E-76/2007

M, kt. 000000-0000, H-bæ, með þingfestingu stefnu 7. febrúar 2007, gegn K, kt. 000000-0000 s.st.

Stefnandi krefst þess að honum verði með dómi falin forsjá sonar hans og stefndu, B. Auk þess er þess krafist að lögheimili drengsins verði hjá stefnanda og að umgengni verði skipað með dómi. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða einfalt meðlag með drengnum frá og með 1. janúar 2007. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti og að málskostnaður verði dæmdur sem ekki væri um að ræða gjafsóknarmál.

Málavextir:

Í máli þessu deila aðilar um forsjá drengsins B sem fæddur er í lok árs 2005. Voru þau í sambúð þar til í janúar 2007 en slitu þá samvistir og í framhaldi flutti stefnda með soninn til Osló í Noregi þar sem hún hefur búið síðan. Áður en stefnda flutti til Noregs gekk hún frá samningi um forsjá, meðlag og umgengni hjá sýslumanninum á Selfossi þar sem stefnandi samþykkti að greiða einfalt meðlag með drengnum til 18 ára aldurs hans. Þá undirrituðu aðilar samning um umgengni þar sem kveðið var á um að drengurinn fengi að hitta föður sinn aðra hvora helgi og oftar dvelji faðirinn í Noregi. Þá segir í samkomulaginu að drengurinn verði þrjár vikur í senn í sumarleyfi hjá hvoru foreldri fyrir sig, um jól og áramót hjá föður og páska hjá móður og síðan öfugt að ári. Samningur þessi var undirritaður 24. janúar 2007 hjá sýslumanninum á Selfossi og staðfestur með vísan til 4. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003. Samkvæmt upplýsingum aðila hefur stefnandi nokkrum sinnum komið til Noregs og haft umgengni við drenginn auk þess sem stefnda hefur komið nokkrum sinnum til Íslands með drenginn og faðir hans þá haft umgengni við hann. Þann 29. janúar 2007 höfðaði R-kvk-nf S. G-kvk-nf hdl., mál þetta fyrir hönd stefnanda og var málið þingfest þann 7. febrúar 2007. Stefnda fékk þá frest til framlagningar greinagerðar til 7. mars 2007. Málinu var síðan frestað í þrígang til gagnaöflunar, ýmist hjá stefnanda eða stefndu. Þann 26. júní 2007 voru aðilar sammála um að vísa málinu til sáttameðferðar sem tókst ekki. Málið var aftur tekið fyrir 30. október 2007 og var því þá frestað til 10. desember 2007 að beiðni beggja aðila. Var fyrirtöku frestað þann dag að beiðni aðila og var málinu þrívegis frestað í framhaldi að beiðni aðila þar til 12. júní sl. en þá upplýsti stefnandi að lögmaður hans færi ekki lengur með málið og myndi hann reka mál sitt sjálfur. Aðalmeðferð fór fram 9. september sl. og var málið í framhaldi af því dómtekið.

Málsástæður stefnanda og lagarök.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að aðilar máls hafi búið saman í óvígðri sambúð undanfarin ár og eigi saman soninn B. Stefnandi málsins reki fyrirtæki hér á landi og hafi af því tekjur sínar, m.a. í kringum hestamennsku. Stefnda hafi tekjur sínar af fyrirtæki [stefnda] stefnanda þó litlar séu. Fljótlega hafi komið upp brestir í sambandi aðila og hefði stefnda þá gjarna haft í hótunum um að flytja með barnið af landinu, en hún sé norsk og búi fjölskylda hennar ytra. Af þessum sökum hafi stefnandi látið reyna til þrautar á samband aðila, þar sem hann hafi ekki getað hugsað sér að missa drenginn úr landi og rjúfa þar með tengslin við hann. Það sé ljóst, þar sem drengurinn sé þetta ungur, að samband hans við föður sinn verði aldrei með sama hætti og ef hann hefði að honum betri aðgang, færi móðirin með drenginn úr landi, eins og hugur hennar standi til. Stefnandi hafi haft mikið með umönnun drengsins að gera, ekki minna en stefnda og hafi stefnandi iðulega verið með drenginn með sér að sinna hestunum og kynna honum íslenska hestinn, þó að það liggi í augum uppi að drengurinn sé ekki enn mikill þátttakandi í sveitastörfunum. Það sé þó von stefnanda að hann fái að ala son sinn upp, kenna honum um íslenska siði og menningu, auk þess sem drengurinn eigi að mikinn bakhjarl í föðurfjölskyldu sinni. Föðurforeldrar, sem búsettir séu í Garðabæ, hafi mikil samskipti við drenginn og sé þar um að ræða traust og áreiðanlegt fólk. Sama sé að segja um systur stefnanda, sem starfi sem sendiráðsfulltrúi, en samband þeirra systkina sé traust og náið. Einnig megi telja til bræðrabörn stefnanda sem nú séu uppkomin, en mikil samheldni ríki í föðurfjölskyldu drengsins. Fjölskylda stefndu sé búsett í Noregi og samanstandi af móður stefndu, sem búi hjá móður sinni ytra. Móðir stefndu sé tvífráskilin, við föður stefndu sem lítið eða ekkert samband væri við, og einnig við stjúpföður stefndu. Stefnandi hafi efasemdir um viðhorf móður stefndu til uppeldismála, en líkur séu til að stefnda muni halda til með móður sinni og móðurömmu, flytji hún út, alltént telur stefnandi það nokkuð ljóst að samgangur yrði mikill og telur hann það ekki til hagsbóta fyrir son sinn. Stefnandi hafi reynt mikið til að ná samkomulagi við stefndu um sameiginlega forsjá, en án árangurs. Því sé mál þetta nú höfðað svo tryggja megi hagsmuni og velferð barnsins, sem best verði gert með því að drengurinn alist upp hjá föður sínum að mati stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína um forsjá aðallega á því að hann hafi alvarlegar áhyggjur af áhrifum móðurömmu sonar síns á uppeldi hans. Krefst hann þess að barnið hafi lögheimili hjá stefnanda þar sem stefnandi stundi hestamennsku og séu það forréttindi að fá að alast um við slíkar aðstæður. Þá efast stefnandi um að sonur hans fái það atlæti og uppeldi sem honum beri, flytjist hann til Noregs en ákveðin viðhorf móður stefndu til karlmanna og fleiri atriða, séu þess eðlis að stefnandi telji það beinlínis varhugavert að drengurinn alist upp við þau í daglegu lífi. Þá komi auknar ferðir milli landa til með að valda stefnanda kostnaðarauka og séu tímafrekar. Hestamennska sé bindandi og tímafrek og því verði erfitt fyrir hann að rækja umgengni við drenginn, búi hann erlendis.

Kröfuna um meðlag úr hendi stefndu með drengnum byggir stefnandi á því að hann sé ekki hátekjumaður og stefnda sé vel vinnufær.

Stefnandi gerir kröfur í stefnu um umgengni þannig að barnið verði hjá móður sinni aðra hverja helgi frá föstudegi klukkan 18.00 fram til sunnudags klukkan 18.00. Um jól dvelji drengurinn hjá föður sínum fram til klukkan 12 á jóladag en frá þeim tíma og fram til klukkan 16.00 þann 27. desember hjá móður. Um áramót verði drengurinn hjá föður fram til klukkan 14.00 á nýjársdag en hjá móður frá þeim tíma og fram til klukkan 16.00 2. janúar. Um páska yrði drengurinn hjá föður fram til klukkan 12.00 á laugardegi fyrir páska en frá þeim tíma til klukkan 18.00 á annan í páskum hjá móður. Í sumarfríi yrði drengurinn í fjórar vikur hjá móður eftir nánara samkomulagi. Þá segir í stefnunni að þar sem óvissa ríki um framtíðarbúsetu séu ofangreindar kröfur þó því marki brenndar að þær skoðist í því samhengi.

Stefnandi byggir kröfur sínar á ákvæðum barnalaga nr. 76/2003 og vísar einkum til tilgangs laganna og anda þeirra. Krafa um málskostnað styðst við ákvæði laga nr. 91/1991. Gerð er krafa um virðisaukaskatt á málskostnað en ekki vísað til neinna lagaákvæða. Að öðru leyti er ekki vísað til lagaákvæða kröfu stefnanda til stuðnings.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda gerir þær kröfur að kröfum stefnanda verði hafnað og að dæmt verði að stefnda fari áfram ein með forsjá barnsins. Stefnda krefst þess að kröfu stefnanda um meðlagsgreiðslur verði hafnað, svo og kröfum stefnanda um umgengni. Þá krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts. Stefnda kveður málavexti vera þá að aðilar hafi átt í ástarsambandi undanfarin ár og í nóvember 2005 hefði drengurinn B fæðst. Í janúar 2007 hefðu aðilar slitið samvistir vegna áhuga stefnanda á næturlífi og öðru kvenfólki. Stefnandi hefði ekki sinnt sambandi aðila þar sem hann hafi verið úti um nætur drekkandi með vinum og kunningjum og skilað sér oftar en ekki heim degi síðar. Hegðan stefnanda hafi valdið stefndu mikilli vanlíðan og haft slæm áhrif á samband þeirra sem og samband stefnanda við son sinn. Hefði stefnda farið með drenginn til Noregs í framhaldi af aðskilnaði aðila. Áður hefði stefnda gert skriflegan umgengnissamning við stefnanda. Stefnda kveðst búa hjá föður sínum í Osló og aðstæður allar á heimilinu séu mjög góðar. Fjölskylda stefndu sé stórefnuð og hafi fjárhagslega burði til að sjá um stefndu og barnið. Muni stefnda búa þar með barnið þar til hún hefur keypt býli fyrir þau mæðgin og atvinnustarfsemi hennar en stefnda hyggst halda áfram tamningu, ræktun og sölu íslenska hestsins úti í Noregi. Þá segir í greinargerð stefndu að til hafi staðið að aðilar flyttu til Noregs fyrir sambandsslitin og því hafi för hennar þangað ekki verið óvænt. Þá segir að hafa verði í huga að drengurinn hafi verið rétt rúmlega ársgamall þegar aðilar slitu samvistir og því sé það rangt hjá stefnanda að drengurinn hafi tekið þátt í umönnun hesta með stefnanda, slíkt sé augljóst. Stefnda hafi séð að mestu um umönnun B og fengið mikla hjálp frá fölskyldu sinni. Amma stefndu hafi búið hjá aðilum í sex mánuði af þeim átta sem drengurinn dvaldi á Íslandi og aðstoðað við umönnun hans. B sé mjög hændur að móður sinni enda hafi hún annast hann frá fæðingu. Stefnda mótmælir því að það sé minna rask á högum B að lögheimili hans verði á Íslandi. Samskipti hans við móðurfjölskyldu hafi að líkindum verið meiri en við föðurfjölskyldu enda hafi móðurfjölskyldan dvalið langdvölum á heimili aðila í H-bæ auk þess sem drengurinn dvaldi í Noregi í þrjá mánuði fyrsta árið sitt.

Stefnda byggir kröfur sínar á ákvæðum barnalaga nr. 76/2003, sem og því sem fram kemur í greinargerð með frumvarpi til laganna varðandi atriði, sem áhrif hafa á forsjárákvörðun. Þá vísar stefnda til umgengnissamnings, undirrituðum og staðfestum af sýslumanni þann 24. janúar 2007. Málskostnaðarkrafan er byggð á 1. mgr 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnda sé ekki virðisaukaskattskyld og beri því nauðsyn á að fá dæmdan virðisaukaskatt úr hendi stefnanda.

Niðurstöður:

Stefnandi flutti mál sitt sjálfur. Við aðalmeðferð málsins breytti stefnandi kröfugerð sinni þannig að lögheimili barnsins yrði áfram hjá stefndu ef honum yrði dæmd forsjá B. Kvaðst stefnandi ekki bera brigður á ágæti stefndu til að ala drenginn upp en hann teldi barninu fyrir bestu að forsjáin yrði sameiginleg með aðilum. Lagði stefnandi fram skriflega yfirlýsingu við aðalmeðferð málsins þar sem hann kveðst muni samþykkja sameiginlega forsjá með stefndu, óski hún þess, verði málið dæmt honum í hag. Að öðru leyti reifaði stefnandi ekki aðrar kröfur í stefnu utan að hann krafðist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda hefur mótmælt öllum kröfum stefnanda og krefst þess að sér verði dæmd forsjáin. Stefnda lagði fram greinargerð frá leikskóla B í Osló. Í upphafi greinargerðarinnar kemur fram að B hafi byrjað þann 3. janúar 2008 í leikskólanum A sem síðan flutti og sameinaðist leikskólanum C, 8. ágúst 2008. Í samantekt kemur fram að B hafi þroskast vel á öllum sviðum. Hann hafi eignast góða leikfélaga og virðist una sér vel í leikskólanum og samstarfið við móður, hafi verið og sé, mjög gott. Þá segir að starfsfólkið sjái móður sem sé mjög upptekin af syni sínum og þyki mjög vænt um hann. Hann fái mikið kjass, hann vanti aldrei föt eða annað, sem hann þurfi í leikskólann og hún tali alltaf við hann þegar hún kemur með hann eða fer frá honum og þegar hún sæki hann síðdegis. Hún sé lagin að útskýra fyrir honum það sem gerist og hann viti þegar hún fer frá honum, að henni þyki vænt um hann. B sé mjög upptekinn af móður sinni og spyrji hvort það sé langt þangað til hún kom eða að hann vilji fara til hennar þegar hann sé leiður og það birti alltaf yfir honum þegar hún komi að sækja hann. Hún hafi ávallt tíma til að hlusta á hvað hann hafi að segja og samband þeirra virðist vera mjög gott.

Krafa stefnanda virðist eingöngu byggjast á því að málum verði svo fyrir komið, að falli stefnda frá, þá muni forsjáin sjálfkrafa falla til stefnanda. Þá lagði stefnandi mikla áherslu á að samband barns og föður ætti að styrkja eins og kostur væri og að barnið ætti fullan rétt á að umgangast föðurfólk sinn. Þá byggði stefnandi ekki lengur á því að stefnda byggi í húsakynnum föður hennar en frá því að málið var höfðað og fram til aðalmeðferðar þess hefði verið gengið frá fjárhagslegu uppgjöri stefnanda og stefndu og stefnda væri því í stakk búin til að fjárfesta í fasteign í Noregi.

Stefnda mótmælti kröfum stefnanda og kvaðst hafa haft barnið hjá sér allar götur frá fæðingu. Að hluta til hafi hún unnið frá barninu þegar hún bjó á Íslandi en þá hefði amma hennar verið til staðar til að sinna barninu. Nú sé barnið búið að vera búsett í Noregi hjá móður sinni og móðurfólki frá því í febrúar 2007 og hafi verið í leikskóla frá í janúar 2008 og uni sér þar vel. Þá sjái stefnda engar röksemdir fyrir því að dæma stefnanda forsjána þrátt fyrir að hann vilji að lögheimili barnsins verði hjá móður þar sem slíkt fyrirkomulag kalli eingöngu á mikið óöryggi fyrir barnið og móður. Þá kveður stefnda engin rök fyrir því að ef hún falli frá að þá fari forsjáin sjálfkrafa til stefnanda þar sem allt aðrar aðstæður gætu þá verið fyrir hendi, barnið komið hugsanlega með systkini og orðið rótfast í skóla og fjölskyldu í öðru landi.

Ekkert hefur komið fram í máli þessu sem sýnir á einhvern hátt að núverandi fyrirkomulag sé ekki barninu fyrir bestu. Stefnandi gekk frá samkomulagi hjá sýslumanninum á Selfossi um meðlagsgreiðslur og umgengni 24. janúar 2007. Fimm dögum síðar var stefna gefin út í málinu en eins og að ofan er rakið þá er ekkert sem fram hefur komið að hafi breytt þeim forsendum sem voru til staðar þegar stefnandi ritaði undir samkomulagið um meðlag og umgengni. Þá hafði stefnandi eingöngu uppi kröfur við aðalmeðferð málsins um að forsjáin yrði dæmd honum í vil en að lögheimilið og þar með búseta barnsins, yrði áfram hjá móður. Af gögnum málsins verður ekki annað séð en að stefnandi hafi farið í málatilbúnað þennan til að reyna að knýja fram sameiginlega forsjá af hálfu stefndu en óski ekki eftir öðru en að drengurinn hafi búsetu áfram hjá móður.

Taka verður ákvörðun um forsjá drengsins eftir því sem honum verður talið vera fyrir bestu með tilliti til alls sem fram hefur komið í málinu. Aðilar hafa borið hvort annað ýmsum sökum sem að mati dómsins hafa ekkert með það að gera hvernig forsjá barnsins er best fyrir komið. Þá hafa engar sönnur verið færðar á atvik af því tagi sem áhrif eigi að hafa á niðurstöðu málsins. Ekkert hefur komið fram sem lýtur að því að annaðhvort foreldrið sé ekki hæft sem uppalandi, og ekkert annað hefur komið í ljós en að umgengni hafi gengið vel fyrir sig og móðirin verið sveigjanleg varðandi hana. Báðir aðilar virðast búa við ágætar aðstæður og ekkert hefur komið fram sem gefur tilefni til þess að raska forsjá barnsins. Það er því niðurstaða dómsins að barninu B sé fyrir bestu að stefnda fari áfram með forsjá hans til átján ára aldurs. Þá hefur ekkert komið fram sem gefur tilefni til að breyta umgengnissamningi sem aðilar undirrituðu hjá sýslumanni þann 24. janúar 2007. Því ber að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda.

Stefnda hefur fengið gjafsóknarleyfi með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytis, dagsettu 26. október 2007. Útlagður kostnaður stefndu samkvæmt framlögðum reikningum er 9.000 krónur vegna mætinga í Héraðsdómi, 27.390 krónur vegna þýðingar, og 69.768 krónur vegna aksturs. Fallist er á útlagðan kostnað. Dómurinn samþykkir þóknun lögmanns stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og tímaskýrslu A-kvk-ef J-kvk-ef, héraðsdómslögmanns, 739.219 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Kostnaður stefndu af máli þessu er því samtals 845.377 krónur og greiðist hann úr ríkissjóði.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá er tapar máli í öllu verulegu að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum málskostnað. Frá þessu má víkja ef veruleg vafaatriði eru í máli eða ef aðili vinnur mál að nokkru og tapar því að nokkru eða ef þeim sem tapar máli hvorki var né mátti vera kunnugt um atvik sem réðu úrslitum fyrr en eftir að mál var höfðað, sbr. 3. mgr. 130. gr. Má þá dæma annan aðilann til að greiða hluta málskostnaðar hins eða láta hvorn þeirra bera sinn kostnað af málinu. Málatilbúnaður stefnanda í máli þessu hefur fyrst og fremst snúist um það að fá stefndu til að samþykkja sameiginlega forsjá en ekki að hann hafi sjálfur viljað raska búsetu drengsins. Þykir því rétt að dæma stefnanda til að greiða allan málskostnað stefndu eða 845.377 krónur sem greiðist til ríkissjóðs.

DÓMSORÐ:

Stefnda, K, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, í máli þessu.

Gjafsóknarkostnaður stefndu, þar með talin máflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kvk-ef J-kvk-ef, héraðsdómslögmanns, 739.219 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og 106.158 krónur vegna útlagðs kostnaðar, greiðist úr ríkissjóði

Stefnandi, M, greiði 845.377 krónur í málskostnað til ríkissjóðs.

Á-kvk-nf G-kvk-nf