E-2549/2015

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 11. mars sl., er höfðað af I-x-x P-x-x, fæddum 22. mars 1971, með aðsetur að Seljavegi 7, Reykjavík, og G-x-x P-x-x, fæddum 5. júní 1997, einnig með aðsetur að Seljavegi 7, á hendur íslenska ríkinu.

Upphaflega var málið höfðað í tvennu lagi, annars vegar með stefnu I-x-x P-x-x á hendur íslenska ríkinu, en hins vegar með stefnu G-x-x P-x-x á hendur íslenska ríkinu. Í þinghaldi 8. desember 2015 voru málin sameinuð með vísan til c-liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Dómkröfur

Stefnendur krefjast þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 29. maí 2015 í máli þeirra, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar 12. júní 2014 um synjun á umsóknum stefnenda um hæli á Íslandi og að stefnendur fái ekki dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga. Einnig krefjast þeir málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnenda.

Málsatvik

Stefnendur eru feðgar og báðir albanskir ríkisborgarar. Þeir segjast hafa flúið land vegna alvarlegra veikinda stefnanda G-x-x P-x-x, sonar stefnanda I-x-x P-x-x. Eiginkona stefnanda I-x-x og dóttir þeirra dvelja enn í Albaníu.

Stefnendur komu hingað til lands í apríl 2014 og sóttu um hæli hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu hinn 10. apríl það ár. Daginn eftir mættu þeir í viðtal hjá Útlendingastofnun og skilaði talsmaður þeirra greinargerð í málum þeirra. Ákvörðun Útlendingastofnunar lá fyrir 12. júní 2014 og var beiðni þeirra um hæli hér á landi sem flóttamenn synjað. Jafnframt var þeim synjað um dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga. Fram kemur í ákvörðun Útlendingastofnunar að í ljósi atvika málsins og þess að umsóknir stefnenda hafi að öllu leyti byggst á veikindum stefnanda G-x-x, hafi þær verið afgreiddar sameiginlega.

Stefnendur kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar til innanríkisráðuneytisins og barst ráðuneytinu greinargerð þeirra 8. júlí 2014. Jafnframt var þar farið fram á frestun réttaráhrifa ákvörðunar Útlendingastofnunar. Talsmaður stefnenda sendi innanríkisráðuneytinu viðbótargögn með bréfum, dagsettum 19. ágúst og 4. september 2014.

Kærunefnd útlendingamála tók til starfa 1. janúar 2015 og var mál stefnenda þá meðal þeirra mála sem voru óafgreidd í ráðuneytinu. Færðist málið þá til kærunefndarinnar í samræmi við 3. gr. a og b laga nr. 96/2002, um útlendinga. Með bréfi 4. mars 2015 féllst kærunefnd útlendingamála á kröfu stefnenda um frestun réttaráhrifa.

Með úrskurði 29. maí 2015 staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar frá 12. júní 2014. Við birtingu úrskurðarins óskuðu stefnendur eftir frestun réttaráhrifa hans og féllst kærunefnd á beiðni þeirra með úrskurðum 9. júlí 2015.

Málsástæður stefnenda og lagarök

Stefnendur kveðast hafa sótt um hæli hér á landi eftir að hafa flúið heimaríki sitt, Albaníu, aðallega vegna bágborinnar og óviðunandi heilbrigðisþjónustu þar. Stefnandi G-x-x glími við alvarlegan og hættulegan geðsjúkdóm, sem þeir telja að ekki verði ráðin bót á né haldið í skefjum án aðkomu sérfróðra aðila. Þar sem enga slíka þjónustu sé að fá í Albaníu telja stefnendur að skilyrði til mannsæmandi lífs verði afar takmörkuð verði þeim gert að snúa aftur til heimalands síns.

Stefnandi I-x-x P-x-x kveðst ekki hafa fengið nauðsynlega aðstoð og faglega greiningu á sjúkdómi sonar síns eða viðeigandi meðferð. Að hans sögn hefur sonur hans, G-x-x P-x-x, ekki fengið þá heilbrigðisþjónustu sem hann telur nauðsynlega vegna þeirrar alvarlegu áráttuhegðunar og þeirra gríðarlegu erfiðleika sem sjúkdómurinn hafi í för með sér. Um aðstæður og heilbrigðisþjónustu í Albaníu vísar hann til þeirra vottorða sem liggja frammi. Bendir hann sérstaklega á vottorð frá 23. júlí 2014 þar sem fram komi að viss greining hafi farið fram á Gleni í Albaníu, en að sú meðferð sem þar hafi staðið til boða hafi ekki borið tilskilinn árangur. Samkvæmt vottorðinu sé stefnandi G-x-x greindur með barnaeinhverfu. Lyfjameðferð og ráðgjöf til foreldra hans hafi ekki getað talist fullnægjandi, auk þess sem stofnunin telji sig ekki geta veitt frekari meðferð.

Stefnendur taka fram að frá árinu 2011 hafi verið starfrækt meðferðarheimili í Albaníu fyrir börn með einhverfu á aldrinum tveggja til tíu ára. Vegna aldurs hafi stefnanda G-x-x ekki staðið sú þjónusta til boða. Slík þjónusta og meðferð hafi heldur ekki verið í boði er stefnendur yfirgáfu heimaland sitt, og enn sé enga sérhæfða þjónustu að fá vegna andlegra veikinda og einhverfu stefnanda G-x-x, sem nú sé 18 ára. Því til stuðnings vísa stefnendur til bréfa frá Heilbrigðisráðuneyti Albaníu og umboðsmanni þar í landi, sem bæði eru dagsett 22. febrúar sl.

Skömmu eftir komuna til Íslands hafi stefnendur fengið faglega ráðgjöf með aðstoð túlks. Mælt hafi verið með því að gripið yrði til stærri aðgerða vegna aðstæðna stefnenda og alvarlegra veikinda stefnanda G-x-x. Hann hafi þá verið 17 ára og fengið meðferð á Barna- og unglingageðdeild Landspítalans í febrúar 2015. Þar hafi hann verið í stífri atferlismeðferð fram að 18 ára aldri, en þá taki við annars konar meðferð fyrir fullorðna einstaklinga. Greiningin, sem stefnandi G-x-x hafi fengið hér á landi, segi til um að hann hafi verið haldinn flogaveiki í bernsku, en síðar einhverfu, áráttu- og þráhyggjuröskun, sem orsakist að einhverju leyti af vefjabreytingum í höfði. Um þetta vísa stefnendur til framlagðs læknisvottorðs frá Ó-kk-þgf Ó. G-kk-þgf, dagsetts 18. mars 2015. Ó-kk-nf lýsi því að veikindi drengsins séu alvarleg og að þau beri að meðhöndla frekar. Telji hann að sú óvissa sem uppi sé geri þeim feðgum erfitt um vik varðandi framkvæmd meðferðar. Þá telji hann nauðsynlegt að sérfræðingar fylgi drengnum eftir og veiti stuðning í formi liðveislu og heimaþjónustu, einhverfuráðgjöf og hvatningu til þátttöku í daglegum virkniúrræðum. Nánari lýsingu á einkennum stefnanda G-x-x sé að finna í framlögðu bréfi sama læknis frá 16. febrúar 2015. Þar segi enn fremur að hætta sé á sjálfskaðandi hegðun og hegðun skaðleg öðrum sé yfirvofandi, jafnframt því sem veita verði áframhaldandi þjónustu til lengri tíma, ásamt ráðgjöf. Auk þess sé stefnandi I-x-x talinn þurfa markvissan stuðning fagmanna vegna alvarlegs vanda sonar hans.

Stefnendur benda á að samkvæmt 2. mgr. 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga, megi veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, geti útlendingur sýnt fram á ríka þörf á vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem viðkomandi yrði vísað til eða vegna annarra atvika sem ekki megi með réttu gera honum að bera ábyrgð á. Skuli þá sérstaklega taka tillit til þess sé um barn að ræða og skuli það sem barni sé fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Þá segi í athugasemdum við frumvarp að lögum nr. 115/2010, um breytingu á 12. gr. f laga nr. 96/2002, að sé ekki sýnt fram á að skilyrðum 44. gr. laganna sé fullnægt, geti komið til þess að útlendingur þarfnist verndar samkvæmt 1. mgr. 45. gr. Sé þá gert ráð fyrir að gefa megi út dvalarleyfi samkvæmt 12. gr. f í sömu lögum, og yrði þá tekið mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé í málum flóttamanna.

Stefnendur byggja á því að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum verði að líta til þess að veikindi stefnanda G-x-x séu grafalvarleg og hættuleg sé ekki rétt staðið að meðferð. Sjúkdómurinn geti verið lífshættulegur og hann sé ekki hægt að meðhöndla rétt í Albaníu. Ríkari þörf sé á vernd þar sem sjúkdómurinn sé langvarandi, auk þess sem meðferð hér á landi sé hafin og árangur einstaklega góður. Synd væri að slíta því góða starfi sem unnist hafi og ekki læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð að svo stöddu. Þá benda stefnendur á að í áðurnefndu frumvarpi til laga nr. 115/2010 sé við það miðað, líkt og í öðrum löndum, að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða sem meðferð sé til við hér á landi en ekki í heimalandi viðkomandi. Tekið sé þar fram að sé um langvarandi sjúkdóm að ræða séu ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi þegar sjúkdómur sé á lokastigi. Jafnframt segi þar að rétt sé að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki sé læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Með vísan til ofanritaðs byggja stefnendur á því að skilyrði 12. gr. f í útlendingalögum hafi verið túlkuð ótæpilega þröngt af stefnda og þannig staðið í vegi fyrir því að stefnendum yrði veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Niðurstaða stefnda sé því efnislega röng og leiði túlkun stefnda til þess að undantekningarregla lagaákvæðisins komi nær aldrei til skoðunar. Tilgangur 12. gr. f sé að ná til þeirra tilvika þegar aðstæður útlendinga uppfylli ekki skilyrði 44. gr. laganna um réttarstöðu flóttamanna, en rík mannúðarsjónarmið standi til þess að þeim verði veitt hér dvalarleyfi. Við mat á mannúðarsjónarmiðum verði að horfa til mannréttindasáttmála Evrópu, mannréttindaákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, og þeirra mannréttindasáttmála sem Ísland sé aðili að.

Þá telji stefnendur að stjórnvöld hér á landi geti ekki fullyrt um aðstæður í heimalandi stefnenda, líkt og gert sé í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála, án nánari athugunar á þeim gögnum sem liggi fyrir. Það sem fram komi opinberlega af hálfu albanskra stjórnvalda, eða í þeim fjölþjóðasamningum sem Albanía sé aðili að og stefndi byggi á, endurspegli ekki það ástand sem við blasi þegar á reyni. Það hafi stefnendur fengið að reyna á eigin skinni og séu þeir furðu lostnir ef ætlunin sé að senda stefnanda G-x-x aftur á stað sem hafi ekki getað bætt líðan hans nema að takmörkuðu leyti með lyfjagjöf. Lyfjagjöf vegna einhverfu sé ekki nægjanlegt úrræði fyrir þann sem þjáist einnig af alvarlegum einkennum þunglyndis, áráttu og öðrum geðtruflunum.

Stefnendur telja jafnframt að stjórnvöld hafi ekki skoðað mál þeirra nægilega vel. Þau hafi ekki lagt raunverulegt mat á þær aðstæður sem stefnendur hafi búið við í Albaníu og hvaða aðstæður bíði þeirra þar. Málefnalegar ástæður fyrir flótta þeirra hafi heldur ekki verið ígrundaðar á þann hátt sem lög segi til um. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum eigi íslenskum stjórnvöldum að vera ljóst að heilbrigðiskerfið í Albaníu sé mjög bágborið og þá sérstaklega á því sviði sem stefnandi G-x-x þurfi á að halda. Það hafi stefnendur reynt og gefi þeir lítið fyrir falleg fyrirheit stjórnvalda varðandi heilbrigðisþjónustu í Albaníu. Þær skýrslur, sem vísað sé til í úrskurði kærunefndar útlendingamála, gefi ekki rétta mynd af því sem raunverulega standi stefnanda G-x-x til boða.

Stefnendur byggja mál sitt á því að stjórnvöld hafi brotið gegn reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og ákvæðum laga nr. 96/2002, um útlendinga, og því beri að ógilda niðurstöðu þeirra. Jafnframt er á því byggt að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 29. maí 2015, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar, brjóti gegn stjórnsýslulögum, einkum 30. og 31. gr. þeirra, og lögum nr. 96/2002, um útlendinga. Úrskurðurinn sé enda haldinn efnisannmörkum vegna skorts á fullnægjandi rannsókn málsins. Sótt hafi verið um frestun réttaráhrifa vegna dómsmáls þessa og hafi kærunefndin samþykkt þá beiðni 9. júlí 2015. Vekja stefnendur sérstaka athygli á eftirfarandi orðum kærunefndar í forsendum úrskurðar í máli G-x-x P-x-x: „Í málinu liggur fyrir að kærandi er á einhverfurófi og hefur sýnt einkenni annarra raskana og þunglyndis. Þrátt fyrir að kærandi hafi verið útskrifaður af göngudeild Barna- og unglingageðdeildar Landspítala Háskólasjúkrahúss (BUGL) þá er hann í áframhaldandi meðferð hér á landi. Samkvæmt vitnisburði sérfræðilæknis BUGL fyrir nefndinni er mikilvægt að sem mest samfella sé í meðferð kæranda og að unnið sé að því jöfnum höndum að efla hans daglegu virkni. Fyrir liggur að allar breytingar á högum kæranda hafa áhrif á andlega líðan hans og því má leiða líkum að því að rof á meðferð hans og flutningur til baka til Albaníu geti valdið honum skaða sem verði ekki auðveldlega bættur. Snúi dómstólar við niðurstöðu kærunefndarinnar þá gæti sé skaði orðið enn meiri með flutningi aftur til Íslands. Kærunefndin telur því rétt, með tilliti til hagsmuna kæranda, að fresta réttaráhrifum úrskurðar nefndarinnar á meðan mál hans er til meðferðar hjá dómstólum.“

Eins og fyrr greinir byggja stefnendur á því að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin við málsmeðferðina þar sem aðstæður hafi ekki verið rannsakaðar nægilega vel og þær skýringar sem stefnendur hafi gefið við skýrslutökur á stjórnsýslustigi hafi ekki hlotið hljómgrunn. Við þessar aðstæður beri að láta umsækjanda njóta vafans. Stjórnvöld geti ekki fullyrt að raunin sé önnur en stefnendur hafi látið í ljós, sbr. 196. mgr. Handbókar um réttarstöðu flóttamanna. Þessi ágalli á málsmeðferð af hálfu Útlendingastofnunar verði ekki leiðréttur af kærunefnd útlendingamála á æðra stjórnsýslustigi. Jafnframt telja stefnendur að stefndu hafi brotið gegn 3. mgr. 50. gr. útlendingalaga, sem kveði á um að stefndu beri við meðferð máls af þessu tagi að afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga af sjálfsdáðum. Svo virðist sem kærunefnd útlendingamála hafi lagt mat Útlendingastofnunar til grundvallar í stað þess að leggja sjálfstætt mat á aðstæður. Í samræmi við ákvæði Handbókar um réttarstöðu flóttamanna skuli framburður hælisleitenda talinn sannur nema að ótvírætt sé sannað að hann sé rangur.

Stefnendur leggja að lokum áherslu á að stefnandi G-x-x sé nú orðinn átján ára og því fullorðinn. Hann geti þó með engu móti séð um sig sjálfur. Stefnandi I-x-x sé á hinn bóginn vinnufús og háskólamenntaður maður sem flúið hafi heimaland sitt og ágæta vinnu í neyð vegna alvarlegra veikinda sonar síns. Báðir telja þeir sér ekki annað fært en að höfða mál þetta til þess að rétta hlut þeirra í þeim aðstæðum sem við þeim blasi.

Kröfum sínum til stuðnings vísa stefnendur til laga nr. 96/2002, um útlendinga, reglugerðar um útlendinga nr. 53/2003, stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, laga um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, Alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 og viðauka hans frá 1967, samnings mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna um borgarleg og stjórnmálaleg réttindi frá 1966, samnings Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð við refsingu frá 1989, reglugerðar ráðsins nr. 343/2003/EB frá 18. febrúar 2003, tilskipunar Evrópubandalagsins nr. 2004/83/EB frá 29. apríl 2004 um lágmarksskilyrði til að ríkisborgarar þriðju landa eða ríkisfangslausir einstaklingar teljist flóttamenn eða menn sem að öðru leyti þarfnist alþjóðlegrar verndar og um inntak slíkrar verndar, tilskipunar nr. 2005/85/EB frá 1. desember 2005 um lágmarkskröfur til málsmeðferðar í aðildarríkjum við veitingu og afturköllun á stöðu flóttamanns og tilskipunar nr. 2003/9/EB frá 27. janúar 2003 um lágmarkskröfur varðandi móttöku hælisleitenda.

Málskostnaðarkrafan er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnenda og kröfum á honum reistum. Telur hann að vandað hafi verið til allrar málsmeðferðar og að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 29. maí 2015 sé ekki háður neinum annmörkum sem leitt geti til ógildingar hans. Hið sama eigi við um ákvörðun Útlendingastofnunar frá 12. júlí 2014. Þá vekur stefndi athygli á því að stefnendur krefjist ekki ógildingar á ákvörðun Útlendingastofnunar. Yrði fallist á kröfu stefnenda stæði ákvörðun Útlendingastofnunar eftir sem áður óhögguð. Þótt stefnendum sé heimilt að haga kröfugerð sinni á þennan veg, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 321/2005, sé ljóst að verði fallist á kröfu stefnenda um að ógilda úrskurð kærunefndarinnar þá beri að líta svo á að kæra stefnenda sé enn til meðferðar fyrir kærunefnd útlendingamála. Ljúka þyrfti málinu þá með nýjum úrskurði, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar. Réttarágreiningi aðila lyki þar af leiðandi ekki með dómi í máli þessu.

Stefndi mótmælir staðhæfingum stefnenda um að rannsóknarregla stjórnsýsluréttar hafi verið brotin þar sem aðstæður stefnenda í heimalandi þeirra hafi ekki verið nægilega vel rannsakaðar og að þær skýringar sem þeir hafi gefið við skýrslutökur hafi ekki hlotið hljómgrunn.

Stefnendur hafi óskað eftir hæli hér á landi á þeim grundvelli að stefnandi G-x-x fái ekki fullnægjandi heilbrigðisþjónustu í Albaníu, en fyrir liggi í málinu að hann sé einhverfur og með flogaveiki, auk þess sem hann þjáist af ýmsum andlegum veikindum. Stefnendur hafi hins vegar ekki borið því við að þeir hafi orðið fyrir ofsóknum eða annarri vanvirðandi eða ómannúðlegri meðferð í heimalandi þeirra af hendi albanskra yfirvalda eða annarra aðila. Þvert á móti hafi komið fram að stefnendur og fjölskylda þeirra hafi búið við góðar aðstæður í höfuðborg landsins, Tirana. Hins vegar hafi líf fjölskyldunnar að miklu leyti snúist um heilsu stefnanda G-x-x, sem hafi stjórnað lífi fjölskyldunnar með hegðun sinni og hótunum um sjálfsskaða, sem og hótunum um að skaða aðra fjölskyldumeðlimi.

Stefndi hafi hagað rannsókn málsins með þeim hætti að unnt væri að varpa upp hlutlægri mynd af aðstæðum í Albaníu. Við rannsókn og úrlausn málsins hafi verið leitað eftir öllum tiltækum gögnum um heilbrigðisþjónustu í Albaníu, og þá sérstaklega um geðheilbrigðisþjónustu. Vísað sé til þeirra gagna í úrskurði kærunefndar. Auk þess hafi tilvitnuð gögn talsmanns stefnenda í greinargerðum hans, bæði hjá Útlendingastofnun og kærunefndinni, verið yfirfarin, sem og tilvitnaðar heimildir í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli stefnenda. Jafnframt hafi vottorð og skýrslur lækna, sem komið hefðu að meðferð stefnanda G-x-x hér á landi, sem og erlendis, verið yfirfarin og Ó-kk-nf G-kk-nf yfirlæknir á Barna- og unglingageðdeild Landspítalans (BUGL) verið kallaður fyrir nefndina, ásamt stefnendum.

Fram hafi komið í þeim gögnum sem skoðuð hafi verið í tengslum við málið að geðheilbrigðisþjónustan í Albaníu sé einkum sniðin að fullorðnum einstaklingum, en minni þjónusta sé í boði fyrir börn. Jafnframt sé skortur á fyrirbyggjandi aðgerðum og snemmtæku inngripi. Á grundvelli framangreindra upplýsinga hafi það verið mat kærunefndar útlendingamála að þar sem stefnandi G-x-x hefði tekið svo vel við sér í meðferð sinni hér á landi, og í ljósi þess að hann væri alveg að verða 18 ára, ásamt því að stefnandi I-x-x hefði fengið þjálfun hjá BUGL, þá væru báðir stefnendur betur í stakk búnir til þess að nýta sér þá þjónustu sem væri í boði í heimalandi þeirra fyrir fullorðna einstaklinga með geðræn vandamál. Stefnandi G-x-x hafi orðið 18 ára 5. júní 2015 og eigi hann því allan rétt á að njóta geðheilbrigðisþjónustu fyrir fullorðna í heimalandi sínu samkvæmt framansögðu. Stefndi vísar í þessu samhengi til framlagðra gagna sem höfð voru til hliðsjónar við meðferð málsins hjá kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun. Þá leggur stefndi áherslu á að stefnendum hafi á báðum stjórnsýslustigum gefist kostur á að taka þátt í að upplýsa málið sem best og koma að sjónarmiðum sínum og gögnum. Stefnendur hafi notið aðstoðar talsmanns sem hafi borið að tryggja að sjónarmið þeirra kæmust sem best til skila, og verði ekki annað séð en að talsmaðurinn hafi gert það með greinargerðum sínum og gögnum, bæði hjá Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála. Það sé hlutverk stefnda, sem úrskurðaraðila í málum er varði alþjóðlega vernd, að skoða hvert og eitt mál hlutlægt og leggja mat á einstaklingsbundna þætti sem eigi við í hverju máli fyrir sig. Mál stefnenda hafi verið skoðað á sama hátt og öll önnur mál sem stefndi hafi til umfjöllunar og afstaða tekin til einstaklingsbundinna þátta sem geti haft áhrif á niðurstöðu þess. Vegna alvarlegra veikinda stefnanda G-x-x hafi mál þeirra verið skoðað enn ítarlegar.

Stefndi ítrekar að stefnendur hafi ekki borið fyrir sig ofsóknir stjórnvalda í Albaníu. Í 100. gr. Handbókar um réttarstöðu flóttamanna komi fram að þegar vernd heimalands standi til boða og ekki sé ástæða til að hafna henni vegna ástæðuríks ótta, þurfi viðkomandi ekki á alþjóðlegri vernd að halda og geti því ekki talist flóttamaður. Í þessu sambandi sé sérstaklega áréttað að stefnandi I-x-x hafi ekki átt við nein veikindi að stríða eftir því sem best sé vitað. Þá hafnar stefndi þeirri staðhæfingu stefnenda að stjórnvald geti ekki fullyrt að raunverulegar aðstæður séu aðrar en stefnendur hafi látið í ljós. Í stefnu sé þessi staðhæfing sögð studd við 196. gr. Handbókar um réttarstöðu flóttamanna. Í ákvæðinu segi hins vegar að það sé almenn regla í lögfræði að sönnunarbyrði hvíli á þeim sem leggi fram kröfu, en þar sem umsækjendur um hæli eigi oft erfitt með að færa sönnur á frásögn sína, sé það sameiginleg skylda stjórnvalds og umsækjanda að komast að raun um staðreyndir málsins og meta þær. Því beri að láta umsækjanda njóta vafans ef frásögn hans virðist trúverðug, nema góðar og gildar ástæður mæli á móti því. Í máli stefnanda I-x-x hafi frásögn hans verið metin trúverðug og í raun ekki dregið í efa að ekki sé nægileg þekking og þjónusta í heimalandi hans fyrir börn eldri en sjö ára, sem greind hafi verið á einhverfurófi. Þó komi fram í gögnum málsins að unnið sé að breytingum og að mikil vakning hafi orðið í landinu um einhverfu eftir að þjónustumiðstöð fyrir einhverfa hafi verið reist í Tirana. Líkt og rakið hafi verið og fram komi í úrskurði kærunefndar útlendingamála hafi þjónusta við einstaklinga með geðræn veikindi verið byggð upp í Albaníu með fullorðna einstaklinga í huga. Stefnandi G-x-x sé nú orðinn 18 ára og teljist því fullorðinn samkvæmt lögum. Því hafi það verið mat stefnda að þjónusta og meðferð sé fyrir hendi í heimalandi stefnenda vegna veikinda stefnanda G-x-x.

Með hliðsjón af framansögðu er því mótmælt af hálfu stefnda að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 3. mgr. 50. gr. laga nr. 96/2002, um útlendinga, eins og haldið er fram í stefnu. Við meðferð málsins hafi stefndi af sjálfsdáðum aflað nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga og málið því verið nægilega rannsakað áður en úrskurður hafi verið kveðinn upp. Vísast þá sérstaklega til umfjöllunar um erlendar skýrslur um ástand geðheilbrigðismála í Albaníu, sem stefndi hafi haft til hliðsjónar við meðferð málsins. Stefndi leggi áherslu á að í 3. og 4. mgr. 50. gr. laga nr. 96/2002 sé ekki lögð fortakslaus skylda á stjórnvöld að eiga samvinnu við eða afla upplýsinga frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna í hverju og einu máli sem sé til meðferðar. Að mati stefnda hafi stjórnvöld hér á landi svigrúm til að meta hvort beita eigi þessari heimild við öflun upplýsinga í hælismálum. Í máli stefnenda hafi það ekki verið talið eiga við að leita eftir slíkri formlegri samvinnu eða upplýsingum þar sem stefndi hafi talið fyrirliggjandi gögn og skýrslur fullnægjandi og málið því fullrannsakað. Ekki hafi heldur verið ástæða til að beina spurningum til Flóttamannastofnunarinnar eða bera gögn undir stofnunina þar sem öðrum vönduðum og áreiðanlegum heimildum hafi verið til að dreifa. Við málsmeðferðina hafi því hvorki verið brotið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 né 3. og 4. mgr. 50. gr. útlendingalaga.

Stefndi mótmælir sem rangri og órökstuddri staðhæfingu stefnenda um að skilyrði 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga, hafi verið túlkuð ótæpilega þröngt og þar með hafi stefndi komið í veg fyrir að stefnendum yrði veitt dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins.

Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. f sé heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi, þótt skilyrðum sé annars ekki fullnægt, standi rík mannúðarsjónarmið til þess eða vegna sérstakra tengsla útlendings við landið. Með vísan til gagna málsins telur stefndi að skilyrði ákvæðisins séu ekki uppfyllt. Í 2. mgr. sömu greinar komi fram að veita megi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða geti útlendingur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til, eða vegna annarra atvika sem ekki megi með réttu gera honum að bera ábyrgð á. Sérstaklega sé tekið fram að taka beri tillit til þess sé um barn að ræða og skuli það sem barni sé fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Í athugasemdum við 2. gr. frumvarps þess sem orðið hafi að lögum nr. 115/2010, um breytingu á lögum nr. 96/2002, sé fjallað ítarlega um þau viðmið sem nefnd séu í 2. mgr. 12. gr. f. Þar segi meðal annars að með ríkri þörf fyrir vernd af heilbrigðisástæðum sé miðað við atriði á borð við það hvort um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða sem meðferð sé til við hér á landi en ekki í heimalandi viðkomandi. Sé um langvarandi sjúkdóm að ræða séu ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi þegar sjúkdómur sé á lokastigi. Jafnframt sé tekið fram að rétt sé að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki sé forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Vegna staðhæfingar stefnenda um að fyrirliggjandi gögn sýni að læknar í Albaníu telji að ekki séu frekari úrræði þar í landi til meðhöndlunar á veikindum stefnanda G-x-x leggur stefndi áherslu á að hann hafi við meðferð málsins á stjórnsýslustigi aflað gagna sem bendi til þess að stjórnvöld í Albaníu séu meðvituð um þann vanda sem sé fyrir hendi í heilbrigðiskerfi landsins og hafi þau, meðal annars með stuðningi Evrópusambandsins, unnið að því síðustu misseri að bæta úr og tryggja betri aðgang að grundvallarheilbrigðisþjónustu. Jafnframt hafi orðið vitundarvakning um einkenni einhverfu í Albaníu og hafi þjónusta og þekking í þeim málaflokki aukist að einhverju leyti með tilkomu miðstöðvar fyrir einhverfa í höfuðborg landsins. Gögnin bendi til þess að lítið sé um úrræði fyrir börn eldri en sjö ára, þótt markvisst sé unnið að úrbótum í þeim efnum. Auk þess sé þjónusta við fullorðna sem þjáist af geðrænum veikindum fyrir hendi. Geðheilbrigðisþjónustan sé jafnframt talin betri í höfuðborginni en á landsbyggðinni, en stefnendur og fjölskylda þeirra búi einmitt við ágætar aðstæður í höfuðborginni. Telur stefndi að úrræði til meðhöndlunar geðsjúkdóms stefnanda G-x-x séu fyrir hendi í heimalandi hans, þótt ljóst sé að geðræn einkenni hans séu alvarleg og að hann þurfi talsverða eftirfylgni og aðstoð sérfræðinga til að halda sjúkdómnum í skefjum.

Stefndi byggir á því að með því að endursenda stefnendur til Albaníu sé hvorki brotið gegn ákvæðum 6. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi né heldur gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í framangreindum ákvæðum felist ekki skylda ríkja til þess að veita einstaklingum hæli eða dvalarleyfi vegna þess eins að kringumstæður einstaklings, meðal annars heilsufar og lífslíkur, kynnu að versna við brottflutning til heimalands. Enn síður eigi það við um þá sem tengdir séu fjölskylduböndum einstaklingum sem stríði við sjúkdóma. Mannréttindadómstóll Evrópu hafi komist að þeirri niðurstöðu í fjölda mála að aðeins í undantekningartilvikum, þegar afar rík mannúðarsjónarmið liggi til grundvallar, geti slík skylda skapast fyrir ríki. Þá hafi dómstóllinn beitt þröngri túlkun um það hvað teljist rík mannúðarsjónarmið í þessu samhengi, sbr. til dæmis í málum nr. 44599/98, B-x-x gegn Bretlandi, nr. 26565/05, N gegn Bretlandi, og nr. 65692/12, Tatar gegn Sviss.

Þrátt fyrir að einhverfa sé þroskaröskun sem í eðli sínu sé ekki tímabundið ástand bendir stefndi á að hún verði hvorki talin skyndilegt né lífshættulegt ástand sem réttlæti vernd af heilbrigðisástæðum samkvæmt 12. gr. f laga nr. 96/2002. Gögn málsins beri með sér að nokkrum árangri hafi verið náð í að bæta líðan stefnanda G-x-x og vinda ofan af alvarleika veikinda hans hjá meðferðaraðilum hér á landi, auk þess sem stefnandi I-x-x hafi fengið þjálfun og leiðsögn um hvernig best sé að veita syninum stuðning í daglegu lífi. Stefnendur búi við góðar félagslegar aðstæður í heimalandi sínu og gögn varðandi almennar aðstæður sýni að unnið sé að úrbótum í heilbrigðiskerfi landsins með virkum hætti. Þá sé stefnandi G-x-x nú orðinn fullorðinn samkvæmt lögum og hafi því rétt á að nýta sér þjónustu sem sannanlega sé til staðar fyrir fullorðna í Albaníu. Því verði, að mati stefnda, ekki annað séð en að í heimalandi stefnenda sé fyrir hendi þjónusta og meðferð við veikindum stefnanda G-x-x. Með hliðsjón af þessu og framangreindri dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu sé það mat stefnda að veikindi stefnanda G-x-x séu ekki nægur grundvöllur til að veita stefnendum dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Stefndi bendir loks á að í úrskurði kærunefndar útlendingamála sé ítarlega gerð grein fyrir lagagrundvelli og lögskýringargögnum og málefnaleg afstaða sé tekin á grundvelli fyrirliggjandi gagna í málinu. Því mótmælir stefndi sem rangri og órökstuddri þeirri fullyrðingu stefnenda að rökstuðningi hafi verið áfátt í málinu. Af sömu ástæðu er því mótmælt að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 29. maí 2015 brjóti gegn 30. og 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og lögum nr. 96/2002, um útlendinga, og að hann sé haldinn efnisannmörkum vegna skorts á fullnægjandi rannsókn málsins. Þvert á móti byggir stefndi á því að mál stefnenda hafi verið nægilega rannsakað og að gætt hafi verið að öllum málsmeðferðarreglum framangreindra laga. Stefndi leggur jafnframt áherslu á að ekkert hafi komið fram undir meðferð málsins sem gefi ástæðu til að líta svo á að skilyrði 12. gr. f laga nr. 96/2002 séu uppfyllt.

Að öllu framansögðu virtu beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnenda.

Niðurstaða

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála 29. maí 2015 var staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar í máli stefnenda, I-x-x P-x-x og G-x-x P-x-x, um synjun beiðni þeirra um hæli á Íslandi sem flóttamönnum og um synjun dvalarleyfis á grundvelli 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga. Stefnendur málsins leitast eftir því að fá ógiltan úrskurð kærunefndar, en krefjast á hinn bóginn ekki ógildingar á ákvörðun Útlendingastofnunar. Þótt ekki séu gerðar athugasemdir við kröfugerð stefnenda að þessu leyti er engu að síður ljóst að ákvörðun Útlendingastofnunar stæði óbreytt yrði krafa stefnenda tekin til greina, sbr. dóm Hæstaréttar 9. febrúar 2006 í máli nr. 321/2005.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Samkvæmt 3. mgr. 50. gr. laga nr. 96/2002, um útlendinga, ber Útlendingastofnun að afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga af sjálfsdáðum þegar teknar eru ákvarðanir samkvæmt 1. og 2. mgr. sömu lagagreinar, meðal annars í málum um vernd gegn sendingu úr landi, réttarstöðu flóttamanns og hæli. Af ákvörðun Útlendingastofnunar í máli stefnenda verður ráðið að stofnunin hafi leitað aðgengilegra upplýsinga varðandi málið eins og kostur var. Þá kemur fram í ákvörðun Útlendingastofnunar að við mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda I-x-x hafi verið litið til þess hvort frásögn hans fengi stuðning í gögnum málsins, bæði almennum gögnum um aðstæður í heimalandi og í þeim gögnum er varða stefnendur beint. Til viðbótar við greinargerð stefnenda og framlögð gögn af þeirra hálfu byggði Útlendingastofnun á skýrslu bresku Landamærastofnunarinnar um Albaníu frá 30. mars 2012, skýrslu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar frá 2013 og upplýsingum af vefsvæði The Albanian Children Foundation. Var það mat Útlendingastofnunar að framburður stefnanda I-x-x væri trúverðugur.

Samkvæmt 4. mgr. 3. gr. b í útlendingalögum skal kærunefnd útlendingamála meta að nýju alla þætti máls. Stefnendum var gefinn kostur á að skila inn greinargerð og leggja fram frekari gögn fyrir kærunefndinni. Fram kemur í úrskurði nefndarinnar að stefnendur hafi komið fyrir nefndina, ásamt yfirlækni barna- og unglingageðdeildar Landspítala - háskólasjúkrahúss, og greint frá máli þeirra í samræmi við 5. mgr. 3. gr. b sömu laga. Þá kemur fram að við meðferð málsins fyrir kærunefndinni hafi borist gögn um heilsufar stefnanda G-x-x frá félagsráðgjafa, barna- og unglingageðlækni og yfirlækni á barna- og unglingageðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss. Loks er gerð grein fyrir því í niðurstöðu kærunefndarinnar að nefndin hafi meðal annarra gagna skoðað sameinaðar 2., 3. og 4. skýrslur utanríkisráðuneytis Albaníu til nefndar Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins frá 2009, könnun Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar um almannaviðhorf til geðheilsu í Albaníu frá 2009, stöðuskýrslu ráðs Evrópusambandsins um þróun mála í Albaníu í tengslum við aðildarumsókn þeirra frá 2014, skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um mannréttindi í Albaníu frá 2014, skýrslu Evrópuráðsins um fjármögnun heilbrigðiskerfis Albaníu og spillingu innan þess frá 2010 og skýrslu sem birtist í albönsku læknatímariti árið 2013 um stöðu barna með einhverfu í borginni Shkodra. Um niðurstöðu kærunefndarinnar vísar hún til þeirra gagna sem farið var yfir við vinnslu máls stefnenda, sem og til 6. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 3. og 24. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, dómafordæma Mannréttindadómstóls Evrópu og viðeigandi ákvæða laga nr. 96/2002, um útlendinga.

Með hliðsjón af ofanrituðu verður ráðið að á báðum stjórnsýslustigum hafi mál stefnenda verið rannsakað og aðgengilegra upplýsinga aflað af sjálfsdáðum, bæði af Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála. Verður ekki séð að Útlendingastofnun eða kærunefnd útlendingamála hafi látið hjá líða að afla upplýsinga sem máli gátu skipt við niðurstöðu málsins. Samkvæmt því verður ekki fallist á að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin. Þá verður ekki annað séð en að kærunefnd útlendingamála hafi lagt sjálfstætt mat á mál stefnenda í samræmi við ákvæði 4. mgr. 3. gr. b laga nr. 96/2002 og 1. mgr. 30. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefnendur reisa kröfur sínar einnig á því að skilyrði 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga, hafi verið túlkuð ótæpilega þröngt og með þeim hætti hafi verið staðið í vegi fyrir því að stefnendum yrði veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Samkvæmt tilvitnuðu ákvæði er gert ráð fyrir því að heimilt sé að veita útlendingi dvalarleyfi hér á landi þótt ekki sé fullnægt öllum skilyrðum 11. gr. laganna, ef rík mannúðarsjónarmið standa til þess eða vegna sérstakra tengsla hans við landið. Þá má veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf á vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn er að ræða og skal þá það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi.

Eins og fram hefur komið var það mat Útlendingastofnunar í máli stefnenda að framburður stefnanda I-x-x hafi verið trúverðugur í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga, bæði almennra upplýsinga og upplýsinga sem varða stefnendur beint. Ekki verður annað lesið úr úrskurði kærunefndar útlendingamála en að framburður stefnanda I-x-x hafi einnig verið metinn trúverðugur með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fyrir lágu. Hins vegar var ekki fallist á að skilyrði 12. gr. f laga nr. 96/2002 væru uppfyllt, hvorki af Útlendingastofnun né kærunefndinni.

Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 115/2010, um breytingar á lögum nr. 96/2002, kemur fram, um breytingar sem þá voru gerðar á 12. gr. f, að með þeim séu lögfest viðmið um það hvenær dvalarleyfi skuli veitt af mannúðarástæðum. Ekki sé þó um tæmandi talningu að ræða, því veita verði stjórnvöldum svigrúm til mats á því hvenær rétt sé að veita dvalarleyfi samkvæmt greininni. Þá segir þar að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé, í samræmi við framkvæmd í öðrum löndum, miðað við atriði á borð við það hvort um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða sem meðferð sé til við hér á landi en ekki í heimalandi viðkomandi. Sé sjúkdómur langvarandi séu ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi þegar sjúkdómur sé á lokastigi. Jafnframt sé rétt að líta til þess hvort meðferð sé hafin hér á landi og ekki sé læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans. Hvað varðar orðalag ákvæðisins um erfiðar almennar aðstæður í heimalandi eða önnur atvik sem ekki megi með réttu gera útlendingi að bera ábyrgð á, segir að vísað sé til alvarlegra aðstæðna í heimalandi, til að mynda viðvarandi mannréttindabrota eða þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Rétt þyki að hafa þetta almenna ákvæði í 12. gr. f til viðbótar við ákvæði VII. kafla laganna, því beiting þess fari eftir mati á öllum aðstæðum. Ákvæðið geti tekið til óvenjulegra aðstæðna á borð við náttúruhamfarir eða langvarandi stríðsástand í heimaríki, en tæki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Þá kemur fram að sé útlendingur barn verði, í samræmi við framkvæmd annars staðar, að taka tillit til þess hvernig aðstæður séu í heimalandi, til að mynda hvort framfærsla barns sé örugg og hvort forsjáraðilar séu til staðar sé barni synjað um dvalarleyfi.

Við mat á því hvort skilyrði 12. gr. f laga nr. 96/2002 séu uppfyllt þarf samkvæmt framanrituðu að fara fram heildstætt mat með hliðsjón af framangreindum sjónarmiðum. Í niðurstöðu Útlendingastofnunar í máli stefnenda segir að með vísan til gagna málsins og þeirra upplýsinga sem stofnunin hafi aflað sér vegna málsins sé ljóst að einhverfa sé langvinnur sjúkdómur. Einhverfa sé hins vegar ekki skyndilegur eða lífshættulegur sjúkdómur. Stefnendur leggja fram í máli þessu, meðal annarra gagna, vottorð frá heilbrigðisyfirvöldum í Albaníu, dagsett 4. ágúst 2014. Í vottorðinu kemur fram að í landinu sé ekki fyrir hendi heilbrigðisþjónusta fyrir einhverfu hjá einstaklingum á aldrinum fjórtán til átján ára. Hins vegar kemur fram í niðurstöðu Útlendingastofnunar að samkvæmt læknaskýrslum hafi stefnandi G-x-x verið í lyfjameðferð frá þrettán ára aldri og að albanskir læknar hafi notið ráðgjafar frá ítölskum tauga- og barnalækni og hollenskum sálfræðingi. Af því leiði að stefnandi G-x-x hafi notið sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í Albaníu, með aðkomu erlendra sérfræðinga. Þá segir þar að samkvæmt framburði stefnanda I-x-x sé framfærsla stefnanda G-x-x örugg í heimalandi þeirra. Á grundvelli framangreindra upplýsinga var það mat Útlendingastofnunar að skilyrði væru ekki fyrir hendi til þess að veita dvalarleyfi á grundvelli oftnefnds ákvæðis, hvorki með vísan til mannúðarsjónarmiða né sérstakra tengsla stefnenda við Ísland.

Í úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli stefnenda kemur einnig fram að þau gögn sem nefndin hafi farið yfir við meðferð málsins hafi bent til þess að stjórnvöld í Albaníu séu meðvituð um vanda heilbrigðiskerfisins í landinu og hafi, meðal annars með stuðningi Evrópusambandsins, unnið að því að bæta úr og tryggja betra aðgengi að grundvallarheilbrigðisþjónustu. Jafnframt er tekið fram að aukin vitundarvakning hafi verið í Albaníu um einhverfu og að þjónusta og þekking í þeim málaflokki hafi aukist að einhverju leyti með tilkomu miðstöðvar fyrir einhverfu í höfuðborg landsins. Gögnin bendi til þess að lítið sé um úrræði fyrir börn eldri en sjö ára sem greinst hafi á einhverfurófi, en að þjónusta við fullorðna með geðræn vandamál sé fyrir hendi. Þau gögn sem vísað er til í úrskurði kærunefndarinnar í máli stefnenda eru lögð fram í íslenskri þýðingu í máli þessu, og styðja það sem fram kemur í úrskurðinum. Þá er rakið í niðurstöðu kærunefndarinnar að stefnandi G-x-x hafi hlotið meðferð á barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Í vitnisburði yfirlæknis deildarinnar, sem mætt hafi fyrir kærunefndina 22. apríl 2015, hafi komið fram að staða stefnanda G-x-x væri mun betri en fyrir innlögn á legudeild, en að hann muni þó áfram þurfa talsverða eftirfylgni og aðstoð sérfræðinga til að halda utan um daglegt líf og halda einkennum í skefjum. Eftir það þurfi hann stuðning við daglegar athafnir og liðveislu til að stuðla að virkni og félagslegri þátttöku. Hafi yfirlæknirinn talið líklegt að stefnandi G-x-x myndi alltaf þurfa einhvern stuðning í daglegu lífi. Þá er í niðurstöðu nefndarinnar rakið að einhverfa verði hvorki talin skyndilegt né lífshættulegt ástand sem réttlæti vernd af heilbrigðisástæðum samkvæmt 12. gr. f laga nr. 96/2002. Nokkrum árangri hafi verið náð í að bæta líðan stefnanda G-x-x hér á landi og stefnandi I-x-x hafi fengið þjálfun og leiðsögn um hvernig best sé að veita stefnanda G-x-x stuðning í daglegu lífi. Stefnendur búi við góðar félagslegar aðstæður í heimalandi sínu og gögn sýni að unnið sé að úrbótum í heilbrigðiskerfi Albaníu. Stefnandi G-x-x hafi orðið átján ára 5. júní 2015 og geti hann því nýtt sér þjónustu fyrir fullorðna. Að framangreindu virtu dregur kærunefndin þá ályktun að í heimalandi stefnenda sé fyrir hendi þjónusta og meðferð sem með aukinni þekkingu og reynslu verði hægt að nýta á markvissan hátt til hagsbóta fyrir stefnanda G-x-x. Jafnframt kemur fram í niðurstöðu kærunefndarinnar að hún telji niðurstöðu nefndarinnar í máli stefnenda ekki brjóta gegn 3. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, né gegn íslenskri löggjöf um börn.

Stefnendur byggja einnig á því að þær skýrslur sem vísað sé til í úrskurði kærunefndar útlendingamála gefi ekki rétta mynd af þeirri heilbrigðisþjónustu sem raunverulega standi stefnanda G-x-x til boða í Albaníu, og að stjórnvöld geti ekki fullyrt að raunin sé önnur en stefnendur hafi látið í ljós. Halda stefnendur því fram að þessi ágalli á málsmeðferðinni af hálfu Útlendingastofnunar hafi ekki verið leiðréttur af kærunefndinni. Í samræmi við það sem fram kemur í ákvörðun Útlendingastofnunar um að framburður stefnanda I-x-x hafi verið metinn trúverðugur verður ekki séð að stofnunin hafi, við ákvörðun sína, byggt á því að aðstæður í Albaníu séu með öðrum hætti en haldið er fram af hálfu stefnenda.

Auk ofanritaðs telur dómurinn að við úrlausn málsins beri að líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu. Stefndi vísar til þriggja dóma Mannréttindadómstólsins, þar á meðal dóms í máli nr. 65692/12, Tatar gegn Sviss, sem kveðinn var upp 14. apríl 2015. Í því máli ítrekar dómstóllinn fyrri afstöðu um að almennt geti útlendingar sem eigi við alvarleg veikindi að stríða ekki átt kröfu til hælis eða dvalarleyfis í tilteknu landi í því skyni að njóta góðs af heilbrigðiskerfi þess, félagslegri aðstoð eða annarri þjónustu sem þar er í boði. Það að lífslíkur umsækjanda minnki töluvert við að honum sé neitað um hæli eða dvalarleyfi feli eitt og sér ekki í sér brot á 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá heyri það til undantekninga að brottvísun útlendings sé talin fela í sér brot á 3. gr. sáttmálans, á grundvelli þess að meðferð við veikindum sé lakari í heimalandi en í því ríki þar sem sótt sé um hæli eða dvalarleyfi, og þá aðeins af ríkum mannúðarástæðum. Í umræddu máli var um að ræða umsækjanda sem þjáðist af langvarandi andlegum veikindum. Fram kemur í dóminum að ef heilsa umsækjanda versnaði gæti það leitt til þess að hann yrði sjálfum sér eða öðrum að skaða. Var það mat dómstólsins að raunveruleg áhætta væri þó ekki næg til þess að brottvísun viðkomandi fæli í sér brot á 3. gr. sáttmálans, enda var meðferð við veikindum umsækjanda fyrir hendi í heimalandi hans. Þrátt fyrir að meðferðin þar væri síðri en sú sem hann nyti í umsóknarríki fæli það ekki í sér brot á 3. gr. sáttmálans. Vísar dómstóllinn um þetta til fyrri dóms í máli nr. 44599/98, B-x-x gegn Bretlandi, sem kveðinn var upp 6. febrúar 2001. Því var það niðurstaða dómstólsins að þrátt fyrir alvarleika veikinda umsækjanda og hættu á að ástand hans versnaði væru ekki svo rík mannúðarsjónarmið fyrir hendi að brottvísun fæli í sér brot á 3. gr. sáttmálans.

Með hliðsjón af ofanrituðu og þeim sjónarmiðum sem rakin eru í framangreindum dómi Mannréttindadómstóls Evrópu verður ekki fallist á það með stefnendum að úrskurður kærunefndar útlendingamála, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar í máli þeirra, feli í sér brot á 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Loks hefur ekkert komið fram í málinu um að aðrar aðstæður eða atvik í heimalandi stefnenda leiði til þess að þeir þarfnist verndar á grundvelli 12. gr. f laga nr. 96/2002.

Ekki hefur annað verið leitt í ljós en að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála hafi verið reist á málefnalegum sjónarmiðum og að stjórnvöld hafi við þær ákvarðanir gætt að þeim sjónarmiðum sem fram koma í 1. mgr. 44. gr., 45. gr. og 12. gr. f laga nr. 96/2002, um útlendinga, sem og að þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið í dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu. Hinar umdeildu stjórnvaldsákvarðanir eru því hvorki haldnar form- né efnisannmörkum. Stefnendum hefur þar af leiðandi ekki tekist að sýna fram á ólögmæti ákvörðunar Útlendingastofnunar frá 12. júní 2014 né úrskurðar kærunefndar útlendingamála frá 29. maí 2015.

Meðal gagna málsins er svar frá heilbrigðisráðuneyti Albaníu, dagsett 22. febrúar 2016, við erindi E-x-x P-x-x, móður stefnanda G-x-x, um stofnanir og sérhæfða þjónustu á sviði andlegrar heilsu sem veiti þjónustu fyrir fólk eldra en átján ára með raskanir á einhverfurófi. Í svari ráðuneytisins kemur fram að slík þjónusta sé ekki fyrir hendi í hinum opinbera heilbrigðisgeira Albaníu. Þrátt fyrir umrætt svar ráðuneytisins sýna gögn málsins að geðheilbrigðisþjónusta fyrir fullorðna einstaklinga með einhverfu sé fyrir hendi í Albaníu, og verður af þeim ekki annað ráðið en að stefnandi G-x-x eigi aðgang að þeirri þjónustu við endurkomu til landsins. Vísast hér einkum til skýrslu bresku landamærastofnunarinnar sem liggur frammi í málinu. Jafnframt ber að nefna ársskýrslu umboðsmanns þjóðarinnar Albaníu, en þar segir að þrátt fyrir að heilbrigðisþjónustu fyrir fólk með geðheilbrigðisvandamál sé enn nokkuð ábótavant í Albaníu sé það eitt af mikilvægust verkefnum umboðsmanns að ráða þar bót á, og hafi Evrópusambandið sett það sem forgangsatriði í Albaníu.

Samkvæmt öllu framanrituðu er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfum stefnenda í máli þessu. Við aðalmeðferð málsins féll stefndi frá kröfu sinni um málskostnað úr hendi stefnenda og verður hann því ekki dæmdur.

I-kk-nf E-kk-nf dómstjóri kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnenda, I-x-x P-x-x og G-x-x P-x-x, í máli þessu.

I-kk-nf E-kk-nf