E-264/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 23. nóvember sl. er þingfest með framlagningu skjala í dómi hinn 6. desember 2011.

Stefnandi er K-x-x St. lögmannsstofa ehf.

Stefndi er Akraneskaupstaður., Stillholti 16-18, Akranesi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 2.600.800 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 1.857.400 frá 3. ágúst 2010 til 2. september sama ár og af kr. 2.600.800 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og krefst málskostnaðar.

Starfsmenn stefnanda S-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf hdl. og K-kk-nf S-kk-nf hrl. tóku að sér að gæta hagsmuna aðstandenda barnsins X vegna afskipta félagsmálayfirvalda Akraneskaupstaðar sem heyrir undir stefnda. Félagsmálayfirvöld höfðu tekið barnið úr forsjá móður og falið móðurforeldrum forsjána. Deilur hafi risið um umgengni móður við barnið til hafi staðið að barnið yrði tekið úr fóstri frá móðurforeldrum. K-kk-nf hafi gætt hagsmuna móður barnsins en S-kk-nf K-kk-nf gætt hagsmuna móðurforeldra. Lögmennirnir hefðu margsinnis verið kallaðir til funda við barnaverndarnefnd og einstaka starfsmenn nefndarinnar. Hafi nefndin þar frumkvæði m.a. með því að senda lögmönnum greinargerðir til yfirlestrar o.fl. gögn.

Þegar málinu var lokið sendu lögmennirnir vinnuskýrslur sínar og reikninga og kröfðust greiðslu úr hendi stefnda.

Stefndi hafnaði greiðsluskyldu en bauð að fjallað yrði um erindið í bæjarráði. Stefnandi samþykkti slíka málsmeðferð á erindi sínu. Bæjarráð staðfesti niðurstöðu bæjarritara og félagsmálastjóra og hafnaði greiðsluskyldu sbr. bréf dags. 5. ágúst 2011.

Stefnendur telja höfnun bæjarráðs á greiðsluskyldu vera í andstöðu við afstöðu bæjarritara sem í bréfi dags. 27. apríl 2011 hafi fallist á að greiða fyrir vinnu K-kk-ef í þágu móður en að teknu tilliti til greiðslna sem stefndi hafði áður innt af hendi til stefnanda. Stefnandi telur að hér rugli stefndi saman málum er varði rekstur máls fyrir dómi annars vegar og fyrir stjórnsýslu hins vegar. Tímaskýrsla lögmanns taki til tímafjölda sem ógreiddur sé vegna vinnu á stjórnsýslustigi.

Þá sé því hafnað að hálfu stefnanda að við ákvörðun um þóknun verði stuðst við reglur sem tóku gildi hinn 15. júlí 2010 en vinnan hafi verið innt af hendi fyrir þann tíma. Þær reglur sem gilt hafi frá 12. janúar 1997 hafi ekki verið kynntar umbjóðendum K-kk-ef né S-kk-ef né heldur hafi þeir verið upplýstir um tilvist þeirra. Ljóst sé að verði á þeim byggt væri réttarstaða íbúa Akranes takmarkaðri en annarra íbúa nærliggjandi sveitarfélaga. Þá hafi starfsmönnum stefnda verið kunnugt um umfang verksins og félagslega stöðu umbjóðanda stefnanda og að þau gætu engan veginn staðið undir kostnaði vegna þessa máls. Þrátt fyrir mikil samskipti starfsmanna félagsþjónustu við lögmenn, fundarboðanir, samtöl o.fl. hafi því aldrei verið hreyft að ekki yrði greitt fyrir veitta þjónustu né bent á þetta frávik um greiðslur sem sé ólíkt því sem þekkist hjá nærliggjandi sveitarfélögum. Rétt sé að benda á að fjölskyldunni hafi verið nauðsynlegt að leita lögmannsþjónustu út fyrir bæinn þar sem starfandi lögmenn á Akranesi hafi verið í beinum hagsmunatengslum við bæjarstjórn, sitjandi í barnaverndarnefndum eða gætt hagsmuna bæjarins.

Krafa stefnanda byggir á tímaskýrslum og gjaldskrá stefnanda en tímagjald sé 18.500 krónur auk virðisaukaskatts.

Tímaskýrsla K-kk-ef taki til 32 vinnustunda frá 30. mars 2009 til 3. nóvember 2009 en hver útseldur tími sé á 18.500 krónur auk virðisaukaskatts eða

Höfuðstóll kr. 592.000

Virðisaukaskattur (25,5%) kr. 150.960

Samtals kr. 742.960

Tímaskýrsla S-kk-ef K-kk-ef taki til 80 vinnustunda frá 22. águst 2007 til 25. jan. 2010 en hver útseldur tími sé á 18.500 krónur auk virðisaukaskatts eða

Höfuðstóll kr. 1.480.000

Virðisaukaskattur (25,5%) kr. 377.840

Samtals kr. 1.857.840

Krafist er dráttarvaxta frá 3. ágúst 2010 vegna S-kk-ef K-kk-ef en þá var tímaskýrsla hans send félagsmálastjóra stefnda. Þar hafi skýrt verið tekið fram að reikningur yrði sendur þegar fyrir lægi ákvörðun um greiðslu.

Um heimild til greiðslu vegna vinnu K-kk-ef vísast til fyrrgreinds bréfs bæjarritara og til reglna 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga. Krafist er dráttarvaxta frá 2. september 2010 en þá hafi vinnuskýrsla K-kk-ef verið í tölvupósti.

Um heimild til greiðslu vegna vinnu S-kk-ef vísast til 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga þar sem sú skylda sé lögð á barnaverndarnefnd að veita foreldrum sem séu aðilar máls fjárstyrk til að greiða fyrir lögmannsaðstoð skv. 1. mgr. og í tengslum við rekstur máls fyrir kærunefnd barnaverndarmála og sé þá tekið tillit til stöðu foreldra, umfangi máls og efnahag. Ljóst megi vera að amma og afi drengsins sem fósturforeldrar hafi verið aðilar máls sbr. stöðu þeirra gagnvart kærunefnd barnaverndarmála þar sem þau hafi kært úrskurð barnaverndarnefndar stefnda. Aðilastaða þeirra fyrir nefndinni hafi verið óumdeild. Þá verði 1. og 2. mgr. 47. gr. ekki skýrðar svo þröngt að girði fyrir að kostnaður fósturforeldra sé greiddur af barnaverndarnefnd og beri því að hafna þeim skilningi sem bæjarriti haldi fram að ekki beri að greiða fyrir lögmannsaðstoð fósturforeldra þar sem þeir séu launþegar hjá stefnda. Til upplýsingar þá sé það hins vegar þekkt hjá barnaverndarnefnd Kópavogs að fósturforeldrar hafi haft aðilastöðu gagnvart nefndinni eins hafi Barnaverndarnefnd Reykjavíkur greitt vegna vinnu fyrir fósturforeldra. Þannig megi halda því fram að skilningur stefnda á aðilastöðu fósturforeldra byggi alfarið á huglægu mati en fái ekki stoð í lögum né heldur kunnri framkvæmd.

Stefnandi byggir kröfu sína á almennum reglum vinnuréttar um greiðslu verklauna og á reglum Akraneskaupstaðar um veitingu fjárstyrks til að greiða fyrir lögmannsaðstoð í barnaverndarmálum dags. 12. janúar 1997 er varðar greiðsluskyldu vegna lögmannsaðstoðar og á 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Um vexti vísast til laga um vexti og verðtrygging nr. 38/2001. Kröfur um málskostnað á ákvæðum einkamálalaga nr. 91/1991 og lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Af hálfu stefnda er byggt á því að sá réttur til fjárstyrks sem greinir í 2. mgr. 47. gr. laga nr. 80/2002 sé bundinn við foreldra eða barn og sé persónulegur og óframseljanlegur. Þar sem stefnandi sé hvorki foreldri né barn, sem falli undir reglu ákvæðisins, sé hann ekki réttur aðili til að krefjast þeirra hagsmuna sem lagaákvæðið lýtur að. Krafa stefnanda sé ekki varin af ákvæðum 1. eða 2. mgr. 47. barnaverndarlaga. Stefnandi hafi ekki verið aðili barnaverndarmáls. Þegar af þeirri ástæðu sé óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfu stefnanda á grundvelli aðildarskorts skv. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þá hafi stefndi hvorki samningsbundna né lagalega skyldu til að greiða kröfu stefnanda. Stefndi hafi hvorki í orði né verki undirgengist skyldu til að greiða kostnað sem hlotist hafi af hagsmunagæslu lögmanna stefnanda vegna afskipta félagsmálayfirvalda stefnda af umbjóðendum stefnanda. Samningssamband hafi stofnast milli stefnanda og umbjóðenda hans um hagsmunagæslu. Jafnframt megi ætla að samningssamband hafi stofnast milli stefnanda og umbjóðenda hans um rétt stefnanda til greiðslu þóknunar úr þeirra hendi vegna þeirrar hagsmunagæslu. Stefndi sé hins vegar ekki aðili að þessu samningssambandi milli stefnanda og umbjóðenda hans. Stefndi telur rétt að árétta framangreint, þrátt fyrir að stefnandi byggi ekki á þeirri málsástæðu að honum beri greiðsla úr hendi stefnda á grundvelli samnings eða ígildi hans.

Málatilbúnaður stefnanda verði aðeins skilinn á þann veg að stefnda sé skylt að lögum að greiða kostnað sem hlotist hafi af hagsmunagæslu lögmanna stefnanda í þágu umbjóðenda sinna. Um fjárhæð vísi stefnandi til framlagðra reikninga sem aðgreindir séu eftir umbjóðendum. Ólíku sé saman að jafna, fósturforeldrum og foreldrum, í skilningi ákvæðis 47. gr. og því sé óhjákvæmilegt að aðgreina málsástæður og kröfugerð stefnanda skv. reikningum og tímaskýrslum, þótt málsástæður stefnda séu þær sömu á köflum. Gera þurfi greinarmun á því hvort stefnandi hafi verið að vinna fyrir móður barnsins, sem barnaverndarnefnd hafði afskipti af, eða hvort stefnandi var að vinna fyrir fósturforeldra.

Samkvæmt dómskjölum hafi hagsmunagæsla S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hdl. verið í þágu fósturforeldra barnsins. Dómkrafa stefnanda vegna þessa byggi að hluta til á reikningi sem taki mið af tímaskýrslu lögmannsins. Um skyldu stefnda til greiðslu kostnaðar vegna þessarar vinnu sé í stefnu vísað til 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga. Stefndi mótmælir því að tilvitnað lagaákvæði leggi á hann skyldu til greiðslu kostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi fyrir vinnu í þágu fósturforeldra barns. Eins og áður hafi verið rakið sé krafa um fjárstyrk á grundvelli 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga bundin við foreldri barns eða barn, sem er aðili máls. Ekki er lagagrundvöllur fyrir því að fósturforeldri geti gert kröfu um fjárstyrk með vísan til þessara ákvæða.

Enda þótt móðir geti talist aðili í því máli barnaverndarnefndar sem varðaði hvort hún yrði svipt forsjá og að því leyti sem varðaði umgengnisrétt hennar við barnið séu fósturforeldrarnir ekki aðilar að því máli. Tilvísun til 47. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 hvað þá varðar vegna deilu móður barnsins við barnaverndarnefnd eigi sér ekki lagastoð. Foreldrar móðurinnar hafi orðið fósturforeldrar barnsins og þar með hafi trúnaðarsamband ríkt á milli þeirra og barnaverndarnefndar og ekki þörf á neinum lögmannsafskiptum þar á milli. Hafi foreldrar móðurinnar talið nauðsynlegt að leggja dóttur sinni lið í ágreiningsmáli hennar við barnaverndarnefnd hafa foreldrarnir í raun verið að vinna að málefnum dóttur sinnar og þar með tekið þátt í hennar málarekstri gegn barnaverndarnefnd. Það hafi þau þá gert á eigin ábyrgð og á eigin kostnað. Fósturforeldrar eða væntanlegir fósturforeldrar barns séu ekki aðilar að hugsanlegu ágreiningsmáli milli móður og barnaverndaryfirvalda um hvar barni skuli komið í fóstur.

Þá beri að hafa í huga að ákvæði 2. mgr. 47. gr. mæli fyrir um rétt þar tilgreindra aðila til fjárstyrks, ekki rétt lögmanns eða lögmannsstofu til að krefja sveitarfélag um allan kostnað sem hlotist hafi vegna hagsmunagæslu fyrir viðkomandi aðila vegna barnaverndarmáls. Þess utan skuli áréttað að eðlismunur sé á kröfu um fjárstyrk og kröfu um greiðslu alls kostnaðar. Í málinu krefjist stefnandi öðrum þræði greiðslu kostnaðar vegna aðstoðar sem falli utan við efnissvið 1. mgr., sbr. 2. mgr. 47. gr. laganna og sú krafa eigi þess vegna ekki lagastoð skv. ákvæðunum.

Samkvæmt 2. mgr. 47. gr. skuli fjárstyrkur veittur þar tilgreindum aðilum eftir reglum sem viðkomandi barnaverndarnefnd setji. Um fjárstyrk vegna meðferðar aðila hjá barnaverndarnefnd stefnda gildi núna reglur frá 15. júlí 2010 um greiðslu lögmannskostnaðar í barnaverndarmálum. Þessar reglur hafi verið í gildi þegar stefnandi krafði stefnda um greiðslu kostnaðar af lögmannsaðstoð hinn 3. ágúst 2010. Þar komi m.a. fram í 1. gr. að leggja skuli fram umsókn um fjárstyrk og líta skuli til fjárhags umsækjanda þegar umsókn er metin. Í þessu máli hafi aldrei verið sótt um fjárstyrk, hvorki af hálfu stefnanda sjálfs fyrir hönd umbjóðenda sinna, né af hálfu umbjóðenda hans sjálfra.

Í 5. gr. reglna Akraneskaupstaðar frá 15. júlí 2010 um greiðslu lögmannskostnaðar í barnaverndarmálum sé kveðið á um hámarksfjárhæð fyrir lögmannsaðstoð og fjárstyrkur ætlaður þeim aðilum sem greindir séu í 1. gr. reglnanna. Stefnandi geti því ekki byggt dómkröfu sína á þessum reglum Akraneskaupstaðar, ekki frekar en á tilvísun til 47. gr. barnaverndarlaga, vegna aðildarskorts og vegna þess að lagagrundvöll skorti. Þess utan sé krafa stefnanda langt umfram hámarksfjárhæðir styrks skv. 5. gr. reglnanna. Hámarksfjárhæð nemi einni grunnfjárhæð skv. reglum um fjárhagsaðstoð á Akranesi frá 27. apríl 2010 eða 129.240 krónum.

Því er mótmælt að reglur stefnda frá 12. janúar 1997 um fjárstyrk til að greiða fyrir lögmannsaðstoð í barnaverndarmálum eigi við um sakarefni málsins. Krafa stefnanda hafi fyrst verið sett fram eftir að núgildandi reglur höfðu tekið gildi og reglur frá 12. janúar 1997 höfðu verið felldar niður. Þar að auki séu eldri reglur að mestu leyti samhljóma núgildandi reglum og veiti stefnanda sjálfum engan rétt, ekki frekar en núgildandi reglur.

Stefnandi vísi til þess að reglur um fjárstyrk vegna lögmannskostnaðar hafi ekki verið kynntar umbjóðendum hans. Þessu er mótmælt sem ósönnuðu og þýðingarlausu þar sem stefnandi byggi á þessum reglum til stuðnings kröfum sínum. Umræddar reglur hafi verið birtar með réttum og lögmætum hætti og hafi þess vegna haft fullt gildi, öllum til eftirbreytni. Í málsástæðum stefnanda sé hvergi vikið að því að reglurnar hafi ekki haft fullt gildi. Þá beri að hafa í huga að umbjóðendur stefnanda nutu aðstoðar lögmanna sem áttu að gæta hagsmuna þeirra í hvívetna og leiðbeina þeim um rétt þeirra. Framsetning málsástæðan stefnanda um þetta sé þversagnakennd, óljós og ruglingsleg.

Samkvæmt dómskjölum hafi hagsmunagæsla K-kk-ef S-kk-ef hrl. verið í þágu móður barnsins. Dómkrafa stefnanda byggi að hluta til á reikningi sem taki mið af tímaskýrslu lögmannsins. Um málsástæður og lagarök fyrir skyldu stefnda til greiðslu kostnaðar vegna þessarar vinnu sé vísað til 1. og 2. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga. Vegna þessa vísi stefndi til þess sem áður greinir um hverjum fjárstyrkur sé ætlaður skv. ákvæði 47. gr. barnaverndarlaga og reglna Akraneskaupstaðar um fjárstyrk, umsókn og hámarksfjárhæð.

Bréf bæjarritara stefnda frá 27. apríl 2011, stofni engan rétt til handa stefnanda um greiðslu umþrætts kostnaðar eins og krafan er sett fram. Málsástæða stefnanda um þetta sé bæði vanreifuð og óljós.

Hjá stefnda hafi verið og séu í gildi reglur um fjárhagsaðstoð vegna barnaverndarmála. Þær reglur séu að fullu leyti í samræmi við lög um félagsþjónustu sveitarfélaga nr. 40/1991. Þess vegna sé úr lausu lofti gripin sú fullyrðing stefnanda að réttarstaða íbúa í Akraneskaupstað sé takmarkaðri en íbúa annarra sveitarfélaga. Þessari fullyrðingu er mótmælt sem rangri og ósannaðri.

Mótmælt er þeirri fullyrðingu stefnanda að starfsmönnum stefnda hafi verið kunnugt um að umbjóðendur stefnanda gætu með engu móti staðið undir kostnaði vegna lögmannsþjónustu. Þar að auki sé þessari málsástæðu mótmælt sem algerlega þýðingarlausri í málinu, enda ekkert samningssamband á milli stefnanda og stefnda. Það komi stefnda ekki við hverjir ráði lögmenn stefnanda til hagsmunagæslu fyrir sig, hve mikil sú vinna er eða hvernig samið sé um greiðslu á þeim kostnaði.

Tilvísun stefnanda til reglna í öðrum sveitarfélögum um greiðslur til fósturforeldra er mótmælt. Hugsanlegar reglur annarra sveitarfélaga hafi ekkert gildi í þessu máli. Ekki hafi verið sýnt fram á að reglur stefnda um fjárhagsaðstoð vegna barnaverndarmála fullnægi ekki skilyrðum laga.

Um dráttarvexti þurfi að líta til þess að þeir byrji í fyrsta lagi að falla á mánuði eftir að greiðslukrafa sé sannanlega gerð. Slíka kröfu beri að gera með því að senda reikning. Stefnendur hafi aldrei sent stefnda neinn reikning vegna þessa máls. Því séu engar forsendur fyrir því að taka kröfu um dráttarvexti til greina. Mál þetta gæti því í mesta lagi snúist um viðurkenningu á greiðsluskyldu stefnda, en ekki um fjárhæð greiðslu. Í málinu sé hins vegar ekki gerð krafa um viðurkenningu á greiðsluskyldu og verði því ekki dæmt um slíka skyldu eina og sér.

Í bréfi stefnda 27. apríl 2011 sé boðið að stefnandi geri nýjan reikning vegna vinnu fyrir móður barnsins, þar sem tekið verði tillit til vinnu annars lögmanns fyrir hana á sama tíma. Þessu boði hafi stefnandi ekki svarað.

Tilvísun til almennra reglna vinnuréttar um greiðslu verklauna er mótmælt. Ekkert vinnuréttarsamband var á milli stefnanda og stefnda. Ekkert verktakasamband var heldur á milli stefnanda og stefnda.

Um rétt aðila til greiðslu lögmannskostnaðar vegna barnaverndarmáls er vísað til ákvæða 47. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og til reglna Akraneskaupstaðar um greiðslu lögmannskostnaðar í barnaverndarmálum frá 15. júlí 2010 frá 15. júlí 2010 og til reglna Akraneskaupstaðar um fjárhagsaðstoð á Akranesi frá 27. apríl 2010.

Um dráttarvexti og upphafstíma þeirra vísast til laga nr. 38/2001, sérstaklega 3. mgr. 5. gr.

NIÐURSTAÐA

Mál þetta er til komið vegna þess að starfsmenn stefnanda tóku að sér lögmannsþjónustu, annar þeirra fyrir móður barns á Akranesi, en hinn fyrir foreldra hennar, sem jafnframt voru fósturforeldrar barnsins, í ágreiningsmálum við barnaverndaryfirvöld á Akranesi.

Ber stefnandi fyrir sig að greiðsluskylda stefnda byggist á ákvæðum 47. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en þar segir:

„Aðilar barnaverndarmáls skulu eiga þess kost að tjá sig munnlega eða skriflega, þar með talið með aðstoð lögmanns, um efni máls og annað sem lýtur að málsmeðferðinni áður en barnaverndarnefnd kveður upp úrskurð.

Barnaverndarnefnd skal veita foreldrum og barni sem er aðili máls fjárstyrk til að greiða fyrir lögmannsaðstoð skv. 1. mgr. og í tengslum við rekstur máls fyrir kærunefnd barnaverndarmála eftir reglum sem nefndin setur. Í reglunum skal taka tillit til efnahags foreldra, eðlis og umfangs málsins.“

Ákvæði þetta mælir fyrir um fjárstyrk til foreldra og barns sem aðild á að barnaverndarmáli eða vegna reksturs máls fyrir kærunefnd barnaverndarmála. Ákvæðið felur ekki í sér sjálfstæða heimild lögmanns til þess að krefja stefnda um greiðslu þóknunar fyrir störf í þágu þess sem hugsanlega á rétt til styrks samkvæmt ákvæðinu. Stefnandi verður í tilviki sem þessu að beina kröfu sinni að umbjóðendum sínum en samningssamband er á milli stefnanda og þeirra en ekki stefnanda og stefnda. Samkvæmt því og með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir úrslitum málsins verðu stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 795.068 krónur í málskostnað þ.m.t. virðisaukaskattur og akstur.

A-x-x V. M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Akraneskaupstaður, skal sýkn af kröfum stefnanda, K-x-x St. lögmannstofu ehf.

Stefnandi greiði stefnda 795.068 krónur í málskostnað.

A-x-x V. M-kk-nf