A-232/2012

Aðfararbeiðni gerðarbeiðanda barst héraðsdómi 22. október 2012. Beiðnin var tekin fyrir á dómþingi 27. nóvember 2012 og var þá mætt af hálfu beggja málsaðila. Kröfum gerðarbeiðanda var mótmælt af hálfu gerðarþola og óskað eftir fresti til að skila greinargerð. Meðferð málsins var að svo búnu frestað til þriðjudagsins 11. desember 2012. Á dómþingi þann dag óskaði gerðarþoli eftir frekari fresti til að skila greinargerð og var meðferð málsins frestað til 18. desember 2012. Á dómþingi þann dag var lögð fram greinargerð af hálfu gerðarþola. Að svo búnu var meðferð málsins frestað til 11. janúar 2013. Á dómþingi þann dag lagði gerðarbeiðandi fram gögn og var meðferð málsins því næst frestað til 18. janúar 2013. Á dómþingi þann dag var því lýst yfir af hálfu aðila að þeir hefðu vilja til að reyna sættir utan réttar og að þeir óskuðu eftir því að meðferð málsins yrði frestað meðan sættir væru reyndar. Var málinu frestað í því skyni til 25. janúar 2013. Á dómþingi þann dag varð útivist af hálfu gerðarþola og var beiðnin þá tekin til úrskurðar að kröfu gerðarbeiðanda, en gerðarbeiðandi sá ekki ástæðu til að leggja fram skriflega sókn. Gerðarbeiðandi er Lýsing hf., kt. […], en gerðarþoli er S-kvk-nf K-kvk-nf, kt. […], […].

Gerðarbeiðandi krefst þess að bifreiðin, Nissan Primera, fastanr. MM-794, árgerð 2003, verði tekin úr vörslum gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda, með beinni aðfaragerð. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola.

I.

Í aðfararbeiðni er málavöxtum svo lýst að gerðarbeiðandi hafi leigt gerðarþola framangreinda bifreið samkvæmt kaupleigusamningi nr. 70046894-895, 20. mars 2007, yfirteknum af gerðarþola 27. júní 2008. Samkvæmt samningnum hafi gerðarþoli átt að greiða gerðarbeiðanda ákveðið leigugjald mánaðarlega fyrir bifreiðina í tiltekinn tíma. Samkvæmt 4. gr. samningsins hafi samningurinn verið gengistryggður og hafi allar fjárhæðir samningsins verið í erlendum myntum í eftirfarandi hlutföllum: 50% í japönskum jenum og 50% í svissneskum frönkum.

Þar er jafnframt greint svo frá að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 153/2010, frá 16. júní 2010, þar sem fjallað hafi verið um sambærilegan samning og mál þetta sé sprottið af, hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðu að umþrættur kaupleigusamningur hafi í raun verið peningalán og lagt hafi verið til grundvallar að um væri að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá hafi verið talið að samningurinn, sem fjallað hafi verið um í dóminum, bæri með sér að vera lán í íslenskum krónum. Samningurinn hafi því verið talinn brjóta í bága við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 og talið hafi verið að þau gengisviðmið, sem notuð hafi verið, væru óheimil og meðal annars vísað til þess að 13. gr. og 14. gr. laganna væru ófrávíkjanleg ákvæði, sbr. 2. gr. laganna, og gengistryggingin því ekki skuldbindandi fyrir stefnda í málinu. Í forsendum dómsins hafi komið fram að ákvæði í 4. og 7. gr. samningsins væru í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001 og gætu ekki skuldbundið stefnda af þeim sökum. Í niðurstöðukafla dómsins hafi þó ekkert verið komið inn á hvað ætti að koma í stað gengistryggingarinnar sem félli niður og hafi samningsaðilar hálfpartinn verið í lausu lofti með þann þátt málsins. Þann 16. september 2010 hafi fallið dómur í Hæstarétti Íslands í máli nr. 471/2010, en með dóminum hafi rétturinn skorið úr óvissunni um það hvaða vexti ætti að reikna af bílasamningum sem fælu í sér ólögmæta gengistryggingu. Þar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að reikna yrði samninginn upp á grundvelli 4. gr. laga nr. 38/2001 og miða við óverðtryggða vexti. Í kjölfarið hafi efnahags- og viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp á Alþingi um uppgjör gengistryggðra lána o.fl. Frumvarpið hafi verið samþykkt af Alþingi og 28. desember 2010 hafi það orðið að lögum nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lögum um umboðsmann skuldara. Í kjölfar hins síðargreinda dóms Hæstaréttar Íslands og umræddra lagabreytinga hafi gerðarbeiðandi endurreiknað alla gengistryggða kaupleigusamninga sem hann hafði gert við viðskiptamenn sína, þar með talið áðurgreindan samning á milli aðila þessa máls. Niðurstaða endurútreikningsins hafi í kjölfarið verið send gerðarþola og hafi samningur aðila jafnframt fengið nýtt samningsnúmer við endurútreikninginn, nr. 70113661.

Í aðfararbeiðninni kveður gerðarbeiðandi gerðarþola ekki hafa greitt sér leigugjald síðan í nóvember 2011. Auk þess hafi gerðarþoli vanrækt að greiða bifreiðagjöld og vanrækslugjöld af bifreiðinni og hafi kostnaður vegna þess fallið á gerðarbeiðanda. Þann 11. september 2012 hafi heildarvanskil gerðarþola vegna kaupleigusamningsins numið 505.052 krónum að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Þá hafi gerðarbeiðandi jafnframt fengið upplýsingar frá Vátryggingafélagi Íslands hf. um að lögbundin vátrygging bifreiðarinnar hefði verið felld niður vegna vanskila gerðarþola. Gerðarþoli hafi ekki orðið við ítrekuðum tilmælum um greiðslu vanskilanna og því hafi farið svo að gerðarbeiðandi hafi rift samningnum 3. apríl 2012 samkvæmt heimild í 21. gr. samningsins. Í kjölfarið hafi gerðarbeiðandi falið fyrirtækinu Vörslusviptingum - LMS ehf. að ná bifreiðinni úr vörslum gerðarþola þar sem gerðarþoli hafi ekki skilað henni tafarlaust, eins og gerðarþola hafi borið að gera samkvæmt ákvæðum samningsins. Með lögum nr. 78/2012 um breytingu á innheimtulögum nr. 95/2008, sem tekið hafi gildi 5. júlí síðastliðinn, hafi verið tekið fyrir samningsbundinn rétt gerðarbeiðanda um að taka til sín eign sína án aðfarargerðar.

Þá segir í aðfararbeiðninni að í ljósi þessa og þar sem gerðarþoli hafi ekki staðið í skilum samkvæmt kaupleigusamningnum og hafi ávallt neitað að afhenda gerðarbeiðanda eign sína, krefjist gerðarbeiðandi umráða yfir bifreiðinni með vísan til 78. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Gerðarbeiðandi kveður gerðina fara fram á ábyrgð gerðarbeiðanda, en á kostnað gerðarþola.

II.

Í greinargerð gerðarþola kemur ekki fram afdráttarlaus kröfugerð, en með hliðsjón af því að kröfum gerðarbeiðanda var mótmælt af hálfu gerðarþola á dómþingi 27. nóvember 2012, og efnistökum og framsetningu greinargerðar gerðarþola, verður að skilja málatilbúnað gerðarþola með þeim hætti að þess sé aðallega krafist að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að kröfum gerðarbeiðanda verði hafnað. Í greinargerðinni er gerð krafa um málskostnað.

Greinargerðinni er skipt í tvo efniskafla. Sá fyrri ber fyrirsögnina „FRÁVÍSUN“ og sá síðari ber heitið „ENDURÚTREIKNINGURINN“. Í fyrri kaflanum kemur fram að gerðarþoli telji framsetningu aðfararbeiðninnar ásamt fylgiskjölum í ósamræmi við skýran og glöggan málatilbúnað eins og áskilið sé í e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og komi einnig fram í meginreglum einkamálaréttarfars, sbr. XIII. kafla sömu laga. Í fyrsta lagi megi ekki með nokkru móti lesa afrit þess samnings sem fylgi beiðninni og sé grundvöllur að henni. Í öðru lagi skorti einnig afrit af öllum öðrum skuldbreytingum sem gerðar hafi verið á samningnum. Að lokum skorti upplýsingar svo fullnægjandi geti verið hvernig gerðarbeiðandi endurútreikni samninginn.

Í síðari kaflanum í greinargerð gerðarþola kemur fram að gerðarþoli líti svo á að hafðar séu á hendur honum rangar og óréttmætar kröfur. Gerðarþoli telur að endurútreikningur lánasamnings nr. 70046894 sé ekki í samræmi við kröfuréttarreglur fjármunaréttarins. Fyrir liggi að gerðarþoli hafi greitt flestar/umsamdar afborganir af lánasamningnum á gjalddögum eða samkvæmt útsendum greiðsluseðlum frá gerðarbeiðanda. Gegn framangreindum greiðslum hafi gerðarþola svo verið veitt fullnaðarkvittun fyrir þeim gjalddögum. Fyrirvaralausar fullnaðarkvittanir vegna þegar greiddra gjalddaga útiloki frekari kröfur vegna sömu gjalddaga. Þá leiði reglur um viðskiptabréf til þess að skuldari geti borið greiðslukvittanir fyrir sig gagnvart lánveitanda, sbr. 2. gr. tilskipunar frá 9. febrúar 1798 um áritun afborgana á skuldabréf. Öðru máli gegni hins vegar um ofgreiðslu af hálfu gerðarþola. Reglur kröfuréttarins um endurgreiðslu ofgreidds fjár leiði til þess að gerðarþoli eigi lögvarða kröfu á hendur bankanum vegna ofgreiðslna á grundvelli samningsins. Meginreglan sé sú að gerðarþoli eigi rétt á endurgreiðslu, enda hafi greiðsla hans á þeim tíma sem hún hafi verið innt af hendi verið bundin þeirri forsendu að honum væri skylt að greiða. Í tilvikum sem þessum sé endurkröfurétturinn hafinn yfir allan vafa. Um lagarök vísist til reglna kröfuréttarins um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

Þá segir jafnframt í síðari kaflanum í greinargerð gerðarþola að hvað greiðslu vaxta á vexti viðvíki, þ.e.a.s. að lánveitandi hafi fyrirgert rétti sínum til greiðslu vaxtavaxta, verði að líta til þess að lántaki líti almennt svo á að sú afborgun sem honum sé gert að greiða á greiðsludegi sé löglega og rétt úr garði gerð. Því sé það svo að lántakar séu seinþreyttir til vandræða í þessum efnum og greiði almennt afborgun sína fyrirvaralaust í þeirri trú að afborgunin sé rétt úr garði gerð og löglega sett fram. Vitanlega sé það svo í flestum tilfellum. Þegar hið gagnstæða gerist verði lánveitandinn að bera hallann af því og ekki sé að finna heimild í lögum til þess að krefja lántaka um vexti af vangreiddum vöxtum eins og sakir standi. Þá segir að um fyrningu krafna samkvæmt lánasamningum fari eftir ákvæðum laga nr. 14/1905 og laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Fyrningartími vaxta sé fjögur ár frá gjalddaga, en fyrningartími höfuðstóls sé tíu ár frá gjalddaga. Fyrningarfrestur teljist frá þeim degi sem skuldin falli í gjalddaga. Samkvæmt lögum nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda fyrnist höfuðstólskröfur samkvæmt lánasamningum sé þeim ekki lýst innan tíu ára frá gjalddaga. Vextir lánasamninga fyrnist á fjórum árum samkvæmt 3. gr. sömu laga. Vextir gjalddaga sem fallið hafi í gjalddaga til og með nóvember 2008 séu fyrndir og haga beri útreikningi samkvæmt því og hafna algerlega endurgreiðslu á vöxtum fyrir þann tíma.

III.

Ekki verður á það fallist með gerðarþola að vísa beri málinu frá dómi vegna ágalla á málatilbúnaði gerðarbeiðanda eða að gögn málsins séu ekki nægjanlega skýr. Lagt hefur verið fram skýrt afrit af umræddum samningi og ekki verður annað séð en að þau gögn sem gerðarbeiðandi hefur lagt fyrir dóminn séu fullnægjandi og málatilbúnaður gerðarbeiðanda skýr.

Gerðarþoli heldur því fram að á hendur honum séu hafðar rangar og óréttmætar kröfur. Gerðarbeiðandi heldur því á hinn bóginn fram að gerðarþoli hafi ekki greitt sér leigugjald síðan í nóvember 2011. Auk þess hafi gerðarþoli vanrækt að greiða bifreiða- og vanrækslugjöld af bifreiðinni og hafi kostnaður vegna þess fallið á gerðarbeiðanda. Jafnframt hafi gerðarbeiðandi fengið upplýsingar frá vátryggjanda bifreiðarinnar um að lögbundin vátrygging hennar hefði verið felld niður vegna vanskila gerðarþola, en gögn málsins bera með sér að bifreiðin sé ótryggð. Fram kemur í aðfararbeiðninni að heildarvanskil gerðarþola vegna samnings aðila hafi 11. september 2012 numið 505.052 krónum, að meðtöldum vöxtum og kostnaði.

Fyrir liggur að gerðarbeiðandi rifti téðum samningi aðila 3. apríl 2012. Tilkynning gerðarbeiðanda um riftun ber það með sér að svo hafi verið gert vegna niðurfelldra trygginga. Gerðarþoli hefur í málatilbúnaði sínum ekki mótmælt því að tryggingar bifreiðarinnar hafi verið felldar niður eða borið brigður á réttmæti riftunarinnar hvað þetta varðar. Eins og málatilbúnaði aðila er háttað og að teknu tilliti til samningsbundinna riftunarheimilda gerðarbeiðanda, sbr. 21. gr. samnings aðila, verður því lagt til grundvallar að gerðarbeiðanda hafi verið rétt að rifta samningi aðila. Þegar af þeirri ástæðu verður að fallast á hina umbeðnu gerð.

Þá er til þess að líta að ekki verður séð að gerðarþoli hafi gert gerðarbeiðanda grein fyrir afstöðu sinni um hverjar umsamdar greiðslur á grundvelli samnings aðila ættu að vera og bjóða fram greiðslu samkvæmt því, sbr. dómur Hæstaréttar Íslands frá 11. febrúar 2013 í máli nr. 37/2013. Ágreiningur aðila um endurútreikning gjalds samkvæmt samningi aðila og skuldastöðu gerðarþola haggar ekki, eins og hér á stendur, rétti gerðarbeiðanda til að krefjast þess að hin umbeðna gerð fari fram, enda verður ekki talið varhugavert að hún nái fram að ganga á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja í málinu, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga um aðför nr. 90/1989.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála á gerðarbeiðandi rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur.

S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Hin umbeðna gerð má fara fram.

Gerðarþoli, S-kvk-nf K-kvk-nf, greiði gerðarbeiðanda, Lýsingu hf., 150.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf