E-755/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 11. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 7. mars 2017 af Ó-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, Skógarbraut 1109, 235 Reykjanesbæ, á hendur Verði tryggingu hf., Borgartúni 25, 105 Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir þær dómkröfur aðallega að stefnda verði gert að greiða honum 4.785.180 kr. ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, frá 15. desember 2006 til 18. október 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum aðra fjárhæð lægri að mati hins virðulega réttar, ásamt vöxtum eins og greinir í aðalkröfu.

Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu og er málskostnaðar krafist eins og ekki væri um gjafsóknarmál að ræða.

II.

Málsatvik

Stefnandi lenti í umferðarslysi þann 15. desember 2006. Slysið varð með þeim hætti að stefnandi var að aka pallbifreið af gerðinni Nissan Patrol, með skráningarnúmerið HK-444, um Fáskrúðsfjarðargöng er hann missti stjórn á ökutækinu með þeim afleiðingum að bifreiðin skall með töluverðu afli utan í gangavegginn. Skráður eigandi bifreiðarinnar á tjónsdegi var E-kk-nf Ó-kk-nf og var ökutækið vátryggt lögbundinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Verði tryggingum hf.

Stefnandi var fluttur með sjúkrabíl á Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað eftir slysið þar sem hann gekkst undir læknisskoðun. Bifreiðin var mikið skemmd eftir óhappið og óökufær. Í vottorði B-kk-ef M-kk-ef læknis, dags. 2. september 2010, kemur fram að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslum á hægri síðu, á hægra hné og hægri fæti. Þá hafi hann kvartað yfir verkjum hægra megin í brjóstkassa.

Þann 29. júní 2009 veitti stefnandi B-kk-þgf H-kk-þgf lögmanni fullt og ótakmarkað umboð til þess að fara með mál sitt vegna umferðarslyssins. Með símbréfi, dags. 16. nóvember 2009, óskaði lögmaðurinn eftir því við stefnda, Vörð tryggingar hf., að honum yrðu send öll gögn og upplýsingar sem stefndi hefði undir höndum um umferðaróhapp stefnanda.

Stefnandi gekkst undir skoðun hjá S-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarskurðlækni 1. febrúar 2010. Í læknisvottorði S-kk-ef, dags. 23. ágúst 2010, greinir að stefnandi hafi orðið fyrir áverkum á hálsi, hægri öxl og hné í slysinu. Hann hafi talsverð einkenni sem hafi áhrif á daglegt líf hans og vinnu. Greinst hafi breytingar á sinum í hægri öxl sem ekki sé hægt að útiloka að hafi komið við slysið og hugsanlega þurfi að gera aðgerð á öxlinni vegna þess. Það er niðurstaða læknisins að líklegt sé að stefnandi hafi einhver varanleg einkenni frá áverkum sínum og að frekari meðferð breyti ekki miklu þar um.

Stefnandi óskaði dómkvaðningar matsmanns með matsbeiðni, dags. 2. október 2013, til þess að meta orsakatengsl milli slyssins og einkenna stefnanda, stöðugleikatímapunkt, tímabundið atvinnutjón og tímabil þjáningabóta auk varanlegs miska og örorku. Þá aflaði stefnandi vottorðs J-kk-ef G-kk-ef H-kk-ef heimilislæknis, dags. 7. apríl 2014, um sjúkrasögu hans.

Þann 30. apríl 2014 var gert samkomulag við stefnda þar sem hann samþykkti að bera ekki fyrir sig fyrningu sem þegar hefði ekki orðið fyrr en í fyrsta lagi þann 1. febrúar 2015.

Þann 20. júní 2014 var B-kk-nf P-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir dómkvaddur matsmaður. Í matsgerð hans, dags. 3. september 2014, kemur fram að hann telji orsakatengsl vera milli slyssins 15. desember 2006 og einkenna stefnanda frá hægri öxl og brjóstkassa. Matsmaður telur stöðugleikapunkt vera 15. júní 2007. Fram kemur að matsmanni hafi engar upplýsingar borist um tímabundið atvinnutjón en samkvæmt stefnanda hafi hann snúið aftur til starfa 1. mars 2007. Matsmaður meti tímabil þjáningabóta þannig að stefnandi hafi verið rúmliggjandi frá 15. desember 2006 til næsta dags en frá þeim tíma til 1. mars 2007 hafi hann verið batnandi án rúmlegu. Varanlegur miski sé 7 stig, þar af 5 stig vegna hægri axlar og 2 stig vegna einkenna frá bringubeini. Matsmaður telur hins vegar að sig hafi skort forsendur til að meta varanlega örorku.

Lögmaður stefnanda sendi matsmanni erindi, dags. 9. október 2014, þar sem hann óskaði þess að matsmaðurinn tæki matið upp og gæfi út nýja matsgerð með efnislegri og rökstuddri niðurstöðu varðandi varanlega örorku stefnanda. Matsmaður svaraði með erindi, dags. 4. nóvember 2014, þar sem fram kemur að hann standi við niðurstöðu sína.

Stefnandi krafði stefnda, Vörð tryggingar hf., um greiðslu bóta á grundvelli matsgerðarinnar. Með bréfi, dags. 6. október 2014, hafnaði stefndi greiðsluskyldu með vísan til þess að krafa stefnanda væri fyrnd í skilningi 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Mál um sakarefni máls þessa milli sömu aðila hefur verið rekið áður fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. mál nr. E-5050/2014. Héraðsdómur kvað upp dóm 2. nóvember 2015 og komst að þeirri niðurstöðu að fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. laga nr. 50/1987 hefði hafist í árslok 2007 og krafa stefnanda hefði því verið fyrnd þegar málið var höfðað í árslok 2014. Stefnandi áfrýjaði málinu til Hæstaréttar sem vísaði málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi með dómi í máli nr. 45/2016 uppkveðnum 29. september 2016. Niðurstaða Hæstaréttar byggði á því að málatilbúnaður stefnanda hefði verið á reiki um það hvort málið væri höfðað á grundvelli ábyrgðarreglu 88. gr. umferðarlaga eða á grundvelli slysatryggingar ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga, með þeim afleiðingum meðal annars að dómur héraðsdóms hefði verið reistur á þeirri röngu forsendu að málið væri höfðað á grundvelli bóta úr lögboðinni ábyrgðartryggingu.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfur sínar á hendur stefnda byggir stefnandi á XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 92. gr. laganna. Ökutæki það sem um ræðir og stefnandi ók á slysdegi hafi verið tryggt lögboðinni slysatryggingu ökumanns, sbr. 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga, hjá stefnda Verði tryggingu hf. og beinist krafa stefnanda að þeirri slysatryggingu hjá stefnda.

Stefnandi byggir á því að sannað sé með matsgerð að orsakatengsl séu milli slyssins þann 15. desember 2006 og einkenna stefnanda frá hægri öxl og brjóstkassa. Stöðugleikapunktur sé skv. matsgerð hinn 15. júní 2007.

Stefnandi byggir fjárhæð dómkröfu sinnar á matsgerð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef bæklunarskurðlæknis og skaðabótalögum nr. 50/1993 (skbl.), lögjöfnun og ákvæðum í skaðabótalögum um lágmarkslaunaviðmiðun. Krafan sé reiknuð út samkvæmt lánskjaravísitölu í 8.344 stigum, sbr. 15. gr. skaðabótalaga.

Samkvæmt matsgerð er tímabundið atvinnutjón metið:

Frá vinnu í 76 daga, miðað við lágm. tekjuviðm. 635.277 kr.

þjáningarbætur, rúmliggjandi einn dag: 3.310 kr.

án rúmlegu, 75 dagar: 133.470 kr.

Miski stefnanda metinn til 7 stiga: 711.865 kr.

i) Vegna axlar hægra megin 5 stig

ii) Vegna einkenna frá bringubeini 2 stig

Krafa um varanlega örorku á grundvelli lögjöfnunar 3.301.258 kr.

i) Byggð á 7% varanlegri örorku

ii) Byggð á lágmarkslaunaviðmiði 3. mgr. 7. gr. skbl.

iii) Lögjöfnun frá 8. gr. skbl.

Um bótaútreikning og bótafjárhæð vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og matsgerðar dómkvadds matsmanns. Krafan sé reiknuð út samkvæmt lánskjaravísitölu m.v. 8.344 stig, sbr. 15. gr. skaðabótalaga, og sundurliðist þannig:

1. Tímabundið atvinnutjón 635.277 kr.

2. Þjáningabætur 136.780 kr.

3. Varanlegur miski 7 stig 711.865 kr.

4. Varanleg örorka 7% 3.301.258 kr.

Samtals 4.785.180 kr.

Matsmaður hafi ekki komist að niðurstöðu varðandi matsspurningu nr. 6 um það hver varanleg örorka sé. Skýring þess sé sú að ekki liggi fyrir neinar tekjuupplýsingar um stefnanda fyrir það tímabil sem matið eigi að miðast við, það er að segja frá því þrem árum fyrir slysið og svo í kjölfar þess. Stefnandi hafi á þessum tíma starfað fyrir breskt útgerðarfélag að nafni Onward Fishing Co. Ltd., sem staðsett sé í Aberdeen í Skotlandi. Stefnandi hafi lítið verið á Íslandi á þessum tíma og að mestu til sjós utan landhelgi Íslands og ekki skilað skattframtali á Íslandi eða annars staðar. Af þeim ástæðum séu ekki til skattframtöl fyrir stefnanda fyrir umrætt tímabil til að byggja á metna varanlega örorku. Lögmaður stefnanda hafi ítrekað og lengi reynt að afla tekjuupplýsinga varðandi stefnanda, m.a. frá útgerðinni, Onward Fishing Co. Ltd., sem stefnandi starfaði hjá en það hafi reynst ómögulegt. Af þessu leiði að engar tekjuupplýsingar liggja fyrir, sem verða lagðar til grundvallar mati á varanlegri örorku stefnanda.

Stefnandi byggir á því að þar sem matsmaður hafi ekki komist að niðurstöðu um það hver varanleg örorka stefnanda sé, þar sem ekki var unnt að afla fullnægjandi gagna um tekjur stefnanda, beri að byggja á eða lögjafna frá 8. gr. skbl. og byggja á því að varanleg örorka skuli miðast við niðurstöðu matsmanns um varanlegan miska. Varanlegur miski hafi verið metinn 7 stig og beri því að miða varanlega örorku við 7%. Stefnandi byggir jafnframt á því að verði ekki fallist á lögjöfnun, þá beri að dæma bætur fyrir varanlega örorku að álitum, þar sem ljóst megi vera að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegri örorku þó að honum sé ókleift að leggja fram fullnægjandi tekjuupplýsingar til þess að matsmaður geti komist að niðurstöðu. Stefnandi hafi verið sjómaður þegar slysið átti sér stað og hafi þurft að hverfa frá því starfi vegna líkamstjóns síns. Í ljósi þess megi gera ráð fyrir að varanleg örorka hans sé að minnsta kosti jafnmikil eða meiri en varanlegur miski. Stefnandi byggir fjárhæð kröfu sinnar á lágmarkstekjuviðmiði 3. mgr. 7. gr. skbl.

Stefnandi byggir á því að krafa hans sé ekki fyrnd. Stefnanda hafi fyrst orðið ljóst að hann hefði orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna slyssins við skoðun hjá S-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarskurðlækni þann 1. febrúar 2010. Þá fyrst hafi legið fyrir læknisfræðilegt mat á því að stefnandi hefði orðið fyrir varanlegu heilsutjóni. Fram að þeim tíma hafi stefnandi vonast til þess að hann næði sér að fullu af einkennum sínum. Þeir áverkar sem stefnandi fékk í slysinu þann 15. desember 2006, svo sem breytingar á sinum, séu jafnframt þess eðlis að þeir ágerist með tímanum. Í fyrstu geti slíkur líkamsskaði verið einkennalítill en skemmdir á sinum ágerist með tímanum. Stefnandi hafði fram til 1. febrúar 2010 ekki gengið til læknis eða fengið neina meðferð við einkennum sínum og sinnt áfram fyrra starfi sínu sem sjómaður. Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings til dóma Hæstaréttar í málum nr. 615/2007, nr. 661/2007, nr. 378/2009 og sérstaklega til nýlegs dóms Hæstaréttar í máli nr. 319/2014.

Fyrningarfrestur bótakröfu vegna líkamstjóns byrji ekki að líða fyrr en stefnandi geri sér grein fyrir því að áverkar eftir slys séu varanlegir, en þá eigi stefnandi þess fyrst kost að leita fullnustu kröfu sinnar, sbr. 99. gr. umferðarlaga. Miðað hafi verið við að tjónþoli megi ekki hafa gert sér grein fyrir því að líkamstjón hans sé varanlegt fyrr en sérfræðingur, annaðhvort í bæklunarskurðlækningum eða taugalækningum, greini varanlegan áverka, sbr. hæstaréttardóma í málum nr. 615/2007, nr. 661/2007, nr. 259/2008 og nr. 536/2008. Fyrra málið hafi verið höfðað innan umsamins tíma fyrir stefnda til að bera fyrir sig fyrningu og þetta mál sé höfðað innan sex mánaða frá frávísun Hæstaréttar á fyrra málinu.

Stefnandi byggir varakröfu sína á því, ef ekki verður fallist á að dæma stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku á grundvelli framlagðra lagaraka eða lögjöfnunar, að þá beri allt að einu að dæma honum bætur að álitum, þar sem ljóst megi vera að stefnandi hafi orðið fyrir verulegri varanlegri örorku, sem hann fengi þá ekki bætta þó að hann hafi verið vátryggður fyrir því tjóni og slík niðurstaða myndi teljast ósanngjörn.

Vaxtakrafa stefnanda byggist á 16. gr. skaðabótalaga og lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Vaxta skv. 16. gr. skaðabótalaga er krafist frá slysdegi, en dráttarvaxta frá 18. október 2014 samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, þegar mánuður var liðinn frá því að lögmaður stefnanda sendi stefnda matsgerð þá sem lögð hefur verið fram í málinu og gerði kröfu um uppgjör vátryggingarbóta. Þá hafi öll gögn legið fyrir hjá stefnda til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.

Málskostnaðarkrafa stefnanda er reist á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, og krafa um virðisaukaskatt á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé hvorki með virðisaukaskattskylda starfsemi samkvæmt lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988 né með opið virðisaukaskattsnúmer. Lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af lögmannsþóknun, sbr. lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sem stefnandi geti ekki nýtt sér, og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar. Útlagður kostnaður stefnanda vegna læknisvottorða og matsgerðar sé 381.246 kr., sem gerð sé krafa um að verði greidd úr hendi stefndu stefnda með öðrum málskostnaði.

Stefnandi vísar til almennra reglna skaðabótaréttar og ákvæða skaðabótalaga, nr. 50/1993, með síðari breytingum. Þá sérstaklega til 8. gr. skaðabótalaga um bótakröfu stefnanda. Stefnandi byggir kröfu sína um bætur úr hendi stefnda á umferðarlögum, nr. 50/1987, sérstaklega á 92. gr. laganna.

Krafa stefnanda um vexti er byggð á 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Krafa um málskostnað er reist á XXI. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, einkum 129. gr. og 130. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að hvorki hafi heyrst frá stefnanda né lögmanni hans fyrr en að rúmlega fjórum árum liðnum frá slysinu eða haustið 2013, þegar lögð var fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna þar sem óskað var mats á afleiðingum slyssins 15. desember 2006. Í samskiptum við lögmann stefnanda 30. apríl 2014, sem þá hafði tekið við málinu fyrir stefnanda, hafi verið sérstaklega tekið fram að stefndi félli ekki frá fyrningu en samþykkti að bera ekki fyrir sig fyrningu fyrr en í fyrsta lagi 1. janúar 2015, með þeim fyrirvara að málið væri ekki þegar fyrnt.

Stefndi vísar til þess að stefnandi lýsti því yfir í aðilaskýrslu fyrir dómi í fyrra málinu að hann hefði aldrei haldið valdið fullu starfi sem vélstjóri á sjó eftir slysið. einungis náð fimm mánuðum við vinnu 2007 og hálfu ári 2008. Hann hafi í raun einunigs verið hálfdrættingur allt þar til hann hafi hætt störfum á sjó. Í málatilbúnaði stefnanda hafi komið fram að hann hefði verið í starfi hjá Onward Fishing Company Limited í Skotlandi þegar hann slasaðist en ómögulegt hafi reynst að fá gögn um tekjur hans frá útgerðinni. Útgerð þessi sé dótturfélag Samherja hf. á Akureyri og undir stjórn íslenskra stjórnarmanna.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt fjögurra ára fyrningarreglu 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist bótakrafa á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem bótakrefjandi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Af þessu leiði að hinn lögmælti fjögurra ára fyrningartími hefst við lok þess almanaksárs er tjónþoli telst hafa fengið vitneskju um kröfuna. Þá átti hafi hann átt þess kost að leita fullnustu hennar.

Við mat á því hvenær tjónþoli mátti gera sér grein fyrir kröfu sinni og gat fyrst leitað fullnustu hennar beri að beita hlutlægum mælikvarða. Önnur viðmið en hlutlæg myndu leiða til þess að tjónþoli gæti dregið það árum saman án ástæðu að leita sérfræðinga til að meta afleiðingar slyss, án þess að það hefði áhrif á upphaf fyrningarfrestsins. Slík viðmið myndu í reynd leiða til þess að tjónþoli réði því sjálfur hvenær fyrningarfresturinn byrjar byrjaði að líða. Dómstólar hafi ekki ljáð máls á slíkri nálgun. Fyrir liggi að samkvæmt dómvenju ber við mat á upphafi fyrningarfrestsins fyrst og fremst að líta til þess hvenær fyrst var tímabært að meta afleiðingar slyssins að mati matsmanna.

Í matsgerð komi fram að dómkvaddur matsmaður meti það svo að tímabært hefði verið að meta afleiðingar umferðarslyssins hálfu ári eftir slysið, nánar tiltekið 15. júní 2007. Af þeim læknisfræðilegu gögnum sem stefnandi hafi lagt fram í málinu verði ekki ráðið að nein breyting hafi orðið á heilsufari stefnanda frá því að það var talið orðið stöðugt. Í læknisvottorði S-kk-ef B-kk-ef bæklunarskurðlæknis, dagsettu 23. ágúst 2010, komi fram að stefnandi hafi ekki verið í neinu eftirliti eða meðferð vegna áverkanna annarri en fyrstu meðferð á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað á slysdegi. Eins komi fram í vottorðinu að háls, hægri öxl og bæði hné hafi valdið stefnanda heilmiklum óþægindum alla tíð frá slysinu. Stefnandi hafi hins vegar ekki leitað til læknis vegna þessara einkenna fyrr en 1. febrúar 2010 þegar hann leitaði til S-kk-ef að tilhlutan lögmanns síns, að því er virðist til að leggja grunn að bótakröfu á hendur stefnda. Þegar stefnandi leitaði þangað hafi hann borið um að einkenni eftir slysið hefðu verið viðvarandi allt frá slysinu og þá hafi hann meðal annars haltrað.

Í ljósi framanritaðs verði að mati stefnda að miða við að stefnanda hafi mátt vera ljóst eigi síðar en árið 2007 að hann hefði hlotið varanlegt líkamstjón við slysið. Stefnandi hafi engin haldbær rök fært fram fyrir því að hann hafi ekki átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar á því ári. Þannig bendi læknisvottorð til þess að ástand stefnanda hafi verið svipað um langt skeið, alla tíð frá slysinu, og að ekki hafi verið að vænta sérstakrar breytingar þar á, né hafi neitt sérstakt dregið til tíðinda á þessum árum hvað heilsu stefnanda áhræri. Aðgerðaleysi tjónþola tengt óbreyttu heilsufari hans bendi til þess að stefnanda hafi mátt vera kunnugt um kröfu sína, en látið hjá líða að leita fullnustu hennar. Framburður stefnanda fyrir dómi sé enda í samræmi við niðurstöðu matsmanns og ályktanir S-kk-ef, að honum hafi verið það ljóst að hann hefði beðið varanlegt heilsutjón af slysinu. Stefnandi hafi lýst því yfir við aðalmeðferð máls nr. E-5050/2014 að hann hefði aldrei náð fullri vinnufærni eftir slysið. Af þessum yfirlýsingum sé stefnandi bundinn, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991, enda hafi þessi framburður verið lagður til grundvallar dómi héraðsdóms með öðru. Með hliðsjón af því beri að mati stefnda að miða við það að fyrningarfrestur skv. 99. gr. laga nr. 50/1987 hafi byrjað að líða um áramótin 2007/2008 og hafi þannig verið liðinn í árslok 2011. Hann hafi því verið liðinn við höfðun þess máls í nóvember 2014.

Verði ekki fallist á að miða skuli við að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða þegar matsmaður taldi heilsufar stefnanda stöðugt er á því byggt að miða beri við að fyrningarfrestur hafi í síðasta lagi byrjað að líða þegar stefnandi leitaði til B-kk-ef H-kk-ef lögmanns árið 2009. Stefnandi hafi skrifað undir umboð lögmanns 29. júní 2009 þar sem hann hafi veitt B-kk-þgf fullt og ótakmarkað umboð til þess að fara með mál sitt vegna slyssins. Það sama ár hafi B-kk-nf leitað eftir því við stefnda að honum yrðu send öll gögn og upplýsingar um stefnanda, sem félagið kynni að hafa í sínum fórum. Ljóst sé því að upp frá því tímamarki í síðasta lagi hafi stefnanda verið krafa sín ljós og þá haft í huga að leita fullnustu hennar, enda beri orðalag umboðs lögmannsins skýrlega með sér að hlutverk þáverandi lögmanns stefnanda hafi verið að innheimta slysabætur vegna slyssins. Í ljósi þessara ályktana sé einboðið að krafa stefnanda um bætur úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifreiðarinnar hafi í síðasta lagi fyrnst í árslok 2013, sbr. 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Stefndi áréttar sérstaklega að þegar eftir því var leitað af hálfu stefnanda á árinu 2014 að stefndi félli frá því að bera fyrir sig fyrningu hafi sérstaklega verið tekið fram af hálfu stefnda að engar forsendur væru til þess að fallast á slíkt, að falla frá rétti til að bera fyrir sig fyrningu. Stefndi hafi hins vegar fallist á að stefnanda gæfist kostur á að afla sönnunargagna um hugsanlegt tjón sitt á því ári þannig að hefði krafan ekki verið fyrnd fyrr myndi hún fyrst fyrnast í árslok 2014. Hún myndi þannig ekki fyrnast meðan á gagnaöflun stæði. Sú yfirlýsing hafi afdráttarlaust takmarkast við það að fyrningu væri ekki þegar til að dreifa. Sú sé raunin, hvort sem litið sé til stöðugleikapunkts eða þess þegar stefnandi leitaði lögmannsaðstoðar eins og að ofan sé rakið.

Verði ekki fallist á málsástæðu stefnda varðandi fyrningu kröfu stefnanda byggir stefndi á því að ekki liggi fyrir sönnun um orsakatengsl milli líkamstjóns, sem stefnandi kveðst hafa orðið fyrir í umferðarslysinu, og þeirra varanlegu einkenna sem hann kveðst nú búa við. Þegar litið sé til þess langa tíma sem leið frá slysinu þar til stefnandi bar sannanlega fram kvartanir um meiðsl sín telur stefndi að ósannað sé að einkenni hans eigi rót að rekja til slyssins. Óumdeilt sé að stefnandi leitaði til læknis á slysdegi 15. desember 2006, sbr. læknisvottorð. Það hafi hins vegar ekki verið fyrr en 1. febrúar 2010 að stefnandi leitaði til læknis að nýju vegna einkenna, sem hann rakti til slyssins. Engar upplýsingar liggi þar af leiðandi fyrir um heilsufar stefnanda frá slysdegi og þar til hann leitaði til læknis þremur árum síðar, en í stefnu sé upplýst að stefnandi hafi á þeim tíma starfað í Bretlandi. Að mati stefnda sé ekki unnt að útiloka að annað slys, önnur atvik eða sjúkdómar séu líklegri skýring einkenna stefnanda, og séu ekki skrásett hérlendis í ljósi vinnu stefnanda erlendis á þeim tíma sem um ræðir. Stefnandi hafi borið því við að þar sem hann hafi búið erlendis um langan tíma, allt þar til 1. desember 2013, liggi ekki fyrir skýrslur varðandi sjúkdóma eða slys á því tímabili. Þessu sé mótmælt sem röngu, enda auðvelt að nálgast slíkar skýrslur erlendis frá þar sem einnig sé haldin skrá yfir komur og meðferðir sjúklinga á heilbrigðisstofnunum. Þá sé að auki áhorfsmál hvort stefnandi hafi í raun dvalið erlendis, heldur fyrst og fremst sinnt sjómannsstarfi sínu úti á sjó en dvalið á heimili sínu á Breiðdalsvík á milli veiðiferða, sbr. dskj. nr. 26.

Þá sé sérstaklega á það bent að ósamræmis gæti í læknisfræðilegum gögnum, sem liggja fyrir varðandi slys stefnanda. Samkvæmt læknisvottorði B-kk-ef M-kk-ef á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað komi fram að stefnandi hafi kvartað undan verkjum í hægri síðu, í hægra hné og hægri fæti. Eins hafi stefnandi kvartað undan verkjum hægra megin í brjóstkassa. Þegar stefnandi leitaði til S-kk-ef B-kk-ef í febrúar 2010 lýsti hann hins vegar verkjum í hálsi, hægri öxl og báðum hnjám. Í matsgerð hafi stefnandi verið metinn til 5% miska vegna hægri axlar en þar sagði um þennan þátt:

Einkenni og myndir, eins og Ó-kk-nf birtist með hjá bæklunarskurðlækninum, geta hvort sem er verið afleiðing aldurs og fyrri starfa eða ákveðinna slysa. Í ljósi hins mikla árekstrar, einkenna frá hægri brjóstkassa eða síðu og orða bæklunarskurðlæknisins metur matsmaður það svo, að líklegra en ekki sé að einkenni og breytingar frá hægri öxl megi rekja til slyssins þann 15. desember 2006.

Því er mótmælt að niðurstaða þessi eigi sér stoð í gögnum málsins, enda liggi ekkert fyrir um að stefnandi hafi hlotið meiðsl á öxl við slysið. Þá telur stefndi að alfarið hafi verið litið framhjá þeirri staðreynd í matsgerð að ekkert liggi í raun fyrir um heilsufar stefnanda í tólf ár, frá 1998 til 2010 þegar hann starfaði sem sjómaður fyrir erlend útgerðarfélög, utan þess sem fjallað sé um af hálfu Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað vegna slyssins. Eðli málsins samkvæmt stofni skipverjar lífi sínu og limum í meiri hættu en við flest önnur störf, þar sé líkamlegt álag mikið og vinnan oft einhæf. Í ljósi þess hefur að mati stefnda ekki verið útilokað að þau einkenni sem stefnandi lýsir geti átt sér aðrar skýringar en umferðarslysið árið 2006, til dæmis slys eða sjúkdóma eða álag við vinnu. Sú staðreynd að þau einkenni sem stefnandi lýsi teljist almenn fyrir slysaatburðinn þyngi sönnunarbyrði stefnanda frekar en ella, auk þess sem stefnandi hafi engan reka gert að því að upplýsa um heilsufar sitt á meðan hann bjó erlendis. Í raun liggi ekkert fyrir um fyrra heilsufar stefnanda annað en samantekt unnin af J-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf lækni, sem virðist fyrst og fremst vera unnin eftir samtöl við stefnanda. Í samantektinni sé vísað um slysaatburðinn til gagna frá Fjórðungssjúkrahúsinu en ekki sé vísað til neinna skráðra heimilda um önnur atriði. Megi helst ráða að byggt sé á frásögn stefnanda. Slík frásögn málsaðila hafi ekki sönnunargildi ein og sér, en sönnunargildi frásagnar stefnanda aukist ekki við endursögn læknis. Í ljósi alls framanritaðs beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda um sýknu er krafist verulegrar lækkunar á kröfu stefnanda. Krafa um tímabundið atvinnutjón styðjist ekki við nein sönnunargögn og henni sé mótmælt sem rangri og ósannaðri. Engar upplýsingar liggi fyrir um meint tímabundið atvinnutjón stefnanda og þess einungis getið í matsgerð að samkvæmt frásögn stefnanda hafi hann verið í fríi þegar áreksturinn átti sér stað og að hann hafi snúið aftur til starfa 1. mars 2007. Sérstaklega sé haft eftir stefnanda að hann hafi ekki komið óvinnufærnivottorði á framfæri við atvinnurekanda sinn vegna slyssins. Fjárhæð tímabundins atvinnutjóns ákvarðist þannig að tjónþoli skuli ekki missa neins af launum sínum vegna líkamstjóns á þeim tíma sem réttur hans til bóta fyrir tímabundið atvinnutjón standi. Þar sem engar upplýsingar liggi fyrir um tekjur stefnanda fyrir og eftir slysið, og engar upplýsingar séu heldur til staðar um óvinnufærnitímabil hans í heilsufarsgögnum, sé að mati stefnda ósannað að hann hafi orðið fyrir nokkru slíku tjóni. Niðurstaða matsmanns renni stoðum undir það mat stefnda.

Af hálfu stefnda er kröfu stefnanda um greiðslu bóta fyrir varanlega örorku sömuleiðis mótmælt. Hún sé algerlega ósönnuð. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðarinnar hafi matsmann skort forsendur til að meta varanlega örorku stefnanda og hafi hann því ekki gert það. Engin gögn hafi verið lögð fram um tekjusögu stefnanda, hvorki fyrir né eftir slysið. Viðbára um að slíkra gagna hafi ekki verið unnt að afla þar sem stefnandi hafi verið búsettur erlendis sé algerlega haldlaus grundvöllur undir mat að álitum eða ákvörðun bóta á annan slíkan matskenndan hátt. Því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi hvergi haft skattskyldu og getað þar af leiðandi komist hjá því að telja fram til skatts. Þá sé frásögn af því að stefnanda sé ekki tækt að leggja fram nein gögn um tekjur sínar síðasta rúma áratuginn með miklum ólíkindablæ. Sérstaklega sé til þess að líta að útgerðarfélag það sem hann á að hafa starfað fyrir á þeim tíma sem slysið átti sér stað, Onward Fishing Company Limited, sé dótturfélag Samherja hf. á Akureyri að því er fram komi á heimasíðu síðarnefnda félagsins. Stjórnarmenn breska dótturfélagsins séu jafnframt íslenskir. Engum blöðum sé um það að fletta að íslenskum forsvarsmönnum dótturfélagsins og starfsmönnum íslenska móðurfélagsins sé fullkunnugt um íslenska skattalöggjöf og skyldur atvinnurekenda til að gera grein fyrir tekjum starfsmanna, óháð því hvort starfsmaður telst launamaður hjá fyrirtækinu eða verktaki. Því séu engar forsendur til að ætla annað en að stefnanda sé tækt að afla nauðsynlegra gagna, annaðhvort milliliðalaust hjá íslenskum stjórnendum hins breska félags eða með fulltingi hins íslenska móðurfélags.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eigi tjónþoli rétt á bótum fyrir varanlega örorku ef líkamstjón veldur varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna, þegar heilsufar tjónþola sé orðið stöðugt. Ljóst sé því að upplýsingar um tekjur stefnanda fyrir og eftir slysið séu forsenda þess að hægt að sé meta það hvort líkamstjón hafi í reynd valdið skerðingu á getu stefnanda til að afla tekna. Í því sambandi skipti engu máli hvert miskastig telst vera, enda þurfi skilyrði 5. gr. skaðabótalaga að vera uppfyllt, að um skerðingu á getu til að afla vinnutekna sé að ræða, til þess að bætur greiðist fyrir varanlega örorku. Hugtaksskilyrði 3. gr. um varanlegan miska komi í engu til skoðunar í þeim efnum.

Engin rök standi til þess að lögjafna við 8. og 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Nefnd lagaákvæði hafi að geyma fyrirmæli um það við hvaða árslaun skuli miða til ákvörðunar bóta, þegar staðreynt hafi verið að varanlegri örorku sé til að dreifa samkvæmt 5. gr. laganna í þeim tilvikum sem 8. gr. tekur til. Þannig falli tilvik stefnda ekki að skilgreiningu 8. gr. en að auki skorti sama grunnskilyrði og um 5. gr. laganna. Stefnandi hafi engan reka gert að því að sanna að hann hafi orðið fyrir varanlegri skerðingu á getu til að afla sér vinnutekna. Sönnunarbyrði fyrir umfangi meints tjóns stefnanda hvíli á honum sjálfum.

Loks sé vaxtakröfu stefnanda mótmælt sérstaklega þar sem hún sé að hluta fyrnd. Samkvæmt 2. tl. 3. gr. laga um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905 sé fyrningarfrestur vaxta fjögur ár, sbr. einnig 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Eldra málið hafi verið höfðað með stefnu, sem birt var 24. nóvember 2014, og séu því vextir, sem krafan hafi borið fram til 24. nóvember 2010, fyrndir. Þá sé tímamarki dráttarvaxtakröfu mótmælt. Að mati stefnda séu vart forsendur til að horfa til fyrra tímamarks en þingfestingardags hvað upphafsdag áhræri, enda ekki forsendur til annars af hálfu stefnda að taka til varna með hliðsjón af málatilbúnaði stefnanda bæði fyrr og nú, sem og þeim skorti sem sé á sönnunargögnum kröfu stefnanda til grundvallar.

Stefndi vísar til áðurgreindra lagaraka er varða sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist er álags á málskostnað er nemur virðisaukaskatti, stefndi rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og ber því nauðsyn á að fá dæmt álag er þeim skatti nemur úr hendi stefnanda.

V.

Niðurstaða

Stefnandi lenti í umferðarslysi þann 15. desember 2006 og eru málsatvik óumdeild. Samkvæmt 95. gr. laga nr. 50/1987 er vátryggingafélag greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna bótakrafna fyrir tjón sem hlýst af notkun skráningarskylds vélknúins ökutækis. Bifreið sú sem stefnandi ók var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Verði tryggingum hf.

Ágreiningur aðila lýtur einkum að því hvort krafa stefnanda sé fyrnd á grundvelli 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þá er einnig deilt um orsakatengsl og hvort stefnandi geti átt rétt á bótum fyrir varanlega örorku.

Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga fyrnast kröfur, samkvæmt XIII. kafla laganna, á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs er kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, þó aldrei síðar en tíu árum frá tjónsatburði.

Stefnandi leitaði á sjúkrahúsið í Neskaupstað strax í kjölfar slyssins. Í vottorði B-kk-ef M-kk-ef læknis, dags. 2. september 2010, vegna komu stefnanda á sjúkrahúsið 15. desember 2006 kemur fram að stefnandi hafi fengið töluvert mikla verki strax eftir áreksturinn í hægri síðu, hægra hné og hægri fót, auk þess sem hann hafi kvartað yfir verkjum hægra megin í brjóstkassa. Engin merki hafi verið um beinbrot. Stefnandi hafi útskrifast heim án fullkominnar skoðunar og hann hafi skrifað undir blað um að hann vildi ekki áframhaldandi rannsóknir eða meðferð. Þá kemur fram að stefnandi hafi ekki komið aftur á sjúkrahúsið vegna slyssins, en hann hafi komið af öðrum ástæðum.

Óumdeilt er að stefnandi hefur ekki leitað sér frekari læknismeðferðar eftir slysið. Hann leitaði til S-kk-ef B-kk-ef bæklunarskurðlæknis 1. febrúar 2010 og S-kk-nf ritaði vottorð, dags. 23. ágúst 2010, að beiðni þáverandi lögmanns hans. Í vottorðinu kemur fram að háls, hægri öxl og bæði hné hafi valdið stefnanda heilmiklum óþægindum frá slysi. Taldi læknirinn líklegt að stefnandi hefði einhver varanleg einkenni frá þessum áverkum og að frekari meðferð breytti ekki miklu þar um. Stefnandi byggir á því að það hafi fyrst verið við skoðun framangreinds læknis að hann hafi gert sér grein fyrir því að hann hefði orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna slyssins. Hann hafi því ekki átt þess kost að leita fullnustu bótakröfu sinnar fyrr en á árinu 2010.

Samkvæmt matsgerð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef dómkvadds matsmanns, dags. 3. september 2014, er stöðugleikapunktur 15. júní 2007. Í matsgerðinni kemur fram að stefnandi hafi að eigin sögn verið í fríi þegar slysið hafi orðið, en hann hafi snúið aftur til vinnu 1. mars 2007. Það ár hafi þó reynst honum erfitt vegna afleiðinga slyssins.

Fyrir dómi greindi stefnandi frá því að hann hefði starfað sem sjómaður fyrir slysið en eftir slysið hefði hann ekki getað tekið alla þá túra sem hann var vanur. Starfsárið hafi styst mikið og á endanum hafi hann gefist upp á starfinu. Stefnandi kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir því að slysið hefði varanleg áhrif á sig fyrr en hann leitaði til S-kk-ef B-kk-ef bæklunarskurðlæknis.

Af framangreindu og þeim læknisfræðilegu gögnum sem hér hefur verið gerð grein fyrir verður ekki ráðið að nein breyting hafi orðið á heilsufari stefnanda frá því að það var talið stöðugt 15. júní 2007, en áverkar stefnanda háðu honum þá þegar og hann átti í erfiðleikum með að stunda vinnu. Hann leitaði þrátt fyrir það ekki til læknis fyrr en árið 2010, eftir að hann hafði gefið lögmanni umboð til að fara með mál sitt vegna slyssins.

Með hliðsjón af framangreindu þykir verða að miða við það að stefnanda hafi mátt vera ljóst þegar á árinu 2007 að hann hefði hlotið varanlegt líkamstjón vegna slyssins. Ekkert hefur komið fram um að hann hafi ekki þegar á því ári átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar í skilningi 99. gr. umferðarlaga. Byrjaði fyrningarfrestur kröfunnar því að líða við lok þess árs. Krafan var því fyrnd er fyrra málið E-5050/2014 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í nóvember 2014. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Með hliðsjón af atvikum málsins og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar, sbr. gjafsóknarleyfi, dags. 18. janúar 2017. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem þykir hæfilega ákveðinn með hliðsjón af atvikum öllum, 1.800.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Vörður trygging hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Ó-kk-ef G-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 1.800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf