E-1058/2022

Mál þetta, sem var höfðað 24. maí 2022, var dómtekið 9. febrúar 2023. Stefnandi er A Faktoring ehf., [...]. Stefndi er Íslenskir aðalverktakar hf., [...].

Dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 432.208,22 evrur, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 12. mars 2021 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 352.663,91 evru, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 316.829,78 evrum frá 15. desember 2020 til 22. mars 2021 en af 352.663,91 evru frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá gerir stefndi kröfu um málskostnað. I.

Málsatvik eru þau að í lok árs 2018 undirrituðu stefndi og Garðabær verksamning um hönnun og byggingu fjölnota íþróttahúss við Vetrarmýri í Garðabæ í kjölfar alútboðs um verkið. Um var að ræða stórt og umfangsmikið mannvirki en stærð hússins er um 17.000 m². Átti hönnunarvinna stefnda að hefjast í janúar 2019 og verklok ráðgerð í apríl 2021. Samningsfjárhæð vegna byggingar hússins milli Garðabæjar og stefnda munu hafa verið rúmir fjórir milljarðar króna.

Stefnandi kveður að um mitt ár 2019 hafi stefndi leitað eftir tilboðum frá undirverktökum, á grundvelli útboðsgagna. Annars vegar eftir tilboðum í hönnun og innflutning á öllu efni fyrir stálvirki, veggklæðningar og þakplötur fyrir bygginguna í samræmi við útboðsgögn og hins vegar tilboðum í uppsetningu þeirra eininga. Tveir aðilar hafi boðið í verkið, Borgarafl ehf. og Frjóakur ehf. Niðurstaða útboðsins hafi verið að tilboð Borgarafls ehf. reyndist lægra varðandi uppsetningar hlutann en tilboð Frjóakurs ehf. lægra varðandi efniskaupin.

Stefndi, sem verkkaupi, og Frjóakur ehf., sem verktaki, gerðu með sér verksamning í ágúst 2019, um hönnun vinnuteikninga, innflutning og efni fyrir stálvirki, veggklæðningar og þakplötur fyrir verkefni stefnda, fjölnota íþróttahús. Samkvæmt verksamningnum annaðist Frjóakur ehf. framleiðslu og afhendingu á öllu stáli, „stálburðarvirki secondary stál“ ásamt festi- og tengiefni. Einnig þakplötur og festiefni, útveggjaklæðningar, flasningar og festiefni, stálgrind og festiefni fyrir þakglugga og annað efni og vinnu í samræmi við tilboðsskrá. Samningurinn virðist hafa verið undirritaður 5. september 2019.

Samkvæmt framangreindum verksamningi annaðist Verkís hf., fyrir hönd verkkaupa, hönnun stálvirkisins og bar að skila verktaka líkani unnu í hönnunarforritinu Tekla sem innihéldi allt stál, í þeim mæli sem stálframleiðandi þyrfti til að ljúka við sínar framleiðsluteikningar. Þá átti verktaki, Frjóakur ehf., að sjá um allar vinnuteikningar vegna framleiðslu sinnar og skila til Verkís hf. til yfirferðar og samþykktar.

Samkvæmt 3. gr. verksamnings stefnda og Frjóakurs ehf. var samningsupphæðin 3.687.430,35 evrur. Nánar um greiðslur og greiðslufyrirkomulag sagði í 3. gr.: „Samningsupphæðin er summa af margfeldi einingaverðs og magntölu, sbr. tilboðsskrá verksinns. (sic) sjá. Fylgiskjal 1 og tekur breytingum til hækkunar eða lækkunar í samræmi við endanlegt magn. Verktaka ber að leggja greinagóðar, sundurliðaðar magntökuupplýsingar fyrir verkkaupa áður en uppgjör á verkinu fer fram. Verkaupi gerir upp við verktaka í samræmi við endanlegar magntölur og einingaverð, sbr. tilboðskrá.“ Þá var í samningnum kveðið á um að stefnda, sem verkkaupa, bæri að greiða allar samningsgreiðslur í samræmi við verksamninginn inn á tilgreindan bankareikning stefnanda. Jafnframt sagði í 3. gr. að verkkaupi gæfi P-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf fulla og ótakmarkaða heimild til að samþykkja og undirrita verkstöðu/fjármögnunarreikninga frá verktaka til verkkaupa á verktímanum fyrir hönd verkkaupa. Undirritun P-kk-ef Á-kk-ef væri jafngild sem verkkaupi hefði sjálfur samþykkt verkstöðu/fjármögnunarreikninga.

Hinn 12. desember 2019 gerðu stefndi og Frjóakur ehf. með sér viðauka 01 við verksamning þeirra. Við 3. gr. samningsins, sem átti að standa óhögguð, bættist eftirfarandi ákvæði: „Magntölur verksins taka breytingum eftir því sem hönnun miðar og liggja ekki endanlega fyrir fyrr en í hönnunarlok. Þá skal endanlegt magnuppgjör fara fram sem miðast við samþykkta raunhönnunarniðurstöður verkkaupa. Loka heildar greiðsluskylda verkkaupa er ekki ljós fyrr en að loknu lokauppgjöri aðila, enda magn gert upp sem fyrr segir á grundvelli hönnunar verkkaupa.“ Í viðaukanum var jafnframt kveðið á um ákveðna fyrirframgreiðslu stefnda til verktaka eða stálframleiðanda verksins, Izoterms, samtals 400.000 evrur, sem drægist frá uppgjörsreikningi við fyrstu afhendingu verktaka á stálinu. Einnig var í viðaukanum kveðið á um heimild verktaka til að afhenda stál og þakplötur verksins í tveimur hlutum, en það væri án auka- eða viðbótarkostnaðar fyrir verkkaupa. Í fylgiskjali með viðaukanum kemur fram að verksamningsfjárhæðin væri orðin 3.983.591 evra og var handritað á skjalið: „... endanleg upphæð verður í samræmi við endanlegt magn.“ Á skjalinu var undirritun P-kk-ef Á-kk-ef P-kk-ef.

Annar viðauki var gerður við verksamninginn sem fól í sér efniskaupastaðfestingu stefnda um að virkja 5. tl. 1. mgr. 1. gr. verksamningsins með þeim einingarverða- og magnbreytingum sem fram koma í viðaukanum. Í honum fólst staðfesting á viðbótarkaupum stefnda á þakefni aðalbyggingar og viðbyggingarinnar. Einnig bætti stefndi við kaupin svalagólfplötum og þéttingum.

Eins og áður segir bar stefnda samkvæmt verksamningnum að greiða samningsgreiðslur inn á reikning stefnanda, en stefnandi annaðist fjármögnun verksins fyrir verktakann, Frjóakur ehf. Fyrir liggur í gögnum málsins yfirlýsing 30. desember 2019 þar sem fram kemur að Frjóakur ehf. veðsetti stefnanda allar samningsgreiðslur, 3.983.591 evru, sbr. einnig 3. gr. verksamningsins, sem stefnda bæri að greiða stefnanda sem veðsala. Veðsetningin var tilkynnt til stefnda sama dag, 30. desember.

Í febrúar 2020 varð sú breyting að Quick hús ehf., félag í eigu sömu aðila og Frjóakur ehf., yfirtók verksamninginn sem verktaki með öllum réttindum og skyldum. Samhliða gekk stefnandi frá veðsetningu sinni í allar kröfur Quick húsa ehf. á hendur stefnda með sama hætti og áður. Jafnframt var gengið frá kröfukaupasamningi milli

Quick hús ehf. og stefnanda.

Með bréfi 9. mars 2020 samþykkti Verkís hf., með nokkrum athugasemdum, framleiðsluteikningar verksins en þær voru unnar af O-x-x fyrir hönd verktaka og stálframleiðanda í Lettlandi.

Eftir að Verkís hf. hafði samþykkt framleiðsluteikningar verktaka, með framangreindu bréfi 9. mars 2020, skilaði stálframleiðandinn, Izoterms, sundurliðuðum samsetningar lista: „Asembly list the final approval outcome of all the party IAV hf/Verkis, ODD/Izoterms/Quick hús ehf.“ Þar kemur fram heildartalan „1151185 kg“. Stefnandi segir að um svipað leyti hafi komið upp tafir á verkinu sökum ágreinings milli stefnda og Garðabæjar. Sá ágreiningur hafi leitt til sjö mánaða tafa á verkinu. Framkvæmd verksins hafi hins vegar gengið með ágætum þegar það loksins hófst. Þá segir stefnandi að verktakinn hafi nýtt heimild samkvæmt viðauka 01 og afhent meginhluta efnisins í tveimur afhendingum.

Þá liggja fyrir í gögnum málsins reikningar sem stefnandi segir að hafi verið gefnir út í verkinu og verið samþykktir af stefnda. Í ljósi þess að stefnandi annaðist alla fjármögnun verksins fyrir verktaka og átti veð í öllum útgefnum reikningum vegna verksins hafi ferli reikninga verið með ákveðnum hætti. Quick hús ehf. hafi gefið út fjármögnunar- og verkstöðureikninga eftir verkframvindu sem áritaðir hafi verið um framsal til stefnanda. Í kjölfarið hafi verkstöðureikningar farið til yfirferðar hjá P-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf fyrir hönd stefnda. Féllist stefndi á greiðsluhæfni reiknings hafi hann verið áritaður af P-kk-þgf Á-kk-þgf enda hafi hann haft fulla og ótakmarkaða heimild til að samþykkja og undirrita verkstöðu/fjármögnunarreikninga frá verktaka fyrir hönd verkkaupa, eins og sérstaklega væri tiltekið í 6. mgr. 3. gr. verksamningsins. Eftir að verkstöðureikningur hafi verið samþykktur hafi hann borist stefnanda sem hafi þá greitt út fjármögnun til Quick húsa ehf., í trausti samþykktar stefnda á viðkomandi verkstöðureikningi enda hafi greiðslur frá stefnda borist til stefnanda vegna flestra verkstöðureikninga verksins fljótlega eftir samþykkt þeirra. Stefnandi segir jafnframt að eins og stefnda hafi alla tíð verið vel kunnugt og verksamningurinn kveði á um hafi samþykki P-kk-ef Á-kk-ef P-kk-ef verið forsenda fyrir kaupum stefnanda á verkstöðureikningum og þess ætíð verið gætt af stefnanda í öllu ferli verksamningsins að slíkt samþykki lægi fyrir áður en útgreiðsla fjármögnunar á grundvelli verkstöðureiknings færi fram.

Stefnandi kveður að eins og sjá megi af yfirliti stefnanda yfir kaup á verkstöðureikningum verksins og hreyfingalista yfir bankareikning stefnanda hafi honum borist greiðslur frá stefnda að fjárhæð 4.294.943,95 evrur. Stefndi hafi hins vegar samþykkt með undirritun sinni verkstöðureikninga að fjárhæð 4.647.607,58 evrur. Þannig hafi stefndi ekki staðið skil á 352.663,63 evrum. Nánar tiltekið hafi stefndi enn ekki greitt verkstöðureikninga verktaka nr. 32 og 62 og eigi enn ógreiddar eftirstöðvar af reikningi nr. 30 sem nemi að höfuðstól 140.969,78 evrum.

Þá segir stefnandi að á meðan á verkinu stóð hafi greiðsluskrá verksins á fylgiskjali með verksamningnum tekið nokkrum breytingum, enda hafi gilt sá fyrirvari samkvæmt viðauka 01 við framkvæmdina að magntölur verksins tækju breytingum eftir því sem hönnun miðaði fram og myndu ekki liggja endanlega fyrir fyrr en við hönnunar lok. Til samræmis við þetta hafi greiðsluskráin verið uppfærð. Stefnandi heldur því fram að hinn 13. maí 2020 hafi P-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf samþykkt uppfærslu á greiðsluskrá með fyrirvara um að uppgjör á magni yrði þegar endanleg hönnun og uppgjöri lyki. Á þessum tímapunkti hafi greiðsluskráin sýnt að verkfjárhæð næmi þá samtals 5.153.511,79 evrum.

Stefnandi vísar um atvik enn fremur til fundargerðar verkfundar stefnda og verktakans 4. mars 2021. Stefndi segir að verktakinn hafi þá lagt fram stöðuuppgjör, dags. 26. febrúar 2021. Í því uppgjöri komi fram að verksamningsfjárhæðin væri 5.185.158,34 evrur og að vanskil næmu 456.197,38 evrum.

Stefnandi kveður jafnframt að í kjölfar verkfundarins 4. mars 2021 hafi Quick hús ehf. gefið út fjármögnunarreikning fyrir óuppgerðum eftirstöðvum að fjárhæð 456.197,38 evrur. Eftir útgáfu reikningsins hafi komið í ljós að verktakinn hefði talið með í tonnafjöldasamtölu rafsuður og bolta sem sannanlega hafi ekki verið greiðsluskyldir af stefnda og því hafi ógreiddar eftirstöðvar verksins lækkað í 432.208,22 evrur. Sú fjárhæð sé aðalkrafa stefnanda í máli þessu.

Þá segir stefnandi að undir lok verksins hafi farið að bera á ágreiningi milli stefnda og verktaka en þar sem verktaki hafi lokið verki sínu í mars 2021 hafi hann ítrekað kallað eftir lokauppgjöri við stefnda, svo sem með tölvupósti 17. mars 2021. Í kjölfarið hafi verktakinn útbúið drög að verklokasamningi, í samræmi við skyldur hans þar um samkvæmt ákvæðum ÍST- 30, en þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir verktakans um að gengið yrði frá verklokum og lokauppgjöri hafi stefndi ekki orðið við því.

Stefndi sendi verktakanum bréf 28. apríl 2021 þar sem fram kemur að stefndi teldi 148.682,91 evru vera greiðsluhæfa við lokauppgjör og að sú fjárhæð stæði til boða. Í kjölfarið áttu sér stað ýmis samskipti vegna ágreinings aðila, sem ekki er ástæða til að rekja nánar hér. Stefnandi höfðaði mál þetta eins og áður segir 24. maí 2022, þar sem stefndi hefur ekki orðið við kröfum hans.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu Ó-kk-nf H-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda. Þá komu fyrir dóm vitnin O-kk-nf R. O-kk-nf, starfsmaður stefnanda, F-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður verktaka, B-kk-nf J-kk-nf, hönnuður hjá Verkís, A-kk-nf L-x-x, hönnuður stálframleiðanda, og P-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf, starfsmaður stefnda. Verður vísað til framburðar þeirra síðar eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að eftirstöðvar ógreiddra verksamningsgreiðslna verksins séu 432.208,32 evrur. Fyrir liggi greiðslu- og framvinduskrá, dags. 26. febrúar 2021, sem undirrituð sé af aðilum verksamningsins, verktaka og stefnda, þar sem staðfest sé að ógreiddar eftirstöðvar verksins séu 456.197,38 evrur utan geymslufjár og verktrygginga verksins. Fyrir liggi jafnframt að þessi greiðsluframvinduskrá hafi verið lögð fram á verkfundi aðila 4. mars 2021 og hafi henni í engu verið mótmælt, eins og verkfundargerð beri með sér. Umrædd greiðsluframvindu-skrá hafi verið yfirfarin af stefnda sem hafi haft allar upplýsingar, bæði um stöðu verksins og allt það efni sem verktakinn hafi skilað á verkstað, áður en hún hafi verið samþykkt af stefnda. Stefnandi telur að með undirritun sinni hafi stefndi samþykkt greiðsluskyldu sína á ógreiddum eftirstöðvum eins og þær séu tilgreindar í greiðsluframvinduskrá 26. febrúar 2021 og beri því greiðsluskyldu samkvæmt aðalkröfu stefnanda.

Eftir að greiðsluframvinduskrá þessi hafi verið undirrituð hafi verktakinn lækkað kröfu sína í þágu stefnda þegar í ljós hafi komið að hann hefði í úreikningum sín umgert kröfu til þess að stefndi greiddi fyrir rafsuður og bolta sem óréttmætt hafi verið að rukka stefnda um. Lækkun vegna þessa hafi numið 59.056,61 evru (mismunur á verksamningsfjárhæð 26. febrúar 2021 og endanlegri verksamningsfjárhæð 31. maí 2021). Byggir stefnandi á því að endanleg krafa á hendur stefnda sé 432.208,32 evrur að meðtaldri endurgreiðslu á geymslufé/verktryggingum og að teknu tilliti til greiðslna stefnda 12. og 14. maí 2021, samtals að fjárhæð 148.682,91 evra. Stefnandi vísar sérstaklega til greiðsluframvinduskrár 31. maí 2021, en hún sýni með skýrum hætti eftirstöðvar verksins við verklok út frá heildarverksamningsfjárhæð að teknu tilliti til þeirra greiðslna sem stefndi hafi sannanlega innt af hendi.

Heildarfjárhæð verksamningsins samanstandi af 6 liðum, eins og fram komi á skjali um greiðsluframvindu verksamnings samkvæmt uppfærðri greiðsluskrá verksins 31. maí 2021, þ. e. 1) vinnuteikningum og stálgrind, 2) veggklæðningum, 3) TRP þakplötum, 4) þakefni aðalbyggingar, 5) þakefni viðbyggingar og 6) svalagólfplötum. Fyrir liggi að enginn ágreiningur sé milli stefnanda og stefnda um fjárhæð liða 2- 6, sbr. bréf stefnda 28. apríl 2021. Ágreiningur aðila snúi einungis að lið 1 og þá því hvert hafi verið lokastálmagn verksins. Stefnandi telur það engum vafa undirorpið að þar eigi að miða við að endanlegt stálmagn hafi verið 1.134,517 tonn, eins og greiðsluskrá 31. maí 2021 beri með sér. Greiðsluframvindan 31. maí 2021 sé byggð á greiðsluskrá verksins sem sé fylgiskjal nr. 1 með verksamningi. Greiðsluskráin hafi á verktímanum sætt uppfærslum af verktaka samkvæmt verksamningi aðila og hafi lokauppfærslan 31. maí 2021 ítrekað verið send til verkkaupa, enda sé það hlutverk verktaka að leggja fram gögn sem sýni endanlegt magn flutt inn á verkstað og sent til stefnda. Hvorki greiðsluframvindu- né greiðsluskrá hafi stefndi mótmælt með því að leggja fram staðfest hönnunargögn, en Verkís hf. sé eini aðilinn sem geti gefið út þá staðfestingu sem sýni þá annað lokamagn en verktaki hafi sannanlega flutt inn á verkstað. Verkís hf. h afi hannað stálvirki byggingarinnar í svokölluðu Tekla model. Í samræmi við ákvæði 1. gr. verksamningsins beri verktaki ábyrgð á gerð framleiðsluteikninga en forsendan fyrir gerð þeirra sé að raunhönnun liggi fyrir. Við hönnun stálvirkisins fari samskiptin fram í gegnum hönnunaraðilana, Verkís og Oddin, fyrir hönd stálframleiðanda, sem í kjölfar raunhönnunar hafi unnið framleiðsluteikningar. Fyrir liggi að Verkís hf. hafi samþykkt framleiðsluteikningar verksins 9. mars 2020. Ljóst sé því að á þeim tímapunkti hafi raunhönnun verið lokið. Í kjölfar samþykktra framleiðsluteikninga hafi stálframleiðandinn sent sundurliðaða skrá yfir stálmagn og stálmagnið verið tilgreint 1.151,185 tonn. Byggist þessi sundurliðun á lokahönnun Verkís hf. enda geti framleiðsluteikningar ekki tekið mið af öðru. Þá liggi fyrir að innflutt stálmagn verktaka samkvæmt farmbréfum sé 1.152,469 tonn. Samkvæmt verksamningnum beri að greiða verktaka fyrir allt stál sem komi á verkstað að frádreginni rafsuðu og boltum. Af gögnum málsins verði séð að aðilar séu sammála um að stálmagn ið hafi minnkað vegna suðu um rúm 17 tonn (þ. e. 1,5% af heildarþyngd) og sé þá lokastálmagn 1.134.517 kg. Þetta sé það stálmagn sem framleitt hafi verið á grundvelli raunhönnunar Verkís hf. og verið sannanlega afhent á verkstað. Skyldur stefnanda samkvæmt verksamningnum séu ekki aðrar en að framleiða og afhenda á verkstað það stálmagn sem verksamningur og fylgiskjöl hans kveði á um. Stefndi hafi hins vegar leitast við að telja upp alls kyns eftiráskýringar fyrir því að stálmagnið hafi verið minna en það stálmagn sem afhent hafi verið á verkstað. Þannig byggi stefndi á því að stálmagn eigi að sæta frádrætti vegna þess sem hann kalli drauga bita, vegna þess að notast hafi verið við sverari bita en heimilað hafi verið og vegna „óheimillar“ magnaukningar í undirkerfis súlum. Engar þessara ástæðna eiga sér grundvöll í verksamningi aðila eða fylgiskjölum hans. Þannig hafi stefndi haldið því fram að í módelið hafi verið settir bitar sem ekki hafi verið framleiddir eða „drauga bitar“ notaðir í bygginguna og ekki hafi verið tekið tillit til innsteyptra festinga og stálaukningar í undirkerfið. Þessu mótmælir stefnandi enda liggi fyrir hvaða magn hafi verið afhent á verkstað og það magn orðið til á grundvelli hönnunar stefnda.

Stefnandi mótmælir því sérstaklega að hann þurfi að sæta frádrætti á 62 tonnum af stálmagni vegna þess að notaðir hafi verið sverari og þar með þyngri bitar (EU stál) í stað léttari og mjórri bita (RU stál) að ósk stálframleiðanda. Stefnandi hafi rökstutt þetta með vísan til tölvupósts Verkís hf. 18. desember 2019, þar sem heimild hafi verið veitt til notkunar sverari bita en með sérstökum áskilnaði um að fyrir þá magnaukningu sem af því leiddi yrði ekki greitt sérstaklega. Í fyrsta lagi bendir stefnandi á að samkvæmt verklýsingu fyrir verkið, sem hafi verið fylgiskjal 3 b með verklýsingu, komi fram að einstakir liðir aðalburðarvirkis, svo sem rammar, súlur í göflum, afstífing og millibitar í þaki, séu bæði fáanlegir í RÚS og EU stáli. Þannig geri verklýsing ráð fyrir því að þetta stálvirki sé annaðhvort RÚS eða EU stál og hvorki í verklýsingu né í verksamningi eða öðrum fylgiskjölum hans sé að finna neina afmörkun á sverleika stálsins eða annars konar áskilnað um þyngd þess. Verktaka hafi þannig verið heimilt að nota hvort sem var EU stál eða RÚS stál. Í öðru lagi bendir stefnandi á að tölvupóstur Verkís hf. frá 18. desember 2019 tilgreini stærðir sívala, 193,7 og 219*8. Hvoruga þessara stærða sé hins vegar að finna í efnislista stálvirkis byggingarinnar en þessi listi hafi verið unninn á grundvelli raunhönnunar verksins. Raunhönnun verksins tilgreini þannig hvoruga þessara stærða. Með sömu rökum hafnar stefnandi því að draga eigi frá stálmagni sem flutt hafi verið á verkstað 11 tonn vegna „magnaukningar“ í undirkerfis súlum. Stefnandi vísar hér um frekari rökstuðning til bréfs verktaka til stefnda 1. júní 2021. Stefnandi telur að stefndi geti ekki vikist undan þeirri hönnun sem liggi til grundvallar framleiðslu þess stálmagns sem afhent hafi verið verktaka, enda færi önnur niðurstaða í bága við inntak og ákvæði verksamningsins og fylgiskjöl hans.

Þá vísar stefnandi til þess að með bréfi lögmanns stefnda til verktaka 28. apríl 2022 hafi fylgt útlistun verkkaupa á greiðslum samkvæmt verksamningi. Samkvæmt því yfirliti telji verkkaupi að greiðslur að fjárhæð 4.694.943,91 evra séu greiðsluhæfar. Í því yfirliti virðist sem stefndi telji með fyrirframgreiðslu á 400.000 evrum sem greitt hafi verið beint inn á birgjann, Izoterms, og verið greiddar í fjórum greiðslum, hinn 28. nóvember 2019, 19. desember 2019, 16. janúar 2020 og 23. janúar 2020. Þessar greiðslur standi alveg fyrir utan reikninga sem samþykktir hafi verið af stefnda en umrædd fyrirframgreiðsla hafi átt sér stað áður en stefnandi hafi komið að málinu og hafið fjármögnun verksins. Stefnandi sé með veð í öllum almennum fjárkröfum vegna verksamnings, dags. 5. september 2019, og viðaukum hans milli stefnanda og verktakans, Quick hús ehf. Veðsetning stefnanda nái til allra þegar útgefinna reikninga sem og þeirra reikninga sem eigi eftir að gefa út í tengslum við væntanlegan verkloka-samning. Þannig beri stefnda að greiða allar greiðslur á grundvelli verksamningsins inn á bankareikning stefnanda.

Varakrafa stefnanda, telji dómurinn rétt að eftirstöðvar verksins eigi engu að síður að sæta lækkun, er byggð á því að sú lækkun geti aldrei orðið meiri en sem nemur varakröfu stefnanda. Varakrafa stefnanda samanstandi af þremur reikningum útgefnum af Quick húsum ehf. til stefnda, en allir umræddir reikningar hafi verið samþykktir af P-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, fyrir hönd stefnda, með sérstakri áritun hans. Nánar tiltekið sé um að ræða eftirstöðvar af samþykktum reikningi nr. 30, útgefnum 30. október 2020, að fjárhæð 140.969,87 evrur, samþykktan reikning nr. 32, útgefinn 10. nóvember 2020, að fjárhæð 175.860 evrur, og samþykktan reikning nr. 62, dags. 10. febrúar 2021, að fjárhæð 35.834,13 evrur, eða samtals að fjárhæð 352.663,91 evra auk dráttarvaxta.

Stefnandi telur að gögn málsins staðfesti án nokkurs vafa að stefnda hafi frá upphafi verksins verið fullkunnugt um að stefnandi væri fjármögnunaraðili verktakans við framkvæmd verksamningsins. Í 4. mgr. 3. gr. verksamningsins segi að verkkaupi skuli greiða allar samningsgreiðslur í samræmi við verksamning inn á tilgreindan bankareikning stefnanda. Samkvæmt verksamningnum sé greitt eftir verkframvindu og í verksamningnum segi að verkkaupi samþykki verkstöðu- /fjármögnunarreikninga með áritun sinni með þeim fyrirvara að verktaki standi við allar samningsskyldur sínar. Í 6. mgr. 3. gr. verksamningsins sé að finna mikilvægt ákvæði. Þar segi að P-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf hafi fulla og ótakmarkaða heimild til að samþykkja og undirrita verkstöðu/fjármögnunarreikninga frá verktaka á verktímanum fyrir hönd verkkaupa. Enn fremur segi sérstaklega að undirritun P-kk-ef Á-kk-ef sé jafngild sem verkkaupi hefði sjálfur samþykkt verkstöðu/fjármögnunarreikninga. Stefnandi byggir á því að þegar reikningar hafi verið samþykktir af stefnda í fullu samræmi við framangreind ákvæði verksamningsins af þar til bærum aðila, sem sérstaklega sé tilgreindur í verksamningnum, beri stefndi greiðsluskyldu á þeim reikningum. Í gegnum allt verkið sé stefnandi fjármögnunaraðili verktakans og byggist sjálfur verksamningur málsins á þeirri forsendu. Þótt megi n regla kröfuréttar mæli fyrir um að skyldur skuldara eigi almennt ekki að aukast við framsal á kröfum kröfuhafa sé sú regla háð undantekningum. Þannig sé þessari reglu kröfuréttar vikið til hliðar í þeim tilvikum þegar skuldari átti að geta gert sér grein fyrir því að yfirlýsingu hans ætti að nota sem skilríki í lögskiptum við þriðja mann og skuldari hafi sýnt gáleysi. Hér hafi stefndi sýnt af sér mikið gáleysi ef ekki sviksemi. Stefndi sé fyllilega grandsamur um að þegar reikningar verksins hafi verið samþykktir af þeim aðila sem til þess hafi samningsbundna heimild sé sú samþykkt lögð til grundvallar í lögskiptum stefnanda og verktakans. Á hinum umþrættu reikningum nr.

30, 32 og 62, líkt og á öllum öðrum verkstöðureikningum verksins, sé að finna sérstakan texta um að viðkomandi reikningur og krafa samkvæmt honum hafi verið framseldstefnandaog að skuldari leysist aðeins undan greiðsluskyldu með greiðslu inn á reikning stefnanda. Annar greiðslumáti sé óheimill. Stefndi hafi samþykkt alla fyrri verkstöðureikninga með þessum sama texta og greitt þá til stefnanda. Meiraaðsegja hafi stefndi greitt stærstan hluta reiknings nr. 30 en hafi enn ekki greitt reikninga nr. 32 og 62.

Líkt og í tilviki fyrri verkstöðureikninga hafi stefnandi mátt, ekki síst á grundvelli ákvæða sjálfs verksamningsins, ganga út frá því að umræddir reikningar yrðu greiddir. Stefnandi hafi haft fyllilega réttmæta ástæðu til að leggja traust sitt á samþykkt stefnda á umræddum reikningum hvort sem litið sé til ákvæða verksamningsins og annarra skjala málsins eða til fyrri framkvæmdar við greiðslu verkstöðureikninga verksins. Við samþykkt umþrættra reikninga sé stefnda fullkunnugt um að stefnandi leggi í framhaldi samþykktarinnar út fé til verktakans til þess að verktakinn geti sinnt samningsskyldum sínum samkvæmt verksamningi og lokið þeim. Af framangreindu telur stefnandi því að stefndi hafi sýnt af sér slíkt gáleysi með áritun sinni á umrædda reikninga að víkja beri fyrrgreindri meginreglu frá og gera stefnda að greiða hina samþykktu reikninga samkvæmt varakröfu stefnanda. Í þessu sambandi bendir stefnandi máli sínu til stuðnings á dóm Héraðsdóms Norðurlands eystra frá 3. maí 2022 í máli nr. E- 431/2019 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E- 194/2019.

Stefnandi bendir á að starfsemi hans felist beinlínis í því að kaupa kröfur og fjármagna viðkomandi framseljanda í framhaldi af slíkum kaupum. Stefnda hafi engan veginn getað dulist að áritun hans fyrir samþykki umþrættra reikninga yrði nýtt sem skilríki í lögskiptum stefnanda og verktakans. Þarfir viðskiptalífsins og sú viðurkennda og vel þekkta fjármögnunarleið sem felist í kaupum á kröfum krefjist þess einnig að slík viðskipti geti byggst á trausti og þegar öllum formskilyrðum í viðkomandi samningssambandi hafi verið fullnægt, líkt og hér sé tilfellið, verði að vera unnt að ganga út frá því að virðiskeðjan standist og ekki sé verið að blekkja stefnanda þvert á þá framkvæmd sem áður hafi ríkt við verkstöðureikninga verksins. Við mat á gáleysi stefnda við samþykkt umþrættra reikninga verði einnig að líta til þess að stefndi hafi áratugareynslu af verktakastarfsemi og þekki vel til kröfukaupa enda algengt að verktakar og/eða undirverktakar njóti fjármögnunar á verkum sínum með kröfukaupum á verkstöðureikningum viðkomandi verks. Þannig búi stefndi yfir sérhæfðri þekkingu og sætir því strangara mati við mat á gáleysi hans við samþykkt umþrættra reikninga.

Stefnandi bendir sérstaklega á að eini fyrirvarinn sem stefndi hafi gert við samþykkt verkstöðureikninga verksins sé að efni skili sér á verkstað. Aldrei hafi um það verið deilt í málinu að efnið hafi ekki borist á verkstað. Samkvæmt 7. mgr. 3. gr. verksamningsins segi að áritun verkkaupa á verkstöðureikninga myndi ekki greiðsluskyldu fyrr en verktaki hafi staðið við allar samningsskyldur sínar, sbr. áfangaskiptingu á fylgiskjali 2. Samningsskyldur verktakans samkvæmt verksamningnum hafi falist í því að framleiða og afhenda á verkstað allt efni eins og því sé lýst í 1. gr. verksamningsins, innan þeirrar tímalínu sem fram komi á fylgiskjali nr. 2 og uppfærslu hennar á skjali sem stefnandi hefur lagt fram í málinu. Verktakinn hafi efnt allar þessar samningsskyldur sínar og þar með uppfyllt ákvæði verksamningsins. Þessu hafi stefndi aldrei mótmælt enda sé umræddu verki lokið og byggingin verið tekin í notkun. Stefnandi telur því ótvírætt og hafið yfir vafa að stefndi beri greiðsluskyldu á varakröfu stefnanda. Stefnandi byggir að öðru leyti á sömu málsástæðum og hann gerir í aðalsök.

Um lagarök byggir stefnandi einkum á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu, efndir fjárskuldbindinga og efndaskyldu loforða, lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggernina með síðari breytingum, reglum um framsal almennra krafna og framsal viðskiptakrafna, reglum um mótbárumissi skuldara, meginreglum um viðskiptabréf og ákvæðum ÍST- 30:2012; almennir útboðs- og samningsskilmálar um verkframkvæmdir.

Kröfu um dráttarvexti, þ. m. t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 1. mgr. 6. gr. laganna, og lög nr. 43/2000, einkum 1. og 2. mgr. 4. gr. laganna.

Krafa stefnanda um málskostnað styðst við 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir á því að áætlað endurgjald samkvæmt samningi á milli stefnda og Frjóakurs ehf. hafi samanstaðið af stáli sem hafi verið ætlað að kostaði 2.988.262 evrur, vegg- og samlokueiningum sem boðist hafi verið að útvega fyrir 368.387 evrur og þakplötum fyrir 330.781 evru, samtals 3.687.430 evrur. Síðar hafi bæst við samninginn 649.810 evrur þegar ákveðið hafi verið að nýta heimild samkvæmt 5. tl. 1. gr. samningsins. Samningurinn sé nefndur „ Minnisblað nr. 3“ og hafi verið tvískiptur. Annars vegar sé fjallað um efnisinnkaup (material) og hins vegar vinnulið (installation). Ekki hafi komið til þess að Frjóakur tæki að sér uppsetningu þakeininga en við samninginn bætist hér 649.810,98 evrur miðað við áætlað magn á því stigi. Einnig hafi stefndi keypt svalagólfplötur og þéttingar að fjárhæð 35.834 evrur sem sérstakur reikningur hafi verið gerður fyrir. Samantekið hafi því verið samið um kaup á eftirfarandi:

Stefndi vísar til þess að stefnandi haldi því fram að byggja eigi verksamningsfjárhæðina á svokölluðum greiðsluframvinduskjölum sem stafi frá félaginu Quick húsum ehf. Stefndi telur að þau skjöl hafi enga þýðingu í málinu enda hafi hvorki stefnandi né Frjóakur ehf. eða Quick hús ehf. framvísað uppgjörsgögnum sem taki mið af ákvæðum þess samnings sem gerður hafi verið. Þessi skjöl hafi stefndi aldrei samþykkt heldur gert fyrirvara og mótmælt forsendum þeirra.

Stefndi kveðst hafa innt af hendi 4.694.943,95 evrur, eða 321.867,90 evrur umfram samningsfjárhæðina eins og hún hafi verið áætluð. Í stefnu sé miðað við að greiðslur sem hafi borist stefnanda hafi verið 4.294.943,95 evrur og skeiki því 400.000 evrum. Sá munur helgist af því að samið hafi verið um og inntar af hendi greiðslur á þeirri fjárhæð beint til viðsemjanda Frjóakurs ehf. í Lettlandi. Um þetta hafi stefnandi verið upplýstur og í raun verið með í ráðum. Þetta hafi og verið gert áður en kröfur Frjóakursehf., og síðar Quick húsaehf., hafi verið veðsettar honum.

Þá segir stefndi að Frjóakur ehf., viðsemjandi stefnanda, hafi í verklok gert margháttaðar kröfur og hafnað því að fara eftir uppgjörsákvæðum samningsins, heldur viljað fara þá leið að uppgjör færi eftir því magni af stáli o. fl. sem Izoterms í Lettlandi hefði selt Frjóakriehf. Í ljós hafi komið að samningur Izoterms og Frjóakurs ehf. virðist ekki hafa endurspeglað samninginn við stefnda. Reynt hafi verið að útskýra fyrir Frjóakri ehf. hvernig lægi í mismun á endanlega hönnuðu magni, 1.024,868 tonnum, og því magni sem félagið hafi keypt af Izoterms, 1.152 tonnum, með ýmsum leiðum, en án árangurs.

Svo hafi farið að stefndi hafi sent bréf 28. apríl 2021 þar sem endanlegt uppgjör hafi verið útskýrt og Frjóakri ehf. boðið að senda reikning fyrir þeirri fjárhæð sem eftir hafi staðið, 148.682, evrum. Hafi það verið gert, sbr. framlagt fylgiskjal með því uppgjöri. Þar sé miðað við hannað magn stáls, 1.024,868 tonn, og auk þess bætt við 11 tonnum vegna bolta o. fl. sem í raun hafi verið umfram skyldu miðað við samningsgögn. Heildar uppgert stálmagn hafi því verið 1.053,635 tonn. Greitt hafi verið fyrir það á einingar verði samnings sem hafi verið 3,08 evrur fyrir hvert kíló, að teknu tilliti til kostnaðar við galla á hinu selda að fjárhæð 42.000 evrur. Seljandi hafi engar athugasemdir gert við þann frádrátt.

1. Stál 2.988.262,10 €

Vegg samlokur 368.387,30 €

Þakplötur 330.781,00 €

Samtals 3.687.430,40 €

2. Viðbót skv. 5. tl. 649.810,70 €

3. Svalagólf og þéttingar 35.834,00 €

Alls 4.373.075,10 €

Í samningi Frjóakurs ehf. og stefnda frá ágúst 2019 sé samningssambandið skilgreint. Stefnandi hafi þar verið að kaupa stál og ýmsa fylgihluti fyrir nýbyggingu. Greiða hafi átt samkvæmt því magni sem nauðsynlegt yrði að nota í samræmi við endanlega hönnun. Magn hafi verið áætlað og samið um einingar verð sem myndi síðan ákvarða endanlega verklaun eða öllu heldur kaupverð. Samsett einingar verð ( 3,12 evrur pr. kg) gilti í samræmi við ákvæði 2.4.4 í ÍST- 30 sem vísað sé til í samningi. Sagt sé í 3. gr. að samningsupphæðin sé „summa af margfeldi einingaverðs og magntölu sbr. tilboðsskrá.“ Þá segi að verktakanum beri að leggja fram greinargóðar og sundurliðaðar magntölu upplýsingar fyrir verkkaupa „áður en uppgjör á verkinu fer fram.“ Áréttað sé á sama stað í samningnum að uppgjör skuli vera „í samræmi við endanlegar magntölur áður en uppgjör á verkinu fer fram.“ Samningsfjárhæðin hafi þrátt fyrir þetta verið ein og alls ekki skilin í sundur eftir því hvernig reikningar hafi verið gefnir út. Þetta sé margítrekað í samningnum og í ÍST- 30 staðlinum sem aðilar vísuðu þar til. Enn fremur komi framá tilboðsblaði, sem sé fyrsta fylgiskjal með verksamningi, að heildarverð taki „breytingum í samræmi við endanlegt magn eftir hönnun. Einingaverð gilda óbreytt.“ Þessi áhersla á að það væri hönnunin sem réði magnuppgjöri sé síðan áréttuð í viðaukasamningi sem gerður hafi verið 12. desember 2019.

Þá segir stefndi að verksamningurinn sé byggður á útboðsgögnum þar sem eðli samningsins sé vel skýrt út. Áætlað stálmagn hafi verið 970 tonn samkvæmt magnskrá sem fylgdi. Tekið hafi verið fram í liðnum „Magntölur og mæling“ að ekki skyldi greitt fyrir eða mæld þyngd vegna rafsuðu og samsetningarbolta. Þetta sé einnig atriði sem skipti máli þegar fjallað sé um kröfur stefnanda. Ekki sé annað vitað en að bæði boltar og þyngdir rafsuðu séu inni í þeim gögnum sem lögð hafi verið fram til stuðnings stefnukröfu. Stefnandi hafi engum gögnum framvísað um að hönnun hafi breytt samningsfjárhæð á þann hátt sem hann krefst.

Samkvæmt gögnum Verkís hf., sem hafi hannað stálgrindarhúsið og uppfært á verktíma, hafi stálmagn miðað við hönnun numið 1.024,868 tonnum. Stefndi hafi miðað við þá tölu í sínum uppgjörstillögum og hafi miðað við hana greitt að fullu.

Enn fremur mótmælir stefndi því sem segir í stefnu um að „samningsupphæðin“ 3.687.430,35 evrur hafi verið veðsett. Það sé ekki rétt því að áður en samningsgreiðslur hafi verið veðsettar í heild sinni, og tilkynnt um það til stefnda, hafi verið samið um fyrirframgreiðslur inn á efnisinnkaupin að upphæð 400.000 evrur, eins og rakið sé síðar og lýst í viðaukasamningi frá 12. desember 2019. Þá hafi skýrir fyrirvarar verið gerðir við ýmis tækifæri um að endanlegt uppgjör samnings færi eftir ákvæðum hans sjálfs um hvernig ætti að ákvarða magnið sem réði kaupverðinu. Veðhafi og framsalshafi öðlist ekki betri rétt en upphaflegur kröfuhafi eigi. Auk þess hafi veðhafinn verið grandsamur um alla þætti samningssambandsins og samþykkt ráðstafanir sem hér skipti máli.

Stefndi telur að af hálfu verktakans Frjóakurs ehf. virðist frá upphafi hafa verið um að ræða einhvers konar samvinnuverkefni með stefnanda, A Faktoring, þvíað í 3. gr. samningsins segi einnig að greiða skuli inn á bankareikning stefnanda. Ekki hafi þó á því stigi verið upplýst um neinar veðsetningar eða hvernig réttarsambandi aðila milli Frjóakurs ehf. og stefnanda hafi verið háttað. Frjóakur ehf. hafi því haft fullt forræði á samningssambandinu og getað samið um breytingar á samningnum án nokkurrar íhlutunar stefnanda.

Um leið hafi verið ákveðið í samningnum að verktaki myndi gefa út „verkstöðu/fjármögnunarreikninga“ eins og það sé orðað í samræmi við verk- og greiðsluáætlun og að kaupandi myndi samþykkja reikningana „en þó með þeim fyrirvara að verktaki standi við allar samningsskyldur sínar.“ Einnig sé skýrt tekið fram í samningnum: „Áritun verkkaupa á verkstöðu- /fjármögnunar reiknum myndar enga greiðsluskyldu fyrr en verktaki hefur staðið við allar samningsskyldur sínar sbr. áfangaskiptinu sbr. Fylgiskjal 2.“ Að lokum hafi sagt um greiðslufyrirkomulagið í 3. gr. samningsins að gefnir skyldu út lokareikningar vegna hvers áfanga í verkinu þegar aðilar yrðu sammála um að allar samningsskyldur hefðu verið uppfylltar.

Stefndi telur að af þessu megi sjá að svo hafi verið búið um hnúta að Frjóakur e hf. gæti gefið út reikninga fyrir hluta efnis áður en það væri komið á verkstað, þ. e. fyrr en almennt sé miðað við í kaupum og verksamningum, sbr. 49. gr. laga nr. 50/2000 og grein 5.1.4 í ÍST- 30. Stefndi hafi samþykkt þetta en gert á öllum stigum fyrirvara við að magn í samræmi við samninginn skilaði sér á verkstað og að uppgjör yrði í samræmi við uppgjörsákvæði samningsins. Þar hafi ekki ráðið fjármögnunarreikningarnir heldur uppgjörsákvæði um hannað magn. Girt hafi verið fyrir að Frjóakur e hf. gæti flutt inn meira af efni og krafist greiðslu fyrir en það sem á þurfti að halda samkvæmt þeirri hönnun sem hann lagði til. Fyrirvari stefnda um hið síðastnefnda sé byggður á reynslu. Þekkt sé að stálframleiðendur eigi ekki til stærðir eða gerðir af stáli sem hannaðar eru í verkefni. Sverari og þyngri bitar eru þá afhentir í stað annarra sem geti sinnt sama hlutverki. Stefndi hafi ekki ætlað sér að greiða fyrir meira magn af stáli sem væri þannig til komið. Þetta sé skýrt í samningnum og þess vegna hafi þetta verið ítrekað í samningssambandinu.

Nánar um fyrirframgreiðsluna, 400.000 evrur, sem stefnandi haldi fram að eigi að standa fyrir utan reikninga sem samþykktir hafa verið af stefnda, áréttar stefndi að hún hafi átt sér stað áður en stefnandi hafi komið að málinu og hafið fjármögnun verksins. Í fyrsta viðaukasamningi 12. desember 2019 hafi verið ákveðið, í ljósi vandkvæða sem komið hefðu upp hjá Frjóakri ehf. við fjármögnun innkaupanna, að stefndi innti af hendi fyrirframgreiðslu til viðsemjanda Frjóakursehf., 400.000 evrur. Einnig hafi verið hnykkt á uppgjörsreglum, hönnun hafi ráðið, og að fyrirframgreiðslan skyldi dragast frá uppgjörsreikningi á fyrstu afhendingu á stálinu. Um þessa þróun mála hafi stefnandi verið upplýstur með tölvupósti 25. október 2019. Stefnandi hafi fengið 12. desember 2019 í sínar hendur samning þar sem stefnda hafi verið veðsettar framleiðsluvörurnar hjá Izoterms til tryggingar vegna fyrirframgreiðslunnar. Sama dag hafi Frjóakur, Izoterms og stefnandi gert sérstakan samning í Lettlandi sem endurgerður hafi verið viku síðar. Þá hafi verið gerður sérstakur þríhliða samningur um fyrirframgreiðsluna sem inna hafi átt af hendi beint til Izoterms sem stefnandi hafi sjálfur undirritað 19. desember 2019. Í þessum samningi segi: „The PREPAYMENT shall be repaid by deduction from the final amount, when the Taking- over takes place and payment is effected according to the contract between FRJOAKUR and IAV.“

Í tölvupósti fyrirsvarsmanns Frjóakurs ehf. 20. desember 2019, með ofangreindum samningum viðhengdum, m. a. til stefnanda, komi sérstaklega fram að „payment can be paid to I-e-x.“ Stefndi telur að því fari ekki á milli mála að stefnanda hafi verið ljóst og hann samþykkt að greiðsluna mætti inna af hendi til I-x-x og að hún hefði þau áhrif sem greindi í samningunum á samningsfjárhæðir og endanlegt uppgjör.

Í viðauka með samningnum frá 12. desember 2019 megi sjá að afhendingu stálsins hafi að beiðni Frjóakurs ehf. verið skipt í tvennt, en fyrst skyldi afhenda um 800 tonn og síðan 215 tonn. Áætluð fjárhæð samningsins hafi á þessu stigi verið tilgreind sem 3.983.591,10 evrur en af henni hafi verið greiddar fyrirfram 400.000 evrur. Sömuleiðis sé þar getið um innborganir fyrir varninginn í fimm hlutum en skjalið sé undirritað af hálfu stefnda með eftirfarandi áritun: „Endanleg upphæð verður í samræmi við endanlegt magn.“ Nokkru seinna virðist Frjóakur ehf. veðsetja stefnanda kröfur sínar samkvæmt verksamningnum í heild sinni eins og fjallað séum í veðsamningi 30. desember 2019. Þar sé getið um viðaukasamninga við verksamninginn og stefnda því fullljóst hvað greitt hafi verið inn á samninginn. Árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá Frjóakri ehf. í maí 2020 og aftur í mars 2021. Félagið hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 10. júní 2021. Áður en til þess kom hafi Quick hús ehf. tekið við aðild að verksamningnum og að því er virðist fjármögnunarsamningi vegna þess við stefnanda.

