E-3892/2018

Dómur

Mál þetta, sem höfðað var 14. nóvember 2018, var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 16. júní sl. Stefnendur eru Ó-kk-nf U-kk-nf J-kk-nf og O-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf, bæði til heimilis að [...], Reykjavík. Stefndi er fjármála og efnahagsráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins, Arnarhváli, Reykjavík.

Stefnendur krefjast þess aðallega að stefnda verði gert að greiða þeim sameiginlega 8.259.410 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. desember 2018 til greiðsludags, en til vara 5.968.064 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. september 2016 til 7. júní 2018, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga til greiðsludags. Til þrautavara krefjast þau að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna þess tjóns sem stefnendur urðu fyrir þegar beiðni þeirra um afmáningu veðréttinda samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009 um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði var afturkölluð 22. september 2016 á grundvelli fyrirmæla starfsmanns umboðsmanns skuldara í tölvubréfi 12. september 2016. Þau krefjast einnig málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Með úrskurði 14. mars 2019 var kröfu stefnda um frávísun málsins hafnað.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Í málinu er deilt um ætlað tjón stefnenda sem þau telja sig hafa orðið fyrir vegna þess að starfsmaður embættis umboðsmanns skuldara leiðbeindi þeim ranglega í september 2016 að afturkalla beiðni um afmáningu veðréttinda samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009 um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Einkum er deilt um hvort stefnendur hafi fullnægt skilyrðum 12. gr. laganna um greiðslugetu þannig að nægilega liggi fyrir að beiðni þeirra um afmáningu hefði verið samþykkt ef mistök starfsmannsins hefðu ekki komið til. Að öðru leyti eru atvik málsins ágreiningslaus.

Stefnendur fengu samþykktan samning um greiðsluaðlögun sem tók gildi 11. júlí 2014, sbr. 17. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Í samningi þessum var meðal annars kveðið á um ráðstöfun og eftirgjöf krafna. Samkvæmt samningnum áttu stefnendur að greiða af þeim veðkröfum sem stóðu innan matsverðs fasteignar þeirra á greiðsluaðlögunartímabilinu, en innan matsverðsins rúmuðust veðkröfur Íbúðalánasjóðs á 1. til 5. veðrétti og lítill hluti veðkröfu sjóðsins á 6. veðrétti. Veðkröfur sem voru utan matsverðs eignarinnar á tímabili greiðsluaðlögunar voru annars vegar eftirstöðvar veðkröfu Íbúðalánasjóðs á 6. veðrétti og svo veðkrafa Lánasjóðs íslenskra námsmanna á 7. veðrétti. Í samningnum var því næst kveðið á um að í lok greiðsluaðlögunartímabils myndu allar samningskröfur verða felldar niður í heild sinni. Þá sagði í samningnum: „Þegar minna en þrír mánuðir eru til loka tímabils greiðsluaðlögunar en áður en það er á enda getur skuldari leitað eftir því að veðbönd verði máð af fasteign eftir reglum 12. gr. laga nr. 50/2009, enda sé fullnægt öllum almennum skilyrðum fyrir þeirri aðgerð samkvæmt þeim lögum. Hlutaðeigandi kröfuhafar eru samþykkir að veðkröfur sem verða afmáðar á grundvelli ákvæðisins og fá þannig stöðu samningskrafna, verði felldar niður að fullu (100%) í samræmi við aðrar samningskröfur. Kröfuhafar falla frá rétti sínum um að gera tilboð um að leysa til sín eignina, skv. 4. mgr. 12. gr. laga nr. 50/2009.“

Greiðsluaðlögunartímabil stefnenda varði í 24 mánuði frá því að samningurinn tók gildi, eða til og með 11. júlí 2016. Íslandsbanki, sem sá um miðlun greiðslna samkvæmt samningnum, staðfesti 12. ágúst 2016 að allar greiðslur samningsins væru greiddar. Hinn 25. júlí 2016 lögðu stefnendur fram beiðni um að veðréttindi yrðu afmáð af fasteign þeirra samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009. Embætti umboðsmanns skuldara sá um að áframsenda beiðnina til sýslumanns, auk þess sem embættinu var veitt umboð til þess að vinna og framsenda greiðslumat ásamt nauðsynlegum fylgiskjölum þangað. Beiðninni var beint til embættis sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu og var veittur frestur til 12. september 2016 til að leggja fram greiðslumat ásamt fylgiskjölum. Í því skyni öfluðu stefnendur verðmats tveggja löggiltra fasteignasala en verðmat eignar stefnenda samkvæmt meðaltali verðmata nam 26.650.000 krónum. Við vinnslu starfsmanns umboðsmanns skuldara, sem sinnti máli stefnenda, á greiðslumati fyrir stefnendur kallaði starfsmaðurinn eftir upplýsingum um stöðu áhvílandi lána stefnenda við lok samnings um greiðsluaðlögun, m.a. frá Íbúðalánasjóði.

Í tölvubréfi frá Íbúðalánasjóði til umboðsmanns skuldara 22. ágúst 2016, þar sem umbeðnar upplýsingar um stöðu áhvílandi lána voru veittar, var misræmi. Mismunandi upphæðir voru tilgreindar annars vegar í tölvupóstinum sjálfum og hins vegar í viðhengi sem fylgdi tölvupóstinum. Í tölvupóstinum sjálfum var staða tiltekins láns sögð 1.522.832 krónur en í viðhenginu var staða lánsins skráð 9.696.269 krónur. Varð þetta til þess að starfsmaður umboðsmanns skuldara hélt að fasteign stefnenda væri ekki yfirveðsett og sendi stefnendum tölvubréf 12. september 2016, þar sem þeim var tilkynnt að áhvílandi veðskuldir væru lægri en meðaltal verðmats fasteignarinnar. Í lok tölvubréfsins sagði orðrétt: „Þið uppfyllið því ekki skilyrði afmáningar þar sem fasteignin er ekki yfirveðsett. Í viðhengi eru afturköllunareyðublöð og upplýsingar um stöðu áhvílandi lána. Vinsamlegast fyllið út afturköllunareyðublöðin og komið frumritunum til okkar við fyrsta mögulega tækifæri.“

Meðfylgjandi tölvubréfinu var afturköllunareyðublað þess efnis að beiðni um afmáningu samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009 væri afturkölluð og embætti umboðsmanns skuldara væri veitt heimild til þess að framsenda afturköllunina til embættis sýslumanns. Stefnendur undirrituðu umrætt eyðublað 22. september 2016. Í framhaldinu sendi umboðsmaður skuldara afturköllunina til embættis sýslumanns.

Hinn 28. ágúst 2017 barst stefnanda Ó-kk-þgf áminning þess efnis að skuld hans við Lánasjóð íslenskra námsmanna væri til innheimtu. Segir í stefnu að þetta hafi komið honum í opna skjöldu, en stefnendur höfðu, í samræmi við greiðsluaðlögunarsamning sinn, ekki greitt af kröfu sjóðsins og kveðjast hafa staðið í þeirri trú að krafan hefði fallið niður við lok hans. Í framhaldi af þessu hafði stefnandinn samband við starfsmann umboðsmanns skuldara og kom þá í ljós að mistök höfðu átt sér stað við meðferð máls stefnenda. Stefnendur óskuðu þá meðal annars eftir því að embætti umboðsmanns skuldara tæki mál þeirra upp að nýju með beiðni en þeirri beiðni var hafnað 16. nóvember 2017 með vísan til þess að embættið hefði ekki verið ákvörðunarstjórnvald í málinu. Sýslumaður hafnaði sambærilegu erindi stefnenda 4. desember 2017 með vísan til þess að lagaheimild skorti til endurupptöku. Stefnendur leituðu til umboðsmanns Alþingis sem svaraði erindi stefnenda með bréfi 29. janúar 2018 þar sem sagði meðal annars að fyrir lægi að umboðsmaður skuldara teldi að mistök hefðu orðið af hálfu embættisins í máli stefnenda. Annars vegar hefðu rangar upplýsingar verið lagðar til grundvallar og hins vegar hefði embættið harmað það afdráttarlausa orðalag sem starfsmaður embættisins notaði þegar starfsmaðurinn beindi því til stefnenda að afturkalla beiðni sína. Umboðsmaður tók hins vegar ekki afstöðu til skaðabótaskyldu íslenska ríkisins, með vísan til ákvæðis cliðar 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997 um umboðsmann Alþingis, þar sem það væri verkefni dómstóla.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi Ó-kk-nf U-kk-nf aðilaskýrslu. Þá kom fyrir dóminn nafngreindur fulltrúi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu og löggiltur fasteignasali.

Helstu málsástæður og lagarök stefnenda

Stefnendur byggja á því að sú athöfn embættis umboðsmanns skuldara að senda stefnendum tölvubréf, þar sem þeim var tilkynnt að þau uppfylltu ekki skilyrði afmáningar og þeim sagt að afturkalla beiðni um afmáningu, hafi annaðhvort verið stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða þáttur í meðferð stjórnsýslumáls sem hafi átt að leiða til slíkrar ákvörðunar. Um meðferð málsins hafi þar af leiðandi gilt málsmeðferðarreglur laga nr. 37/1993 sem og óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins. Byggja stefnendur á því að ákvörðunina hafi skort lagastoð, hún hafi verið tekin af röngu stjórnvaldi, ófullnægjandi rannsókn hafi valdið því að ákvörðunin var efnislega röng, og rangar og ófullnægjandi leiðbeiningar orðið þess valdandi að málinu var ekki beint í réttan farveg. Einkum er vísað til þess að starfsmaður umboðsmanns skuldara hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. laga nr. 37/1993 með því að hafa ekki skoðað viðhengi með tölvubréfi við vinnslu greiðslumats fyrir stefnendur og einnig brotið gegn leiðbeiningarskyldu samkvæmt 7. gr. laganna. Telja stefnendur þetta óumdeilt með vísan til yfirlýsinga umboðsmanns skuldara en í þessu sambandi er einnig vísað til afstöðu umboðsmanns Alþingis.

Stefnendur byggja á því að framangreindir efnis og formannmarkar, hvort sem litið er á þá saman eða sinn í hvoru lagi, leiði til þess að málsmeðferð og ákvörðun máls þeirra hafi verið haldin verulegum annmarka og sé því ógildanleg. Stefnendur byggja á því að þeim hafi verið valdið tjóni, sem stefndi beri ábyrgð á á grundvelli almennu sakarreglunnar sem og hinni ólögfestu reglu um vinnuveitandaábyrgð. Þegar hafi verið gerð grein fyrir þeim brotum á reglum stjórnsýsluréttarins sem áttu sér stað við meðferð og ákvörðun máls stefnenda af hálfu umboðsmanns skuldara. Með vísan til þeirra málsástæðna sé skilyrði sakarreglunnar um saknæmi og ólögmæti fullnægt.

Að því er varðar orsakatengsl og sennilega afleiðingu er vísað til þess að stefnendur hafi uppfyllt skilyrði þess að veðréttindi yrðu afmáð af fasteign þeirra samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009. Samkvæmt meðaltali verðmata tveggja löggiltra fasteignasala hafi fasteign stefnenda verið metin á 26.650.000 krónur. Fjárhæð sú sem hafi verið umfram þá upphæð, þ.e. 5.968.064 kr. miðað við rétta stöðu lána þeirra, hafi því átt að falla niður. Þar sem beiðni stefnenda hafi hins vegar verið afturkölluð á grundvelli fyrirmæla frá starfsmanni umboðsmanns skuldara stóð skuld þessi í nóvember 2018 í 8.259.410 krónum. Í öllu falli byggja stefnendur á því að þau verði ekki látin bera hallann af því að ekki sé hægt að staðreyna hvort beiðni þeirra um afmáningu veðréttinda hefði verið tekin til greina hefðu fyrrnefndir annmarkar á málsmeðferð ekki komið til. Sýnt hafi verið fram á að málsmeðferð embættis umboðsmanns skuldara hafi verið ólögmæt. Allan vafa beri að túlka stefnendum í hag með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið.

Við mat á ætlaðri eigin sök stefnenda verði að hafa í huga stöðu þeirra gagnvart umboðsmanni skuldara sem sé ríkisstofnun með það lögfesta hlutverk að gæta hagsmuna einstaklinga sem eru í verulegum greiðsluerfiðleikum og veita þeim aðstoð þegar við á. Stefnendur, sem voru í verulegum greiðsluerfiðleikum, hafi leitað til umboðsmanns skuldara á árinu 2011, borið fullt traust til embættisins og farið eftir þeim fyrirmælum og ráðleggingum sem þau fengu frá starfsmönnum þess.

Með hliðsjón af úrlausn málsins er ekki ástæða til að rekja sérstaklega tölulega útlistun stefnenda eða rök þeirra fyrir varakröfum.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Varnir stefnda byggjast á því að ósannað sé að bótaskilyrði almennra skaðabótareglna um fjártjón og orsakasamband séu fyrir hendi. Óumdeilt sé að starfsmanni umboðsmanns skuldara hafi orðið á mistök, annars vegar við meðferð á upplýsingum um eftirstöðvar lána frá Íbúðalánasjóði og hins vegar þegar hann leiðbeindi stefnendum um afturköllun umsóknar. Stefndi byggir sýknukröfu sína hins vegar á því að ósannað sé að stefnendur hafi orðið fyrir tjóni, hver fjárhæð þess sé ef því er til að dreifa og eins að ósannað sé að meint tjón stefnenda sé að rekja til mistaka starfsmanna stefnda.

Stefndi vísar til þess að í 12. gr. laga nr. 50/2009 sé kveðið á um hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til að til álita komi að fella kröfur niður. Sönnunarbyrðin um að stefnendur hafi uppfyllt skilyrði 12. gr. laga nr. 50/2009 liggi hjá þeim. Stefndi vísar í þessu sambandi til gagna málsins um greiðslugetu stefnenda. Í greiðsluaðlögunarsamningi komi fram að afborganir af lánum stefnenda, innan matsverðs fasteignarinnar, nemi 141.578 krónum á mánuði, en á sama tíma hafi greiðslugeta stefnenda verið 102.954 krónur og umsjónarmaður talið ljóst að hún dygði ekki til að greiða af veðkröfum. Mánaðarlegar afborganir þessara sömu lána í júlí 2016 hafi numið samtals 134.735 krónum. Af stefnu verði ekki ráðið að aðstæður stefnenda, hvað tekjur varðar, hafi breyst á gildistíma greiðsluaðlögunarsamningsins, á árunum 2014 til 2016. Þegar tekið sé tillit til áætlaðs mánaðarlegs framfærslukostnaðar stefnenda í júlí 2016 samkvæmt viðmiðum umboðsmanns skuldara blasi við að stefnendur hafi ekki uppfyllt það skilyrði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 50/2009 að geta staðið í fullum skilum með þær veðskuldir sem áfram áttu að standa á eigninni. Ekkert tjón sé þar af leiðandi í orsakasambandi við mistök starfsmanns umboðsmanns skuldara sem þannig skipti máli í því samhengi.

Stefndi reifar einnig sjónarmið um þróun verðmætis fasteigna í hverfi stefnenda samkvæmt upplýsingum Þjóðskrár Íslands og vísar til þess að sé miðað við fermetraverð samkvæmt þessum gögnum hafi verðmæti fasteignar stefnenda verið 8,3 milljónum meira en samkvæmt þeim mötum sem þau öfluðu. Þá sé ekki heldur unnt að útiloka að andmæli hefðu komið frá veðhöfum eignarinnar hvað verðmatið áhrærði, sbr. 4. mgr. 12. gr. laga nr. 50/2009. Það séu stefnendur sem beri sönnunarbyrðina fyrir því að fasteignin hafi ekki verið meira virði en 26.650.000 króna árið 2016.

Sýknukrafa stefnda er einnig byggð á því að meint tjón stefnenda sé alfarið að rekja til eigin sakar þeirra. Stefnendum hafi ekki átt að dyljast raunverulegar áhvílandi veðskuldir á fasteigninni með hliðsjón af öllum atvikum málsins. Þá hafi öll gagnaöflun verið á þeirra ábyrgð. Í því sambandi er vísað til þess að 10 dagar liðu frá því að stefnendum var kynnt niðurstaða starfsmanns umboðsmanns þar til stefnendur afturkölluðu umsókn sína. Þá taki stjórnsýslulög nr. 37/1993 ekki til umboðsmennsku umboðsmanns skuldara fyrir stefnendur, enda sé hér um að ræða samband einkaréttarlegs eðlis.

Vaxtakröfum stefnenda er öllum mótmælt sem órökstuddum og ósönnuðum. Af stefnu verði ekki annað ráðið en að skuld stefnandans Ó-kk-ef við Lánasjóð íslenskra námsmanna hafi verið í vanskilum frá 15. maí 2008 og verið ógreidd 7. nóvember 2018 eða viku áður en mál þetta var höfðað. Vaxtakröfur stefnenda njóti ekki lögverndar og beri því að sýkna stefnda alfarið af þeim. Málsástæðu stefnenda á þá leið að þau hafi staðið í þeirri trú að krafan hefði fallið niður við lok greiðsluaðlögunarsamningsins er mótmælt. Stefnendum hafi hlotið að vera ljóst að þeim bæri að standa skil á öllum áhvílandi verðskuldum, þar á meðal skuldinni við Lánasjóð íslenskra námsmanna, eftir að þau höfðu afturkallað beiðni sína um afmáningu. Hafi þau þar af leiðandi ekki sinnt skyldu sinni til að takmarka tjón sitt.

Niðurstaða

Í máli þessu verður að leggja til grundvallar að starfsmanni embættis umboðsmanns skuldara hafi orðið á mistök við meðferð greiðsluaðlögunarmáls stefnenda í september 2016, annars vegar við meðferð á upplýsingum um eftirstöðvar láns frá Íbúðalánasjóði, en hins vegar þegar starfsmaðurinn leiðbeindi stefnendum með afdráttarlausum orðalagi að afturkalla beiðni sína til sýslumanns um að veðréttindi yrðu afmáð af fasteign þeirra samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009 um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaverðkrafna á íbúðarhúsnæði.

Umboðsmaður skuldara er ríkisstofnun sem starfar á grundvelli sérstakra laga nr. 100/2010 og grundvallaðist sú þjónusta sem stofnunin veitti stefnendum í umrætt sinn á þeim lögum. Fellur stofnunin þar af leiðandi undir stjórnsýslu ríkisins, sbr. 1. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þótt stofnunin hafi í umrætt sinn ekki farið með vald til að taka ákvörðun um rétt eða skyldu stefnanda, sbr. 2. mgr. laganna, var hér engu að síður um að ræða aðkomu stofnunarinnar að meðferð stjórnsýslumáls sem um giltu málsmeðferðarreglur laganna og í öllu falli óskráðar reglur stjórnsýsluréttar um vandaða stjórnsýsluhætti. Verður þar af leiðandi að leggja til grundvallar að í téðum mistökum starfsmannsins hafi falist brot gegn meginreglum 7. og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem metin verði starfsmanninum til sakar og stefndi beri ábyrgð á samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar. Í ljósi stöðu stefnenda og lögákveðins hlutverks embættis umboðsmanns skuldara samkvæmt lögum nr. 100/2010 verður þeim fyrrnefndu ekki gefið að sök að hafa ekki upp á eigin spýtur leiðrétt mistök starfsmannsins og komið málinu í réttan farveg. Verður stefndi því hvorki sýknaður né krafa stefnenda lækkuð með vísan til eigin sakar.

Óumdeilt er að áðurgreind mistök starfsmannsins urðu til þess að stefnendur drógu fyrrgreinda beiðni sína til baka. Kom beiðnin því aldrei til úrlausnar sýslumanns, sem var nauðsynlegt skilyrði þess að fallist yrði á hana með þeim réttaráhrifum að veðskuldir stefnenda umfram verðmæti fasteignar þeirra yrðu afmáðar og felldar niður samkvæmt nánari ákvæðum greiðsluaðlögunarsamningsins 10. júlí 2014. Með hliðsjón af lögákveðnu hlutverki umboðsmanns skuldara samkvæmt 1. gr. laga nr. 100/2010, svo og sérstöku hlutverki hans við samninga um greiðsluaðlögun samkvæmt þeim lögum og lögum nr. 50/2009, telur dómurinn einnig hafið yfir vafa að fyrirsjáanleg afleiðing af téðum mistökum var afturköllun beiðni stefnenda, svo sem raunin varð og áður er lýst. Stendur því eftir sú málsástæða stefnda að stefnendur hafi ekki fært sönnur fyrir tjóni sínu þar sem ekki liggi fyrir að fyrrgreind beiðni þeirra hefði verið samþykkt af sýslumanni þótt rétt hefði verið staðið að meðferð málsins hjá umboðsmanni skuldara og beiðnin ekki ranglega afturkölluð.

Ekki er um það deilt að stefnendur voru í skilum í lok tímabils greiðsluaðlögunarsamningsins. Í málinu liggja fyrir tvö möt löggiltra fasteignasala á verðmæti fasteignar stefnenda sem þau öfluðu vegna umræddrar beiðni sinnar um afmáningu veðskulda. Nemur annað matið 26.500.000 krónum en hitt 26.800.000 krónum. Hefur stefndi engin viðhlítandi gögn lagt fram sem hnekkja áætluðu verðmæti eignarinnar samkvæmt þessum gögnum sem verða þar af leiðandi lögð til grundvallar með vísan til 4. mgr. 12. gr. laga nr. 50/2009 og almennra reglna réttarfars um sönnun. Liggur samkvæmt þessu nægilega fyrir að áhvílandi veðskuldir á fasteign stefnenda námu hærri fjárhæð en svaraði til söluverðs hennar, svo sem málatilbúnaður stefnenda gerir ráð fyrir.

Þótt í lögum nr. 50/2009 sé að finna reglur um útreikning á greiðslugetu skuldara verður ekki fram hjá því horft að úrlausn um þetta efni er að ákveðnu marki háð mati hlutaðeigandi stjórnvalds, þ.e. sýslumanns. Í þessu sambandi athugast að áðurgreind beiðni stefnenda um afmáningu veðskulda ber með sér að með henni hafi ekki einungis átt að fylgja staðgreiðsluyfirlit eða launaseðlar heldur einnig endurrit síðustu þriggja skattframtala umsækjenda. Verður ekki önnur ályktun dregin af þessu, svo og orðalagi 12. gr. laga nr. 50/2009, en að sýslumanni hefði verið heimilt að miða við lengra tímabil en síðastliðna þrjá mánuði með það að markmiði að slá fastri, eftir því sem kostur var, raunverulegri greiðslugetu stefnenda.

Samkvæmt framangreindu geta tekjur stefnenda í maí, júlí og ágúst 2016 ekki ráðið úrslitum um það hvort þau hefðu fullnægt skilyrðum samkvæmt 12. gr. laga nr. 50/2009. Svo sem áður greinir var eina ástæða þess að umsókn stefnenda var dregin til baka sú ranga ályktun starfsmanns umboðsmanns skuldara að áhvílandi veðskuldir á fasteign stefnenda væru lægri en verðmæti eignarinnar. Var því ekki um það að ræða á því stigi málsins að dregið væri í efa að fullnægt væri öðrum skilyrðum 12. gr. laga nr. 50/2009 til afmáningar áhvílandi veðskulda, svo sem vegna greiðslugetu stefnenda með tilliti til afborgana. Gegn mótmælum stefnenda er einnig of seint fram komin sú málsástæða stefnda að umsókn um afmáningu áhvílandi veðskulda hafi borist of seint og verður henni hafnað þegar af þeirri ástæðu.

Við munnlegan flutning málsins reifuðu lögmenn aðila ýmsa útreikninga á tekjum stefnanda, einkum stefnandans O-kvk-ef, með hliðsjón af kröfu 12. gr. laga nr. 50/2009 um að skuldari sýni fram á að hann geti staðið í fullum skilum með þær veðskuldir sem áfram eiga að hvíla á fasteigninni. Að mati dómsins benda þessir útreikningar, svo og atvik málsins að öðru leyti, til þess að stefnendur hafi átt fyllilega raunhæfa möguleika á því að umsókn þeirra um afmáningu áhvílandi veðskulda yrði samþykkt ef ekki hefðu komið til áðurlýst mistök starfsmanns umboðsmanns skuldara. Við þessar aðstæður telur dómurinn að stefndi verði að bera hallann af þeim vafa sem óhjákvæmilega er uppi um hver endanleg niðurstaða málsins hefði orðið hjá sýslumanni. Á sama niðurstaða við um þá málsástæðu stefnda að veðhafar kynnu að hafa mótmælt afmáningu veðskulda. Samkvæmt þessu ber stefndi skaðabótaábyrgð á umræddu tjóni stefnenda.

Samkvæmt almennum reglum ber að leggja til grundvallar að tjón stefnenda hafi orðið við það tímamark þegar með réttu má ætla að skuld stefnenda við Lánasjóð íslenskra námsmanna hefði fallið niður, þ.e. í lok september 2016. Hjá því verður þó ekki litið að með því að ekki var greitt af láninu bar það dráttarvexti og nam fjárhæð lánsins stefnufjárhæð miðað við 7. nóvember 2018 þegar fyrir liggur stefnendur voru fyrst krafin um greiðslu skuldarinnar að afloknu greiðsluaðlögunartímabili. Verður við þessar aðstæður að leggja til grundvallar að heildartjón stefnenda nemi stefnufjárhæð, en eins og atvikum málsins er háttað verður stefnendum ekki gefið að sök að hafa ekki gripið til sérstakra ráðstafana fyrir þetta tímamark til að takmarka tjón sitt.

Samkvæmt framangreindu verður fallist á kröfu stefnenda eins og hún er fram sett, þ.á m. dráttarvaxtakröfu þeirra sem miðast við mánuð eftir höfðun máls þessa.

Stefnendur njóta gjafsóknar samkvæmt leyfi útgefnu 27. nóvember 2018 og greiðist gjafsóknarkostnaður þeirra, þ.m.t. þóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Á-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 3.699.883 krónur að teknu tilliti til tímaskýrslu og umfangs málsins, úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Með hliðsjón gjafsókn og af aðild málsins til varnar verður málskostnaður ekki dæmdur.

Af hálfu stefnenda flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu flutti málið S-kvk-nf J-kvk-nf lögmaður.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnendum, Ó-kk-þgf U-kk-þgf J-kk-þgf og O-kvk-þgf E-kvk-þgf S-kvk-þgf, sameiginlega 8.259.410 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. desember 2018 til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnenda, þ.m.t. þóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Á-kk-ef, að fjárhæð 3.699.883 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kk-nf M-kk-nf

Samkvæmt framangreindu verður fallist á kröfu stefnenda eins og hún er fram sett, þ.á m. dráttarvaxtakröfu þeirra sem miðast við mánuð eftir höfðun máls þessa.

Stefnendur njóta gjafsóknar samkvæmt leyfi útgefnu 27. nóvember 2018 og greiðist gjafsóknarkostnaður þeirra, þ.m.t. þóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Á-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 3.699.883 krónur að teknu tilliti til tímaskýrslu og umfangs málsins, úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Með hliðsjón gjafsókn og af aðild málsins til varnar verður málskostnaður ekki dæmdur.

Af hálfu stefnenda flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu flutti málið S-kvk-nf J-kvk-nf lögmaður.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnendum, Ó-kk-þgf U-kk-þgf J-kk-þgf og O-kvk-þgf E-kvk-þgf S-kvk-þgf, sameiginlega 8.259.410 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. desember 2018 til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnenda, þ.m.t. þóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef Á-kk-ef, að fjárhæð 3.699.883 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kk-nf M-kk-nf