E-8815/2004

Mál þetta var höfðað 13. október 2004 og var dómtekið 2. mars sl. Málið var tekið til flutnings að nýju 6. sepember sl. og dómtekið sama dag.

Stefnandi er Ölgerðin Egill Skallagrímsson ehf.

Stefndi er Kasper ehf., Stórhöfða 23, Reykjavík.

Dómkröfur

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 29.719.395 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 14. október 2004 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins og/eða í samræmi við framlagt yfirlit yfir vinnu lögmanns.

Stefndi gerir þær dómkröfur að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Að auki gerir stefndi þær dómkröfur, að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt málskostnaðarreikningi er lagður verður fram á síðari stigum málsins, en verði slíkur reikningur ekki lagður fram þá samkvæmt mati dómsins. Sérstaklega er þess óskað að málskostnaður verði ákvarðaður m.t.t. hárrar fjárhæðar dómkröfu stefnanda.

Málavextir

Í september árið 2001 gerðu stefnandi og stefndi viðskiptasamning um kaup stefnda á vörum frá stefnanda til sölu á veitingastað stefnda að Stórhöfða 17.

Samkvæmt b-lið 3. gr. skyldi samningurinn gilda að lágmarki í fimm ár eða þar til stefndi hefði selt það magn vöru sem mælt er fyrir um í samningnum, sbr. b og c-lið 3. gr. Næði stefndi ekki að selja samningsmagnið innan fimm ára og sex mánaða yrðu jafnframt reiknaðir auknir vextir á markaðsstyrk sem stefnandi greiddi stefnda við undirritun samningsins, sbr. 4. gr.

Í 6. gr. samningsins er fjallað um ábyrgð stefnda vegna riftunar, vanefnda og sölu veitingastaðarins. Samkvæmt ákvæðinu skyldi samningurinn fylgja veitingastaðnum við eigendaskipti gegn skriflegu samþykki stefnanda. Jafnframt kemur fram að ef stefnandi næði ekki samningum við hinn nýja eiganda skyldi stefndi endurgreiða þær fjárhæðir og kostnað sem stefnandi hafði lagt til, auk efndabóta.

Hinn 31. janúar 2003 gerðu aðilar viðaukasamning við viðskiptasamninginn. Markmið viðaukasamningsins var að fá hljómsveitir inn á veitingastaðinn Champions sem stefndi rak og auglýsa staðinn upp sem fyrsta flokks skemmtistað í Reykjavík. Forsenda og skilyrði fyrir gildi samningsins var að báðir samningsaðilar hefðu verulegan hag af samstarfinu og að sala á vörum stefnanda ykist. Hagur stefnda skyldi felast í stóraukningu gestafjölda og þar með veltu, mikilli auglýsingu á staðnum.

Þegar fyrsta samningstímabil viðaukasamningsins var ríflega hálfnað taldi stefnandi ljóst að forsendur og skilyrði samningsins hefðu brostið. Í samræmi við það tilkynnti stefnandi stefnda þann 4. júlí 2003 að viðaukasamningurinn væri fallinn úr gildi. Reisti stefnandi þessa niðurstöðu sína á því að sala á vörum hans hefði minnkað og að hann hefði tapað tæpum 10 milljónum króna á 4 mánaða tímabili. Stefndi féllst ekki á þá ályktun stefnanda og höfðaði skaðabótamál á hendur honum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. mál nr. E-9783/2003. Því máli var vísað frá dómi með úrskurði, kveðnum upp þann 9. júní 2004. Stefndi höfðaði á ný mál hinn 18. júní 2004. Dómur var kveðinn upp í Héraðsdómi Reykjavíkur 4. júlí 2005 og var stefnandi sýknaður af kröfum stefnda. Var sú niðurstaða staðfest af Hæstarétti Íslands með dómi uppkveðnum 23. febrúar 2006.

Hinn 9. september 2003 sendi stefnandi stefnda áminningu vegna magnsölu á veitingastaðnum. Sagði m.a. í bréfinu að stefnda bæri að selja nánar tilgreint magn á samningstímanum og hlutfallslega væri sala stefnda lægri. Var stefnda gefinn sex mánaða frestur til að gera bragarbót á. Með bréfi, dags. 11. september 2003, mótmælti stefndi þessu og hélt því fram að ef sölutakmark næðist ekki þá mundi samningurinn framlengjast sjálfkrafa. Ef sá tími færi yfir 6 mánuði vaxtareiknist fyrirframgreiðsla hærra en ella.

Í svarbréfi stefnanda, dags. 23. september 2003, segir m.a. að stefnandi telji ljóst að samkvæmt viðskiptasamningi aðila beri stefnda að selja nánar tilgreint magn áfengis á samningstímanum. Afsláttur og markaðsstyrkur sem stefndi hafi fengið greiddan samkvæmt samningnum sé reiknaður út og miðaður við að stefndi selji ákveðið magn á tilgreindum tíma. Skoraði stefnandi á stefnda að bæta úr vanefndum sínum fyrir 15. mars 2004. Náist það ekki líti stefnandi svo á að stefndi hafi vanefnt samninginn og áskilur sér rétt til þess að beita viðeigandi vanefndaúrræðum.

Hinn 4. desember 2003 seldi stefndi veitingastaðinn til HB-veitinga ehf. HB-veitingar ehf. lýstu því yfir þann 10. desember 2003 að félagið myndi ekki yfirtaka viðskiptasamning á milli stefnanda og stefnda.

Hinn 9. desember 2003 krafði stefnandi stefnda um endurgreiðslu á markaðsstyrk skv. a-lið 6. gr. viðskiptasamnings aðila. Var jafnframt áskilinn réttur til þess að krefjast efndabóta. Stefndi endurgreiddi markaðsstyrkinn 17. september 2004, eftir að stefnandi hafði gripið til innheimtuaðgerða.

Stefnandi sendi stefnda innheimtubréf 16. september 2004 þar sem krafist var greiðslu efndabóta og kostnaðar í samræmi við viðskiptasamning aðila. Var stefnda gefinn frestur til 22. september 2004 til að greiða kröfuna. Greiðsla barst ekki og sáttatilraunir aðila hafa reynst árangurslausar.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveðst reisa dómkröfu sína á 6. gr. viðskiptasamnings aðila. Í b-lið þeirrar greinar segi að ef stefndi selji veitingastaðinn og samningar takist ekki á milli hins nýja eiganda og stefnanda skuli 6. gr. a gilda. Samkvæmt þeim lið beri stefnda að greiða stefnanda fjárhæðir og kostnað sem stefnandi hafi lagt til, auk efndabóta.

Óumdeilanlegt sé að stefndi seldi veitingastaðinn án samþykkis stefnanda og samningar tókust ekki á milli stefnanda og hins nýja eiganda veitingastaðarins. Greiðsluskylda stefnda samkvæmt 6. gr. samningsins, til að greiða stefnanda allar fjárhæðir og kostnað vegna samningsins auk efndabóta, sé því orðin virk.

