E-3043/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 25. september sl. var höfðað 17. ágúst 2012 af A gegn Verði tryggingum hf., Borgartúni 25 í Reykjavík til viðurkenningar á bótarétti.

Stefnandi krefst viðurkenningar á rétti sínum til greiðslu bóta úr hendi Varðar trygginga hf. á grundvelli slysatryggingar sjómanna vegna tjóns af völdum vinnuslyss sem hún varð fyrir þann 19. maí 2009 sem háseti um borð í Arnarbergi ÁR 150, skipaskrárnúmer 1135, sem gert var út af Auðbjörgu ehf. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál, að meðtöldum virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.

Stefndi gerir þá kröfu að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Samkvæmt gögnum málsins og framburði stefnanda fyrir dóminum eru málsatvik þau að stefnandi rann til í stakkageymslu skipsins Arnarbergs ÁR 150 19. maí 2009. Upplýsingar um atvikið voru skráðar af skipstjóra í skipsdagbók sama dag. Stefnandi lýsti atvikum svo fyrir dóminum að hún hafi verið að vinnu við þvottavél þegar skipið var skyndilega sett á fulla ferð án viðvörunar og hún hafi henst til, lent á mjöðminni á þröskuldi milli stakkageymslu og þvottahúss og skollið með öxl í gólf. Tilkynnt var um slysið til sjúkratrygginga Íslands af útgerð skipsins, Auðbjörgu ehf. og stefnanda 1. júlí 2009. Samkvæmt vottorði sérfræðings í bæklunarlækningum frá 29. október 2011 hefur stefnandi haft einkenni frá hægri öxl, baki og mjöðm og hefur verið greind með heilkenni axlarklemmu hægra megin (ICD M75.4) og slit í axlarhyrnulið (ICD M19.2), auk einkenna frá hægri mjöðm.

Stefnandi gaf lögmanni sínum 21. ágúst 2009 umboð til að annast bótamál vegna líkamstjóns vegna slyssins. Lögmaðurinn sendi útgerðinni Auðbjörgu ehf. bréf 9. febrúar 2010 þar sem óskað var upplýsinga um hvort slysið hafi verið tilkynnt tryggingarfélagi útgerðarinnar, þar sem slysatrygging sjómanna var keypt. Erindið var ítrekað 21. maí 2010, en útgerðin svaraði ekki erindinu. Lögreglunni á Selfossi var sent bréf 25. ágúst 2010 og óskað var aðstoðar hennar við að afla upplýsinga og gagna vegna slyssins. Útgerðin upplýsti lögregluna 3. september 2010 um hvar slysatrygging sjómanna væri keypt og upplýsti lögreglan lögmann stefnanda um það í bréfi 12. apríl 2011 að tryggingarfélag útgerðarinnar væri stefndi, Vörður tryggingar hf.

Lögmaður stefnanda tilkynnti stefnda um slysið og óskaði afstöðu til bótaskyldu með tölvupósti og bréfi 31. maí 2011. Stefndi hafnaði bótaskyldu 1. júní 2011 með vísun til 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og taldi að stefnandi hefði glatað rétti sínum til bóta úr tryggingunni þar sem félaginu hafði ekki verið tilkynnt um kröfuna innan eins árs frá því vátryggður fékk vitneskju um atvik sem bótakrafan er reist á. Tjónþoli hafi í síðasta lagi 21. ágúst 2009 haft vitneskju um tjónið og því hafi fresturinn verið liðinn 21. ágúst 2010. Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum staðfesti þá niðurstöðu 6. mars 2012, en í áliti nefndarinnar segir: „Þegar tekið er mið af takmörkuðum gögnum máls þessa verður að telja að M hafi ekki gætt tilkynningarskyldu sinnar skv. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga. Bótaréttur M er því ekki fyrir hendi.“ Stefnandi vill ekki una þeirri niðurstöðu.

Í málinu er aðallega deilt um það hvort bótaskylda á grundvelli tryggingarinnar sé fyrir hendi eða hvort stefnandi hafi glatað rétti til bóta frá félaginu vegna þess að því var ekki tilkynnt um slysið fyrr en raun ber vitni. Stefnandi heldur því fram að henni hafi ekki verið unnt að tilkynna um slysið fyrr þar sem henni hafi ekki verið kunnugt um afleiðingar þess og að hún hafi ekki vitað hvar trygging var keypt. Stefndi heldur því fram að tilkynning hafi borist of seint og einnig því að ósannað sé að atvikið sé slys sem fallið geti undir trygginguna og hvort stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni við vinnu sína fyrir vátryggingartaka.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Það er málsástæða stefnanda að vinnuslysið 19. maí 2009 um borð í Arnarbergi ÁR 150 sé bótaskylt úr slysatryggingu sjómanna sem útgerðin Auðbjörg ehf. hafi keypt hjá stefnda. Það sé lögbundið, sbr. 172. gr. laga nr. 34/1985 og kjarasamningsbundið, sbr. kjarasamning milli LÍÚ og félags sjómanna, að útgerð skuli slysatryggja sjómenn um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips. Vátryggjandi sé þannig útgerðin og það sé hennar að ganga frá vátryggingarsamningi við það tryggingarfélag sem hún kjósi. Sjómaðurinn eigi hins vegar enga beina aðkomu að vátryggingarsamningnum eða hafi neitt um það að segja hvar útgerðin kaupi slysatrygginguna, þó svo að tryggingin sé tekin í hans þágu. Því sé eðlilegt að sjómaður sem slasist beini til vátryggingartaka fyrirspurn þess efnis hvort og þá hvar slysatrygging sjómanna hafi verið keypt.

Stefnandi hafi beint fyrirspurn til vátryggingartaka, útgerðarinnar Auðbjargar ehf., en útgerðin hafi í engu svarað þeirri fyrirspurn fyrr en lögreglan á Selfossi hafi óskað upplýsinga að beiðni stefnanda. Þá fyrst þegar lögreglan hafi sent gögn um slysið og upplýsingar um slysatrygginguna hafi stefnandi vitað hvert bæri að beina tilkynningu um slysið, annað en til sjálfrar útgerðarinnar, sem þá þegar hafi verið gert. Það sé málsástæða stefnanda að sá frestur sem stefnandi hafi að lögum til að koma að kröfu um bætur til vátryggingarfélags geti ekki byrjað að líða fyrr en upplýst hafi verið hvert beri að beina slíkri kröfu eða að beiðni stefnanda til útgerðar um slíkar upplýsingar rjúfi þann ársfrest sem tjónþola sé settur til að koma að kröfu sinni um bætur.

Stefnandi byggi á því að slysatrygging sjómanna hafi verið hópvátrygging og um hana gildi ákvæði IX. kafla laga um vátryggingarsamninga. Samkvæmt fyrirliggjandi vátryggingarskírteini hafi Auðbjörg ehf., keypt hjá Verði tryggingum hf. slysatryggingu skipverja vegna 14 manna áhafnar Arnarbergs ÁR 150. Skuldbindi félagið sig til að greiða dánarbætur, örorkubætur og dagpeninga skv. 172. gr. siglingalaga nr. 24/1985 og í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamnings Landssambands íslenskra útvegsmanna við stéttarfélag fiskimanna. Í kjarasamningi LÍÚ og sjómanna segi m.a. að útgerðin skuli tryggja hvern þann mann sem samningurinn nái til og slasist um borð í skipi í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga og að bætur úr vátryggingunni skuli ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Um vátryggingu þessa skuli að öðru leyti gilda almennir skilmálar fyrir slysatryggingu sjómanna.

Stefnandi telji að slysatrygging sjómanna sem tekið hafi til hennar þegar slysið hafi orðið beri það með sér að vera í eðli sínu hópvátrygging í skilningi laga um vátryggingarsamninga. Með því að ráða sig í áhöfn Arnarbergs ÁR 150 hafi stefnandi orðið þátttakandi í þeim hópi sem tryggingin hafi náð til. Vátryggingarsamningurinn sé á milli útgerðarinnar og Varðar, en nái til þess í áhöfninni sem kunni að verða fyrir slysi við vinnu um borð í bátnum. Reglur laganna gildi um hópvátryggingar eftir því sem við geti átt. Í IX. kafla laganna séu sérreglur um hópvátryggingar, sem eigi að ganga framar öðrum reglum laganna vegna þess sérstaka réttarsambands sem sé milli tryggingarfélags, vátryggingartaka og hópsins sem tryggður sé, starfsmanna vátryggingartaka, sem stefnandi hafi tilheyrt. Þannig hafi stefnandi sjálfkrafa orðið hluti af hinum tryggða hópi með ráðningu sinni í áhöfn án þess að hafa gert samning þar um sjálf. Það sé því allsendis óvíst hvort sjómaður í áhöfn sem slasist viti hvort trygging hafi verið keypt eða hvar slíka tryggingu kunni að vera að finna, nema vátryggingartaki upplýsi hann um það eða honum sé tilkynnt um það sérstaklega.

Stefnandi haldi því fram að um tilkynningu slyssins 19. maí 2009 hafi átt að gilda ákvæði 60. gr. laga um vátryggingarsamninga, en ekki 124. gr. laganna. Í 60. gr. laganna sé fjallað sérstaklega um tilkynningar þátttakenda í hópi sem njóti hópvátryggingar. Meginreglan sé sú að einstakur þátttakandi í hópnum eigi ekki að bera hallann af því að tilkynning vegna vátryggingar skili sér ekki til félagsins, t.d. um að hann tilheyri hópnum eða um tjón. Ef vátryggingartaki bregst í slíkum tilvikum beri félagið hallann af því. Það sé einungis þegar þátttakandinn hafi ástæðu til að ætla að tilkynningin hafi ekki borist félaginu og hann hafi átt þess kost að tilkynna því um tjón sem félagið beri ekki hallann af því að tilkynningin misfarist, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 60. gr. Í greinargerð með lögunum segi að þetta geti átt sér stað t.d. þegar félag er leyst upp, bú vinnuveitanda sé tekið til gjaldþrotaskipta o.fl. Því verði aðstæður að vera afar óvenjulegar til að þátttakandi teljist hafa ástæðu til að ætla að tilkynning hafi ekki borist. Undir öllum eðlilegum kringumstæðum geti þátttakandi ætlað að vinnuveitandi sinni þeirri skyldu að tilkynna um slys sem orðið hafi og vinnuveitandi hafi fengið vitneskju um.

Í áliti úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum sé fjallað um sjónarmið stefnda, Varðar trygginga, varðandi 60. gr. laganna og um þetta atriði sé fjallað sérstaklega í greinargerð með lögunum. Slysatryggingar launþega séu persónutryggingar sem falli undir IX. kafla laganna. Bendi stefnandi á nefndarálit vegna breytinga á II. hluta, X. kafla laganna, en nefndinni hafi þótt rétt að fella persónutryggingar launþega samkvæmt kjarasamningum undir undanþáguákvæði 4. mgr. 61. gr., þar sem slíkar tryggingar nytu verndar ákvæða laganna um hóptryggingar. Lögskýringargögn bendi því eindregið til þess að slysatryggingar sjómanna sem deilt sé um, flokkist sem hóptryggingar í skilningi laganna. Vörður vilji ekki við það kannast og telji kafla laganna um hóptryggingar eiga við um skaðatryggingar þvert á lögskýringargögn. Undir það virðist úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum taka á grundvelli takmarkaðra gagna. Tilkynningum til eða frá einstökum þátttakendum í hópi sem njóti hópvátryggingar samkvæmt 60. gr. sé háttað með allt öðrum hætti en samkvæmt 124. gr. eðli málsins samkvæmt.

Vátryggingartaka, Auðbjörgu ehf., hafi verið full kunnugt um slys stefnanda, bæði sbr. tilkynningu um slys á sjómanni til Sjúkratrygginga Íslands 1. júlí 2009 og bréf 9. febrúar 2010, ítrekað 21. maí 2010. Sú vitneskja vátryggingartaka bindi félagið, Vörð tryggingar hf., sem beri hallann af því að tilkynningin hafi misfarist. Slasaður eigi ekki að bera hallann af því þegar vátryggingartaki dragi að sinna lögboðinni skyldu sinni, svari ekki erindi slasaða eða leyni hann nauðsynlegum upplýsingum um hvernig hann geti haldið fram rétti sínum á grundvelli hópvátryggingar, m.a. hvort yfirleitt, og þá hvar, slík vátrygging hafi verið keypt. Þannig eigi 124. gr. laganna um tilkynningu á tjóni ekki við í þessu máli heldur 60. gr. laganna Tilkynningu hafi verið komið á framfæri við vátryggingartaka, sem bindi félagið og því sé það rangt af stefnda að hafna bótaskyldu með vísan til 124. gr. laganna. Auk þess hafi stefnandi ekki vitað hvert ætti að beina tilkynningu um slysið annað en til vátryggingartaka sjálfs né hafi hann haft vitneskju um þá staðreynd að vátryggingartaki virðist ekki hafa sinnt þeirri tilkynningarskyldu, sbr. bréfið 9. febrúar 2010.

Verði niðurstaðan sú að um tilkynningu slyssins 19. maí 2009 hafi gilt 124. gr. laga um vátryggingarsamninga, þá hafi slysið eigi að síður verið tilkynnt innan þeirra tímamarka sem það ákvæði setji. Fyrir liggi vottorð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef bæklunarskurðlæknis 29. október 2011 vegna slyssins. Samkvæmt v-hk-þgf hafi stefnandi leitað til hans 27. janúar 2010 vegna hægri axlarinnar. Öxlin hafi verið mynduð og myndirnar legið fyrir 29. janúar 2010. Liðspeglun hafi verið framkvæmd á öxlinni 25. maí 2010. Eftirlit hafi farið fram eftir aðgerð 3. júní 2010. Þann 26. ágúst 2010 hafi stefnandi óskað eftir skoðun læknisins á hægri mjöðm, en hún hafi rakið óþægindi í mjöðminni til slyssins. Myndataka af hægri mjöðm og mjaðmagrind frá 31. ágúst 2010 hafi sýnt lækkað liðbil í mjöðm. Þann 9. september 2010 hafi stefnandi fengið sprautu í hægri öxl. Stefnandi hafi leitað til læknisins 30. ágúst 2011 og óskað enduraðgerðar á hægri öxl og nýjar myndir hafi verið fengnar. Læknar hafi haft sterkan grun um að einkennin væru ekki síður frá axlarhyrnulið en axlarklemmu. Aðgerð hafi verið framkvæmd 27. september 2011, en tilgangur aðgerðarinnar hafi verið að draga úr sárum verkjum sem stefnandi hafi haft í öxlinni og reki til slyssins. Vottorðið staðfesti að sú dagsetning sem stefndi leggi til grundvallar í bréfi sínu að tjónþoli hefði í síðasta lagi átt að tilkynna varnaraðila um slysið, 21. ágúst 2010, fái ekki staðist. Stefnandi hafi gengist undir tvær aðgerðir vegna hægri axlar og ekki sé enn fyrirséð hvernig henni muni reiða af vegna síðari aðgerðarinnar.

Í fyrsta lagi þann 27. september 2011 hafi stefnandi getað talist hafa fengið vitneskju um tjónið á öxl, en til vara að aflokinni endurkomu 3. júní 2010 eftir fyrri aðgerðina sem framkvæmd hafi verið 25. maí 2010. Þá liggi einnig fyrir að stefnandi hafi slasast á mjöðm, en fyrst leitað til bæklunarlæknis vegna þess 26. ágúst 2010. Þá fyrst hafi stefnandi fengið vitneskju um atvik er hún reisi bótakröfu sína á vegna mjaðmarinnar. Ekki sé hægt að útiloka að þegar sárar kvalir í öxl hafi minnkað í kjölfar aðgerðar, hafi einkennin frá mjöðm komið betur fram, þar sem axlareinkennin hafi áður yfirtekið verkjaástand frá mjöðminni. Stefnandi byggi á því að ef ekki verði fallist á að slysatrygging áhafnar Arnarbergs teljist vera hóptrygging samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga og borið hafi að tilkynna slysið samkvæmt 124. gr. laganna, þá hafi slysið ekki verið of seint tilkynnt, af framangreindum ástæðum, sbr. og hæstaréttardóm í máli nr. 7/2009.

Stefnandi hafi þannig ekki sýnt af sér tómlæti um bótarétt sinn, heldur bæði tilkynnt vátryggingartaka, útgerðinni Auðbjörgu ehf., um slysið og freistað þess einnig að fá upplýsingar um þá lögboðnu kjarasamningsbundnu slysatryggingu sjómanna sem bótarétturinn byggi á. Örorkumat hafi ekki farið fram á afleiðingum vinnuslyssins en læknisvottorð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum liggi fyrir um afleiðingar þess.

Krafist sé viðurkenningardóms um bótaskyldu stefnda með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Kröfur stefnanda séu m.a. reistar á siglingalögum nr. 34/1985, kjarasamningi milli LÍÚ og félags sjómanna og lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Stefnandi styðji kröfur um málskostnað við lög nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað sé reist á lögum nr. 50/1988, sbr. og reglugerð nr. 562/1989. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé honum því nauðsyn að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda. Stefnandi hafi gjafsókn í máli þessu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er öllum málsástæðum stefnanda mótmælt og krafist sýknu. Stefndi byggi á því að ósannað sé að atvikið falli undir hugtakið slys, eins og það sé skilgreint í grein 2.3 í skilmálum tryggingarinnar. Ósannað sé með öllu í málinu hvaða skyndilegi utanaðkomandi atburður hafi valdið slysinu eða hvort um slíkan utanaðkomandi atburð hafi yfirhöfuð verið að ræða. Það sé stefnanda að sanna það. Slík sönnun hafi ekki tekist. Í raun sé ósannað hvað hafi gerst og að um slys hafi verið að ræða.

Stefndi byggi jafnframt á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna atviksins 19. maí 2009. Krafist sé viðurkenningar á bótaskyldu í stefnu. Til þess að mögulegt sé að fallast á slíka dómkröfu sé stefnanda nauðsynlegt að sýna fram á að atvikið 19. maí 2009 hafi haft einhverjar varanlegar afleiðingar og þar með sanna að tjón sé til staðar. Stefnandi virðist byggja á því að um varanlegar afleiðingar í hægri öxl sé að ræða auk áverka á mjöðm. Stefndi telji þetta ósannað og jafnvel ef fallist yrði á að stefnandi væri varanlega sködduð í hægri öxl, þá telji stefndi með öllu ósönnuð orsakatengsl milli þeirra áverka og atviksins þann 19. maí 2009, sé tekið mið af fyrirliggjandi læknisfræðilegum upplýsingum. Sama gildi um áverka í mjöðm sem stefnandi virðist einnig rekja til atviks í maí 2009. Varðandi axlarmein stefnanda sé nauðsynlegt að rekja að stefnandi virðist einnig hafa farið í aðgerð vegna meina í vinstri öxl, þó að hvergi virðist á því byggt að áverkar á vinstri öxl verði raktir til atviksins í maí 2009. Af því virðist mega draga þá ályktun að stefnandi hafi átt við vandamál í öxlum að etja, óháð tilvikinu um borð í Arnarberginu. Verði þetta einnig leitt af umfjöllun stefnanda sjálfrar hjá lækni þar sem hún telji verki í hægri öxl verða rakta til „nokkurra áverka“.

Þá liggi líka fyrir að stefnandi hafi áður farið í röntgenrannsókn vegna hægri axlar í janúar 2006. Stefnandi virðist hafa verið þjáð vegna gigtar á þessu tímabili og verið á lyfjum vegna þess. Sérstaklega sé tekið fram í vottorði að ekki sé hægt á þessu stigi að segja til um ástand til framtíðar. Ekki liggi því fyrir hvort nokkurt tjón hafi orðið af atvikinu. Stefndi telji því að tjón sé ósannað og orsakatengsl. Stefnandi hafi ekki kvartað undan verkjum í öxl fyrr en í janúar 2010, rúmu hálfu ári eftir slysið og verkjum í mjöðm jafnvel seinna. Hafi slysið leitt til áverka hjá stefnanda hefði slíkt komið fram strax við byltuna, eða í það minnsta mjög fljótlega í kjölfarið. Þá virðist stefnandi ekki hafa verið óvinnufær í kjölfar slyssins. Ekki liggi fyrir gögn því til stuðnings. Vottorðið sé eina læknisfræðilega heimildin sem lögð sé fram í málinu. Það nægi ekki til að sanna að hið meinta slys hafi valdið stefnanda varanlegum áverka sem sannanlega verði rakinn til meints slyss. Engin vitni hafi verið að slysinu og í raun óljóst hvað hafi átt sér stað. Sönnun þess efnis liggi ekki fyrir.

Um tryggingu þá sem stefnandi krefjist viðurkenningar á bótaskyldu úr, gildi lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sbr. m.a. 1. gr. skilmála tryggingarinnar. Um trygginguna gildi reglur II. hluta laganna um persónutryggingar. Í því felist að bótaréttur úr tryggingunni sé háður því skilyrði að stefnda sé tilkynnt um slysið og krafa gerð um bætur innan árs frá því að stefnandi hefur fengið vitneskju um þau atvik sem bótakrafan sé reist á, sbr. 1. mgr. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga. Byggi stefndi á því að sá ársfrestur hafi verið liðinn þegar tilkynning hafi borist stefnda um atvikið þann 31. maí 2011, enda rúm tvö ár liðin frá slysi. Fram að þeim tíma sé óumdeilt að stefndi hafði ekki fengið tilkynningu um atvikið.

Stefndi byggi á því að tjónsatvikið sjálft, þann 19. maí 2009, sé það atvik sem stefnandi byggi meinta bótaskyldu stefnda á. Það sé þar með einnig það atvik sem fjallað sé um í nefndri 1. mgr. 124. gr. Frestur hafi því liðið samkvæmt sömu grein, ári eftir atvikið. Útilokað sé að líta svo á að stefnandi hafi fyrst fengið vitneskju um atvik þau sem bótakrafa hennar byggi á innan við ári fyrir 31. maí 2011. Í raun verði að telja að í umboði stefnanda til lögmanns síns, felist dagsett viðurkenning þess að stefnandi teldi sig eiga bótarétt vegna slyssins. Annars væri ekki tilefni til þess að veita lögmanni umboð til að semja um og taka við greiðslum vegna líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir sem háseti um borð í Arnarbergi ÁR 150. Þegar stefnandi hafi veitt lögmanni sínum það umboð hafi hún í öllu falli haft vitneskju um þau atvik sem hún byggi bótaskyldu nú á.

Þá sé enginn vafi á því að stefnandi hafi verið upplýst um læknisfræðilegar afleiðingar meira en ári fyrir tilkynningu þann 31. maí 2011. Það sé upplýst í læknisvottorði stefnanda. Þar komi fram að stefnandi hafi verið upplýst með símtali frá lækni sínum þann 3. febrúar 2010 um axlarklemmu og slitbreytingar í axlarhyrnulið samkvæmt niðurstöðu ómskoðunar. Þótt stefndi byggi á því að stefnanda hafi ekki verið ljós atvik samkvæmt 124. gr. fyrr en í febrúar 2010 sé ljóst að jafnvel ef miðað yrði við þann dag þá hafi tilkynning til stefnda borist utan við lögbundinn ársfrest 124. gr. laganna.

Mótmælt sé röksemdum stefnanda um að skortur á upplýsingum frá vinnuveitanda stefnanda feli í sér lögmæta ástæðu þess að tilkynnt hafi verið of seint. Slík undanþága eigi sér ekki stoð í ákvæðinu eða lögskýringargögnum, auk þess sem auðvelt sé án mikillar fyrirhafnar, að afla upplýsinga beint frá tryggingarfélögum, án milligöngu útgerðar, um vátryggingartaka viðkomandi félags og skips.

Þá sé því jafnframt mótmælt að um trygginguna og tilkynningu samkvæmt henni gildi 60. gr. laga um vátryggingarsamninga. Slík túlkun laganna gangi ekki upp. Nefnd 60. gr. sé í I. hluta laganna. Gildissvið þess hluta laganna sé bundið við skaðatryggingar sbr. 1. gr. laganna, þ.e. tryggingu gegn eyðileggingu á hlut, réttindum eða öðrum hagsmunum. Skilgreining 1. gr. sé í raun neikvæð, þ.e. hún endi á því að um sé að ræða tryggingar sem ekki séu persónutryggingar. Þetta séu því tryggingar sem ekki varði líkamstjón, heldur aðra fjárhagslega hagsmuni enda séu persónutryggingar sem fjallað er um í II. hluta laganna taldar þær tryggingar sem vernda eigi hagsmuni sem felist í lífi manna eða heilsu. Stefndi byggi á því að slysatrygging sjómanna sé persónutrygging samkvæmt II. hluta laganna. Um hana gildi því tilkynningarregla 124. gr. laganna. Eins og nafn tryggingarinnar beri með sér sé um slysatryggingu að ræða. Sérstaklega sé tekið fram í 124. gr. að sá sem eigi rétt samkvæmt slysatryggingu glati þeim rétti sé ekki gerð krafa um bætur innan árs frá atviki.

Jafnvel þótt fallist yrði á að nefnd trygging sé hóptrygging beri engu að síður að byggja á 124. gr. Leiði það m.a. af 53. gr. laganna er fjalli um hóptryggingar þar sem fram komi að aðrar reglur laganna gildi einnig um hóptryggingar eftir því sem við geti átt, sbr. einnig 4. mgr. 61. gr. laganna sem tiltaki að ákvæði um hópvátryggingar í þeim hluta laganna gildi ekki um persónutryggingar launþega. Því sé sérstaklega mótmælt að það að stefnandi hafi sjálfkrafa orðið hluti af tryggingunni þegar hún réð sig, ásamt öðrum starfsmönnum, leiði til þess að um hóptryggingu sé að ræða. Eins sé farið með aðrar tryggingar sem falli undir II. hluta laganna um persónutryggingar, sbr. t.d. slysatryggingu launþega.

Verði engu að síður talið að um tilkynningu á tjóni gildi 60. gr. laganna sé allt að einu á því byggt að frestur til tilkynningar sé niðurfallinn. Stefnandi hafi allar forsendur haft til að ætla að tilkynning hefði ekki borist til stefnda og stefnandi hafi því haft alla möguleika á að tilkynna það sjálf, sbr. 2. málslið 1. mgr. 60. gr. Leiði það af því að stefnandi hafi sent vinnuveitanda sínum bréf í febrúar 2010 og óskað sérstaklega eftir tilteknum upplýsingum, m.a. um það hvort slysið hafi verið tilkynnt. Það bréf beri með sér að vera ítrekun og því virðist annað bréf hafa verið sent fyrr. Engin viðbrögð hafi borist frá útgerðinni. Stefnandi hafi hins vegar ekki aðhafst frekar fyrr en bréf hafi verið sent lögreglu í ágúst 2010, en þá þegar hafi ár verið liðið frá atvikinu. Sinnuleysi útgerðar við ítrekuðum fyrirspurnum stefnanda hafi gefið stefnanda fulla ástæðu til að ætla að útgerðin hefði ekki hafst að vegna málsins á nokkurn máta, þar á meðal ekki staðið að tilkynningum til stefnda.

Eftir að vinnuveitandi hafi upplýst um þau gögn sem send hafi verið Tryggingastofnun og þar með að ekkert hafi verið tilkynnt til stefnda, hafi átta mánuðir liðið þar til stefnandi hafi tilkynnt slys sitt til stefnda. Byggi stefndi á því að tilkynningafrestur hafi verið liðinn samkvæmt 124. gr. laganna og einnig samkvæmt 60. gr. laganna, verði yfirhöfuð fallist á að sú grein geti átt við í máli þessu.

Stefndi byggi einnig á því að umfang tryggingarinnar geti eingöngu markast af skilmálum hennar og vátryggingarskírteini. Umfang skyldu útgerðarinnar samkvæmt kjarasamningi eða 172. gr. siglingalaga geti ekki leitt til þess að skilmálar tryggingarinnar hafi víðara gildi en leiði af orðum þeirra.

Stefndi vísi til ákvæða laga um vátryggingarsamninga. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, en jafnframt sé krafist virðisaukaskatts á málskostnað, stefndi reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og sé því nauðsyn á að fá dæmt álag er þeim skatti nemi úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um hvort stefnandi eigi rétt á bótum frá hinu stefnda vátryggingarfélagi á grundvelli þeirrar vátryggingar sem útgerð skipsins sem hún var ráðin á hafði keypt í samræmi við skyldur útgerðarmanns samkvæmt 2. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Stefnandi hefur lögvarða hagsmuni af því að fá dæmt um viðurkenningarkröfu sína, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda þykir upplýst í gögnum málsins að hún hafi orðið fyrir slysi við vinnu sína í skipinu 19. maí 2009, sem sennilegt sé að hafi valdið henni varanlegu líkamstjóni.

Stefndi styður sýknukröfu sína aðallega við 124. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004, en þar kemur fram að sá sem rétt á til bóta samkvæmt slysatryggingu glati þeim rétti ef bótakrafa er ekki send félaginu innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Félaginu hafi ekki verið tilkynnt um slysið fyrr en 31. maí 2011, rúmum tveimur árum eftir atvikið, og hafi lögbundinn frestur til tilkynningar þá verið liðinn og bótaréttur á hendur stefnda niður fallinn.

Stefnandi byggir á því að tryggingin sé í eðli sínu hópvátrygging og því eigi við í málinu sérreglur í lögum um vátryggingarsamninga þannig að tilkynning um slys til vátryggingartaka nægi til að virkja skyldu vátryggingarfélags til greiðslu bóta. Á það verður ekki fallist, enda er sérstaklega tekið fram í 4. mgr. 61. gr. laganna, sbr. 2. gr. laga nr. 118/2005, að ákvæði um hópvátryggingar gildi ekki um persónutryggingar launþega samkvæmt kjarasamningum. Það er ákvæði 124. gr. laganna sem stefndi vísar til sem á við um frest til að tilkynna stefnda um vátryggingaratburð, sem falli undir þá tryggingu sem útgerðin keypti af stefnda og stefnandi reisir málsókn sína á. Samkvæmt ákvæðinu ber að gera kröfu um bætur til félagsins innan árs frá því að sá sem rétt á til bóta fékk vitneskju um þau atvik sem krafan er reist á.

Í athugasemdum með frumvarpi til laga um vátryggingarsamninga segir að kveðið sé á um að vátryggður glati rétti til bóta ef krafa hans er ekki tilkynnt innan árs frá því að hann vissi um atvik sem eru tilefni kröfu hans. Geri hann það ekki falli réttur hans brott vegna tómlætis. Reglan kunni að virðast ströng en sé þó mun rýmri en heimild stóð til eftir ákvæðum þágildandi laga. Félögin hafi af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hafi samfélagslega þýðingu að ljúka slíkum málum án óþarfa dráttar. Upphaf frests miðist við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem séu tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur. Ákvæðið geri kröfur til vátryggðs af því að það sé á hans ábyrgð ef hann gerir sér ekki grein fyrir því að atvikin sem hann hefur fengið upplýsingar um veiti honum rétt til vátryggingarbóta.

Stefnandi heldur því fram að hún hafi tilkynnt stefnda um slysið innan við einu ári eftir að hún hafi fengið vitneskju um þau atvik sem krafan er reist á. Byggir stefnandi á því að vitneskja hennar um áverka á hægri öxl hafi ekki verið fyrir hendi fyrr en í fyrsta lagi þegar hún gekkst undir aðra aðgerð á öxlinni 27. september 2011. Þessari málsástæðu er hafnað þegar af þeirri ástæðu að stefnandi hafði tilkynnt stefnda um slysið þegar þessi aðgerð var gerð. Til vara telur stefnandi að miða beri vitneskju stefnanda um áverka á öxl sinni við það tímamark þegar stefnandi kom til læknis 3. júní 2010 eftir aðgerð á öxlinni.

Í umboði 21. ágúst 2009 segir stefnandi að hún veiti lögmanni sínum fullt og óskorað umboð til að semja um og taka við greiðslum vegna líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir sem háseti um borð í Arnarbergi ÁR 150 frá Þorlákshöfn þegar hún hafi fallið í veiðiferð 19. maí 2009 og komið með hægri öxl og bak niður á þröskuld frammi í lúkar. Jafnframt var lögmanninum veitt full heimild til að fá upplýsingar úr sjúkraskrám um afleiðingar tjónsatburðarins og heimilað að afhenda þau gögn sem hann afli þeim aðilum sem í hlut eigi og matsmönnum sem meta muni varanlegar afleiðingar tjónsatburðarins. Að virtu því sem fram kemur í umboðinu er enginn vafi á því að stefnandi hafði þegar það var veitt vitneskju um að hún gæti átt rétt til vátryggingarbóta vegna slyssins og taldi sjálf að það líkamstjón sem hún hafði hlotið gæti haft varanlegar afleiðingar. Stefnandi fékk staðfestingu á því áliti sínu 3. febrúar 2010 þegar læknir upplýsti hana um niðurstöður röntgen- og ómskoðunar á áverkum í hægri öxl áður en stefnandi gekkst undir aðgerð á öxlinni 25. maí 2010. Frá þeim tíma sem telja verður að stefnandi hafi haft vitneskju um þau atvik sem krafan er reist á leið því meira en eitt ár þar til stefnda var tilkynnt um slysið, en það var gert 31. maí 2011.

Stefnandi heldur því fram að sá frestur sem hún hafi að lögum til að koma kröfu um bætur til vátryggingafélags geti ekki byrjað að líða fyrr en upplýst sé hvert beina skuli kröfunni. Fyrirspurn lögmanns stefnanda til útgerðarinnar 9. febrúar 2010 sem ítrekuð var 21. maí s.á., um það hvort tryggingarfélagi útgerðarinnar þar sem slysatrygging sjómanna hafi verið keypt hefði verið tilkynnt um atburðinn var ekki svarað. Stefnandi hafði réttmæta ástæðu til að ætla að útgerðin myndi tilkynna um slysið til að geta nýtt sér þá vernd sem í vátryggingunni felst, sbr. 172. gr. siglingalaga. Þegar engin svör bárust frá útgerðinni hafði stefnandi þó fullt tilefni til, í ljósi þeirra tímamarka sem sett eru í 124. gr. laga um vátryggingarsamninga, að leita þegar í stað leiða til að ganga úr skugga um það hvort slysið hefði verið tilkynnt og hvaða vátryggingarfélag ætti í hlut. Það var ekki gert, hvorki var reynt að spyrjast fyrir um trygginguna hjá innlendum tryggingarfélögum né gerðar tilraunir til að afla upplýsinga um það beint frá útgerðinni hjá hvaða tryggingarfélagi slysatrygging hefði verið keypt. Beiðni stefnanda um öflun þeirra upplýsingar var ekki send lögreglu fyrr en 15 mánuðum eftir slysið og meira en einu ári eftir að stefnandi veitti lögmanni sínum fyrrgreint umboð. Verður stefnandi að bera hallann af því tómlæti sem í framangreindu felst.

Þegar af þeirri ástæðu að tilkynning til stefnda um slysið telst of seint fram komin, sbr. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga, fellur bótaskylda vegna slyssins ekki undir þá vátryggingu sem útgerðin keypti af stefnda og í gildi var þegar stefnandi slasaðist um borð í Arnarbergi ÁR 150 19. maí 2009 og verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og greiðist málskostnaður stefnanda úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, J-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 990.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. apríl 2013.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vörður tryggingar hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, J-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl., 990.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf K-kvk-nf