E-803/2022

1. Mál þetta var höfðað 14. febrúar 2022 og tekið til dóms 15. nóvember 2022. Stefnandi er A, [...], og stefndi er Efling stéttarfélag, [...].

2. Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 16.283.519 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. mars 2020 til 15. febrúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara verulegrar lækkunar.

Stefndi krefst þess í öllum tilvikum að stefnandi verði dæmd til að greið a honum málskostnað.

Málsatvik

4. Stefnandi var ráðin til starfa hjá stefnda með ráðningarsamningi 8. september 2004 í svonefnda atvinnuleysisdeild úthlutunarnefndar nr. 1. Áður mun hún hafa unnið hjá Verkalýðsfélagi Akraness auk þess að sinna ýmsum trúnaðarstörfum á vettvangi verkalýðshreyfingarinnar allt frá árinu 1985. Í ráðningarsamningi aðila var meðal annars kveðið á um útfærslu vinnutíma, launakjör, uppsagnarfrest, veikinda- og slysagreiðslur, orlof, tryggingar, greiðslur til lífeyrissjóðs, stéttarfélagsaðild auk ákvæðis um trúnaðarskyldu.

5. Hvað laun snerti var kveðið á um að laun tækju hækkunum samkvæmt almennum launabreytingum innan Alþýðusambands Íslands og ákvörðunum launanefndar stefnda. Uppsagnarfestur var sagður vera samkvæmt viðkomandi kjarasamningi og skyldi ekki vera skemmri en þrír mánuðir. Veikinda- og slysagreiðslur áttu að fara eftir lögum og þeim kjarasamningum sem við ættu, eins og það var orðað. Orlof skyldi vera 30 dagar og orlof af yfirvinnu 13,04% en fara að öðru leyti eftir samningum og lögum. Kveðið var á um að stefndi tryggði starfsmenn sína með almennri slysa- og líftryggingu. Lífeyrissjóðsframlag stefnanda og stefnda átti að greiða í Lífeyrissjóðinn Framsýn. Hvað stéttarfélagsaðild snerti var kveðið á um að stefnandi væri félagsmaður í stefnda. Í ákvæði ráðningarsamningsins um trúnað var þess getið að stefnandi gegndi ábyrgðar- og trúnaðarstarfi. Inntak trúnaðarins var meðal annars tilgreint á eftirfarandi máta: Hún skal gæta fyllsta trúnaðar um það er [hún] verður áskynja varðandi starf á skrifstofu úthlutunarnefndar, félagið og samtök þess og samstarfsaðila þess. Eðli starfs síns vegna ber henni að meðhöndla allar upplýsingar, skjöl og gögn sem hún hefði aðgang að í starfi sínu af fyllsta trúnaði. Trúnaður þessi gildir áfram eftir starfslok.

6. Stefnandi tók síðar við starfi bókara hjá stefnda, sem fólst meðal annars í ábyrgð á bókun reikninga, afstemmingumog skilum á bókhaldi til endurskoðenda vegna ársuppgjöra auk þess sem stefnandi leysti fjármálastjóra af í fjarveru hennar. Fyrir dómi báru samstarfsmenn stefnanda henni vel söguna og engar athugasemdir gerðar við störf hennar.

7. Stefndi er stéttarfélag sem tók til starfa 1999 í kjölfar sameiningar Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, Verkakvennafélagsins Framsóknar, Starfsmannafélagsins Sóknar og Félags starfsfólks í veitingahúsum. Fleiri stéttarfélög hafa síðar verið sameinuð stefnda.

Starfsfólk þessara stéttarfélaga mun yfirleitt hafa orðið að starfsmönnum stefnda við þessar sameiningar.

8. Fram kom af hálfu vitna er unnu að framangreindri sameiningu og voru forsvarsmenn stefnda á þeim tíma að ákveðið hefðiverið á vettvangi stefnda í tilefni þessara sameininga að kjör starfsmanna sem kæmu til starfa frá hinum sameinuðu félögum yrðu samræmd þannig að starfsmennirnir myndu eftirleiðis njóta þeirra kjara sem best væru samkvæmt kjarasamningum sem stefndi gerði við viðsemjendur sína, hvað önnur kjör snerti en bein launakjör sem ákveðin hefðu verið af launanefnd stjórnar félagsins. Í þeim efnum hefði verið horft til kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg.

9. Í málinu nýtur nokkurra gagna er lúta að kjörum starfsmanna stefnda í samræmi við framangreint.

10. Þannig liggur fyrir yfirlýsing sem stefndi gaf út 16. janúar 2006, sem undirrituð er af þremur þáverandi formönnum stefnda miðað við fyrirsögn skjalsins. Þar er kveðið á um að þeir starfsmenn sem hafi verið í starfi hjá forverum stefnda við sameininguna skuli fá greiðslu sem nemi launum í þrjá mánuði við starfslok, án vinnuskyldu, með þeim rökum að unnt verði að leita til þeirra á því tímabili vegna fyrri starfa og sérþekkingar á þeim málefnum sem þeir hafi unnið að hjá stefnda. Kveðið var á um heimild til að lengja tímabilið í sex mánuði ef um langan starfsaldur hjá forverum stefnda væri að ræða, eftir atvikum gegn vinnuskyldu. Þá var gefin út yfirlýsing 27. nóvember 2006 er laut meðal annars að lífeyrisréttindum starfsmanna. Skjalið er áritað um samþykki formanns stefnda.

11. Meðal málskjala er skjal dagsett 23. mars 2021 sem undirritað er af sex einstaklingum sem voru meðal forystumanna stefnda er framangreindar sameiningar áttu sér stað. Þar á meðal eru fyrrum formaður og varaformaður félagsins. S kjalið ber yfirskriftina samþykkt um jafnræði starfsmanna Eflingar til launa og réttinda við sameiningu stéttarfélaganna í Eflingu- stéttarfélag. Inntak samþykktarinnar er það að starfsmenn stefnda skuli njóta bestu kjara og réttinda sem félagið semji um í kjarasamningum. Rakið er í skjalinu undir fyrirsögninni Greinargerð að til að jafna kjör starfsmanna hafi verið miðað við ákvæði aðalkjarasamninga við Reykjavíkurborg enda hafi Dagsbrún, Framsókn og Sókn öll haft gildandi kjarasamninga við borgina. Tekið er fram að í Sóknarsamningnum hafi verið nokkur ákvæði sem gengu lengra í réttindamálum fyrir launafólk en tíðkaðist á almennum markaði, svo sem rýmri uppsagnarákvæði, áminningarferlar við uppsagnir, lausnarlaun, orlof og fleiri réttindi sem einkenndu kjör opinberra starfsmanna. Gengið hafi verið frá samþykktinni sem í skjalinu greini þar sem ekki verði við það unað að starfsmenn Eflingar búi við mismunandi starfskjör og því skuli allir starfsmenn njóta sömu réttinda og kjara eins og þau væru best í þeim kjarasamningum sem Efling gerði og hefð væri fyrir, eins og komist var að orði. Á grundvelli þessarar stefnu myndu starfsmenn sem komu frá Sókn halda sínum réttindum og aðrir starfsmenn félagsins einnig njóta sömu kjara eftir sameininguna. Því var lýst yfir af hálfu undirritaðra að þau væru sammála þessari samþykkt og staðfestu að þetta verklag og stefnumörkun hefði gilt á þeim tíma sem þau unnu að starfskjaramálum hjá stefnda.

12. Þáverandi formaður stefnda, sem kjörinn var fyrsti formaður stefnda við sameiningu áðurgreindra stéttarfélaga og starfaði sem slíkur til aðalfundar í apríl 2018, kom fyrir dóm. Hann staðfesti undirritun sína á framangreindri yfirlýsingu og efni hennar. Rakti hann tildrög sameiningar stéttarfélaganna og ákvarðanir eru lutu að starfskjörum starfsmanna sem ákveðið hefði verið að yrðu á þann veg sem gæti að líta í yfirlýsingunni. Á kvarðanir um ráðningar og réttindi starfsmanna hefðu verið teknar formlega af stjórn stefnda. Hann rakti meðal annars að hagnýtt hefðu verið ákvæði kjarasamnings er lutu að áminningum þegar þörf hefði krafið. Þáverandi skrifstofustjóri stefnda kom fyrir dóm. Fram kom að hann hefði verið ráðinn til starfa árið 1996 hjá Verkamannafélaginu Dagsbrún, upphaflega til að vinnaað sameiningu félaganna og síðan sem skrifstofustjóri fram til loka apríl 2018. Hann bar um það að á starfstíma hans sem skrifstofustjóra hefði verið farið með starfsmannamál í samræmi við þessa yfirlýsingu, en það hefði verið launanefnd stjórnar sem hefði tekið þessa ákvörðun um kjör starfsmanna í umboði stjórnar. N efndi hann sérstaklega sem dæmi að nýtt hefðu verið ákvæði kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg um lausnarlaun vegna langveikra starfsmanna. Sérstaklega aðspurður kvað hann að samantekt um réttindamál starfsmanna stefnda sem birt var á innri vef stefnda, auðkennd með dagsetningunni 24. október 2017 og upphafsstöfum þáverandi formanns, þáverandi skrifstofustjóra, þáverandi varaformanns og þáverandi fjármálastjóra, fæli ekki í sér tæmandi talningu réttinda þar sem skjal þetta hefði verið aðgengilegt fyrir alla sem aðgang fengu að tölvukerfinu, til dæmis fólk sem hefði verið í tímabundnu ráðningarsambandi við stefnda eða ráðið vegna úrlausnar tiltekins verkefnis. Rök stæðu ekki til þess að slíkir aðilar hefðu aðgang að ráðningarkjörum fastra starfsmanna.

13. Formaður stefnda staðfesti opinbera umfjöllun sína sem hún birti 2. febrúar 2022 þar sem vikið er að því að starfsmenn hafi nefnt við hana að þeir nytu bestu kjara í starfi hjá stefnda. Hún hefði á hinn bóginn ekki haft tilefni til að líta svo á að í því fælist að um öll ráðningarkjör starfsmanna færi samkvæmt kjarasamningi stefnda við Reykjavíkurborg. Þáverandi framkvæmdastjóri stefnda bar á svipaða lund og taldi að samantekt um réttindamál starfsmanna stefnda sem birt var á innri vef stefnda fæli nánast í sér tæmandi talningu þeirra réttinda starfsmanna sem væru umfram ákvæði ráðningarsamnings og gildandi kjarasamnings við Samtök atvinnulífsins. Í skjalinu eru tíunduð orlofsréttindi, fæðingarorlofsréttindi, veikindaréttur, lífeyrisréttindi, réttur til fjárframlags til líkamsræktar eða annarrar heilsueflingar, réttur til styrks til gleraugnakaupa, réttur til greiðslu vegna námskeiða, réttur til að nýta sér orlofshús á afsláttarkjörum utan orlofstíma, hádegisverður starfsmönnum að kostnaðarlausu og að skrifstofa stefnda væri lokuð á aðfangadag og gamlársdag auk þess sem gefnir væru aukafrídagar í kringum jól og áramót bæri hátíðirnar upp á helgi. Bæði formaður stefnda og þáverandi framkvæmdastjóri báru um það fyrir dómi að gerð hefði verið sérstök leit að gögnum í skjalasafni stefnda sem styddu málatilbúnað stefnanda um svokölluð bestu kjör, án árangurs. Einnig var af þeirra hálfu vísað til samantektar sem unnin hefði verið í samráði við lögfræðing Alþýðusambands Íslands 16. apríl 2019 að beiðni stjórnarmanns í stefnda og lögð hefði verið fram á stjórnarfundi hjá stefnda 2. maí 2019. Þar væri vísað um réttindi starfsmanna til kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins og sambærilegra samninga annarra stéttarfélaga sem starfsmenn stefnda kynnu að tilheyra.

14. Á vormánuðum 2018 kom til stjórnarkjörs hjá stefnda. Boðnir voru fram tveir listar frambjóðenda, hvor með sitt formannsefnið í öndvegi, A - listi og B - listi. Á meðan á kosningarbaráttunni stóð gagnrýndi stefnandi á opinberum vettvangi framgöngu frambjóðenda B - lista fyrir umfjöllun sem hún taldi óvægna í garð starfsmanna stefnda. Svo fór að B - listi hafði betur og náði meirihluta og þar með tók nýr formaður til starfa hjá stefnda. Í kjölfarþess var framkvæmdastjóri ráðinn til starfa.

15. Ekki er samhljómur í frásögn aðila af málsatvikum hvað stefnanda snertir í kjölfar stjórnarskipta. Byggt er á því af hálfu stefnda að stefnandi hafi ekki leynt því að hún væri ósátt við nýja yfirmenn. Fyrir liggur að formaður stefnda kallaði stefnanda á sinn fund 18. maí 2018 og gerði athugasemd við framgöngu stefnanda gagnvart nýráðnum skrifstofustjóra. Skrifstofustjórinn hafði þá gert athugasemd við formann um að stefnandi hefði innt sig eftir því hvort hún væri meðlimur tiltekins stjórnmálaflokks. Stefnandi staðfesti fyrir dómi að hafa innt skrifstofustjórann þessa og að formaðurinn hefði kallað hana á sinn fund og gert athugasemdir við hana af þessu tilefni og þær hefðu skipst á skoðunum um þetta álitaefni, og hún hefði jafnframt innt formann eftir því hvort til stæði að reka fleiri starfsmenn en fyrrverandi skrifstofustjóra, sem formaður hefði neitað. Stefnandi hefur borið um að umfjöllunarefni þessa fundar hafi komið henni í opna skjöldu enda hefði hún ekki talið samskipti sín við skrifstofustjórann ótilhlýðileg.

16. Stefnandi kom á framfæri ós kvið formann stefnda þess efnis að stefndi greiddi fyrir hana handleiðslutíma hjá sálfræðingi 14. september 2018. Ástæðu þeirrar óskar tilgreindi stefnandi sem þær gífurlegu miklu breytingar sem orðið hefðu á vinnustaðnum og haft þær afleiðingar að hún hefði orðið fyrir mikilli vanlíðan í starfi. Af hálfu stefnda var fallist á þessa ósk. Í lok ágúst hafði komiðtil ágreinings er laut að framgöngu þáverandi fjármálastjóra stefnda og samskiptum hennar við forsvarsmenn stefnda. Fjármálastjórinn var nánasti samstarfsmaður stefnanda á skrifstofunni en þær höfðu unnið saman allt frá því að stefnandi var ráðinn til starfa hjá stefnda.

17. Stefnandi var kölluð áfund formanns og framkvæmda stjóra stefnda 17. september 2018 þar sem henni var gefið að sök að hafa brotið gegn trúnaðarskyldum með því að veita samstarfsmönnum trúnaðarupplýsingar er lutu að ráðgerðum starfslokum fjármálastjóra stefnda. Fjármálastjórinn hafði greint henni frá því að sér hefði verið boðið að ljúka störfum með samningi þar að lútandi. Fyrrverandi fjármálastjóri bar um fyrir dómi að hafa ekki upplýst stefnanda um innihald samningsdraganna heldur einungis að forsvarsmenn stefnda vildu losna við sig. Fram kom fyrir dómi af hálfu þáverandi framkvæmdastjóra og formanns að stefnandi hefði greint frá þessum upplýsingum með allnokkrum fyrirgangi á vinnustaðnum, bæði með hávaða og hurðaskellum. Stefnandi kannaðist við að hafa sagt tveimur samstarfsmönnum frá boði stefnda um starfslok fjármálastjórans sem fjármálastjórinn hefði upplýst sig um ogekki beðið um neinn trúnað um upplýsingarnar. Stefnandi hefði ekki deilt neinum trúnaðarupplýsingum í þessum efnum enda ekki vitað af inntaki þeirra samningadraga sem stefndi hefði lagt fyrir fjármálastjórann. Hún bar um það fyrir dómi að hafa hermt upp á formann félagsins fyrri yfirlýsingu um að ekki stæði til að reka fleiri, en kannaðist á hinn bóginn ekki við að hafa verið með fyrirgang eða hávaða. Stefnandi bar jafnframt fyrir dómi um að hafa verið slegin og liðið illa vegna viðhorfs þáverandi framkvæmdastjóra stefnda gagnvart henni eins og það birtist á fundinum og hefði sér virst hann vera staðráðinn í að knýja fram játningu um óviðurkvæmilega hegðun af hennar hálfu. Hún hefði af þessum sökum tilkynnt samskiptin til Vinnueftirlits ríkisins 5. október 2018.

18. Er stefnandi var á leið heim að loknum fundinum barst henni tölvupóstur þar sem hún var boðuð á annan fund degi síðar þar sem til stæði að veita henni áminningu vegna ámælisverðrar háttsemi í starfi með vísan til samtals þess sem fram hafði farið fyrr um daginn. Þess var getið að áminningarbréf formanns yrði kynnt og afhent á fundinum. Greint var frá því að lögmaður stefnda yrði viðstaddur fundinn og stefnanda boðið að hafa þangað með sér ráðgjafa að eigin vali.

19. Stefnandi mætti með lögmann með sér og var í upphafi fundar afhent skrifleg áminning með fyrirsögninni Áminning vegna ámælisverðrar hegðunar í starfi. Sagðií skjalinu að formaður hefði fengið vitneskju um að stefnandi hefði degi fyrr átt samtöl í heyranda hljóði, eins og það var orðað, við starfsmenn stefnda um trúnaðaratriði sem vörðuðu ráðningu annars starfsmanns. Tilgreint var að það væri ósæmandi og ámælisvert þar sem starfsmönnum stefnda bæri að virða trúnað um mál er vörðuðu ráðningar annarra starfsmanna. Tekið var fram að þessi háttsemi hefði verið rædd degi fyrr og stefnanda gefin fyrirmæli um að láta af þeirri hegðun og þau fyrirmæli ítrekuð. Þá var tekið fram að formaður stefnda hefði áður þurft að veita stefnanda tiltal fyrir óviðeigandi framkomu í garð nýráðins skrifstofustjóra. Loks var tekið fram að ef stefnandi myndi halda áfram ámælisverðri háttsemi yrði henni sagt upp störfum án frekari áminningar.

20. Stefnandi mótmælti áminningunni bæði á fundinum og í kjölfar hans og krafðist þess að hún yrði dregin til baka, án árangurs. Stefnandi forfallaðist í kjölfar þessara atvika þannig að hún varð óvinnufær frá 17. september 2018.

21. Á því er byggt af hálfu stefnanda að í kjölfar þess að hún veiktist hafi forsvarsmenn stefnda staðið að aðför sem falið hafi í sér einelti gagnvart henni með því að loka fyrir aðgang hennar að tölvukerfum stefnda, loka fyrir aðgang hennar að viðskiptabanka stefnda sem hún hafði haft sem bókari, netfang hennar hafi verið fjarlægt af póstlista stefnda og nafn hennar og mynd fjarlægt af starfsmannalista á heimasíðu stefnda og aðgengi stefnanda hindrað að Facebook- hópi félagsmanna stefnda. Þá hafi hún hvorki verið boðuð á starfsmannafundi né viðburði á vegum stefnda, svo sem jólahlaðborð. Þá hafi starf hennar verið auglýst án þess að fyrir lægi hversu lengi hún yrði frá, auk þess sem forysta stefnda hafi staðið fyrir fjölmiðlaherferð gegn tilteknum þáverandi og fyrrum starfsmönnum sínum, stefnanda þar með talinni, þar sem meðal annars var byggt á því að kröfur væru uppi um mjög digra starfslokasamninga.

22. Á meðan á veikindum stefnanda stóð leitaði hún fulltingis sérfræðinga, lækna og sálfræðings til að fá bót meina sinna samkvæmt fyrirliggjandi vottorðum. Svonefnt vinnufærnisvottorð var gefið út 9. mars 2020 þar sem fram kom að frá og með 16. mars 2020 væri stefnandi vinnufær, en hún hafði þá verið frá störfum frá 17. september 2018. Veikindarétti stefnanda hafði lokið í september 2019 en hún notið sjúkradagpeninga frá sjúkrasjóði stefnda í sex mánuðiþar til hún varð vinnufær á ný, sem tilkynnt var 9. mars 2020.

23. Á framangreindu tímabili sem stefnandi var frá vegna veikinda beitti hún sér á ýmsan hátt í viðleitni til að rétta sinn hlut, bæði upp á eigin spýtur og með fulltingi lögmanns síns sem og í samstarfi með öðrum starfsmönnum stefnda sem töldu sig í sambærilegri stöðu. Þannig sendi hún skriflega orðsendingu 16. október 2018 til framkvæmdastjóra og formanns stefnda auk þess sem þáverandi fjármálastjóri, lögmaður hennar og tveir starfsmenn endurskoðunarfyrirtækis fengu afrit. Tilefnið var að mótmæla orðum framkvæmdastjóra stefnda á fundi með starfsmönnum stefnda þar sem hann hefði farið niðrandi orðum um færslu bókhalds stefnda og stefnandi mótmælt orðum hans harðlega sem tilhæfulausum. Kvaðst hún harma, vera forviða og mjög sár yfir vinnubrögðum yfirstjórnar stefnda sem vægi með þessu að starfsheiðri starfsmanna í veikindaleyfi sem ekki ættu þess kost að bera hönd fyrir höfuð sér. Þá stóð hún að erindi til stjórnar stefnda, formanns og framkvæmdstjóra með þáverandi fjármálastjóra að sögn í þeim tilgangi að skýra betur út stöðuna og leita liðsinnis stjórnarmanna stefnda til að leysa úr fyrirliggjandi vanda. Rakin var meðal annars staða mála eins og hún sneri að stefnanda sem taldi sig sitja undir ósönnum ásökunum um trúnaðarbrot sem geri henni erfitt um vik að starfa sem bókari er hún snúi til baka að loknu veikindaleyfi. Áréttað var að þess hefði verið krafist að áminningin sem stefnandi sætti yrði dregin til baka og byggt á þeim skilningi að stefnandi ætti að njóta kjara samkvæmt þeim kjarasamningi sem stefndi gerði við Reykjavíkurborg. Framganga stefnda gagnvart þeim tveimur var rakin og talin ámælisverð í ljósi dæma sem tilgreind voru í bréfinu en því erindi beint til stjórnarmanna að koma málefninu í ásættanlegan farveg gagnvart þeim tveimur. Að auki óskuðu þær þess að Starfsgreinasamband Íslands og Alþýðusamband Í slandslegðu sitt af mörkum í þeirri von um að unnt yrði að þoka málum áfram til lykta. Afrit erindisins var sent öllum stjórnarmönnum stefnda, Alþýðusambandinu og Starfsgreinasambandinu. Stefnandi og þáverandi fjármálastjóri gerðu grein fyrir málinu af sinni hálfu í sjónvarpsviðtali 28. nóvember 2018 og var frásögn þeirra einnig birt á vefmiðli þann sama dag. Við því viðtali var brugðist af hálfu stefnda í viðtali sem birtist í vefmiðli 30. nóvember 2018 og kom framað stefndi teldi ekki rétt að hafa frumkvæði að umræðum um starfslok við stefnanda á meðan hún væri í veikindaleyfi auk þess sem gerðar voru athugasemdir viðaðu mfjöllun um málið færi fram í fjölmiðlum. Í fréttinni kom fram að lögmaður stefnanda andmælti fullyrðingum stefnda. Stefnandi sendi erindi til stjórnar stefnda 10. apríl 2019 þar sem innt var svara við því hvert stefnandi gæti leitað um réttindi sín sem starfsmaður og félagsmaður stefnda sem stéttarfélags og hún óskaði eftir að fá að mæta á fund stjórnarinnar til að gera grein fyrir málavöxtum eins og þeir horfðu við henni og gera grein fyrir tillögu til sátta milli sín og stefnda, en réttur hennar í þeim efnum hefði verið hunsaður af stjórnendum stefnda. Þar sem ekki var brugðist við erindinu óskaði stefnandi 15. maí 2019 eftir fundi með stjórn Starfsgreinasambandsins og miðstjórn Alþýðusambandsins til að leita leiða til lausnar á deilu aðila auk þess sem hún lýsti erfiðleikum sem fælust í því að standa í deilu við stéttarfélag sitt og reifaði í því sambandi það hlutverk stéttarfélaga að berjast gegn ranglæti á vinnumarkaði. Stefnandi og þrír aðrir starfsmennsem voru í sambærilegri stöðu og hún eða höfðu látið af störfum stóðu saman að áskorun til ársþings Starfsgreinasambandsins 2019 um að sambandið myndi skora á alla stjórnendur hreyfingarinnar að þeir færu með gát og sáttavilja þegar kæmi að starfslokum almennt og einkum þegar í hlut ættu starfsmenn með langan starfsaldur og háan lífaldur. Dagskrárnefnd sambandsins hafnaði því að taka erindið á dagskrá ársþingsins.

24. Auk þess sem að framan er rakið fjölluðu forystumenn stefnda og stefnandi og aðrir starfsmenn í svipaðri stöðu og hún ítrekað um málefni starfsmannanna á opinberum vettvangi, bæði með yfirlýsingum og greinaskrifum sem og viðtölum við fréttamenn á komandi mánuðum, einkum um haustið 2019.

25. Í kjölfar tilkynningar stefnanda um vinnufærni 9. mars 2020 og að hún gæti komið til starfa 16. mars barst henni uppsagnarbréf frá stefnda dagsett 12. mars 2020. Í uppsagnarbréfinu greindi að uppsagnarfrestur næmi sex mánuðum frá mánaðarmótum að telja og var vinnuframlag á uppsagnarfresti afþakkað. Um ástæður uppsagnarinnar var vísað til bréfs sem dagsett var sama dag sem lögmanni stefnanda var sent. Rifjað var uppaf hálfu stefnda að stefnandi hefði verið áminnt 18. september 2018 og það umfram skyldu þar sem áminningar feri l l væri ekki áskilinn undanfari uppsagnar. Rakið var af hálfu stefnda að stefnandi hefði troðið illsakir við formann og framkvæmdastjóra stefnda á veikindatímabili hennar með klögumálum, meðal annars í fjölmiðlum, á samfélagsmiðlum og í formi kvartana sem sendar hefðu verið til stjórnar stefnda, framkvæmdastjórnar Starfsgreinasambands Íslands og miðstjórnar Alþýðusambands Íslands. Í þessum erindum hefðu þungar ásakanir verið bornar á formann og framkvæmdastjóra stefnda auk þess sem stefnandi hefði ítrekað gefið í skyn að hyggjast ekki snúa aftur til starfa. Þessi framganga væri að auki ósamrýmanleg því að gegna starfi hjá stefnda. Framgönguna taldi stefndi réttlæta riftun á ráðningarsambandi á grundvelli trúnaðarbrests og því sé skýr og málefnanlegur grundvöllur fyrir uppsögn.

26. Af hálfu stefnanda var því beint til Starfsgreinasambandsins 7. maí 2020 að aðstoða stefnanda fjárhagslega vegna lögfræðikostnaðar sem hefði fallið til við gæslu hagsmuna hennar gagnvart stefnda. Erindinu var svarað 26. maí 2020 og tilkynnt að á framkvæmdastjórnarfundi sambandsins hefðiverið ákveðið að hafna því.

27. Að sama brunni bar um afhendingu persónulegra gagna sem dróst mjög á langinn vegna ágreinings um fyrirkomulag þeirrar afhendingar.

28. Stefnandi var að verða 66 ára gömul þegar henni var sagt upp störfum. Hún skráði sig atvinnulausa í ársbyrjun 2021 hjá Vinnumálastofnun en hefur ekki fengið starf.

29. Stefnandi innti stefnda 4. febrúar 2021 eftir endurgreiðslu kostnaðar vegna vinnu lögmanns við hagsmunagæslu í ljósi langrar hefðar fyrir því hjá stéttarfélögum að greiða lögfræðikostnað félagsmanna. Erindið var ítrekað 12. mars 2021. Svar barst 24. mars þar sem kröfum stefnanda var hafnað.

30. Við svo búið var efnt til málshöfðunar þessarar.

31. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu og B af hálfu stefnda. Vitnaskýrslu gáfu: C, D, E, F, G, H og I.

Helstu málsástæður stefnanda

Krafa um skaðabætur vegna ólögmætrar uppsagnar 32. Stefnandi byggir á því að ákvörðun stefnda um að segja henni upp störfum hafi falið í sér brot á réttindum samkvæmt þeim kjarasamningi sem um ráðningarsamband aðila gilti. Uppsögnin hafi verið saknæm og ólögmæt og valdið henni tjóni auk þess semhún hafi ekki verið í anda stéttarfélags og framkoma stefnda í garð stefnanda verið siðferðislega ámælisverð.

33. K jör stefnanda hafi átt að vera þau bestu kjör sem stefndi semdi um og því væri rétt að miða við ákvæði aðalkjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg. Þetta hafi verið staðfest af fyrrum formanni stefnda, varaformanni, stjórnarmönnum og launanefndarmönnum með sérstakri yfirlýsingu sem hafi verið staðfest fyrir dóminum.

Stefndi hafi síðan veitt stefnanda áminningu í samræmi við umræddan kjarasamning, þótt framkvæmdin hafi að öðru leyti verið í ósamræmi við áskilnað samningsins þar um. Eins hafi lögmaður sem almennt starfi í þágu stefnda staðfestað starfsmenn stefnda nytu bestu kjara sem miðuðust þá við þau kjör sem félagsmenn stefnda sem störfuðu hjá Reykjavíkurborg nytu. Byggt er á því að opinberar yfirlýsingar formanns stefnda staðfesti jafnframt að henni hafi verið kunnugt um þetta fyrirkomulag af frásögnum starfsmanna, en það sé svo á ábyrgð stefnda ef formaðurinn hefur látið undir höfuð leggjast að kynna sér hvað í þessum réttindum felst. Öll önnur réttindi sem stefnandi hafi átt að njóta, til að mynda veikindaréttur og lífeyrisréttur, orlofs- og desemberuppbætur, hafi t ekið mið af samningnum við Reykjavíkurborg.

34. Umræddur kjarasamningur feli í sér réttindi sem svipi um margt til þeirra réttinda sem opinberir starfsmenn njóti varðandi áminningar og uppsagnir, samanber einkum 21. og 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Með hliðsjón afþ ví byggi stefnandi á að líta verði til þess hvernig umrædd ákvæði hafa verið túlkuð í framkvæmd og taka mið af skráðum og óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins, eftir því sem við eigi, meðal ann ars réttmætisreglunni, meðalhófsreglunni og reglum um andmælarétt. Horfa verði til þessara formreglna, ella yrðu réttindi þau sem kjarasamningsákvæðunum er ætlað að tryggja næsta innihaldslítil.

35. Í grein 9.8 í kjarasamningi milli stefnda og Reykjavíkurborgar sé kveðið á um að gerist starfsmaður brotlegur í starfi skuli veita honum áminningu. Efni ákvæðisins sé nánast samhljóða 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Stefnandi byggir jafnframt á því að engu þeirra skilyrða fyrir veitingu áminningar sem talin eru upp í grein 9.8.1 hafi verið fullnægt. Því hafi ekki verið lögmætar ástæður fyrir veitingu áminningarinnar eða hún byggst á málefnalegum sjónarmiðum.

36. Stefnandi byggi á því að með veitingu áminningar hafi stefndi brotið gegn ákvæðum kjarasamningsins og réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Á kvörðun um veitingu áminningar hafi ekki verið í neinu samræmi við meint brot stefnanda og þannig verið brotið gegn sjónarmiðum um meðalhóf.

37. Stefnandi hafi ekki gerst brotleg í starfi og alls ekki þannig að varðaði áminningu. Það geti vart talist trúnaðarbrot að greina samstarfsfólki sínu frá því að fjármálastjóri kynni að láta af störfumsamkvæmtupplýsingumsem stefnandi fékk frá fjármálastjóranum sem bað hana ekki um að gæta trúnaðar um þær.

38. Stefnandi byggir á því að hún hafi sinnt störfum sínum af kostgæfni og ábyrgð og að ekkert í háttsemi hennar hafi kallað á þessi viðbrögð stefnda. Allar ásakanir um annað hafi verið tilhæfulausar, meiðandi, ómálefnalegar og settar fram gegn betri vitund.

39. Þá hafi framkvæmdin við að veita áminninguna verið í ósamræmi við ákvæði 9.8.2 í kjarasamningi þar sem kveðið er á um rétt stefnanda til að tjá sig að viðstöddum trúnaðarmanni um meintar ávirðingar sem eiga að vera grundvöllur áminningar.

Stefnanda hafi fyrst verið veitt fyrirvaralaust tiltal af formanni og þáverandi framkvæmdastjóra stefnda 17. september 2018 án þess að hafa verið kynnt fundarefnið fyrirfram og hún þannig þurft að sitja ein og undirbúningslaus undir tilhæfulausum ásökunum um trúnaðarbrot og ámælisverða hegðun. Skrifleg áminning hafi svo verið veitt í beinu framhaldi að morgni 18. september 2018, án frekari fyrirvara eða umþóttunartíma stefnanda til að tjá sig um fundarefnið og fyrirhugaða áminningu.

40. Í grein 9.8.3 í kjarasamningi sé gert ráð fyrir að starfsmanni sé veitt svigrúm til að bæta ráð sitt áður en gripið er til uppsagnar. Stefndi hafi brotið gegn þessu ákvæði þar sem stefnanda hafi ekki verið veitt þetta svigrúm. Hún hafi forfallast strax 17. september 2018 vegna þess áfalls sem hún varð fyrir sökum framkomu forystu stefnda í aðdraganda áminningarinnar. Henni hafi síðan ekki verið gefið neitt svigrúm til að „bæta ráð sitt“þegar hún hugðist koma til starfa á ný er hún var orðin vinnufær og ætlaði að snúa aftur til starfa.

41. Þá sé til þess að líta að í grein 9.9.1 í kjarasamningi sé lagt bann við að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna, en engum slíkum ástæðum hafi verið til að dreifa. Þau rök sem tiltekin hafi verið í bréfi stefnda 12. mars 2020 standi stekki skoðun. Þar sé ýmist að finna tilhæfulausar ásakanir eða útúrsnúninga. Stefndi beri sönnunarbyrðina hvað þetta varðar og hafi ekki risið undir henni. Framkoma forystu stefnda í garð stefnanda og tilraunir þeirra til að bola henni úr starfi hafi verið ámælisverðar en ekki hegðun hennar. Tilraunir stefnanda til að bera hönd fyrir höfuð sér í fjölmiðlum og gagnrýni hennar á framkomu stefnda í sinn garð falli ekki undir að vera málefnaleg ástæða til uppsagnar í skilningi kjarasamningsgreinarinnar.

42. Þá byggi stefnandi á því að háttsemi forystumanna stefnda í hennar garð hafi jafnframt brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980 og reglugerð nr. 1009/2015, einkum 3. gr. b, sbr.

6. gr. Í þeim efnum vísar stefnandi til þess að stefndi hafi áminnt hana að ósekju, lokað aðgengi hennar að tölvukerfi stefnda, lokað fyrir aðgang hennar að Facebook- síðu félagsmanna stefnda, tekið nafn hennar og netfang af lista yfir starfsmenn stefnda á heimasíðu stefnda, auk þess sem hún hafi hvorki verið boðuð á starfsmannafundi né henni boðið á félagslega viðburði, svo sem jólahlaðborð. Að auki hafi verið veist að henni með opinberri umfjöllun, bæði í fjölmiðlum og í skrifum formanns og þáverandi framkvæmdastjóra á samfélagsmiðlum.

Krafa um bætur fyrir fjárhagslegt tjón 43. Stefnandi byggir á því að atlaga forystu stefnda gegn henni hafi verið saknæm og ólögmæt. Skilyrðum sakarreglunnar sé því fullnægt. Ráðist hafi verið í atlöguna án þess að fram hefði farið fullnægjandi málsmeðferð og viðeigandi ákvæða gildandi kjarasamnings gætt. Öll þau réttarbrot sem framin hafi verið gegn stefnanda hafi valdið henni fjártjóni og miska sem sé sennileg afleiðing háttseminnar.

44. Tjón sitt metur stefnandi með hliðsjón af starfsaldri sínum og því að vegna aldurs hafi henni verið ómögulegt að finna sambærilegt starf við hæfi auk framangreindra veikindaforfalla sem hlutust af framgöngu forystu stefnda. Því geri hún kröfu um greiðslu launa frá því að uppsagnarfresti lauk 1. október 2020 til 1. september 2021, er hún náði 67 ára aldri, eða vegna ellefu mánaða. Árétta skuli þó af gefnu tilefni að hugur stefnanda hafi staðið til þess að vera við störf til 70 ára aldurs.

45. Fjárkröfu þessa byggi stefnandi á þeim mánaðarlaunum sem hún hafði þegar henni var sagt upp störfum. Fjárhæð fastra launa stefnanda hafi verið við það tímamark 597.645 krónur. Þá hafi hún átt rétt til greiðslu fastrar yfirvinnu, 119.916 króna á mánuði, og álagsgreiðslu að fjárhæð 51.941 krónu. Því til viðbótar hafi hún átt rétt til 30 daga orlofs á hverju ári, eða sem nemi 13,04% álagi á mánaðarlaun (769.502*13,04%), sem nemi 100.343 krónum á mánuði. Loks hafi hún átt rétt til greiðslu ökutækjastyrks, 4 4.400 króna á mánuði. Samtals geri þetta 914.245 krónur á mánuði. Bótafjárhæð vegna þessa þáttar nemi þannig 10.056.696 krónum.

46. Stefnandi geri einnig kröfu um bætur sem nemi mismun á launum og sjúkradagpeningum frá sjúkrasjóði vegna tímabilsins frá því að greiðslu launa í veikindaforföllum lauk í lok september 2019 þar til henni var sagt upp störfum í mars 2020, samanber eftirfarandi sundurliðun:

Laun Dagpeningar Mismunur

2019

Frá 17. sept. (43%) 352.691 346.784 5.907

Okt 813.902 671.894 142.008

Nóv 813.902 650.220 163.682

Des 813.902 650.220 163.6822020

Jan 813.902 650.220 163.682

Feb 813.902 650.220 163.682

Til 13. mars (43%) 352.691 281.762 70.929

Samtals 4.774.892 3.901.320 873.572

Til frádráttar komi sjúkradagpeningar frá Tryggingastofnun ríkisins sem greiddir voru á þessum árum, samtals 170.443 krónur. Þannig sé krafist 703.129 króna vegna þessa kröfuliðar.

47. Stefnandi gerir einnig kröfur um bætur vegna útlagðs kostnaðar sem hún hafi þurft að greiða vegna sálfræðiþjónustu, samtals 94.500 krónur að teknu tilliti til greiðslu úr sjúkrasjóði, og lögfræðikostnaðar að fjárhæð 429.195 krónur.

48. Stefnandi hafi leitað fulltingis sálfræðings til að vinna úr þeim áföllum sem háttsemi forsvarsmanna stefnda ollu henni. Hvað lögfræðikostnað snertir sé aðstaða stefnanda sérstök þar sem stefndi sé allt í senn gagnaðili stefnanda og atvinnurekandi sem og stéttarfélag hennar. Því hafi hún orðið að leita sér ráðgjafar hjá utanaðkomandi lögmanni, en hvorki stefndi né Starfsgreinasamband Íslands féllust á að greiða kostnað vegna þess. Samtals nemi því útlagður kostnaður stefnanda sem gerð er krafa um að stefndi bæti henni 523.695 krónum.

Ófjárhagslegt tjón

49. Stefnandi krefst einnig miskabóta vegna þeirrar aðfarar á hendur henni sem rakin sé hér að framan sem forysta stefnda hafi gert af ásetningi og reynst hafi stefnanda mjög þungbær, verið henni mikið áfall og valdið henni verulegum miska. Ásakanir stjórnenda stefnda í garð stefnanda, sem hafi verið upphafið að þessu máli, hafi ekki bara verið rangar og átylla til að koma henni frá störfum án þess að kjarasamningsbundin réttindi hennar væru virt, heldur hafi verið vegið að heiðri stefnanda með þeim. Framkoma forsvarsmanna stefnda í hennar garð hafi verið lítilsvirðandi og niðrandi og falið í sér persónulega meingerð gegn friði stefnanda, æru og persónu. Þá hafi hún verið útilokuð frá vinnustað sínum og orðið fyrir einelti af hálfu yfirmanna sinna. Í athöfnum forystufólks stefnda hafi falist áfellisdómur yfir störfum stefnanda, án tilefnis eða haldbærra skýringa. Stefnandi hafi verið óvinnufær af þeim sökum frá 17. september 2018 og þar til henni var sagt upp störfum 12. mars 2020. Veiting áminningar og uppsögn hafi svo aukið miska stefnanda. Það hafi gert áfall stefnanda enn þungbærara og aukið á tjónið að málefni hennar skyldu fá svo mikla umfjöllun í fjölmiðlum sem raun ber vitni og að forsvarsmenn stefnda skuli hafa kosið að tjá sig með þeim hætti að vart yrði annað skilið en að stefnandi hefði brotið af sér í starfi. Stefnandi hafi þurft að leita til lækna og sálfræðinga til að vinna úr þessum áföllum sem hafi valdið henni mikilli andlegri vanlíðan, svefnörðugleikumogkvíða. Á þessum grunni byggir stefnandi það að hún eigi rétt til miskabóta samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 5.000.000 króna.

50. Samtals sé dómkrafa stefnanda þannig:

Vegna ólögmætrar uppsagnar 1 0.056.696 krónur Mismunur launa og dagpeninga 703.129 krónur Fjártjón vegna útlagðs kostnaðar 523.695 krónur

Miskabætur 5.000.000 króna

Samtals 16.283.519 krónur

51. Krafist sé vaxta af dómkröfunni í samræmi við 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá uppsagnardegi, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá og með þingfestingardegi dómsmálsins, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Helstu málsástæður stefnda

Aðalkrafa um sýknu

52. Stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda hafi verið í samræmi við lög, kjarasamninga og ráðningarsamning aðila. Uppsögnin hafi verið réttmæt og réttlætanleg, komið hafi verið fram við stefnanda af tilhlýðilegri virðingu og uppsögnin hafi ekki á nokkurn hátt verið meiðandi af hálfu stefnda. Stefnandi geti því ekki krafist skaðabóta úr hendi stefnda þar sem skilyrði skaðabótaskyldu séu ekki uppfyllt í málinu. Þ ví beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

53. Engin gild ákvörðun hafi verið tekin af hálfu þar til bærra stofn ana stefnda um að veita stefnanda besta rétt. Formanni og öðrum stjórnendum sé í raun óheimilt aðveita starfsmönnum slík veigamikil réttindi langt umfram hefðbundin kjör án þess að fyrir liggi skýrt samþykki stjórnar stefnda. Af því leiðir að enga þýðingu hafi þótt fyrrverandi formaður, starfsmenn, fulltrúar í nefndum eða aðrir hafi litið svo á eða haft á tilfinningunni að tiltekin réttindi væru fyrir hendi. Þeir hefðu ekki vald til að ákveða slíkt, til dæmis framkvæmd uppsagna, auk þess sem slík ákvörðun væri utan þess umboðs sem þeir hefðu í starfi. Réttindi úr kjarasamningum við sveitarfélög gildi ekki fyrir starfsmenn stefnda enda hafi engin ákvörðun verið tekin um það af þar til bærum aðila. Engin gögn hafifundist í fórum stefnda sem feli slík réttindi í sér. Því sé þannig mótmælt sem röngu og ósönnuðu að yfirlýsing sem gefin var út af fyrrum formanni 23. mars 2021 í tilefni af þessari málsókn hafi sönnunargildi. Skjalið sé ekki samtímaskjal heldur gefið út löngu eftir að þeir einstaklingar voru við stjórnvölinn sem undir það riti. Því sé mótmælt sem röngu að í réttindum starfsmanna stefnda hafi átt að fela stað starfsmenn hans nytu þeirrar uppsagnarverndar sem opinberir starfsmenn njóta eða að með uppsögn stefnanda skyldi farið samkvæmt tilteknum kjarasamningi sveitarfélags sem taki efnislega ekki til starfa stefnanda hjá stefnda. Í þessum efnum vísi stefndi til samantektar um réttindi starfsmanna sem getið sé í réttindahandbók á innri vef stefnda sem þáverandi forsvarsmenn stefnda hafi staðfest 24. október 2017. Þar séu kjör umfram gildandi kjarasamning við Samtök atvinnulífsins tíunduð og ráða megi af þeirri samantekt að kjarasamningur við Reykjavíkurborg hafi ekki gilt í heild sinni heldur hafi tiltekin réttindi úr honum gilt um starfsmenn stefnda, en uppsagnarákvæði samningsins séu ekki þar á meðal. Að sama skapi er því mótmælt að lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafi þýðingu við úrlausn málsins sem og stjórnsýslulög og almennar reglur stjórnsýsluréttarins. Starfsmenn stefnda séu ekki opinberir starfsmenn og því hafi það ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins hvort málsmeðferðarreglum, sem gilda um veitingu áminningar opinberra starfsmanna, hafi verið fylgt eða ekki.

54. Óumdeilt sé að stefnandi var félagsmaður í stefnda á starfstíma sínum. Þangað greiddi hún félagsgjöld sín auk þess sem sérstaklega var um það samið að kjör hennar skyldu að lágmarki vera í samræmi við þann kjarasamning þar sem vísað var til félagsaðildar hennar í ráðningarsamningi. Þegar af þessari ástæðu sé ljóst að kjarasamningur stefnda við Samtök atvinnulífsins gilti um réttindi hennar og skyldur sem starfsmanns stefnda. Íréttindahandbók starfsmanna stefnda voru tiltekin sérstök og afmörkuð réttindi starfsmanna. Þar var meðal annars kveðið á um ríkulegan veikindarétt sem og orlofsrétt. Hvergi var á hinn bóginn kveðið á um sérstaka uppsagnarvernd starfsmanna, sérstaka málsmeðferð þar að lútandi eða efnisleg skilyrði fyrir uppsögnum. Stefndi sé einkaréttarlegur aðili og því gildi reglur hins almenna vinnumarkaðar um uppsagnir.