Kostnaður stefnanda vegna samningsins og viðauka við hann sé verulegur. Þannig hafi hann lánað stefnda tæki, greitt markaðsstyrk, lánað úttektir, greitt hljómsveita- og markaðskostnað, auk þess sem kostnaður vegna vinnu starfsmanna hans og aðkeypt vinna lögmanna, einkum í tengslum við lok samningsins, sé umtalsverður.

Stefndi hafi endurgreitt stefnanda hluta þessa kostnaðar. Tækjum hafi verið skilað og eftir að stefnandi hafi gripið til innheimtuaðgerða hafi stefndi endurgreitt markaðsstyrk og úttektir. Enn fremur hafi stefndi verið úrskurðaður til greiðslu 150.000 króna í málskostnað, sbr. héraðsdómsmál nr. E-9783/2003, sem hann hafi greitt. Sé því ekki gerð krafa vegna þessara kostnaðarliða.

Hins vegar hafi stefndi ekki orðið við kröfum stefnanda um greiðslu lögmannskostnaðar og vinnu starfsmanna stefnanda og hljómsveita- og markaðskostnaðar. Stefnandi hafi ákveðið að gera ekki kröfu í máli þessu vegna vinnu starfsmanna sinna, þar sem sönnun slíkrar kröfu hefði knúið hann til að upplýsa um einkamálefni þeirra, þ.e. laun. Hins vegar geri hann kröfu um endurgreiðslu hljómsveita- og markaðskostnaðar, auk lögmannskostnaðar, sbr. eftirfarandi:

Hljómsveitir og markaðskostnaður 11.767.740 kr. m.vsk.

Lögmannskostnaður 643.656 kr. m.vsk.

Samtals 12. 411.396 kr. m. vsk.

Ofangreindur kostnaður sé allur til kominn vegna viðskiptasamnings aðila. Lögmannskostnaður samanstandi af ýmiss konar réttargæslu gagnvart stefnda vegna loka samningsins. Þá hafi stefnandi lagt til hljómsveitir og markaðssetningu á veitingastað stefnda, sbr. dskj. nr. 15, samkvæmt viðauka við viðskiptasamning aðila.

Í 6. gr. viðskiptasamnings aðila komi einnig fram að stefnda beri, auk kostnaðar, að greiða stefnanda efndabætur. Ljóst sé því greiðsluskylda stefnda nái bæði yfir kostnað stefnanda og efndabætur til hans.

Þar sem mælt sé fyrir um þessa greiðsluskyldu stefnda í samningi aðila skipti hefðbundin sjónarmið kröfu- og skaðabótaréttar um ábyrgð á vanefnd ekki máli. Verði því ekki fjallað sérstaklega um þau. Samningur aðila vísi aðeins til efndabóta sem viðmiðs um hvað stefnda beri að greiða stefnanda við sölu sína á staðnum, auk kostnaðar. Hinar umsömdu efndabætur eigi hins vegar, líkt og endranær, að gera stefnanda fjárhagslega eins settan og samningurinn hefði verið að fullu efndur. Stefnandi miði því við mismun á fjárhagsstöðu sinni, eins og hún hefði verið við réttar efndir, og fjárhagsstöðu sinni, eins og hún sé eftir sölu stefnda á veitingastaðnum. Salan hafi leitt til þeirrar beinu og óhjákvæmilegu afleiðingar að stefnandi hafi orðið af þeim hagnaði sem hann hefði ella haft af sölu vara til stefnda, og felist efndabótakrafa hans í þeim hagnaðarmissi.

Í viðskiptasamningnum sé mælt fyrir um það magn bjórs, léttvíns og sterks víns sem stefndi hafi átt að kaupa af stefnanda, sbr. b-lið 3. gr. Enn fremur sé ljóst að stefndi hafi verið skuldbundinn til að kaupa eðlilegt magn af gosi, kaffi, snakki o.fl. á samningstímanum. Stefnandi geri þó einungis kröfu um tapaða framlegð vegna kaupa á bjór, léttvínum, sterku víni og gosi.

Í stefnu gerir stefnandi kröfu um efndabætur að fjárhæð 20.272.204 sem samsvarar framlegðartapi af þeim sölumissi sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna slita á viðskiptasamningnum. Kemur þar fram að stefnandi notar svonefnt OLAP tölvukerfi til að meta framlegð af hverjum viðskiptamanni og styðst hann við það í útreikningi sínum á efndabótum í stefnu. Undir meðferð málsins var hins vegar, að beiðni stefnanda, dómkvaddur matsmaður, H-kk-nf H-kk-nf endurskoðandi, til að meta umrætt framlegðartap stefnanda. Byggir stefnandi kröfu sína um efndabætur á þeirri matsgerð og lækkaði því kröfu sína við aðalmeðferð málsins til samræmis við matsgerðina í 17.307.999 krónur. Verður rökstuðningur stefnanda í stefnu því ekki rakinn nánar en vikið verður að matsgerðinni síðar.

Stefnandi vísar til almennra reglna samninga-, skaðabóta- og kröfuréttar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður upphaf ágreinings aðila mega rekja til þess þegar stefnandi hafi vanefnt viðaukasamning aðila um markaðsstuðning stefnanda við stefnda. Samningur þessi var undirritaður 31. janúar 2003 og hafi hann aukið sölu á veitingastað stefnda til muna frá 1. mars 2003 þegar hann tók gildi. Stefndi hafi því gert sér frekari væntingar um að rekstur veitingastaðarins myndi ganga vel og hafi tekið bæði ný lán og skuldbreytt eldri lánum í ljósi væntinga um áframhaldandi rekstur. Þegar stefnandi hafi hins vegar ekki talið sig lengur skuldbundinn til þess að efna samninginn eftir 4 mánuði af þeim 31 mánuðum sem samningurinn átti að gilda hafi stefndi höfðað mál gegn stefnanda vegna vanefnda á samningnum hinn 9. september 2003.

Í kjölfar málshöfðunar stefnda hafi honum borist nokkur bréf og greiðsluáskoranir frá stefnanda. Í einu þeirra, sem stefnandi hafi lagt fram, komi fram að á þeim tíma væru liðnir 2/5 af samningstímanum eða 40% en stefndi hefði ekki selt sem samsvarar 2/5 af því magni sem gert var ráð fyrir í viðskiptasamningi aðila. Af þeim sökum hafi stefnandi boðað að hann myndi beita vanefndaúrræðum ef stefndi bætti ekki úr og selja sem svaraði til þess tíma sem liðinn væri af samningstímanum. Í umræddum samningi sé gert ráð fyrir að ákveðið magn verði selt á samningstímanum sem hafi verið 5 ár sem myndi jafnframt framlengjast um 6 mánuði ef magnið yrði ekki selt á 5 árum. Gegn því að þetta magn yrði selt á þessum tíma hlaut stefndi fyrirframgreiðslu/markaðsstyrk samkvæmt 4. gr. samningsins. Þegar litið sé til viðskiptasamnings aðila sé ekki annað hægt en að undrast ofangreint bréf stefnanda enda hafi sú krafa, sem bréfið innihélt, enga stoð í samningnum og hljóti hverjum manni að vera það ljóst. Bréfasendingin hafi borið þess merki að stefnandi hafi verið að bíða eftir því að geta beitt stefnda vanefndaúrræðum án þess að hafa neitt í hendi.

Athyglisvert sé að líta til þess að þó að stefnandi hafi talið ljóst á þeim tíma þegar hann sendir ofangreint bréf að heildarmagn myndi ekki seljast samkvæmt viðskiptasamningum telji hann nú rétt að gera kröfu um efndabætur sem miðist við að sala á öllu þessu magni hefði í raun farið fram. Hann líti ekki einu sinni til þess að ef stefndi hefði ekki selt rekstur sinn og samningurinn hefði haldið áfram gildi sínu hefði stefndi mun fremur endurgreitt stefnanda ofangreindan markaðsstyrk/fyrirframgreiðslu sem hann hlaut gegn því að selja umrætt magn og losað sig þannig undan kröfu stefnanda um að selja hið tilgreinda magn. Eins og greint verður frá hér að neðan hefur stefndi einmitt endurgreitt umræddan markaðsstyrk/fyrirframgreiðslu í kjölfar sölu hans á rekstri sínum.

Svo virðist af bréfi stefnanda að hann hafi haft í hyggju að gera þá kröfu að stefndi myndi endurgreiða allan kostnað stefnanda auk efndabóta sem næmu seldu magni samkvæmt viðskiptasamningnum. Í ljósi stefnu stefnanda í þessu máli virðist ljóst að sú krafa væri í vændum. Samkvæmt því hefði stefnandi, áður en stefndi seldi rekstur sinn, krafið stefnda um að greiða fjárhæð sem nemi heildarfjárhæð mögulegrar framlegðar að mati stefnanda af því magni sem stefndi átti að selja samkvæmt samningnum auk alls kostnaðar sem stefnanda dytti í hug að telja til. Þessi aðferð hefði verið mun einfaldari heldur en að bíða þangað til samningstíminn væri liðinn enda fengi stefnandi þarna jafnvel hærri fjárhæð greidda en ef stefndi hefði síðan selt magnið samkvæmt samningnum áður en samningstíminn væri liðinn. Stefnandi virðist hafa litið þannig á samninginn að hann tryggði honum þessa sölu við undirritun jafnvel þótt stefndi myndi endurgreiða framlag stefnanda samkvæmt samningnum sem greitt hafi verið gegn því að umrætt magn yrði selt, sbr. 4. gr. samningsins. Stefnandi virðist því hafa metið stöðuna þannig að ástæðulaust væri að bíða. Hann ætti bara að innleysa framlegðina og allan kostnað sem hann gat mögulega tengt málinu og þannig væri hann í sams konar stöðu og hann hefði í raun aldrei gert samninginn heldur bara fengið dágóða fjárhæð greidda frá stefnda í upphafi sem nemi þeirri fjárhæð sem tölvukerfi stefnanda hafi reiknað út sem framlegð hans af ákveðnu magni af seldri vöru. Það þurfi varla að fara í saumana á því hversu fráleitur þessi hugsunarháttur sé en bæði umrætt bréf stefnanda og stefna hans í þessu máli séu byggð á þessum undarlegu rökum. Samkvæmt rökum stefnanda hefði verið hagfelldara fyrir stefnda í þessu máli, við upphaf samningsviðræðna við stefnanda, að inna af hendi greiðslu sem næmi nokkrum milljónum króna og sleppa þannig frá því að hafa nokkurn tíma gert samning við stefnanda þar sem samkvæmt túlkun stefnanda hafi stefndi verið nauðbeygður til að selja hið tilgreinda magn jafnvel þó að stefndi myndi greiða allt framlag stefnanda samkvæmt samningnum til baka. Stefndi hafi ekki séð fyrir að stefnandi myndi líta svo á að samningurinn hefði í för með sér slíka frelsisskerðingu fyrir stefnda en sá skilningur kristallist í eftirfarandi setningu í stefnu stefnanda neðst á bls. 2:

„Óumdeilanlegt er að stefndi seldi veitingastaðinn án samþykkis stefnanda og samningar tókust ekki á milli stefnanda og hins nýja eiganda veitingastaðarins.“

Stefndi hafi neyðst til þess að selja rekstur sinn, þ.e. veitingastað sinn, vegna gríðarlegra greiðsluörðugleika í framhaldi af vanefnd stefnanda á samningi þeirra frá 31. janúar 2003. Ef salan hefði ekki átt sér stað hefði bú stefnda verið tekið til gjaldþrotaskipa. Salan hafi farið fram í desember 2003 en beint í kjölfarið á því hafi stefnandi gert frávísunarkröfu í því dómsmáli sem stefndi hafði höfðað á hendur stefnanda auk þess sem innheimtuaðgerðir hófust vegna markaðsstyrks/fyrirframgreiðslu sem stefnandi hafði innt af hendi til handa stefnda samkvæmt 4. gr. viðskiptasamnings aðila. Ágreiningur hafi hins vegar verið um fjárhæð endurgreiðslunnar enda hugðist stefnandi innheimta fjárhæð fyrirframgreiðslunnar ásamt virðisaukaskatti sem hann hafði þegar fengið endurgreiddan frá hinu opinbera en um hafi verið að ræða tryggingavíxil sem stefnandi hafi ritað á fjárhæð sem numið hafi fyrirframgreiðslunni ásamt virðisaukaskatti. Kröfu stefnda um að lækka fjárhæðina hafi stefnandi fyrst samþykkt þegar stefndi hafi greitt fjárhæðina ásamt hárri fjárhæð málskostnaðar sem lagður var á fjárhæðina í september 2004.

Sjá megi af atvikum þessa máls að sú ráðstöfun stefnanda að bera fyrir sig ákvæði b-liðar 6. gr. viðskiptasamnings aðila þegar stefndi hafi neyðst til að selja rekstur sinn vegna vanefnda stefnanda á samningi aðila frá 31. janúar 2003, sé verulega ósanngjörn ein út af fyrir sig. Kröfur stefnanda í þessu máli séu hins vegar fráleitar eins og komið hafi fram.

Dómsmáli nr. E-9783/2003, sem stefndi hafi höfðaði á hendur stefnanda, hafi verið vísað frá með úrskurði með þeim rökum að málsgrundvöllur hefði breyst vegna sölu stefnda á rekstrinum. Stefndi hafi höfðað nýtt máli í kjölfarið á úrskurðinum. Stefnandi hafi, á sama tíma, gert kröfu um að stefndi yrði tekinn til gjaldþrotaskipta, á grundvelli fjárhæðar framangreinds víxils sem innihélt ranglega virðisaukaskatt. Það mál hafi verið afturkallað í september í kjölfar greiðslu á fjárhæðinni án virðisaukaskatts.

Í framhaldi af þessu hafi stefndi fengið í hendur greiðsluáskorun, dags. 16. september 2004. Þar komi í fyrsta skipti fram sú túlkun á samningi aðila sem að framan sé greint frá og hafi komið stefnda augljóslega á óvart enda hafi hann ekki haft hugmyndarflug í slíkt. Tæpum mánuði síðar hafi mál þetta verið höfðað.

Endurgreiðsla kostnaðar

Stefnandi byggi stefnufjárhæð sína m.a. á kostnaði sem hann krefst að stefndi endurgreiði honum með vísan til a-liðar 6. gr. ofangreinds viðskiptasamnings aðila þar sem fram komi að stefndi skuli endurgreiða þann kostnað sem stefnandi hafi lagt til. Ráða megi af umræddu ákvæði að vísað sé til þess kostnaðar sem stefnandi hafi lagt til samkvæmt 4. og 5. gr. samningsins. Önnur túlkun ákvæðisins sé ótæk auk þess að vera verulega óeðlileg og ósanngjörn í garð stefnda. Varla þurfi að túlka ákvæði a-liðar 6. gr. til að komast að þessari niðurstöðu enda liggi þetta í hlutarins eðli og stefnanda hljóti að vera þetta ljóst. Sönnunarbyrði þess að annar skilningur hafi verið lagður í ákvæðið hvíli augljóslega á stefnanda og sé hann ekki öfundsverður af þeirri byrði. Líta verði einnig til þess að samkvæmt meginreglum samningaréttarins og dómafordæmum beri að túlka samninga þeim í óhag sem semur samning sem um sé deilt. Ótvírætt sé að stefnandi hafi verið í yfirburðastöðu og um sé að ræða samningsform hans sem hann ætti að hlutast til um að sé skýrt. Í ljósi þess beri að skýra orðalag ákvæðisins stefnanda í óhag en a.m.k. ekki honum í hag með þeim hætti að vikið sé frá almennum skilningi á íslenskri tungu. Ef stefnandi hafi viljað koma því til leiðar að hann gæti innheimt allan mögulegan kostnað sem honum dytti í hug, sem ekki komi fram í samningnum sjálfum eða kostnað samkvæmt öðrum sjálfstæðum samningi, verði að gera þær kröfur til hans að hann orði það skýrt í þeim samningi sem hann leggi fyrir viðsemjendur sína. Hann geti ekki gert þær kröfur að viðsemjendur hans hafi ímyndunarafl í slíka túlkun sem hann leggi hér fyrir héraðsdóm.

Eins og fram komi í stefnu hafi stefndi endurgreitt allan þann kostnað sem fram komi að stefnandi skuli leggja til samkvæmt 4. og 5. gr. Hann hafni því hins vegar alfarið að honum beri að greiða þann kostnað sem stefnandi hafi fyrst krafið um í greiðsluáskorun, dags. 16. september 2004, enda sé ekki hægt, með rökrænum hætti, að líta svo á að stefndi hafi skuldbundið sig til þess að endurgreiða þann kostnað samkvæmt viðskiptasamningi aðila.

Þrátt fyrir að fallist væri á að samkvæmt a-lið 6. gr. gæti stefnandi krafið stefnda um alla þá kostnaðarliði sem honum sýnist, sem stefndi auðsjáanlega hafni, verði að líta til þeirra liða sem hér sé gerð krafa um en þeir séu einnig út af fyrir sig fráleitir.

Annars vegar sé um að ræða lögmannskostnað að fjárhæð 643.656 krónur. Fram komi í stefnu, þessum lið til skýringar, að um sé að ræða réttargæslu gagnvart stefnda vegna loka samnings aðila. Það sé einfaldlega til að byrja með rangt enda hafi samningi aðila lokið í desember 2003 en samkvæmt yfirliti LOGOS lögmannsþjónustu sé um að ræða kostnað frá því í júlí 2003.

Sjá megi af yfirliti LOGOS að um sé að ræða kostnað vegna ofangreinds héraðsdómsmáls nr. E-9783/2003 sem hafi verið höfðað af hálfu stefnda 9. september 2003 sem vísað hafi verið frá með úrskurði í júní 2004. Stefnandi hafi fengið 150.000 krónur í málskostnað samkvæmt úrskurðinum og sú fjárhæð hafi verið greidd. Stefnandi hafi því fengið greidda þá fjárhæð sem héraðsdómur hafi talið eðlilega vegna reksturs þessa máls. Ef stefnandi telji þá fjárhæð vera lága þá sé það hugsanlega vegna þess að dómari í því máli hafi talið málshöfðunina vera réttmæta þrátt fyrir að hann teldi rétt að vísa málinu frá vegna málsatvika meðan á rekstri málsins stóð. Hvernig sem því líði sé um að ræða kostnað sem stefnandi verði, eðli málsins samkvæmt, að bera sjálfur og geti ekki krafið stefnda um hann.

Einnig sé um að ræða kostnað vegna sama máls sem höfðað hafi verið að nýju 22. júní 2004. Krafa stefnanda í þessu máli, að hljóta málskostnað greiddan af hálfu stefnda í öðru dómsmáli, sé mjög undarleg. Stefnandi virðist samkvæmt umræddum lið í kröfugerð hans líta svo á að stefnda hafi verið óheimilt að leita réttar síns vegna samninga sem í gildi voru milli aðila.

Jafnframt megi sjá af yfirliti LOGOS að um sé að ræða kostnað vegna innheimtumáls stefnanda á hendur stefnda en B-kk-nf B-kk-nf hdl., hafi haft umsjón með því máli af hálfu LOGOS. Fyrir liggi að stefndi hafi ekki aðeins greitt þá kröfu heldur 364.387 krónur í málskostnað, sbr. fullnaðarkvittun á dómskjali nr. 28. Samkvæmt sundurliðun stefnanda fyrir greiðslu hafi þessi fjárhæð hins vegar numið 408.338 krónum, sbr. tölvupóst í dómskjali nr. 29, en sundurliðuninni hafi síðan verið breytt samkvæmt fullnaðarkvittuninni þó að um sömu heildarfjárhæð hafi verið að ræða. Stefnandi reyni því hér að fá hluta af þeim kostnaði, sem að mati stefnda hafi verið allt of hár, tvígreiddan.

Hvað sem líði fáránleika þessa liðar þá sé að sama skapi út í hött að halda því fram að þóknun til lögmanna vegna réttargæslu í málarekstri við stefnda sé kostnaður sem stefnandi hafi lagt til samkvæmt a-lið 6. gr. viðskiptasamningsins. Hvernig geti slíkur kostnaður í eðli sínu verið lagður til samkvæmt slíkum samningi?

Hins vegar sé um að ræða kostnað stefnanda vegna samstarfssamnings stefnanda og stefnda um markaðsstuðning hins fyrrnefnda við hinn síðarnefnda, sbr. viðaukasamning aðila. Aðilar málsins hafi undirritað umræddan samning 31. janúar 2003 og samkvæmt honum átti stefnandi að útvega hljómsveitir til þess að spila á veitingastað stefnda auk þess sem hann hafi skuldbundið sig til þess að standa straum af markaðssetningu vegna þessa. Stefndi hafi hins vegar skuldbundið sig samkvæmt 5. gr. til þess að framlengja núverandi viðskiptasamning, sem fjallað sé um í þessu máli, með því að stækka hann og miðað hafi verið við að hann myndi gilda í fimm til sjö ár frá nýjum samningi. Samkvæmt inngangsákvæði samningsins hafi ávinningur stefnanda verið mestur í aukinni sölu á vörutegundum hans og trygging á langtímasamningi við stefnda. Samkvæmt samningnum hafi stefnandi verið búinn að tryggja að hans vara myndi bæði seljast í auknum mæli á veitingastaðnum auk þess sem hún myndi vera á boðstólnum helmingi lengur en samkvæmt þáverandi viðskiptasamningi en annars hafi ekki legið fyrir að hans vara yrði almennt seld á þessum veitingastað eftir gildistíma þáverandi viðskiptasamnings. Auk þess skyldi þessi kvöð fylgja við eigendaskipti að veitingastaðnum.

Þennan samning hafi stefnandi vanefnt og hafi gengið endanlega frá honum í kjölfar bréfs sem hann sendi 4. júlí 2004, sem, eins og greint hafi verið frá, hafi byggst á röngum forsendum. Þrátt fyrir þessa vanefnd vilji stefnandi meina að hann eigi rétt á endurgreiðslu þess kostnaðar sem hann þó hafi innt af hendi samkvæmt samningnum á þeim stutta tíma sem hann efndi hann. Ávinningur stefnda samkvæmt samningnum hafi m.a. verið stóraukning á gestafjölda og þar með veltu, mikil auglýsing á staðnum og margföldun á verðmæti veitingastaðarins, sbr. inngangsákvæði samningsins. Þessi ávinningur sem stefndi hafi treyst á hafi ekki náðst, eingöngu vegna vanefnda stefnanda, en í stað þess hafi stefndi neyðst til að selja reksturinn sem leiði nú til þessarar kröfu stefnanda auk þess sem stefnandi hafi sjálfur reynt að keyra stefnda í þrot.

Að því er varðar fjárhæð þessa liðar þá komi fram í greiðsluáskorun stefnanda, dags. 16. september 2004, að hún nemi 9.452.000 króna en í stefnu málsins hafi fjárhæðin hækkað í 11.767.740 krónur án skýringa þar á. Auk þess komi fram í stefnu ofarlega á bls. 2 að stefnandi hafi tapað tæpum 10 milljónum króna. Ljóst sé að stefnandi hafi í þessu tilviki aftur bætt virðisaukaskatti ofan á fjárhæðina enda megi sjá að síðarnefnda fjárhæðin samsvari hinni fyrrnefndu auk 24,5% virðisaukaskatts. Jafnframt sé ljóst að það sé algerlega fráleitt að krefjast þess að stefndi inni af hendi virðisaukaskatt sem stefnandi hafi þegar fengið endurgreiddan frá hinu opinbera sem innskatt. Í ljósi ofangreinds ágreinings um fjárhæð tryggingavíxilsins vegna fyrirframgreiðslu stefnanda sé ótrúlegt að stefnandi fari fram á slíka tvígreiðslu öðru sinni. Í raun sé þetta ámælisvert.

Auk þess beri að líta til þess að útlagður kostnaður samkvæmt yfirliti stefnanda, sum útlagðan kostnað hans vegna viðaukasamningsins nemi fjárhæð meints útlagðs kostnaðar, sem ekki hafi verið færð frekari sönnunargögn um, 9.452.000 krónur. Stefnandi haldi því sem sagt fram að þetta sé heildarfjárhæð þess kostnaðar sem hann hafi greitt vegna samningsins. Ekki nóg með það að bæta síðan virðisaukaskatti ofan á fjárhæðina í stefnu heldur taki hann þá ákvörðun að líta svo á að þetta sé tap hans af samningnum sem hann síðan hafi ákveðið að vanefna. Hann taki ekki tillit til þess að sala stefnda hafi aukist til muna eftir að samningurinn tók gildi í byrjun mars 2004, en þetta komi einnig fram í stefnu stefnda í því máli sem hann höfðaði gegn stefnanda. Þessa aukningu telji stefnandi ekki til frádráttar. Auk þess líti hann ekki til þess að ef hann hefði haldið áfram að efna samninginn, sem hann hafi kosið að gera ekki, hefði sala einnig haldið áfram að vera hærri auk þess sem sala á vörum stefnanda hefði staðið 5 til 7 árum lengur en ella. Allt þetta hljóti að koma á móti þessari kröfu enda hafi það verið ákvörðun stefnanda að líta svo á að samningurinn hefði fallið úr gildi en ekki stefnda sem einmitt hafi krafist þess að stefnandi efndi samninginn. Stefnandi hafi kosið að ganga frá samningnum og láta ekki reyna á hann og hljóti því að þurfa að bera hallan af því og sitja uppi með þann kostnað sem hann hafi lagt í, annað gangi ekki upp.

Að frátöldu því sem að ofan greini sé því hafnað af hálfu stefnda að a-liður 6. gr. viðskiptasamnings aðila geti verið túlkaður með þeim hætti að honum beri að endurgreiða stefnanda meintan kostnað samkvæmt þeim samningi sem stefndi hafi vanefnt. Ef stefnandi hefði viljað eiga þá kröfu á stefnda hafi það verið hans hlutverk að taka það sérstaklega fram í öðrum hvorum samningnum. Að öðrum kosti sé samningurinn túlkaður honum í óhag eða að minnsta kosti ekki honum í hag þannig að ákvæðið sé túlkað með öðrum hætti en orðanna hljóðan gefi til kynna. Í þessu sambandi megi jafnframt benda á að stefnandi hafi talið sér tækt að ganga frá síðari samningnum án þess að efna hann, án þess að það hefði nokkur áhrif á viðskiptasamninginn. Hann líti því svo á að hann sé jafn skuldbindandi eftir sem áður fyrir stefnda. Hann geti því varla reynt að halda því fram að kostnaður samkvæmt síðari samningnum hafi verið kostnaður sem hann hafi lagt til samkvæmt a-lið 6. gr. viðskiptasamningsins þar sem að sama skapi hljóti skyldur stefnda að falla niður eða minnka samkvæmt þeim samningi. Svo virðist hins vegar sem stefnandi telji sig hafa algert geðþóttavald um sínar skyldur á meðan viðsemjandinn verði að standa við sitt. Ef stefnandi hafi mátt ganga frá viðaukasamningnum eigi stefndi þá ekki rétt á að beita vanefndaúrræðum með því að neita að selja það magn sem honum bar samkvæmt viðskiptasamningnum ef um hafi verið að ræða kostnað sem stefnandi hafi lagt til samkvæmt viðskiptasamningnum? Hafi þá ekki verið um að ræða endurgjald fyrir þá skuldbindingu stefnda að selja tilgreint magn? Staðreyndin sé hins vegar að um hafi verið að ræða sérstakan samning sem stefnandi hafi vanefnt og reyni nú að endurheimta það litla sem hann hafi efnt.

Efndabætur

Umræddur viðskiptasamningur stefnanda og stefnda sem undirritaður hafi verið í september 2001, hafi fjallað um kaup stefnda á vörum frá stefnanda. Í b-lið 3. gr. samningsins sé fjallað um svokallaða magnsölu er varði ákveðið magn sem miðað hafi verið við að stefndi seldi á samningstímabilinu. Í 1. mgr. 4. gr. samningsins komi síðan fram: „Gegn fyrrnefndu mun seljandi veita kaupanda eftirfarandi markaðsstyrki.“ Í framhaldi af því sé greint frá fjárhæð styrksins og því hvernig þessi styrkur muni greiðast o.fl. Augljóst sé af ákvæðum samningsins að samið hafi verið um að stefnandi myndi leggja fram markaðsstyrk, sem greint sé frá í 4. gr., og skilyrði greiðslu hans væri að stefndi seldi ákveðið magn af vöru stefnanda. Sjá megi þetta með enn skýrari hætti í c-lið 3. gr. en þar komi fram að ef sölutakmark, sem nefnt sé magnsala í b-lið sömu greinar, náist ekki á samningstíma muni samningurinn framlengjast sjálfkrafa, en ef sá tími fari yfir 6 mánuði komi til vaxtareiknunar á fyrirframgreiðslu eða sem nefnd sé markaðsstyrkur samkvæmt 4. gr.

Í þessu sambandi sé vísað til kvittunar, dags. 19. september 2004 á dskj. nr. 28 og tölvupósts á dskj. nr. 29, en eins og sjá megi af þeim hafi stefndi endurgreitt umrædda fyrirframgreiðslu eða markaðsstyrk.

Samkvæmt framansögðu sé ljóst að krafa stefnanda um efndabætur eigi ekki við nein rök að styðjast. Stefndi hafi skuldbundið sig til þess að selja ákveðið magn af vöru stefnanda gegn framangreindri fyrirframgreiðslu eða markaðsstyrk. Með því að endurgreiða þá fjárhæð eigi stefnandi enga kröfu á stefnda. Svo virðist sem stefnandi skilji samning aðila þannig að við undirritun eigi stefnandi skýlausan rétt á tekjum af magnsölu samkvæmt samningnum alveg óháð því hvort framlag stefnanda, þ.e. fyrirframgreiðslan, sé endurgreidd. Stefnandi líti því svo á að með samningi aðila, sem að efni til fjalli um að stefnandi greiði afslátt upp á 6.500.000 krónur fyrirfram gegn því að stefndi selji tiltekið magn af vöru stefnanda, sé stefndi í þeirri stöðu að hann komist ekki hjá því að efna magnsöluna þrátt fyrir að hann endurgreiði hinn fyrirframgreidda afslátt. Frelsi stefnda sé því svo takmarkað að þó að hann þurfi að hætta rekstri sökum greiðsluerfiðleika þá sé hann í þeirri stöðu að hann þurfi ekki aðeins að endurgreiða hinn fyrirframgreidda afslátt heldur jafnframt að greiða fjárhæð sem nemi efndum á þeirri sölu sem afhenda átti sem gagngjald fyrir fyrirframgreiðsluna.

Samkvæmt þessu losni stefndi ekki undan umræddum samningi við stefnanda nema með endurgreiðslu á fyrirframgreiðslunni að framangreindri fjárhæð auk rúmlega 20 milljóna króna til viðbótar, sbr. kröfur stefnanda um tapaða framlegð. Þegar litið sé til þess að samið hafi verið um ákveðna magnsölu gegn fyrirframgreiðslu upp á 6,5 milljónir króna sé þetta fráleit túlkun á samningnum, bæði þegar litið sé hlutlaust á orðalag hans og þegar litið sé til almennra sanngirnisraka.

Í stefnu sé byggt á a-lið 6. gr. viðskiptasamnings aðila þar sem fram komi að verði samningnum rift einhliða af kaupanda eða samningur ekki efndur af kaupanda skuli kaupandi endurgreiða þær fjárhæðir og kostnað er seljandi hafi lagt til, auk efndabóta. Samkvæmt b-lið 6. gr. gildi a-liður ef samningar náist ekki við nýjan rekstraraðila. Stefnandi telji sig eiga kröfu á efndabótum samkvæmt þessu ákvæði. Af einhverjum ástæðum líti hann þó ekki til efnis samningsins sjálfs en eins og fram hafi komið hafi stefnandi veitt stefnda markaðsstyrk samkvæmt 4. gr. gegn því að stefndi seldi ákveðið magn af vöru stefnanda. Eðli málsins samkvæmt eigi stefnandi því ekki kröfu til efndabóta vegna magnsölunnar ef markaðsstyrkurinn sé endurgreiddur, enda hafi magnsalan verið gagngjald fyrir hann.

Fram komi í stefnu á bls. 3 að mælt sé fyrir um þessa greiðsluskyldu í samningi aðila og skipti því hefðbundin sjónarmið kröfu- og skaðabótaréttar ekki máli. Í þessu sambandi beri þó að geta þess að þó að fram komi í a-lið 6. gr. að stefnda beri að endurgreiða kostnað sem seljandi hafi lagt í auk efndabóta þá verði ekki framhjá því litið að stefnandi verði að sýna fram á hvaða efndabætur um sé að ræða og hvaða tjóni hann hafi orðið fyrir. Ákvæði a-liðar 6. gr. standi ekki sjálfstætt óháð öðrum ákvæðum samningsins. Stefnandi fari fram á fjárhæð sem nemi tapaðri framlegð vegna þess að stefndi hafi ekki selt það magn vöru stefnanda sem fram komi í 3. gr. samningsins. Stefnda hafi þó einungis borið að selja þetta magn gegn markaðsstyrk samkvæmt 4. gr. Þetta sé augljóst af ákvæðum samningsins. Með því að endurgreiða hann hafi réttur stefnanda til efnda á magnsölu fallið niður og með því falli niður réttur til efndabóta samkvæmt efni samningsins.

Stefnandi reynir hér í þessu máli að nýta sér orðalag samningsins með kröfu sem eigi sér ekki stoð í samningnum sjálfum, almennum heiðarlegum viðskiptaháttum né sanngirnisrökum. Líkt og að ofan greini verði einnig að líta til þess að það hafi verið stefnandi sem hafi samið samninginn og með vísan til alls þess er að framan greinir sé varla vafi að stefnandi hafi verið í yfirburðastöðu gagnvart stefnda. Stefndi beri hallann af því við túlkun samningsins þannig að varla sé hægt að fallast á að fara krókaleiðir við að túlka hann stefnanda í hag, meira að segja vitandi að sanngirnisrök mæli ótvírætt á móti túlkun hans, en ekki sé hægt að deila um að túlkun hans sé ósanngjörn. Athyglisvert sé í því sambandi að líta á orðalag í stefnu neðarlega á bls. 4 þar sem fram komi að „hreint tap“ stefnanda hafi numið 20.272.204 krónum. Í raun sé um að ræða hreinan gróða stefnanda ef hann fengi þessa fjárhæð greidda þar sem endurgjald hans fyrir þá sölu sem hann geri ráð fyrir í útreikningum sínum hafi þegar verið endurgreitt af hálfu stefnda. Einnig mætti nefna þetta „skjótfengan gróða“ ef stefnandi næði sínu fram.

Fram komi í stefnu að markaðsstyrkur hafi verið greiddur eftir innheimtuaðgerðir. Rétt sé að styrkurinn hafi verið greiddur eftir innheimtuaðgerðir stefnanda en ekki komi fram frekari skýringar á málavöxtum í því sambandi í stefnu. Ágreiningur hafi verið um þá fjárhæð sem stefnda hafi borið að inna af hendi. Þegar litið sé til 4. gr. umrædds viðskiptasamnings aðila megi sjá að markaðsstyrkurinn hafi verið að fjárhæð 6.500.000 krónur án virðisaukaskatts en gegn útgáfu reiknings. Gefinn hafi verið út reikningur af hálfu stefnda með virðisaukaskatti sem hafi bæst ofan á framangreinda fjárhæð, samtals 8.092.500 krónur. Beint í kjölfar sölu stefnda á rekstri sínum hafi innheimta stefnanda á þessari kröfu hafist en fjárhæð kröfu stefnanda hafi hins vegar miðast við síðarnefndu fjárhæðina, þ.e. með virðisaukaskatti. Augljóst sé að stefnandi hafi fengið virðisaukaskattinn endurgreiddan sem innskatt og hafi honum því verið bent á að sú fjárhæð sem um ræddi væri röng og stefnda bæri ekki að greiða stefnanda virðisaukaskatt sem hann hefði fengið endurgreiddan frá hinu opinbera. Þessa kröfu hafi stefnandi ekki tekið til greina fyrr en í september þegar stefndi hafi innt þá fjárhæð af hendi sem honum hafi borið að gera. Auk ágreinings um tvígreiðslu virðisaukaskatts hafi stefndi farið fram á að fá fjárhæðina lækkaða m.t.t. sölu á vörum stefnanda fram að þeim tíma þegar stefndi hætti rekstri. Góð ástæða hafi þess vegna verið fyrir drætti á endurgreiðslu markaðsstyrksins sem stefnandi hafi ekki kosið að greina frá í stefnu, enda undarlegt í raun af hans hálfu að fara fram á mun hærri endurgreiðslu en hann átti kröfu til.

Eins og að ofan greini að því er varðar endurgreiðslu kostnaðar þá sé ótrúlegt að sjá stefnanda leika sama leik og reyna að fá sama virðisaukaskattinn greiddan bæði frá hinu opinbera og frá stefnda.

Eins og vikið hafi verið að hér að framan hafi stefnandi talið sér fært að ganga frá viðaukasamningnum án þess að það hefði nokkur áhrif á viðskiptasamninginn sem liggi til grundvallar þessari málshöfðun hans. Stefnandi taki ekkert tillit til þess í þessu máli að ef hann hefði efnt síðari samninginn hefði hann ekki aðeins getað komist að því hvort sá samningur hefði orðið hagstæður fyrir hann sem slíkur heldur hefði stefndi jafnframt selt mun meira magn af vöru hans með þeim afleiðingum að hann hefði ekki þurft að selja reksturinn og hefði auk þess náð því sölumagni sem miðað hafi verið við í viðskiptasamningnum. Nú vilji stefnandi, þrátt fyrir einhliða ákvörðun hans að vanefna viðaukasamninginn, fá bæði kostnað sinn af upphafi þess samningstíma og efndabætur vegna viðskiptasamningsins. Hann verði hins vegar að bera ábyrgð á þeirri ákvörðun sinni að vanefna viðaukasamning aðila og óumflýjanlegt sé að líta til þessarar einhliða ákvörðunar ef meta eigi hvort stefnandi hafi tapað einhverri framlegð. Stefnandi hafi sjálfur tekið þá ákvörðun að fórna framlegðinni.

Sýknukröfu sína í þessu máli byggir stefndi á almennum reglum samninga-, skaðabóta- og kröfuréttar og 33. og 36. gr. samningalaga. Um málskostnað er vísað til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á viðskiptasamningi er aðilar gerðu í september 2001. Hinn 31. janúar 2003 gaf stefnandi út viljayfirlýsingu um endurnýjun þess samnings og sama dag undirrituðu málsaðilar viðaukasamning um markaðsstuðning stefnanda við stefnda. Markmið þess samnings var að fá hljómsveitir inn á skemmtistaðinn Champions og auglýsa staðinn upp sem fyrsta flokks veitingastað. Næði markmið samningsins fram að ganga var ráð fyrir gert að verðmæti Champions margfaldaðist. Stefnandi skyldi leggja verulega fjármuni í verkefnið og ávinningur stefnanda felast í aukinni sölu á vörutegundum hans ásamt tryggingu á langtímasamningi við Champions. Í júlímánuði 2003 felldi stefnandi samninginn úr gildi vegna brostinna forsendna. Stefndi í þessu máli höfðaði mál á hendur stefnanda vegna vanefnda á þessum samningi. Var málið þingfest í júní 2003. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 4. júlí 2005, var stefnandi sýknaður af kröfum stefnda. Var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar Íslands upppkveðnum 23. febrúar 2006.

Dómkröfur í þessu máli eru reistar á viðskiptasamningi aðila frá því í september 2001, eins og áður segir. Í samningnum segir m.a. að stefnandi láni stefnda tæki sem hann þurfi til að afgreiða vörur stefnanda. Stefndi skuldbindur sig til þess að hafa eingöngu til sölu léttöl, gosdrykki og bjór frá stefnanda. Magnsala samnings af vörum stefnanda á samningstímanum miðast við 200.000 lítra af bjór, 800 flöskur af léttu víni og 6.200 flöskur af sterku áfengi. Stefndi nýtur ákveðinna afsláttarkjara sem nánar eru tilgreind í samningnum. Samningur skyldi ekki gilda skemur en 5 ár. Verði það magn vöru sem tilgreint er í samningnum selt innan 5 ára segir að samningurinn sé laus til endurnýjunar. Í 4. gr. samningsins er fjallað um markaðsstyrk sem óumdeilt er að stefndi hafi nú endurgreitt stefnanda.

Í a-lið 6. gr. samningsins segir að verði samningnum rift einhliða af kaupanda eða samningur ekki efndur af kaupanda skuli kaupandi endurgreiða þær fjárhæðir og kostnað er seljandi hafi lagt til, auk efndabóta. Í b-lið 6. gr. segir að verði um eigendaskipti að ræða áður en samningurinn sé úti, skuli samningur þessi aðeins fylgja nýjum rekstraraðila, ef fyrir liggi skriflegt samþykki seljanda. Ef samningar næðust ekki við nýjan rekstraraðila þá gildi 6. gr., a- liður.

Óumdeilt er að stefndi seldi veitingastaðinn, án þess að samþykki stefnanda kæmi til, áður en samningurinn var efndur samkvæmt efni sínu af stefnda. Stefnandi lítur svo á að með því að selja hafi stefndi rift samningnum einhliða og sé því, samkvæmt samningnum, skuldbundinn til þess að endurgreiða þær fjárhæðir og kostnað sem stefnandi hafi lagt til, auk efndabóta. Nemur krafa stefnanda vegna kostnaðar 12.411.396 krónum. Vegna hljómsveita og markaðskostnaðar 11.767.740 krónur en vegna lögmannskostnaðar 643.656. Krafa stefnanda um efndabætur nemur 17.307.999 krónum og byggist sá kröfuliður á matsgerð H-kk-ef H-kk-ef endurskoðanda, dómkvadds matsmanns.

Fram er komið að stefndi neyddist til að selja rekstur sinn vegna mikilla greiðsluörðugleika. Var það gert án samþykkis stefnanda og samningar tókust ekki milli stefnanda og hins nýja eiganda. Í ljósi þess ber að fallast á með stefnanda að við það hafi ákvæði a-liðar 6. gr. viðskiptasamnings aðila orðið virkt og beri stefnda því að endurgreiða stefnanda þær fjárhæðir og kostnað er stefnandi hefur lagt til, auk efndabóta, sbr. umrætt ákvæði samningsins.

Í viðskiptasamningi aðila er ekki skilgreint nánar hvað felist í orðalaginu fjárhæðir og kostnað er seljandi, þ.e. stefnandi, hefur lagt til. Telja verður að hér sé átt við fjárhæðir og kostnað sem stefnandi hafi haft af því að uppfylla bein ákvæði samninganna. Ekki er fallist á með stefnda að hér sé einungis átt við kosnað samkvæmt 4. og 5. gr. viðskiptasamnings aðila. Hins vegar verður ákvæðið ekki skilið svo að það taki til alls afleidds kostnaðar stefnanda vegna viðskiptanna við stefnda svo sem lögmannskostnaðar vegna málaferla er málsaðilar hafa átt í. Ber því að hafna þeirri kröfu stefnanda.

Stefnandi gerir kröfu um útlagðan markaðskostnað og kostnað vegna hljómsveita. Stefnandi byggir þessa kröfu á yfirliti sem hann hefur tekið saman um meintan kostnað en hefur engin gögn lagt fram til stuðnings þessum kostnaði. Verður að telja umrætt yfirlit alls ófullnægjandi sönnun um útlagðan kostnað stefnanda og ber því að sýkna stefnda af þessari kröfu stefnanda.

Kröfu sína um efndabætur byggir stefnandi á matsgerð dómkvadds matsmanns. Var matsmanni falið að meta tjón eða hagnaðarmissi stefnanda við það að stefndi uppfyllti ekki samningsbundna skyldu sína til kaupa á vörum stefnanda samkvæmt nefndum viðskiptasamningi aðila. Nánar tiltekið hvaða tekjum stefnandi varð af, að frádregnum þeim kostnaði sem stefnandi þurfti ekki að bera þar sem stefndi keypti ekki umsamið magn af vörum stefnanda. Er matsgerðin ítarleg og kemur fram í henni að við mat á framlegðartapi hefur matsmaður stuðst við upplýsingar úr fjárhagsbókhaldi og sölukerfi stefnanda.

Umfjöllun matsmanns er í sjö liðum sem eru eftirfarandi:

1. Framlegð matsbeiðanda af sölu eins lítra bjórs á veitingastað stefnda.

2. Framlegð matsbeiðanda af sölu einnar 750 ml flösku af léttvíni á veitingastað stefnda.

3. Framlegð matsbeiðanda af sölu einnar 700 ml flösku af sterku víni á veitingastað stefnda.

4. Framlegð matsbeiðanda af sölu eins lítra goss á veitingastað stefnda.

5. Framlegð matsbeiðanda af sölu 160.705 lítra af bjór, 4.482 flaskna af sterku víni og 41.855 lítra goss á veitingastað stefnda.

6. Útreikningur matsbeiðanda á framlegðartapi í stefnu.

7. Meðaltal gossölu veitingastaðar þar sem seldir eru 200.000 lítrar af bjór.

Í niðurlagi matsgerðar segir: „Fyrir liggur í málinu sú ósk matsbeiðanda að matsmaður meti tjón eða hagnaðarmissi matsbeiðanda við að matsþoli uppfyllti ekki samningsbundna skyldu sína til kaupa á vörum matsbeiðanda. Nánar tiltekið hvaða tekjum matsbeiðandi varð af, að frádregnum þeim kostnaði sem matsbeiðandi þurfti ekki að bera þar sem matsþoli keypti ekki umsamið magn af vörum matsbeiðanda.

Matsmaður hefur farið yfir alla liði matsbeiðninnar með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið. Verkefni matsmanns hefur fyrst og fremst falist í að meta framlegð vegna tiltekinna vara sem matsbeiðandi hefur selt matsþola og gerð er grein fyrir í liðum 1-4 hér að framan. Mat á framlegðartapi samanstendur annars vegar af metinni framlegð einstakra eininga og hins vegar af þeim sölumissi eða fjölda eininga sem matsbeiðandi hefur misst úr viðskiptum. Matsbeiðandi telur sig hafa orðið fyrir sölumissi vegna viðskiptalista samkvæmt túlkun hans á samningsákvæðum viðskiptasamnings við matsþola og gerð er grein fyrir í matsgerðinni og gögnum hennar. Því byggir niðurstaða á fjárhæð framlegðartapsins að hluta á þeim forsendum um tapaða sölu sem matsbeiðandi hefur lagt til grundvallar og fram koma í matsbeiðni. Mat á sölumissi byggir á lagalegri túlkun samningsákvæða sem er utan matsgerðar þessarar.

Niðurstaða matsmanns er því að framlegðartap matsbeiðanda nemi kr. 17.307.999 að teknu tilliti til þeirra forsendna sem gerð hefur verið grein fyrir.“

Eins og áður greinir er óumdeilt að stefndi seldi umræddan veitingastað án samþykkis stefnda. Samkvæmt 6. gr. í samningi aðila skal stefndi, við þær aðstæður, endurgreiða stefnanda þann kostnað sem stefnandi hefur lagt til vegna samningsins og auk þess greiða efndabætur. Fyrir liggur að stefnandi lagði til markaðsstyrk samkvæmt 4. gr. samningsins sem stefndi hefur nú endurgreitt. Þykir stefndi ekki hafa sýnt fram á að sú staðreynd hafi þýðingu varðandi túlkun á 6. gr. samningsins enda er endurgreiðsla á markaðsstyrk ekki hluti af kröfugerð stefnanda.

Með framlagrði matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt af hálfu stefnda, þykir stefnandi hafa gert sennilegt hvert tjón hans varð af því að stefndi efndi ekki samning sinn að fullu. Verður matsgerðin því lögð til grundvallar ákvörðun efndabóta til handa stefnanda samkvæmt 6. gr. samningsins og verður krafa stefnanda um efndabætur að fjárhæð 17.307.999 krónur tekin til greina ásamt umkröfðum dráttarvöxtum sem ekki hefur verið mótmælt.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 1.300.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til matskostnaðar.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Kasper ehf., greiði stefnanda, Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni ehf., 17.307.999 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. október 2004 til greiðsludags og 1.300.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf