint var að ráðningarsamningurinn væri ótímabundinn og lífeyrissjóður væri Allianz. Þá var hakað við kaflann „uppsagnarfrestur, orlof og veikindagreiðslur, samkvæmt neðangreindum kjarasamningi.“ Undir kaflanum „Kjarasamningur“ var ekkert ritað né var stéttarfélag tilgreint. Þá liggur fyrir samkvæmt framburði vitna svo og aðila að stefnandi og nemi hjá stefnda, T-kvk-nf S-kvk-nf, skiptu með sér vöktum og til að fá meira frí en vaktirnar gáfu möguleika á unnu þær viku í einu til skiptis, allan daginn og áttu þá vikufrí. Kvaðst stefndi hafa komið í veg fyrir þetta þar sem þetta fyrirkomulag hafi verið mikið álag á þær og heppilegra að skipta deginum með sér en vikum. Gekk þetta fyrirkomulag í þrjár vikur samkvæmt vitninu T-kvk-þgf.

Stefnandi hafði óskað eftir því við stefnda um mitt sumar 2010 að minnka starfshlutfall sitt niður í 50% en við því var ekki orðið. Þá liggur fyrir að stefnandi sagði starfi sínu lausu með bréfi þann 1. september 2010 frá og með 1. desember 2010.

Í gögnum málsins liggja frammi launaseðlar stefnanda frá 31. janúar 2007 til 30. september 2010. Á launaseðlum kemur fram að fram til 1. janúar 2008 var stefnandi með 1.350 krónur í tímakaup, frá þeim degi til 30. júní 2008 með 1.500 krónur í tímakaup, frá 1. júlí 2008 með 1.600 krónur í tímakaup og frá 1. október 2008 1.700 krónur í tímakaup. Samkvæmt launaseðlum til 30. september 2008 greiddi stefnandi í Festa lífeyrissjóð og félagsgjöld til stéttarfélagsins VSFK og í séreignasjóð til Allianz. Á öllum launaseðlum frá 31. október 2008 til 30. september 2010 greiddi stefnandi félagsgjöld til MATVÍS-matreiðslusviðs. Þá fékk stefnandi orlof greitt á laun sín og var það greitt inn á bankareikning. Þá kemur einnig fram á launaseðlum að stefndi greiddi launatengd gjöld vegna stefnanda, þ.e. í sjúkrasjóð, orlofsheimilasjóð, endurmenntunarsjóð og endurhæfingarsjóð.

Þá er óumdeilt að stefnandi hætti störfum hjá stefnda í lok september 2010 og hóf hún störf hjá Kaffi Duus ehf. þann 1. október 2010. Stefnandi taldi sig hýrudregna af stefnda og leitaði stefnandi til MATVÍS stéttarfélags til að fá aðstoð félagsins við innheimtu vangreiddra launa í uppsagnarfresti, vangreiddra kjarasamningsbundinna launahækkana, vangreiddra kjarasamningsbundinna fatapeninga; auk orlofs. Þann 10. janúar 2011 var stefnda sent löginnheimtubréf vegna framangreinds og var kröfum stefnanda að mestu hafnað, sbr. bréf lögmanns stefnda, dags. 21. febrúar 2011. Stefnandi kveðst því ekki eiga annan kost í stöðunni en að fá dóm um kröfum sínum.

Ágreiningur máls þessa snýst um það með hvaða hætti ráðningarsambandi aðila lauk. Þá er einnig ágreiningur um það hvort stefnanda hafi borið að fá greidda fatapeninga samkvæmt kjarasamningi eða að henni yrði útvegaður hlífðarfatnaður við störf sín. Auk þess er ágreiningur um það hvort stefnandi hafi getað tekið sumarfrí sitt á lögbundnum sumarfrístíma eða hvort hún hafi verið beðin um það af vinnuveitanda að taka sumarfrí sitt að vetrinum.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi, sem er frá Litháen, byggir í fyrsta lagi á því að vangreiddir séu kjarasamningsbundnir fatapeningar. Er krafan byggð á vanrækslu stefnda á að greiða stefnanda fatapeninga, sbr. gr. 8.8 í kjarasamningi MATVÍS og SA en sú grein sé ótvíræð um það að greiða skuli matreiðslumönnum fatapeninga til kaupa á vinnufötum, enda beri honum skylda til að nota þau við vinnu sína. Fatnaður matreiðslumanna sé hluti af hlífðarbúnaði þeirra og skylda vinnuveitanda að greiða fatapeninga grundvölluð á sjónarmiðum um vinnuvernd og öryggi. Frá og með október 2008 sé óumdeilt að stefnandi starfaði sem aðalmatreiðslumaður stefnda, enda greiddi hún frá og með þeim tíma félagsgjöld sín til MATVÍS. Er fjárhæð þessarar kröfu háð breytingum með hliðsjón af vísitölu neysluverðs, sbr. 15. gr. kjarasamnings MATVÍS og SA frá 1. febrúar 2008. Kveður stefnandi mánaðarlega fjárhæð endurskoðaða reglulega af sameiginlegri fatapeninganefnd og birt í kaupskrá MATVÍS. Þá kveður stefnandi að mánaðarlega fatapeninga skuli greiða samhliða reglulegum launum og sé gjalddagi þeirra því samhliða reglulegum launagreiðslum. Af útgefnum launaseðlum sjáist að engir fatapeningar hafi verið greiddir. Með vísan í framangreint séu vangreiddir fatapeningar stefnda til handa stefnanda sem hér segi: Vegna tímabilsins október 2008 – júní 2009, kr. 3.919 pr. mánuð; og vegna tímabilsins júlí 2009 til formlegra starfsloka í lok nóvember 2010, kr. 4.074 pr. mánuð.

Stefnandi kvað fyrir dómi að hún hafi sjálf tekið með sér svuntu í vinnuna sem vinnufatnað en í eitt sinn hafi hún fengið 30.000 krónur til að kaupa vinnufatnað í sínu heimalandi og það hafi hún gert og notað. Það hafi verið fimm sloppar og svuntur.

Í öðru lagi byggir stefnandi dómkröfu sína á að vangreitt sé 25% álag á áunnið orlof. Kröfuna um vangreitt 25% álag á áunnið orlof stefnanda á orlofsárinu 2009-2010 til nýtingar á orlofsárinu 2010-2011 byggir stefnandi á því að þess hafi verið krafist af forsvarsmanni stefnda, og það í vitna viðurvist, að orlofið yrði tekið utan sumartíma. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 30/1987 um orlof eigi launafólk rétt á að taka út orlof í einu lagi á tímabilinu 2. maí - 15. september ár hvert. Verði vinnuveitandi ekki við því, þá skuli orlofið sem tekið er utan tímabilsins lengjast um ¼, sbr. áðurnefna 1. mgr. 4. gr. laga nr. 30/1987. Sé orlof greitt út þá skuli því fjárhæðin hækka um ¼ eða nánar tiltekið 25% gefist launafólki ekki kostur á að nýta sér orlofsdaga sína en það hafi einmitt verið tilvikið hjá stefnanda.

Samkvæmt útgefnum launaseðlum hafi stefnandi áunnið sér 319.675 krónur í orlofslaun á orlofsárinu 2009-2010, sem hafi verið greidd inn á orlofsreikning hennar mánaðarlega. Stefnanda hafi aðeins gefist kostur á að nýta sér tvo daga af þeim 24 dögum sem hún átti rétt á að taka á bilinu 2. maí – 15. september. Stefnandi hafi unnið á 8 tíma vöktum og sé því lagt til grundvallar að hún hafi nýtt 16 tíma eða sem nemur 27.200 krónum af áunnum orlofslaunum sínum innan framangreinds lögbundins orlofstímabils, en tímakaup stefnanda hafi verið 1.700 krónur og sé sú fjárhæð margfölduð með tímunum 16 fáist út 27.200 krónur sem komi því til frádráttar þeim orlofslaunum sem getið sé að ofan að fjárhæð 319.675 krónur. Með vísan í framangreint eigi stefnandi því inni vangreitt 25% álag af 292.475 krónum, (kr. 319.675 – kr. 27.200-) eða sem nemi 73.118 krónum. Gjalddagi áunnins orlofs sé, með vísan í 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof, við formleg starfslok, eða þann 1. desember 2010 og miðist krafa um dráttarvexti við þá dagsetningu.

Stefnandi kvaðst fyrir dóminum hafa farið í tveggja vikna frí í apríl 2010 þegar móðir hennar dó en hún hafi ekki fengið frí yfir sumartímann vegna anna en það hafi ekki verið auðsótt að fá þetta frí í apríl. Þá hafi stefndi ekki haft neinn annan starfsmann til að leysa hana af og því hafi ekki verið hægt að fara í frí yfir sumartímann. Aðspurð kvað stefnda það rétt að þær T-kvk-nf hafi skipt vöktunum þannig að þær unnu viku og viku og hafi það verið í þeim tilgangi að fá eitthvert frí þar sem þær gátu ekki tekið sumarfrí.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á að hún eigi kröfu um vangreiddar kjarasamningsbundnar launahækkanir. Krafan sé byggð á ákvæðum kjarasamnings MATVÍS og SA eins og honum hafi verið breytt með svokölluðum stöðugleikasáttmála frá 25. júní 2009, en þar segi að laun skuli hækka um 3,5% þann 1. nóvember 2009 og um 2,5% þann 1. júní 2010. Laun stefnanda hafi því átt að hækka úr 1.700 krónum á klukkustund í 1.759,50 krónur á klukkustund frá og með 1. nóvember og síðan úr 1.759,50 krónum á klukkustund í 1.803,49 krónur á klukkustund. Þrátt fyrir munnlegar athugasemdir stefnanda við stefnda hafi umræddar hækkanir aldrei borist. Með vísan til útgefinna launaseðla stefnda til handa stefnanda þar sem unnar stundir komi fram séu því vangreidd laun vegna framangreinds eftirfarandi:

Vegna nóvember 2009, kr. 10.353-. Vegna desember 2009, kr. 10.353-. Vegna janúar 2010, kr. 10.353-. Vegna febrúar 2010, kr. 10.353-. Vegna mars 2010, kr. 10.353-. Vegna apríl 2010, kr. 3.894-. Vegna maí 2010, kr. 9.460-. Vegna júní 2010, kr. 18.628-. Vegna júlí 2010, kr. 18.628-. Vegna ágúst 2010, kr. 18.628-. Vegna september 2010, kr. 18.628-. Samtals kr. 139.631- Gjalddagi hinna vangreiddu launa sé samkvæmt viðtekinni venju vinnuréttar fyrsti dagur næsta mánaðar í kjölfar þess að vinnuframlagið sé innt af hendi, og miðist krafa um dráttarvexti við það.

Stefnandi kvaðst ekki hafa fengið kjarasamningsbundnar launahækkanir. Stefndi hafi svarað kröfum hennar með því að vísa til þess að það væri kreppa og frekar ætti að lækka laun stefnanda en hækka þau.

Í fjórða lagi byggir stefnandi á að hún eigi kröfu um orlof af vangreiddum kjarasamningsbundnum launahækkunum. Kveður stefnandi að samkvæmt framangreindu sé heildarfjárhæð kröfunnar vegna vangreiddra kjarasamningsbundinna launahækkana 139.631 króna. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 30/1987 um orlof skuli allir eiga rétt á orlofi af launum sínum. Sé því gerð krafa um orlofslaun sem nemi 10,17% af ofangreindri upphæð eða 139.631 krónu, eða sem nemur 14.200 krónum. Með vísan 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof sé gjalddagi kröfunnar 1. desember 2010, eða nánar tiltekið við formleg starfslok stefnanda hjá stefnda.

Í fimmta lagi byggir stefnandi á því að henni beri að fá greidd laun í uppsagnarfresti.

Stefnandi kvaðst fyrir dóminum aðspurð hafa viljað minnka við sig vinnu vegna álags, en ekki fengið. Stefnandi hafi því sagt skriflega upp störfum frá og með 1. september 2010 með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefnandi hafi í lok september verið komin með vilyrði fyrir annarri vinnu að uppsagnarfrestinum liðnum. Yfirmaður stefnanda hafi sagt henni að hætta strax þann 27. september 2010, en stefnandi hafi talið að hún þyrfti að vinna uppsagnarfrestinn. Taldi stefnandi það líta undarlega út fyrir nýjum vinnuveitanda ef hún gæti byrjað strax þar sem um hafi verið rætt um að hún myndi byrja 1. desember. Stefnandi kvaðst hafa hringt í yfirmann sinn hjá stefnda í lok september og spurt hvort hún fengi greitt fyrir fleiri klukkustundir í september en 180 stundir eins og hún var skuldbundin til að vinna og hafi hún fengið þau svör að svo væri ekki. Stefnandi kvaðst hafa ákveðið að vinna ekki launalaust það sem eftir væri mánaðar. Þá ítrekaði stefnandi að stefndi hafi sagt henni að hætta strax þar sem hann væri kominn með annan kokk í hennar stað.

Stefnandi kvaðst hafa beðið stefnda að undirrita umsókn frá Vinnumálastofnun þar sem kæmi fram að stefndi hefði sagt henni að hætta störfum strax og hafi stefndi neitað því. Hafi það verið ströggl fyrir hana í framhaldi en að lokum hafi hún fengið atvinnuleysisbætur greiddar tvo mánuði aftur í tímann þann 1. desember 2010. Stefnandi kvaðst aðspurð hafa starfað í sínu heimalandi í eldhúsi í tíu ár. Hún hafi byrjað við uppvask hjá stefnda en síðan farið að kokka þegar fyrri kokkur hætti störfum. Aðspurð kvaðst stefnandi hafa fengið 1.700 krónur á klukkustund hjá nýja vinnuveitandanum og vera með 50% atvinnuleysisbætur á móti. Nú séu laun hennar 1.780 krónur á klukkustund.

Byggir stefnandi á því að samningsbundinn uppsagnarfrestur hafi ekki verið virtur, en hann sé þrír mánuðir sbr. gr. 12.1.1 í kjarasamningi MATVÍS og SA. Stefnanda hafi verið vikið úr starfi í vitna viðurvist og vinnuframlagi hafnað áður en uppsagnarfresturinn rann sitt skeið og laun ekki greidd þrátt fyrir að stefndi hafi ekki verið orðinn laus undan aðalskyldu sinni samkvæmt ráðningarsamningi, sem sé greiðsla launa. Gerð sé krafa um greiðslu launa í uppsagnarfresti fyrir þá tvo mánuði sem eftir hafi staðið af samningsbundnum uppsagnarfresti stefnanda, þó að frádregnum þeim launum er stefnandi vann sér inn hjá nýjum vinnuveitanda í október og nóvember 2010. Heildarfjárhæð kröfunnar vegna launa fyrir það tímabil sem eftir hafi staðið af uppsagnarfrestinum sé 657.404 krónur, eða nánar tiltekið 328.702 krónur fyrir hvorn mánuð en krafan miðist við 180 vinnustundir í mánuði en það sé sá tímafjöldi sem stefnandi hafði skilað síðustu þrjá mánuði áður en henni var vísað á dyr, auk fatapeningagreiðslna að fjárhæð 4.074 krónur fyrir hvern mánuð í samræmi við kjarasamning MATVÍS og SA. Tímakaupið miðist við 1.803,49 krónur fyrir hverja vinnustund en það séu þau kjör sem stefnandi átti að hafa miðað við réttar efndir á kjarasamningi og þeim hækkunum sem áttu að berast samkvæmt ofansögðu.

Til frádráttar kröfu um laun í uppsagnarfresti að fjárhæð 657.404 krónur séu samtals 310.675 krónur sem stefnandi vann sér inn í október og nóvember hjá nýjum vinnuveitanda, samanber útgefna launaseðla frá Kaffi Duus ehf. Nánar tiltekið hafi stefnandi unnið sér inn 154.700 krónur í október 2010 og 155.975 krónur í nóvember 2010, sem þýði að krafa stefnanda um vangreidd laun í uppsagnarfresti séu 174.002 krónur fyrir október og 172.727 krónur fyrir nóvember 2010, eða samtals 346.729 krónur. Kröfur þessar beri gjalddagann 1. nóvember vegna launa fyrir október; og 1. desember vegna launa fyrir nóvember 2010 og miðist dráttarvaxtakrafa við þá gjalddaga.

Í sjötta lagi byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á orlofi af vangreiddum launum í uppsagnarfresti. Eins og að framan sé rakið sé heildarfjárhæð kröfunnar vegna vangreiddra launa í uppsagnarfresti 338.581 króna. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 30/1987 um orlof skulu allir eiga rétt á orlofi af launum sínum. Sé því gerð krafa um orlofslaun sem nemi 10,17% af ofangreindri upphæð, 338.581 krónu, eða sem nemi 34.433 krónum. Með vísan 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof, sé gjalddagi kröfunnar 1. desember 2010, eða nánar tiltekið við formleg starfslok stefnanda hjá stefnda og miðist dráttarvaxtakrafa við þá dagsetningu.

Stefnandi vísar kröfum sínum til stuðnings til meginreglunnar um skuldbindingargildi samninga og meginreglunnar um skuldbindingargildi kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Jafnframt er vísað til kjarasamnings MATVÍS og SA frá 17. febrúar 2008 og laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, aðallega 1. gr. Krafan um greiðslur fyrir áunnið orlof styðst við lög nr. 30/1987 um orlof. Varðandi kröfu stefnanda um dráttarvexti úr hendi stefnda vísast til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfu sína um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi í júní 2010 tjáð starfsmannastjóra stefnda að hún vildi minnka við sig vinnu og fara í 50% starfshlutfall. Ekki hafi verið unnt að verða við þeirri ósk og í framhaldinu hafi stefnandi lýst yfir óánægju með stöðu sína sem hafi endað með því að hún hafi fengið vinnu annars staðar og sagt upp hjá stefnda. Stefndi neitar því að stefnanda hafi verið vikið úr starfi eða vísað brott en eftir að stefnandi hafi hætt að mæta til vinnu hafi launagreiðslur stöðvast.

Stefndi mótmælir kröfunni um fatapeninga. Stefnandi hafi ekki beðið um fatapeninga en hún hafi eitt árið farið til Litháen og þá lagt til að hún keypti vinnufatnað. Kvaðst stefndi hafa látið stefnanda hafa 30.000 krónur, eingreiðslu, til að kaupa vinnufatnað og hafi hún gert það í sínu heimalandi og komið með fatnaðinn heim. Hafi það verið vinnusloppar. Stefndi kvaðst vera með fullt af sloppum og húfum en stefnandi hafi ekki skilið eftir neina skó, stefnandi hafi örugglega keypt skó í Litháen fyrir peninga stefnda.

Þá mótmælir stefndi kröfunni um 25% álag á orlof. Kveður stefndi slíkt eingöngu eiga við ef starfsmaður er beðinn eða krafinn um að taka frí á öðrum tíma en hefðbundnum sumarleyfistíma ef hann kýs svo ekki sjálfur. Stefnandi hafi ráðið sínum fríum sjálf og tekið þau þegar henni hentaði og því sé þessari kröfu mótmælt. Mótmælir stefndi því að hann hafi krafist þess að stefnandi tæki orlof utan hefðbundins orlofstíma. Stefndi kvað stefnanda hafa yfirleitt ákveðið sjálf hvenær hún tæki sumarfrí, eina Ljósanótt hafi hún tekið sér frí, þegar móðir hennar dó hafi hún farið í frí, tengdafaðir hennar hafi dáið og hún fengið frí. Stefndi kvaðst hafa verið mjög sveigjanlegur með frí. Þá hafi stefnandi yfirleitt rætt við starfsmannastjóra stefnda, A-kk-þf. Kvað hann stefnanda og T-kvk-þf, sem hafi verið nemi hjá sér, hafa ákveðið að vinna viku og viku en stefndi hafi tekið fyrir það, þær hafi verið alveg búnar í lok vikunnar. Aðspurður um það hvort stefndi hafi tilkynnt stefnanda og T-kvk-þgf að þær mættu ekki taka frí yfir sumarið heldur yrðu þær að taka fríið yfir vetrartímann, kvaðst stefndi örugglega ekki hafa sagt þetta svona, hann hafi örugglega beðið þær fallega að taka ekki frí þegar mest væri að gera eins og til dæmis á Ljósanótt þegar mest væri umleikis.

Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi rétt á kjarasamningshækkunum og orlofi á þær hækkanir. Sé í stefnu vísað til kjarasamnings milli MATVÍS og samtaka atvinnulífsins. Sá samningur taki til fólks í iðngreinum. Stefnandi hafi ekki haft slík réttindi og hafi sinnt ýmiss konar störfum hjá stefnda. Tilgreindur kjarasamningur fjalli því ekki um réttindi og skyldur stefnda. Þá verði ekki annað séð en að kjör stefnanda hafi verið umtalsvert betri en lágmarkskjör og því sé ekki hægt að velja úr einstök ákvæði samninga heldur verði samkvæmt skýrri dómvenju að vega og meta heildarkjör ráðningarsamnings andspænis kjarasamningi. Það hafi stefnandi ekki gert og beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af þessum lið kröfugerðar. Þeir launataxtar sem um geti í kjarasamningnum, kafla 1.1, séu til muna lægri en þeir sem aðilar þessa máls hafi samið um.

Þá segir að í stefnu sé gerð krafa um 3,5% launahækkun þann 1. nóvember 2009. Í tilgreindum kjarasamningi segir: A) að hækka skuli laun um 3,5% þann 1. mars 2009 en B) að til frádráttar megi koma launahækkanir frá 1. febrúar 2008. Það liggi fyrir að stefnandi fékk 13% launahækkun á árinu 2008. Því eigi ákvæðið ekki við. Ekki sé með nokkrum hætti hægt að túlka stöðugleikasáttmálann með þeim hætti að hann skerði gildi afturvirkra launahækkana með þeim hætti að launahækkunin þurfi að hafa orðið á síðustu mánuðum fyrir 1. nóvember 2009. Orðalagið „viðmiðunartími vegna hennar miðast við tímabilið 1. janúar – 1. nóvember 2009“ merkir A) að launahækkunin skuli koma til á þeim tíma, en sú tilvísun hefur ekki áhrif á B) heimild til að skerða megi hækkunina með vísan til launahækkunar frá 1. febrúar 2008. Í annan stað sé gerð krafa um 2,5% launahækkun þann 1. júní 2010. Stefnandi hafi verið sem áður segir með mun hærri laun en henni hafi borið sem ófaglærðum starfsmanni. Þá hafi áðurgreindar launahækkanir verið mun hærri en henni hafi borið að fá. Slíkt ásamt því að umræddur kjarasamningur eigi ekki við um starfskjör stefnanda leiði til þess að stefnda hafi ekki borið að greiða þessa hækkun. Hann hafi þó verið reiðubúinn á fyrri stigum málsins, samanber bréf þann 21. febrúar 2011, að fallast á þær sættir að greiða stefnanda 2,5% launahækkun frá 1. júní 2010. Svar við því tilboði hafi aldrei borist. Samkvæmt gögnum málsins séu laun stefnanda hjá nýjum vinnuveitanda 1700 krónur á klukkustund. Viðurkenning á hærri greiðslum sé því í raun mjög óeðlileg.

Stefndi kvað samninga í þessum geira oft vera munnlega, sem hafi verið hjá stefnanda í upphafi starfa hennar. Síðan hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur. Stefnandi hafi verið gríðarlega yfirborguð og því hafi kjarasamningar ekki gilt um hana. Fyrri starfsmaður stefnda hafi sagt stefnanda að hún gæti gengið í MATVÍS og kvaðst stefnda hafa verið alveg sama um það, ef MATVÍS vildi taka við henni þá væri það þeirra mál.

Um kröfu vegna orlofs gildi það sama og launin sjálf sem þau reiknist af.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um vangreidd laun á uppsagnarfresti og um orlof af þeim. Segir stefndi að krafa stefnanda byggist á því að henni hafi verið vikið úr starfi og vinnuframlagi hennar hafnað. Þetta sé rangt og algjörlega ósannað. Staðreyndirnar séu að mati stefnda allt aðrar. Þá hafi stefnandi ekki áunnið sér þriggja mánaða uppsagnarfrest eins og haldið sé fram, enda viðkomandi kjarasamningur ekki sjálfkrafa gildandi fyrir hana. Þann 16. júní 2010 hafi stefnandi óskað eftir því við starfsmannastjóra stefnda að hún fengi að lækka sig úr 100% starfshlutfalli niður í 50% og hafi hún gefið þá ástæðu að hana langaði að vera meira með börnunum sínum. Þá hafi stefnandi spurt að því hvort stefndi gæti ekki fyllt út fyrir hana vottorð um að verið væri að skerða starfshlutfall hennar vegna þrenginga hjá fyrirtækinu. Ástæðuna hafi stefnandi sagt vera að þá fengi hún atvinnuleysisbætur, 50% á móti skertu starfshlutfalli. Stefndi hafi ekki orðið við þeirri ósk. Nokkrum dögum síðar hafi stefnandi tjáð stefnda að hún væri farin að leita sér að annarri vinnu vegna þess að hún vildi bara 50% starf. Stefndi hafi litið svo á að þar með hafi stefnandi sagt starfi sínu lausu. Óformlegt uppsagnarbréf hafi borist þann 5. ágúst 2010 en það sé á ensku og því jafn gild uppsögn og munnlega uppsögnin vegna þess að uppsagnarbréf skuli vera á sama tungumáli og ráðningarsamningur. Stefnandi hafi gengið út án frekara samráðs við stefnda í september 2010 en hafi haft öll tök á því að starfa út hinn meinta uppsagnarfrest. Þetta hafi valdið stefnda vandræðum, enda þurfti hann án fyrirvara að finna starfsfólk til að fylla í skarð stefnanda. Stefnandi hafi óskað eftir því að fara í 50% starf. Það sé það starfshlutfall sem hún hafi gegnt síðan hún gekk úr starfi hjá stefnda. Það sé því fráleitt að krefja stefnda um tjón sem ekkert sé. Hefði staðan orðið sú að hún hefði minnkað við sig vinnuhlutfall hjá stefnda hefði hún ekki átt rétt á því að fá 50% laun í uppsagnarfresti án þess að vinna hann af sér.

Þá mótmælir stefndi sérstaklega útreikningi á kröfum stefnanda sem miði við 180 tíma vinnu á mánuði án þess að það eigi sér nokkra stoð í ráðningarsamningi eða öðrum gögnum. Samkvæmt fyrirliggjandi ráðningarsamningi hafi umsamin mánaðarlaun verið 276.800 krónur en ef marka megi lýsingu á bls. 6 í stefnunni taki bótakrafan mið af mánaðarlaunum að fjárhæð 328.702 krónur. Um orlof af meintum bótum vegna ólögmætrar uppsagnar eða launa í uppsagnarfresti vísar stefndi til þess sem hér segir að ofan, að breyttu breytanda.

Skýrslur vitna fyrir dómi.

Vitnið A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, kt. 10387-2559, Hólavöllum 8, Grindavík, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa starfað hjá stefnda sem aðstoðarmaður, séð um starfsmannamál, gæðamál, haldið starfsmannafundi, unnið á barnum og fleira. Kvaðst vitnið hafa starfað með stefnanda frá janúar 2010 til loka september 2010. Kvað vitnið stefnanda áður hafa rætt um að hún vildi hætta hjá stefnda og hún hafi verið að leita sér að annarri vinnu. Stefnandi hafi upplýst að hún væri komin með annað starf og skilað inn uppsagnarbréfi. Kvaðst vitnið hafa haft samband við kokk sem hafði áður unnið hjá stefnda. Sá kokkur hafi ekki getað byrjað fyrr en viku af október og því hafi verið rætt við stefnanda um að hún ynni uppsagnartíma sinn. Í lok september hafi stefnandi verið beðin að hætta strax þar sem stefndi hafi haft áhyggjur af því að stefnandi gæti spillt fyrir stefnda. Hafi samskipti aðila verið erfið eftir að stefnandi sagði upp störfum. Vitnið kvaðst hafa verið einn í eldhúsinu þar til nýr kokkur hafi komið í byrjun október 2010. Aðspurt um vinnufatnað kvað vitnið eina vinnufatnaðinn hafa verið skyrtur merktar barþjónum en vitnið hafi sjálft skaffað buxur og klossa. Enginn vinnufatnaður hafi verið fyrir starfsfólk í eldhúsi nema eitthvað gamalt sem hafi verið til þar, engir skór né annað.

Aðspurt um orlof sumarið 2010 kvað vitnið mikið hafa verið rætt um sumarfrí. Á starfsmannafundi í mars 2010 hafi sumarfrí verið til umræðu. Starfsfólk í eldhúsinu átti bara að vinna en aldrei var talað um frí fyrir það starfsfólk. Bæði stefnandi og T-kvk-nf hafi viljað fara í sumarfrí en ekki hafi verið hægt að koma því við þar sem ekkert starfsfólk hafi verið til að leysa þær af. Rætt hafi verið um að önnur færi í frí í janúar 2011 en hin í febrúar 2011. Vitnið kvaðst sjálft hafa starfað sem þjónn á þessum tíma og það ekki getað leyst af í eldhúsinu. Þá hafi stefnandi og T-kvk-nf skipt vöktunum á milli sín, viku og viku, en það leiði til miklu meira álags á starfsmanninn. Tekið hafi verið fyrir það, en stefndi hafi talið að þær væru að búa sér til frí með þessu, sem stefndi hafi ekki verið tilbúinn að veita þeim.

Vitnið kvaðst hafa verið yfirmaður stefnanda en stefnandi talaði aðallega við eigandann. Vitnið kvaðst ekki geta staðfest að það hafi verið við hliðina á stefnda þegar stefnanda var sagt að láta af störfum, en stefndi hafi verið búinn að ræða það við vitnið áður og þannig hafi verið rætt um það milli starfsmanna.

Vitnið T-kvk-nf L-kvk-nf S-kvk-nf, kt. 000000-0000, Þorláksgeisla 27, Reykjavík, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa starfað hjá stefnda á árinu 2010 í eldhúsi. Upphaflega hafi vitnið verið ráðið sem nemi en sá samningur hafi runnið út og vitnið starfað eftir það sem kokkur. Hafi vitnið starfað á vöktum á móti stefnanda. Kvaðst vitnið hafa komið með sinn vinnufatnað sjálft og ekki fengið greiddan fatapening. Enginn vinnufatnaður hafi verið á staðnum fyrir starfsfólk. Aðspurt sagði vitnið að ekki hafi verið til umræðu að fara í sumarfrí yfir sumartímann. Því hafi þær ákveðið að skipta vöktum þannig að þær ynnu viku og viku til skiptis og með því hafi þær getað náð frítíma en svo hafi þeim verið bannað þetta. Þeim hafi þá verið tilkynnt að ef þær ætluðu að taka frí þá yrði það í janúar og febrúar. Þetta hafi átt við um þær báðar. Vitnið kvaðst ekki hafa verið á staðnum þegar stefnanda var tilkynnt að hún ætti ekki að vinna uppsagnarfrest sinn. Vitnið hafi komið á vinnustaðinn og stefnandi hafi ætlað á fund með stefnda til að ræða uppsagnarmálin en beðið allan daginn og orðið að fara án þess að ná í stefnda. Þá hafi vitnið A-kk-nf sagt vitninu að stefnanda hafi verið sagt að fara án þess að vinna uppsagnarfrestinn. Kvað vitnið þetta vera lítinn vinnustað og rætt hafi verið um það að stefnanda hafi verið gert að hætta strax.

Niðurstöður.

Í máli þessu er ágreiningur um hvort kjarasamningur MATVÍS gildi um ráðningarsamband aðila. Samkvæmt launaseðlum, sem stefndi gaf sjálfur út, er stefnanda gert að greiða félagsgjöld til MATVÍS. Þá hefur stefndi dregið af launum stefnanda lögboðin gjöld í orlofsheimilasjóð, sjúkrasjóð, endurmenntunar- og endurhæfingarsjóð. Þó svo að engin gögn hafi verið lögð um það verður að ganga út frá því að þau gjöld hafi einnig gengið til MATVÍS samkvæmt 9. og 10. kafla kjarasamnings milli MATVÍS annars vegar og samtaka atvinnulífsins vegna LABAK, SAF og SI hins vegar. Sá stefndi um að draga þau gjöld af launum stefnanda og standa skil á þeim til þess stéttarfélags sem stefndi taldi eiga við um kjör stefnanda. Verður sú skylda lögð á atvinnurekanda, í þessu tilviki stefnda, að greiða launatengd gjöld til þess stéttarfélags sem viðkomandi starfsmaður heyrir til. Hlýtur þessi skylda að vera enn ríkari þegar er um að ræða erlendan starfsmann, eins og hér er, sem ekki talar íslenskt mál. Verður því gengið út frá því, hvort sem stefnandi hafði þau réttindi sem kjarasamningur MATVÍS tilgreinir, eða eingöngu reynslu við fagið, að ákvæði þess kjarasamnings eigi við um lögskipti aðila. Verður þessum mótbárum stefnda því hafnað.

Stefnandi krefur stefnda um fatapeninga eins og greinir í lið 8.8 í ofangreindum kjarasamningi. Ljóst er af launaseðlum að stefnandi hefur ekki fengið kjarasamningsbundna fatapeninga eins og kveðið er á um. Verður krafa stefnanda því tekin til greina þannig að hún eigi rétt á fatapeningum frá 1. október 2008 til og með júní 2009 eða í níu mánuði, samtals 35.271 krónu og fyrir tímabilið júlí 2009 til 1. október 2010 eða 61.110 krónur, samtals 96.381 króna. Þar sem stefnandi hóf störf hjá öðrum vinnuveitanda 1. október 2010 verða henni ekki dæmdir fatapeningar fyrir það tímabil, enda má gera ráð fyrir að hún hafi fengið vinnufatnað við upphaf nýs starfs. Frá ofangreindum fjárhæðum dragast 30.000 krónur sem stefnandi kvaðst hafa fengið hjá stefnda til fatakaupa. Ekki liggur fyrir hvenær sú greiðsla fór fram og þykir því rétt ofangreind fjárhæð beri dráttarvexti frá 11. febrúar 2011 eða mánuði eftir þann dag er stefnandi sannanlega krafði stefnda um fatapeninga.

Þá er gerð krafa um 25% álag á áunnið orlof. Stefnandi og vitnin T-kvk-nf og A-kk-nf báru öll eins fyrir dóminum, að þau hafi ekki getað tekið sumarfrí á orlofstímabilinu maí til septemberloka, og kvað vitnið A-kk-nf það hafa verið rætt á starfsmannafundi í mars 2010 að orlof yrði ekki tekið fyrr en í janúar og febrúar 2011. Lítur dómurinn svo á að nægilega sannað sé að stefnandi hafi ekki átt kost á sumarfríi á hefðbundnu orlofstímabili og hafi það verið að kröfu stefnda. Á stefnandi því rétt á 25% álagi á orlofsrétt sinn. Undir rekstri málsins breytti stefnandi kröfugerð sinni varðandi þennan lið þar sem hún kvaðst hafa tekið tvær vikur fyrir fram í sumarfrí í apríl er hún fór til síns heimalands en ekki tvo daga eins og segir í stefnu. Að teknu tilliti til þessa verður krafa stefnanda tekin til greina þannig að tíu orlofsdagar dragast frá áunnum orlofslaunum eða 80 klukkustundir á 1.700 krónur klukkustundin (319.675 -136.000 =183.675 x 25% =45.919.-). Verður krafa stefnanda um álag á áunnið orlof að fjárhæð 45.919 krónur tekin til greina. Bar stefnda að gera umkrafið orlof upp við stefnanda við starfslok hennar en dráttarvaxtakrafa stefnanda miðast við 1. desember 2010.

Stefnandi krefur stefnda um vangreiddar kjarasamningsbundnar launahækkanir eins og að ofan greinir. Gildir kjarasamningur milli MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins vegna LABAK o.fl. milli aðila eins og rakið er að ofan. Stefndi mótmælti þeirri kröfu og kvað stefnanda hafa verið yfirborgaða og því ættu ákvæði kjarasamningsins ekki við um hana. Ekki verður tekið undir þau sjónarmið stefnda. Í vinnurétti er óheimilt að semja við launþega um lakari kjör en kjarasamningar segja til um. Ekkert í kjarasamningum né lögum banna vinnuveitendum að semja um betri kjör en lágmarkskjör og er margdæmt um það. Gilda um það almennar reglur samningaréttar um gildi samninga. Hafi stefnandi ekki átt að fá lögboðnar kjarabætur samkvæmt kjarasamningum, hefði stefndi þurft að semja um það sérstaklega við stefnanda þar sem slík ráðstöfun á launum er bein kjaraskerðing. Ekki er að finna í ráðningarsamningi milli aðila neitt um slíka fyrirframákveðna launalækkun og á stefnandi því rétt á þeim lögbundnu launahækkunum sem kjarasamningur MATVÍS kveður á um. Ekki er tölulegur ágreiningur um útreikning stefnanda í stefnu utan að stefndi telur að hækkanir sem stefnandi fékk óháð kjarasamningshækkunum hafi átt að koma til frádráttar. Ekki verður fallist á þau sjónarmið og verður krafan samkvæmt þessum lið því tekin til greina. Af þessu leiðir að dráttarvaxtakrafa stefnanda varðandi þennan lið verður tekin til greina.

Stefnandi krefur stefnda um orlof af vangreiddum launahækkunum. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að stefnandi eigi ekki rétt á orlofi á vangreidd laun verði sú krafa tekin til greina. Ber því að taka þennan kröfulið stefnanda til greina.

Stefnandi krefur stefnda um vangreidd laun á uppsagnarfresti. Fyrir liggur í málinu að stefnandi sagði starfi sínu lausu frá og með 1. september 2010 með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Fyrir dóminum kvaðst stefnandi hafa talið sig þurfa að vinna uppsagnarfrestinn en hún hafi verið búin að fá vilyrði fyrir annarri vinnu frá 1. desember það ár. Kvað hún stefnda hafa tjáð sér að hún þyrfti ekki að koma meira í vinnu þann 27. september 2010. Þá hafi hún frétt að stefndi væri búinn að ráða annan kokk sem ætti að taka við af henni. Fram kom í málinu að sá kokkur hóf störf viku af október 2010. Staðfesti vitnið A-kk-nf fyrir dóminum að stefnandi hafi verið látin hætta störfum áður en uppsagnarfrestur hennar var liðinn og fékk sá framburður stoð í framburði vitnisins T-kvk-ef sem kvað umræðuna hafa verið þannig á vinnustaðnum að stefnandi hafi verið látin hætta í lok september. Verður því talið að stefnandi hafi sýnt nægjanlega fram á að henni hafi verið vikið úr starfi áður en uppsagnarfrestur hennar var liðinn. Samkvæmt þeirri niðurstöðu á stefnandi rétt á launum í uppsagnarfresti. Fyrir liggur að stefnandi hóf störf hjá Kaffi Duus ehf. í Reykjanesbæ 1. október 2010 í 50% starfi eins og hún sjálf hafði óskað eftir. Var tímakaup hennar 1.700 krónur fyrir október og nóvember 2010. Þá kvaðst stefnandi hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur þann 1. desember 2010 í tvo mánuði aftur í tímann eða frá 1. október 2010. Stefnandi hefur því takmarkað tjón sitt eins og kostur var. Þá kemur til skoðunar hvort stefnandi eigi rétt á mismun á þeim launum sem hún annars átti rétt á í uppsagnarfresti og þeim launum sem hún fékk hjá nýjum vinnuveitanda auk atvinnuleysisbóta. Eins og að ofan greinir fékk stefnandi atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið október og nóvember 2010. Ekkert hefur verið lagt fram um þær bætur og er krafa stefnanda að þessu leyti vanreifuð svo að dómur verður ekki lagður á hana. Verður stefnandi að bera hallann af þeim sönnunarskorti og ber því að sýkna stefnda af þeirri kröfu. Af þessu leiðir að sýkna ber stefnda af kröfu um orlof af vangreiddum launum á uppsagnarfresti.

Af öllu ofansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 266.131 krónu með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 10.353 krónum frá 1. desember 2009 til 1. janúar 2010, en af 20.706 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2010, en af 31.059 krónum frá þeim degi til 1. mars 2010, en af 41.412 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2010, en af 51.765 krónum frá þeim degi til 1. maí 2010, en af 55.659 krónum frá þeim degi til 1. júní 2010, en af 65.119 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2010 en af 83.747 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2010, en af 102.375 krónum frá þeim degi til 1. september 2010 en af 121.003 krónum frá þeim degi til 1. október 2010, en af 153.831 krónu frá þeim degi til 1. desember 2010 en af 199.750 krónum frá þeim degi til 10. febrúar 2011 en af 266.131 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Við mat á málskostnaðarákvörðun hefur verið tekið tillit til þessarar niðurstöðu. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 300.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð.

Stefndi, Ráin ehf., kt. 000000-0000, Hafnargötu 19, 230 Reykjanesbæ, greiði stefnanda, D-x-x Z-x-x, kt. 000000-0000, Skólavegi 2, 230 Reykjanesbæ, 266.131 krónu ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 10.353 krónum frá 1. desember 2009 til 1. janúar 2010, en af 20.706 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2010, en af 31.059 krónum frá þeim degi til 1. mars 2010, en af 41.412 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2010, en af 51.765 krónum frá þeim degi til 1. maí 2010, en af 55.659 krónum frá þeim degi til 1. júní 2010, en af 65.119 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2010 en af 83.747 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2010, en af 102.375 krónum frá þeim degi til 1. september 2010 en af 121.003 krónum frá þeim degi til 1. október 2010, en af 153.831 krónu frá þeim degi til 1. desember 2010 en af 199.750 krónum frá þeim degi til 10. febrúar 2011 en af 266.131 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 25.5. 2012.