55. Stefndi byggi á því að heimilt sé á hinum almenna vinnumarkaði að segja starfsmönnum upp án sérstakrar ástæðu og sá réttur takmarkist einungis af þeim lögbundnu og samningsbundnu réttindum sem vinnuveitanda beri að tryggja starfsmanni. Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins og ráðningarsamningi h afi stefnanda borið sexmánaða uppsagnarfrestur. Stefnandi beri sönnunarbyrði þess að annar kjarasamningur hafi gilt hvað þetta varðar, en henni hafi ekki tekist sú sönnun. Því liggi fyrir að stefnda hafi verið heimilt að segja henni upp störfum. Réttindi hennar hafi verið að fullu virt með greiðslu fullra launa í sex mánuði.

56. Á almennum vinnumarkaði sé ekki gerð krafa um áminningu áður en kemur að uppsögn í samræmi við frjálsan uppsagnarrétt vinnuveitanda. Af því leiði að stefnda hafi ekki verið skylt að veita stefnanda áminningu áður en gripið var til uppsagnar. Ekkert standi því þó í vegi að atvinnurekendur nýti það úrræði umfram skyldu eða veiti starfsmönnum sínum ríkari réttindi en samið er um í gildandi kjarasamningi. Með vísan til þess að stefndi hafi talið koma til álita að rifta ráðningarsambandi aðila, ef stefnandi héldi ámælisverðri háttsemi sinni áfram, hafi stefndi talið rétt að veita henni formlega áminningu. Sú krafa sé enda almennt gerð í vinnurétti að áminning sé veitt áður en ráðningarsambandi er rift vegna vanefnda starfsmanns. Áminningin hafi því verið veitt umfram skyldu en hún sé um leið til marks um þann trúnaðarbrest sem stefnandi hafði gert sig seka um í starfi.

57. Stefnanda hafi verið sagt upp vegna háttsemi sem stefndi hafi litið svo á að fæli í sér verulega óviðeigandi hegðun og alvarlegt brot á starfsskyldum stefnanda í ráðningarsambandi aðila. Í þeim samningi hafi verið samið sérstaklega um trúnaðarskyldu stefnanda.

58. Stefnandi hafi verið boðuð á fund með forsvarsmönnum stefnda 17. september 2018 þar sem henni hafi verið kynnt að til stæði að veita henni áminningu vegna trúnaðarbrots í starfi. Þótt orðið áminning hafi verið notað þá hafi stefnda ekki verið skylt að veita áminningu. Með fundinum og veitingu áminningarinnar hafi stefndi umfram skyldu gefið stefnanda viðvörun vegna framkomu hennar og brota í starfi. Stefndi hefði getað sagt stefnanda upp en hafi ákveðið að beita vægara úrræði. Stefnandi hafi fengið tækifæri til að tjá sig um fyrirhugaða áminningu sem hún og gerði með því að viðurkenna háttsemina en hafna því að um trúnaðarbrot hefðiverið að ræða. Í kjölfarið hafi verið boð að til fundar þar sem til hafi staðið að veita formlega áminningu. Stefnandi mætti til fundarins ásamt lögmanni sínum og tók við áminningunni. Stefnanda hafi verið veitt færi á að gæta hagsmuna sinna og gera athugasemdir við áminninguna.

59. Stefnanda hafi verið sagt upp störfum vegna háttsemi sem stefndi líti á sem verulega óviðeigandi hegðun og alvarlegt brot á starfsskyldum stefnanda í ráðningarsambandi aðila, þar á meðal trúnaðarskyldu hennar.

60. Afstaða stefnanda til nýrrar forystu stefnda hafi verið ljós frá því að kosningabarátta hafi hafist, eins og opinber skrifstefnandasýni. Stefndi teljiað ósættið og óánægju stefnanda sé að rekjatil afstöðu hennar til nýrrar stjórnar stefnda. Sá trúnaðarbrestur sem hafi falist í athöfnum stefnanda gagnvart stefnda hafi hafist um leið og ný forysta tók við stjórn stefnda í mars árið 2018. Stefndi mótmælir því harðlega að uppsögn stefnanda hafi stafað af óvild í garð stefnanda. G ögn málsins beri þvert á móti með sér að ósætti aðila hafi stafað af óvild stefnanda í garð forystu stefnda. Einsýnt sé að stefnandi hafi frá upphafi ekki haft nokkurn hug á samvinnu við réttilega kjörna forystu stefnda og hafi að eigin frum kvæð i stuðlaða ð ósætti innan stefnda.

61. Framganga stefnanda gagnvart nýjum skrifstofustjóra, sem hafi verið óviðeigandi og ámælisverð, hafi leitt til þess að formaður stefnda hafi rætt við stefnanda í maímánuði. Stefnandi hafi svo verið boðuð á fund með forystu stefnda vegna háttsemi sem stefnandi sýndi af sér 14. september 2018. Stefndi hafi talið að stefnandi hefði brotið alvarlega gegn starfs- og trúnaðarskyldum sínum með því að mið la upplýsingum til annarra starfsmanna um við kvæmt málefni er varðaði samningaviðræður við fjármálastjóra stefnda um hugsanleg starfslok. Þessum upplýsingum hafi stefnandi komið á framfæri með öskrum, látum og athöfnum sem ólíðandi séuá vinnustað. Stefnanda hafi mátt vera ljóst að um trúnaðarupplýsingar væriað ræð a enda hafi samningaviðræður staðið yfir og um það ferli ríkt trúnaður. Forysta stefnda telji ljóstað stefnandi hafi greint frá umræddum trúnaðarupplýsingum vegna ósættis um nýja starfshætti innan stefnda, enda hafi ósætti fjármálastjórans við nýja stjórn stefnda verið grundvöllur þess starfslokasamkomulags sem unnið var að. Frásögn af hugsanlegum starfslokum fjármálastjórans og inntaki samningavi ð ræð na við hann til annarra starfsmanna með ámælisverð ri framkomu, hafi því augljóslega verið andstæð hagsmunum stefnda og til þess fallin að stuð la að ósætti og óeiningu með al starfsmanna. Stefndi hafi litið svo á að um svo alvarlegt brot væri að ræða að réttlætti riftun ráðningarsambandsins ef ekki yrði lát á en hafi talið rétt að veita stefnanda formlega áminningu um að láta af slíkri hegðun í samræmi við almennar reglur samninga- og kröfuréttar að viðlögðum fyrirvaralausum lokum ráðningarsambandsins. Sú áminning hafi verið eðlileg og réttmæt vegna trúnaðarbrota og ólíðandi háttsemi stefnanda.

62. Á tímabili eins og hálfs árs veikindaleyfis hafi stefnandi sýnt af sér verulegan skort á trausti og trúnaði gagnvart stefnda með ítrekaðri umfjöllun um ósætti sitt, að mati stefnda í þeim tilgangi að grafa undan trausti félagsmanna til stefnda, viðhalda ósætti á vinnustað sínum og skaða þannig hagsmuni stefnda. Hún hafi jafnframt gert það ljóst að hún teldi sér ekki fært að snúa til starfa á ný að loknu veikindaleyfi eða starfa með formanni og framkvæmdastjóra stefnda.

63. Uppsögn stefnanda hafi því komið til af því að hún hafi ekki sinnt starfi sínu af alúð heldur unnið gegn hagsmunum gagnaðila síns þannig að um algjöran trúnaðarbrest hafi verið að ræða. Því hafi stefnandi talið réttast að víkja stefnanda frá störfumog sagt henni upp en hvorki beitt brottvikningu úr starfi eða riftun án uppsagnarfrests, sem þó hefðiverið réttmætt vegna framgöngu stefnanda.

64. Stefndi mótmælir því eindregið að framganga hans gagnvart stefnanda hafi verið ámælisverð, vanvirðandi eða falið í sér einelti. Allar athafnir stefnda hafi þvert á móti verið réttmætar og eðlilegar. Eðlilega sé starfsmaður í veikindaleyfi ekki í þeirri aðstöðu að þurfa á aðgangi að tölvukerfi stefnda að halda eða að bankareikningum félagsins og því hafi verið lokað fyrir slíkan aðgang í öryggisskyni. Það að nafn stefnanda og netfang hefði verið fjarlægt af heimasíðu stefnda hafi einungis stafað af því að þessar upplýsingar séu veittar í upplýsingarskyni fyrir félagsmenn sem þurfi að sækja þjónustu til félagsins og því til þess fallið að valda ruglingi og tefja afgreiðslu mála að hafa netföng á heimasíðunni hjá starfsmönnum sem ekki séu við störf.

65. Krafist sé sýknu af öllum fjárkröfum stefnanda þar sem stefndi hafi greitt henni samkvæmt ráðningarsamningi og raunar meira til.

66. Kröfu stefnanda til launa til 67 ára aldurs 1. september 2021, í ellefu mánuði, er mótmælt enda hvíli engin skylda á stefnda til að greiða kröfuna sem sé óhófleg, órökstudd og vanreifuð. Stefnanda hafi þegar verið greidd laun samkvæmt kjarasamningsbundnum réttindum vegna sex mánaða uppsagnarfrests en stefnandi hafi ekki getað gert ráð fyrir að hún héldi launum eins og hún hefði verið æviráðin.

67. Kröfu vegna mismunar veikindaréttar og greiðslu sjúkradagpeninga sé mótmælt enda hafi réttur stefnanda til launa í veikindaforföllum verið uppurinn, en ágreiningur um starfslok stefnanda geti ekki haft þar áhrif á enda hafi í engu verið hróflað við ráðningarsambandi aðila á meðan á veikindatímabili stefnanda stóð.

68. Þá hafnar stefndi því að stefnandi eigi rétt til bóta sem nemi greiðslu útlagðs kostnaðar Ekki hafi verið rökstutt á hvern hátt meint tjón stefnanda vegna sálfræðikostnaðar sé á ábyrgð stefnda. Að sama brunni beri með lögfræðikostnað. Ósannað sé að ólögmæt háttsemi stefnda hafi valdið þessum kostnaði og að orsakasambandi sé til að dreifa á milli meintrar ólögmætrar framgöngu og hins meinta tjóns. Stefnandi beri sönnunarbyrðina þar að lútandi.

69. Þá er því mótmælt að skilyrðum b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga sé fullnægt til greiðslu miskabóta. Ekki sé tilgreint hvaða háttsemi og hverra hafi valdið stefnanda miska. Hún hafi ekki sýnt fram á með hvaða hætti forystumenn stefnda hafi sýnt af sér háttsemi sem feli í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda sem stefndi beri fjárhagslega ábyrgð á. Bæði áminning og uppsögn hafi verið réttmætar og geti því ekki falið í sér grundvöll kröfu um miskabætur. Telji stefnandi sig hafa orð ið fyrir miska vegna opinberrar umfjöllunar sé ekki við aðra að sakast en hana sjálfa enda hafi hún efnt til þeirrar umfjöllunar, forsvarsmenn stefnda hafi einungis brugðist við af því gefna tilefni. Áréttað sé í þessu samhengi að stefndi beri ekki ábyrgð á umfjöllun annarra um stefnanda á opinberum vettvangi.

70. Stefndi krefst jafnframt sýknu á grundvelli tómlætis þar sem atvik þau sem stefnandi byggi kröfu sína að mestu á hafi átt sér stað á árinu 2018 oghenni hafi verið sagt upp í mars 2020 en stefnandi hafi fyrst hreyft mótmælum við uppsögn sinni er mál þetta var þingfest 14. febrúar 2022. Krafan hafi þannig ekki verið borin fram innan ástæðulauss dráttar og sé því fallin niður.

Varakrafa um lækkun

71. Stefndi krefst þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og vísar í þeim efnum til málsástæðna sem raktar eru til grundvallar aðalkröfu.

