S-17/2019

Dómur

I

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar síðastliðinn, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Austurlandi, útgefinni 10. apríl 2019, á hendur X, kennitala […], […], […] aðallega „fyrir fjársvik á Fljótsdalshéraði, með því að hafa á tímabilinu 5. febrúar 2017 til og með 19. apríl 2017, í auðgunarskyni, blekkt A, kt. […], sem var með mikla veikleika í vinnsluminni, skertan félagslegan skilning vegna einhverfurófs (asperger) og hafði slævða dómgreind vegna töku geðlyfja, til að millifæra af reikningum sínum nr. […] og […], í Landsbankanum, hf., kr. 6.140.000, í tuttugu og einni millifærslu, yfir á bankareikning ákærða nr. […], í Landsbankanum, hf., undir því yfirskyni að um lán væri að ræða, en ákærði vissi eða mátti vita að hann hefði enga möguleika á því að greiða fjármunina til baka.

Nánar var þetta gert með eftirgreindum hætti:

Tilvik D-kk-nf Upphæð Skýring við færslu

1 05.02.2017 100.000, (engin skýring)

2 12.02.2017 1.000.000, Reikningar og annað

3 20.02.2017 115.000, (engin skýring)

4 22.02.2017 25.000, Tryggingar

5 26.02.2017 50.000, Hótel og bíll í Póllandi

6 03.03.2017 500.000, Tryggingastofnun

7 18.03.2017 250.000, Lögfræðingur

8 25.03.2017 250.000, Vegna Reikninga

9 29.03.2017 500.000, (engin skýring)

10 02.04.2017 300.000, Reikningar og skattur

11 03.04.2017 250.000, Reikningar

12 08.04.2017 200.000, (engin skýring)

13 08.04.2017 100.000, Síminn

14 09.04.2017 200.000, Gjaldeyrir

15 10.04.2017 500.000, Gjaldmiðill og reikningar

16 11.04.2017 600.000, Reikningar

17 12.04.2017 300.000, Reikningar

18 14.04.2017 300.000, Gjaldeyrir

19 15.04.2017 500.000, Skuld

20 18.04.2017 70.000, (engin skýring)

21 18.04.2017 30.000, (engin skýring)

Samtals 6.140.000,

Telst þetta varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Til vara fyrir misneytingu á Fljótsdalshéraði, með því að hafa á tímabilinu 5. febrúar 2017 til og með 19. apríl 2017, fengið framangreinda A, m.t.t. ástands hennar eins og því er lýst í aðalkröfu, til að millifæra af reikningum sínum nr. […] og […], í Landsbankanum, hf., kr. 6.140.000, í tuttugu og einni millifærslu, yfir á bankareikning ákærða nr. […], í Landsbankanum hf., og notfært sér þannig bágindi, einfeldni og fákunnáttu A, sem sökum framangreinds ástands síns gat hvorki gert sér grein fyrir þýðingu ráðstafananna né áttað sig á því um hve mikla fjármuni var að ræða, til þess að afla sjálfum sér fjármunanna án nokkurs endurgjalds, en ákærða gat ekki dulist framangreint ástand A.

Telst þetta varða við 253. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. breytingarlög.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Brotaþoli A gerir kröfu um að ákærða verði með dómi gert að greiða henni skaðabætur að fjárhæð kr. 6.140.000, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af kr. 100.000 frá 5. til 12. febrúar 2017, af kr. 1.100.000 frá 12. til 21. febrúar 2017, af kr. 1.250.000 frá 21. til 22. febrúar 2017, af kr. 1.240.000 frá 22. til 26. febrúar 2017, af kr. 1.290.000 frá 26. febrúar til 3. mars 2017, af kr. 1.790.000 frá 3. til 18. mars 2017, af kr. 2.040.000 frá 18. til 25. mars 2017, af kr. 2.290.000 frá 25. til 30. mars 2017, af kr. 2.790.000 frá 30. mars til 2. apríl 2017, af kr. 3.090.000 frá 2. til 3. apríl 2017, af kr. 3.340.000 frá 3. til 8. apríl 2017, af kr. 3.640.000 frá 8. til 9. apríl 2017, af kr. 3.840.000 frá 9. til 10. apríl 2017, af kr. 4.340.000 frá 10. til 11. apríl 2017, af kr. 4.940.000 frá 11. til 12. apríl 2017, af kr. 5.240.000 frá 12. til 14. apríl 2017, af kr. 5.540.000 frá 14. til 15. apríl 2017, af kr. 6.040.000 frá 15. til 18. apríl 2017, af kr. 6.110.000 frá 18. til 19. apríl 2017 og af kr. 6.140.000 frá þeim degi til 19. júní 2017. Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá gerir brotaþoli einnig kröfu um að ákærði verði dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð kr. 500.000, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 19. febrúar 2017 til 19. júní 2017. Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist þóknunar til handa réttargæslumanni vegna réttargæslustarfa, sbr. 48. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 216. gr. sömu laga, þ.m.t. vegna framsetningar bótakröfu. Komi til þess að réttargæslumaður verði ekki skipaður af dómara er til vara krafist málskostnaðar að mati dómsins eða skv. málskostnaðarreikningi sem verður lagður fram við aðalmeðferð málins ef til hennar kemur. Auk þess er krafist fjárhæðar samsvarandi virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.“ Frá dæmdum skaðabótum á að draga 200.000 krónur sem ákærði hefur greitt brotaþola eftir að málið var höfðað.

Ákærði neitar sök og krefst sýknu en til vara vægustu refsingar. Hann krefst þess aðallega að bótakröfunni verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð. Þá hafnar ákærði kröfu um miskabætur. Hann krefst þess að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði.

II

Upphaf málsins er það að 7. maí 2017 kom brotaþoli til lögreglu og kærði ákærða fyrir fjársvik. Tekin var skýrsla af henni 15. sama mánaðar. Í henni skýrði hún svo frá að hún hefði kynnst ákærða haustið 2016 og smátt og smátt hefði tekist vinskapur með þeim. Hún kvaðst hafa lánað ákærða peninga í fyrsta skipti vegna þess að hann sagðist hafa týnt 50.000 krónum. Þessa upphæð hefði hann borgað til baka. Hún kvaðst síðan hafa látið ákærða hafa peninga eins og rakið er í ákæru og á þeim dögum sem þar eru tilgreindir. Hún kvað ákærða hafa gefið þær skýringar á fjárþörf sinni að hann vildi gera upp skuldir sínar og eins væru reikningar sem hann þyrfti að borga. Þá hefði móðir hans þrýst á sig með að lána honum og borið við að hann væri í sjálfvígshættu. Ákærði hefði sagt sér að hann myndi endurgreiða henni peningana, hún þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því. Þá hefðu þau ákveðið að fara saman til útlanda og hefði hún látið hann hafa peninga fyrir farmiðum og öðrum ferðakostnaði.

Þá kom fram hjá brotaþola að hún væri með Aspergerheilkenni, lélegt skammtímaminni auk þess að vera ekki minnug á tölur.

Tekin var skýrsla af ákærða hjá lögreglu 10. október 2017. Hann kvaðst hafa kynnst brotaþola fyrir jól 2016. Hann kannaðist við að hafa fengið lánaða peninga hjá henni og hafi hún verið að hjálpa honum að greiða skuldir sem aðallega stöfuðu af spilafíkn hans. Á þessum tíma hefði hann verið mjög veikur af alkóhólisma, persónuleikaröskun og maínu. Þá hefðu þau ætlað til útlanda saman en nokkrum dögum áður en ferðin átti að hefjast hefði hún hætt að tala við sig og hætt samskiptum við sig á Facebook. Hann tók einnig fram að hann hefði verið búinn að semja við brotaþola um að endurgreiða peningana. Hann hefði ætlað að endurgreiða vissa upphæð á mánuði og sagt henni að hann myndi endurgreiða á nokkrum árum. Á þeim tíma hefði hann haft vinnu sem hann hefði misst þegar brotaþoli kærði hann. Ákærði kvað sér ekki hafa verið kunnugt um fötlun brotaþola. Undir ákærða voru borin tilvikin sem í ákæru greinir en hann kvaðst ekki vilja tjá sig um þau. Loks var honum birt bótakrafa brotaþola og lýsti hann vilja sínum til að endurgreiða henni.

Meðal gagna málsins er útprentun af samskiptum ákærða og brotaþola á Facebook sem hefjast 5. febrúar 2017 og standa fram í lok apríl sama ár. Þessi samskipti verða nú rakin í höfuðdráttum. Í fyrstu færslunni segir ákærði: „Hæ elskan ekki geturu gert mér rosa greiða ég get ekki fengið lánað hjá bönkum eða neitt og er að drukkna í skuldum eigum við að gera samning okkar á milli sko ég fæ orlof í maí sem eru 300 þús og svo ég geti borgað leigu og reikninga þennan mánuð því allt fór í skuldir geturu lánað mér þangað til í maí. Ég mun borga þetta til baka ég er bara búinn að vera svo mikið frá vinnu vegna veikinda þannig að ég fékk eiginleg ekki neitt útborgað.“ Brotaþoli svarar: „Því miður elskan mín. Ég á nú nóg með mig og mína reikninga. Húsaleigan er búin að hækka mikið. Ég þarf örugglega að borga 100.000 kr. á mánuði í leigu út af nýja kerfinu. Ég er hrædd um að ég fái engar húsaleigubætur í framtíðinni. Ertu alveg strand með reikningana og leiguna.“ Og ákærði svarar „já geturu millifært“. Síðar sama dag skrifar hann: „Alls ekki samt vera að segja þeim uppá bæ að þú lánaðir mér elskuleg og takk innilega fyrir og borga þér byrja næsta mánuði og verð búinn að borga í maí enn alls ekki segja guggu og þeim. Elska þig.“ Næsta færsla er 10. febrúar og þar biður ákærði brotaþola að lána sér eina milljón krónur í eitt ár. Hann langi svo mikið til að gera upp skuldir sínar og fái hann lánið séu honum allir vegir færir. Hann muni greiða mánaðarlega til baka í eitt ár. Ákærði ítrekaði beiðnina í færslu daginn eftir og lofar endurgreiðslu. Einnig biður hann brotaþola að segja engum. Í færslu 26. febrúar biður ákærði um greiðslu upp í ferðakostnað vegna væntanlegrar ferðar þeirra til Póllands. Næst biður ákærði brotaþola um peninga 3. mars og segir svo í færslunni: „Ég er að spá var að fá tilboð á tryggingastofnun um lækkun og ef ég Borga það strax ef þú getur hjálpað mér með það þá ætla ég að borga þér 100 þús á mánuði í 36 mánuði annars þarf ég að borga alla skuldina. 500 ég lofa að standa í skilum elskan ef þú gætir þetta þá er þetta búið.“ Brotaþoli svarar og segir þetta háa upphæð og ákærði segist vita það en hann hafi engan nema hana og lofar að standa í skilum. Brotaþoli svarar: „Ætlar þú að lofa mér að þetta verði í síðasta skiptið sem ég redda þér fjárhagslega?“ Ákærði svarar „já elskan loforð“. Þau eiga síðan í samskiptum um greiðsluna og fullvissar ákærði hana um að hann verði skuldlaus ef hún borgi honum það sem hann biðji um. Þá lofar hann einnig að hækka endurgreiðsluna í 100 á mánuði í stað 50, eins og stendur í endurritinu. Brotaþoli segir honum að þetta verði í síðasta skipti sem hún bjargi honum fjárhagslega því hún þurfi peninga til að geta gert eitthvað með börnunum sínum þegar þau komi til hennar. Næst óskar ákærði eftir láni hjá brotaþola 17. mars. Biður hann hana um 250.000 krónur fram í maí en þá fái hann hálfa milljón í orlof sem hún muni fá. Þá kveðst hann fá 300.000 krónur í ágúst og borgi henni svo afganginn mánaðarlega. Brotaþoli svarar að þetta séu þá orðnar tvær milljónir sem hún hafi lánað honum og hann ítrekar að hann greiði henni 300.000 í maí, 300.000 í ágúst og svo 100.000 á mánuði og segir svo „bara þetta eina skipti elskan treystu mér elskan“ og hún millifærir á hann. Næst biður ákærði brotaþola um peninga 22. mars. Hann segir „ ég er í smáhugleiðingum elskan ég var að fá útreikning hjá skattinum sem kemur í ágúst og eina sem ég þarf að kaupa eru gleraugu því ég sé svo illa og svo er það smá varasjóður þegar ég og B þurfum að fara héðan fljótlega þannig að ég ætla að spyrja þig um 250 þús svo þetta verði sléttar 2 milljónir og ég get borgað 500 í maí og 300 í ágúst svo hitt á mánuði í 100 þús ekki vera reið enn getur reddað þessu ég vil hafa þetta slétta tölu.“ Brotaþoli millifærði yfir á ákærða en bað hann að biðja ekki um meira. Þetta væru orðnar tvær milljónir. Næst er það 27. mars sem ákærði sendir brotaþola kröfubréf frá lögfræðistofu með kröfu upp á tæpa hálfa milljón og frá banka að fjárhæð rúmar 400.000 krónur. Brotaþoli millifærir á hann 500.000 krónur og samskiptunum lýkur með því að hún segir „góða nótt og ekki meiri peninga“. Ákærði hefur samband við brotaþola 2. apríl og segir skattinn vera að stríða sér. Hann þurfi að borga hann til að komast í greiðslumat til að fá lán. Síðan segir hann „til þess að fá þetta lán í gegn reddum því bara svo ég geti borgað þér 2 mill innan 14 daga ertu til í það elskan. Svo færðu greiðslu 300 í maí og svo framvegis og framvegis“. Brotaþoli fellst á að láta ákærða hafa 300.000 krónur og „svo ekki sögunar meir“, eins og hún segir. Síðar sama dag fellst brotaþoli svo á að láta ákærða hafa 250.000 krónur. Næst skrifar ákærði brotaþola 7. apríl og segir: „fór í bankann í dag og fæ 3 milljónir lánaðar í 3 ár enn er í smá vanda var að fá reikninga í heima bankann uppá 500 þús máttu missa það þú færð 3 eftir páska og rest í maí og ágúst“. Skömmu síðar segir hann „6 ár fyrirgefðu ekki 3“. Síðar kemur fram að ákærði er að biðja um 200.000 sem hún millifærir á hann. Síðan bætti hún 100.000 krónum við vegna þess að ákærði sagðist hafa verið að fá eldgamlan reikning frá símanum. Næst millifærir brotaþoli 500.000 krónur yfir á ákærða og eru þær vegna væntanlegrar utanferðar ákærða og sambýlismanns hans og brotaþola og sonar hennar. Þá er það 11. apríl sem ákærði spyr brotaþola hvað hún eigi mikið eftir og hún segist eiga 1,8 milljónir. Þá segir hann „það er búið að dæma í málinu og ég er þá kominn á svartan lista þarf að greiða 600 þús í miskabætur getiru reddað því“. Brotaþoli millifærði 600.000 krónur yfir á ákærða en daginn eftir skrifar hann henni og segist hafa þurft 800.000 krónur og úr verður að hún millifærir 200.000 krónur til viðbótar. Þá millifærði brotaþoli 300.000 krónur á ákærða 14. apríl en hann kvað það vera fyrir gjaldeyri til að nota í væntanlegri utanlandsferð. Í færslu 14. apríl segir ákærði: „Ég var að skoða credit info og þar er skuld uppá 500 veit ekki hvort lánið verði samþykkt vegna þess en vona það samt er svo bjartsýnn þessa dagana“. Brotaþoli millifærði þessa upphæð inn yfir á ákærða og 18. apríl millifærði hún 30.000 krónur. Eftir þetta líkur samskiptum brotaþola og ákærða á Facebook en í lok þeirra er ákærði að reyna að fá hana til að fá yfirdráttarheimild í banka.

Meðal gagna málsins eru allmörg vottorð læknis og sálfræðings sem höfðu brotaþola til meðferðar allt frá árinu 2008. Í þessum vottorðum kemur fram að hún sé greind með Asperger heilkenni og áfallastreituröskun.

Haustið 2018 var dómkvaddur matsmaður til að meta andlegt ástand brotaþola, greind hennar, þroska og skilning á þeim fjárhagslegu ráðstöfunum sem eru ákæruefni málsins. Í matsgerðinni segir að […] Samskipti A og X á facebook benda til að hann hafi nýtt sér þessa veikleika. Í það minnsta leggur hann mikla áherslu á að hún haldi þessu öllu leyndu og tali ekki við neinn um það að hún sé að „lána“ honum peninga. Þannig nær hann að einangra hana og nýta sér þannig skerta dómgreind hennar á því hvað er í gangi.“

Þá er meðal gagna málsins vottorð geðlæknis varðandi ákærða frá 7. desember 2017. Í niðurstöðum þess segir meðal annars að […]

III

Við aðalmeðferð neitaði ákærði sök en kannaðist við að fjárhæðir í ákæru hefðu runnið frá brotaþola til sín. Hún hefði verið að lána honum peninga til að greiða niður skuldir. Hann kvaðst hafa samið við brotaþola um að greiða henni til baka 50 til 100 þúsund krónur á mánuði í fjögur til fimm ár. Þau hefðu samið um þetta munnlega á þeim tíma sem hún var að lána honum.

Ákærði kvaðst hafa kynnst brotaþola í geðræktarmiðstöð árið 2016 en bæði hafi þau glímt við andlega erfiðleika. Sér hefði þó fundist hún alveg eðlileg. Þau hefðu verið vinir sem hefðu bakað saman, farið saman í göngutúra, sund og fleira þess háttar. Þau hefðu þó ekki verið trúnaðarvinir. Ákærði tók fram að ýmislegt hrjáði hann, meðal annars alkóhólismi og spilafíkn. Á þeim tíma sem um ræðir kvað ákærði fjárhagsstöðu sína hafa verið mjög slæma og hefði hann getað borgað skuldir sínar með lánum frá brotaþola. Hann hefði þó vanmetið skuldirnar og ekki getað borgað þær allar. Hefði hann talið að ein milljón dygði honum en það reyndist ekki svo. Hann kvaðst hafa fengið um fimm milljónir til viðbótar lánaðar hjá henni vegna þess að hann hafi verið svo veikur, hann hafi verið í maníu, eins og hann orðaði það. Spurður um hvað hann hefði gert við þessa peninga kvað hann þau hafa ætlað saman til Póllands en brotaþoli hefði hætt við ferðina viku áður en hún átti að hefjast. Afganginum af því sem brotaþoli hafi lánað honum, það er að segja megninu af því, kvaðst hann hafa eytt í fjárhættuspil á netinu. Ákærði kannaðist við að hafa sagt brotaþola að hann væri að borga skuldir vegna þess að hann hefði viljað fela það fyrir henni að hann væri að spila fjárhættuspil. Hann kvaðst hafa haft vinnu á þessum tíma og talið sig geta endurgreitt brotaþola. Ákærði kvaðst hafa misst vinnuna um leið og hann var kærður. Við það hefði hann orðið tekjulaus, ekki haft annað en bætur. Þá hefði sér orðið ljóst að hann myndi ekki geta endurgreitt brotaþola. Honum var bent á að á sama tíma hefði hann verið að segja brotaþola að hann myndi endurgreiða henni. Ákærði kvaðst hafa talið að hann myndi geta tekið lán þegar hann væri búinn að greiða skuldir sínar og þá myndi hann endurgreiða brotaþola. Hann hefði hins vegar komist að því að þessi áætlun hans gekk ekki upp. Hún hefði reyndar bara verið í hausnum á honum, eins og hann orðaði það, hann hefði ekki haft lánsloforð frá banka. Hann hefði ekki einu sinni rætt við bankann. Ákærði kvaðst ekkert hafa rætt við brotaþola um eignir hennar. Hann hafi hins vegar vitað að brotaþoli hefði látið hann hafa alla sína peninga. Hann kvað það alltaf hafa verið ætlun sína að endurgreiða brotaþola og væri hann byrjaður á því. Á þessum tíma hefði hann haft um 700 þúsund krónur á mánuði fyrir skatt og um 300 þúsund krónur útborgaðar. Núna væri hann atvinnulaus og hefði bara bætur. Þá lýsti ákærði því að á þessum tíma hefði hann unnið mjög mikið og raunar mun meira en heilsa hans leyfði. Það kunni að skýra af hverju hann fór í maníu og fór að fá lánað hjá brotaþola. Það hefði aldrei verið ásetningur hans að svíkja hana, en hann hefði verið veikur maður. Hann kvað brotaþola hafa sagt sér að hún þjáðist af kvíða og þunglyndi, en hann hefði ekki tekið eftir andlegum veikindum hjá henni eða andlegum skerðingum. Þá neitaði ákærði að hafa nefnt sjálfsvíg við brotaþola. Hann kvaðst hins vegar hafa beðið hana að leyna lánveitingunum vegna þess að hann hafi skammast sín fyrir þær.

Brotaþoli bar að hafa kynnst ákærða í gegnum dóttur sína en þau hafi verið nágrannar. Þau hafi orðið góðir vinir, farið saman í göngu og bíltúra og eins hafi þau bakað og eldað saman. Á þessum tíma hafi ákærði verið starfsmaður sambýlis. Þá hafi þau farið í ferðalag á vegum vinnu ákærða og hefði þá kærasti hans komið með. Á þessum tíma hefði ákærði verið aðalvinur sinn, hún hefði verið nýskilin og einmana. Samband þeirra hefði verið trúnaðarvinasamband. Ákærði hafi verið þunglyndur og vorkennt sjálfum sér. Hann hafi sagt henni frá erfiðri æsku sinni.

Þegar kynni þeirra ákærða hófust kvaðst brotaþoli hafa átt rúmar sex milljónir króna í banka. Hún kvaðst hafa ætlað að geyma þessa peninga, enda hefðu laun hennar dugað til daglegrar neyslu. Hún kvaðst hafa sagt ákærða að við skilnaðinn hefði hún fengið peninga sem hún hefði lagt inn á bókina. Þetta hefði hún sagt honum í febrúar 2016 og í ágúst sama ár hefði hún fyrst látið hann hafa peninga. Í byrjun febrúar 2017 hefði hún svo byrjað að láta hann hafa peninga eins og í ákæru greinir. Þetta hefði byrjað þannig að ákærði hefði sagt henni að hann væri að íhuga sjálfsvíg vegna þess að hann skuldaði svo mikla peninga. Þá hefði hann einnig sagst vera á svörtum lista hjá bönkunum. Hann hefði svo spurt hvort hún gæti ekki lánað sér peninga en hún mætti alls ekki segja frá því. Sérstaklega tók ákærði fram að hún mætti ekki segja C frá þessu en hún er kölluð C. Brotaþoli kvaðst hafa verið skjólstæðingur hennar hjá bænum og eins hefði hún verið yfirmaður ákærða í vinnunni. Brotaþoli kvaðst hafa trúað ákærða og þess vegna lánað honum peninga. Í öllum tilvikum hefði hún lánað honum og hefði ætlunin verið að semja við Landsbankann um hvernig ákærði myndi borga henni til baka. Hún kvað ákærða hafa samið við bankann en ekki kvaðst hún hafa séð samninginn. Brotaþoli kvaðst ekki vita af hverju hún hefði lánað ákærða alla þessa peninga. Hann hefði hringt í sig og komið og sagst vanta peninga. Hún kvaðst hafa verið á lyfjum og sljó og ekki haft reiðu á því hvað hún var að gera. Ákærði hefði oft hringt seint á kvöldin eða á nóttunni. Þá hefði hann sagt henni að hún mætti ekki segja neinum frá og eins hefði hann sagt henni að hún vissi hvað gerðist ef hún lánaði honum ekki. Samskiptin á Facebook voru borin undir brotaþola og staðfesti hún þau. Þá voru skýringar á millifærslunum bornar undir hana og kvaðst hún hafa sett þær inn eftir því sem ákærði kvaðst ætla að nota peningana. Hann hefði meðal annars ákveðið að þau færu saman til Póllands. Einnig hefði sonur hennar og sambýlismaður ákærða átt að fara með. Hún kvaðst hafa látið hann hafa pening upp í ferðakostnað en aldrei séð kvittanir eða önnur skrifleg gögn sem ákærði hefði þó lofað að láta hana hafa. Þá hefði hann heldur ekki látið hana hafa gjaldeyri sem hann átti að hafa keypt. Nokkrum dögum áður en ferðin átti að hefjast kvaðst hún hafa fengið smáskilaboð um að hvorki hún né sonur hennar myndu fara í ferðina en ákærði mun hafa farið með sambýlismanni sínum.

Brotaþoli kvað ákærða hafa ætlað að borga til baka með afborgunum. Hann hefði sagt henni að treysta sér, hann myndi vinna mikið og ná að endurgreiða henni en það gæti tekið einhver ár. Ákærði hefði sagt sér að faðir hans hefði átt þekkt fyrirtæki í Reykjavík og selt það. Ákærði kvaðst því geta fengið lán hjá föður sínum til að borga henni. Hún kvaðst ekkert hafa athugað með þetta, enda hefði hún treyst honum hundrað prósent og haldið að ákærði væri heiðarlegur og indæll maður sem hefði viljað sér vel. Þegar hún átti ekki lengur peninga á reikningnum hefði ákærði reynt að fá hana til að taka yfirdrátt og hefði hún reynt það með aðstoð hans. Bankinn hefði hins vegar hafnað því að hún fengi yfirdrátt. Brotaþoli kvaðst ekki hafa verið að gefa ákærða peninga heldur hefði verið um lán að ræða til að koma honum upp úr skuldafeninu. Þessa peninga hafi hann ætlað að endurgreiða eins og rakið var.

Þegar það rann upp fyrir brotaþola hvað ákærði hefði gert henni hefði hún leitað til ákveðins manns sem hefði hjálpað henni. Í framhaldinu hefði hún kært málið.

Þetta mál hafi verið áfall fyrir hana og hefði hún verið brotin manneskja á eftir. Þá hefði hún einnig skammast sín gagnvart sér og syni sínum. Ef hún hefði haft fullan skilning á því hvað hún var að gera hefði hún ekki lánað ákærða peninga.

Sambýlismaður ákærða kvaðst hafa vitað að brotaþoli hefði lánað ákærða peninga. Hann kvaðst hafa heyrt á samtal þeirra heima hjá þeim ákærða. Þar hefðu þau rætt um að þetta væri lán sem ákærði ætlaði að borga smátt og smátt.

C […] starfar að málefnum fatlaðra hjá Félagsþjónustu […]. Hún kvað brotaþola hafa leitað til félagsþjónustunnar með sín mál og fengið húsnæði og aðstoð við barnauppeldi. C kvað brotaþola vera með Asperger heilkenni og því eiga í félagslegum erfiðleikum. Brotaþoli væri hrekklaus og auðtrúa auk þess sem hún lesi ekki rétt í aðstæður. Hún kvað ákærða og brotaþola hafa kynnst á geðræktarmiðstöð. Brotaþoli hafi verið vinafá en þau ákærði hafi gert ýmislegt saman eins og vinir gera. Vegna fötlunar sinnar hafi brotaþoli ekki áttað sig á hvað hafi verið að gerast í samskiptunum við ákærða. C kvað brotaþola ekki hafa leitað til sín en það hafi gert maður sem brotaþoli hafði kynnst og komist að því hvað var í gangi í samskiptunum við ákærða. Þá kvað hún brotaþola hafa liðið illa vegna þessa máls og orðið mjög upptekin af því þegar hún loksins gerði sér grein fyrir hvað hafði gerst. Þá kvað C ákærða hafa verið sagt upp í vinnu hjá sveitarfélaginu vegna þessa máls.

Matsmaðurinn staðfesti matsgerð sína. Hann kvað brotaþola koma vel fyrir en vera dálítið sérstaka, eins og sagt er. Hún sé einlæg og komi vel fyrir en við nánari athugun komi í ljós að hún tekur hlutbundna afstöðu í samskiptum við annað fólk. Þannig lesi hún ekki á milli lína heldur tekur hlutunum eins og þeir koma fyrir. Þetta staðfesti að hún sé á einhverfurófi. Dómgreind hennar sé á svipuðum meiði í samskiptum við annað fólk og þar eigi hún í erfiðleikum með að lesa fólk. Þá kvaðst matsmaðurinn hafa fengið það staðfest hjá fólki sem er í samskiptum við brotaþola að hún væri trúgjörn. Hún hafi trúað því að ákærði myndi endurgreiða henni. Af gögnum málsins megi ráða að ákærða hafi tekist að einangra brotaþola með því að halda þessum samskiptum þeirra bara þeirra á milli. Hún hafi ekki haft mikil trúnaðarsamskipti við aðra en ákærða. Hann hafi vakið þá hugmynd hjá henni að hún væri að bjarga honum og henni hefði fundist hún vera að hjálpa honum. Brotaþoli sé ekki greindarskert en vinnsluminni hennar sé slakt. Það mætti til dæmis velta því fyrir sér hvort hún gerði sér grein fyrir þeim fjármunum sem runnu frá henni til ákærða. Hann kvað að einhverfa brotaþola hefði mun meiri áhrif á daglegt líf hennar heldur en skert vinnsluminni.

Geðlæknir sem hefur skoðað brotaþola og ritað vottorð vegna örorku hennar bar að brotaþoli væri með einhverfu og hefði hann skrifað henni lyf vegna þess. Auk einhverfunnar þjáðist hún af áfallastreituröskun. Hann kvað áfallastreituröskunina hafa gengið í bylgjum og þegar hann sá hana síðast 2016 hefði henni gengið vel enda notið félagslegs stuðnings. Einhverfan hverfi hins vegar ekki og hún valdi því að brotaþoli muni eiga í erfiðleikum með samskipti við fólk.

Geðlæknir sem hefur haft ákærða til meðferðar og ritar framangreint vottorð staðfesti það. Hann kvað ákærða vera með kvíðasjúkdóm og persónuleikaröskun sem eigi rætur sínar í erfiðum aðstæðum hans í bernsku. Þá hafi hann átt á köflum við verulegan áfengisvanda að stríða. Eftir endurhæfingu 2012 til 2013 hafi hann fengið starf en ekki alltaf verið forsjáll í fjármálum og þurft að leita aðstoðar móður sinnar. Á árunum 2016 til 2017 muni hann þó að mestu hafa verið sjálfbjarga. Hins vegar hafi ákærði unnið of mikið á tímabili og hafi það ekki haft góð áhrif á hann. Þetta hafi meðal annars valdið því að hann hafi leitað í áfengi og spilakassa og verið illa staddur.

IV

Ákærði hefur kannast við að hafa fengið þær greiðslur frá brotaþola sem í ákæru greinir og á þeim dögum sem þar eru tilgreindir. Hann kvað brotaþola hafa lánað sér þetta fé og hafi hann ætlað að endurgreiða henni, eins og rakið hefur verið. Í framburði hans kom fram að megnið af fénu hafi hann notað til að spila fjárhættuspil á netinu en eitthvað til að greiða skuldir og eins hefði hann greitt ferðakostnað til útlanda, eins og rakið var. Ákærði lýsti í framburði sínum þeirri ætlun sinni að endurgreiða brotaþola og hélt því fram að það hefði ekki verið ásetningur sinn að svíkja hana. Hins vegar hefði hann verið mjög veikur og hugmynd hans um bankalán hefði til dæmis bara verið í hausnum á honum, eins og hann orðaði það.

Hér að framan voru einnig rakin samskipti ákærða og brotaþola á Facebook á þeim tíma sem hún var að láta hann hafa peninga. Eins og þar kemur fram margbiður ákærði hana um peninga og tiltekur til hvers hann þurfi þá. Brotaþoli lætur alltaf undan en stundum þó með þeim orðum að þetta verði í síðasta skipti og ákærði lofar því. Í framburði brotaþola, sem rakinn var, kemur þetta sama fram í meginatriðum. Ákærði hafi beðið hana um lán sem átt hafi að nota til að greiða skuldir hans og annað, eins og rakið var.

Ákærða eru aðallega gefin að sök fjársvik með því að blekkja brotaþola til að lána honum fé sem hann vissi eða mátti vita að hann hefði enga möguleika á að endurgreiða. Með framburði ákærða og brotaþola, sem studdur er framangreindum samskiptum á Facebook, er sannað að ákærði fékk brotaþola til að lána sér peninga, eins og í ákæru greinir. Þessi peningalán fékk hann brotaþola til að veita sér gegn loforðum um endurgreiðslu. Á þessum tíma var ákærði reyndar í vinnu en hún gaf ekki ýkja mikið af sér. Ráðgerðir hans um endurgreiðslu til brotaþola studdust ekki við neitt annað en hugarburð hans sjálfs. Á endanum hafði brotaþoli tæmt sparireikning sinn, eins og rakið hefur verið. Brotaþoli stóð í þeirri meiningu að hún væri að aðstoða ákærða og að hann myndi endurgreiða henni. Að einhverju leyti verður þessi afstaða hennar rakin til þeirra andlegu veikinda sem hrjá hana og grein hefur verið gerð fyrir. Þá hefur verið gerð grein fyrir vottorði og framburði læknis varðandi geðheilsu ákærða.

Það er niðurstaða dómsins að ákærði hafi fengið brotaþola til að lána sér peninga með því að vekja þá hugmynd hjá henni að hann væri fær um að endurgreiða lánið frá henni þótt honum hlyti að hafa verið það ljóst að til þess hefði hann ekki bolmagn. Hvorki gáfu launatekjur hans honum tilefni til að halda það né heldur gat hann búist við lánstrausti hjá banka. Það kom líka á endanum í ljós að ákærði var ekki fær um að endurgreiða brotaþola í samræmi við það sem hann hafði lofað. Rétt er þó að taka fram að haustið 2019 greiddi hann henni 200.000 krónur í fjórum greiðslum. Samkvæmt þessu verður ákærði sakfelldur fyrir fjársvik og varðar brot hans við 248. gr. almennra hegningarlaga.

Á árunum 2000 til 2010 var ákærði dæmdur alls ellefu sinnum til fangavistar, bæði skilorðsbundinnar og óskilorðsbundinnar fyrir auðgunarbrot, skjalafals og nytjastuld, auk umferðarlagabrota. Síðast var hann dæmdur í Hæstarétti 2010 í 9 mánaða fangelsi fyrir þjófnað, nytjastuld, ölvunarakstur og að aka sviptur ökuréttindum. Eftir að ákærði framdi brotin, sem hann hefur nú verið sakfelldur fyrir, hefur hann tvisvar verið sektaður fyrir að aka sviptur ökurétti. Þá var hann dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, fyrir líkamsárás 20. desember 2016. Dómur Landsréttar í málinu gekk 1. febrúar 2019 og var ákærði þar dæmdur í tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Skilorðsdómurinn verður nú tekinn upp og dæmdur með þessu máli, sbr. 60. gr. sömu laga. Refsing ákærða verður ákveðin samkvæmt 77. gr. sömu laga og er hún hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði. Þegar ákærði framdi brotin voru liðin sjö ár frá því að hann var síðast dæmdur fyrir auðgunarbrot. Með hliðsjón af því og aðstæðum hans sem grein hefur verið gerð fyrir, þykir mega ákveða að 12 mánuðir af refsingunni skuli bundnir almennu skilorði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum verður skaðabótakrafa brotaþola tekin til greina með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Það athugast að ákærða var birt bótakrafan 10. október 2017 og skal krafan því bera dráttarvexti frá þeim degi er liðnir eru 30 dagar frá birtingardegi. Frá bótakröfunni skal draga 200.000 krónur sem ákærði hefur endurgreitt brotaþola.

Brotaþoli krefst enn fremur þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur með vöxtum eins og rakið var. Miskabótakrafa brotaþola byggir á því að ákærði hafi gerst sekur um refsiverða meingerð gagnvart henni vegna þeirra andlegu óþæginda sem hún hafi orðið fyrir af hans hálfu. Ákærði hafi misnotað traust hennar og ástand sér til hagsbóta. Brotaþoli vísar til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 máli sínu til stuðnings.

Í nefndri lagagrein segir að heimilt sé að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir fjársvik gagnvart brotaþola og brot hans talið varða við 248. gr. almennra hegningarlaga. Í ákæru er ekki lýst athæfi af hálfu ákærða gagnvart brotaþola sem lýst er í nefndri grein skaðabótalaganna. Þegar af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt að vísa miskabótakröfunni frá dómi.

Loks verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns og útlagðan kostnað hans og þóknun réttargæslumanns brotaþola eins og í dómsorði greiðir. Málsvarnarlaun og þóknun eru ákveðin með virðisaukaskatti.

A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði en fresta skal fullnustu 12 mánaða af refsingunni og skal sá hluti hennar falla niður að liðnum tveim árum frá dómsuppsögu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði A 6.140.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af kr. 100.000 frá 5. til 12. febrúar 2017, af kr. 1.100.000 frá 12. til 21. febrúar 2017, af kr. 1.250.000 frá 21. til 22. febrúar 2017, af kr. 1.240.000 frá 22. til 26. febrúar 2017, af kr. 1.290.000 frá 26. febrúar til 3. mars 2017, af kr. 1.790.000 frá 3. til 18. mars 2017, af kr. 2.040.000 frá 18. til 25. mars 2017, af kr. 2.290.000 frá 25. til 30. mars 2017, af kr. 2.790.000 frá 30. mars til 2. apríl 2017, af kr. 3.090.000 frá 2. til 3. apríl 2017, af kr. 3.340.000 frá 3. til 8. apríl 2017, af kr. 3.640.000 frá 8. til 9. apríl 2017, af kr. 3.840.000 frá 9. til 10. apríl 2017, af kr. 4.340.000 frá 10. til 11. apríl 2017, af kr. 4.940.000 frá 11. til 12. apríl 2017, af kr. 5.240.000 frá 12. til 14. apríl 2017, af kr. 5.540.000 frá 14. til 15. apríl 2017, af kr. 6.040.000 frá 15. til 18. apríl 2017, af kr. 6.110.000 frá 18. til 19. apríl 2017 og af kr. 6.140.000 frá þeim degi til 10. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 200.000 krónum.

Miskabótakröfu brotaþola er vísað frá dómi.

Ákærði greiði 2.309.067 krónur í sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 2.108.000 krónur og 50.420 krónur í útlagðan kostnað verjandans og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, 737.800 krónur.

A-kk-nf Í-kk-nf

Loks verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns og útlagðan kostnað hans og þóknun réttargæslumanns brotaþola eins og í dómsorði greiðir. Málsvarnarlaun og þóknun eru ákveðin með virðisaukaskatti.

A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði en fresta skal fullnustu 12 mánaða af refsingunni og skal sá hluti hennar falla niður að liðnum tveim árum frá dómsuppsögu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði A 6.140.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af kr. 100.000 frá 5. til 12. febrúar 2017, af kr. 1.100.000 frá 12. til 21. febrúar 2017, af kr. 1.250.000 frá 21. til 22. febrúar 2017, af kr. 1.240.000 frá 22. til 26. febrúar 2017, af kr. 1.290.000 frá 26. febrúar til 3. mars 2017, af kr. 1.790.000 frá 3. til 18. mars 2017, af kr. 2.040.000 frá 18. til 25. mars 2017, af kr. 2.290.000 frá 25. til 30. mars 2017, af kr. 2.790.000 frá 30. mars til 2. apríl 2017, af kr. 3.090.000 frá 2. til 3. apríl 2017, af kr. 3.340.000 frá 3. til 8. apríl 2017, af kr. 3.640.000 frá 8. til 9. apríl 2017, af kr. 3.840.000 frá 9. til 10. apríl 2017, af kr. 4.340.000 frá 10. til 11. apríl 2017, af kr. 4.940.000 frá 11. til 12. apríl 2017, af kr. 5.240.000 frá 12. til 14. apríl 2017, af kr. 5.540.000 frá 14. til 15. apríl 2017, af kr. 6.040.000 frá 15. til 18. apríl 2017, af kr. 6.110.000 frá 18. til 19. apríl 2017 og af kr. 6.140.000 frá þeim degi til 10. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 200.000 krónum.

Miskabótakröfu brotaþola er vísað frá dómi.

Ákærði greiði 2.309.067 krónur í sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 2.108.000 krónur og 50.420 krónur í útlagðan kostnað verjandans og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, 737.800 krónur.

A-kk-nf Í-kk-nf