E-337/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 28. mars 2014, hefur Sparisjóður Norðurlands ses, , Ráðhúsinu Dalvík, höfðað hér fyrir dómi gegn X og Z með stefnu útgefinni 13. desember, en birtri 17. sama mánaðar 2013.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.485.601 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 frá 10. júlí 2009 til greiðsludags, en að auki bankakostnað að fjárhæð 490 krónur. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndu krefjast þess að þeir verði sýknaðir af dómkröfum stefnanda og að hann verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi.

I.

Samkvæmt gögnum aðila eru helstu málsatvik þau að þann 10. október 2003 gaf A, þá til heimilis að [...], út skuldabréf, að fjárhæð 2.400.000 krónur, bundið vísitölu neysluverðs og kjörvöxtum, til forvera stefnanda, Sparisjóðs Svarfdæla. Skuldabréfið var til tíu ára með mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 10. nóvember 2003. Bréfið er með sjálfskuldarábyrgðarákvæði, og voru ábyrgðaraðilar í öndverðu þeir D og stefndi Z.

Í skilmálum skuldabréfsins er m.a. kveðið á um að ábyrgð sjálfskuldarábyrgðaraðila gildi jafnt þótt greiðslufrestur sé veittur af láninu einu sinni eða oftar, þótt breyting verði gerð á vaxtakjörum, þ.m.t. vaxtaálagi. og eins þótt skipt verði um ábyrgðaraðila uns skuldin sé að fullu greidd Þá segir m.a. í 3. tl. skilmálanna: „Standi skuldari ekki í skilum með greiðslu afborgana og/eða vaxta eða vísitöluálags; verði gert árangurslaust fjárnám hjá skuldara eða ábyrgðarmanni að skuld þessari, eins eða fleiri, eða leiti þeir nauðasamninga, þá er heimilt að gjaldfella skuldina án uppsagnar eða tilkynningar ... Ber þá að greiða dráttarvexti af skuldinni í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunndráttarvexti og vanefndaálag, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð frá og með gjaldfellingardegi til greiðsludags.“

Umrætt skuldabréf var gefið út á Dalvík, og ber það númerin 000000-0000 og 1177-74-010063. Með skuldabréfinu fylgdi skjal, sem ber heitið Til ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga. Á skjalið er m.a letrað nafn fyrrnefndra aðila, aðalskuldarans og sjálfskuldarábyrgðaraðilanna, en einnig fyrrgreind fjárhæð skuldabréfsins, svo og nánari skilmálar undir tilteknum áhersluatriðum: Upplýsingar um fjárskuldbindingu sem ábyrgð eða veðheimild tekur til, Ráðstöfun lánsfjár, Upplýsingabæklingur o.fl., Greiðslumat o.fl., Niðurstaða greiðslumats, Úrskurðarnefnd viðskipti við fjármálafyrirtæki. Tekið er fram í fylgiskjalinu að meira en helmingi lánsfjárhæðar skuldabréfsins verði varið til greiðslu á skuldum greiðanda eða annarra hjá Sparisjóðnum, að sjálfskuldarábyrgðarmennirnir staðfesti með undirritun sinni að þeir hafi fengið að kynna sér bækling sparisjóðanna um sjálfskuldarábyrgðir, að greiðslumat eigi ávallt að fara fram sé lánsfjárhæð hærri en 1.000.000 króna, en einnig segir þar: „Sparisjóðurinn tekur fram að greiðslumat tekur einvörðungu til könnunar á fjármálum greiðanda hjá Sparisjóðnum og uppflettingar í opinberri vanskilaskrá. Aðrar upplýsingar um fjárhagslega stöðu greiðanda hefur Sparisjóðurinn ekki undir höndum. Jákvæð niðurstaða greiðslumats felur ekki í sér tryggingu fyrir því að skuldari efni skyldur sínar.“ Í fylgiskjalinu er hakað við reit þar sem segir að niðurstaða greiðslumats bendi til þess að greiðandi geti efnt skuldbindingar sínar. Einnig er skráð að með undirskrift sinni heimili greiðandi lánsins að ábyrgðarmönnum séu veittar upplýsingar um niðurstöðu könnunar á greiðslugetu og að hann heimili einnig að þeim séu kynnt þau gögn sem greiðslumatið byggist á. Loks er í niðurlagi fylgiskjalsins vakin athygli á því að komi upp ágreiningur milli lánveitandans, stefnanda, og ábyrgðarmannanna, sé þeim heimilt að leggja hann fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki.

Umrædd skjöl, skuldabréfið og fylgiskjalið, eru undirrituð á Dalvík 10. október 2003 af aðalskuldara og fyrrnefndum ábyrgðarmönnum, en fylgiskjalið er þó ekki undirritað af aðalskuldaranum. Bæði skjölin eru vottuð, og er óumdeilt að annar vottanna var þáverandi sambýliskona aðalskuldarans.

Auk ofangreindra gagna liggja fyrir í málinu annars vegar skjal sem ber heitið Breyting á ábyrgðarmönnum og hins vegar Umboð, og er það síðarnefnda dagsett í Grindavík þann 4. maí 2005. Fyrrnefnda skjalið, sem er með bréfhaus Sparisjóðs Svarfdæla, er dagsett á Dalvík 2. maí 2005. Er þar vísað til fyrrgreinds skuldabréfs að því er varðar fjárhæð og ábyrgðarmenn. Þar segir reyndar að bréfið hafi verið útgefið 27. október 2003, en síðan segir: „Samkvæmt beiðni greiðanda bréfsins samþykkir Sparisjóðurinn að D ... verði ekki ábyrgðarmaður, þess í stað verði það X. Staða bréfsins í dag er höfuðstóll 2.166.020 kr. Og vanskil frá 10. mars 2004 nemi samtals 573.500 krónum eða samtals 2.739.700.“ Undir skjalið ritar fyrrnefndur aðalskuldari, A, en hann ritar einnig nafn sitt fyrir hönd stefndu sem ábyrgðarmanna „samkv. umboði“, Óumdeilt er að vottar á skjalinu voru starfsmenn Sparisjóðs Dalvíkur. Til grundvallar nafnritun aðalskuldarans er fyrrgreint „Umboð“, en ráðið verður að stefndu hafi sent honum það með faxi frá Grindavík. Samkvæmt efni þess gefa þeir A umboð til að undirrita „sjálfskuldarábyrgð fyrir okkar hönd á skuldabréfi nr. 10063“.

Ágreiningslaust er að Sparisjóður Svarfdæla, forveri stefnanda, hóf innheimtuaðgerðir gagnvart stefnda X vegna vanskila aðalskuldarans á gjalddaga umrædds skuldabréfs þann 10. apríl 2009. Þannig sendi Sparisjóðurinn stefnda X milliinnheimtubréf þann 11. maí 2009, en í niðurlagi þess er tekið fram að skuldabréfið sé gjaldfallið. Þá sendi Sparisjóðurinn stefnda X lokaaðvörunarbréf þann 16. júní 2009, en þar segir að skuldabréfið sé enn í vanskilum þrátt fyrir ítrekaðar tilkynningar, en þar um er vísað til gjalddaga 10. apríl, 10. maí og 10. júní 2009. Er tekið fram í bréfinu að verði vanskilafjárhæðin ekki gerð upp innan tíu daga verði krafan „send lögfræðingi til innheimtu, án frekari frests eða viðvörunar.“

Í stefnu lýsir stefnandi umræddu skuldabréfi og áréttar m.a. að það hafi verið í vanskilum, en í því sambandi tiltekur hann dagsetninguna 10. júlí 2009.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 24. júlí 2009, var aðalskuldara skuldabréfsins, A, veitt heimild til að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar. Með úrskurði sama dómstóls, uppkveðnum 16. nóvember sama ár, var frumvarp aðalskuldarans að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar samþykkt.

Fyrir liggur að sparisjóðsstjóri Sparisjóðs Svarfdæla sendi stefndu í máli þessu erindisbréf, sem dagsett er 6. nóvember 2012. Er í bréfinu m.a. greint frá því að skuldir aðalskuldara skuldabréfsins hafi verið felldar niður vegna fyrrgreinds nauðasamnings. Þá er áréttað að vegna vanskila hafi skuldabréfið verið gjaldfellt, og eru stefndu í framhaldi af því krafðir um efndir vegna sjálfskuldarábyrgðar sinnar á höfuðstól, en einnig á verðbótum og vöxtum. Verður af gögnum ráðið að í kjölfar ritunar erindisbréfsins hafi farið fram viðræður milli lögmanna aðila.

Samkvæmt gögnum sendi stefnandi þann 18. september 2013 á ný innheimtubréf til stefnda X vegna lýstra vanefnda. Er þar áréttað að skuldabréfið hafi verið í vanskilum frá 10. júlí 2009 og sagt að gjaldfelldur höfuðstóll þess nemi 1.476.496 krónum. Því til viðbótar tiltekur stefnandi m.a. að „samningsvextir til 10. júlí 2009“ séu 8.615 krónur og dráttarvextir frá þeim degi til dagsetningar bréfsins séu að fjárhæð 1.051.865 krónur, að banka- og stimpilkostnaður sé að fjárhæð 490 krónur og loks er krafist innheimtuþóknunar.

Fyrir liggur að Fjármálaeftirlitið samþykkti samruna Sparisjóðs Svarfdæla við Sparisjóð Norðurlands ses þann 4. júlí 2013 á grundvelli 1. mgr. 106. gr. laga nr. 161 2002 um fjármálafyrirtæki. Ber nú nafn hins sameiginlega sparisjóðs nafn stefnanda í máli þessu.

Eins og áður sagði höfðaði stefnandi mál þetta þann 17. desember 2013, en það var þingfest 19. sama mánaðar.

II.

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að krafa hans í málinu sé tilkomin vegna lýsts skuldabréfs, útgefins 10. október 2003, og er áréttað að upphaflegir sjálfskuldarábyrgðarmenn þess hafi verið stefndi Z og D.

Stefnandi byggir á því að greiðslumat hafi verið gert vegna útgáfu skuldabréfsins og að niðurstaða þess hafi bent til þess að aðalskuldarinn, A, gæti efnt skuldbindingar sínar líkt og getið hafi verið um á áðurnefndu fylgiskjali „Til ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga“. Stefnandi bendir á að tekið sé fram í greindu skjali að jákvæð niðurstaða greiðslumatsins feli ekki í sér tryggingu fyrir því að aðalskuldarinn efni skyldur sínar og jafnframt að með undirritun sinni hafi sjálfskuldarábyrgðarmennirnir staðfest að þeir hefðu fengið í hendur og kynnt sér bækling sparisjóðanna um sjálfskuldarábyrgðir. Stefnandi byggir á því að með þessu hafi hann farið að reglum Samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001 og af þessum sökum sé stefndi Z bundinn af skuldbindingu sinni sem sjálfskuldarábyrgðaraðili.

Stefnandi byggir jafnframt á því að rúm níu ár séu frá því að stefndi Z ritaði nafn sitt sem ábyrgðarmaður á umrædd skjöl, skuldabréfið og fyrrnefnt fylgiskjal þess, og að hann hafi ekki andmælt efni þeirra.

Stefnandi bendir á að þann 2. maí 2005 hafi aðalskuldari skuldabréfsins, A, undirritað fyrir hönd stefndu, Z og X, skjal um breytingu á ábyrgðarmönnum samkvæmt sérstöku umboði. Stefnandi byggir á því að með þessu hafi stefndi X gengist í sjálfskuldarábyrgð vegna skuldabréfsins í stað ábyrgðarmannsins D, en jafnframt hafi stefndi Z staðfest ábyrgð sína á bréfinu. Stefnandi vísar til þess að efni þessara skjala hafi veitt upplýsingar um höfuðstól og vanskil skuldabréfalánsins og byggir hann á því að umboð stefndu og þar með sjálfskuldarábyrgð þeirra séu gild, enda hafi legið skýrt fyrir að lánið var í vanskilum er þeir tókust á hendur ábyrgðir sínar. Að auki hafi aðalskuldara skuldabréfsins verið fullkunnugt um stöðu lánsins og þar með vanskil þess. Því hafi greiðslumat samkvæmt fyrrnefndu Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, vegna lýstrar breytingar á ábyrgðaraðila skuldabréfsins, ekki verið nauðsynlegt, enda hafi aðalskuldarinn undirritað skjölin fyrir hönd stefndu. Stefnandi áréttar að með umboðinu hafi umboðsmaðurinn, þ.e. aðalskuldarinn, fengið umboð án takmarkana til að takast á hendur skyldu og njóta réttindi ábyrgðarmanna. Hann hafi þannig fengið heimild stefndu til að stofna til gildrar sjálfskuldarábyrgðar fyrir þeirra hönd og undirrita í því skyni öll nauðsynleg skjöl. Og með því að umboðsmaðurinn hafi jafnframt verið aðalskuldari skuldabréfsins hafi verið marklaust að kynna niðurstöðu greiðslumats fyrir honum sjálfum. Þá staðhæfir stefnandi að frumkvæðið að því að stefndi X gerðist sjálfskuldarábyrgðarmaður að láninu hafi komið frá aðalskuldaranum, enda hafi umboðsskjalið ekki verið samið af stefnanda. Stefnandi byggir á því að efni umboðsins hafi ekki verið mótmælt þó svo að kröfum hafi verið beint að stefndu sem ábyrgðarmönnum. Umboðsskjalið hafi auk þess verið undirritað af stefndu tveimur dögum eftir undirritun skjalsins um breytingu á ábyrgðarmönnum og því hafi þeir haft tíma til að kynna sér efni þess. Vísar stefnandi þar um m.a. til 25. gr. samningalaga nr. 7, 1936, en að auki bendir hann á að rúm átta ár séu frá því að þeir undirrituðu umboðsskjalið og hljóti því að teljast tómlæti af þeirra hálfu eða annars þeirra að hafa ekki mótmælt efni þess fyrr, hafi þeir talið brotið á rétti sínum við undirritunina.

Við flutning málsins vísaði stefnandi til laga nr. 150, 2007 um fyrningu kröfuréttinda. Byggir stefnandi á því að lögin gildi um lögskipti aðila, enda hafi ábyrgðir stefndu fyrst orðið virkar við vanskil aðalskuldara skuldabréfsins og gjaldfellingu þess í júlí 2009.

Í ljósi framangreindra atriða byggir stefnandi á því að sjálfskuldarábyrgð stefndu sé gild. Fyrir liggi að umrædd skuld hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir, en stefndu hafi verið send innheimtubréf, m.a. þann 6. nóvember 2012 og 18. september 2013.

Stefnandi bendir á að aðalskuldari skuldabréfsins, A, hafi gert nauðasamning til greiðsluaðlögunar um skuldir sínar og af þeim sökum sé málsókninni ekki beint að honum.

Um lagarök er af hálfu stefnanda vísað til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, sbr. lög nr. 7, 1936. Að auki vísar stefnandi til vanefndaákvæða margnefnds skuldabréfs og til 5. mgr. 16. gr., sbr. 63. gr. b, laga nr. 21, 1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en málið sé rekið skv. XVII. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001. Um málskostnað vísar stefnandi til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991, en um virðisaukaskatt vísar hann til laga nr. 50, 1988. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91, 1991.

Stefndu benda á að stefnandi byggi stefnukröfu sína á því að greiðslufall á skuldabréfi nr. 1177-74-0110063, útgefnu 10. október 2003, hafi orðið 10. júlí 2009, en þá hafi stefnufjárhæðin orðið gjaldkræf samkvæmt 3. gr. skilmála skuldabréfsins. Stefndu byggja á því að þrátt fyrir þessi vanskil hafi stefnandi ekki hafið innheimtuaðgerðir sem slitið gætu fyrningu fyrr en við höfðun málsins þann 17. desember 2013. Stefndu benda á að við höfðun málsins hafi liðið meira en fjögur ár frá því að krafan var gjaldkræf og byggja þeir á að krafan sé því fyrnd samkvæmt 4. tl. 3. gr. laga nr. 14, 1905. Vegna þessa krefjist stefndu sýknu af öllum kröfum stefnanda. Stefndu vísa til þess að samkvæmt 1. mgr. 1. gr. fyrningarlaganna nr. 14, 1905 slíti málsókn fyrningu og byggja á að lögin gildi um þær kröfur sem stefnandi hafi uppi í máli þessu, sbr. 28. gr. laga nr. 150, 2007 um fyrningu kröfuréttinda, en þar sé kveðið á um að síðarnefndu lögin öðlist gildi 1. janúar 2008 og gildi einvörðungu um þær kröfur sem stofnist eftir gildistöku þeirra, en svo sé ekki raunin í þessu máli.

Stefndu byggja sýknukröfu sína jafnframt á því að þeir séu ekki með réttu og á skuldbindandi hátt ábyrgðarmenn að umræddu skuldabréfaláni þar sem stefnandi eða forveri hans hafi ekki, er þeir undirgengust ábyrgðir sínar, farið að reglum um mat á greiðslugetu o.fl. samkvæmt Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, sem gert hafi verið millum Samtaka banka- og verðbréfafyrirtækja fyrir hönd aðildarfélaga sinna, Sambands íslenskra sparisjóða fyrir hönd sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Vísa stefndu þar um einkum á 3. og 4. gr. samkomulagsins og vegna vanrækslu stefnanda séu ábyrgðir þeirra ógildar. Stefndu staðhæfa máli sínu til stuðnings að stefnandi hafi hvorki við lánveitinguna í upphafi og þá sjálfskuldarábyrgð sem þá var veitt né við þá síðari, í maí 2005, gætt að því meginmarkmiði samkomulagsins að þeir sem ábyrgðarmenn gætu gert sér ljósa grein fyrir þeirri áhættu sem þeir tókust á hendur. Byggja stefndu á því að sönnunarbyrðin um þessi atriði hvíli á stefnanda en þá byrði hafi hann ekki axlað. Það sé því á áhættu stefnanda að hafa látið hjá líða í bæði skiptin að meta greiðslugetu útgefanda skuldabréfsins og eftir atvikum að gera stefndu sem ábyrgðarmönnum grein fyrir því ef niðurstaða greiðslumats benti til að aðalskuldarinn gæti ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Vegna þessa séu sjálfskuldarábyrgðirnar ógildar.

Stefndu benda á að í áðurröktu fylgiskjali með skuldabréfinu „Til ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga“, dagsettu 10. október 2003, sé kveðið á um réttindi og skyldur. Þeir benda á að skjalið sé ekki undirritað af aðalskuldara skuldabréfsins þrátt fyrir að þar sé tekið fram að hann heimili að þeim séu veittar tilteknar upplýsingar um greiðslugetu sína. Stefndu benda jafnframt á að stefnandi hafi ekki lagt fram gögn um að greiðslumat hafi verið gert í samræmi við reglur 3. gr. áðurgreinds samkomulags frá árinu 2001 og byggja þeir á því að greiðslumat hafi alls ekki verið gert við hina upphaflegu lánveitingu á árinu 2003, þ.e. áður en stefndi Z undirgekkst sjálfskuldarábyrgð sína. Enn fremur byggja stefndu á því að ekki komi fram í skjalinu Breyting á ábyrgðarmönnum, né í fyrrnefndu umboði, dagsettum 2. og 4. maí 2005, hvaða skuldabréf sé um að ræða. Þeir benda á að samkvæmt gögnum stefnanda hafi skuldabréfið, sem hann reisir kröfur sínar á, á nefndum tíma, í maímánuði 2005, verið í vanskilum í fjórtán mánuði þegar umrædd skjöl voru undirrituð. Hafi samkvæmt því vanskilin hafist þegar á fimmta gjalddaga lánsins og jafnvel fyrr, en lánið hafi verið til tíu ára og fjöldi umsaminna afborgana af því hundrað og tuttugu. Byggja stefndu á því að ekki fáist staðist sú niðurstaða áðurgreinds ætlaðs greiðslumats frá 10. október 2003 á getu aðalskuldarans til að efna skuldbindingar sínar samkvæmt skuldabréfinu. Byggja stefndu á því að í maímánuði 2005 hafi þeim ekki verið kynntar staðreyndir um vanskil aðalskuldarans með fullnægjandi hætti og þar með vangetu hans á greiðslu skuldbindinga sinna. Byggja stefndu á og árétta að ekkert greiðslumat hafi farið fram, í samræmi við umrætt samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, til grundvallar þeirri sjálfskuldarábyrgð sem stefnandi reisir kröfur sínar á, hvorki samkvæmt fyrrnefndu skjali frá 10. október 2003 né þeim gögnum sem undirrituð voru í maímánuði 2005.

Stefndu byggja á því að hafi greiðslumat verið framkvæmt hafi það ekki verið kynnt þeim líkt og reglur kveði á um, en það geti ekki samrýmst tilgangi eða markmiðum greinds samkomulags frá 2001 að skuldarinn/greiðandinn staðfesti sjálfur með undirritun sinni ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanna og skipti þá engu máli hvort hann hafi haft formlegt eða fullnægjandi umboð til þess. Af þessum sökum beri að virða sjálfskuldarábyrgð þeirra samkvæmt margnefndu bréfi frá 2. maí 2005 að vettugi.

Stefndu benda á að fyrir liggi að stefnandi hafi ekki varðveitt gögn sem hafi legið til grundvallar greiðslumati í öndverðu, en þar skipti m.a. máli gögn sem varði framfærslukostnað og önnur útgjöld aðalskuldara. Staðhæfa þeir að slík gögn hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu að aðalskuldarinn gæti ekki efnt skuldbindingar sínar. Stefndu byggja og á því að aðalskuldarinn hefði ekki staðist greiðslumat hefðu fullnægjandi og réttar upplýsingar legið til grundvallar. Verði stefnandi að bera hallann af þeirri óvissu sem um þetta sé svo og því hvort stefndu hefðu gengist í ábyrgðir sínar ef réttilega hefði verið staðið að gerð greiðslumats.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að það sé óheiðarlegt, ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju, sbr. ákvæði 33. og 36. gr. laga nr. 7, 1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, að byggja rétt á fyrrgreindum sjálfskuldarábyrgðum þeirra. Einnig byggja þeir sýknukröfu sína á óskráðum réttarreglum um brostnar forsendur þar sem ljóst sé að fullnægjandi og rétt mat á greiðslugetu aðalskuldara hafi afgerandi og afdráttarlausa þýðingu fyrir upplýsta ákvörðun þeirra um að gangast í ábyrgðir. Þar sem slíkt mat hafi ekki verið framkvæmt hafi stefndu undirgengist ábyrgðir sínar á röngum forsendum.

Stefndu andmæla réttmæti stefnufjárhæðar málsins og byggja á því að gjaldfelldur höfuðstóll umrædds skuldabréfaláns þann 10. júlí 2009 að upphæð 1.476.496 krónur sé ósannaður. Þeir mótmæla enn fremur öllum málsástæðum stefnanda sem röngum og þýðingarlausum. Þá andmæla þeir sérstaklega að þeir hafi sýnt tómlæti við að hafa uppi mótmæli gegn kröfum stefnanda á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar þeirra og um gildi þeirra. Loks andmæla stefndu dráttarvaxtakröfu stefnanda sem vanreifaðri og órökstuddri og krefjast þess að dráttarvextir, ef dæmdir verða, verði ekki dæmdir frá fyrra tímamarki en frá uppkvaðningu dóms þessa.

Varðandi málskostnað vísa stefndu til XXI. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. gr., 1. mgr. 130. gr. og a- og c-lið 1. mgr. 2. gr. 131. gr.

III.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur fyrirsvarsmaður stefnanda, B sparisjóðsstjóri, og Z, en einnig gáfu vitnaskýrslur A og C.

Í máli þessu er ágreiningur með aðilum um gildi ábyrgðaryfirlýsinga sem stefndu undirrituðu eða veittu umboð fyrir vegna skuldabréfs sem útgefið var af aðalskuldara þess, A, vegna láns sem hann fékk hjá forvera stefnanda, Sparisjóði Svarfdæla, þann 10. október 2003.

Fyrir liggur að við útgáfu skuldabréfsins var annar sjálfskuldarábyrgðarmaður þess, D, tengdur þáverandi sambýliskonu aðalskuldarans, en stefndi X, sem kom í hans stað í maí 2005, er líkt og stefndi Z, tengdur aðalskuldaranum fjölskylduböndum.

Ágreiningur er samkvæmt framansögðu með aðilum um gildi þeirra ábyrgðaryfirlýsinga sem undirritaðar voru á árunum 2003 og 2005, en einnig um ákvæði og áhrif Samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, um þýðingu ákvæða samningalaga nr. 7, 1936 og fyrningarlaga nr. 14, 1905 og loks um lagaskil varðandi síðastnefndu lögin gagnvart lögum nr. 150, 2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Fyrir liggur að vanskil urðu á gjalddaga skuldabréfsins 10. apríl 2009 og að forveri stefnanda sendi af því tilefni stefnda X milliinnheimtubréf, sem dagsett er 11. maí sama ár, vegna ábyrgðar hans og tilkynnti þá jafnframt að skuldabréfið hefði verið gjaldfellt. Jafnframt liggur fyrir að forveri stefnanda sendi X lokaaðvörunarbréf þann 16. júní 2009, þar sem segir að skuldabréfið sé enn í vanskilum þrátt fyrir ítrekaðar tilkynningar, og er þar um vísað til gjalddaga 10. apríl, 10. maí og 10. júní 2009. Tekið er fram í bréfinu að verði vanskilafjárhæðin ekki gerð upp innan tíu daga verði krafan „send lögfræðingi til innheimtu, án frekari frests eða viðvörunar.“ Er í þessu viðfangi til þess að líta að í málavaxtalýsingu stefnanda í stefnu segir að aðalskuldari skuldabréfsins hafi vanefnt skuldbindingu sína 10. júlí 2009, en fyrir liggur að aðalskuldaranum var veitt heimild til að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar með úrskurði héraðsdóms 24. júlí 2009. Um viðbrögð forvera stefnanda vegna þessa segir í bréfi hans til stefndu, sem dagsett er 6. nóvember 2012, en bréfið varðar umþrættar sjálfskuldarábyrgðir þeirra samkvæmt lýstu skuldabréfi: „Aðalskuldari hefur farið í gegnum greiðsluaðlögunarferli og hafa skuldir hans að hluta verið felldar niður, en auk þess er ofangreind krafa öll í gjalddaga fallin fyrir vanskil.“ Eru stefndu krafðir um efndir vegna sjálfskuldarábyrgða sinna á höfuðstól skuldabréfsins, en einnig á verðbótum og vöxtum. Af gögnum verður ráðið að stefndi X hafi greitt hluta gjaldfallinna afborgana skuldabréfsins allt frá miðju ári 2005, en í innheimtubréfi stefnanda, dagsettu 18. September 2013, er áréttað að skuldabréfið hafi verið í vanskilum frá 10. júlí 2009 og sagt að gjaldfelldur höfuðstóll þess nemi 1.476.496 krónum. Því til viðbótar tiltekur stefnandi m.a. „samningsvextir til 10. júlí 2009“ 8.615 krónur og dráttarvextir frá þeim degi til dagsetningar bréfsins 1.051.865 krónur, banka- og stimpilkostnaður 490 krónur.

Samkvæmt 4. tölulið 3. gr. laga nr. 14, 1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda fyrnast kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum á fjórum árum. Samkvæmt meginreglu laganna telst upphaf fyrningarfrests frá þeim degi er krafan varð gjaldkræf, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Eins og fyrr var rakið féll skuldin samkvæmt umræddu skuldabréfi í gjalddaga vorið 2009 og voru stefndu þá krafðir um efndir. Verður fallist á með stefndu að þannig hafi krafa stefnanda á hendur stefndu vegna sjálfskuldarábyrgðar þeirra orðið virk í verki og gjaldkræf. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 150, 2007 um fyrningu kröfuréttinda gilda lögin einvörðungu um þær kröfur sem stofnast eftir gildistöku laganna.

Stefnandi hóf ekki innheimtuðgerðir sem slitið gætu fyrningu fyrr en með héraðsdómsstefnu í þessu máli, sem birt var stefndu 17. desember 2013. Samkvæmt heimildarákvæði 3. gr. í skilmálum skuldabréfsins um gjaldfellingu, sbr. 1. málslið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14, 1905, sem gilda að áliti dómsins í þessu máli var krafan þá fyrnd. Ber þegar af þessari ástæðu að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af ofangreindri niðurstöðu verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað óskipt, sem telst hæfilega ákveðinn 790.650 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, X og Z, eru sýknir af öllum kröfum stefnanda, Sparisjóðs Norðurlands ses.

Stefnandi greiði stefndu 790.650 krónur í málskostnað.