72. Hvað kröfu um laungreiðslur snertir sé henni mótmælt en jafnframt bent á að ekkert liggi fyrir um greiðslur atvinnuleysisbóta á því tímabili sem um ræði auk þess sem ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að takmarka tjón sitt, en stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem varpa ljósi á hvort hún hafi til dæmis freistað þess að sækja um önnur störf. Þá beri að lækka kröfuna vegna liðar sem ætlaður sé til að mæta útlögðum kostnaði, svo sem bifreiðastyrks, auk þess sem hvorki orlof né yfirvinna f alli til enda stefnandi ekki við störf.

73. Þá sé kröfu um útlagðan kostnað mótmælt þar sem þessi kostnaður sé umfram það sem almennt sé greitt fyrir félagsmenn, hvort sem er vegna sálfræðitíma eða vegna lögmannskostnaðar.

74. Loks er kröfu um miskabætur mótmælt sem allt of hárri og langt umfram þær fjárhæðir sem fallist hefur verið á í dómsmálum.

75. Upphafsdegi dráttarvaxta er jafnframt mótmælt.

76. Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur: Stefnandi A og B af hálfu stefnda. Skýrslu sem vitni gáfu: C, D, E, F, G, H og I.

Niðurstaða

77. Í máli þessu deila aðilar um hvort réttarstaða stefnanda gagnvart stefnda vegna áminningar sem henni var veitt 18. september 2018 og við uppsögn úr starfi 12. mars 2020 ráðist af ákvæðum kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins eða kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg.

78. Fyrir liggur að stefnandi var ráðin í skrifstofustarf hjá stefnda. Í ráðningarsamningi hennar og stefnda var kveðið á um félagsaðild hennar í stefnda en um ýmis réttindi, svo sem uppsagnarfrest, veikindarétt og orlofsrétt, var vísað án nánari tilgreiningar til samninga, kjarasamninga og laga.

79. Í ljósi starfs stefnanda og þess að hún vann hjá frjálsu félagi sem er í eðli sínu einkaaðili, standa öll rök til þess að í tilvísunum í ráðningarsamningi hennar felist að öðru óbreyttu vísanir til þess kjarasamnings sem stefndi gerir við Samtök atvinnulífsins frekar en við Reykjavíkurborg sem telst opinber aðili í skilningi 1. gr. stjórnsýslulaga. Stefndi fellur á engan hátt undir þá skilgreiningu að vera opinber aðili sem fari með stjórnsýsluvald. Stefnandi ber af þessum sökum sönnunarbyrði þess að hún að njóta allra réttinda samkvæmt kjarasamningi stefnda við Reykjavíkurborgí stað kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins og að enn fremur beri að horfa til ákvæða laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna við túlkun á réttarstöðu hennar, einkum 21. gr. og 43. gr. sem og til ólögfestra meginreglna stjórnsýsluréttarins.

80. Þótt að öllu jöfnu sé það atvinnurekanda að bera ábyrgð á óljósu inntaki ráðningarsamnings í deilu við starfsmann samkvæmt dómaframkvæmd háttar hér svo til að túlkun stefnanda á ráðningarsamningi aðila er fjarri því að vera sú sem lesandi ráðningarsamningsins ályktar um af lestri hans. Því standa ekki rök til að láta stefnda bera hallann af vafa í þessu tilviki.

81. Meðal þeirra sem komu fyrir dóm til skýrslugjafar voru fyrrum formaður og skrifstofustjóri stefnda sem báðir unnu að sameiningu þeirra stéttarfélaga sem saman mynduðu stefnda í kringum aldamótin síðustu. Í framburði þeirra kom fram að til að leysa úr því að starfsmenn hins sameinaða stéttarfélags myndu njóta sams konar kjara innbyrðis hefði verið ákveðið að samræma kjörin með því að miða við kjarasamning Starfsmannafélagsins Sóknar við Reykjavíkurborg þar sem sá samningur kvæði á um ríflegri kjör en til dæmis samningur Verkamannafélagsins Dagsbrúnar við Vinnuveitendasamband Íslands. Rætt hefði verið um að starfsmenn hins sameinaða félags ættu að njóta bestu kjara sem félagið semdi um. Báðir báru um það að allar ákvarðanir sem teknar hefðu verið í tengslum við þessar sameiningar hefðu verið bornar undir stjórnir félaganna og samþykktar formlega á þeim vettvöngum með sérstökum bókunum. Í dæmaskyni um þau réttindi sem starfsmenn hefðu notið nefndi þáverandi formaður í framburði sínum að komið hefði fyrir að veittar hefðu verið áminningar vegna ófullnægjandi frammistöðu í starfi og þáverandi skrifstofustjóri tók dæmi um að ákvæði kjarasamningsins um lausnarlaun hefði verið beitt í tilviki langveiks starfsmanns.

82. Meðal málskjala er skjal með yfirskriftinni Samþykkt formanna Eflingar- stéttarfélags, sem dagsett er 16. janúar 2006. Skjalið er undirritað af þremur formönnum sem voru við störf hjá stefnda á þessum tíma. Samþykktin fól í sér að þeir starfsmenn sem hefðu verið við störf hjá félögunum við sameiningu og yrðu það fram að starfslokum ættu rétt á þriggja til sex mánaða launum án vinnuskyldu við starfslok en til þeirra mætti leita á viðkomandi tímabili vegna fyrri starfa þeirra og þekkingar. Með starfslokum sýnist horft til þess að viðkomandi starfsmenn myndu láta af störfum fyrir aldurs sakir. Þess skal getið að þessi réttindi virðast ekki eiga sér samsvörun í framlögðum kjarasamningum stefnda, hvorki gagnvart Samtökum atvinnulífsins né Reykjavíkurborg.

83. Þá liggur fyrir skjal sem ber heitið Bókun og vísað til þess að hún varði réttindamál starfsmanna frá 14. október 2005 4. grein. Efnislega var í skjalinu kveðið á um að um lífeyrisréttindi starfsmanna sem ekki væru félagsmenn í stefnda og hefðu verið í starfi hjá stefnda á hinum tilgreinda degi skyldu gilda sömu reglur frá 1. janúar 2006. Að auki var í skjalinu sérákvæði er laut að lífeyrisréttindum þáverandi fjármálastjóra. Skjalið ber með sér að vera undirritað af þáverandi formanni um samþykki. Skjalið sem virðist vísað til í bókuninni liggur ekki frammi.

84. Yfirlýsing dagsett 23. mars 2021 er meðal málskjala og undirrituð af sex einstakling umsem komu að sameiningum stéttarfélaganna um aldamótin og umfjöllun um réttindamál starfsmanna. Yfirlýsingin ber fyrirsögnina Samþykkt um jafnræði starfsmanna Eflingar til launa og réttinda við sameiningu stéttarfélaganna í Eflingu- stéttarfélag. Inntak samþykktarinnar er sagt vera: Starfsmenn Eflingar skulu njóta þeirra bestu kjara og réttinda sem félagið semur um í kjarasamningum. Í svonefndri greinargerð, sem er hluti af skjalinu, er fjallað um aðdraganda sameiningar stéttarfélaganna í lok síðustu aldar og þess getið meðal annars að í kjarasamningum Starfsmannafélagsins Sóknar við ríki, Reykjavíkurborg og sveitarfélög hafi verið ákvæði sem gengu lengra í réttindamálum fyrir launafólk en á almennum markaði. Þetta hafi átt við um rýmri uppsagnarákvæði, áminningarferla við uppsagnir, lausnarlaun og fleira. Þrátt fyrir að skjalið feli í sér samþykkt sem gildi samkvæmt orðum sínum til framtíðar um bestu kjör fjallar það samkvæmt efni sínuum atvik sem átt höf ðusér stað 22 árum áður en skjalið var samið.

85. Meðal málsgagna er samantekt sem óumdeilt er að finna megi á innri vef í tölvukerfi stefnda sem nefnt er Réttindahandbók starfsmanna. Fram kemur í samantektinni að hún hafi verið uppfærð og sameinuð eldri skjölum 24. október 2017. Upphafsstafir þáverandi formanns, varaformanns, skrifstofustjóra og fjármálastjóra eru á skjalinu. Í skjalinu eru ýmis réttindi starfsmanna tíunduð, þar á meðal orlofsréttur, veikindaréttur og lífeyrisréttindi. Í skjalinu er ekki vísað til kjarasamnings og þar er ekki getið um nein réttindi er lúta að starfslokum. Þáverandi skrifstofustjóri, sem var meðal þeirra sem undirrituðu skjalið, staðfesti efni þess fyrir dómi. Hann gaf þá skýringu á því að ekki væri getið um réttindi er tengdust starfslokum eða áminningum að samantektin hefðiverið vistuð á sameiginlegu svæði í tölvukerfi stefnda sem allir sem hefðu aðgang að tölvukerfinu gætu skoðað, þar á meðal starfsmenn sem ráðnir hefðu verið til tiltekinna verkefna eða með tímabundnum ráðningarsamningi. Ekki hefði verið talið rétt að hafa þessar upplýsingar aðgengilegar slíkum aðilum þar sem þær væru þ eim óviðkomandi.

86. Núverandi formaður stefnda staðfesti að starfsmenn hefðu greint henni frá því í kjölfar þess að hún tók til starfa á skrifstofu stefnda að þeir nytu bestu kjara sem stefndi semdi um. Formaðurinn bar um að hafa orðið vör við það sem hún taldi felast í hugtakinu í daglegum störfum á skrifstofu stefnda, svo sem rífleg neysluhlé ásamt því að félagið útvegaði mat og starfsmenn hefðu notið fríðinda vegna fjölskylduábyrgðar auk þeirra réttinda sem fram kæmu í framangreindri samantekt. Formaðurinn bar um að hafa ekki haft ímyndunarafl til að láta sér detta í hug að starfsmennirnir nytu kjara eins og þeir væru opinberir starfsmenn. Sá sem gegndi starfi framkvæmdastjóra á þessum tíma bar um fyrir dómi að hafa litið svo á að í svonefndri réttindahandbók hefðu verið fólgin þau réttindi sem starfsmenn nytu umfram kjarasamningsbundin réttindi og að um tæmandi talningu hefði verið að ræða.

87. Af hálfu stefnda er jafnframt vísað til bókunar í fundargerð stjórnar stefnda frá 2. maí 2019 um réttindi og skyldur vegna loka ráðningarsambands þar sem vísað var til minnisblaðs þáverandi framkvæmdastjóra sem hann hefði unnið í samráði við lögfræðing Alþýðusambandsins. Í minnisblaðinu, sem var tekið efnislega upp í fundargerðina, kom meðal annars fram að við lok ráðningarsambands færi eftir starfskjörum á almennum markaði og ákvæðum 12. kafla kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins.

88. Þegar horft er til þeirra gagna sem lögð hafa verið fram og framburðar fyrir dóminum sýnist mega slá því föstu að í það minnsta í ýmsum efnum hafi kjör stefnanda og annarra starfsmanna átt sér skírskotun til kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg. Má í þeim efnum nefna þau orlofsréttindi sem tilgreind eru í ráðningarsamningi hennar en þau eru í samræmi við þann kjarasamning sem var í gildi við sveitarfélagið er stefnandi var áminnt 18. september 2018. Eins var fjárhæð desemberuppbótar stefnanda greidd af stefnda í samræmi við þann kjarasamning, svo annað dæmi sé tekið, en þeirra kjara er þó ekki getið í áðurnefndri réttindahandbók.

89. Það hins vegar haggar því ekki að engum samtímagögnum er til að dreifa meðal málskjala frá síðustu aldamótum, þegar verið var að sameina forvera stefnda, þar sem því er slegið föstu að í ráðningarkjörum þeirra starfsmanna sem þá voru við störf hafi falist að þeir hafi notið þeirra réttinda að um kjör þeirra giltu reglur við starfslok eins og um opinbera starfsmenn þannig að áminning væri áskilinn undanfari uppsagnar vegna brota í starfi og að þeim yrði ekki sagt upp án málefnalegra ástæðna. Þau skriflegu gögn sem lögð hafa verið fram er lúta að réttindum starfsmanna bera með sér dagsetningar frá 2005 og 2006, þónokkuð mörgum árum eftir að stefndi hafði tekið til starfa. Í engu gagnanna er tekið af skarið um að starfsmenn njóti uppsagnarréttar í stíl við opinbera starfsmenn þannig að möguleikar stefnda á að segja starfsmönnum upp sé takmarkaðir. Það styrkir síðan ekki málstað stefnanda hvað þetta varðar að svo mátti skilja framburð fyrrum skrifstofustjóra að þess hafi verið gætt að upplýsingar um réttindi þessi lægju ekki á glámbekk með því að geta þeirra ekki í fyrrnefndri réttindahandbók starfsmanna. Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum virðist meint réttindanautn einvörðungu vera til í munnlegri geymd og að auki undir hælinn lagt í framburðum hvaða skilningur var lagður í hugtakið bestu kjör. Hversu rúmt það er skilið af málsaðilum og vitnum byggist nokkuð á sýn hvers og eins til sakarefnis þessa dómsmáls.

90. Forsvarsmenn stefnda hafa staðhæft að leitað hafi verið ítarlega án árangurs að gögnum hjá stefnda sem fælu í sér upplýsingar um að þetta hefði verið ákveðið á sínum tímaum aldamótin. Þrátt fyrir að fyrrverandi skrifstofustjóri stefnda hafi að einhverju marki komið að undirbúningi málsóknar stefnanda eða verið henni innan handar um öflun gagna og stefnandi starfað um langt árabil hjá stefnda og þekkt til innri málefna félagsins hefur engum áskorunum verið beint til stefnda í samræmi við 2. mgr. 67. gr., sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að knýja á um framlagningu bókana eða fundargerða stjórna forvera stefnda, eða eftir atvikum stefnda sjálfs, þar sem því sé slegið föstu að um réttarstöðu starfsmanna vegna starfsloka gildi kjarasamningur stefnda við Reykjavíkurborg.

91. Í ljósi þess hve þessi réttindi opinberra starfsmanna eru í grundvallaratriðum ólík þeim réttindum sem gilda á almennum vinnumarkaði verður ekki hjá því komist að telja svo verulegan vafa vera uppi í þessum efnum að stefnandi hafi ekki risið undir þeirri sönnunarbyrði sem á henni hvílir um að stefndi hafi ákveðið að marka réttindum starfsmanna sinna svo framandi stað þegar horft er til réttarstöðu félagsmanna félagsins sem starfa á almennum vinnumarkaði.

92. Með vísan til alls framangreinds verður ekki fallist á að stefnandi hafi fært sönnur á að um réttarstöðu hennar gagnvart stefnda hafi gilt kafli 9.8 um áminningu og kafli 9.9 um uppsögn í kjarasamningi stefnda og Reykjavíkurborgar.

93. Af framangreindri niðurstöðu leiðir að stefnda sem atvinnurekanda á hinum almenna vinnumarkaði var almennt heimilt að segja stefnanda upp störfum. Lagt er til grundvallar af hálfu dómstóla að atvinnurekendur á almennum vinnumarkaði hafi umtalsvert svigrúm til uppsagna að því gefnu að réttilega sé að uppsögn staðið og í samræmi við lög, kjarasamninga eða ráðningarsamninga, eins og áréttað er í dómi Landsréttar frá 5. júní 2020 í máli nr. 168/2020.

94. Fyrir liggur að stefnanda var sagt upp störfum 12. mars 2020 með bréfi þar sem skírskotað var meðal annars til áminningar sem henni hafði verið veitt 18. september 2018 vegna trúnaðarbrests, eins og það var orðað af hálfu stefnda, auk þess sem hún hefði sýnt af sér frekari trúnaðarbrest gagnvart stefnda frá þeim tíma með því að troða illsakir við stefnda með nánar tilgreindum hætti. Því teldi stefndi í raun forsendur fyrir riftun ráðningarsamnings en segði stefnanda allt að einu upp störfum. Í uppsagnarbréfinu kom fram að uppsögnin tæki gildi um mánaðamót og uppsagnarfrestur stefnanda væri sex mánuðir. Uppsagnarfresti stefnanda lauk þannig 30. september 2020. Óumdeilt er að stefndi greiddi stefnanda laun á þessum uppsagnarfresti.

95. Uppsögnin var í samræmi við kjarasamnings stefnda og Samtaka atvinnulífsins og þær meginreglur sem gilda á hinum almenna vinnumarkaði enda verður ekki fallist á að stefndi hafi viðurkennt í verki að reglur kjarasamnings stefnda og Reykjavíkurborgar eigi við þótt stefndi hafi áminnt stefnanda. Slík áminning ein og sér nægir ekki að öðru óbreyttu til slíkrar grundvallarbreytingar á réttarstöðu aðila.

96. Í ákvæði 12.3.3 í kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins er kveðið á um að uppsögn verði að samrýmast lögum, eins og dómstólar hafa ítrekað slegið föstu. Þar undir falla varnir gegn einelti í samræmi við reglugerð nr.1009/2015 um aðgerðir gegn einelti og fleiru, sbr. e-lið 1. mgr. 38. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í stefnu málsins er gerð afar takmörkuð grein fyrir því á hvern hátt stefndi hafi brotið gegn nefndri reglugerð þannig að leitt geti til bóta skyldu vegna uppsagnarinnar sem slíkrar. Við munnlegan málflutning var tilgreint að einelti stefnda hefði falist í að loka aðgangi stefnanda að tölvukerfi stefnda, heimabanka hans, fjarlægja nafn hennar og netfang af heimasíðu stefnda þar sem gerð var grein fyrir starfsmönnum stefnda og að henni hefði ekki verið boðið á viðburði og starfsmannafundi.

97. Eins og mál þetta liggur fyrir verður ekki áþað fallist að þessi viðbrögð stefnda hafi leitt til skaðabótaskylds fjártjóns. Það getu rátt sér málefnanlegar skýringar að loka fyrir aðgang að tölvukerfi og heimabanka enda hvorugt nauðsynlegt starfsmanni sem er veikur um lengri tíma. Að sama skapi standa ekki rök til að boða starfsmann til starfsmannafunda við þessar aðstæður. Á hinn bóginn verður ekki séð að nauðsyn hafi verið að fjarlægja nafn stefnanda af heimasíðu stefnda þegar nægt hefði að geta þess að hún væri í leyfi til að komast hjá truflun á þjónustu við félagsmenn sem ella hefðu sent henni rafrænar orðsendingar. Eins verður það vart talið til háttvísi gagnvart veikum starfsmanni að hann fái ekki að taka þátt í því með samstarfsfólki að gera sér glaðan dag eftir því sem heilsan hefði leyft. Slíkir annmarka rá framgöngu stefnda ná hins vegar ekki skilmerkjum eineltis í skilningi b-liðar 3. gr. reglugerðarinnar. Verður því ekki fallist á að stefndi hafi bakað stefnanda skaðabótaskylt fjártjón með einelti í hennar garð.

98. Af framansögðu leiðir að stefnandi fékk greidd laun á uppsagnarfresti í samræmi við kjarasamning og ráðningarsamning. Verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu launa í ellefu mánuði frá því að uppsagnarfresti lauk 30. september 2020 til 1. september 2021 er stefnandi varð 67 ára gömul enda á slík krafa sér enga skírskotun til ákvæða kjarasamnings eða ráðningarsamnings aðila.

99. Stefnandi gerir skaðabótakröfu um mismun þeirra launa sem hún hafði notið og þeirra dagpeninga sem hún fékk greidda úr sjúkrasjóði stefnda á tímabilinu frá 17. september 2019 til 13. mars 2020. Á því tímabili hafði hún tæmt veikindarétt sinn hjá stefnda envar ekki orðin vinnufær samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorðum sem ekki hafa verið rengd. Þegar hefur verið leyst úr því að uppsögn stefnanda sem fram fór 12. mars 2020 hafi verið lögmæt en grundvöllur þessarar dómkröfu er á hinn bóginn reistu rá því að hún hafi forfallast vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda sem hafi falist í því að stefnandi hafi verið áminnt að ósekju án þess að hafa til þess unnið 18. september 2018, eftir því sem fram kom við munnlegan málflutning. Af hálfu stefnda var því andmælt að veikindi stefnanda væru á ábyrgð stefnda.

100. Föstudaginn 14. september 2018, á miðjum vinnudegi, sendi stefnandi formanni og framkvæmdastjóra stefnda orðsendingu með ósk um greiðsluþátttöku stefnda í kostnaði vegna sálfræðilegrar handleiðslu sökum vanlíðunar í starfi sem stefnandi skýrði svo að hefði hlotist af gífurlega miklum breytingum sem orðið hefðu á vinnustaðnum. Formaður stefnda samþykkti erindið samdægurs. Mánudaginn 17. september 2018 var stefnandi kölluð formálalaust á fund nefndra forystumanna stefnda og borið á brýn trúnaðarbrot sem hefði falist í því að greina tveimur samstarfsmönnum frá því að fjármálastjóra stefnda hefði verið boðið að ljúka ráðningarsambandi sínu við stefnda með gerð sérstaks samnings þar að lútandi. Nánast beint í kjölfar þess fundar var stefnandi boðuð til annars fundar degi síðar, 18. september 2018, með forsvarsmönnum stefnda og boðað að á þeim fundi yrði henni afhent áminning.

101. Þáverandi fjármálastjóri, sem vann eðli máls samkvæmt náið með stefnanda og hafði gert um langt árabil, hafði greint henni frá fundi sem hún hefði átt með formanni og framkvæmdastjóra stefnda þar sem drög að samningi um starfslok hefðu verið lögð fyrir hana. Stefnandi hefur mótmælt því alla tíð að hafa brotið á nokkurn hátt gegn trúnaði í starfi enda hefði hún ekki greint frá neinum efnisatriðum samningsdraganna enda verið ókunnugt um efni þeirra. Þáverandi fjármálastjóri tók undir það fyrir dómi og gat þess að hún hefði ekki beðið stefnanda fyrir trúnað um það að sér hefði verið boðið að ljúka starfi sínu hjá stefnda með þessum hætti. Hvorki formaður né þáverandi framkvæmdastjóri stefnda nefndu einstök samningsákvæði sem stefnandi hefði upplýst um, einungis að hún hefði sagt að fjármálastjóranum hefði verið boðið að ljúka starfi sínu hjá stefnda með gerð starfslokasamnings. Bæði formaður og þáverandi framkvæmdastjóri stefnda báru á hinn bóginn um að áminningin hefði einnig lotið að hegðun stefnanda þar sem hún hefði greint frá þessum tíðindum með öskrum og óhemjulegri framgögnu og hurðaskellum sem þau hefðu bæði orðið vitni að. Þessa síðarnefnda atriðis er þó ekki getið í áminningunni og enginn þeirra starfsmanna stefnda sem stefnandi deildi þessum upplýsingum með kom fyrir dóm. Gegn eindreginni neitun stefnanda verður ekki á það fallist að orð í áminningunni um að stefnandi hafi átt samtöl í heyranda hljóði feli í sér skírskotun til svo óheflaðrar framgöngu sem stefndi byggir á. Það að segja öðrum samstarfsmönnum frá slíkum stórtíðindum sem fjármálastjórinn greindi stefnanda frá um vænt starfslok eftir 35 ára starf í þágu stefnda og forvera hans, Verkamannafélagsins Dagsbúnar, felur á engan hátt í sér brot á trúnaðarskyldum stefnanda í starfi. Áréttað skal að hún bar þessi tíðindi ekki á torg, stefnda til álitshnekkis, heldur deildi þeim með samstarfsfólki án þess að nokkur trúnaður hefði verið rofin n.

102. Í þessu ljósi verður á það fallist með stefnanda að stefndi hafi ekki haft lögmætt tilefni til að áminna hana. Það að komist hafi verið að þeirri niðurstöðu hér fyrr að stefnda hafi ekki verið skylt að fylgja kjarasamningi um réttarstöðu opinberra starfsmanna og því óskylt að áminna stefnanda breytir því ekki að það liggur fyrir að stefndi gerði það en það felur í sér aukna meingerð í hennar garð að beita slíkum íþyngjandi viðurlögum umfram skyldu eins og stefndi byggir á. Þessi háttsemi vó harkalega að stefnanda og starfsheiðri hennar en hún hafði að auki þegar greint stefnda frá því að hún þyrfti á sálfræðiaðstoð að halda vegna vanlíðunar sem tengdist starfsaðstæðum hennar.

103. Fór svo að stefnandi forfallaðist frá vinnu frá mánudeginum 17. september 2018 að telja. Stefnandi hefur lagt fram veikindavottorð veikindum sínum til staðfestingar, sem ekki hafa verið vefengd af hálfu stefnda. Þvert á móti greiddi stefndi henni laun í veikindaforföllum allt þar til stefnandi hafði fullnýtt rétt sinn til veikindalauna ári síðaren að því tímabili loknu fékk stefnandi greidda sjúkradagpeninga frá sjúkrasjóði stefnda án viðbragða af hálfu stefnda hvað ráðningarsamband aðila snerti um tæplega sexmánaða skeið. Stefndi greip ekki til uppsagnar á ráðningarsamningi stefnanda fyrr en hún kynnti vottorð læknis dagsett 9. mars 2020 þess efnis að hún myndi öðlast færni til vinnu að nýju 16. mars sama ár. Uppsögn fór fram 12. mars eins og áður gat.

104. Þegar horft er til framanritaðs liggur fyrir að á síðustu sex mánuðunum áður en stefndi sagði stefnanda upp störfum naut hún skertra launagreiðslna vegna veikindaforfalla sem stefndi ber skaðabótaábyrgð á vegna framangreindrar saknæmrar og ólögmætrar háttsemi. Sú háttsemi fólst í þeirri óvægnu framgöngu að áminna stefnanda án lögmæts tilefnis og það þrátt fyrir að forsvarsmönnum stefnda væri kunnugt um að stefnandi ætti við andlega erfiðleika að stríða vegna mikilla breytinga á vinnustaðnum hjá stefnda. Ef ekki hefði komið til þessarar áminningar má gera að því skóna að stefnandi hefði haldið áfram störfum sínum forfallalaust og ekki orðið fyrir því fjárhagstjóni sem veikindaforföllin höfðu í för með sér. Tjón stefnanda að þessu leyti er þannig sennileg afleiðing af saknæmri og ólögmætri framgöngu stefnda og því bótaskylt úr hans hendi.

Ekki er uppi tölulegur ágreiningur um útreikning þessarar dómkröfu og verður því fallist á hana og stefndi þannig dæmdur til að greiða stefnanda 703.129 krónur vegna þessa liða ren stefnandi hefur tekið tillit til greiddra sjúkradagpeninga frá Tryggingastofnun og lækkað bótakröfu sína sem nemur þeim greiðslum.

105. Stefnandi krefst einnig bóta vegna kostnaðar við heilbrigðisþjónustu. Sá kostnaður stendur í beinum tengslum við þá háttsemi stefnda sem leiddi til framangreinds tjóns stefnanda. Orsakasambandi er þannig til að dreifa milli þess tjóns og athafna stefnda og verður því fallist á að stefndi beri bótaábyrgð á þessu tjóni sem felst í kostnaði við sálfræðimeðferð sem stefnandi undirgekkst. Ekki er tölulegur ágreiningur hvað þessa kröfu snertir þannig að stefndi verður dæmdur til að greiða umkrafða fjárhæð, 94.500 krónur.

106. Þá krefst stefnandi bóta vegna lögmannskostnaðar að fjárhæð 429.195 krónur fyrir vinnu lögmanns í tengslum við umrædda áminningu og í kjölfar hennar. Í þessum efnum reynir á sérstöðu þessa máls þar sem sá lögmaður sem að öðru jöfnu hefði gætt hagsmuna stefnanda vegna ágreinings við atvinnurekanda hennar mætti stefnda til fulltingis til fundarins sem stefndi boðaði til í því skyni að áminna stefnanda. Í skriflegri orðsendingu þáverandi framkvæmdastjóra stefnda var sérstaklega tekið fram að stefnanda væri samkvæmt venjubundnum réttindum, eins og það var orðað, heimilt að hafa með sér fulltrúa eða ráðgjafa að eigin vali á fundinn. Af þessari framsetningu af hálfu stefnda mátti stefnandi ætla að hún myndi ekki þurfa að bera kostnað af ráðgjöf af þessu tilefni í samræmi við það sem almennt tíðkast. Í þeim efnum verður ekki fram hjá því litið að gagnaðili stefnanda var ekki einasta atvinnurekandi hennar heldur einnig stéttarfélag, sem hefði að öllu öðru óbreyttu verið stefnanda til fulltingis í deilu þessari.

107. Í fyrirliggjandi yfirliti þáverandi lögmanns stefnanda eru tilgreindar 26,5 vinnustundir sem hagnýttar hafi verið af hálfu lögmannsins í þágu stefnanda. Þegar yfirlitið er rýnt sést þó að vinna vegna áminningarinnar og eftirmála hennar er minnihluti tilgreindra tíma. Meirihluta tímans virðist hafa verið varið í undirbúning málsóknar og hagsmunagæslu í víðara samhengi. Slíkur kostnaður felur ekki í sér skaðabótaskylt fjárjón heldur fellur fremur undir málskostnað í samræmi við 129. gr. laga um meðferð einkamála sem kemur eftir atvikum til skoðunar við ákvörðun málskostnaðar, sbr. 130. gr. sömu laga. Ætla má á hinn bóginn að um það bil 10 vinnustundir hafi verið nýttar vegna hagsmunagæslu er laut að margnefndri áminningu en það er kostnaður sem talið verður að stefndi beri ábyrgð á. Annars vegar sökum tilvitnaðra orða þáverandi framkvæmdastjóra um venjubundin réttindi og hins vegar sökum þessa tilefnis vinnu lögmannsins að stefnanda var veitt áminning að ófyrirsynju með skaðabótaskyldum hættiog tilraunum til að fá hlut hennar réttann í þeim efnum gagnvart stefnda. Fram kemur á reikningi lögmannsins að tímagjald hafi numið 24.500 krónum auk virðisaukaskatts en stefnanda hafi verið veittur 50% afsláttur af því gjaldi. Skaðabótaskylt tjón stefnanda í samræmi við framangreint nemur þannig að álitum 1 52.000 krónum sem stefndi verður dæmdur til að greiða.

108. Stefnandi hefur að síðustu uppi kröfu um miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna. Sú krafa er studd þeim rökum að stefndi hafi staðið fyrir aðför að stefnanda með ásökunum þeim sem leiddu til áminningar. Þær ásakanir hafi verið rangar og settar fram sem átylla til að koma stefnanda frá störfum án þess að kjarasamningsbundin réttindi hennar væru virt. Með ásökununum hafi verið vegið að heiðri hennar með lítisvirðandi og niðrandi framkomu. Athafnir forsvarsmanna stefnda hafi falið í sér áfellisdóm yfir störfum hennar í þágu stefnanda án tilefnis eða haldbærra skýringa. Þá hafi hún verið útilokuð frá vinnustaðnum og orðið fyrir einelti. Það hafi aukið á áfall stefnanda og gert það enn þungbærara að málefni hennar hafi fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum og forsvarsmenn stefnda látið að því liggja í þeirri umfjöllun að stefnandi hefði brotið af sér í starfi. Vegna þessa hafi stefnandi þurft að leita fulltingis lækna og sálfræðinga til að vinna úr þeim áföllum sem framangreint hafi valdið henni.

109. Þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að veitt áminning hafi verið án lögmæts tilefnis og framganga stefnda í tengslum við veitingu hennar verið einkar tillitslaus í ljósi vitneskju forsvarsmanna stefnda um andlega erfiðleika stefnanda á þeim tíma. Viðbrögð stefnda voru langt umfram það tilefni að stefnandi hefði sagt frá væntum starfslokum náinnar samstarfskonu sinnar. Í þeim efnum fór stefndi offari. Verður því fallist á að stefnandi eigi rétt á miskabótum enda áfall stefnanda vegna framgöngu stefnda augljóst í ljósi langvinnra veikinda hennar.

110. U mkrafin fjárhæð miskabóta er á hinn bóginn langt umfram þær fjárhæðir sem dómstólar hafa lagt til grundvallar sem miskabætur í starfsmannamálum. Einnig er ósannað að stefnda hafi gengið það til að hrekja stefnanda úr störfum án þess að virða kjarasamningsbundin réttindi hennar þar sem ákvæðum kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins var fylgt við framkvæmd uppsagnarinnar. Þá verður stefndi ekki dreginn til ábyrgðar fyrir umfjöllun fjölmiðla hvað stefnanda snertir. Í raun ber sú umfjöllun, eins og hún birtist í málskjölum, þess merki að stefnandi hafi tekið upp þykkju fyrir hönd samstarfskonu sinnar og efnt til þessarar umfjöllunar að nokkru leyti sjálf. Með hliðsjón af framangreindum forsendum verða stefnanda dæmdar 7 00.000 krónur í bætur vegna miska.

111. Ekki standa rök til að sýkna stefnda á grundvelli tómlætis. Þær bætur eru ófyrndar sem dómurinn hefur komist að niðurstöðu um eiga sér rót að rekja til skaðaverks af hálfu stefnda sem átti sér stað 18. september 2018. Stefnandi hefur ekki gefið stefnda neitt tilefni til að álykta að stefnandi teldi sig ekki hafa orðið fyrir tjóni og að því yrði ekki fylgt eftir að krefjast bóta af þeim sökum.

112. Niðurstaða dómsins er þannig að stefnanda beri bætur sem samtals nema 1.6 49.6 29 krónum, (703.129+94.500+15 2.0 00.+7 00.000) sem beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. mars 2020 í samræmi við kröfu stefnanda, sem ekki hefur sætt andmælum af hálfu stefnda, til 14. mars 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að mál þetta var höfðað, sbr. 9. gr. laganna með hliðsjón af 3. mgr. 5. gr. þeirra, en stefnandi hafði ekki komið fjárkröfu sinni á framfæri við stefnda fyrren með birtingu stefnu.

113. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og því réttarsambandi aðila sem felst í félagsaðild stefnanda að stefnda verður stefndi dæmdur til að greiða sem nemur tveimur þriðju hluta málskostnaðar stefnanda, eins og nánar greinir í dómsorði. Málskostnaður er ákveðinn að álitum í ljósi umfangs málsins og þess að rekin eru tvö önnur mál samhliða en stefnandi hefur ekki gert grein fyrir umfangi málskostnaðar síns.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kvk-nf H-kvk-nf lögmaður í umboði R-kk-ef P-kk-ef lögmanns og af hálfu stefnda flutti málið U-kvk-nf Á-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Efling stéttarfélag, greiði stefnanda, A, 1.6 49.6 29 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. mars 2020 til 14. mars 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 7 5 0.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf