E-1/2008

Mál þetta er höfðað 27. desember 2007. Í þinghaldi 1. júlí sl. varð útivist af hálfu stefnda og krafðist stefnandi þess að málið yrði dómtekið að framkominni sókn af hans hálfu. Fékk stefnandi frest til 3. júlí sl. til framlagningar sóknar og var málið dómtekið þann dag, sbr. 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi er VBS fjárfestingabanki hf., Suðurlandsbraut 18, Reykjavík.

Stefndi er Eignanaust ehf., Skipholti 15, Reykjavík.

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur:

1. Að staðfest verði að 1. veðréttur í fasteigninni Suðurhópi 6, Grindavík, fastanúmer 228-5564, samkvæmt tryggingabréfi útgefnu 21. desember 2006, að fjárhæð kr. 25.000.000, taki til skulda KB B13 ehf. (áður Uppbyggingar ehf.) kt. [...], við stefnanda að fjárhæð kr. 25.000.000 að viðbættum verðbótum frá 21. desember 2006 til 25. apríl 2007 vegna hækkunar vísitölu neysluverðs úr grunnvísitölu 266,2 stig, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 25. apríl 2007 til greiðsludags auk alls kostnaðar við innheimtu fjárhæðarinnar og eftirfarandi nauðungarsölu ef til kemur.

Þá er þess krafist að stefnandi eigi rétt á að fá gert fjárnám fyrir dómkröfunni í ofangreindum veðrétti í fasteign stefnda að Suðurhópi 6, Grindavík, fastanúmer 228-5564)

2. Að staðfest verði að 1. veðréttur í fasteigninni Refsholti 14, Skorradalshreppi, landsnúmer 197-521, fastanúmer 228-9358, samkvæmt tryggingabréfi útgefnu 1. desember 2005, að fjárhæð kr. 20.000.000, taki til skulda KB B13 ehf. (áður Uppbyggingar ehf.) kt. [...], við stefnanda að fjárhæð kr. 20.000.000, að viðbættum verðbótum frá 1. desember 2005 til 25. apríl 2007 vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs úr grunnvísitölu 246,9 stig, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 25. apríl 2007 til greiðsludags auk alls kostnaðar við innheimtu ofangreindrar fjárhæðar og eftirfarandi nauðungarsölu ef til kemur.

Þá er þess krafist að stefnandi eigi rétt á að fá gert fjárnám fyrir dómkröfunni í ofangreindum veðrétti í fasteign stefnda að Refsholti 14, Skorradalshreppi, landsnúmer 197-521, fastanúmer 228-9358.

Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar en til vara að dómkröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar, kröfum um fjárnám verði hafnað og málskostnaður felldur niður.

I.

Í stefnu rekur stefnandi málsatvik og málsástæður sínar þannig að hann sé fjárfestingabanki sem stundi meðal annars lánastarfsemi á grunni verkefnafjármögnunar. Tildrög þessa máls séu þau að Uppbygging ehf., kt. [...], hafi leitað til stefnanda um fjármögnunarlán vegna ýmissa byggingaframkvæmda. Til tryggingar greiðslu skulda Uppbyggingar ehf. hafi meðal annars verði gefin út tvö tryggingabréf, það fyrra móttekið til þinglýsingar 21. desember 2005 og fært inn í þinglýsingarbók sama dag sem skjal nr. 2848/05 og það síðara móttekið til þinglýsingar þann 14. febrúar 2007 og fært inn í þinglýsingarbók sama dag sem skjal nr. X-135. Veðþoli í báðum tilvikum sé stefndi og veðandlögin séu fasteignir sem sé í eigu stefnda.

Lýsing tryggingabréfanna:

Tryggingabréf dags. 1. desember 2005, tryggt með 1. veðrétti.

Aðalskuldari Uppbygging ehf.

Veðsali Eignanaust ehf., kt. [...]

Veðandlag Refsholt 14, Skorradalshreppi fnr. 228-9358

Kröfuhafi VBS fjárfestingabanki hf., kt. [...]

Útgáfudagur 1. desember 2005

Gjalddagi Við gjaldfellingu skuldar skv. skilmálum bréfsins

Verðtrygging Vísitala neysluverðs, grunnvísitala 246,9

Tryggingabréf dags. 21. desember 2006, tryggt með 1. veðrétti

Aðalskuldari Uppbygging ehf. og Eignanaust ehf.

Veðsali Eignanaust ehf., kt. [...]

Veðandlag Suðurhóp 6, Grindavík fnr. 228-5564

Kröfuhafi VBS fjárfestingabanki hf., kt. [...]

Útgáfudagur 21. desember 2006

Gjalddagi Við gjaldfellingu skuldar skv. skilmálum bréfsins

Verðtrygging Vísitala neysluverðs, grunnvísitala 266,2

Þess skuli getið að ekki hafi komið til þess að stefndi fengi lán hjá stefnanda þótt hann væri talinn til skuldara samkvæmt tryggingabréfi dags. 21. desember 2006.

Bú skuldarans Uppbyggingar ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur þann 25. apríl 2007, en nafni skuldarans hafi verið breytt í KB B13 ehf. Viðskiptaskuld Uppbyggingar ehf. hafi verið þann dag samtals að fjárhæð kr. 66.467.471, sbr. framlagt yfirlit og hafi hún ekki verið greidd. Stefnandi hafi lýst kröfum í búið en skiptastjóri hafi ekki tekið afstöðu til almennra krafna þar sem fullvíst hafi verið talið að ekki kæmi til greiðslu þeirra að neinu leyti við skiptin. Skiptum hafi lokið með formlegum hætti þann 17. október 2007 og hafi framlögð kröfuskrá verið lögð til grundvallar, en skiptastjóri hafi ekki gert athugasemdir við kröfu stefnanda.

Stefnanda sé því nauðsyn á að fá dóm til þess að geta fullnustað kröfu sína gagnvart stefnda að því marki sem veðtryggingar taki til hennar samkvæmt ákvæðum framlagðra tryggingabréfa sem mál þetta byggi á, en stefndi sé eigandi hinna veðsettu eigna.

Stefnandi byggi málsókn sína á tryggingabréfum og skilmálum þeirra. Stefnandi krefjist þess að veðkröfurnar beri dráttarvexti frá 25. apríl 2007, sbr. heimild í c. lið 1. mgr. 9. gr. samningsveðlaga, enda hafi skuld Uppbyggingar ehf. fallið í gjalddaga við uppkvaðningu úrskurðar um töku bús félagsins til gjaldþrotaskipta, sbr. 99. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. nr. 21/1991. Þá krefjist stefnandi þess einnig að veðréttur hans taki til alls kostnaðar af innheimtu kröfu hans samkvæmt skilmálum bréfanna, sbr. heimild 5. gr. samningsveðlaga nr. 75/1997.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga. Vísað sé til samningsveðlaga nr. 75/1997, einkum 3. mgr. 4. gr., 5. gr., 1. mgr. 9. gr. og 15. til 20. gr. Einnig sé vísað til laga um gjaldþrotaskipti o. fl. nr. 21/1991. Um gjalddaga aðalkröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 99. gr. laganna. Kröfu um dráttarvexti styðji stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en um varnarþing vísist til 1. mgr. 33. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatt þessum úr hendi stefnda.

Í sókn stefnanda kemur fram að í greinargerð stefnda sé því borið við að kröfur að baki tryggingabréfunum séu í raun verulega lægri en greint sé í stefnukröfu. Því sé alfarið hafnað af hálfu stefnanda. Aðalmálsástæður, eða raunar eina málsástæða stefnda í greinargerð hans í málinu lúti að færslum á bankayfirliti yfir viðskipti Uppbyggingar ehf. við stefnanda sem dagsettar séu þann 25. apríl 2007 og 1. júlí 2007. Stefnandi hafi með framlagningu dómskala nr. 15 og 16 skýrt þessar færslur.

Dómskjal nr. 15 sé hreyfingalisti á viðskiptamannreikningi Uppbyggingar ehf. hjá stefnanda. Á bls. 10 í yfirlitinu megi sjá að þann 1. júlí 2007 hafi verið færð sem skuld á viðskiptamannareikninginn veðskuldabréf, annars vegar níu bréf að fjárhæð 2.516.566 krónur og hins vegar sjö bréf að fjárhæð 1.280.788 krónur. Sama dag hafi allar þessar færslur verið bakfærðar, eins og glögglega megi sjá á bls. 10 í viðskiptayfirlitinu. Veðskuldabréfin séu réttilega færð sem skuld á viðskiptamannareikninginn þann 25. apríl 2007, níu bréf að fjárhæð 2.516.677 krónur og sjö bréf að fjárhæð 1.258.333 krónur. Mismunurinn á fjárhæðum á færslum 25. apríl og 1. júlí skýrist af lægra gengi við kaupin samkvæmt samningi aðila.

Ástæða þess að veðskuldabréfin hafi verið bakfærð 1. júlí 2007 og færð þann 25. apríl 2007 sé sú að þegar starfsmenn stefnanda hafi fregnað af gjaldþroti Uppbyggingar ehf. hafi umrædd skuldabréf verið keypt upp og færð sem skuld á viðskiptamannareikning félagsins hjá stefnanda, ásamt vöxtum. Hafi þetta meðal annars verið gert til að fá heildaryfirsýn yfir skuldastöðu Uppbyggingar ehf. hjá stefnanda og auðvelda vinnu við lýsingu krafna í þrotabú félagsins.

Í 99. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. segi hins vegar að allar kröfur á hendur þrotabúi falli sjálfkrafa í gjalddaga við uppkvaðningu úrskurðar héraðsdómara um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta án tillits til þess sem kunni áður að hafa verið umsamið eða ákveðið með öðrum hætti. Því hafi umræddar færslur 1. júlí 2007 verið bakfærðar og færðar á viðskiptamannayfirlitið 25. apríl 2007, til samræmis við 99. gr. gjaldþrotaskiptalaga, enda hafi bú Uppbyggingar ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta þann dag.

Með vísan til framangreinds sé þess krafist að dómkröfur stefnanda verði teknar til greina í dómsorði, enda hafi stefndi í engu fært fram haldbærar varnir, hvorki fyrir sýknu né lækkun dómkrafnanna. Dráttarvaxtakrafa í stefnu sé ítrekuð, sbr. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá sé ítrekuð krafa um málskostnað úr hendi stefnda, sbr. XXI. kafla laga nr. 91/1991 að skaðlausu. Við ákvörðun málskostnaðar verði m.a. tekið tillit til fjölda fyrirtaka í málinu, en því hafi nokkrum sinnum verið frestað að ósk stefnda þar sem hann hafi ætlað að kanna málin, án þess þó að það hafi verið gert í raun.

Að öðru leyti vísist til stefnu málsins, sem og framlagðra gagna.

II.

Í greinargerð sinni lýsir stefndi málavöxtum svo að byggingafyrirtækið Uppbygging ehf., kt. [...], hafi verið í viðskiptum við Verðbréfastofuna í tengslum við byggingaframkvæmdir allt frá árinu 2004. Um hafi verið að ræða fjármögnun á byggingaframkvæmdum. Fyrirtækið hafi hins vegar lent í fjárhagsvandræðum á árinu 2006 og hafi það verið úrskurðað gjaldþrota 25. apríl 2007.

Þann 1 desember 2005 og 21. desember 2006 hafi stefndi í máli þessu ritað undir tryggingabréf þar sem skuldari hafi verið Uppbygging ehf. en til tryggingar hafi verið settar eignir stefnda að Refsholti 14, Borgarnesi og Suðurhópi 6, Grindavík. Hafi stefndi samþykkt að tryggingabréf þessi færu á 1. veðrétt á báðum fasteignum.

Grundvöllur tryggingabréfanna hafi verið skuldir félagsins við VBS byggðar á fjármögnunarsamningi dags. 24. október 2004 um byggingar að Bjarkarheiði, 17, 19, 21, 23, 25, 27 og 29. Tryggingabréfin hafi þó verið til tryggingar öllum skuldum félagsins við stefnanda.

Stefnandi hafi lýst kröfu í þrotabúið en um eignalaust bú hafi verið að ræða og hafi skiptastjóri því ekki tekið afstöðu til lýstra krafna.

Á viðskiptayfirliti á dómskjali nr. 8 komi fram að bókfært sé á sama degi og félagið hafi verið úrskurðað gjaldþrota, kaup á veðskuldabréfum alls að fjárhæð 33.975.001 króna. Verðbréfastofa hafi í framhaldi sent Uppbyggingu ehf. í pósti nokkrum mánuðum síðar kvittanir fyrir færslunum/kaupunum á veðskuldabréfum eins og komi fram á dómskjali nr. 12., sem séu númeraðar kvittanir fyrir kaupum á alls 16 veðskuldabréfum og komi fram á kvittuninni að dagsetning viðskiptanna sé þann 1. júlí 2007.

Stefndi hafi ítrekað verið í sambandi við Verðbréfastofu í því skyni að fá útskýringar og sundurliðun á þeirri skuld sem Uppbygging ehf. hafi verið í, en það hafi engan árangur borið. Ennfremur sé í framlögðum fjármögnunarsamningi að finna ákvæði um að samning skili gera um uppgjör við lok fjármögnunar, en ekkert slíkt hafi verið afhent stefnda. Stefndi hafi því á engan hátt fengið fullnægjandi skýringar á því hvað standi að baki öllum þeim færslum sem sé að finna á yfirliti VBS eða hvort að í öllum tilfellum sé um að ræða heimilaðar og réttmætar færslur í samræmi við fjármögnunarsamninga við Uppbyggingu ehf.

Stefndi kvaðst byggja aðal- og varakröfu sína á sama grunni, þ.e. að vegna ófullnægjandi rökstuðnings krafna að baki dómkröfu um staðfestingu á veðrétti til tryggingar umræddum skuldum, verði að hafna kröfu stefnanda og sýkna stefnda, eða að minnsta kosti að sýkna hann að svo stöddu eða lækka verulega þá dómkröfu sem liggi til grundvallar.

Stefni byggi varakröfu sína á því að kröfur þær sem liggi að baki tryggingabréfunum séu í raun verulega lægri en greint sé í stefnukröfu. Stefndi geri kröfu um að dómkröfur verði verulega lækkaðar eða sem nemi færslum sem dagsettar séu þann 25. apríl 2007 alls að fjárhæð 33.975.001 króna, sem séu óútskýrðar og óréttmætar. Stefndi hafi engar fullnægjandi skýringar fengið á umræddum kröfum skv. framlögðuð yfirliti. Færslur þessar séu ennfremur í engu samræmi við kvittanir sem Uppbygging ehf. hafi fengið vegna viðskiptanna sem dagsettar séu 1. júlí 2007 eða eftir að skuldari hafi verið tekinn til gjaldþrotaskipta. Viðskipti með bréf eða færslur eftir úrskurð um gjaldþrotaskipti geti ekki átt við rök að styðjast, þar sem forræði þrotabús sé í höndum skiptastjóra eftir úrskurð og því óréttmætar og óheimilar. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir réttmæti krafna sinna.

Gerð sé krafa um lækkun stefnukröfu sem dómkrafa feli í sér, sem nemi þessum færslum og upphæð að fjárhæð 33.975.001 króna. Stefndi byggi á því að stefnandi hafi ekki réttilega fært færslur vegna fjármögnunar Uppbyggingar ehf. Í því skyni að sannreyna rangar færslur í yfirliti stefnanda, muni stefnd útbúa matsbeiðni sem lögð verði fram í Héraðsdómi Reykjavíkur við fyrirtöku máls þessa, þar sem óskað verði eftir dómkvaðningu matsmanns til þess að yfirfara og meta réttmæti þeirra færslna sem greindar séu í dómskjali nr. 8 og að öðru leyti annarra færslna í yfirlitinu í heild sinni.

Stefndi byggi ennfremur á því að dómkrafa stefnanda verði stórlega lækkuð sem nemi ofangreindu og af því leiði að tryggingabréfin nægi til tryggingar skuldinni og því verði hafnað kröfu um réttmæti fjárnáms vegna kröfunnar.

Þá sé mótmælt kröfu stefnanda um dráttarvexti frá úrskurði um gjaldþrotaskipti. Krafa sé gerð um að umrædd skuld beri ekki dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi við uppkvaðningu dóms í málinu.

Um kröfu sína um lækkun kveðst stefndi byggja á almennum reglum einkamálaréttar um sönnun og reglum samningaréttar og kröfuréttar um efndir samninga og samningalögum nr. 7/1936 og meginreglu kröfuréttar um fjárskuldbindingar. Byggt sé á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og lögum um samningsveð nr. 75/1997. Einnig sé vísað til laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Málkostnaðarkrafa byggi á 129., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað sé byggð á lögum nr. 50/1988.

III.

Ekki er ágreiningur í máli þessu um efni eða gildi þeirra tveggja tryggingabréfa, sem að framan er lýst og að þau hvíli á fyrsta veðrétti í nefndum fasteignum í eigu stefnda. Þá er ekki ágreiningur um að bréfin eru til tryggingar skuldum KB B13 ehf., áður Uppbyggingar ehf. Ennfremur er ekki deilt um efni tryggingabréfanna að því leyti að höfuðstóll samkvæmt þeim hafi átt að hækka í samræmi við tilgreinda vísitölu. Stendur deila aðila því aðeins um það hver sú skuld sé sem KB B13 ehf. hafi að réttu staðið í við stefnanda á þeim degi sem bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta.

Stefnandi hefur í málinu lagt fram reikningsyfirlit þar sem fram kemur að skuld Uppbyggingar ehf. við hann hafi verið 66.467.471 króna þann 25. apríl 2007, þegar bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. Verður ekki talið að stefnda hafi tekist með málatilbúnaði sínum að varpa þeim vafa á efni þessa reikningsyfirlits að það verði ekki lagt til grundvallar úrlausn málsins.

Hefur stefnandi því sýnt fram á að KB B13 ehf. (áður Uppbygginga ehf.) standi í framangreindri skuld við sig, en skuldin gjaldféll við töku bús félagsins til gjaldþrotaskipta 25. apríl 2007. Verða dráttarvextir því réttilega á lagðir frá þeim degi.

Umrædd skuld nemur hærri fjárhæð en höfuðstóll þeirra tveggja tryggingabréfa sem standa samkvæmt efni sínu til fullnustu hennar. Eru því ekki efni til annars en að taka kröfu stefnanda til greina eins og hún er fram sett og nánar greinir í dómsorði. Er krafa stefnanda um heimild til fjárnáms fyrir höfuðstól að teknu tilliti til vísitöluhækkana auk dráttarvaxta, innheimtukostnaðar og eftirfarandi nauðungarsölu ef til komi, í samræmi við ákvæði tryggingabréfanna, auk þess sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 1. gr. aðfararlaga að aðför til fullnustu kröfu skv. 1. mgr. ákvæðisins verði eftir því sem við eigi, einnig gerð fyrir verðbótum, vöxtum og lögbundnum vanskilaálögum, kostnaði af kröfu, málskostnaði eða innheimtukostnaði, endurgjaldi kostnaðar af gerðinni sjálfri og væntanlegum kostnaði af frekari fullnustugerðum.

Stefnda verður gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 249.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

H-kk-nf B-kk-nf settur héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Staðfest er að 1. veðréttur í fasteigninni Suðurhópi 6, Grindavík, fastanúmer 228-5564, samkvæmt tryggingabréfi útgefnu 21. desember 2006, að fjárhæð kr. 25.000.000, tekur til skulda KB B13 ehf. (áður Uppbyggingar ehf.) kt. [...], við stefnanda, VBS fjárfestingabanka hf. að fjárhæð kr. 25.000.000 að viðbættum verðbótum frá 21. desember 2006 til 25. apríl 2007 vegna hækkunar vísitölu neysluverðs úr grunnvísitölu 266,2 stig, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 25. apríl 2007 til greiðsludags auk alls kostnaðar við innheimtu fjárhæðarinnar og eftirfarandi nauðungarsölu ef til kemur. Er stefnanda heimilt að gera fjárnám fyrir ofangreindri kröfu í ofangreindum veðrétti í fasteign stefnda, Eignanausts ehf., að Suðurhópi 6, Grindavík, fastanúmer 228-5564.

Staðfest er að 1. veðréttur í fasteigninni Refsholti 14, Skorradalshreppi, landsnúmer 197-521, fastanúmer 228-9358, samkvæmt tryggingabréfi útgefnu 1. desember 2005, að fjárhæð kr. 20.000.000, tekur til skulda KB B13 ehf. (áður Uppbyggingar ehf.) kt. [...], við stefnanda að fjárhæð kr. 20.000.000, að viðbættum verðbótum frá 1. desember 2005 til 25. apríl 2007 vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs úr grunnvísitölu 246,9 stig, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 25. apríl 2007 til greiðsludags auk alls kostnaðar við innheimtu ofangreindrar fjárhæðar og eftirfarandi nauðungarsölu ef til kemur og er stefnanda heimilt að gera fjárnám fyrir ofangreindri kröfu í ofangreindum veðrétti í fasteign stefnda, Eignanausts ehf., að Refsholti 14, Skorradalshreppi, landsnúmer 197-521, fastanúmer 228-9358.

Stefndi greiði stefnanda 249.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf