E-1643/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 15. maí sl., var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 22. janúar 2010.

Stefnandi er þrotabú Fons hf., Selfossi, en stefndi er P-kk-nf H-kk-nf, Bretlandi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

A. Að rift verði með dómi eftirtöldum greiðslum til Chalk Investment Ltd., Akara bidg, 24 De Castro Street, Wickhams Cay I, Road Toen, Tortola, Bresku Jómfrúareyjum, til hagsbóta fyrir stefnda P-kk-þf, sem færðar voru ýmist sem leigugreiðslur eða endurgreiðsla á kostnaði í bókhaldi Fons hf.:

1) Greiðslu að fjárhæð 405.807 kr. sem fór fram þann 15. ágúst 2007,

2) Greiðslu að fjárhæð 7.016 kr. sem fór fram þann 9. október 2007,

3) Greiðslu að fjárhæð 627.118 kr. sem fór fram þann 26. október 2007,

4) Greiðslu að fjárhæð 613.974 kr. sem fór fram þann 26. október 2007,

5) Greiðslu að fjárhæð 1.000.000 kr. sem fór fram þann 30. október 2007,

6) Greiðslu að fjárhæð 2.626.755 kr. sem fór fram þann 30. október 2007,

7) Greiðslu að fjárhæð 280.115 kr. sem fór fram þann 7. desember 2007,

8) Greiðslu að fjárhæð 370.988 kr. sem fór fram þann 18. desember 2007,

9) Greiðslu að fjárhæð 19.805.150 kr. sem fram fór þann 17. janúar 2008,

10) Greiðslu að fjárhæð 18.419.025 kr. sem fram fór þann 4. febrúar 2008,

11) Greiðslu að fjárhæð 2.150.696 kr. sem fram fór þann 5. mars 2008,

12) Greiðslu að fjárhæð 405.807 kr. sem fram fór þann 15. ágúst 2008,

13) Greiðslu að fjárhæð 751.550 kr. sem fram fór þann 2. september 2008,

Alls er um að ræða greiðslur að fjárhæð 47.464.001 kr.

B. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda:

1) Aðallega 47.481.207 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 405.807 kr. frá 15. ágúst 2007 til 9. október 2007, af 412.823 kr. frá þeim degi til 26. október 2007, af 1.653.915 kr. frá þeim degi til 30. október 2007, af 5.280.670 kr. frá þeim degi til 7. desember 2007, af 5.560.785 kr. frá þeim degi til 18. desember 2007, af 5.931.773 kr. frá þeim degi til 17. janúar 2009, af 25.736.923 kr. frá þeim degi til 4. febrúar 2008, af 44.155.948 kr. frá þeim degi til 5. mars 2008, af 46.306.644 kr. frá þeim degi til 15. ágúst 2008, af 46.712.451 kr. frá þeim degi til 2. september 2008 og af 47.464.001 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

2) Til vara 43.854.452 kr. með almennum vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 405.807 kr. frá 15. ágúst 2007 til 9. október 2007, af 412.823 kr. frá þeim degi til 26. október 2007, af 1.653.915 kr. frá þeim degi til 30. október 2007, af 5.280.670 kr. frá þeim degi til 7. desember 2007, af 5.560.785 kr. frá þeim degi til 18. desember 2007, af 5.948.879 kr. frá þeim degi til 17. janúar 2009, af 25.754.129 kr. frá þeim degi til 4. febrúar 2008, af 44.173.154 kr. frá þeim degi til 5. mars 2008, af 46.323.850 kr. frá þeim degi til 15. ágúst 2008, af 46.729.657 kr. frá þeim degi til 2. september 2008 og af 47.481.207 kr. frá þeim degi til þess dags er mánuður er liðinn frá höfðun dómsmáls þessa, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 43.854.452 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

3) Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins.

Í greinargerð krafðist stefndi þess aðallega, að málinu yrði í heild vísað frá dómi, til vara að hann yrði alfarið sýknaður af kröfum stefnanda en til þrautavara að kröfur stefnanda yrðu lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að stefndi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Með úrskurði upp kveðnum 14. október 2010 var kröfu stefnda um frávísun málsins hafnað. Koma því einungis til skoðunar varakrafa og þrautavarakrafa stefnda, auk krafna aðila um málskostnað.

I.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2009, var bú Fons hf. tekið til gjaldþrotaskipta og Ó-kk-nf S-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri í þrotabúinu. Frestdagur við gjaldþrotaskiptin var 30. apríl 2009 og innköllun til kröfuhafa birtist í fyrsta sinn í Lögbirtingablaði hinn 25. maí 2009. Kröfulýsingarfresti lauk því 25. júlí 2009. Lýstar kröfur námu samtals 39.842.349.173 krónum.

Fons hf. var fjárfestingarfélag og var tilgangur þess samkvæmt samþykktum félagsins lánastarfsemi, rekstur fasteigna, verðbréfaviðskipti og fjárfestingar í fyrirtækjum, sem félagið taldi arðvænlegar á hverjum tíma.

Fons hf. var í eigu félagsins Matthews Holding SA en eigendur þess voru í upphafi stefndi, P-kk-nf H-kk-nf, sem átti 53% eignarhlut, og J-kk-nf K-kk-nf, sem átti 47% eignarhlut í félaginu. Í október 2008 eignaðist stefndi P-kk-nf hlut J-kk-ef í Matthews Holding SA og átti því félagið að öllu leyti frá og með þeim tíma.

Í stefnu er greint frá því að samkvæmt upplýsingum frá stefnda P-kk-þgf hafi Fons hf. leigt fasteign í London af Chalk Investment Ltd. til afnota í tengslum við rekstur félagsins. Segir í stefnu að engir leigusamningar hafi fundist í gögnum þb. Fons hf. milli félagsins og Chalk Investment Ltd. Af hálfu stefnda var hins vegar lagt fram í málinu afrit leigusamnings, dagsett 1. desember 2004 milli framangreindra félaga vegna umræddrar eignar. Samkvæmt samningnum var íbúðin leigð með húsgögnum og nam leigufjárhæðin 5.000 GBP á mánuði. Í stefnu segir að sú fjárhæð mánaðarleigu nemi um það bil 1.050.000 krónum en í greinargerð stefnda er þeim útreikningi mótmælt með vísan til þess að gengi bresks punds gagnvart íslenskri krónu hafi verið mun lægra en 210 krónur á umræddu tímabili.

Leigugreiðslur vegna tímabilsins frá desember 2004 til júlí 2007 voru greiddar með einni millifærslu hinn 17. janúar 2008 en greiðslur vegna tímabilsins frá júlí 2007 til mars 2008 voru greiddar með einni millifærslu 4. febrúar 2008. Segir í stefnu að þar sem Fons hf. virðist á þessum tíma hafa verið búinn að ofgreiða, hafi verið skuldajafnað ofgreiddri fjárhæð á móti reikningum Chalk Insvestment Ltd. fyrir húsaleigu í júní, júlí og ágúst 2008. Síðast hafi Fons hf. greitt leigu fyrir september 2008 með millifærslu hinn 2. september 2008.

Stefnandi kveður Fons hf. hafa til viðbótar endurgreitt Chalk Investment Ltd. ýmsan kostnað, sem sé persónulegur kostnaður stefnda, án þess að nokkurt samningssamband hafi verið á milli félaganna tveggja og án þess að séð verði að þau útgjöld tengist Fons hf.

Við skýrslutöku hjá skiptastjóra þb. Fons hf. upplýsti stefndi að Chalk Investment Ltd. væri í eigu Núps ehf., sem er í eigu stefnda. Væri Chalk Investment Ltd. nú eignalaust.

Stefnandi telur að í umræddum greiðslum hafi falist gjafagerningar sem séu riftanlegir á grundvelli ákvæða 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. og höfðar því mál þetta til riftunar á þeim gerningum og til greiðslu stefnufjárhæðarinnar.

Í málinu liggur frammi matsgerð dómkvadds matsmanns, V-kk-ef G-kk-ef endurskoðanda, dagsett 2. júlí 2012, sem stefnandi aflaði í sérstöku matsmáli hér fyrir dóminum. Samkvæmt matsgerðinni var þess óskað að lagt yrði mat á ákveðna þætti í ársreikningum Fons Eignarhaldsfélags hf. árin 2004-2008, nánar tiltekið um meðferð á afkomu og stöðu dóttur- og hlutdeildarfélaga félagsins.

II.

Stefnandi vísar til þess að stefndi, Chalk Investment Ltd. og Núpur ehf. hafi verið nákomnir Fons hf. í skilningi laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. gr. laganna, þegar umræddar greiðslur fóru fram.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að í umræddum greiðslum til Chalk Investment Ltd. hafi falist gjafagerningar til hagsbóta fyrir stefnda. Hafi greiðslurnar farið fram innan þess tímaramma, sem ákvæði 131. gr. gjaldþrotalaga marki, og séu því riftanlegar samkvæmt ákvæðinu.

Að því er varðar greiðslur fyrir leigu húsnæðis í London, greiðslur nr. A.1), A.3), A.4) og A.8)-13) í riftunarkröfu, sé á því byggt að enginn samningur sé til um leigu húsnæðisins og að leigan hafi verið óþörf. Ekki verði séð að aðrir starfsmenn Fons hf. en stefndi hafi nýtt húsnæðið. Hafi það enn fremur verið í ósamræmi við tilgang Fons hf. samkvæmt samþykktum félagsins að leigja slíkt húsnæði. Stefndi hafi á umræddum tíma verið eigandi Chalk Investment Ltd., sem átti hina leigðu eign, og virðist sem stefndi hafi einn hagnýtt eignina. Hafi greiðslur á leigu því verið til málamynda, óþarfar og til hagsbóta fyrir stefnda á kostnað Fons hf. Verði einnig að líta til þess að hafi verið rétt að greiða leigu fyrir hagnýtingu fasteignarinnar, hafi stefnda borið að gera það en ekki Fons hf., enda hafi leiga eignarinnar komið félaginu að litlum sem engum notum, verið óþörf eða í a.m.k. verulega úr hófi fram miðað við þarfir félagsins. Megi því líta svo á að Fons hf. hafi greitt leigu fyrir stefnda persónulega, auk þess sem greitt hafi verið til félags í hans eigu.

Stefnandi byggir á því að ekkert bendi til þess að húsnæðið hafi í raun verið nýtt í þágu Fons hf. og að ekkert samningssamband hafi verið til staðar um greiðslu leigunnar. Þá hafi verið undarlega staðið að greiðslu og innheimtu leigunnar en leigugreiðslur vegna áranna 2004 til 2007 og upphafs 2008 hafi allar verið greiddar með tveimur greiðslum í upphafi árs 2008. Virðist því augljóst að um málamyndagerninga sé að ræða sem meta verði sem gjafagerninga.

Þá er á því byggt að endurgjald hafi ekki komið í stað umræddra leigugreiðslna eða í öllu falli eingöngu óverulegt endurgjald, sem sé ekki í neinu samhengi við þá háu leigu, sem Fons hf. hafi greitt vegna fasteignarinnar. Hafi greiðslurnar því haft í för með sér rýrnun á eignum Fons hf. og nemi sú rýrnun fjárhæð allra leigugreiðslna, sem Fons hf. hafi innt af hendi til Chalk Investment Ltd., til hagsbóta fyrir stefnda. Hafi rýrnunin leitt til samsvarandi aukningar á eignum stefnda og virðist tilgangur greiðslnanna hafa verið sá að gefa stefnda þá fjármuni, sem skipt hafi um hendur með greiðslunum. Vísar stefnandi að þessu leyti til þess að Fons hf. og stefndi hafi verið nátengdir aðilar á umræddum tíma.

Varðandi greiðslur í liðum A.2) og A.5)-A.7) í riftunarkröfu, kveður stefnandi um að ræða greiðslur, sem færðar hafi verið í bókhaldi Fons hf. sem endurgreiðsla á kostnaði stefnda. Sé um að ræða greiðslur á símreikningum stefnda, á kaupum Fons hf. á breskum pundum að andvirði 3.626.755 krónur sem afhentar hafi verið stefnda og á leigu á bifreiðum. Ekkert samningssamband hafi verið milli Fons hf. og stefnda sem réttlætt geti að félagið endurgreiði persónulegan kostnað stefnda og verði því að líta á framangreindar greiðslur sem gjafagerninga.

Samkvæmt 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotalaga séu gjafagerningar, sem eiga sér stað sex til 24 mánuðum fyrir frestdag riftanlegir ef um nákomna aðila er að ræða. Þar sem stefndi og Fons hf. hafi verið nátengdir aðilar í skilningi gjaldþrotalaga, sé ljóst að Fons hf. hafi greitt Chalk Investment Ltd. umræddar fjárhæðir til hagsbóta fyrir stefnda, innan þess tímaramma sem framangreind lagaákvæði marka. Stefnandi byggir jafnframt á því að Fons hf. hafi verið ógjaldfær þegar umræddar greiðslur hafi átt sér stað. Krefjist stefnandi þess því í aðalkröfu sinni að rift verði öllum þeim greiðslum sem fram fóru á síðustu 24 mánuðum fyrir frestdag.

Í öðru lagi byggir stefnandi aðal- og varakröfu sína um riftun á þeirri málsástæðu, að í nefndri greiðslu hafi falist ráðstöfun, sem var stefnda á ótilhlýðilegan hátt til hagsbóta á kostnað kröfuhafa Fons hf., leiddi til þess að eignir félagsins yrðu ekki til reiðu til fullnustu öðrum kröfuhöfum og leiddi til skuldaaukningar, öðrum kröfuhöfum Fons hf. til tjóns. Þá telur stefnandi að Fons hf. hafi í raun verið ógjaldfært þegar greiðslur fóru fram. Í ljósi eignarhalds stefnda og náinna tengsla við Fons hf. hafi stefndi jafnframt vitað eða mátt vita um ógjaldfærni Fons hf. og/eða þær aðstæður sem leiddu til þess að greiðslurnar voru ótilhlýðilegar. Séu greiðslurnar því riftanlegar á grundvelli ákvæðis 141. gr. laga gjaldþrotalaga.

Við mat á ótilhlýðileika greiðslnanna beri einkum að líta til eftirfarandi atriða:

a) Mikil og náin tengsl hafi verið milli stefnda og Fons hf.

b) Engir samningar hafi verið til staðar á milli Fons hf. og stefnda um leigugreiðslur eða endurgreiðslu kostnaðar.

c) Starfsmenn Fons hf. hafi ekki fengið að nýta húsnæðið þegar þeir voru að störfum í London.

d) Ekki verði séð að Fons hf. hafi haft þörf fyrir leigu á húsnæðinu.

e) Stærstur hluti greiðslnanna hafi farið fram óeðlilega löngu eftir að ætluðum leigutíma lauk.

f) Kostnaður við leigu húsnæðisins hafi í öllu falli verið óhóflegur miðað við þarfir Fons hf.

g) Fons hf. hafi verið ógjaldfært á þeim tíma sem greiðslurnar fóru fram.

Þar sem fjármunir þeir, sem ráðstafað hafi verið til stefnda, hefðu að öðrum kosti staðið til úthlutunar fyrir kröfuhafa þrotabúsins, byggir stefnandi á því að öllum skilyrðum lagaákvæðisins sé fullnægt.

Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu einkum á ákvæðum 142. gr. gjaldþrotalaga. Í ljósi þess að um peningagreiðslur Fons hf. til hagsbóta fyrir stefnda hafi verið að ræða, sé augljóst að greiðslurnar hafi komið stefnda að notum að öllu leyti. Breyti því engu til hvaða athafna peningarnir hafi verið notaðir af hálfu Chalk Investments Ltd.

Þá byggir stefnandi á því að verði fallist á riftunarkröfu hans á grundvelli 3. mgr. 141. gr. gjaldþrotalaga, beri stefnda að greiða bætur eftir almennum reglum á grundvelli 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Ljóst sé að tjón þrotabúsins nemi þeirri fjárhæð, sem greidd hafi verið Chalk Investment Ltd., sem sé sama fjárhæð og í þessu máli sé stefnt til greiðslu á.

Verði ekki fallist á að greiðslur þær, sem tilgreindar eru í A.5) og A.6) í riftunarkröfu, séu riftanlegir gjafagerningar, byggir stefnandi sérstaklega á því að stefnda beri að endurgreiða þann gjaldeyri sem hann veitti viðtöku. Verði þá að líta svo á að stefnda hafi verið afhentar umtalsverðar fjárhæðir til láns og beri honum að standa skil á endurgreiðslu þeirra.

Loks byggir stefnandi sjálfstætt á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á grundvelli sakarreglunnar og á ákvæðum laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. Stefndi hafi verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Fons hf. á umræddum tíma. Hann hafi því tekið þátt í þeirri ákvörðun að láta félagið greiða leigugreiðslur, sem byggt er á að hafi ekki tengst rekstri Fons hf. með neinum hætti, eða verið eðlileg og nauðsynleg ráðstöfun. Þá hafi stefndi tekið þátt í því að láta félagið greiða útlagðan kostnað sinn, sem sé til kominn vegna persónulegra útgjalda. Enginn samningur hafi verið milli Fons hf. og Chalk Investment Ltd. um slíkar greiðslur og hafi því verið um ólögmæta ráðstöfun að ræða. Við gjaldþrotaskiptin hafi stefnandi eignast skaðabótakröfur Fons hf. á hendur stjórnarmönnum og framkvæmdastjóra félagsins, sbr. XII. kafla gjaldþrotalaga, og sé hann því bær til ákvarðanatöku um málshöfðun í stað hluthafafundar samkvæmt 1. mgr. 135. gr. hlutafélagalaga. Nemi tjón félagsins þeirri fjárhæð, sem greidd var, og sé sú sama og fjárhæð stefnukröfu.

Um dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og beri að greiða dráttarvexti frá greiðsludegi hverrar greiðslu Fons hf. til Chalk Investment Ltd. Verði ekki fallist á að fjárkrafa stefnanda beri dráttarvexti, krefst stefnandi þess til vara að krafan beri almenna vexti samkvæmt 4. gr. vaxtalaga af hverri greiðslu þar til mánuður er liðinn frá höfðun þessa dómsmáls. Beri krafan dráttarvexti frá þeim tíma samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga.

Riftunarkröfur og endurgreiðslukrafa stefnanda eru m.a. byggðar á 131., 141. og 142. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., en einnig er vísað um skilgreiningar til 3. gr. laganna. Þá byggir stefnandi á almennu skaðabótareglunni og 1. mgr. 134. gr. og 1. mgr. 135. gr. laga nr. 2/1995, um hlutafélög, sbr. einnig XII. og XIII. kafla gjaldþrotalaga. Um varnarþing vísar stefnandi til 1. og 4. mgr. 32. gr., 1. mgr. 35. gr., 40. gr., 41. gr., 1. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu um vexti og dráttarvexti styður stefnandi við 4. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og um málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Móttakandi umræddra greiðslna hafi verið Chalk Investment Ltd. en ekki stefndi. Stefndi hafnar því að um gjöf til hans hafi verið að ræða en til þess að um gjafagerning teljist vera að ræða, verði sá sem afhendir verðmæti að hafa haft þann ásetning eða tilgang með afhendingunni að gefa. Það eigi ekki við í þessu máli, auk þess sem stefndi hafi heldur ekki verið móttakandi greiðslnanna.

Stefndi hafnar þeirri röksemdarfærslu stefnanda í stefnu að umrædd fasteign í London hafi ekki komið Fons hf. að notum eða verið óþörf. Stjórn Fons hf. hafi hvorki haft ásetning né vilja til að gefa stefnda fé í júlí 2008, heldur hafi stjórnin talið rétt og eðlilegt að félagið greiddi þann kostnað sem hlotist hefði af langdvölum stefnda í London á vegum þess. Leiga íbúðarinnar hafi því verið í þágu rekstrar Fons hf. Allar verðmætustu eignir Fons hf. og dótturfélaga þess hafi verið í Bretlandi og því hafi verið fullkomlega eðlilegt að Fons hf. stæði straum af kostnaði við dvöl stefnda í London. Hefði íbúðin ekki verði leigð, hefði félagið þurft að standa straum af hótelkostnaði fyrir stefnda. Slíkur kostnaður hefði verið margfalt hærri en leiga vegna íbúðarinnar. Stefndi áætlar að hann hafi dvalið u.þ.b. helming hvers árs í London frá árinu 2004. Það sé því fjarstæða að líta svo á að leigan hafi verið til málamynda og að íbúðin hafi ekki komið að notum fyrir Fons hf. eða verið óhófleg. Stefndi byggir á því að leigan hafi verið hófleg og undir markaðsleigu sambærilegrar íbúðar en markaðsleiga sambærilegra íbúðar sé á bilinu 6.000-8.000 GBP á mánuði. Kostnaður hafi því verið hóflegur.

Umrædd íbúð hafi verið annað heimili stefnda og þess vegna hafi öðrum starfsmönnum Fons hf. ekki verið boðin gisting þar, nema í undantekningartilvikum, auk þess sem þeir hafi ekki dvalið langdvölum í borginni. Stefndi mótmælir því að þetta atriði geti leitt til þess að stefnandi eigi endurgreiðslukröfu á hendur honum vegna íbúðarinnar.

Allar greiðslurnar hafi verið greiddar utan sex mánaða frests 1. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Verði þeim því ekki rift nema á grundvelli 2. mgr. 131. gr. en samkvæmt því ákvæði sé það skilyrði fyrir riftun að þrotamaður hafi þá verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar. Fons hf. hafi verið fjárhagslega mjög sterkt félag fram að þjóðnýtingu Glitnis banka hf. í lok september 2008. Fons hf. hafi því verið vel gjaldfært félag þegar umræddar greiðslur voru inntar af hendi og þá hafi félagið ekki orðið ógjaldfært vegna þeirra.

Stefndi kveður ekkert vera athugavert við það hvernig leigan var greidd. Það sé ekki gildisskilyrði leigusamninga að greitt sé í hverjum mánuði og þá verði leigusamningar ekki tortryggilegir þótt greiðslum sé hagað með öðrum hætti en mánaðarlegum.

Að því er varðar greiðslu að fjárhæð 7.016 krónur vegna símakostnaðar, liður I.A.2, vísar stefndi til þess að samkvæmt starfssamningi stefnda við Fons hf. hafi félagið átt að greiða símakostnað stefnda, óháð því hvar til hans var stofnað. Beri því að sýkna stefnda af þessari kröfu.

Stefndi kveðst hafa haft þann háttinn á að greiða persónulega útlagðan kostnað á ferðum sínum erlendis en greiðslur að fjárhæð 1.000.000 króna og 2.626.755 krónur vegna dagpeninga í kröfuliðum I.A.5. og I.A.6. séu endurgreiðsla á litlum hluta þess kostnaðar líkt og sjá megi af bókhaldi Fons hf. Stefndi hafnar því að um lán til hans sé að ræða, enda ekkert sem bendi til þess að svo sé.

Stefndi kveðst hafa nýtt bifreiðaþjónustu í þágu Fons hf. og þá hafi hann átt rétt á því að fá allan símakostnað sinn endurgreiddan, óháð því hvar til hans var stofnað. Greiðsla að fjárhæð 280.115 krónur vegna síma- og bifreiðakostnaðar í kröfulið I.A.7.samkvæmt kröfulið feli því ekki í sér gjöf til stefnda.

Stefndi mótmælir fullyrðingu stefnanda í stefnu um að Fons hf. hafi verið ógjaldfært á þeim tíma er umræddar greiðslur áttu sér stað. Greiðslurnar, sem fjallað sé um í liðum II.3.1. til II.3.4. hafi átt sér stað á árinu 2007 en á þeim tíma hafi Fons hf. verið vel gjaldfært félag. Í árslok 2007 hafi eigið fé Fons hf. verið tæpir 40 milljarðar króna og handbært fé félagsins verið 1,8 milljarðar króna. Sé þá ekki tekið tillit til auðseljanlegra skráðra eigna félagsins í formi hlutabréfa, sem séu ígildi reiðufjár. Stefndi byggir á því að Fons hf. hafi ekki orðið ógjaldfært fyrr en í fyrsta lagi hinn 29. september 2008, þegar tilkynnt var um þjóðnýtingu á 75% hlutafjár Glitnis banka hf. en þann dag hafi hlutafé Fons hf. í FL Group hf. orðið verðlaust. Stefndi hafi enga yfirsýn haft yfir stöðu íslensks bankakerfis á þessum tíma og því ekki vitað né getað vitað um yfirvofandi erfiðleika í íslensku efnahagslífi, sem hafi endað með allsherjar hruni þess.

Umræddar greiðslur hafi ekki falið í sér gjöf til eins eða neins, heldur hafi þær verið hluti af eðlilegum rekstrarkostnaði Fons hf. Hvorki riftunarreglur gjaldþrotalaga né aðrar réttarreglur geti orðið grundvöllur að endurkröfu á hendur stefnda eða öðrum vegna slíkra kostnaðargreiðslna.

Stefnandi hafnar því að skilyrði 141. gr. gjaldþrotalaga séu uppfyllt. Svo hægt sé að rifta greiðslu á grundvelli ákvæðisins þurfi greiðsla að hafa verið ótilhlýðileg. Með því sé gert að skilyrði að sá, sem hafði hag af greiðslunni, hafi verið grandsamur um ótilhlýðileikann. Vísar stefndi til þess, sem áður hefur verið rakið, um aðdraganda ákvörðunarinnar. Við töku ákvörðunarinnar hafi Fons hf. átt nægjanlegt óráðstafað eigið fé og ekki verið í vanskilum og því verið fyllilega gjaldfært félag, hvort sem var fyrir eða eftir greiðsluna.

Skilyrði þess að ákvæði 141. gr. sé beitt, sé að skuldarinn hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og móttakendur hafi vitað um það. Ekkert þeirra skilyrða eigi við í þessu máli en sönnunarbyrðin hvíli á stefnanda fyrir því að riftunarskilyrði 141. gr. hafi verið til staðar á þeim tíma sem greiðslurnar voru inntar af hendi. Þá sönnunarfærslu sé ekki að finna í stefnu heldur segi þar einungis að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og að Fons hf. hafi verið ógjaldfært þegar greiðslurnar voru inntar af hendi, án þess að nein sönnun þess efnis sé færð fram. Þau atriði, sem stefnandi tilgreini í sjö stafliðum í stefnu, feli ekki í sér sönnun fyrir ótilhlýðileika greiðslunnar. Þá séu fullyrðingarnar að stofni til rangar, enda sé rangt að enginn samningur hafi verið um húsnæðið og að starfsmenn hafi ekki nýtt húsnæðið, enda liggi fyrir að forstjóri félagsins bjó þar. Einnig sé rangt að stærstur hluti greiðslnanna hafi farið fram óeðlilega löngu eftir að meintum leigutíma lauk og sé illskiljanlegt hvað stefnandi eigi við með þeirri fullyrðingu. Þá sé rangt að Fons hf. hafi verið ógjaldfært, auk þess sem það sé algjörlega matskennt hvort kostnaður hafi verið óhóflegur og hvort þörf hafi verið fyrir húsnæðið. Loks mótmælir stefndi því sjónarmiði, sem komi fram í stefnu, að réttmætur og samningsbundinn rekstrarkostnaður Fons hf. sé tjón þrotabúsins.

Í stefnu sé m.a. byggt á því ,,sjálfstætt“ að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á grundvelli sakarreglunnar og ákvæðum hlutafélagalaga. Í því sambandi sé vísað til 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. hlutafélagalaga. Ekki verði séð hvaða þýðingu vísun til 68. gr. laganna hafi.

Stefndi vísar til þess að í stefnu sé ekki að finna neina umfjöllun um huglæga afstöðu stefnda en það sé skilyrði skaðabóta að um sé að ræða ásetning eða gáleysi, hvort sem byggt sé á almennum sakarreglunni eða skaðabótaákvæði XV. kafla hlutafélaglaga. Krafa um skaðabætur, hvort sem er á grundvelli sakarreglunnar eða skaðabótaákvæði hlutafélagalaga, sé því algjörlega vanreifuð.

Stefndi byggir á því að frestur stefnanda til að hefjast handa um lögsókn á hendur stefnda á grundvelli hlutafélagalaga vegna kröfuliða í stefnu nr. I.A. 1-9 hafi verið liðinn þegar mál þetta var höfðað, sbr. b-lið 2. mgr. 136. gr. hlutafélagalaga. Þegar og af þeirri ástæðu beri að vísa þeim liðum frá dómi. Varðandi liði nr. I.A. 10-14 byggir stefndi á því að hann hafi ekki valdið tjóni með ásetningi eða gáleysi, sbr. áður rakin sjónarmið að breyttu breytanda.

Stefnandi byggir kröfu um endurgreiðslu á 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Samkvæmt ákvæðinu skuli sá einn, sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun, greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Krafa stefnda um sýknu vegna aðildarskorts sé öðrum þræði byggð á þessu ákvæði, þar sem stefndi hafi ekki haft hag af greiðslunum. Krafa stefnda um lækkun dómkrafna sé einnig byggð á því að tjón þrotabúsins geti aldrei verið samtala allra greiðslnanna þegar tillit sé tekið til starfsemi Fons hf.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda og byggir á því að verði hann dæmdur til endurgreiðslu, skuli krafan einungis bera vexti frá dómsuppsögu.

Stefndi vísar um málskostnaðarkröfur sínar til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Stefnandi hefur höfðað mál þetta til riftunar á 14 greiðslum, samtals að fjárhæð 47.464.001 króna, sem inntar voru af hendi til Chalk Investment Ltd. á tímabilinu frá 15. ágúst 2007 til 2. september 2008, og til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar úr hendi stefnda. Ágreiningslaust er að Chalk Investment Ltd. var að öllu leyti í eigu Núps ehf. sem var að öllu leyti í eigu stefnda.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína á því að umræddar greiðslur hafi verið gjafagerningur til hagsbóta fyrir stefnda í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá er jafnframt á því byggt að í greiðslunum hafi falist ráðstöfun, sem hafi verið stefnda til hagsbóta á ótilhlýðilegan hátt á kostnað kröfuhafa Fons hf., sbr. 141. gr. gjaldþrotalaga. Kröfu um greiðsluskyldu stefnda byggir stefnandi á ákvæðum 142. gr. gjaldþrotalaga. Verði ekki fallist á að greiðslur samkvæmt kröfuliðum A.5) og A.6) séu riftanlegir gjafagerningar, byggir stefnandi á því að líta beri svo á að stefnda hafi verið afhentar fjárhæðirnar til láns og beri honum því að endurgreiða stefnanda lánið. Loks byggist greiðslukrafa stefnanda á hendur stefnda á sakarreglunni og ákvæðum laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. laganna.

Óumdeilt er að umræddar ráðstafanir, sem stefnandi krefst riftunar á í máli þessu, áttu sér stað meira en sex mánuðum fyrir frestdag. Þegar svo háttar til er það skilyrði fyrir riftun samkvæmt ákvæðum 131. gr. og 141. gr. gjaldþrotalaga að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það við ráðstöfunina. Sönnunarbyrði um gjaldfærni hvílir á stefndu hvað varðar riftun samkvæmt 131. gr. laganna.

Til sönnunar á gjaldfærni Fons hf. á umræddum tíma vísar stefndi m.a. til endurskoðaðra ársreikninga félagsins fyrir árin 2005, 2006 og 2007. Samkvæmt endurskoðuðum ársreikningum nam eigið fé félagsins tæpum 40 milljörðum króna í lok árs 2006 og rúmum 39 milljörðum króna í lok árs 2007.

Stefnandi lagði fram matsgerð V-kk-ef G-kk-ef, endurskoðanda og dómkvadds matsmanns, um hvaða áhrif ýmis atriði við gerð ársreikninga félagsins hefðu haft áhrif á niðurstöðu þeirra og jafnframt hver hefðu verið áhrif þess á ársreikningana, hefðu reikningar dóttur- og hlutdeildarfélaganna legið fyrir. Samkvæmt matsgerðinni hefði eigið fé Fons hf. í árslok 2006 með réttu átt að vera 39.620 milljónir króna en ekki 39.751 milljón króna eins og niðurstaða ársreikningsins var. Munar þar um það bil 131 milljón króna. Eigið fé félagsins í árslok 2007 hefði með réttu átt að vera 33.544 milljónir króna en ekki 39.324 milljónir króna og munar þar tæpum 6 milljörðum króna. Samkvæmt matsgerðinni má rekja muninn að mestu til ofmats á kröfum félagsins á hendur dótturfélögunum Northern Travel Holding hf. og FS38 ehf. Í árslok 2007 var munurinn því verulegur en þrátt fyrir það var eigið fé félagsins mikið og að áliti dómsins er ljóst af framlögðum gögnum að eignir þess voru vel umfram skuldir. Stefndi byggir á því í greinargerð sinni að Fons hf. hafi ekki orðið ógjaldfært fyrr en í fyrsta lagi hinn 29. september 2008, þegar tilkynnt var um þjóðnýtingu á 75% hlutafjár Glitnis banka hf. en þann dag hafi hlutafé Fons hf. í FL Group hf. orðið verðlaust. Þegar litið er til alls framanritaðs er það mat dómsins að leitt sé í ljós með framlögðum gögnum að Fons hf. hafi verið gjaldfært þegar umræddar greiðslur fóru fram. Hefur stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem hrekja þá niðurstöðu.

Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að ekki sé uppfyllt það skilyrði fyrir riftun samkvæmt ákvæðum 131. gr. og 141. gr. gjaldþrotalaga að þrotamaður hafi verið ógjaldfær eða orðið það við umrædda ráðstöfun. Með sömu rökum verður ekki talið að umrædd ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. Er það því niðurstaða dómsins að þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfu stefnanda um riftun umræddra greiðslna. Af þeirri niðurstöðu leiðir að hafnað er kröfu stefnanda um greiðslu úr hendi stefnda á grundvelli ákvæða 142. gr. gr. gjaldþrotalaga.

Kröfur stefnanda um greiðslu úr hendi stefnda vegna greiðslna, sem tilgreindar eru í A.5) og A.6) í riftunarkröfu hans, byggir stefnandi sérstaklega á því að stefnda beri að endurgreiða þann gjaldeyri sem hann hafi veitt viðtöku og að líta verði svo á að með greiðslunum hafi stefnda verið afhentar umtalsverðar fjárhæðir til láns sem honum beri að endurgreiða. Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti en vísar jafnframt til þess að hann hafi sem starfsmaður Fons hf. sjálfur lagt út fyrir kostnaði af ferðum sínum fyrir Fons hf. og séu umræddar greiðslur hluti af endurgreiðslum til hans vegna þessa. Mál þetta hefur stefnandi höfðað gegn stefnda vegna greiðslna sem runnu til Chalk Investment Ltd. Ekkert liggur fyrir um að þær greiðslur til félagsins hafi falið í sér lán til stefnda persónulega. Verður því að fallast á það með stefnda að honum hafi verið ranglega stefnt til greiðslu og ber því að sýkna hann á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Breytir engu um þá niðurstöðu þótt ljóst virðist að greiðslurnar hafi, a.m.k. að hluta til, að endingu runnið til stefnda.

Loks byggir stefnandi greiðslukröfu sína á hendur stefnda á því að hann beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda samkvæmt sakarreglunni og ákvæðum laga nr. 2/1995, um hlutafélög, einkum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. Vísar stefnandi til þess að stefndi hafi verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Fons hf. á umræddum tíma og því tekið þátt í þeirri ákvörðun að láta félagið greiða leigugreiðslur, sem stefnandi byggir á að hafi hvorki tengst félaginu né verið eðlilegar eða nauðsynlegar. Þá hafi stefndi einnig tekið þátt í ákvörðunum um að félagið greiddi honum persónuleg útgjöld hans en um hafi verið að ræða ólögmætar greiðslur. Stefndi hefur mótmælt þessari málsástæðu stefnanda og vísað til þess að allar verðmætustu eignir Fons hf. hafi verið í Bretlandi og hafi stefndi því dvalið þar langdvölum. Hefði leiga á íbúð í London því nýst félaginu og hefði það verið hagstæðari ráðstöfun en að greiða fyrir hótelherbergi fyrir stefnda hverju sinni. Þá hafi verið um það samið milli Fons hf. og stefnda að félagið greiddi símakostnað og persónulegan útlagðan kostnað stefnda.

Þegar til alls framangreinds er litið og að virtum framlögðum gögnum verður að telja ósannað að umræddar greiðslur hafi verið úr hófi eða að þær hafi með einhverjum hætti verið óvenjulegar, bæði að því er varðar fjárhæðir og greiðslumáta. Þá er ósannað að ákvörðun um greiðslurnar hafi verið tekin með ólögmætum hætti. Þá hefur ekki verið sýnt fram á orsakasamhengi milli tilgreindrar háttsemi stefnda og ætlaðs tjóns stefnanda. Í ljósi alls framangreinds og þess, sem áður var rakið um að Fons hf. telst á umræddum tíma hafa verið gjaldfært, verður jafnframt að telja ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem hann krefst bóta fyrir. Verður skaðabótakrafa því hvorki reist á almennu sakarreglunni né ákvæðum 68. gr., 1. mgr. 76. gr. og 1. mgr. 134. gr. hlutafélagalaga, svo sem stefnandi byggir á. Verður skaðabótakröfu stefnanda því hafnað.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að fallast beri á sýknukröfu stefnda í máli þessu.

Með vísan til meginreglu 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 500.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið litið til þess að samhliða voru rekin fjögur önnur riftunarmál þrotabús Fons hf. þar sem reynir á sömu málsástæður að hluta til.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf B-kk-þgf héraðsdómara og dr. H-kk-þgf S-kk-þgf dósent í fjármálum.

Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómsformanns.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, P-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, þrotabús Fons hf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda málskostnað 500.000 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf