E-159/2008

Mál þetta var höfðað 22. maí 2008 og tekið til dóms 13. mars 2009. Stefnandi er Art sérsmíði, Melkoti í Hvalfjarðarsveit, en stefndi er S-kk-nf S-kk-nf, Eiðisvatni 1 í sama sveitarfélagi.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.504.004 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 29. febrúar 2008 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað.

I.

Árið 2007 tók stefnandi að sér fyrir stefnda að reisa tvílyft timburhús á lóð hans að Eiðisvatni 1 í Hvalfjarðarsveit. Um er að forsniðið hús frá norskum framleiðanda, en húsið var flutt til landsins af RC húsum ehf.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi tekið að sér verkið í tímavinnu. Eftir að hafa kynnt sér teikningar af húsinu, sem sýndu útlit hússins, innra skipulag og helstu deili- eða þversnið, kveðst stefnandi hafa áætlað að verkið tæki 8–10 vikur ef engar tafir yrðu og allt gengi að óskum við að setja húsið saman. Einnig kveðst stefnandi hafa talið að lágmarkskostnaður við að reisa húsið yrði 4.000.000 króna auk virðisaukaskatts. Stefndi heldur því á hinn bóginn fram að stefnandi hafi gert sér munnlega fast tilboð um að vinna verkið fyrir 3.500.000 til 4.000.000 króna, en ekkert hafi verið rætt um hvort virðisaukaskattur væri innifalinn í tilboðinu.

Stefnandi hóf vinnu sína við verkið 14. ágúst 2007 og fyrir liggur að þeir starfsmenn sem unnu verkið eru ófaglærðir ef frá er talinn einn starfsmaður sem er með sveinspróf í skipa- og bátasmíði. Byggingarstjóri starfaði ekki við verkið en stefnandi heldur því fram að hann hafi sinnt eftirliti og verið til ráðgjafar.

Með málsaðilum er verulegur ágreiningur um framvindu verksins. Heldur stefnandi því fram að ýmsar tafir hafi orðið en flestum fullyrðingum í þá veru er mótmælt af hálfu stefnda. Það sem stefnandi hefur bent á í þessum efnum er að vinnurafmagn á byggingarstað hafi verið alls ófullnægjandi. Hafi þetta valdið því að stefnandi hafi ekki getað beitt af fullu afli annars ágætum tækjakosti sínum. Stefndi tekur hins vegar fram að hann hafi bætt úr þessu með því að fá kapal skömmu eftir að verkið hófst eða 22. ágúst 2007 sem tryggði næga raforku. Jafnframt bendir stefnandi á að stefndi hafi lagt í vinnu við að opna pakkningar af grindarefni sem kom merkt frá framleiðanda til að flýta fyrir vinnu við verkið. Þetta hafi hins vegar haft þveröfug áhrif þar sem merkingar á grindarefni hafi veðrast af og töluverður tími farið í að mæla upp hvert stykki til að finna út númeraröðun grindarefnis eftir stykkjaskrá framleiðandans. Þessu hefur stefndi andmælt og vísar til þess að verkið hafi gengið greiðlega fyrir sig í upphafi þess. Þannig hafi verið búið að reisa alla veggi, klæða spónaplötur á neðri hæð, reisa milligólf og klæða og reisa útveggi á efri hæð 19. ágúst 2007. Þá telur stefnandi að tafir hafi orðið þar sem glugga í eldhúsi og svalagólfi yfir inngangi var breytt, auk þess sem stálbitar í burðarvirki fyrir efra gólf fylgdu ekki húsinu og varð að smíða þá sérstaklega. Jafnframt hafi þakklæðning og annað byggingarefni ekki skilað sér tímanlega. Loks hafi teikningar verið ófullnægjandi í ýmsum atriðum.

Stefndi tekur á hinn bóginn fram að verkið hafi tafist hjá stefnanda þar sem hann hafi á byggingartímanum verið að sinna ýmsum öðrum verkum. Þetta hafi valdið því að starfsmenn stefnanda hafi oft horfið af byggingarstað með verkfæri sín, en þeim hafi síðan þurft að stilla upp aftur. Einnig hafi ýmis mistök orðið við verkið hjá stefnanda sem tekið hafi tíma að lagfæra. Í þeim efnum er nefnt að opnanlegur gluggi hafi ranglega verið settur á neðri hæð, spónaplötur hafi verið festar öfugum megin á einn vegg og klæðning hafi ekki verið rétt sett saman.

Í lok janúar 2008 hætti stefnandi vinnu við verkið vegna ágreinings málsaðila um uppgjör. Þá var ólokið að setja þakplötur á austurhlið hússins, ganga frá kringum kvist hjá svölum, setja klæðningu við svalir og kvist á austurhlið, ganga frá þakkanti við svalir og kvisti á vesturhlið og loka svölum. Jafnframt heldur stefndi því fram að ýmsir gallar hafi verið á verkinu.

II.

Stefndi greiddi stefnanda þrjá reikninga vegna verksins, en um er að ræða reikning útgefinn 27. ágúst 2007 að fjárhæð 1.690.990 krónur, reikning útgefinn 26. september sama ár að fjárhæð 1.616.873 krónur og reikning útgefinn 15. nóvember sama ár að fjárhæð 1.616.247 krónur. Samtals nemur fjárhæð þessara reikninga 4.924.110 krónum, sem skiptist í efniskostnað að fjárhæð 324.587 krónur, vinnu að fjárhæð 3.630.521 króna og virðisaukaskatt að fjárhæð 969.002 krónur. Í reikningum þessum er ekki að finna sundurliðun á tímafjölda en í tveimur af reikningunum segir að unnið sé samkvæmt tilboði.

Eftir að stefnandi fór frá verkinu gaf hann út reikning 29. janúar 2008 á hendur stefnanda að fjárhæð 4.504.004 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Reikningur þessi var eingöngu vegna vinnu og honum fylgdi eftirfarandi sundurliðun fyrir verkið í heild sinni:

Dags. Einingaverð kr. Klst. Alls

15.–30. ágúst Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 488 2.342.400

11.–25. sept. Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 317 1.521.600

19.–29. okt. Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 269 1.291.200

1.–21. nóv. Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 374 1.795.200

1.–10. des. Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 198 950.400

14.–21. janúar Unnið við Eiðisvatn 1 4.800 124 595.200

Samtals 1770 8.496.000

Þegar greitt

27. ágúst Reikningur 1.399.998

26. sept. Reikningur 1.559.999

15. nóv. Reikningur 1.559.999

Alls greitt 3.976.004

Ógreitt 20. janúar 3.976.004

22.–29. janúar Unnið við Eiðisvatn 4.800 110 528.000

Alls ógreitt við verklok 4.504.004

Stefnandi hefur lagt fram dagbækur þar sem verkinu er lýst og fjöldi vinnustunda starfsmanna skráður. Hefur H-kk-nf H-kk-nf, stjórnarformaður stefnanda, staðfest fyrir dómi að hann eða starfsfólk fyrirtækisins hafi fært skráðar vinnustundir úr dagbókinni á fylgiblað með umdeildum lokareikningi stefnanda. Úr dagbók fyrir árið 2007 hafa verið rifnar blaðsíður fyrir daganna 16. ágúst til 5. september. Að nokkru leyti má þó greina tímaskráningu fyrir það tímabil. Að þessu gættu eru eftirtaldir tímar skráðir á verkið:

Dags. Tímar

14.–30. ágúst 116

11.–25. september 317

19.–29. október 208

30.–31. október 71

1.–21. nóvember 213

22.–30. nóvember 161

1.–10. desember 198

14.–21. janúar 124

22.–29. janúar 80

Samtals 1488

Með bréfi 14. febrúar 2008 mótmæltu stefndi og eiginkona hans reikningi stefnanda 29. janúar 2008. Til stuðnings þessu var vísað til þess að gert hefði verið fast tilboð í verkið og að þegar væri búið að greiða umfram tilboðsverðið. Þó var fallist á að setja hefði þurft upp fleiri milliveggi og að vinna við þakið hefði verið meiri en áætlað var. Einnig var fullyrt að fjöldi vinnustunda væri mun meiri en stefndi og eiginkona hans skráðu hjá sér. Þá var vísað til þess að stefnandi hefði að lokum horfið frá verkinu ókláruðu. Þessu erindi svaraði stefnandi með bréfi 9. mars sama ár þar sem farið er yfir verkið í einstökum atriðum.

III.

Með matsbeiðni 15. september 2008 fór stefndi þess á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta hvað væri sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir vinnu við að reisa húsið að fokheldi og til að meta tjón stefnda vegna ólokinnar vinnu og ætlaðra galla á verkinu. Hinn 22. sama mánaðar var H-kk-nf S-kk-nf, byggingatæknifræðingur, dómkvaddur og skilaði hann matsgerð sinni 1. desember sama ár. Hér á eftir verður gerð grein fyrir matsspurningum og niðurstöðum matsmanns.

1. Matsmaður gefi rökstutt álit á því hvað sé eðlilegur vinnustundafjöldi við að reisa tvílyft timburhús eins og hér um ræðir.

Við mat á þessu hefur matsmaður litið til teikninga og gerðar hússins sem hann telur einfalda. Húsið sé að mestu leyti tilsniðið og allt efni fyrir hendi. Hins vegar tekur matsmaður fram að ætla megi að verkið hafi sóst hægar þar sem ekki hafi verið fyrir hendi fullnægjandi rafmagnstenging fyrir rafknúinn vélbúnað og lýsingu. Að þessu gættu og að hæfilegur fjöldi iðnaðarmanna og aðstoðarmanna sé að jafnaði við störf telur matsmaður að áætlaður tímafjöldi við að reisa húsið miðað við einstaka verkþætti sé sem hér segir:

Verkþáttur Klst.

Undirbúningur, lesa teikningar og gögn framleiðanda. 8

Afla upplýsinga um samsetningu miðað við að fullnægjandi

teikningar hafi ekki legið fyrir. 20

Setja saman veggjagrindur og reisa. Koma fyrir þéttiborða undir

aursyllu. Koma fyrir öllum festingum. Klæða veggjagrindur með

krossviði. Setja upp límtrébita í þaki. 300

Koma fyrir gólfbitum í milligólf og klæða með plötum 120

Reisa sperrur og klæða þak. Koma fyrir öllum festingum með

frauði á milli karms og grindar. 288

Setja glugga og útihurð í útveggi. 114

Breyta tveim gluggaopum. 12

Klæða pappa á þak, setja tvöfalda listagrind og klæða með

stálplötum. 240

Klæða dúk á útvegg, setja upp grind og klæða með standandi

klæðningu. Áfella glugga. 384

Setja upp svalir og klæða. Handrið. 60

Vinnupallar, fallvarnir. Sækja/útvega efni í palla. 72

Verkstjórn. 65

Álag vegna lélegs rafmagns. 81

Álag vegna vetraraðstæðna. Vinnulýsing, tafir vegna veðurs. 81

Samtals klst. 1.845

Matsmaður tekur fram að eðlileg frávik frá þessari áætlun geti verið -10% til +15% eftir aðstæðum. Áætlaður tími geti því verið frá 1.660 til 2.121 klst.

2. Matsmaður gefi rökstutt álit á því hvað teljist eðlilegt tímagjald fyrir þá vinnu sem innt var af hendi miðað við að:

a) Eingöngu sé um faglærða starfsmenn að ræða.

b) Starfsmenn séu 3–5 og þar af einn faglærður.

c) Starfsmenn séu eingöngu ófaglærðir.

Matsmaður tekur fram að umtalsverður munur geti verið á útseldum töxtum hjá verktökum. Reynsla matsmanns sé sú að sjálfstætt starfandi iðnaðarmenn eða verktakar með lítil umsvif selji vinu sína gjarnan gegn lægra endurgjaldi en stærri verktakar sem hafi jafnvel hóp tæknimanna á sínum snærum. Matsmaður telur hæfilegt að endurgjald fyrir vinnu iðnaðarmanna sé 3.700 til 5.300 krónur fyrir tímann að meðtöldum virðisaukaskatti. Hæfilegt endurgjald fyrir verkamann telur matsmaður hins vegar vera 2.600 til 3.700 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Einnig tekur matsmaður fram að verkstjórnandi sé gjarnan á hærra endurgjaldi. Þá telur matsmaður að verkamenn með mikla reynslu eða þjálfun séu seldir út á svipuðu endurgjaldi og iðnaðarmenn. Loks sagði matsmaður í skýrslu sinni fyrir dómi að innifalið í tímakaupi, sem miðað væri við í matsgerð, væru allar tryggingar og verkfæragjald.

Hvað varðar það verk sem hér er til umfjöllunar telur matsmaður eðlilegt að verkinu sé sinnt af hæfilegum fjölda iðnaðarmanna og verkamanna, sem annist handlang og skilgreind verkefni undir umsjón fagmanna. Að þessu gættu kemst matsmaður að eftirfarandi niðurstöðu um hæfilegt endurgjald á klukkustund að meðtöldum virðisaukaskatti:

a) Faglærður starfsmaður 3.700–5.300 krónur.

b) Einn faglærður starfsmaður og 2–4 ófaglærðir starfsmenn 2.820–4.233 krónur.

c) Ófaglærðir starfsmenn 2.600–3.700 krónur.

3. Matsmaður gefi að öðru leyti rökstutt og sundurliðað álit á því hvað sé eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir að reisa hús, eins og hér um ræðir, að fokheldi.

Miðað við stundafjölda eins og greinir í matslið 1 og tímagjald eins og greinir í matslið 2 telur matsmaður að hæfilegt endurgjald fyrir að reisa húsið geti verið eins og segir í eftirfarandi samantekt:

Verkþáttur Frá kr. Til kr.

Undirbúningur, lesa teikningar og gögn framleiðanda. 30.000 42.000

Afla upplýsinga um samsetningu miðað við að fullnægjandi

teikningar hafi ekki legið fyrir. 74.000 106.000

Setja saman veggjagrindur og reisa. Koma fyrir þéttiborða undir

aursyllu. Koma fyrir öllum festingum. Klæða veggjagrindur með

krossviði. Setja upp límtrébita í þaki. 1.000.000 1.430.000

Koma fyrir gólfbitum í milligólf og klæða með plötum 400.000 572.000

Reisa sperrur og klæða þak. Koma fyrir öllum festingum. 960.000 1.373.000

Setja glugga og útihurð í útveggi. 380.000 543.000

Breyta tveim gluggaopum. 40.000 57.000

Klæða pappa á þak, setja tvöfalda listagrind og klæða með

stálplötum. 800.000 1.144.000

Klæða dúk á útvegg, setja upp grind og klæða með standandi

klæðningu. Áfella glugga. 1.280.000 1.830.000

Setja upp svalir og klæða. Handrið. 400.000 572.000

Vinnupallar, fallvarnir. Sækja/útvega efni. 240.000 343.000

Verkstjórn. 216.000 308.000

Álag vegna lélegs rafmagns. 270.000 386.000

Álag vegna vetraraðstæðna. Vinnulýsing, tafir vegna veðurs. 270.000 386.000

Samtals með vsk. 6.360.000 9.092.000

Matsmaður tekur fram að frávik geti verið -10% til +15% þannig að hæfilegt endurgjald fyrir að reisa húsið geti þá verið frá 6.400.000 til 9.100.000 króna. Þetta ráðist af því hvaða endurgjald miðað er við og að teknu tilliti til frávika í stundafjölda.

4. Matsmaður meti til fjár hvað kosti að ljúka við eftirfarandi verkþætti:

a) Þak; þakplötur á austurhlið vantar að mestu auk frágangs kringum kvisti á svölum.

b) Klæðning við svalir og kvisti á austurhlið.

c) Þakkantar við svalir og kvisti á vesturhlið.

d) Lokun svala.

Að virtum ljósmyndum af því sem var ógert og talið er í stafliðum a–d telur matsmaður að kostnaður við þessa verkþætti sé hæfilega metinn eins og hér segir:

Verkþáttur Frá kr. Til kr.

a) og b)

Ljúka við að klæða þak á austurhlið. 63.000 90.000

Ljúka við að klæða hliðar á kvistum á austurhlið og klæða

þakbrúnir á kvistum 63.000 90.000

c)

Ljúka við að klæða útvegg á vesturhlið og klæða þakbrúnir

á kvisti 35.000 50.000

d)

Ljúka við að setja upp handrið á svölum 25.000 35.000

Samtals með vsk. 186.000 265.000

5. Matsmaður gefi rökstutt og sundurliðað álit á eftirfarandi atriðum sem stefndi telur galla á verkinu:

a) Hvort þakplötur séu illa festar á og hvort yfirfara þurfi og festa allar þakplötur. Matsmaður leggi mat á hvað kosti að bæta úr þessum galla.

Matsmaður tekur fram að þakplötur séu úr þunnu stáli sem klæði um 0,46m². Brot sé á brúnum platnanna að ofan og neðan en þær séu festar með nöglum í gegnum þau brot. Framleiðandi gefi upp að festa skuli hverja plötu með fjórum nöglum og því fari nagli í aðra hverja báru. Ætla megi að þetta miðist við aðstæður í Danmörku þar sem plöturnar eru framleiddar. Hins vegar sé vindálag meira hér á landi og því ekki sjálfgefið að fullnægjandi sé að festa plöturnar í samræmi við þessar leiðbeiningar framleiðanda. Telur matsmaður að þar til hæfur burðarþolsráðgjafi hefði þurft að gefa leiðbeiningar í þessum efnum. Aftur á móti telur matsmaður engu breyta þótt plötur hafi fokið af húsinu í janúar og febrúar 2008, eins og stefndi heldur fram, enda hafi þá ekki verið búið að klæða þakið. Við þær aðstæður hafi álagið getað verið meira en þegar gengið hefur verið frá þakinu.

Miðað við aðstæður hér á landi telur matsmaður að þakplötur séu ekki nægjanlega festar, en unnt sé að ráða bót á þessu með því að festa allar þakplötur í hverja báru. Kostnaður við þetta nemi 150.000 krónum sem skiptist í 5.000 krónur í efni og tæki og 145.000 krónur í vinnu. Einnig þurfi að reisa vinnupall og þakstiga en kostnaður við það nemi 140.000 krónum sem skiptist 40.000 krónur í efni og tæki og 100.000 krónur í vinnu.

b) Hvort frágangur glugga og hurða sé í samræmi við viðteknar venjur og hvort frágangur á vindpappa sé réttur. Ef ekki er óskað eftir að matsmaður gefi rökstutt og sundurliðað mat á því hvað kosti að bæta úr þessum ágalla.

Matsmaður telur þennan frágang ófullnægjandi þar sem enginn þétting er á milli gluggakarma eða dyrakarma og veggs. Í þessu tilliti geti þanfrauð ekki komið í stað vatnsvarnar þótt það geti verið ágætt til vindþéttingar. Í timburhúsum sé venjulegt að nota vindpappa eða dúk til þéttingar á þann veg að brjóta upp á dúkinn út á glugga og festa með listum við gluggann. Einnig þurfi að ganga þannig frá ofan við glugga að vatn sem sígur í gegnum útveggjaklæðningu geti runnið hindrunarlaust af gluggunum. Lýsir matsmaður síðan nánar hvernig frá þessu verði gengið og vitnar til heimilda án þess að það verði nánar rakið hér.

Matsmaður kemst að þeirri niðurstöðu að frágangur á gluggum sé ekki venjulegur og tryggi ekki þéttleika. Úr þessu verði að bæta með því að taka áfellur og klæðningu af gluggum og hurðum að utan og endurbæta þennan frágang. Jafnframt telur matsmaður að reikna verði með að hluti efnis fari forgörðum. Kostnað við þetta telur matsmaður nema 840.000 krónum sem skiptist í 50.000 krónur í efni og tæki og 790.000 krónur í vinnu.

b) Hvort gengið hafi verið rétt frá þéttikanti meðfram húsinu milli hússins og steyptrar plötu. Ef ekki er óskað eftir að matsmaður gefi rökstutt og sundurliðað mat á því hvað kosti að bæta úr þessum ágalla.

Matsmaður telur að ekki sé gengið frá asfaltdúk undir aursyllur í samræmi við fyrirmæli framleiðanda. Hins vegar sé mikið verk að bæta úr þessu þar sem taka þurfi niður alla klæðningu af neðri hluta hússins ásamt grind neðst á veggjum. Telur matsmaður það óforsvaranlegt sökum þess að þetta hafi ekki afgerandi áhrif á þéttleika hússins. Lýsir matsmaður því nánar hvernig húsið er vindþétt þannig að þessi annmarki hafi ekki teljandi áhrif. Telur matsmaður fullnægjandi að fjarlægja vindvörn sem hangir niður undan húsinu en kostnaður við það nemi 5.000 krónum.

IV.

Stefnandi reisir kröfu sína á því að hann hafi tekið að sér að reisa hús fyrir stefnda í tímavinnu. Stefnandi kannast við að hafa gert áætlun um verktíma og lágmarkskostnað ef verkið gengi að óskum en mótmælir því að hafa gert fast tilboð í verkið.

Svo sem áður er vikið að heldur stefnandi því fram að ýmsar tafir hafi orðið við verkið sem hann beri ekki ábyrgð á. Í þeim efnum hefur stefnandi bent á að rafmagn á vinnustað hafi ekki verið fullnægjandi. Einnig hafi gengið erfiðlega að setja saman grind hússins þar sem merkingar á grindarefni hafi veðrast af eftir að stefndi hafði opnað pakkningar frá framleiðanda. Þá hafi á verktíma verið gerðar breytingar á glugga og svalagólfi, auk þess sem stálbita í burðarvirki hafi vantað og bið hafi orðið eftir þakklæðningu og öðru byggingarefni. Loks hafi verið misræmi í teikningum sem valdið hafi því að stefnandi þurfti að vera í miklu sambandi við framleiðanda um útfærslur tæknilegra atriða. Þetta hafi meðal annars lýst sér í því að grindarteikningum og sniðteikningum efri hæðar bar ekki saman, auk þess sem misræmis hafi gætt í öðrum atriðum.

Stefnandi heldur því fram að tafir á verkinu hafi valdið því að það varð dýrara en reiknað var með. Kveðst stefnandi rækilega og ítrekað hafa gert stefnda grein fyrir því að tafir á verkinu og misfellur yllu því að upphafleg kostnaðaráætlun myndi ekki standast. Við þessu hafi stefndi brugðist með því að gefa fyrirmæli um að haldið yrði áfram við verkið.

Stefnandi telur sig í einu og öllu hafa staðið við þann verksamning sem hann gerði við stefnda, en tafir á verkinu og aukið umfang þess hafi að öllu leyti verið á ábyrgð stefnda og framleiðanda hússins. Heldur stefnandi því fram að hann hafi lagt sig í framkróka við að leysa úr þeim tæknilegu vandamálum jafnóðum og þau komu upp og útfæra, eins og best verður á kosið, breytingar sem stefndi vildi gera frá upphaflegum teikningum og áætlunum.

V.

Stefndi reisir aðalkröfu sína um sýknu á munnlegum samningi aðila um að stefnandi tæki að sér verkið gegn greiðslu á 3.500.000 til 4.000.000 króna að meðtöldum virðisaukaskatti. Vísar stefndi til þess að hann hafi þegar greitt stefnanda þá fjárhæð og því beri að sýkna hann af kröfu stefnanda. Því er eindregið mótmælt af hálfu stefnda að stefnandi hafi gefið upp að verklaun yrðu að lágmarki 4.000.000 króna auk virðisaukaskatts, enda afar ósennilegt að stefndi hafi fallist á tilboð í verkið sem fól í sér mikla óvissu um endanleg verklaun. Þá er því sérstaklega andmælt að fjárhæðin hafi verið án virðisaukaskatts, enda hafi öll opinber gjöld átt að vera innifalin nema stefnandi hafi sannanlega haft vitneskju um annað, sbr. 32. gr. laga um þjónustukaup, nr. 42/2000. Sönnunarbyrðin þar að lútandi hvíli því á stefnanda.

Stefndi bendir á að hann hafi þegar greitt stefnanda ríflega viðbótargreiðslu ofan á umsamið verð og því eigi stefnandi ekki rétt á frekari greiðslu úr hendi stefnda. Endanleg kröfufjárhæð stefnanda sé langt umfram það sem samið var um í upphafi og ekki hafi verið leitt í ljós að verðhækkun megi rekja til aðstæðna sem stefnandi gat ekki séð fyrir. Í þeim efnum er eindregið mótmælt að tafir hafi orðið á verkinu sem stefndi beri ábyrgð á. Þó hefur stefndi kannast við að fleiri milliveggir hafi verið reistir á neðri hæð hússins og vinna við þak orðið meiri en gert var ráð fyrir í upphafi. Af þeim sökum hafi hann fallist á að inna af hendi hærri greiðslu en nemur umsömdum verklaunum.

Verði ekki talið sannað að stefnandi hafi gert fast tilboð í verkið er því haldið fram að krafa stefnanda sé bersýnilega ósanngjörn þar sem tímagjald fyrir verkið sé allt of hátt og tímafjöldi langt umfram það sem eðlilegt geti talist fyrir verkið. Í þessu sambandi bendir stefndi á að stefnandi hafi ekki gert grein fyrir því fyrr en löngu síðar að hann gerði kröfu um jafnaðartímagjald að fjárhæð 4.800 krónur fyrir alla starfsmenn án tillits til menntunar. Þetta tímagjald svari til þess sem faglærðir húsasmiðir taki á tímann en enginn með slíka menntun hafi komið að verkinu á vegum stefnanda. Þá er sérstaklega mótmælt vinnudagbók stefnanda þar sem skráðar eru vinnustundir starfsmanna stefnanda.

Þá bendir stefndi á að stefnandi hafi vanefnt verkið með því að hafa horfið frá því ókláruðu. Af þeim sökum hafi stefndi orðið fyrir tjóni þar sem hann hafi þurft að fá annan verktaka til að ljúka verkinu. Einnig sé verkið gallað, svo sem leitt hafi verið í ljós með matsgerð, en skaðabótakröfu á þeim grundvelli teflir stefndi fram til skuldajafnaðar á móti hugsanlegri kröfu stefnanda, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

VI.

1.

Stefnandi hefur höfðað málið á hendur stefnda til heimtu á reikningi 29. janúar 2008 á hendur stefnda að fjárhæð 4.504.004 krónur fyrir vinnu við að reisa tvílyft timburhús. Er um að ræða lokareikning stefnanda vegna verksins en áður hafði stefndi greitt stefnanda reikninga 27. ágúst, 26. september og 15. nóvember 2007, samtals að fjárhæð 4.924.110 krónur. Reikningar stefnanda fyrir verkið í heild sinni nema því 9.428.114 krónum.

Með reikningi stefnanda 29. janúar 2008 fylgdi sundurliðun á vinnu við verkið í heild sinni eftir tímabilum. Samkvæmt því yfirliti voru vinnustundir við verkið samtals 1.880 á tímabilinu frá 15. ágúst 2007 til 29. janúar 2008. Þessi tímatalning er byggð á dagbók sem fyrirsvarsmaður stefnanda hélt og liggur sú dagbók frammi í málinu. Úr þeirri dagbók hafa verið rifnar blaðsíður fyrir tímabilið 16. ágúst til 5. september. Að því slepptu ber að mestu leyti saman yfirlitinu og skráningu í dagbókina. Þó ber ekki fyllilega saman tímabilum því að á yfirlitinu segir að í október hafi verið unnið dagana 19.–29. en í dagbókinni eru einnig skráðir tímar á dagana 30.–31. Samtals nema skráðir tímar í þeim mánuði á yfirlitinu 269 en í dagbókinni 279. Í nóvember er einnig ósamræmi að þessu leyti en samkvæmt yfirlitinu fór vinna fram dagana 1.–21. en í dagbókinni eru einnig skráðir tímar dagana 22.–30. Hins vegar er fjöldi tíma 374 í nóvember bæði á yfirlitinu og í dagbókinni. Þá ber ekki saman stundafjölda á tímabilinu 22.–29. janúar en samkvæmt yfirlitinu er hann 110 en í dagbókinni eru skráðar 80 stundir þessa daga.

Samkvæmt framansögðu er sá annmarki á málatilbúnaði stefnanda að ekki eru fyrir hendi gögn um talningu á vinnustundum í upphafi verksins, auk þess sem nokkurt ósamræmi er milli tímabila og stundafjölda í sóknarskjölum málsins. Þetta verða þó ekki taldir slíkir brestir á málsókninni að dómur verði ekki lagður á málið þannig að því beri að vísa frá dómi án kröfu.

2.

Málsaðilar gerðu ekki með sér skriflegan samning um það verk sem stefnandi tók að sér fyrir stefnda. Hvílir sönnunarbyrðin fyrir því á stefnda að stefnandi hafi munnlega gert fast tilboð í verkið sem hafi orðið grundvöllur að samningi aðila þess efnis að stefnandi tæki að sér að reisa húsið fyrir greiðslu að fjárhæð 3.500.000 til 4.000.000 króna að meðtöldum virðisaukaskatti.

Þeir þrír reikningar sem stefndi greiddi vegna verksins bera það ekki með sér að stefnandi hefði tekið að sér verkið í tímavinnu. Þvert á móti er beinlínis tekið fram á reikningum 26. september og 15. nóvember 2007 og í fylgiskjali með þeim að unnið hafi verið samkvæmt tilboði. Af hálfu stefnanda hefur verið fullyrt að hér hafi verið um mistök að ræða sem hafi verið leiðrétt þegar lokareikningur var gefinn út 29. janúar 2008. Á hinn bóginn er einnig til þess að líta að stefndi greiddi reikningana þrjá sem voru samtals að fjárhæð 4.924.110 krónur, en þar af var vinnuliður 4.519.996 krónur. Stefndi hefur því greitt ríflega 500.000 til 1.000.000 króna meira en hann taldi að sér bæri miðað við samning aðila. Í ljósi þess að stefndi hefur afdráttarlaust hafnað því að hann beri ábyrgð á töf á verkinu verður þessi umframgreiðsla ekki skýrð með því einu að milliveggir á neðri hæð hafi orðið fleiri og vinna við þak meiri en gert var ráð fyrir. Þá er til þess að líta að þegar stefndi innti síðustu greiðsluna af hendi samkvæmt reikningi 15. nóvember 2007 var umtalsvert eftir af verkinu og því gat stefndi með engu móti talið að stefnandi væri á þeim tíma að senda honum lokareikning vegna verksins.

Fyrir dómi hefur stefndi kannast við að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið búinn að gera sér grein fyrir því að verkið yrði töluvert dýrara en reiknað hafði verið með. Þetta hefði fyrirsvarsmaðurinn síðan ítrekað í desember 2007 og stefndi beðið um þessar upplýsingar skriflega. Í málinu liggur ekki fyrir að stefndi hafi á þessum tíma borið fyrir sig að samið hafi verið um föst verklaun, eins og lá beint við ef þannig var í raun samið. Virðist þessari málsástæðu fyrst hafa verið hreyft þegar stefndi mótmælti lokareikningi stefnanda með bréfi 14. febrúar 2008.

Að öllu því virtu sem hér hefur verið rakið verður ekki talið sannað að komist hafi á samningur milli aðila með föstum verklaunum og verður því lagt til grundvallar að stefnandi hefi tekið að sér verkið í tímavinnu.

3.

Þegar stefnandi tók að sér verkið var ekki samið um tímagjald þeirra starfsmanna sem höfðu verkið með höndum. Í samræmi við meginreglur kröfuréttar ber stefnda því að greiða það verð sem stefnandi setur upp nema það verði talið ósanngjarnt, sbr. einnig meginreglur 45. gr. laga um lausafjárkaup, nr. 50/2000, og 28. gr. laga um þjónustukaup, nr. 42/2000.

Stefnandi hefur gert stefnda reikning þar sem miðað er við 4.800 króna jafnaðargjald á tímann að meðtöldum virðisaukaskatti án tillits til menntunar viðkomandi starfsmanna eða þess hvort unnið er í dag- eða eftirvinnu.

Í málinu liggur fyrir að starfsmenn stefnanda eru ófaglærðir ef frá er talinn einn starfsmaður sem er með sveinspróf í skipa- og bátasmíði. Samkvæmt matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt með yfirmati, er hæfilegt jafnaðargjald á tímann fyrir einn faglærðan starfsmann ásamt 2–4 ófaglærðum starfsmönnum 2.820 til 4.233 krónur á tímann að meðtöldum virðisaukaskatti. Það gjald sem stefnandi reiknar sér er því tæplega 600 til 2.000 krónum meira en matsmaður miðar við, en í hundraðshlutum talið liggur þetta á bilinu 11–70%. Að öllu virtu er það álit dómsins að tímagjald stefnanda sé hærra en með nokkru móti getur talist sanngjarnt og verður það því ekki lagt til grundvallar. Með hliðsjón af niðurstöðu matsmanns þykir hæfilegt að miða tímagjaldið við 3.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

4.

Eins og áður er getið hefur stefnandi kannast við að hafa í upphafi áætlað lágmarkskostnað við verkið 4.000.000 króna auk virðisaukaskatts ef allt gengi að óskum. Miðað við það tímagjald sem hér hefur verið lagt til grundvallar svarar þessi fjárhæð til 1.422 vinnustunda. Svo sem fyrr er rakið hefur stefndi kannast við að fyrirsvarmaður stefnanda hafi gert sér grein fyrir því að verkið yrði dýrara en í upphafi var miðað við. Með því gætti stefnandi að leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 6. gr. laga um þjónustukaup, nr. 42/2000.

Samkvæmt yfirliti með lokareikningi stefnanda 29. janúar 2008 var fjöldi vinnustunda við verkið í heild sinni 1.880. Svo sem áður er rakið ber ekki saman yfirlitinu og dagbók með skráðum vinnustundum á tímabilinu 22.–29. janúar en þar eru skráðar vinnustundir 80 en ekki 110 eins og segir á yfirlitinu. Verður að virða þetta ósamræmi stefnda í hag og því verður lagt til grundvallar að fjöldi vinnustunda hafi samtals verið 1.850.

Í málinu liggur fyrir að næg raforka var ekki á vinnustað til að knýja vinnuvélar þegar stefnandi hófst handa við verkið 14. ágúst 2007. Úr þessu var hins vegar bætt rúmri viku síðar þegar stefndi útvegaði kapal sem gat flutt næga spennu á vinnustað. Einnig liggur fyrir að gerðar voru breytingar á glugga í eldhúsi og á svalagólfi. Þetta og annað það sem stefnandi hefur tínt til kann að einhverju leyti að hafa hamlað verkinu en þó má slá því föstu að þessi atriði geta ekki hafa valdið verulegum töfum. Á hinn bóginn má vera ljóst með hliðsjón af umfangi verksins að upphafleg áætlun áður en stefnandi hófst handa við verkið hlaut að vera lausleg. Að þessu gættu og þegar litið er til þess að matsmaður telur hæfilegt að 1.845 stundir fari í verk af þessu tagi verður ekki talið að stefnandi hafi farið svo verulega fram úr upphaflegi áætlun sinni varðandi vinnuframlag við verkið að það fari í bága við 29. gr. laga um þjónustukaup.

Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi á verktíma samtals skilað vinnu við verkið sem nemur 1.850 klukkustundum og getur hann gert kröfu í samræmi við það.

5.

Stefndi heldur því fram að gallar hafi verið á verkinu og hefur uppi þá mótbáru gegn kröfu stefnanda. Einnig vísar stefndi til þess að stefnandi hafi horfið frá verkinu áður en það var klárað.

Fyrir liggur að í leiðbeiningum frá framleiðanda er gert ráð fyrir að þakplötur séu festar á húsið með fjórum nöglum hver plata þannig að fest sé í aðra hverja báru. Í matsgerð er komist að þeirri niðurstöðu að þetta henti ekki veðurfari hér á landi og því þurfi að festa í hverja báru. Nánar aðspurður um þetta fyrir dómi sagði matsmaður að þetta hefði ekki blasað við þeim sem vann verkið. Að því gættu verður ekki talið að um sé að ræða galla á þessu verki sem unnið var í samræmi við fyrirmæli framleiðanda þakefnisins. Verður því ekki fallist á þessa málsástæðu stefnda.

Í matsgerð er nánar lýst hvernig stefnandi gekk frá gluggum og dyrum án þess að tryggja vatnsvörn þannig að karmar væru þéttir. Var þessi frágangur með öllu ófullnægjandi til að koma í veg fyrir leka, en hann fer bæði í bága við leiðbeiningar frá framleiðanda hússins og það verklag sem lengi hefur verið ríkjandi hér á landi við smíði timburhúsa. Að þessu leyti var því verkið gallað og ber því að draga frá kröfu stefnanda hæfilegan kostnað við að bæta úr þessu. Í þeim efnum verður lögð til grundvallar óvefengd niðurstaða matsmanns en hann telur þennan kostnað nema 840.000 krónum.

Svo sem rakið er í matsgerð var ekki gengið frá dúk undir aursyllu í samræmi við leiðbeiningar framleiðanda. Hins vegar verður fallist á þá niðurstöðu matsmanns að þetta hafi ekki teljandi áhrif á þéttleika hússins og því er ekki þörf á að bæta úr þessum annmarka á annan veg en með minniháttar viðviki við að skera af dúknum þar sem hann hangir niður undan húsinu. Að þessu gættu verður þetta ekki talinn galli á verkinu.

Þegar deila reis með aðilum um uppgjör vegna verksins hvarf stefnandi frá því án þess að ganga að fullu frá þaki, kvistum og handriði á svölum. Því hefur ekki verið borið við af hálfu stefnda að stefnandi hafi reiknað sér greiðslu fyrir þetta verk sem ekki var innt af hendi. Verður þetta atriði, sem í sjálfu sér er minniháttar, ekki talið hafa nein áhrif í uppgjöri málsaðila.

6.

Samkvæmt öllu því sem hér hefur verið rakið verður lagt til grundvallar að krafa stefnanda á hendur stefnda um endurgjald fyrir vinnu við verkið nemi fjárhæð sem svarar til 1.850 vinnustunda miðað við 3.500 króna jafnaðargjald að meðtöldum virðisaukaskatti. Samtals nemur því vinnuliður við verkið í heild sinni 6.475.000 krónur. Til frádráttar þeirri fjárhæð kemur greiðsla fyrir vinnu sem stefndi hefur þegar innt af hendi samkvæmt þremur reikningum stefnanda en sú fjárhæð nemur 4.519.996 krónum. Að teknu tilliti til þess nema eftirstöðvar kröfunnar 1.955.004 krónum. Frá þeirri fjárhæð verða síðan dregnar 840.000 krónur vegna galla á verkinu og standa þá eftir 1.115.004 krónur, sem stefnda verður gert að greiða stefnanda auk dráttarvaxta eins og sú krafa er sett fram, enda hefur upphafsdegi vaxtakröfunnar ekki verið mótmælt.

Kostnaður stefnda af því að afla matsgerðar nam 301.290 krónum. Þykir rétt að stefnanda verði gert að greiða helming þess kostnaðar. Að öðru leyti skal hvor aðili bera sinn kostnað af málinu.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum M-kk-þgf J-kk-þgf, tæknifræðingi og húsasmíðameistara, og V-kk-þgf O-kk-þgf, verkfræðingi.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, S-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Art sérsmíði ehf., 1.115.004 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/201, frá 29. febrúar 2008 til greiðsludags.

Stefnandi greiði stefnda 150.645 krónur í málskostnað.

B-kk-nf B-kk-nf

M-kk-nf J-kk-nf

V-kk-nf O-kk-nf