E-2564/2014

Mál þetta var höfðað 23. júní 2014 og dómtekið 30. apríl 2015.

Stefnandi er B-kvk-nf H-kvk-nf Á-kvk-nf, Einidal 2, Reykjanesbæ.

Stefndu eru Á-kvk-nf G-kvk-nf, Steinási 22, Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd sameiginlega (in solidum) til að greiða stefnanda 1.523.820 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 20. júní 2010 til 3. mars 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndu gera þær dómkröfur að verða sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá krefjast þeir málskostnaðar.

I

Málavextir

Þann 17. mars 2007 lentu bifreiðarnar AP-271 og RG-834 í árekstri. Stefnandi máls þessa, sem þá var á 12 ári, var farþegi í bifreiðinni AP-271 sem móðir hennar ók. Tildrögum slyssins er lýst í vettvangsskýrslu lögreglu dagsettri 18. mars 2007 en þau eru óumdeild. Þar kemur fram að ökumenn og farþegar hafi verið fluttir á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja til aðhlynningar. Þá segir í skýrslunni að stefnandi hafi verið aum eftir bílbeltið, með marblett og kúlu á vinstri sköflungi.

Bifreiðin RG-834 var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. sem viðurkenndi bótaskyldu sína. Umráðamaður bifreiðarinnar var stefnda Á-kvk-nf G-kvk-nf. Kröfum er beint að þeim sameiginlega með vísan til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Þann 19. mars 2008 óskuðu stefnandi og stefndi Vátryggingafélags Íslands hf. sameiginlega eftir því að J-kk-nf V-kk-nf gigtarlæknir og I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður legðu mat á afleiðingar slyssins samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Í niðurstöðum matsgerðar þeirra frá 20. júní 2008 var stefnandi talinn með varanlegan miska sem metinn var 5 stig en varanleg örorka var talin engin. Stöðugleikadagur var talinn 17. mars 2007 eða tveimur mánuðum eftir slysið. Fram kemur í matsgerðinni að líklegt sé talið að stefnandi hafi hlotið hnykk á líkamann þegar bifreið sú sem hún var farþegi í stöðvaðist skyndilega við árekstur við fólksbifreið á mikilli ferð. Mjög sennilegt megi telja að stefnandi hafi orðið fyrir tognunaráverka á hryggjarsúlunni og einnig hafi hún fengið högg af bílbelti á herðar hægra megin. Ekki hafi verið lýst einkennum frá hryggjarsúlu eftir slysið og sé þeirra ekki getið fyrr en löngu eftir það. Þau einkenni geti að mati matsmanna allt eins verið ósértæk stoðkerfiseinkenni án tengsla við slys. Töldu matsmenn þó ekki að áverkar hennar væru alvarlegs eðlis.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands fór fram á dómkvaðningu matsmanna með matsbeiðni til Héraðsdóms Reykjavíkur dagsettri 18. september 2008. Dómkvaðning matsmannanna J-kk-ef G-kk-ef lögfræðings og Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarskurðlæknis fór fram 3. október 2008 og lá matsgerð fyrir 7. febrúar 2009. Niðurstaða þeirra hvað varðar varanlegan miska og varanlega örorku var sú sama og fyrrnefndra matsmanna. Stöðugleikadagur var talinn vera einum mánuði eftir slysið eða 17. apríl 2007. Töldu þeir orsakatengsl á milli einkenna stefnanda frá baki og slyssins 17. mars 2007. Önnur einkenni væru hins vegar ekki rakin til slyssins. Hvað varði varanlegan miska hafi stefnandi hlotið væga tognun á baki við slysið en einkennin virtust lítið há henni.

Með tölvubréfi frá lögmanni stefnanda, dagsettu 2. mars 2009, var stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. krafinn greiðslu bóta fyrir 5 stiga miska á grundvelli ofangreindrar matsgerðar, auk vaxta, lögmannsþóknunar og dráttarvaxta. Þá segir í tölvubréfinu að gerður verði „fyrirvari við allar niðurstöður matsmanna og áskilinn réttur til að krefja félagið síðar um bætur verði leitt í ljós að afleiðingarnar séu aðrar/meiri en í matsgerðum matsmanna frá 20. júní og matsgerð dómkvaddra matsmanna dags. 7. febrúar 2009“. Þann 3. mars 2009 gengu aðilar til fullnaðaruppgjörs á grundvelli matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna og tók stefnandi við greiðslu bóta með fyrirvara en frekari umfjöllum um þetta er að finna í niðurstöðukafla.

Stefnandi fór fram á dómkvaðningu matsmanna með matsbeiðni til Héraðsdóms Reykjavíkur dagsettri 9. september 2013 til þess að leggja mat á afleiðingar slyssins að nýju. Þann 8. nóvember 2013 voru dómkvaddir R-kk-nf S-kk-nf bæklunarlæknir og S-kk-nf R. A-kk-nf hæstaréttarlögmaður. Samkvæmt niðurstöðum matsgerðar þeirra frá 20. janúar 2013 var varanlegur miski stefnanda hæfilega metinn 5 stig en varanleg örorka var talin 5%. Stöðugleikadagur var talinn vera þremur mánuðum frá slysi eða 17. júní 2007.

Með bréfi dagsettu 3. febrúar 2014 krafði stefnandi stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. um bætur vegna varanlegs miska í samræmi við niðurstöður ofangreindrar matsgerðar. Í bréfinu segir að stefnanda hafi verið nauðugur einn sá kostur að óska eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að leggja mat á afleiðingar slyssins að nýju þar sem hún hafi talið niðurstöður fyrri matsmanna um að hún hafi ekki hlotið neina varanlega örorku ekki standast enda hafi þeir engar forsendur haft til að leggja mat á slíkt vegna ungs aldurs hennar og reynsluleysis af vinnumarkaði.

Með svarbréfi stefnda frá 20. mars 2014 var kröfu stefnanda hafnað. Taldi stefndi ósannað að einkenni stefnanda nú ættu rætur að rekja til umferðarslyssins á árinu 2007. Þá taldi stefndi álit hinna dómkvöddu matsmanna frá 2014 aðeins fela í sér endurskoðun á mati því sem gert var á árinu 2009.

Við aðalmeðferð málsins gáfu matsmennirnir R-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf A-kk-ef skýrslu fyrir dóminum.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir málsókn sína á 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, skaðabótalögum, 1. mgr. 88. gr., 89. gr., 90. gr., 91. gr. og 95. gr., sbr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til tjónþola. Krafa stefnanda um skaðabætur er byggð á ákvæðum skaðabótalaga og niðurstöðum dómkvöddu matsmannanna R-kk-ef S-kk-ef bæklunarskurðlæknis og S-kk-ef A-kk-ef hrl., samkvæmt matsgerð dags. 20. janúar 2014.

Stefnandi byggir á því að varanleg örorka hennar af völdum slyssins sé 5% og að hún eigi rétt á að fá greiddar skaðabætur úr hendi stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. Niðurstaða matsgerðarinnar staðreyni orsakatengsl milli slyssins í mars 2007 og fjárhaglegs tjóns stefnanda vegna 5% varanlegrar örorku. Stefnandi vísar til þess að niðurstöður matsgerðar byggi á ítarlegri upplýsingum en lágu fyrir þegar hinar tvær matsgerðir málsins voru unnar. Vegi þar einna þyngst náms- og starfsreynsla stefnanda sem hún hafði ekki aflað sér árin 2008 og 2009 en þá hafi stefnandi verið barn að aldri og áhrif slyssins á starfsgetu hennar því hrein ágiskun. Að mati stefnanda skipti þær upplýsingar sem legið hafi fyrir hjá matsmönnum höfuðmáli við úrlausn málsins, enda hefur síðari tíma reynsla leitt í ljós að starfsgeta stefnanda skertist í reynd sem nemur 5%.

Fyrri matsmenn hafi ekki haft þessar sömu forsendur til að miða við enda stefnandi þá aðeins 13 og 14 ára gömul. Á þeim tíma hafi afleiðingar slyssins, að því er varðar fjárhagslega tjón hennar, ekki verið komnar fram. Það hafi ekki verið fyrr en í allra fyrsta lagi þegar stefnandi byrjaði í framhaldsskóla og síðar þegar hún hóf störf á vinnumarkaði í almennum afgreiðslustörfum. Telur stefnandi þannig fyrst nú, þegar stefnandi sé kominn á fullorðinsár og farið að reyna á starfsgetu hennar, að fram séu komnar forsendur til að unnt sé að meta varanlega örorku hennar vegna slyssins og krefjast bóta vegna hennar.

Stefnandi bendir einnig á að matsgerð fyrrnefndra dómkvaddra matsmanna R-kk-ef og S-kk-ef sé mun betur rökstudd en fyrri matsgerðir. Þá séu engir annmarkar á matsgerðinni eða gallar sem dragi úr sönnunargildi hennar.

Við útreikning skaðabóta fyrir varanlega örorku miðar stefnandi við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, 1.956.500 krónur ((1.200.000 kr. x 5.351)/3.282). Stöðugleikadagur er 17. júní 2007. Þá hafi stefnandi verið 11 ára og 216 daga gömul. Margfeldisstuðull skv. 6. gr. skaðabótalaga sé því 216/365 af mismuninum á margföldunarstuðli 11 ára og 12 ára manneskju. Stuðullinn sé því 15,577 (15,332 – 15,746 = -0,414 x -0,245. 15,332 + 0,245 = 15,577). Samkvæmt því sé krafist 1.956.500 kr. x 15,577 x 5% = 1.523.820 kr.

Málskostnaðarkrafa stefnanda byggir á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málskostnaður stefnanda ber virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar. Um varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Vaxtakrafa stefnanda er byggð á 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Vaxta af bótum er krafist frá stöðugleikadegi, 17. júní 2007, til 3. mars 2014. Dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 er krafist af bótafjárhæðinni frá þeim degi en þá hafi mánuður verið liðinn frá því að lögmaður stefnanda krafði stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. um greiðslu skaðabóta.

III

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu byggja kröfu sína um sýknu á því að stefnandi eigi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta en þegar hefur verið bætt með bótauppgjöri stefnda Vátryggingafélags Íslands hf., þann 3. mars 2009.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að fyrningarákvæði 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 leiði til þess að bótakrafa stefnanda hafi verið fallin niður fyrir fyrningu áður en mál þetta var höfðað, óháð því hvort endurupptaka sé heimil eða ekki. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist allar bótakröfur samkvæmt XII. kafla umferðarlaga á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði.

Stefndu telja dómvenju fyrir því að beita skuli hlutlægum mælikvarða á það hvenær tjónþoli megi gera sér grein fyrir kröfu sinni og geti leitað fullnustu hennar í skilningi 99. gr. umferðarlaga. Hér verði að horfa til þess hvenær tjónþola hafi fyrst gefist færi á að hefjast handa en ekki hvenær hann hafi ákveðið slíkt. Að mati stefndu komi í því sambandi til álita þrenns konar upphafstími fyrningarfrests 99. gr. umferðarlaga sem í öllum tilvikum leiði til sömu niðurstöðu, þ.e. að kröfur stefnanda hafi verið fallnar niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað. Í fyrsta lagi, að miða beri upphaf fjögurra ára fyrningarfrestsins við það tímamark þegar matsmenn töldu stöðugleika hafa verið náð. Ljóst sé af matsgerðum í málinu að matsmenn séu þar að leggja mat á einkenni sem í meginatriðum séu þau sömu. Í þeirri matsgerð sem stefnandi leggi til grundvallar stefnukröfum sé ekkert nýtt sem matsmenn byggi á. Þó að matsgerðirnar þrjár miði ekki við sama dag sé skammt þar á milli og í öllum tilvikum sé stöðugleika náð á árinu 2007. Miðað við það hafi fyrningarfrestur hafist 1. janúar 2008 og lokið 31. desember 2011. Í öðru lagi, að miða beri upphaf fjögurra ára fyrningarfrestsins við það tímamark þegar stefnandi hafi fyrst leitað lögmannsaðstoðar sem ætla megi að hafi verið í því skyni að gæta hagsmuna við bótakröfu og eftirfarandi uppgjör. Umboð stefnanda sé dagsett og veitt lögmanni 27. mars 2007 og fyrningarfrestur því einnig liðinn er málið var höfðað. Í þriðja lagi, að miða beri við það þegar bótauppgjör hafi farið fram 3. mars 2009. Stefnandi hafi gert fyrirvara við það uppgjör og hafi ástæða þess verið sögð að hún teldi afleiðingar slyssins ekki komnar fram. Vegna þessa byggja stefndu á því að stefnandi hafi haft vitneskju um kröfu sína og átt þess kost að gera ráðstafanir til að leita fullnustu hennar í skilningi 99. gr. umfl. á árinu 2009. Byggja stefndu þannig á því að fyrningarfrestur kröfunnar hafi verið frá og með 1. janúar 2010 til og með 31. desember 2013. Stefna í málinu hafi hins vegar ekki verið birt fyrr en í júní 2014 eða eftir að frestinum lauk.

Stefndu byggja sýknukröfu einnig á því að sá fyrirvari sem gerður hafi verið við bótauppgjörið leiði ekki til þess að endurupptaka uppgjörsins sé heimil, án þess að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu uppfyllt. Fyrirvarinn hafi verið orðaður með almennum hætti og án þess að þar væri nákvæmlega tilgreint hvernig bæri að skýra hann. Stefndu vísa hér til dóms Hæstaréttar í máli nr. 576/2013 og benda á að almennur fyrirvari feli þannig ekki í sér áskilnað um endurupptöku af þeirri ástæðu að mat, sem uppgjör er reist á, kunni að vera rangt. Í því tilviki þurfi fyrirvarinn að vera mun skýrari um það sem honum er ætlað að ná til.

Þá verði heimild til endurupptöku ekki byggð á 11. gr. skaðabótalaga þar sem skilyrði ákvæðisins séu ekki uppfyllt, enda lagaskilyrði ákvæðisins ekki fyrir hendi. Stefndu telja að hvort sem talið sé að endurupptaka sé heimil utan 11. gr. skaðabótalaga eða á grundvelli greinarinnar verði að miða við verulega hækkun á örorkustigi frá því sem áður var talið. Í öðru lagi verði ekki annað séð, við samanburð á umfjöllun matsmanna um mögulegar varanlegar afleiðingar, en að matsmenn séu að meta sömu einkennin. Stefndu benda á að dómkvatt mat sé hliðstætt fyrra mati sem bótauppgjörið byggði á. Krafa stefnanda um endurupptöku, sem byggir á þessu nýja mati, grundvallist þannig ekki á því að nýtt mat hafi hnekkt fyrri niðurstöðu, að því leyti að nýjar og/eða breyttar afleiðingar hafi komið fram umfram þær sem fyrir voru. Í síðara matinu sé eingöngu verið að endurmeta mögulegar afleiðingar þar sem hún taldi þá fyrri ranga. Í slíku tilviki komi endurupptaka samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga ekki til álita enda gera skilyrði ákvæðisins ekki ráð fyrir endurupptöku þegar þannig háttar til.

Stefndu telja ósannað að stefnandi hafi í slysinu hlotið varanlega örorku sem skerði tekjuöflunarhæfi hennar til framtíðar. Vísa stefndu til þess að í málinu liggi frammi tvær matsgerðir sem staðfesti að varanleg örorka stefnanda sé engin. Þá niðurstöðu beri að leggja til grundvallar, enda ekkert í málinu sem fá því hnekkt. Í síðustu matsgerðinni sé tekið fram að einkenni vegna varanlegrar örorku séu bakeinkenni, þau sömu og áður voru rakin til slyssins í fyrri matsgerð. Þetta séu því einkenni sem hafi verið komin fram snemma árs 2009. Matsmenn hafi þá talið tímabært að leggja mat á afleiðingar slyssins og hafi því ekki verið hnekkt. Þá telur stefndi að gera megi ráð fyrir því að þegar svo langt sé liðið frá slysi séu afleiðingar allar komnar fram. Stefndu benda einnig á að samkvæmt mati frá 7. febrúar 2009 hafi verið talið að allar afleiðingar væru löngu komnar fram. Þá hafi það verið niðurstaða allra matsmanna að stöðugleika hafi verið náð á fyrri hluta ársins 2007. Bendi allt þetta eindregið til þess að mögulegar afleiðingar slyssins hafi komið fram mjög fljótt eftir slysið. Þá liggi fyrir í gögnum að stefnandi hafi getað stundað nám og æft íþróttir án forfalla í mörg ár eftir slysið. Það sé fyrst um sex árum síðar þegar stefnandi hafi hafið verknám og vinnu sem fylgi líkamlegt álag að hún kvartaði yfir ýmsum öðrum einkennum. Þau einkenni hafi hins vegar ekki tengst slysinu, heldur hafi verið um að ræða ýmis önnur stoðkerfiseinkenni. Sé það staðfest af matsmönnum og að slík einkenni séu algeng án slysaáverka. Stefndu telja þannig að í tilviki stefnanda hafi allar afleiðingar slyssins verið komnar fram og sýnt verið fram á möguleg áhrif þeirra þegar á árinu 2009 þegar fyrra dómkvadda matið hafi farið fram. Engin ný einkenni hafi hins vegar verið metin.

Stefndu mótmæla vaxtakröfum stefnanda, bæði séu vextir eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu fyrndir og dráttarvextir eigi ekki rétt á sér fyrr en frá dómsuppsögu.

Stefndu vísa sérstaklega til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun og sönnunarbyrði, skaðabótalaga nr. 50/1993, umferðarlaga nr. 50/1987, auk laga um meðferð einkamála eftir því sem við á og er krafa um málskostnað byggð á 129. og 130 gr. þeirra laga.

IV

Niðurstaða

Stefnandi lenti í umferðarslysi 17. mars 2007, á tólfta aldursári, þegar bifreið sem hún var farþegi í lenti í árekstri við aðra bifreið. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. viðurkenndi bótaskyldu sína vegna slyssins og var gengið til uppgjörs á tjóni stefnanda þann 3. mars 2009 á grundvelli niðurstöðu J-kk-ef G-kk-ef og Y-kk-ef Ó-kk-ef dómkvaddra matsmanna.Töldu þeir að stefnandi hefði hlotið 5 stiga miska sem rekja mætti til slyssins en varanleg örorka var talin engin.

Aðila máls greinir á um hvort stefnandi hafi fengið tjón sitt að fullu bætt með þessu uppgjöri.

Stefnandi byggir kröfur sínar á niðurstöðum R-kk-ef S-kk-ef og S-kk-nf R. A-kk-ef, dómkvaddra matsmanna, dags. 20. janúar 2013, sem töldu varanlega örorku stefnanda 5%. Krefst stefnandi nú greiðslu bóta í samræmi við þá niðurstöðu.

Krafan er á því reist að ekki hafi verið til staðar forsendur til að leggja mat á það hvort stefnandi hefði hlotið varanlega örorku fyrr en hún varð eldri og raunverulega fór að reyna á úthald hennar og starfsgetu. Fram kom hjá lögmanni stefnanda við aðalmeðferð málsins að ekki væri byggt á 11. gr. skaðabótalaga nr. 90/1993, heldur á fyrirvara um endurupptöku sem gerður var við uppgjör bóta. Á það var bent af hálfu lögmanns stefndu að umfjöllun um fyrirvarann væri einungis að finna í málsatvikalýsingu í stefnu en ekki í málsástæðukafla. Var því þó ekki haldið fram að um málsástæðu væri að ræða sem væri of seint fram komin og tóku varnir stefndu í greinargerð m.a. mið af því að umræddur fyrirvari væri ekki fullnægjandi heimild til endurupptöku. Fjölluðu báðir lögmenn um gildi fyrirvarans í málflutningi sínum. Telur dómurinn heimilt að leysa úr þessari málsástæðu, sbr. 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 enda ber að skilja málatilbúnað stefnanda svo að byggt sé á því að gerður hafi verið fullnægjandi fyrirvari um endurupptöku bóta.

Umræddur fyrirvari hljóðaði svo: „Samþykkt, með fyrirvara við alla þætti málsins, enda B-kvk-nf mjög ung og óvíst hvort afleiðingar slyssins séu allar komnar fram. Því er áskilinn réttur til að krefja VÍS síðar um frekari bætur verði leitt í ljós að afleiðingar umferðarslyssins séu meiri.“ Jafnframt er að finna fyrirvara á tjónskvittun útgefinni af stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. sem hljóðar svo: „Með fyrirvara um alla þætti matsins ef endurmat leiðir til meiri afleiðinga.“ Telur dómurinn að líta verði svo á að með kvittuninni sé staðfestur sá fyrirvari sem ritaður var á fyrrnefnt uppgjör aðila sem er sá samningur aðila sem lagður var til grundvallar greiðslu bóta. Að mati dómsins er um skýran fyrirvara að ræða sem vísar beinlínis til ungs aldurs stefnanda á þeim tíma er uppgjör fór fram og óvissu um afleiðingar slyssins af þeim sökum þegar fram í sæki. Fyrirvari við þessar aðstæður verður að teljast eðlilegur m.a. í ljósi þess að matsmenn voru sammála um að hnykkur sá sem stefnandi hlaut við slysið leiddi til 5% varanlegs miska. Þá verður að álykta sem svo að fyrirvarinn lúti að tilteknum forsendum matsins sem lágu til grundvallar uppgjöri aðila en þar segir að stefnandi hafi eftir slysið stundað námið, æft og keppt í sundi og æft dans án forfalla. Matsmenn hafi gengið út frá því að bakeinkenni hennar kæmu ekki til með að skerða starfsorku hennar til náms eða annarra starfa í framtíðinni og því væru ekki forsendur til að ætla að hún yrði fyrir tekjuskerðingu í framtíðinni. Þetta hafi hins vegar ekki staðist. Má til hliðsjónar vísa til dóms Hæstaréttar 20. febrúar 2014 í máli nr. 576/2013. Að þessu virtu er það niðurstaða dómsins að stefnandi eigi hér rétt til endurskoðunar bótauppgjörsins.

Kemur þá til skoðunar hvort krafa stefnanda um frekari bætur sé niður fallin fyrir fyrningu en á því reisa stefndu m.a. sýknukröfu sína. Miða þeir í þessu sambandi við nokkur mismunandi tímamörk um upphaf fyrningarfrestsins. Stefnandi byggir hins vegar á því að fyrningafresturinn hafi byrjað að líða er mat hinna dómkvöddu matsmanna lá fyrir eða þann 20. janúar 2013.

Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 56/1987 fyrnast allar bótakröfur samkvæmt XII. kafla laganna á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði. Bæði skilyrði ákvæðisins þurfa að vera fyrir hendi til þess að fyrningarfrestur hefjist en í þessu sambandi er vísað til dóms Hæstaréttar 13. nóvember 2014 í máli nr. 319/2014.

Stefndu miða upphaf fyrningarfrests í fyrsta lagi við það tímamark er matsmenn telja stöðugleika náð eða á árinu 2007. Á þetta fellst dómurinn ekki og er í þessu sambandi vísað til ofangreinds dóms Hæstaréttar þar sem stöðugleikadagur var ekki talinn marka upphaf fyrningarfrests enda sé það tímamark ákveðið afturvirkt út frá læknisfræðilegu mati á bata tjónþola. Í öðru lagi miða stefndu upphaf fyrningarfrests við það tímamark er stefnandi leitaði sér fyrst lögmannsaðstoðar í því skyni að gæta hagsmuna sinna þ.e. 27. mars 2007. Á það getur dómurinn ekki fallist enda eru engin gögn sem styðja að skilyrði 99. gr. umferðarlaga hafi verið uppfyllt á þessu tímamarki. Til að mynda leitaði stefnandi til S-kk-ef S-kk-ef bæklunarlæknis 25. febrúar 2008, eða tæpu ári síðar, sem dró þá ályktun að stefnandi hefði hlotið slink á háls og bak við umferðarslysið. Taldi hann stefnanda búa við dagleg einkenni sem að mestu væru álagsbundin frá hálsi og baki.

Með sömu rökum telur dómurinn ekki unnt að fallast á það með stefndu að miða eigi upphaf fyrningarfrests við það tímamark er bótauppgjör aðila fór fram 3. mars 2009. Til grundvallar bótauppgjöri lá þá mat dómkvaddra matsmanna frá 7. febrúar 2009 sem töldu sömuleiðis engar forsendur til þess að meta stefnanda varanlega örorku.

Verður því á það fallist með stefnanda að hún hafi ekki átt raunhæfan kost á að gera kröfu um bætur fyrir varanlega örorku fyrr en matsgerð frá 20. janúar 2013 lá fyrir.

Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar líkamstjóns hennar hafi verið meiri en lagt var til grundvallar við uppgjör bóta. Leggur hún til grundvallar forsendur og niðurstöður matsgerðarinnar frá 20. janúar 2013. Þar kemur fram að matsmenn telja að núverandi einkenni stefnanda verði einungis að hluta rakin til umferðarslyssins 7. mars 2007 og sé við mat á varanlegri örorku einvörðungu litið til þeirra einkenna er matsmenn telja sannanlega mega rekja til slyssins, þ.e. fyrrgreindra bakeinkenna. Sé það í samræmi við niðurstöður dómkvaddra matsmanna frá 7. febrúar 2009. Þetta staðfestu matsmennirnir fyrir dóminum. Kom þar fram hjá R-kk-þgf að vissulega gæti verið ákveðnum vandkvæðum bundið að greina algjörlega á milli einkenna við mat á varanlegri örorku en þó hafi matsmenn talið raunhæft að meta stefnanda 5% örorku eins og nánar sé rakið í matsgerð. Þá kom fram hjá S-kk-þgf A-kk-þgf að varanleg örorka hefði verið metin hærri hefðu önnur einkenni stefnanda verið rakin til slyssins en svo hafi ekki verið. Ljóst sé að ákveðin bakeinkenni hafi aukist og versnað við aukið álag, nánar tiltekið eftir að stefnandi hóf nám í framhaldsskóla og fór út á vinnumarkað en þá hafi farið að reyna frekar á líkamlega getu hennar. Því telji matsmenn áhrif afleiðinga slyssins á starfsgetuna vera meiri en gert var ráð fyrir í fyrri matsgerð. Fram kom hjá S-kk-þgf A-kk-þgf að fyrra mat á varanlegri örorku hafi ekki verið rangt, heldur hafi ekki verið til staðar forsendur til þess að meta hana með sama hætti og nú. Framtíðarvettvangur stefnanda, þegar slysið varð og er hún náði stöðugleikatímapunkti, hafi verið óráðinn og sé enn þannig að mat á starfsgetu og tekjuöflunarhæfi sé ávallt vandkvæðum bundið. Vegna ómótaðra framtíðaráforma sé því óhjákvæmilegt að meta almennt áhrif afleiðinga slyssins á starfsgetu hennar. Þeir verkir sem hún búi við í dag í baki muni gera henni erfitt fyrir og möguleikar hennar til starfs skerðast að einhverju leyti. Telja matsmenn því meiri líkur en minni .á því að um skerðingu á tekjuöflunarhæfi matsbeiðanda verði að ræða vegna afleiðinga slyssins.

Að mati dómsins er ofangreind matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt, vel rökstudd og enga ágalla á henni að finna sem þykja draga úr vægi hennar sem sönnunargagns. Mat á varanlegri örorku er einstaklingsbundið mat sem er meiri óvissu háð en ella þegar tjónþoli er ungur og framtíðin óráðin rétt eins og hjá stefnanda. Í slíkum tilvikum verður óvissan minni eftir því sem lengra líður frá slysdegi og þar til mat á hinni varanlegu örorku fer fram. Sá tími sem leið í tilviki stefnanda telst því ekki óeðlilega langur. Þykir stefnandi hafa sýnt fram á að hún hafi hlotið 5% varanlega örorku sem felst í ákveðnum bakeinkennum sem beinlínis eru rakin til slyssins á árinu 2007. Enginn ágreiningur er um útreikning skaðabótakröfu stefnanda og er því fallist á að stefndu beri sameiginlega að greiða stefnanda 1.523.820 krónur. Stefnandi krefst 4,5% ársvaxta frá 20. júní 2010 en ekki er gerð grein fyrir þeim upphafstíma í stefnu. Fallist er á greiðslu vaxta frá 20. júní 2013 í samræmi við 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá gerir stefnandi kröfu um dráttarvexti frá 3. mars 2014 til greiðsludags. Miðar stefnandi upphafstíma dráttarvaxta við þann dag er mánuður var liðinn frá því að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. var krafinn um greiðslu skaðabóta. Á þessa kröfu verður fallist eins og hún er fram sett.

Í samræmi við niðurstöðu þessa skulu stefndu greiða stefnanda sameiginlega 1.097.559 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi þann 28. ágúst 2013 og er það takmarkað við réttargjöld, lögmannsþóknun og undirmatsgerð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef C-kk-ef hdl., 1.084.380 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Á-kvk-nf G-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf. greiði stefnanda, B-kvk-þgf H-kvk-þgf Á-kvk-þgf, sameiginlega (in solidum) 1.523.820 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 20. júní 2013 til 3. mars 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda sameiginlega 1.097.559 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef C-kk-ef hdl., 1.084.380 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf