S-11/2017

Mál þetta, sem þingfest var 9. mars 2017 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð þann 27. júní sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurlandi, dagsettri 17. janúar 2017, á hendur P-kk-þgf H. H-kk-þgf, með lögheimili á Selfossi;

„fyrir umboðssvik

með því að hafa á tímabilinu 25. ágúst til 6. október 2014 með kerfisbundnum og sviksamlegum hætti misnotað aðgang að bankareikningi sínum nr. x í útibúi A (þáverandi útibú nr. x) til að yfirdraga bankareikninginn í fullkomnu heimildarleysi með úttektum samtals að fjárhæð kr. 36.334.111,- en ákærði hagnýtti sér mistök sem starfsmenn A höfðu gert við breytingar á skráningu reikningsins í kerfum A sem leiddi til þess að unnt var að yfirdraga reikninginn án takmarkana. Óheimilar úttektir á umræddu tímabili, sem ákærði framkvæmdi í gegnum aðgang sinn að netbanka A, ýmist með millifærslum á aðra reikninga og með greiðslu skulda, reikninga og kostnaðar sundurliðast svo:

Telst þetta varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19. 1940.

Þess er krafist að ákærða verði gert að sæta refsingu og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Í ákæru er tekin upp einkaréttarkrafa A, sem kom fram í greinargerð lögmanns sjóðsins til lögreglu, dags. 23. október 2014. Við fyrirtöku málsins 27. apríl sl., lagði lögmaður einkaréttarkröfuhafa fram bókun þar sem fram kemur að Fjármálaeftirlitið hafi þann 29. mars 2015, á grundvelli heimildar í IV ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, tekið ákvörðun um að ráðstafa eignum og skuldum A ses til B Þá segir í bókuninni að B, taki því við aðild að máli þessu af A í því horfi sem það er. Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði lögmaður B, fram endanlegar dómkröfu bankans í máli þessu. Endanlegar dómkröfur einkaréttarkröfuhafa eru eftirfarandi:

„I. Dómkröfur

Brotaþoli gerir í málinu eftirfarandi dómkröfur:

Gerð er sú aðalkrafa á hendur ákærða að hann verði dæmdur í opinberu máli til þess að greiða B fjárhæðina 37.869.095.- kr. auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af kr. 1.574.- frá 01.08.2014 til 11.08.2014, af kr. 4.084.- frá 11.08.2014 til 25.08.2014, af kr. 1.868.195.- frá 25.08.2014 til 26.08.2014, af kr. 2.868.195.- frá 26.08.2014 til 27.08.2014, af kr. 3.868.195.- frá 27.08.2014 til 28.08.2014, af kr. 4.868.195.- frá 28.08.2014 til 29.08.2014, af kr. 5.868.195.- frá 29.08.2014 til 01.09.2014, af kr. 7.868.195.- frá 01.09.2014 til 02.09.2014, af kr. 8.868.195.- frá 02.09.2014 til 03.09.2014, af kr. 9.869.095.- kr. frá 03.09.2014 til 04.09.2014, af kr. 10.869.095.- frá 04.09.2014 til 05.09.2014, af kr. 11.869.095.- kr. frá 05.09.2014 til 08.09.2014, af kr. 13.869.095.- frá 08.09.2014 til 09.09.2014, af kr. 14.869.095.- frá 09.09.2014 til 10.09.2014, af kr. 15.869.095.- frá 10.09.2014 til 11.09.2014, af kr. 16.869.095.- frá 11.09.2014 til 12.09.2014, af kr. 17.869.095.- frá 12.09.2014 til 15.09.2014, af kr. 19.869.095.- frá 15.09.2014 til 16.09.2014, af kr. 20.869.095.- frá 16.09.2014 til 17.09.2014, af kr. 21.869.095.- frá 17.09.2014 til 18.09.2014, af kr. 22.869.095.- frá 18.09.2014 til 19.09.2014, af kr. 23.869.095.- frá 19.09.2014 til 22.09.2014, af kr. 25.869.095.- frá 22.09.2014 til 23.09.2014, af kr. 26.869.095.- frá 23.09.2014 til 24.09.2014, af kr. 27.869.095.- frá 24.09.2014 til 25.09.2014, af kr. 28.869.095.- frá 25.09.2014 til 26.09.2014, af kr. 29.869.095.- frá 26.09.2014 til 29.09.2014, af kr. 31.869.095.- frá 29.09.2014 til 30.09.2014, af kr. 32.369.095.- frá 30.09.2014 til 01.10.2014, af kr. 33.869.095.- frá 01.10.2014 til 02.10.2014, af kr. 34.869.095.- frá 02.10.2014 til 03.10.2014, af kr. 35.869.095.- frá 03.10.2014 til 06.10.2014, af kr. 37.869.095.- frá 06.10.2014 til greiðsludags.

Gerð er sú varakrafa á hendur ákærða að hann verði dæmdur í opinberu máli til þess að greiða B fjárhæðina 37.869.095.- kr. auk 12,90% yfirdráttarvaxta sem voru í gildi þann tíma sem færslurnar áttu sér stað skv. 3. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af kr. 1.574.- frá 01.08.2014 til 11.08.2014, af kr. 4.084.- frá 11.08.2014 til 25.08.2014, af kr. 1.868.195.- frá 25.08.2014 til 26.08.2014, af kr. 2.868.195.- frá 26.08.2014 til 27.08.2014, af kr. 3.868.195.- frá 27.08.2014 til 28.08.2014, af kr. 4.868.195.- frá 28.08.2014 til 29.08.2014, af kr. 5.868.195.- frá 29.08.2014 til 01.09.2014, af kr. 7.868.195.- frá 01.09.2014 til 02.09.2014, af kr. 8.868.195.- frá 02.09.2014 til 03.09.2014, af kr. 9.869.095.- kr. frá 03.09.2014 til 04.09.2014, af kr. 10.869.095.- frá 04.09.2014 til 05.09.2014, af kr. 11.869.095.- kr. frá 05.09.2014 til 08.09.2014, af kr. 13.869.095.- frá 08.09.2014 til 09.09.2014, af kr. 14.869.095.- frá 09.09.2014 til 10.09.2014, af kr. 15.869.095.- frá 10.09.2014 til 11.09.2014, af kr. 16.869.095.- frá 11.09.2014 til 12.09.2014, af kr. 17.869.095.- frá 12.09.2014 til 15.09.2014, af kr. 19.869.095.- frá 15.09.2014 til 16.09.2014, af kr. 20.869.095.- frá 16.09.2014 til 17.09.2014, af kr. 21.869.095.- frá 17.09.2014 til 18.09.2014, af kr. 22.869.095.- frá 18.09.2014 til 19.09.2014, af kr. 23.869.095.- frá 19.09.2014 til 22.09.2014, af kr. 25.869.095.- frá 22.09.2014 til 23.09.2014, af kr. 26.869.095.- frá 23.09.2014 til 24.09.2014, af kr. 27.869.095.- frá 24.09.2014 til 25.09.2014, af kr. 28.869.095.- frá 25.09.2014 til 26.09.2014, af kr. 29.869.095.- frá 26.09.2014 til 29.09.2014, af kr. 31.869.095.- frá 29.09.2014 til 30.09.2014, af kr. 32.369.095.- frá 30.09.2014 til 01.10.2014, af kr. 33.869.095.- frá 01.10.2014 til 02.10.2014, af kr. 34.869.095.- frá 02.10.2014 til 03.10.2014, af kr. 35.869.095.- frá 03.10.2014 til 06.10.2014, af kr. 37.869.095.- frá 06.10.2014 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að krafa þessi er kynnt sakborningi, en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 3. mgr. 5. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags.

Gerð er sú þrautavarakrafa á hendur ákærða að hann verði dæmdur í opinberu máli til þess að greiða B fjárhæðina 37.869.095.- kr. auk vaxta skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af kr. 1.574.- frá 01.08.2014 til 11.08.2014, af kr. 4.084.- frá 11.08.2014 til 25.08.2014, af kr. 1.868.195.- frá 25.08.2014 til 26.08.2014, af kr. 2.868.195.- frá 26.08.2014 til 27.08.2014, af kr. 3.868.195.- frá 27.08.2014 til 28.08.2014, af kr. 4.868.195.- frá 28.08.2014 til 29.08.2014, af kr. 5.868.195.- frá 29.08.2014 til 01.09.2014, af kr. 7.868.195.- frá 01.09.2014 til 02.09.2014, af kr. 8.868.195.- frá 02.09.2014 til 03.09.2014, af kr. 9.869.095.- kr. frá 03.09.2014 til 04.09.2014, af kr. 10.869.095.- frá 04.09.2014 til 05.09.2014, af kr. 11.869.095.- kr. frá 05.09.2014 til 08.09.2014, af kr. 13.869.095.- frá 08.09.2014 til 09.09.2014, af kr. 14.869.095.- frá 09.09.2014 til 10.09.2014, af kr. 15.869.095.- frá 10.09.2014 til 11.09.2014, af kr. 16.869.095.- frá 11.09.2014 til 12.09.2014, af kr. 17.869.095.- frá 12.09.2014 til 15.09.2014, af kr. 19.869.095.- frá 15.09.2014 til 16.09.2014, af kr. 20.869.095.- frá 16.09.2014 til 17.09.2014, af kr. 21.869.095.- frá 17.09.2014 til 18.09.2014, af kr. 22.869.095.- frá 18.09.2014 til 19.09.2014, af kr. 23.869.095.- frá 19.09.2014 til 22.09.2014, af kr. 25.869.095.- frá 22.09.2014 til 23.09.2014, af kr. 26.869.095.- frá 23.09.2014 til 24.09.2014, af kr. 27.869.095.- frá 24.09.2014 til 25.09.2014, af kr. 28.869.095.- frá 25.09.2014 til 26.09.2014, af kr. 29.869.095.- frá 26.09.2014 til 29.09.2014, af kr. 31.869.095.- frá 29.09.2014 til 30.09.2014, af kr. 32.369.095.- frá 30.09.2014 til 01.10.2014, af kr. 33.869.095.- frá 01.10.2014 til 02.10.2014, af kr. 34.869.095.- frá 02.10.2014 til 03.10.2014, af kr. 35.869.095.- frá 03.10.2014 til 06.10.2014, af kr. 37.869.095.- frá 06.10.2014 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að krafa þessi er kynnt sakborningi, en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 3. mgr. 5. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags.

Gerð er sú þrautaþrautavarakrafa á hendur ákærða að hann verði dæmdur til að greiða B, kr. 37.869.095, með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. október 2014 til þess dags er mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfu en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Auk þess er gerð krafa um þóknun vegna vinnu við að halda kröfunni frammi í málinu, að viðbættum virðisaukaskatti á þóknunina.“

Ákæruvaldið gerir þær kröfur sem í ákæru greinir.

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til vara er þess krafist að ákærða verði ekki gerð sérstök refsing og til þrautavara að refsing verði að öllu leyti skilorðsbundin. Ákærði hafnar einkaréttarkröfu og krefst aðallega sýknu af henni, en til vara að bótakröfu verði vísað frá dómi. Þá krefst verjandi ákærða málsvarnarlauna.

Málið var, eins og áður er rakið, þingfest þann 9. mars sl., og var S-kk-nf S-kk-nf hrl., skipaður verjandi ákærða að hans ósk. Málinu var frestað til 23. sama mánaðar til að gefa ákærða kost á að taka afstöðu til ákæru og ráðfæra sig við verjanda sinn. Málinu var enn frestað til 27. apríl til skila á greinargerð af hálfu ákærða. Í því þinghaldi var mætt af hálfu verjanda og upplýst að greinargerð yrði ekki skilað. Aðalmeðferð málsins fór fram 27. júní sl., og var málið dómtekið að loknum málflutningi.

Helstu málsatvik

Síðdegis þann 6. október 2014 tilkynnti skrifstofustjóri A, banki X, lögreglu um óheimilan yfirdrátt ákærða af tékkareikningi ákærða nr. X allt frá 25. ágúst það sama ár. Í kæru lögmanns A til lögreglu, dags. 8. október 2014, voru helstu málavextir raktir, m.a með vísan til upplýsinga sem fram höfðu komið um hreyfingar á tékkareikningi í eigu ákærða nr. X frá 27. janúar 2014 til 6. október sama ár.

Samkvæmt gögnum málsins stofnaði ákærði tékkareikninginn nr. X þann 29. apríl 2004. Í umsókn ákærða um stofnun reikningsins eru tilgreindir skilmálar í átta liðum. Þá segir: „[...] Einnig er mér ljóst að sé innistæða ekki næg á reikningum fyrir úttektum, getur það haft í för með sér refsiábyrgð lögum samkvæmt og nafn mitt kann að birtast í lokunarskrá tékkareikninga/debetkorta sem mun hafa í för með sér að öllum öðrum tékkareikningum/debetkortum, sem vera kunna á mínu nafni verði lokað“. Undir þessa yfirlýsingu ritaði ákærði eigin hendi. Af tölvupósti sem lögmaður A sendi lögreglu þann 17. október 2014 má ráða að áðurnefndum tékkareikningi ákærða hafi verið lokað í einhvern tíma eftir stofnun hans. Segir í tölvupóstinum að tékkareikningurinn hafi verið opnaður 23. janúar 2014 og 16. júní sama ár hafi verið opnað fyrir heimabanka ákærða. Hins vegar eigi A engin gögn um framangreindar aðgerðir. Einnig kemur fram í tölvupóstinum, að mistök þau sem vísað sé til í ákæru að starfsmenn hafi gert við breytingar á skráningu reikningsins í kerfum sjóðsins, hafi leitt til þess að opnað hafi verið fyrir reikninginn með ótakmarkaðri heimild.

Í tengslum við rannsókn málsins gerði lögregla meðal annars húsleit á heimili ákærða og lagði meðal annars hald á fjórar fartölvur. Ekki er ástæða til að rekja niðurstöður rannsóknar sem lögregla gerði á umræddum tölvum. Einnig var þann 7. október 2014 lagt hald á fjóra bankareikninga í eigu ákærða í þágu rannsóknar málsins, þ.e. reikning í útibúi B í J, reikning í útibúi C í J og tvo reikninga í útibúi D á I, en samkvæmt ákæru og gögnum málsins fóru millifærslur af tékkareikningi ákærða nr.X meðal annars inn á umrædda reikninga.

Auk ákærða gáfu skýrslu fyrir dómi vitnin E, fyrrverandi forstöðumaður útibús A á I og F, fyrrverandi starfsmaður A. G, mætti samkvæmt boðun fyrir dóm til skýrslugjafar sem vitni en notfærði sér rétt sinn til að gefa ekki vitnaskýrslu í málinu, sbr. a-lið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Framburður ákærða og vitna verður ekki rakinn, en vikið að honum í niðurstöðukafla að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar málsins.

Forsendur og niðurstaða

Ákærða eru gefin að sök umboðssvik, þ.e. brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði neitar sök, en staðfesti við skýrslutöku fyrir dómi að hafa framkvæmt allar þær færslur af tékkareikningi sínum nr. X sem í ákæru greinir. Var hver og ein færsla, sem tilgreindar eru í ákæru sem tilvik nr. 1-101, borin sérstaklega undir ákærða við upphaf skýrslutöku hans fyrir dómi og staðfesti ákærði að hafa framkvæmt þær allar og að færslurnar hafi hann framkvæmt í heimabanka sínum. Samhliða því að umrædd tilvik voru borinn undir ákærða vakti fulltrúi ákæruvalds athygli á misritun í ákæruskjali. Annars vegar varðandi tilvik sem tilgreint er undir lið 56 í ákæru, en þar er dagssetning tilgreind 8. september 2016, en á að vera 9. september 2014. Hins vegar tilvik sem tilgreint er undir lið 82 í ákæru, en þar er ártal tilgreint 2016, en á að vera 2014. Þá vakti fulltrúi ákæruvaldsins athygli á því að tilvik nr. 5 er ekki tilgreint í ákæru og kvað hann ástæðuna vera þá að sama skjámynd, en á þeim byggja tilvikin 100 í ákæru, komi tvisvar fram í göngum málsins, annars vegar sem tilvik nr. 3 og hins vegar sem nr. 5. Að mati dómsins þykir rétt að taka tillit til framangreindrar leiðréttinga og skýringa ákæruvaldsins, enda varð vörnum ákærða ekki áfátt af þeim sökum.

Varnir ákærða lúta í fyrsta lagi að því að ekki sé samræmi milli upplýsinga sem annars vegar komi fram í tilvikum nr. 1-101 ákæru um hreyfingar/færslur/úttektir af tékkareikningi ákærða nr. X, og upplýsinga sem fram komi á reikningsyfirliti umrædds reiknings hins vegar.

Eins og fram kemur í ákæru eru tilvikum nr. 1-101, þ.e. millifærslur yfir á aðra reikninga, greiðslur skulda, reikninga og kostnaðar, eins og segir í ákæru, byggð á upplýsingum frá A, þ.e. svokölluðum skjámyndum úr kerfi bankans sem liggja frammi í málinu. Í framburði vitnisins E, sem á umræddum tíma gegndi stöðu forstöðumanns útibús A fyrir dómi, kom fram að slíkar skjámyndir sjái viðskiptamenn ekki í heimabanka sínum. Hins vegar kemur fram við samanburð á upplýsingum sem fram koma annars vegar á framangreindum skjámyndum og hins vegar á framlögðu reikningsyfirliti áðurnefnds tékkareiknings ákærða, að tilvik sem tilgreind eru með númerunum 1, 3, 6, 8, 14, 21, 22, 23, 24 og 26 í ákæru eiga það öll sammerkt að vera innheimtukröfur, sbr. upplýsingar á skjámyndum bankans. Við skoðun reikningsyfirlitins kemur í ljós að hvert framangreindra tilvika er samtala tveggja færslna/úttekta sem báðar bera sama seðilnúmer. Þá er í viðkomandi skjámynd tilgreint svokallað „tilvísunarnúmer“ og er það í öllum tilvikum það sama og tilgreind seðilnúmer færslna/úttekta á reikningsyfirlitinu. Samkvæmt þessu er ekki fallist á það með ákærða að uppsetning tilvika í ákæru sé villandi eða veiti ófullnægjandi upplýsingar. Reikningsyfirlitið, sem tekur til tímabilsins frá 27. janúar 2014 til og með 6. október sama ár, og skjámyndirnar eru eins og áður greinir meðal framlagðra gagna málsins og hafði ákærði tækifæri til að kynna sér þau gögn. Samkvæmt því sem að framan er rakið þykir það ekki koma að sök þó einstakar færslur/hreyfingar á reikningsyfirlitinu hafi ekki verið bornar sérstaklega undir ákærða fyrir dómi. Þá verður ekki talið að vörnum ákærða hafi verið áfátt að þessu leyti.

Í öðru lagi vísar ákærði til þess að málið sé ekki nægilega upplýst, þ.e. hvorki liggi fyrir hvaða starfsmaður/starfsmenn A hafi fyrir mistök framkvæmt þá aðgerð sem leiddi til þess að unnt hafi verið að yfirdraga tékkareikning ákærða án takamarkana eins og segir í ákæru, né hvenær sú aðgerð hafi verið framkvæmd. Þennan vafa verði að skýra ákærða í hag.

Í skýrslu vitnisins E, fyrrverandi forstöðumanns útibús A, fyrir dómi kom fram að vitnið hafi falið nafngreindum starfsmanni útibúsins að loka reikningum sem ekki höfðu verið í notkun um nokkurn tíma. þ. á m. umræddum tékkareikningi ákærða. Taldi vitnið að það hafi verið um mitt ár 2014. Kom fram hjá vitninu að við þá aðgerð hafi til viðbótar við tékkareikning ákærða, 2-4 aðrir reikningar fengið sömu röngu merkingu og tékkareikningur ákærða, þ.e. eftir aðgerðina hafi reikningarnir verið opnir fyrir ótakmörkuðum úttektum. Eftir að mál þetta kom upp hafi komið í ljós að umræddir reikningar hefðu hins vegar ekki verið hreyfðir á umræddum tíma, þ.e. engar úttektir eða millifærslur verið framkvæmdar. Vitnið bar að þessu leyti efnislega með sama hætti í skýrslutöku hjá lögreglu 22. október 2014. Einnig kom fram hjá vitninu E, að eins og tékkareikningur ákærða nr. X hafi verið merktur í kerfi A á umræddum tíma hefði verið hægt að taka ótakmarkað út af honum. Þó gæti verið að stilling heimabankans hefði eitthvað takmarkað sólarhringsúttektir af reikningum. Eins og tékkareikningurinn hafi verið stilltur, þ.e. án þaks á yfirdráttarheimild, hefði verið hægt að yfirdraga reikninginn endalaust hefði ekki komið til eftirlits starfsmanns sjóðsins.

Vitnið F, sem á umræddum tíma starfaði hjá A, kvaðst hafa opnað tékkareikning ákærða nr. X samkvæmt beiðni frá vitninu E forstöðumanni. Vitnið gat ekki tilgreint hvenær sú aðgerð hafi verið framkvæmd en gerði ekki athugasemdir við að það hefði verið 27. janúar 2014, klukkan 13:59, þegar vitninu var kynnt að í gögnum málsins kæmi framangreindar upplýsingar fram. Vegna framangreinds framburðar vitnisins var samantekt lögreglu af yfirheyrslu yfir vitninu 6. nóvember 2014, borin undir vitnið, en þar kemur fram að hún muni ekki hvaða starfsmaður hafi beðið hana um að enduropna tékkareikning ákærða. Ítrekað aðspurð kom fram hjá vitninu að það hafi aðeins tveir starfsmenn útibúsins á I getað óskað eftir slíkri aðgerð, áðurnefndur E forstöðumaður og staðgengill hans. Vitnið kvaðst einnig á árinu 2014 hafa sinnt vöktun reikninga fyrir útibúið á I, þ.e. farið yfir lista frá Reiknistofu bankanna þar sem upplýsingar hafi komið fram um stöðu reikninga sem farið hefðu fram yfir yfirdráttarheimild og hafi verið í mínus, eins og vitnið orðaði það. Umræddir listar hafi verið aðgengilegir í kerfi bankans, svokallaðri „Birtu“. Í einhverjum tilvikum hafi hún skráð athugasemdir inn í kerfið en alltaf haft samband við útibúið á I og tilkynnt ef hún hefði séð eitthvað óvenjulegt. Þessa aðstoð hafi útibúið á H veitt vegna manneklu í útibúinu á I. Vitnið staðfesti að hafa, við framangreinda yfirferð lista, orðið vör við að tékkareikningur ákærða hafi verið í mínus. Þá hafi henni einnig fundist sem tékkareikningur ákærða hefði verið í röngum vaxtaflokki. Vitnið mundi hins vegar hvorki hve miklum mínus tékkareikningur hafi verið né hvenær ársins þetta hafi verið. Í framhaldinu hafa hún hringt í útibúið á I og tilkynnt E forstöðumanni um stöðuna. Kvaðst vitnið ekki hafa vitneskju um til hvaða aðgerða útibúið á I hafi gripið í kjölfarið. Vitnið kvaðst aðeins í þetta eina skipti hafa tilkynnt um óeðlilegan yfirdrátt á tékkareikningi ákærða. Þá kom fram hjá vitninu að hún hafi á umræddum tíma hvorki haft heimild né aðgang til að breyta vaxtaflokkum, þ.e. að framkvæma aðgerðir vegna skráninga yfirdráttarheimilda viðskiptamanna útibúsins á I. Slíkar heimildir og aðgang hefðu aðeins starfsmenn viðkomandi útibúa haft.

Þó svo fallist sé á það með verjanda að vanda hefði mátt betur til rannsóknar málsins af hálfu lögreglu, er það mat dómsins með vísan til framburðar vitnanna E og F, að það sé hafið yfir skynsamlegan vafa að gerð hafi verið mistök af hálfu starfsmanna A við breytingar á skráningu tékkareiknings ákærða nr. X í kerfum A eins og ákæruvaldið byggir á og að þau mistök hafi átt sér stað einhvern tíman eftir opnun tékkareiknings ákærða í janúar 2014.

Í þriðja lagi byggir ákærði varnir sínar á því að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sanna að ákærði hafi yfirdregið tékkareikninginn X í fullkomnu heimildarleysi. Vísaði ákærði annars vegar til þess að hann hafi óskað eftir yfirdráttarheimild á umræddan reikning í viðtali við E forstöðumann í júlí 2014.

Í skýrslutöku af ákærða fyrir dómi kom fram að hann hafi stofnað tékkareikninginn nr. X fljótlega eftir að útibúi A hafi verið opnað, líklega upp úr 2000. Staðfesti ákærði undirritun sína undir umsókn um tékkareikning og debetkort nr. X þann 29. apríl 2004 á I. Upplýsti ákærði að umræddur reikningur hafi ekki verið í óslitinni notkun. Greindi ákærði frá því að hafa í júlí 2014 átt í viðræðum við E forstöðumann um kaup á húsi sínu af A, en húsið mun hafa verið selt sjóðnum á uppboði. Á svipuðum tíma hafi hann rætt við E forstöðumann í húsnæði sjóðsins og óskað eftir yfirdrætti á tékkareikning sinn nr. X hjá sjóðnum. E forstöðumaður hafi ætlað að skoða málið. Ekki hafi verið rætt sérstaklega um fjárhæð yfirdráttarheimildar og aðspurður hvaða hugmyndir ákærði hafi haft hvað það varðar svaraði ákærði: „Ekkert fast neglt þá, bara sem hæsta.“ Ákærði var sérstaklega aðspurður um það hvort nefndur E hafi gefið honum, þ.e. ákærða, heimild til að yfirdraga tékkareikninginn svaraði ákærði: „hann ætlaði að kippa þessu í liðinn ef hann gæti.“ Vitnið E forstöðumaður tók ítrekað fram í skýrslutöku sinni fyrir dómi að hann myndi ekki vel eftir einstökum atvikum úr starfi sem forstöðumaður útibúsins á I. Minnti vitnið að hafa, e.t.v. á árunum 2004-2006 veitt „örlitla“ yfirdráttarheimild á reikning ákærða nr. X, e.t.v. 100-200 þúsund krónur. Vitnið mundi ekki til hve langs tíma sú heimild hafi verið veitt en almenna reglan í slíkum tilvikum hafi verið 3-6 mánuðir. Ákærði hafi gert yfirdráttinn upp, tékkareikningur ákærða hafi verið tómur og því hafi átt að loka honum eins og lýst hefur verið hér að framan. Aðspurt hvort vitnið hafi veitt yfirdráttarheimild á reikning ákærða nr. X á árinu 2014 kvaðst vitnið hvorki muna hvort það hafi komið til umræðu að veita ákærða yfirdráttarheimild né hvort hann hafi veitt ákærða slíka heimild. Vitninu var kynntur framburður ákærða fyrir dómi, þ.e. að vitnið hafi ætlað að skoða hvort ákærða yrði veitt yfirdráttarheimild. Kvað vitnið það vel geta verið að heimild til yfirdráttar hafi komið til tals milli þeirra, hann muni það ekki. Hins vegar svaraði vitnið því neitandi að það „að skoða málið“ hafi falið í sér samþykki fyrir yfirdráttarheimild. Kom fram hjá vitninu að lágar heimildir til yfirdráttar hafi á þeim tíma verið hægt að veita munnlega ef reikningur var í notkun og einhver velta á honum. Nefndi vitnið yfirdráttarheimild upp á par hundruð þúsunda til þriggja mánaða. Einnig kom fram hjá vitninu að hærri yfirdráttarheimild en ein milljón krónur hafi hann getið veitt án trygginga eða skriflegra skuldbindinga. Hann hafi hins vegar ekki getað veitt hærri yfirdráttarheimild en fimm miljónir, slíkar heimildir hefðu þurft samþykki höfuðstöðva sjóðsins og hafi þá alltaf verið aflað trygginga hjá viðkomandi viðskiptavini.

Í gögnum málsins kemur fram að ákærði hafi fengið útgefið debetkort á tékkareikninginn nr. X þann 6. júní 2014 og 16. sama mánaðar hafi verið opnað fyrir heimabanka ákærða. Á reikningsyfirliti tékkareiknings ákærða nr. X, sem tekur til tímabilsins 1. janúar 2014 til 8. október sama ár, kemur fram að staða reiknings ákærða hafi þann 27. janúar 2014 verið 540 krónur. Þann 16. júní sama ár hafi verið lagðar 10.000 krónur inn á reikninginn. Næstu færslur eru 18. og 23. júní og 21. júlí og bera færslurnar með sér að um hafi verið að ræða notkun með debetkorti tékkareikningsins, enda um að ræða greiðslur til verslana. Þann 28. júlí má sjá að ákærði hafi lagt inn á reikninginn 15.000 krónur. Þann 28. júlí eru tilgreindar fjórar færslur, fjórar færslur 29. júlí, ein færsla 30. júlí og ein færsla 31. júlí. Bera allar færslurnar með sér að um hafi verið að ræða notkun með debetkorti tékkareikningsins enda um að ræða greiðslur til verslana. Þann 1. ágúst þegar staða reiknings var 2.206 krónur eru tvær færslur, greiðslur fyrir þjónustu í verslunum, önnur að fjárhæð 2.360 krónur og hin 1.420 krónur. Í lok þess dags var staða reikningsins neikvæð um 1.574 krónur. Þann 11. ágúst eru tvær færslur, greiðslur í verslunum, samtals að fjárhæð 2.510 krónur og í lok þess dags var staða reikningsins neikvæð um 4.084 krónur. Næstu færslur eru tilgreindar þann 25. ágúst 2014, samtals að fjárhæð 1.834.111 krónur, sbr. tilvik nr. 1-32 í ákæru. Í lok þess dags, þ.e. 25. ágúst, var staða reikningsins neikvæð um 1.868.195 krónur. Frá og með 26. ágúst til og með 6. október 2014 er eingöngu um að ræða millifærslur af umræddum reikningi, nr. X í gegnum heimabanka, á reikninga í eigu ákærða í öðrum bankastofnunum að undanskildum þremur innborgunum inn á reikninga í eigu fyrrverandi eiginkonu og sonar ákærða, samtals að fjárhæð 1.200.000 krónur. Yfirleitt voru millifærslur á dag að fjárhæð 1.000.000 króna að undanskildum eftirtöldum dögum: Þann 1. september voru millifærðar 1.500.000 krónur, 2.500.000 krónur þann 8. september, 2.000.000 krónur daglega 15., 22., 29. september og loks þann 6. október 2.000.000 krónur. Í öllum tilvikum var um að ræða millifærslu fjármuna á reikninga í eigu ákærða í öðrum bankastofnunum.

Ákærði var inntur eftir því fyrir dómi hvort honum hafi þótt eðlilegt að hægt væri að yfirdraga tékkareikninginn jafn mikið og fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins, og svaraði ákærði því til að honum hafi ekkert fundist það óeðlilegt. Þá var ákærði spurður að því hvort honum hafi ekki þótt óeðlilegt, með vísan til framburðar hans fyrir dómi um viðræður hans við E forstöðumann um yfirdráttarheimild, og þess að ekki hafi verið um að ræða undirskriftir eða tryggingar, að hafa getað yfirdregið tékkareikninginn um svo háa fjárhæð sem raun varð á, svaraði ákærði. „Þetta er nú E bankastjóri, hann gerði nú ýmislegt, nei mér fannst þetta ekkert tiltökumál.“ Þá kvaðst ákærði hafa fengið tilkynningu um að hann væri kominn sex milljónir yfir á reikningum, líklega hafi það verið 3. eða 6. september 2014. Meðal gagna málsins er bréf, dags. 2. september 2014, sem upplýst var undir rekstri málsins að Reiknistofa bankanna hefði sent ákærða í nafni A, vegna tékkareiknings nr. X, höfuðbók 26: Þar segir: „Tilkynning um óheimilan yfirdrátt Vakin er athygli á að yfirdráttarskuld á ofangreindum reikningi er 8.868.195,00 kr. Þar af eru 8.868.195,00 kr. umfram heimild. Hafi ekki verið gengið frá skuld með greiðslu eða nýrri heimild innan 10 daga má búast við frekari innheimtuaðgerðum, en það hefur óhjákvæmilega í för með sér aukin kostnað. Gjald vegna óheimils yfirdráttar 900,00 kr. verður lagt við skuldina. Hafi skuldin þegar verið greidd er beðist velvirðingar á þessu bréfi.“ Staðfesti ákærði fyrir dómi að hafa fengið framangreinda tilkynningu. Aðspurður hvort hann, eftir móttöku tilkynningarinnar, hafi talið allt vera í lagi varðandi tékkareikninginn, svaraði ákærði að svo hafi ekki virst en þar sem ekkert frekar hafi komið frá A hafi hann staðið í þeirri trú að E forstöðumaður hefði kippt þessu í liðinn, eins og ákærði orðaði það. Ákærði kvaðst í kjölfar bréfsins hvorki hafa haft samband við A né E forstöðumann, og haldið áfram að millifæra fjármuni af tékkareikningum eins og hann hafi þurft á að halda. Upplýsti ákærði að hann væri spilafíkill og hafi hann notað fjármunina sem hann hafi millifært yfir á reikninga sína í öðrum bankastofnunum til að spila með í spilakössum á höfuðborgarsvæðinu. Þá kom fram hjá ákærða að það hafi aldrei hvarflað að honum að hann væri með millifærslunum að gera rangt, fara út fyrir heimildir eða gera eitthvað í heimildarleysi. Nánar aðspurður kvaðst ákærði líklega hafa getað séð stöðu tékkareikningsins í heimabankanum þegar hann hann framkvæmdi umræddar færslur og kvaðst hann hafa vitað að tékkareikningurinn var komin í mínus. Um það hvort hann hafi áttað sig á því þann 6. október 2014 að reikningurinn hafi staðið í vel yfir 30.000.000 króna skuld, kvað ákærði það hafa allt sést í heimabankanum.

Með vísan til þess sem að framan er rakið og framburðar vitnisins E þykir sannað að í kjölfar mistaka af hálfu starfsmanna A við skráningu í kerfi sjóðsins, hafi skapast raunveruleg aðstaða fyrir ákærða til að yfirdraga tékkareikninginn nr. X án takmarka. Þá þykir það hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærða gat ekki dulist að orð þau sem hann kveður vitnið E forstöðumann hafa látið falla í umræðum þeirra í milli, sem ákærði fullyrðir að hafi farið fram um mitt ár 2014, hafi ekki falið í sér heimild frá forstöðumanni útibúsins fyrir ákærða til að yfirdraga tékkareikning nr. X með þeim hætti sem í ákæru greinir. Í þessu sambandi er einnig til þess að líta að fjárhagslegar aðstæður ákærða voru ekki góðar á umræddum tíma. Hann upplýsti sjálfur fyrir dómi að á umræddum tíma hafi hann ekki stundað vinnu en þegið örorkubætur auk þess sem hann hafði skömmu áður misst hús sitt á nauðungarsölu. Þá liggja frammi í málinu upplýsingar um að ákærði var á vanskilaskrá, samkvæmt vanskilaskrá fyrirtækisins Creditinfo dags. 8. október 2014. Að mati dómsins ber framburður ákærða fyrir dómi þess skýr merki að hann hafi í engu skeytt um hvort heimild hafi verið til staðar til að yfirdraga reikninginn. Einnig þykja viðbrögð ákærða og skýringar fyrir dómi á því að hann hélt áfram að yfirdraga tékkareikninginn í kjölfar þess að honum barst í byrjun september tilkynning um óheimilan yfirdrátt reikningsins lýsa einbeittum brotavilja ákærða sem og ásetning hans til að auðgast sjálfur. Að mati dómsins eru skýringar ákærða um ástæður þess að hann hélt eftir móttöku bréfsins áfram að yfirdraga tékkareikninginn ótrúverðugar og að engu hafandi. Gat ákærða ekki dulist að sú aðstaða sem skapaðist fyrir mistök starfsmanna A gerðu honum fært að yfirdraga reikninginn ótakmarkað í þeim tilgangi að hagnast sjálfur án allrar aðkomu A og að með háttsemi sinni skapaði hann A verulega fjártjónshættu.

Óumdeilt er í máli þessu að A hafði eftirlit með yfirdráttarreikningum eins og vitnið F lýsti fyrir dómi. Einnig var í upphafi þess tíma sem ákæra tekur til virkt eftirliti Reiknistofu bankanna, en tilkynning til ákærða um óheimilan yfirdrátt, dags. 2. september 2014, var afraksturs þess eftirlits. Þá liggur fyrir að það var ekki fyrr en 6. október 2014, eða um sex vikum eftir að ákærði hóf að yfirdraga tékkareikninginn að upp komst um yfirdráttinn í kjölfar eftirlits A og hófst lögreglurannsókn síðdegis þann sama dag. Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir þeirri niðurstöðu dómsins að ákærði hafi ekki geta dulist að hann hafi ekki haft heimild til að yfirdraga reikninginn. Þá er til þess að líta að ákærði undirritaði eigin hendi undir umsókn um tékkareikning nr. X þann 29. apríl 2004. Í umsókn ákærða eru tilgreindir skilmálar í átta liðum. Þá segir: „[...] Einnig er mér ljóst að sé innistæða ekki næg á reikningum fyrir úttektum, getur það haft í för með sér refsiábyrgð lögum samkvæmt og nafn mitt kann að birtast í lokunarskrá tékkareikninga/debetkorta sem mun hafa í för með sér að öllum öðrum tékkareikningum/debetkortum, sem vera kunna á mínu nafni verði lokað“. Ákærði ritaði eigin hendi undir framangreinda umsókn og þá skilmála og viðvörun sem fram koma í framangreindri tilvitnun.

Dómurinn fellst því ekki á það með ákærða að þar sem innra eftirlit A hafi brugðist á þeim tíma sem ákæra tekur til hafi aðgerðarleysi A skapað samþykki fyrir yfirdrætti ákærða á reikning hans nr. X. Brotalamir í innra eftirlitskerfi bankans firra ákærða ekki sök í máli þessu. Vegna skráningar reiknings ákærða í kerfi A á umræddum tíma hafði ákærði, án allrar aðkomu A, það á valdi sínu hvort og þá hve háar fjárhæðir hann yfirdró af tékkareikningum. Ákærði hafði þannig vegna mistaka A aðstöðu til að misnota ólöglega tékkareikning sinn nr. X í þeim tilgangi að auðgast sjálfur með þeim afleiðingum að fjártjónshætta skapaðist fyrir A.

Að öllu framansögðu virtu og gagna málsins er það mat dómsins að fram sé komin lögfull sönnun þess að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir. Eins og áður greinir sköpuðust fyrir mistök starfsmanna A aðstaða sem ákærði notfærði sér án allrar aðkomu A. Með því að notfæra sér framangreinda aðstöðu með ólögmætum hætti braut ákærði gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvörðun refsingar

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði ekki áður sætt refsingum. Hins vegar varðar brot ákærða verulegum verðmætum sem ákærði hefur ekki greitt til baka. Að þessu virtu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 15 mánaða fangelsi. Fyrir liggur að kæra vegna málsins barst lögreglu 6. október 2014. Lögregluskýrsla var tekin af ákærða þann 9. október sama ár og af vitnum á tímabilinu 9. - 22. sama mánaðar. Bera gögn málsins með sér að þann 18. desember sama ár hafi lögreglu borist niðurstaða rannsókna á hinum haldlögðu fartölvum og ekki verður annað ráðið af málatilbúnaði ákæruvaldsins en að þá hafi formlegri lögreglurannsókn málsins lokið. Ákæra var hins vegar ekki gefin út fyrr en 17. janúar 2017. Á þessum drætti hefur ekki verið gefin skýring. Að þessu gættu þykir rétt að fresta fullnustu refsingar ákærða og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Einkaréttarkrafa

Eins og rakið er hér að framan tók Fjármálaeftirlitið þann 29. mars 2015, ákvörðun um að ráðstafa eignum og skuldum A ses til B Samkvæmt því er B, bær um að hafa uppi einkaréttarkröfu í máli þessu. Að mati dómsins fullnægir greinargerð, dags. 23. október 2014, sem fylgdi með kröfugerð A, formkröfum 173. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt framansögðu er ekki fallist á það með ákærða að vísa eigi kröfunni frá dómi vegna vanreifunar.

Í upphaflegri kröfu- og greinargerð A er vísað til þess að um sé að ræða kröfu um endurgreiðslu fjár, þ.e. þess fjár sem ákærði hafi fært til sín með ólögmætum hætti og gerð krafa um að ákærði greiði höfuðstól að fjárhæð 37.869.095 krónur. Í umfjöllun í greinargerð sem fylgdi upphaflegri kröfugerð A kemur fram að þrautavarakrafan sé skaðabótakrafa vegna þess tjóns sem ákærði hafi valdið þáverandi A. Verður málatilbúnaður lögmanns einkaréttarkröfuhafa, nú B, ekki skilin á annan veg en að þannig hátti einnig til með þrautaþrautavarakröfu í máli þessu, sem lögð var fram við upphaf aðalmeðferðar málsins án athugasemda af hálfu verjanda ákærða.

Ákærði hefur hér að framan verið sakfelldur fyrir refsiverða háttsemi gagnvart A sem á þeim tíma sem brotin voru framin stundaði bankastarfsemi og hýsti þann tékkareikning sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir að hafa misnotað í auðgunarskyni. Fallist er á það með einkaréttarkröfuhafa að með hinni ólögmætu háttsemi hafi ákærði valdið einkaréttarkröfuhafa fjártjóni sem samsvarar þeirri fjárhæð sem ákærði yfirdró á tékkareikning sinn nr. X, þ.e. sú fjárhæð sem tilgreind er í ákæru, 36.334.111 krónur. Í ljósi þess að A og B, sameinuðust með yfirtöku þess síðarnefnda, verður þrautaþrautavarakrafa B, tekin til greina. Ákærði hefur engin gögn lagt fram sem sýna að hann hafi endurgreitt A og/eða B, eins og hann vék að í skýrslu sinni fyrir dómi. Þá er ekki fallist á það með ákærða að ákvæði í forsendum ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um endurgjald til stofnfjáreigenda sjóðsins sem ákvarða eigi með mati þriðja aðila, skipti hér máli enda kemur skýrt fram í ákvörðuninni að um sé að ræða samruna án skuldaskila þannig að A sé algerlega sameinaður B, með yfirtöku eigna og skulda. Samkvæmt framangreindu er ákærði dæmdur til að greiða B, 36.334.111 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 6. október 2014 til 5. janúar 2017, en þann dag var liðinn mánuður frá birtingu bótakröfunnar, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. , sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Rétt þykir að einkaréttarkröfuhafi beri sjálfur kostnað vegna vinnu við að halda kröfunni frammi í máli þessu.

Sakarkostnaður

Með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, ber að dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað, þar með talin útlagðan sakarkostnað samkvæmt yfirliti lögreglustjóra, 423.563 krónur vegna vinnu verjanda á rannsóknarstigi. Ákærði greiði einnig málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef S-kk-ef hrl., 843.200 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, P-kk-nf H. H-kk-nf, sæti fangelsi í 15 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði B, 36.334.111 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. október 2014 til 5. janúar 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. , sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, samtals 1.266.763 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef S-kk-ef hrl., 843.200 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf T-kvk-nf