Stefndi segir að ekki liggi mikið fyrir í málinu um réttarstöðu og samningsskilmála á milli stefnanda og Frjóakurs ehf., og síðar Quick húsa ehf. Þó komi fram í fylgiskjali 4 með verksamningi Frjóakurs ehf. og stefnda frá ágúst 2019 að Frjóakur ehf. og stefnandi hafi samið um að hinn síðarnefndi gæti tekið yfir „réttindi og skyldur“ Frjóakurs ehf. samkvæmt samningnum. Augljóslega sé þar ekki miðað við að mótbárutap vegna uppgjörsákvæða samningsins geti átt sér stað. Stefndi skorar í greinargerð sinni á stefnanda að leggja fram í málinu öll gögn sem varði viðskipti hans við Frjóakur ehf. og Quick hús ehf., þ. m. t. lánasamninga, veðsetningar, framsöl og upplýsingar um uppgjör.

Hvað varðar stefnukröfu og uppgjör samningsins vísar stefndi til þess að í aðalkröfu byggi stefnandi meðal annars á því að fylgiskjal með fundargerð 4. mars 2021 beri að skilja sem óumdeilda og samþykkta stöðu á kröfum verktakans. Á öðrum stað tali hann um þetta sem undirritaða greiðsluframvinduskrá sem hafi verið undirrituð af aðilum. Þetta sé rangt. Af fundargerðinni sjálfri megi sjá að þetta sé einungis skjal sem verktakinn hafi lagt fram sjálfur til yfirferðar og sé bókað í fundargerðinni að hann hafi lagt skjalið fram og að það fylgi fundargerðinni sem viðhengi. Aðila hafi á þessum tíma greint á um uppgjörið og haldið áfram að vinna að uppgjöri löngu eftir þetta. Fleiri sambærileg skjöl séu lögð fram í málinu og séu þau með ýmsum hætti og hafi enga þýðingu fyrir þetta mál. Áður sé lýst uppgjörsákvæðum samningsins og þurfi að hafa hliðsjón af ákvæðum 5. kafla ÍST- 30.

Þá vísar stefndi til þess að í stefnu sé miðað við að stálmagnið eigi að vera 1.134,527 tonn og útskýrt þannig að framleiðandi í Lettlandi hafi gefið upp þyngdina 1.152,185 tonn og farmbréf beri með sér að innflutt stálmagn nemi 1.152,469 tonnum. Síðan dragi stefnandi frá 1,5% af heildarþyngdinni vegna rafsuðu, sem ekki hafi átt að greiða sérstaklega fyrir samkvæmt samningi, en engin gögn hafi verið lögð fram um trúverðugleika þeirrar áætlunar. Þessi framsetning sé ekki í samræmi við uppgjörsákvæði samningsins.

Í fyrsta lagi megi geta þess að þegar Quick hús ehf. og birgi þess, Izoterm, hafi látið gera smíðateikningar hafi verið óskað eftir staðfestingu þeirra hjá Verkís hf., hönnuði stálvirkisins. Í staðfestingu Verkís hf. frá 9. mars 2020 komi skýrt fram að ekki beri að líta á yfirferð smíðateikninganna sem samþykki á magntölum. Þar segi m. a: „This verification of fabrication drawings should not be interpreted as an approval ofthe MTO (material take- off). The steel quantity in these fabrication drawings has been affected by requests made by Izoterm to increase steel in order to reduce work in the workshop.“ Þetta staðfesti að í vissum tilvikum hafi Izoterm / Quick hús ehf. óskað eftir því að notað yrði annað efni en það sem hannað hafi verið. Ástæðan hafi ekki verið sú að hönnun þyrfti að breyta heldur að þetta væri til hægðarauka fyrir framleiðandann. Stefndi telur að breytingar af þessum toga hafi að sjálfsögðu ekki getað leitt til hækkunar á greiðsluskyldu fyrir kaupanda efnisins. Það leiði af samningnum, eðli máls og sérstökum fyrirvara sem gerður hafi verið 18. desember 2019. Þar hafi hönnuður verksins einmitt svarað fyrirspurn um breyttar súlur en framleiðandinn hafi óskað eftir því að nota sverara efni en hannað hafi verið. Svarið hafi verið svohljóðandi: „It is acceptable to replace 193,7*8 with 219*8. However, IAV will still only pay for the 193,7*8 pipes.“ Þrátt fyrir þetta hafi Quick hús ehf. sent sverari pípurnar til landsins, vitandi að ekki yrði greitt fyrir þá umframþyngd sem af þessu leiddi. Það hafi ekki verið í þágu verksins heldur framleiðandans sem þessi breyting hafi verið gerð. Þetta virðist Frjóakur ehf. hafa samþykkt. Það leiði af ákvæðum samningsins og almennum reglum fjármunaréttar að kaupandi verks og þjónustu þurfi ekki að greiða viðbótargreiðslu þegar svona stendur á. Samkvæmt útreikningum hönnuða sé hér um að ræða stálmagn sem nemi 62 tonnum í súlunum sjálfum en einnig sé ljóst að rafsuða hafi verið umfangsmeiri og magn málningar aukist sömuleiðis.

Stefndi kveðst ekki hafa fullkomið yfirlit um það hvaða aðrar breytingar hafi verið gerðar af sömu orsökum eða öðrum. Allt að einu hafi það enga þýðingu í málinu hvort Izoterms og Quick hús ehf. hafi ákveðið að senda meira stál til landsins, þykkari súlur o. s. frv. en hönnun hússins hafi gert ráð fyrir. Samningurinn hafi ekki gert ráð fyrir aukagreiðslum í slíkum tilvikum og þær byggist ekki á almennum reglum eða lögum. Hannað stálmagn hafi sem fyrr segir numið 1.024,868 tonnum og beri við uppgjör að fara eftir því.

Þá heldur stefndi því fram að út reikningar Quick húsa ehf., sem stefnandi byggi alfarið á, séu haldnir ýmsum annmörkum, ekki einasta um það stálmagn sem greiða ætti fyrir heldur einnig einingar verð sem lagt sé til grundvallar samningi. Stefndi hafi gert ítrekaðar athugasemdir við útreikninga sem ekki hafi verið sinnt að neinu leyti. Sama eigi við um sáttatillögur sem stefndi hafi lagt fram til að miðla málum.

Þegar Quick hús ehf. hafi verið að semja við Izoterms hafi stefndi, raunar eftir á, verið upplýstur um efni þeirra samskipta. Í þeim greini að í byrjun apríl 2020 hafi Izoterms greint Quick húsum ehf. frá því að heildarmagn samkvæmt þeirra útreikningum hafi verið 1.151,185 tonn. Í svarpósti Quick húsa ehf. til Izoterms 22. apríl 2020 hafi verið gerðar ýmsar athugasemdir sem hafi lotið að því að stálbitar, 25 tonn, væru tvítaldir, innsteypt stál væri talið sem hluti sendingar, þykkari stálpípur væru taldar með og meiri og þyngri eldvarnarmálning væri ekki ásættanleg vegna þykkari stálhluta. Á þessum tímapunkti virðist Quick hús ehf. hafa neitað að skrifa undir samning við Izoterms með þessu magni sem nú sé miðað við í stefnu, en væntanlega fallið síðar frá þeim mótbárum. Í framhaldinu hafi verið samskipti 24. apríl 2020 á milli hönnuða hjá Verkís hf. og Izoterms þar sem útskýrt hafi verið að ekki hafi verið tekið tillit til 62 tonnanna sem bættust við vegna óska Izoterms og 11 tonna aukningar vegna breytinga á pöntun. Einnig hafi á þessum tíma verið ljóst að samningur Quick húsa ehf. við Izoterms hafi ekki endurspeglað samninginn við stefnda með tilliti til þess að draga hafi átt frá þyngd vegna rafsuðu og málningar. Síðan virðist Izoterms hafa krafist þess að Quick hús ehf. skrifuðu upp á heildarmagnið þrátt fyrir að ljóst væri að samningur fyrirtækisins við stefnda væri ekki með samskonar uppgjörsákvæðum. Þetta virðist vera kjarni vandans í málatilbúnaði stefnanda.

Samkvæmt öllu framansögðu telur stefndi að kröfugerð stefnanda sé þeim annmörkum háð að hún byggi stekki á samningsákvæðum um kaupverð og greiðslu þess, rangt sé farið með fjárhæð greiðslna fyrir verkið og ekki sé að finna reifun á því hvers vegna inna beri af hendi viðbótargreiðslu á grundvelli almennra réttarreglna sem gildi á því sviði sem um ræðir.

Um varakröfu stefnanda segir stefndi að stefnandi haldi því einnig fram að staðfesting stefnda á móttöku fjármögnunarreikninga leiði til greiðsluskyldu sem nemi 352.663,91 evru. Sú fjárhæð sé fundin með því að leggja saman heildarfjárhæð reikninga Frjóakurs/Quick húsa ehf. og draga svo frá innborganir. Um þessa kröfugerð vísar stefndi til þess sem að framan segir um aðalkröfu stefnanda. Margháttaðir fyrirvarar hafi verið gerðir í upphafi, m. a. um að fyrirframgreiðslan að fjárhæð 400.000 evrur skyldi dragast frá og að endanlegt magnuppgjör réði greiðsluskyldu. Auk þess hafi fyrirvari verið gerður við hvern einasta reikning. Sá fyrirvari hafi verið stefnanda kunnur, sbr. t. d. tölvupóstsamskipti 19. febrúar 2020.

Stefndi telur fráleitt að um sé að ræða einhvers konar skaðabótaábyrgð á lánveitingum stefnanda til Frjóakurs ehf. og síðar Quick húsaehf. Í stefnu sé því haldið fram að stefndi hafi sýnt af sér mikið gáleysi ef ekki „sviksemi“ við það að staðfesta móttöku reikninga. Þessari málsástæðu og brigslyrðum sé harðlega andmælt. Miklu nær sé að líta á það sem gáleysi af hálfu lánveitandans ef hann hefur lánað að fullu út á þessa reikninga, vitandi að gerðir hafi verið fyrirvarar um afhendingu og lokauppgjör. Hann hafi verið að fullu upplýstur um alla þætti samningsins, tekið þátt í samningsgerð Quick húsa ehf. við Izoterms og fengið afrit af öllum gögnum sem máli skipta. Stefnandi hafi sjálfur vanrækt að kynna sér efnisatriði samninga og réttarreglur ef hann hefur ekki gert sér grein fyrir því að lokauppgjör á kaupverði og verklaunum færi fram í lok verka. Hann hafi lánað aðila sem hafi verið í fjárhagserfiðleikum og verið kunnugt um ágreining sem hafi risið um uppgjör stálmagnsins snemma árs 2020 þegar hann virðist hafa keypt reikningana sem um ræðir í október og nóvember 2020, reikninga nr. 30, 32 og 62.

Af gögnum málsins verði helst ráðið að stefnandi fjármagni eða kaupi sem nemur 90% af andvirði reikninga og þannig hafi félagið kynnt starfsemi sína opinberlega. Óljóst sé því hvernig skaðabótakrafa geti verið byggð upp með þeim hætti sem gert séí stefnu, a. m. k. áður en að fullu sé upplýst um samningskjör á milli aðila, vaxtakjör og annað sem máli skipti við mat á slíkri kröfu. Stefndi telur að varakrafa stefnanda sé ósönnuð og vanreifuð að öllu leyti. Stefndi hafnar þeirri hugmynd að einhverjir reikningar myndi sjálfstæðan rétt og einnig hugmyndum stefnanda um ráðstöfun inn á einstaka reikninga. Þá telur stefndi að röksemd stefnanda um að hann öðlist betri rétt en Frjóakur/Quick hús ehf. á hendur stefnda verði ekki byggð á almennum reglum fjármunaréttar og kröfuréttar. Stefnandi hafi að öllu leyti verið upplýstur um þróun mála og verið aðili að þeim þríhliða samningum sem gerðir hafi verið í tengslum við fjármögnun verksins og þátttöku stefnda í því. Ekki megi gleyma að það hafi verið stefndi sem hafi tekið áhættu með því að greiða fyrirfram 400.000 evrur upp í verksamninginn og við það tækifæri verið sérstaklega vakin athygli á því að sú fjárhæð myndi koma til frádráttar við lokauppgjör verksins. Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni af viðskiptum sínum við Frjóakur ehf. og Quick hús ehf. sé það alfarið á hans áhættu. Væntanlega hafi hann kynnt sér vanskilasögu Frjóakurs ehf. þegar stofnað hafi verið til viðskiptanna og tekið tillit til hennar í þeim vaxtakjörum og/eða tryggingum sem hann tók vegna þeirra. Stefndi verði á engan hátt gerður ábyrgur fyrir slíku tjóni.

Stefndi andmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda í heild sinni, þ. m. t. að því er varðar fjárhæðir, sundurliðun stefnukrafna, vexti og málskostnað. Stefndi krefst málskostnaðar og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til þess hvernig málsóknin sé til komin og hversu mikið vanti upp á rétta reifun málsins. Sérstaklega er því andmælt að svokallað Verkís módel/hönnun hafi aldrei verið lagt fram. Það hafi margsinnis verið gert, meðal annars á sérstökum fundi 18. maí 2020, sbr. fyrirliggjandi fundargerð og fylgiskjöl. Þar hafi jafnframt verið sýnt fram á hvers vegna gögn sem Frjóakur ehf. framvísaði á þeim tíma hafi ýmist verið ónákvæm eða ekki verið í samræmi við uppgjörsákvæði samnings.

Þá segir stefndi að í uppgjöri sínu hafi hann haldið eftir 40.000 evrum sökum þess að við uppskipun hafi komið í ljós að um 2.500 fermetrar af veggeiningum væru skemmdar. Í stað þess að panta nýjar einingar hafi verið ákveðið að verktaki á vegum stefnda myndi breyta einingunum og nýta í klæðningu. Saga hafi þurft einingar niður og greiða verktökum aukagreiðslur vegna vinnu við það auk þess sem frekari lagfæringar hafi þurft að gera. Öðrum verktökum hafi verið greiddar 4.104.772 krónur vegna þeirrar vinnu auk þess sem starfsmenn stefnda hafi lagt á sig mikla vinnu vegna þess máls.

Um lagarök byggir stefndi á almennum reglum fjármunaréttar og kröfuréttar til stuðnings kröfum sínum, sem og reglum laga nr. 50/2000, auk staðalsins ÍST- 30.

Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á 129.- 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Eins og rakið hefur verið gerðu stefndi og Garðabær með sér verksamning um hönnun og byggingu fjölnota íþróttahúss við Vetrarmýri í Garðabæ í kjölfar alútboðs. Stefndi leitaði síðan eftir tilboðum frá undirverktökum, meðal annars um hönnun og innflutning áefni fyrir stálvirki byggingarinnar. Reyndist tilboð Frjóakurs ehf. lægst og gerði stefndi verksamning við félagið í ágúst 2019, sem mun hafa verið undirritaður 5. september 2019. Verkís hf. sá um hönnun stálvirkisins fyrir hönd stefnda en verktakinn, Frjóakur ehf., átti að sjá um allar vinnuteikningar vegna framleiðslu sinnar og skila til Verkís hf. til yfirferðar og samþykktar. Stefnandi fjármagnaði verkið fyrir verktakann, Frjóakur ehf., og átti veð í samningsgreiðslum samkvæmt verksamningi Frjóakurs ehf. og stefnda. Síðar yfirtók Quick hús ehf., sem var í eigu sama aðila og Frjóakur ehf., verksamninginn og samhliða gekk stefnandi frá veðsetningu sinni í allar kröfur Quick húsa ehf. á hendur stefnda.

Stefnandi heldur því fram að ógreiddar eftirstöðvar verksins nemi 432,208,22 evrum, sem er aðalkrafa stefnanda í málinu. Krafan sé byggð á skrá, dags. 26. febrúar 2021, um „greiðsluframvindu verksamnings“, sem hafi verið lögð fram á verkfundi 4. mars 2021, og verið undirrituð af verktaka og stefnda. Þar komi fram að ógreiddar eftirstöðvar séu 456.197,38 evrur, en fjárhæðin hafi verið lækkuð þar sem ekki hafi átt að rukka stefnda um rafsuðu og bolta. Endanleg krafa á hendur stefnda sé því 432.208,32 evrur.

Umrædd skrá, dags. 26. febrúar 2021, liggur fyrir í gögnum málsins og er árituð með upphafsstöfum F-kk-ef J-kk-ef, fyrirsvarsmanns verktaka, Frjóakurs ehf., og P-kk-ef Á-kk-ef P-kk-ef, starfsmanns stefnda. Við aðalmeðferð málsins greindi vitnið F-kk-nf J-kk-nf frá því að hann hefði útbúið skjalið og getur slíkt skjal sem er samið einhliða af verktaka ekki verið lagt til grundvallar lokauppgjöri aðila sem ágreiningur er um, jafnvel þótt þeir hafi áritað það með upphafsstöfum sínum. Með þeirri áritun fólst ekki samþykki á því hver væri endanleg skuld stefnda. Var engin afstaða tekin til skjalsins á verkfundinum 4. mars 2021. Þvert á móti kemur fram í fundargerð að ágreiningur var um stálmagnið og uppgjör á því. Nánar tiltekið kemur fram í fundargerð frá fundinum að verktakinn hafi lagt fram „stöðuuppgjör“ dagsett 26. febrúar 2021 og það yrði látið fylgja með sem viðhengi í fundargerð. Jafnframt kemur skýrt fram í fundargerðinni að ágreiningur var um magn stáls og uppgjör á því. Var sérstaklega tekið fram í fundargerðinni að árangursríkara væri að ræða saman og útkljá endanlega um endanlegt stálmagn á sérstökum fundi. Þá segir í fundargerðinni að aðilar séu sammála um að kalla til sérstaks fundar samningsaðila ásamt hönnuðum og fulltrúa framleiðanda stálsins. Að öllu þessu virtu er ekki unnt að líta svo á að með áritun á skjalið eða framlagningu þess á fundinum 4. mars 2021 hafi stefndi verið að samþykkja að uppgjör ætti að fara fram samkvæmt því.

Stefnandi getur heldur ekki byggt aðalkröfu sína á skrá um greiðsluframvindu verksamnings, dags. 31. maí 2021, en það er einnig skjal sem er einhliða samið af F-kk-þgf J-kk-þgf, fyrirsvarsmanni verktaka, Frjóakurs ehf. Þar er stálmagn tilgreint sem 1.134,517 tonn og heldur stefnandi því fram að það hafi verið endanlegt stálmagn og það magn verið framleitt á grundvelli raunhönnunar Verkís hf. Það eigi því að leggja það stálmagn til grundvallar við uppgjör verksamningsins. Nánar tiltekið virðist stefnandi byggja á því að samkvæmt framleiðsluteikningum stálframleiðandans og skrá framleiðandans yfir stálmagn hafi magnið verið 1.151,185 tonn. Heldur stefnandi því fram að samkvæmt verksamningnum hafi stefnda borið að greiða fyrir allt stál sem kæmi á verkstað að frádreginni rafsuðu og boltum. Stálmagnið hafi minnkað um 1,5% af heildarþyngd og lokastálmagn því verið 1.134.517 tonn. Ekki er unnt að byggja á þessum tölum, eins og hér verður nánar rakið.

Samkvæmt viðauka frá 12. desember 2019 við verksamning stefnda og Frjóakurs ehf. skal endanlegt magnuppgjör miðast við „samþykkta raunhönnunarniðurstöður“ verkaupa, stefnda í máli þessu, sem Verkís hf. sá um. Þannig skyldi magn gert upp á grundvelli hönnunar verkkaupa, en ekki stálframleiðandans. Þá kemur fram í verklýsingu verksins, eða útboðslýsingu, að rafsuðu og samsetningarbolta skuli ekki reikna með í þyngd stálsins, en kostnaðurinn skuli reiknaður með í einingarverðinu á stálinu. Verður þannig uppgjör aðila ekki byggt á hönnun stálframleiðandans, heldur hönnun Verkís hf. Fram hefur komið að ástæða þess að stefndi samdi um að miða við hönnun sína, sem Verkís hf. sá um, sé sú að þekkt sé að stálframleiðendur eigi ekki til stærðir eða gerðir af stáli sem hannaðar eru í verkefni. Þannig séu sverari og þyngri bitar afhentir í stað annarra sem geti sinnt sama hlutverki. Stefndi hafi ekki ætlað sér að greiða fyrir meira magn af stáli sem væri þannig til komið. Raunin varð sú að gerðar voru breytingar á hönnun Verkís hf. að beiðni stálframleiðandans og verktakans og voru þær í þágu þeirra en ekki stefnda. Þær breytingar voru vissulega samþykktar af Verkís hf. eins og stefnandi bendir á en með þeim fyrirvara að stefndi myndi ekki bera kostnað vegna breytinganna. Þetta kemur meðal annars skýrt fram í tölvupósti B-kk-ef J-kk-ef, hönnuðar hjá Verkís hf., frá 18. desember 2019. Einnig kemur fram í framlögðu skjali með samskiptum hönnuðar Verkís hf. og stálframleiðandans að verktakinn hafi óskað eftir breytingum á „connections for splices of main trusses and columns“ og að það væri samþykkt af Verkís hf. Það var hins vegar sérstaklega tekið fram að Verkís hf. myndi ekki breyta hönnun sinni heldur ættu breytingarnar að koma fram í „workshop“ módeli stálframleiðandans. Loks var sérstaklega tekið fram af hönnuði Verkís hf. vegna þessara breytinga að „IAV and Freygarður contract is based on the Verkís design.“ Jafnframt kemur fram í gögnum málsins að í uppgefnu magni stálframleiðandans var ekki tekið tillit til stáls sem var breytt til að spara kostnað við suðu, um 62 tonn. Ekki var heldur tekið tillit til þess að framleiðandinn notaði evrópskan staðal í stað rússnesks, sem var miðað við í hönnun Verkís hf., sem leiddi til aukins stálmagns, um 11 tonn. Þetta var útskýrt í tölvupósti B-kk-ef J-kk-ef til stefnda og fyrirsvarsmanns verktaka hinn 24. apríl 2020. Verktakanum var heimilt að nota hvorn staðalinn sem honum hentaði betur, en magnaukning á stáli vegna þess gat ekki verið á kostnað stefnda, enda var skýrt í samningsviðauka stefnda og verktakans frá 12. desember 2019 að miða átti uppgjör við hönnun Verkís hf. en ekki teikningar stálframleiðandans eða magn á stáli sem var flutt inn. Bréf Verkís hf. frá 9. mars 2020 felur ekki í sér samþykki fyrir því að stefnda bæri að greiða fyrir það magn stáls sem stálframleiðandinn tilgreinir í „assembly list“, 1.151,185 kg. Er sérstaklega tekið fram í téðu bréfi að staðfesting Verkíshf. á reikningum framleiðandans fæli ekki í sér samþykki á endanlegu stálmagni, eða eins og segir í bréfinu: „This verification of fabrication drawings shuld not be interpreted as an approval ofthe MTO (material take- off). The steel quantity in these fabrications drawings has been affected by requests made by Izoterms to increase steel in order to reduce work in workshop.“ Þá voru teikningar stálframleiðandans stimplaðar af Verkís hf. um að þær væru samþykktar með athugasemdum (approved with comments). Vitnið B-kk-nf J-kk-nf staðfesti þetta allt og skýrði skilmerkilega fyrir dómi.

Fyrir liggur í gögnum málsins tölvupóstur stálframleiðandans frá 14. október 2022 þar sem fram kemur skjáskot úr TEKLA forritinu með tveimur myndum. Annars vegar er mynd af grunnmódeli Verkís hf. sem sýnir stálmagnið samkvæmt hönnun Verkís hf., 1.005,518 tonn. Hins vegar er mynd af vinnumódeli stálframleiðandans, 1.130,964 tonn. Einnig liggur fyrir skjal með skjáskoti úr TEKLA forritinu með yfirskriftinni „fullnaðarhönnun“ Verkís hf. og er stálmagnið samkvæmt því 1.024,868 tonn. Stefndi bætti hins vegar við í uppgjöri við stefnanda tilteknu magni vegna bolta o. fl., sem er umfram skyldu miðað við samning aðila og hönnunargögn. Var uppgert stálmagn 1.053,635 tonn, að teknu tilliti til kostnaðar vegna galla að fjárhæð 42.000 evrur sem ekki virðist hafa verið mótmælt. Verður ekki annað séð en að stefndi hafi gert að fullu upp við stefnanda. Stefnandi hefur lagt fram yfirlit yfir greiðslur stefnda, alls 4.294.943,95 evrur. Stefndi byggir hins vegar á því að hann hafi greitt alls 4.694.943,95 evrur. Þannig munar 400.000 evrum, eða sem nemur fyrirframgreiðslu sem stefndi innti af hendi. Stefnandi getur ekki haldið utan við uppgjör aðila fyrirframgreiðslu að fjárhæð 400.000 evrur, sem greidd var beint til stálframleiðandans, 200.000 og 150.000 evrur, og í gegnum verktaka vegna vinnuteikninga stálframleiðandans, tvisvar 25.000 evrur. Stefnanda var fullkunnugt um fyrirframgreiðsluna áður en veðsetningin átti sér stað og í samningi sem gerður var 19. desember 2019 vegna fyrirframgreiðslu stefnda, sem var undirritaður af Frjóakri ehf., stefnda og stefnanda sjálfum, kemur skýrt fram að fyrirframgreiðsla ætti að koma til frádráttar við lokauppgjör aðila. Hér er ekki um að ræða skuldajöfnun sem hafi verið óheimil samkvæmt 14. mgr. 3. gr. verksamningsins, eins og haldið hefur verið fram af stefnanda.

Með vísan til alls framangreinds verður stefndi sýknaður af aðalkröfu stefnanda, um skuld að fjárhæð 432.208,22 evrur, auk dráttarvaxta.

Varakrafa stefnanda er byggð á þremur reikningum sem hafi verið samþykktir af P-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, fyrir hönd stefnda, samtals 352.663,91 evra. Umræddir reikningar eru áritaðir af P-kk-þgf Á-kk-þgf, en með mikilvægum fyrirvara. Í reikningunum kemur fram að um sé að ræða „fjármögnunarreikning“ og er ekki ljóst hvað býr nákvæmlega að baki þeim. Tveir þeirra eru samþykktir „með fyrirvara um að efni skili sér á verkstað skv. samningi IAV við Frjóakur ehf. og síðari viðauka 01 og 02 og samkomulag IAV og Quick hús ehf. um yfirtöku á fyrrnefndum samningi og viðaukum.“ Þá kemur fram á þriðja reikningnum að hann sé samþykktur „með sama fyrirvara og önnur efniskaup aðila á milli. Fyrirvari er um að efni skili sér á verkstað skv. samningi aðila og síðari viðauka 01 og 02.“ Stefnanda mátti þannig vera ljóst að reikningarnir voru samþykktir með fyrirvara og að lokauppgjör ætti að fara fram á grundvelli verksamningsins og viðauka við hann, þ. e. að endanlegt uppjör ætti að fara fram á grundvelli stálmagns samkvæmt hönnun Verkís hf., en ekki reikninga sem gefnir voru út meðan á framvindu verksins stóð og voru áritaðir af stefnda með fyrirvara. Stefnandi gat því ekki gengið úr frá því að umræddir reikningar yrðu greiddir óháð endanlegu stálmagni eða haft væntingar til þess. Að öllu þessu virtu verður stefndi sýknaður af varakröfu stefnanda.

Samkvæmt öllu framansögðu er öllum málsástæðum stefnanda hafnað og stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað. Verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi stefnda að fjárhæð 2.752.145 krónur, en hann er hóflegur miðað við málskostnaðarreikning stefnanda, sem er mun hærri.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf sem dómsformaður, ásamt meðdómsmönnunum J-kk-þgf J-kk-þgf dómstjóra og M-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, byggingarverkfræðingi, byggingartæknifræðingi og húsasmíðameistara.

Dómsorð :

Stefndi, Íslenskir aðalverktakar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A Faktoring ehf.

Stefnandi greiði stefnda 2.752.145 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf

J-kk-nf J-kk-nf

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf