E-315/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 5. september síðastliðinn, var höfðað 16. janúar 2012, af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, á hendur Vaði fasteignafélagi ehf., Suðurhellu 6, Hafnarfirði, til greiðslu skuldar. Fyrirsvarsmaður stefnda er H-kk-nf S-kk-nf, Langeyrarvegi 12, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 75.194.867 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af 75.194.867 krónum frá 1. júní 2010 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Til vara krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði lækkuð verulega.

Stefndi krefst þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Í greinargerð krafðist stefndi þess að málinu yrði vísað frá dómi. Á dómþingi 1. febrúar síðastliðinn féll stefndi frá frávísunarkröfu sinni.

Í sama þinghaldi óskaði stefndi eftir frekari fresti til gagnaöflunar. Lögmaður stefnanda mótmælti þeirri kröfu. Með úrskurði 1. mars síðastliðinn var kröfu stefnda um frekari frest hafnað og ákveðið að aðalmeðferð málsins skyldi fara fram 5. september 2013.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Skuldin sem deilt er um í þessu máli er samkvæmt skuldabréfi útgefnu af stefnda til stefnanda 28. janúar 2010. Skuldabréfið var upphaflega að fjárhæð 73.000.000 króna og átti að endurgreiða það með einni afborgun hinn 1. júní 2010. Einnig átti að greiða af láninu vexti sem skyldu vera 8,25% Reibor-vextir auk 1% vaxtaálags, samtals 9,25%. Vexti átti að greiða eftir á, á sama gjalddaga og afborgun.

Samkvæmt skilmálum bréfsins er heimilt að gjaldfella alla skuldina við vanskil og ber þá að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Samkvæmt 12. gr. skilmála skuldabréfsins má reka mál út af skuldinni fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. 17. kafla laga nr. 91/1991.

Stefndi beinir málatilbúnaði sínum að því að sýna fram á óréttmæta framkvæmd við lánasamning vegna framkvæmdaláns sem hann tók hjá Glitni banka hf. í desember 2007. Lýsir hann því í greinargerð sinni að skuldabréfið, sem er grundvöllur máls þessa, hafi átt að vera tímabundin ráðstöfun til lækkunar á vaxtakostnaði stefnda meðan stefnandi ynni að frekari fjármögnun fyrir stefnda. Telur stefndi því að honum beri ekki að endurgreiða skuldina samkvæmt skuldabréfinu, að minnsta kosti ekki að fullu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður stefnda ekki hafa staðið við greiðslu á gjalddaga lánsins 1. júní 2010. Þann dag hafi höfuðstóll lánsins verið 73.000.000 króna og áfallnir vextir 2.194.867 krónur, samtals 75.194.867 krónur sem sé stefnufjárhæð málsins. Stefnda hafi verið sent innheimtubréf 7. júní 2011.

Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefnandi byggi kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Mál þetta sé höfðað sem skuldabréfamál, samkvæmt c-lið 117. gr. XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísi stefnandi til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveðst hafa skrifað undir lánasamning um framkvæmdafjármögnun hjá Glitni banka hf. í desember 2007, vegna byggingar atvinnuhúsnæðis að Miðhellu 2 í Hafnarfirði. Lánsfjármögnun sem lofað hafi verið samkvæmt undirrituðum samningi um framkvæmdalán milli aðila, dags. 14. desember 2007, hafi numið 110.000.000 króna. Í aðdraganda hruns og við veikingu krónunnar hafi ekki verið hægt að draga meira á lánasamning þennan en 87.825.636 krónur þar sem stefnandi hafi tengt útborganir lánsins við erlendar myntir, japönsk jen og svissneska franka.

Lánasamningurinn hafi verið framlengdur í þrígang, fyrst 21. janúar 2009, síðan 16. júlí 2009 og að lokum 28. janúar 2010. Stefndi hafi greitt vexti af samningnum 1. mars 2008, 1. júní 2008, 1. september 2008, 1. desember 2008, 1. mars 2009, 1. júní 2009 og 1. september 2009. Vaxtagreiðslur þessar hafi að hluta verið greiddar af stefnda en hluta þeirra hafi stefnandi lánað með því að hækka yfirdráttarheimild á tékkareikningi stefnda nr. 0545-26-5106. Fyrirsvarsmaður, fyrir hönd stefnda, hafi ítrekað lýst yfir áhyggjum sínum af háum fjármagnskostnaði af heimildinni við útibússtjóra stefnanda og óskað eftir því við hann, fyrir hönd stefnanda, að framkvæmdafjármögnunin yrði færð yfir á langtímafjármögnun eins og lofað hefði verið og til hefði staðið. Verulegur dráttur hafi verið á þeirri vinnu frá hendi stefnanda og hafi hann skýrt þann drátt með því að ekki lægi fyrir hvernig tekið yrði á stökkbreyttum höfuðstól lánasamningsins frá 14. desember 2007. Hann hafi þá verið sagður standa í um 210 milljónum króna, þrátt fyrir að stefnandi hafi aðeins millifært 87.381.545 krónur, inn á reikning stefnda nr. 0545-26-5106. Það hafi því verið að tillögu útibússtjóra og viðskiptastjóra að yfirdráttarheimildin hafi verið færð á skuldabréf. Skuldabréfið hafi aðeins átt að vera tímabundin ráðstöfun til lækkunar vaxtakostnaðar á meðan stefnandi ynni að því að fjármögnun stefnanda, vegna framkvæmdar stefnda að Miðhellu 2, yrði færð yfir í langtímalán með veði í Miðhellu 2, þar með talið umrætt skuldabréf. Þeirri vinnu hafi stefnandi enn ekki lokið. Af þeim sökum hafni stefndi því með öllu að vera í vanskilum við stefnanda vegna umrædds skuldabréfs frá 28. janúar 2010, enda sé það afleidd krafa af lánasamningi frá 14. desember 2007.

Þrátt fyrir lög Alþingis frá því í desember 2010 um ólögmæti lána tengdum erlendum myntum, og síðar dómum í sams konar málum, hafi stefnandi enn ekki leiðrétt kröfur sínar gagnvart stefnda, þar með talið umrætt skuldabréf. Skuldabréfið sé að hluta fjármögnun mismunar á lánsloforði lánasamnings frá 14. desember 2007 og þeirrar fjárhæðar sem stefnandi hafi greitt inn á reikning stefnda annars vegar og hins vegar að hluta vaxtakostnaður vegna sama lánasamnings sem hljóti að teljast ólöglegur vegna forms og fyrirkomulags útborgana og vaxtagreiðslna.

Stefndi hafi ítrekað óskað eftir leiðréttingu lánasamnings frá 14. desember 2007, sem sé ástæða umrædds skuldabréfs, án nokkurs árangurs. Stefnandi hafi í einu og öllu reynt að halda því fram að lánasamningurinn frá 14. desember 2007 væri löglegur sem stefndi kveðst hafna með öllu. Verði niðurstaðan hins vegar sú að stefnandi fái staðfestingu á að útborgunarbeiðni á grundvelli lánasamnings gangi lengra en sjálfur lánasamningurinn, og sé í raun staðfesting á löglegri lánveitingu í erlendri mynt, kveðst stefndi lýsa sig óbundinn af þeim skjölum þar sem tvo menn úr stjórn þurfi til að skuldbinda félagið, sbr. samþykktir stefnda sem dagsettar séu 11. maí 2007.

Verði stefndi talinn eiga að greiða umrædda kröfu telji hann að lækka beri kröfuna verulega þar sem stór hluti hennar hafi verið til kominn vegna vaxtakostnaðar af ólögmætum lánasamningi, dags. 14. desember 2007. Því geri stefndi þá kröfu að ofgreiddir vextir verði endurgreiddir, en við veikingu krónunnar hafi vaxtakostnaður lánasamningsins tvöfaldast við skuldfærslu á tékkareikning félagsins 0545-26-5106 og með hækkun höfuðstóls kröfunnar í erlendri mynt og íslenskum krónum. Einnig krefjist hann þess að allur sá kostnaður, þar með taldir vextir, dráttarvextir og vanskilakostnaður, sem fallið hafi á félagið frá desember 2010 vegna umrædds lánasamnings, dags 14. desember 2007 og skuldabréfsins, verði færðir til lækkunar kröfu stefnanda. Kostnaður þessi hafi verið með öllu tilefnislaus og aðeins fallið á stefnda vegna slælegra viðbragða stefnanda við lögum Alþingis frá því í desember 2010, dómum Hæstaréttar um ólögmætar gengistengingar og loforði stefnanda við stefnda um að framkvæmdafjármögnun vegna Miðhellu 2 yrði færð sem langtímalán á eignina.

Um lagarök vísi stefndi til 2. mgr. 16. gr., 1. mgr. 26. gr., e- og g-liða 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til stuðnings sýknu- og lækkunarkröfu sinni í málinu vísi stefndi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir loforða og samninga. Auk þess vísi hann til breytinga á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því í desember 2010 sem kveði á um endurútreikning lána með ólögmætri gengistryggingu. Jafnframt vísi hann til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi málskostnað vísi stefndi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Stefnandi byggir kröfu sína um greiðsluskyldu stefnda á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Heimilt sé, samkvæmt skilmálum skuldabréfs þess sem deilt er um, að gjaldfella alla skuldina við vanskil. Stefndi hafi ekki staðið við endurgreiðslu lánsins þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi stefnanda verið nauðsynlegt að höfða þetta mál.

Mál þetta er höfðað samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991. Samkvæmt c-lið 117. gr. falla skuldabréfamál undir ákvæði kaflans, en til þeirra teljast mál til greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfi, enda sé skráður samningur í texta þess um að mál samkvæmt því verði rekið eftir ákvæðum kaflans. Í 12. gr. skilmála skuldabréfsins kemur fram að mál út af skuldinni megi reka fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991.

Í 1. mgr. 118. gr. laganna er svo talið upp hvaða varnir stefndi geti haft uppi um efni máls, en þær eru að mál sé höfðað af röngum aðila eða því sé ranglega beint að stefnda, að aðila hafi skort hæfi að lögum til að taka á sig skuldbindinguna eða að undirskrift á skjali sé fölsuð eða efni skjals sé falsað. Í 3. mgr. segir síðan að í skuldabréfamálum megi stefndi einnig koma að vörnum ef hann á ekki að sanna þær staðhæfingar sem varnirnar byggjast á eða unnt er að sanna staðhæfingarnar með skjölum sem hann leggur þegar fram. Loks kemur fram í 4. mgr. að hafa megi uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar eða sjálfstæðs dóms í máli samkvæmt ákvæðum kaflans ef gagnkrafan er sams konar og aðalkrafan. Það er því ljóst að einungis takmarkaðar varnir komast að í málum sem rekin eru á grundvelli 17. kafla laganna.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að umrætt skuldabréf frá 28. janúar 2010 hafi einungis átt að vera tímabundin ráðstöfun til lækkunar á vaxtakostnaði á meðan stefnandi ynni að frekari fjármögnun fyrir stefnda. Að auki byggir stefndi á því að skuldabréfið sé hluti af lánasamningi frá 14. desember 2007. Sá samningur sé í íslenskum krónum tengdum við erlenda gjaldmiðla og því sé um ólögmæta gengistryggingu að ræða. Stefnandi gaf stefnda yfirlýsingu, í bréfi frá 11. febrúar 2013, um að lánasamningurinn frá 2007 hefði verið ólögmætur og að hann yrði endurreiknaður á grundvelli dóma Hæstaréttar frá 18. október 2012 og 16. febrúar 2013. Ljóst er að stefndi hefur aldrei greitt af þessu ólögmæta láni nema vexti sem stefnandi lánaði honum fyrir að mestu eða öllu leyti og er það lán hluti skuldarinnar sem mál þetta er höfðað út af.

Þegar litið er til 17. kafla laga nr. 91/1991 og þeirra varna sem komast að í slíkum málum er ljóst að stefndi getur ekki beitt fyrir sig þeim vörnum að skuldabréfið sé hluti af langtímafjármögnun stefnda hjá stefnanda. Ólögmæti annars lánasamnings en þess sem aðilar deila um uppfylla heldur ekki skilyrði kaflans um varnir sem komist að í slíku máli. Stefndi hefur ekki fært sönnur að því að hið umdeilda skuldabréf frá 28. janúar 2010 hafi verið hluti af fyrrnefndri langtímafjármögnun og hann hefur ekki sýnt fram á að hann eigi gagnkröfu á hendur stefnanda sem tæk sé til skuldajafnaðar við stefnukröfu hans. Lánasamningur stefnda og stefnanda frá 14. desember 2007 kemur ekki til skoðunar við úrlausn málsins.

Í umræddu skuldabréfi, að upphæð 73.000.000 króna, segir að fjöldi afborgana skuli vera einn, lánstími skuli vera fjórir mánuðir og að gjalddagi afborgunar skuli vera 1. júní 2010. Ekki verður annað ráðið af skuldabréfinu en að stefnda hafi borið að greiða lánsfjárhæðina á gjalddaga ásamt áföllnum vöxtum að fjárhæð 2.194.867 krónur. Upplýst er og viðurkennt af hálfu stefnda að ekkert hefur verið greitt af skuldabréfinu og er það því niðurstaða dómsins að stefnda verður gert að greiða stefnufjárhæð málsins ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. apríl 2013.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vað fasteignafélag ehf., skal greiða stefnanda, Íslandsbanka hf., 75.194.867 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af 75.194.867 krónum frá 1. júní 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kvk-nf K-kvk-nf