E-13505/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 24. nóvember síðastliðinn, var höfðað 23. nóvember 2009 af Sparnaði ehf., Holtasmára 1, Kópavogi, gegn Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna synjunar stefnda um að framkvæma millifærslur vegna uppgreiðslu lána, sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða og þjónustusamninga þess efnis. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að hann sé ráðgjafarfyrirtæki á fjármálamarkaði sem sérhæfi sig í neytendavænni fjármálaþjónustu. Í því felist meðal annars ráðgjöf og aðstoð við niðurgreiðslu skulda sem leiði til aukinnar eignamyndunar viðskiptamanna stefnanda. Markmiðið sé að tryggja fjárhagslegt öryggi þeirra.

Hluti af þeirri þjónustu sem stefnandi bjóði viðskiptavinum sínum sé svokölluð „Uppgreiðsluþjónusta Sparnaðar“. Í því felist að sérfróðir starfsmenn stefnanda fari yfir skuldastöðu hvers og eins viðskiptamanns og reikni út hvernig hagkvæmast og fljótlegast sé fyrir hann að greiða niður skuldir sínar, hraða eignamyndun og byggja upp sparnað. Fram hefur komið að viðskiptamenn komi með gögn til stefnanda sem reikni út hvaða lán sé hagkvæmast að greiða niður.

Stefnandi þurfi að eiga samskipti við viðskiptabanka og sparisjóði til að geta veitt þessa þjónustu. Fyrirkomulagið hafi verið þannig að gerður var þjónustusamningur milli stefnanda og viðskiptamanns. Með honum hafi stefnandi tekið að sér gegn greiðslu að hafa milligöngu um að flýta uppgreiðslu lána og annarra fjárskuldbindinga viðskiptamannsins. Þetta geri stefnandi með því að fara fram á við viðkomandi viðskiptabanka að greitt verði inn á höfuðstól þessara skuldbindinga í samræmi við umboð, sem viðskiptamaður veiti stefnanda, en umboðið sé veitt samhliða þjónustusamningnum.

Í upphafi hafi samstarf stefnanda við stefnda í tengslum við framangreinda þjónustu verið með miklum ágætum. Starfsfólk stefnda hafi afgreitt óskir stefnanda um millifærslur á grundvelli meðfylgjandi umboða án þess að athugasemdir kæmu fram af hálfu bankans. Á vormánuðum 2008 hafi hins vegar kveðið við nýjan tón en þá hafi starfsmenn bankans neitað að framkvæma óskir stefnanda um millifærslur til uppgreiðslu lána. Því hafi verið neitað þrátt fyrir að stefnandi hefði framvísað fullnægjandi umboði frá viðskiptamanni. Þar sem ekki hafi verið unnt að uppfylla þjónustusamninga vegna ólögmætrar synjunar stefnda á að millifæra hafi stefnandi ekki getað tekið þóknun fyrir þessa þjónustu og viðskiptamenn hafi sagt upp samningunum við stefnanda. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa og sé málið höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna tjónsins.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af kröfu stefnanda í málinu vegna aðildarskorts. Af hans hálfu er því haldið fram að orsök málatilbúnaðar stefnanda megi rekja til samskipta við starfsmenn Glitnis banka hf. en ekki við stefnda. Verði ekki á það fallist er krafist sýknu á þeim grundvelli að umboðin, sem stefnandi hafi sent stefnda, hafi ekki verið fullgild. Stefnandi hefði heldur ekki sýnt fram á að bótaskylt tjón hefði orðið í starfseminni sem samrýmdist skráðum tilgangi stefnanda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er málsatvikum lýst þannig að allir viðskiptavinir hans undirriti umboð þar sem starfsmanni stefnanda sé veitt heimild til að hafa milligöngu um mánaðarlegar greiðslur tiltekinnar fjárhæðar inn á höfuðstól láns eða lána, sem tilgreind eru í umboðinu, í þeim tilgangi að stytta greiðslutíma lána. Á grundvelli umboðsins hafi starfsmenn stefnanda leitað til stefnda og óskað eftir því að tiltekin fjárhæð yrði færð af bankareikningi viðskiptavinarins til niðurgreiðslu lánsins eða lánanna.

Samskipti við starfsmenn stefnda hafi verið með þeim hætti að starfsmaður stefnanda hafi sent starfsmanni stefnda tölvupóst 15. maí 2008. Óskað hafi verið eftir því með vísan til umboðs að millifærðar yrðu af reikningi nafngreinds viðskiptavinar stefnanda fjármunir til niðurgreiðslu á láni hjá bankanum. Svarpóstur hafi borist 20. s.m. þar sem beiðninni hafi verið hafnað með vísan til þess að samkvæmt fyrirmælum yfirmanna bankans væru umboð stefnanda ekki fullgild. Tölvupóstur hafi verið sendur um hæl og spurt á hvaða forsendum umboðið væri ekki tekið gilt. Svar við þeim tölvupósti hafi borist 21. s.m. þar sem fram komi efnislega að tölvupóstur hefði borist starfsmönnum stefnda frá höfuðstöðvum hans þar sem þeim hafi verið tjáð að umboðin væru ekki fullgild. Einnig komi fram í tölvupóstinum að ekki sé nákvæmlega vitað hvað sé ófullnægjandi í umboðinu en bent á lögfræði- og regluvörslusvið bankans.

Þrátt fyrir að eftir því hafi verið gengið af hálfu stefnanda hafi ekki fengist skýr svör frá stefnda um ástæður þess að umboðið var ekki tekið gilt eins og það hafi verið orðað. Stefnandi hafi engu að síður ráðist í lagfæringar og breytingar á umboðinu og fengið í lið með sér löglærða sérfræðinga hjá endurskoðunarskrifstofunni Deloitte hf. Afstaða þeirra hafi verið sú að ekkert væri athugavert við umboðsformið. Engu að síður hafi verið gerðar smávægilegar breytingar á því. Þær hafi einkum falist í því að viðskiptavinir stefnanda hafi gefið út umboð til nafngreinds starfsmanns stefnanda en ekki til félagsins sjálfs eins og verið hefði samkvæmt eldri umboðum.

Fjármálaeftirlitið hafi fyrir hönd íslenska ríkisins tekið yfir rekstur Glitnis banka hf. (nú Íslandsbanki hf.) í októbermánuði 2008 með stoð í lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Ekki síst af þeim sökum hafi verið ákveðið af hálfu stefnanda að gera lokatilraun og kanna hvort afstaða stefnda hefði breyst eftir að hann komst í ríkiseigu, enda yfirlýst stefna þáverandi og núverandi ríkisstjórnar að slá skjaldborg um heimilin í landinu.

Starfsemi bankans hafi haldið áfram eftir yfirtöku hans og einnig hafi háttsemi starfsmanna stefnda, sem leiði til bótaskyldu stefnda, haldið áfram. Starfsmaður stefnanda hafi sent tölvuskeyti til tveggja útibúa stefnda 2. desember s.á. fyrir hönd nafngreindra viðskiptavina stefnanda, þar sem óskað hafi verið eftir því með vísan til umboðs að millifærðir yrðu af reikningum þeirra fjármunir til niðurgreiðslu á lánum hjá stefnda. Svarpóstur hafi borist daginn eftir frá starfsmönnum beggja útibúanna. Í öðrum tölvupóstinum sé sagt að „við hjá Glitni megum ekki gera þetta. Hún verður að biðja okkur sjálf“. Í hinum komi efnislega fram að umboð stefnanda uppfylli ekki þær lagalegu kröfur sem gerðar væru til umboða og bankinn gæti því ekki móttekið þau.

Sú löglausa afstaða stefnda að neita að framkvæma beiðnir stefnanda um millifærslur fyrir hönd viðskiptavina stefnanda á grundvelli fullnægjandi umboða hafi leitt til umtalsverðs tjóns fyrir stefnanda. Af þessum sökum hafi stefnanda verið nauðugur sá kostur að höfða dómsmál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna tjónsins sem stefnandi hefði orðið fyrir vegna háttsemi stefnda.

Stefnandi krefjist þess, með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna löglausrar synjunar stefnda á að framkvæma millifærslur sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða þess efnis. Heimild lántakenda til uppgreiðslu lána sé skýr samkvæmt lögum um neytendalán nr. 121/1994. Lántakendum sé að sjálfsögðu heimilt að fela umboðsmanni sínum að annast slíkar ráðstafanir fyrir sína hönd.

Stefnandi byggi á því að umboð lántakenda til sín, sem fylgt hafi millifærslubeiðnum, fullnægi í einu og öllu þeim form- og efniskröfum sem gerðar væru til slíkra skjala í lögum, þ.m.t. lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Beri stefnda því skylda til að verða við skýlausum beiðnum lántakenda um uppgreiðslu tiltekinna lána.

Þrátt fyrir að stefnandi telji að ekkert hafi verið athugavert við fyrri umboð hafi hann með aðstoð lögfræðinga ráðist í breytingar á umboðum svo ekki færi á milli mála hver vilji lántakandans væri. Stefndi hefði þó hafnað beiðnum stefnanda með vísan til ófullnægjandi umboða. Með hliðsjón af þessu telji stefnandi að neitun stefnda sé fyrirsláttur einn. Talsverður tími fari í að framkvæma millifærslurnar sem þýði eðli máls samkvæmt aukinn kostnað fyrir stefnda. Það sé raunveruleg ástæða þess að synjað hafi verið um beiðnirnar án þess að stefndi hafi þó viðurkennt það.

Staðan í dag sé sú að stefndi, sem sé einn af þremur stærstu viðskiptabönkum landsins, nú í eigu íslenska ríkisins, neiti að framkvæma millifærslur til uppgreiðslu lána, þrátt fyrir að fyrir liggi fullnægjandi umboð frá lántakanda til stefnanda þar sem beiðni í þessa veru sé sett fram. Þetta skjóti verulega skökku við þegar litið sé til þeirra efnahagsaðstæðna sem nú séu uppi í þjóðfélaginu og mikilvægi þess að einstaklingar og fjölskyldur geti komið fjármálum sínum í betra horf. Mikilvægt að ekki sé lagður steinn í götu þessara aðila af kröfuhöfum þeirra án haldbærra röksemda.

Synjun stefnda eigi ekki við rök að styðjast. Efni umboðanna sé ótvírætt og feli í sér skýran vilja viðskiptavina stefnanda um að félagið taki að sér milligöngu um skjótari uppgreiðslu lána. Þá sé orðalag umboðanna einnig alveg skýrt. Umboðin uppfylli allar þær formkröfur sem gera megi til þess háttar umboða. Nýjasta útgáfa umboðsins feli í sér að það sé gefið út til nafngreinds starfsmanns stefnanda á grundvelli fyrirliggjandi þjónustusamnings. Umboðið sé undirritað af umbjóðanda og umboðsmanni og vottað af tveimur vitundarvottum. Útilokað sé því að sjá hvaða formskilyrði geti talist óuppfyllt. Stefnandi mótmæli því að lög hafi verið brotin í sambandi við útgáfu umboðanna, eins og stefnandi haldi fram með tilvísun til laga um einkahlutafélög og laga um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð. Hér væri ekki um að ræða gerning sem átt hafi að skuldbinda stefnanda sjálfan. Það standist ekki að allir stjórnarmenn stefnanda hafi þurft að undirrita beiðnir um millifærslur. Þá hafi heldur engar trúnaðarupplýsingar farið á milli, eins og stefndi haldi fram.

Í upphafi hafi stefndi tekið vel í allar millifærslubeiðnir og sinnt þeim með stakri prýði án nokkurra athugasemda. Í þeirri háttsemi stefnda hafi því falist viðurkenning á lögmæti umboðanna og þeirri skyldu stefnda að verða við beiðnunum. Það hafi því komið stefnanda verulega á óvart þegar stefndi hafi skipt fyrirvaralaust um skoðun án nokkurra röksemda sem hald sé í.

Hvergi í lögum um neytendalán nr. 121/1994 sé að finna heimild fyrir synjun stefnda. Lögin feli í sér skýra heimild fyrir lántakendur að greiða lán sín hraðar upp og sé ekkert því til fyrirstöðu að lántakandi feli stefnanda að sinna þessari vinnu fyrir sína hönd. Með synjun sinni sé stefndi því að koma í veg fyrir að lántakendur geti framfylgt rétti sínum samkvæmt lögunum sem jafnframt hafi valdið því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni.

Í háttsemi stefnda felist óréttmætir viðskiptahættir gagnvart lántakendum samkvæmt lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, enda raski háttsemin augljóslega fjárhagslegri hegðun lántakenda, sbr. 8. gr. laganna. Þótt framangreind lög taki ekki með beinum hætti til starfsemi stefnanda sé byggt á því að ólögmæt háttsemi samkvæmt lögunum skjóti stoðum undir þá málsástæðu stefnanda að synjun stefnda um uppgreiðslur samkvæmt umboðum sé saknæm og ólögmæt.

Stefnandi hafi gert þjónustusamning við fjölmarga viðskiptavini sína um ráðgjöf vegna sparnaðarleiða og milligöngu um uppgreiðslu lána. Fyrir það taki stefnandi þóknun úr hendi viðskiptavina sinna. Þar sem stefnanda hafi ekki verið fært að annast umræddar uppgreiðslur vegna afstöðu stefnda hafi hann ekki getað tekið þóknun fyrir þjónustu sína. Fjölmargir viðskiptavinir hafi sagt upp þjónustusamningum við stefnanda. Stefnandi hafi því orðið fyrir verulegu tjóni vegna þeirrar saknæmu og ólögmætu háttsemi starfsmanna stefnda sem felst í framangreindri afstöðu. Með háttsemi stefnda sé grafið undan starfsemi stefnanda, enda augljóst að allar forsendur fyrir þeirri þjónustu sem stefnandi veiti viðskiptamönnum sínum væru brostnar ef viðskiptavinir stefnanda þurfi sjálfir að hafa samband við stefnda í hvert sinn sem greiða eigi aukalega inn á lán þeirra. Vilji viðskiptavina stefnanda, sem um leið væru viðskiptavinir stefnda, hafi staðið til þess að starfsmenn stefnanda önnuðust uppgreiðslu lána fyrir þeirra hönd, enda hefðu þeir að öðrum kosti ekki undirritað þjónustusamning eða veitt umboð til þess.

Með vísan til alls framangreinds sé stefnanda nauðsynlegt að fá viðurkennda með dómi skaðabótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

Varðandi viðurkenningarkröfu sína vísi stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Þá vísi stefndi til almennra reglna skaðabótaréttarins um bótaskyldu vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi, laga um neytendalán nr. 121/1994, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Kröfu sína um málskostnað styðji stefnandi við XXI. kafla laga um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Vísað er til þess að stefnandi hafi á árinu 2008 byrjað að senda stefnda umboð vegna greiðslu viðskiptavina félagsins inn á höfuðstól lána hjá stefnda. Snemma hafi hafist deila á milli málsaðila um gildi umboðanna, ýmist vegna þess að þau hafi verið gefin út til stefnanda en notuð af einstaklingum, sem hafi sagst vera starfsmenn stefnanda, eða gefin út til tiltekins einstaklings vegna stefnanda án þess að upplýst væri um tengsl þess einstaklings við stefnanda. Stefndi hafi allt að einu reynt eftir fremsta megni að verða við þeirri beiðni viðskiptavina sem í „umboðunum“ hafi falist, enda ekki sýslað með aðra hagsmuni en þeirra eigin, líkt og fært væri á milli reikninga sama aðila. Stefndi hefði þó aldrei viðurkennt gildi umboðana, hvorki beint né óbeint, enda upphefji slík viðurkenning ekki almennar umboðsreglur.

Eftir allmörg símtöl og tölvupóstsendingar hafi stefndi sent stefnanda bréf í desember 2008 þar sem útlistað sé í hverju umboðum væri ábótavant og hvernig unnt væri að bæta úr ágöllum. Þá hafi verið óskað eftir að viðskiptavinum stefnanda væru kynntir fyrirvarar stefnda vegna innborgana á lán og bent á aðrar (og ódýrari leiðir) í því sambandi. Í kjölfarið hafi stefnda verið sendir listar þar sem nafngreindum starfsmönnum (umboðsmönnum) stefnanda hafi verið veitt umboð til að undirrita og taka á móti verkbeiðni og umboði frá viðskiptavinum til að annast millifærslur af reikningum viðskiptavina til niðurgreiðslu lána. Í fyrstu hafi listarnir ekki verið með kennitölu, en úr því hafi verið bætt síðar. Umboð/listar hafi iðulega verið ódagsettir og ávallt undirritaðir af tveimur stjórnarmönnum stefnanda. Fullyrðingar stefnanda um að stefndi hefði ekki útskýrt í hverju gallar á umboðum hefðu verið fólgnir væru því ósannar.

Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti. Orsök málatilbúnaðar stefnanda sé að rekja til samskipta við starfsmenn Glitnis banka hf. Einu samskiptin við starfsmenn stefnda væru frá 3. desember 2008. Við munnlegan málflutning kom fram að þessi tölvuskeyti hefðu verið sendir starfmönnum Glitnis banka en af hálfu stefnanda var þeirri málsástæðu mótmælt sem rangri og of seint fram kominni. Stefndi vísi til þess að ákvörðun fjármálaeftirlitsins frá 14. október s.á. um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf. geri ekki ráð fyrir að stefndi taki við skaðabótaskyldu sem rekja megi til athæfis starfsmanna Glitnis banka hf. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda, sbr. 2. tl. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

Verði ekki fallist á sýknu vega aðildarskorts vísi stefndi til þess að málatilbúnaður stefnanda sé byggður á því að synjunin hafi verið „löglaus“ og „fyrirsláttur einn“ en raunveruleg ástæða þess að synjað var um beiðnirnar hafi verið að í því fælist aukinn kostnaður fyrir stefnda. Þessu mótmæli stefndi. Starfsemi stefnanda lúti að umsjón með fjárreiðum einstaklinga sem væru í viðskiptum við starfsleyfisskyld fjármálafyrirtæki. Stefnda beri því að gæta fyllsta trúnaðar gagnvart viðskiptavinum. Í því felist að upplýsingar verði ekki afhentar eða greiðslur inntar af hendi af reikningum viðskiptavina nema gegn skýrri lagaheimild eða gildum og ótvíræðum samningi. Af þeim sökum verði að gera ríkar kröfur til forms og efnis samninga sem feli í sér heimild þriðja aðila til að óska eftir framangreindu.

Stefnandi sé almennt einkahlutafélag með 555.000 króna hlutafé og ekki starfsleyfisskyldur eða undir eftirliti stjórnsýslustofnana. Hann hafi ekki löggildingu til að veita fjármálaráðgjöf, enda standi íslensk löggjöf ekki til þess, líkt og víða í nágrannalöndum. Stefnandi hafi ekki upplýst hvort starfsmenn hans, sem ætlað sé að fara með fjárhagsupplýsingar, hafi undirritað trúnaðarheit. Enn síður sé ljóst hvaða kröfur stefnandi geri til hæfis starfsmanna sinna til þess að veita þá þjónustu sem stefnandi selji samkvæmt þjónustusamningi. Stefnandi segi tilgang sinn vera ráðgjafarfyrirtæki á fjármálamarkaði. Það samrýmist ekki skráningu í hlutafélagaskrá, þar sem fram komi að tilgangur sé „sölustarfsemi, og allur skyldur rekstur, fjármálastarfsemi og eignaumsýsla“. Langflest hlutafélög noti seinni tvo þættina í lýsingu tilgangs vegna eigin fjármálaumsvifa. Því sé ljóst að umrædd starfsemi rúmist ekki innan skráðs tilgangs félagsins. Sama heimild tiltaki að allir stjórnarmenn saman riti firma félagsins.

Umboðin, sem hér séu til umfjöllunar, beri að skoða með hliðsjón af öllu ofangreindu.

Umboðin hafi ýmist verið gefin út til stefnanda, en undirrituð af einstaklingum fyrir hönd stefnanda án þess að umboði þeirra væri lýst, eða gefin út til tiltekins einstaklings sem starfsmanns stefnanda án þess að tengsl þess einstaklings við stefnanda væru staðfest. Stefnandi vísi til samningalaga nr. 7/1936 um að umboðin fullnægi form- og efniskröfum og laga um neytendalán nr. 121/1994 um heimild til uppgreiðslu og loks laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Stefndi hafi síður en svo athugasemdir við umframgreiðslur viðskiptamanna inn á lán ef samningsskilmálar eða eðli máls standi því ekki í vegi. Stefndi hafi haft sérstakt eyðublað til reiðu í því skyni fyrir þá sem vilji og hafi sú þjónusta verið gjaldfrjáls til þessa. Þá eigi tilvísan til laga nr. 57/2005 ekki við samkvæmt eigin orðum stefnanda.

Hvort sem það hafi verið af ráðnum hug eða yfirsjón vitni stefnandi ekki til umboðsreglna laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 eða laga um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð nr. 42/1903 (firmalög). Stefndi telji ástæðuna fyrir synjun hans augljósa ef litið sé til áðurnefndra laga. Samkvæmt 49. gr. laga um einkahlutafélög riti stjórn firma félagsins og geti veitt öðrum heimild til að rita firma þess. Ritunarréttinn megi samkvæmt 4. mgr. lagagreinarinnar takmarka á þann hátt að fleiri en einn fari með hann í sameiningu. Þá geti einungis félagsstjórn veitt prókúruumboð, sbr. 44. gr. sömu laga. Í 14. gr. firmalaga sé gert ráð fyrir að með firmaritun fyrir hönd hlutafélags eða annars félags með takmarkaðri ábyrgð skuli vera undirrituð nöfn þeirra sem hafi rétt til að rita firmað.

Fyrstu umboðin hafi verið gefin út til stefnanda án þess að nokkur starfsmaður hans væri nefndur til sögunnar. Með hliðsjón af því sem áður segi um trúnaðarskyldu stefnda geti einungis stjórnin farið með slíkt umboð og þannig hafi borið að undirrita erindið til stefnda. Þess í stað hafi almennur starfsmaður undirritað fyrir hönd stefnanda beiðni um millifærslu. Raunar hafi ekki verið vitað hvort umræddur einstaklingur væri í raun starfsmaður eða hefði umboð stjórnar til að vinna í krafti umboðs viðskiptavinar til félagsins, hvað þá að hann væri skráður prókúruhafi.

Næstu umboð hafi verið gefin til nafngreinds starfsmanns stefnanda. Þau hafi verið haldin sömu ágöllum og hin fyrri, þ.e. að ekkert hafi legið fyrir um vinnusamband þess einstaklings við stefnanda, hvað þá umboð hans til að takast á hendur skyldur fyrir hönd stefnda. Þá hafi borið við að umboð hafi verið gefin út til annars starfsmanns en þess sem hafi undirritað það fyrir hönd stefnanda. Umboðin hafi auk þess iðulega verið send með tölvupósti.

Með því að báðar útgáfur umboðanna hafi verið taldar ófullnægjandi af hálfu stefnda hafi stefnandi að ábendingu stefnda gefið út lista yfir þá starfsmenn sem hefðu heimild til að undirrita og taka á móti verkbeiðni og umboði frá viðskiptavinum til að annast millifærslur af reikningum viðskiptavina til niðurgreiðslu láns. Fyrsti listinn hafi verið án kennitölu starfsmanna þannig að ókleift hafi verið að sannreyna um hvaða einstakling væri að ræða. Næsti listi hafi verið með kennitölum en ódagsettur eins og sá fyrri. Eftir því sem næst verði komist, hafi listarnir borist stefnda í september og lok nóvember 2008. Þeir hafi verið undirritaðir af tveimur stjórnarmönnum stefnanda.

Samkvæmt samþykktum stefnanda frá 8. nóvember 2007 þurfi alla stjórnarmenn stefnanda til að rita firmað, þ.e. að skuldbinda félagið og sé svo enn. Stefnandi hafi því kosið að takmarka firmaritunarréttinn, sbr. 4. mgr. 49. gr. laga nr. 138/1994. Listarnir hafi einungis verið undirritaðir af tveimur stjórnarmönnum og hafi því ekki uppfyllt nauðsynleg formskilyrði og væru ekki skuldbindandi. Framsal stjórnarinnar á valdi sínu hafi ekki farið fram á fullnægjandi hátt. Stefnandi lúti ekki reglum leyfis- og eftirlitsskyldra fjármálastofnana og nægi því ekki að gefa út umboð til lögaðilans, heldur þurfi stjórn hans að staðfesta að sá einstaklingur, sem starfi í skjóli umboðsins, sé starfsmaður stefnanda og hafi að auki heimild til að nota umboðið. Hér hafi ekki verið um að ræða lítilsgild viðskipti, heldur meðferð trúnaðarupplýsinga og meðferð fjármuna í vörslum þriðja aðila, þ.e. stefnda. Viðskiptin geti heldur ekki talist venjuleg, m.a. með vísan til þess sem áður segir um tilgang stefnanda. Um umboðsreglur hlutafélaga vísist m.a. til Hrd. í máli nr. 678/2008.

Samkvæmt öllu framansögðu hafi stefndi verið í fullum rétti þegar hann hafi hafnað umboðum og listum stefnanda. Ekki verði talið að þau hafi verið gefin út af til þess bærum aðilum og þannig fullnægt kröfum laga um einkahlutafélög eða laga um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð. Með tilvísun til þess sem áður segi um vottun og sendingu með tölvupósti sé raunar vafasamt að skjöl stefnanda hafi fullnægt kröfum samningalaga. Stefndi hafi ekki viðurkennt gildi umboða á nokkurn hátt, þolinmæði starfsmanna stefnda í garð stefnanda verði hins vegar ekki vefengd. Allan grundvöll skorti því fyrir skaðabótaskyldu.

Varðandi grundvöll skaðabótaskyldu hafi stefnandi ekki lagt fram gögn sem sýni meintan tekjumissi sem afleiðingu af ólögmætri eða saknæmri háttsemi stefnda, svo sem uppsagnir samninga eða riftun. Enn síður hafi stefnandi sýnt fram á að bótaskylt tjón hafi orðið í starfsemi sem samrýmdist skráðum tilgangi stefnanda. Gera verði þá kröfu að samhengi sé þar á milli. Telja verði hæpið að hlutafélag megi eða geti varið eða sótt að lögum hagsmuni sem ekki rúmist innan tilgangs félagsins, sjá til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1993 bls. 1304. Um málskostnað vísist til XXI. kafla laga um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að Fjármálaeftirlitið hafi tekið yfir rekstur Glitnis banka hf. (nú stefndi) í október 2008. Eftir yfirtöku bankans hafi starfsemi hans haldið áfram. Stefndi hafi eftir það neitað að taka umboðin, sem fylgdu millifærslubeiðnum stefnanda, gild. Af gögnum málsins má ráða að stefnandi sendi beiðnir um millifærslu til stefnda í desember s.á. sem svarað var af hálfu stefnda þannig að ekki væri unnt að verða við þeim þar sem umboðin væru ófullnægjandi.

Hér verður að telja að hina meintu ólögmætu háttsemi stefnda, sem stefnandi vísar til, sé að rekja til synjunar stefnda á millifærslum í desember 2008, sem var eftir yfirtöku Glitnis banka hf. í október sama ár. Í því sambandi skiptir ekki máli þótt nafni stefnda hafi ekki verið breytt fyrr en síðar. Með vísan til þessa verður að telja að krafa stefnanda í málinu nái til þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna tjóns sem rakið verði til þess að starfsmenn stefnda hafi í desember 2008 neitað að verða við beiðni stefnanda um millifærslur. Einnig verður að telja að fullnægjandi grein hafi verið gerð fyrir þessu í málatilbúnaði stefnanda. Með vísan til þessa er ekki fallist á þau rök stefnda að hann sé ekki réttur aðili að málinu.

Skilyrði þess að til skaðabótaskyldu geti stofnast er að tjón verði rakið til ólögmætrar háttsemi þess sem talinn er hafa valdið tjóninu. Af þeim sökum þarf að leysa úr því hvort synjun stefnda á því að millifæra af bankareikningum viðskiptamanna að beiðni stefnanda samkvæmt umboði, sem stefnandi taldi fullgilt, hafi verið ólögmæt. Af hálfu stefnda er talið að umboðin hafi ekki verið gild þannig að stefnandi gæti tekið á sig skyldur fyrir hönd stefnda. Umboðin hafi verið haldin þeim ágöllum að ekki hafi komið fram með fullgildum hætti hvort sá starfsmaður stefnanda sem sendi stefnda beiðnina um millifærslu hafi haft heimild til að koma fram fyrir hönd stefnanda í þessu sambandi. Vísað er jafnframt til þess að stefndi beri trúnaðarskyldu gagnvart viðskiptamönnum sínum. Greiðslur verði ekki inntar af hendi af bankareikningum viðskiptamanna nema gegn skýrri lagaheimild og ótvíræðum samningi. Stefndi hafi sérstakt eyðublað fyrir þá sem vilji greiða inn á höfuðstól lána en það hafi ekki verið nýtt. Þessar staðhæfingar stefnda hafa viðhlítandi stoð í gögnum málsins og þeim hefur ekki verið hnekkt.

Með tilliti til þessa verður að líta svo á að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda hafi samkvæmt lögum eða af öðrum ástæðum verið skylt að verða við beiðni stefnanda um að millifæra af bankareikningum viðskiptamanna hjá stefnda. Þar með er heldur ekki fallist á þau rök stefnanda að synjun stefnda á millifærslubeiðnum stefnanda hafi verið fyrirsláttur eða ólögmæt háttsemi. Skilyrði skaðabótaskyldu eru því ekki uppfyllt til að viðurkenningarkrafa stefnanda nái fram að ganga. Ber því að sýkna stefnda af henni.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Sparnaðar ehf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.