X-66/2009

Mál þetta var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 18. maí sl. Málið var þingfest 8. janúar sl., en þá var lagt fram bréf skiptastjóra í þrotabúi Sparks ehf., móttekið 23. nóvember 2009, þar sem óskað var dómsmeðferðar vegna ágreinings um lýsta kröfu í bú varnaraðila. Erindinu var beint til héraðsdóms á grundvelli 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili er B-kk-nf B-kk-nf B-kk-ef, Túngötu 41, Reykjavík, en varnaraðili er þrotabú Sparks ehf.

Krafa sóknaraðila hljóðar þannig:

„Að varnaraðili þb. Sparks ehf. verði dæmt til að þola veðrétt sóknaraðila skv. tryggingabréfi dags. 18. júní 2008 í þar tilgreindu lausafé og kröfu hans vegna innlausnar skuldabréfs nr. allt að fjárhæð kr. 4.000.000,-.“ Þá er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila að skaðlausu samkvæmt ákvörðun dómsins, auk virðisaukaskatts.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað og sóknaraðila gert að greiða honum málskostnað að mati dómsins, auk virðisaukaskatts.

II.

Bú Sparks ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 1. desember 2008 og var K-kk-nf B. T-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri búsins sama dag. Sóknaraðili lýsti kröfu í búið vegna tryggingarbréfs, útgefins af Sparki ehf. 18. júní 2008, þar sem sóknaraðila var sett að veði nánar tilgreint lausafé til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu Sparks ehf. á skuld við Kaupþing banka hf. samkvæmt skuldabréfi, upphaflega að fjárhæð 5.200.000 krónur. Sóknaraðili hafði, ásamt V-kk-þgf G-kk-þgf, gengist í sjálfskuldarábyrgð á því láni gagnvart bankanum og kemur fram í kröfulýsingu lögmanns sóknaraðila að hann telji eftirstöðvar skuldarinnar við Kaupþing banka hf. nema um 4.000.000 króna. Þá segir þar svo: „Fyrirséð er að greiðsla skuldarinnar fellur á B-kk-þf B-kk-þf og er þess hér með krafist að veðréttur umbj. míns verði viðurkenndur og krafa umj. míns skv. væntanlegri innlausn hans á skuldinni.“ Kröfulýsingu sóknaraðila fylgdu hvorki gögn um að hann hefði greitt Kaupþingi banka hf. fé vegna ábyrgðar sinnar, né upplýsingar frá bankanum um eftirstöðvar skuldarinnar. Umrætt skuldabréf var gefið út 7. maí 2007, lánstími var 5 ár með mánaðarlegum afborgunum, og er þar tekið fram að heimilt sé að fella skuldina í gjalddaga verði bú skuldara tekið til gjaldþrotaskipta. Í greinargerð varnaraðila kemur fram að Kaupþing banki hf. lýsti engri kröfu í þrotabú Sparks ehf.

Skiptastjóri í þrotabúi Sparks ehf. leit svo á að kröfu sóknaraðila væri lýst sem veðkröfu samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., og var hún þannig færð á kröfuskrá. Í bréfi til sóknaraðila 25. febrúar 2009 tilkynnti skiptastjóri að hann hefði hafnað kröfunni á þeirri forsendu að ekki yrði af gögnum ráðið að sóknaraðili hefði þurft að greiða neitt vegna ábyrgðar sinnar samkvæmt fyrrnefndu skuldabréfi, sem lægi til grundvallar tryggingarbréfinu. Þegar af þeirri ástæðu ætti sóknaraðili enga kröfu í búið. Um leið benti skiptastjóri á að útgáfa tryggingarbréfsins félli að líkindum undir ákvæði 137. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili mótmælti afstöðu skiptastjóra til kröfunnar, en ágreiningur varð ekki jafnaður á skiptafundum. Með bréfi skiptastjóra 13. nóvember 2009 var sóknaraðila tilkynnt að ágreiningi aðila yrði skotið til úrlausnar héraðsdóms.

Í greinargerð varnaraðila til dómsins segist skiptastjóri hafa leitað eftir kaupendum að lausafé félagsins, þ.m.t. þeim eignum sem veðsettar voru samkvæmt áðurnefndu tryggingarbréfi, og hafi honum borist nokkur tilboð á verðbilinu frá 300.000 krónum til 1.250.000 króna. Þar sem ljóst væri hins vegar að einhvern tíma tæki að fá niðurstöðu héraðsdóms í ágreiningsmálinu hafi verið ákveðið að leigja munina. Í leigusamningi væri ákvæði um að leigutaki gæti keypt hið leigða við föstu verði, 1.250.000 krónum. Tekið skal fram að skiptastjóri hefur ekki krafist riftunar á veðrétti sóknaraðila samkvæmt tryggingarbréfinu.

Við aðalmeðferð gaf sóknaraðili skýrslu fyrir dóminum. Fram kom í máli hans að ekki hefði enn til þess komið að hann þyrfti að greiða af skuldabréfi Sparks ehf. við Kaupþing banka hf. Félagið hefði sjálft staðið skil á afborgunum allt þar til það var tekið til gjaldþrotaskipta, en eftir það hefði V-kk-nf G-kk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri Sparks ehf., sjálfur greitt afborganirnar. V-kk-nf væri jafnframt ábyrgðarmaður á skuldabréfinu.

III.

Krafa sóknaraðila er á því reist að hann eigi veðrétt í því lausafé sem tilgreint sé í tryggingarbréfi, útgefnu af Sparki ehf. 18. júní 2008. Tryggingarbréfið hafi verið gefið út vegna sjálfskuldarábyrgðar sóknaraðila á skuldabréfi varnaraðila við Kaupþing banka hf. 7. maí 2007, upphaflega að fjárhæð 5.200.000 krónur. Við töku bús varnaraðila til gjaldþrotaskipta hafi eftirstöðvar skuldabréfsins numið um 4.000.000 króna. Þar sem sóknaraðili telji fyrirséð að skuldin falli á hann krefjist hann viðurkenningar á veðrétti sínum samkvæmt tryggingarbréfinu.

Sóknaraðili getur þess í greinargerð sinni til dómsins að upphaflega hafi Spark ehf. gefið út tryggingarbréf vegna sjálfskuldarábyrgðar hans 8. júní 2007, en þar hafi honum verið sett að veði kvikmyndavél í eigu félagsins. Veðið hafi eyðilagst í umferðaróhappi vorið 2008 og hafi tryggingarandvirðið gengið til félagsins. Í kjölfarið hafi Spark ehf. gefið út nýtt tryggingarbréf 18. júní 2008, þar sem sóknaraðila var sett að veði það lausafé sem þar greinir. Kröfu sinni til stuðnings vísar sóknaraðili til 111. gr., 120. gr. og 171. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Málskostnaðarkrafa hans byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að sóknaraðili eigi ekki neina kröfu á hendur honum, þar sem hann hafi ekki þurft að greiða neitt vegna sjálfskuldarábyrgðar sinnar gagnvart Kaupþingi banka hf. Af þeirri ástæðu hafi hann ekki átt endurkröfu á hendur varnaraðila við töku búsins til gjaldþrotaskipta. Slíkur endurkröfuréttur sé forsenda þess að hægt sé að komast að þeirri niðurstöðu að félagið, og síðar þrotabú þess, hafi verið í skuld við sóknaraðila þegar félagið var tekið til gjaldþrotaskipta. Bendir varnaraðili á að umrætt tryggingarbréf sé veðbréf samkvæmt reglum íslensk fjármunaréttar og veiti það veðtryggingu fyrir skuld, sem hugsanlega kunni að stofnast til síðar, ef gengið yrði að sóknaraðila til greiðslu á skuldabréfinu. Þar sem ekkert liggi hins vegar fyrir um að til slíkrar skuldar hafi stofnast, telur varnaraðili að tryggingarbréfið standi ekki til tryggingar neinni skuld og hafi því ekkert gildi í málinu. Af þeirri ástæðu geti sóknaraðili ekki byggt rétt á tryggingarbréfinu.

Varnaraðili vekur á því athygli að Kaupþing banki hf. hafi ekki lýst kröfu í bú Sparks ehf. vegna þess skuldabréfs sem sóknaraðili sé í ábyrgð fyrir. Verði því ekki séð að bankinn hafi gert kröfu um að skuldin samkvæmt skuldabréfinu yrði greidd, a.m.k. ekki af hálfu varnaraðila. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram nein gögn því til stuðnings að hann hafi eignast kröfuréttindi á hendur varnaraðila á grundvelli ábyrgðar sinnar. Samkvæmt almennum reglum réttarfars og reglum kröfuréttar verði hann að bera hallann af því að ekkert liggi fyrir því til staðfestingar að slík kröfuréttindi hafi stofnast á hendur varnaraðila. Telur varnaraðili ljóst að forsenda þess að hægt sé að gera kröfu til endurgreiðslu vegna ábyrgðarskuldbindingar á hendur þrotamanni, sé að sá sem lýsir kröfunni hafi þurft að greiða eitthvað vegna ábyrgðarinnar. Því til stuðnings vísar hann til 107. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Varnaraðili mótmælir því jafnframt að sóknaraðili telji „fyrirséð“ að greiðsla skuldarinnar falli á hann. Í öllu falli telur hann að slíkt hafi ekkert gildi í málinu og geti ekki stofnað til greiðsluskyldu af hálfu varnaraðila. Loks telur varnaraðili að krafa sóknaraðila þurfi að hafa stofnast þegar bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta, og vísar í því sambandi til 99. gr. laga nr. 21/1991.

Máli sínu til stuðnings vísar varnaraðili til ákvæða laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 171.-173. gr., 99.-115. gr. og 137. gr. þeirra laga. Einnig er vísað til almennra reglna gjaldþrota- og fjármunaréttar, svo og reglna kröfuréttar um gildi tryggingarbréfa og stofnun skuldbindinga sem þeim er ætlað að tryggja. Málskostnaðarkrafan byggist á lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129. gr., sbr. og 130. gr. þeirra laga.

V.

Eins og fram hefur komið gaf Spark ehf. út skuldabréf til Kaupþings banka hf. 7. maí 2007 að fjárhæð 5.200.000 krónur. Lánstími var 5 ár og afborganir mánaðarlegar. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu skuldarinnar gengust sóknaraðili og V-kk-nf G-kk-nf, þáverandi framkvæmdastjóri Sparks ehf., í sjálfskuldarábyrgð gagnvart bankanum. Spark ehf. mun hafa greitt afborganir af láninu allt þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta, en eftir það mun V-kk-nf G-kk-nf hafa greitt afborganir af láninu. Kaupþing banki hf. lýsti ekki kröfu í bú varnaraðila á grundvelli skuldabréfsins, og liggja engar staðfestar upplýsingar fyrir um eftirstöðvar skuldarinnar, þegar bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta. Sóknaraðili heldur því fram að þær hafi þá verið um 4.000.000 króna. Ekki hafði þá komið til þess að sóknaraðili þyrfti að greiða skuldina, og fyrir dómi sagði hann að enn hefði ekki komið til þess. Engu að síður heldur hann því fram að hann muni fyrirsjáanlega þurfa að greiða skuldina á grundvelli ábyrgðar sinnar.

Krafa sóknaraðila byggist á tryggingarbréfi sem Spark ehf. gaf út 18. júní 2008 til tryggingar skaðleysi sóknaraðila vegna sjálfskuldarábyrgðar hans á ofangreindu skuldabréfi til Kaupþings banka hf. Er sóknaraðila þar sett að veði, með fyrsta veðrétti, fjöldi tilgreindra muna í eigu Sparks ehf., svo sem hátalarar, upptökutæki, ljósabúnaður o.fl. Tekið er fram í bréfinu að standi Spark ehf. ekki í skilum með greiðslur, eða bú þess verði tekið til gjaldþrotaskipta, séu allar skuldir sem tryggðar eru með bréfinu fallnar í gjalddaga. Megi þá selja hið veðsetta nauðungarsölu, án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms, sbr. 2. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Tryggingarbréfinu var þinglýst 8. júlí 2008. Af hálfu varnaraðila er því ekki mótmælt að bréf þetta kom í stað eldra tryggingarbréfs sama efnis, dagsett 8. júní 2007, þar sem sóknaraðila var sett að veði kvikmyndavél sem mun hafa eyðilagst í umferðaróhappi vorið 2008.

Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., falla allar kröfur á hendur þrotabúi sjálfkrafa í gjalddaga við uppkvaðningu úrskurðar um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt því féll krafa Kaupþings banka hf. á hendur Sparki ehf., samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi, upphaflega að fjárhæð 5.200.000 króna, í gjalddaga 1. desember 2008, og skiptir í því efni engu máli þótt bankinn hafi ekki kosið að lýsa kröfunni í þrotabú varnaraðila. Á sama tíma féll í gjalddaga áðurnefnt tryggingarbréf, sem Spark ehf. hafði gefið út til sóknaraðila 18. júní 2008 til tryggingar skaðleysi sóknaraðila vegna sjálfskuldarábyrgðar hans á umræddu skuldabréfi við Kaupþing banka hf.

Þótt sóknaraðili hafi enn ekki þurft að standa skil á greiðslu samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi, og hafi af þeim sökum ekki öðlast endurgreiðslukröfu á hendur varnaraðila við töku búsins til gjaldþrotaskipta, verður ekki fallist á þau rök varnaraðila að tryggingarbréfið hafi ekkert gildi lengur. Krafa sóknaraðila er veðkrafa samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., upphaflega að fjárhæð 5.200.000 krónur, og standa þær eignir sem tilgreindar eru í tryggingarbréfinu frá 18. júní 2008 til tryggingar þeirri skuld sem sóknaraðili getur átt á hættu að þurfa að greiða Kaupþingi banka hf. á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar sinnar. Sú krafa féll eins og áður segir í gjalddaga við töku bús varnaraðila til gjaldþrotaskipta og bar skiptastjóra, svo fljótt sem tök voru á, að ná umráðum eignanna og ráðstafa þeim að svo miklu leyti sem andvirði þeirra hrökk til greiðslu kröfunnar, sbr. 1. mgr. 111. gr. og 1. mgr. 123. gr. laga nr. 21/1991. Verður því fallist á kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á veðrétti hans í þeim eignum varnaraðila, sem tilgreindar eru í tryggingarbréfinu.

Sóknaraðili krefst þess einnig að varnaraðili verði dæmdur til að þola veðrétt í hinum veðsettu eignum varnaraðila samkvæmt „kröfu hans vegna innlausnar skuldabréfs nr. allt að fjárhæð kr. 4.000.000“, eins og orðrétt segir í greinargerð hans. Í samhengi við fyrri lið kröfunnar og atvik málsins er nærtækt að skilja kröfuna þannig að krafist sé viðurkenningar á því, að komi til þess að sóknaraðili þurfi að leysa til sín oftnefnt skuldabréf, þá standi tryggingarréttindi hans fyrir kröfu sem geti numið allt að 4.000.000 króna.

Í 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 er mælt fyrir um form og efni kröfulýsingar, en í 1. mgr. 177. gr. sömu laga segir að í greinargerð sóknaraðila skuli koma fram til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi og á hverju þær séu byggðar, ásamt frekari gögnum sem hann hyggst styðja málstað sinn við. Engra upplýsinga nýtur við um eftirstöðvar skuldabréfsins við töku bús varnaraðila til gjaldþrotaskipta, en fyrir liggur hins vegar að ekki hefur til þess komið að sóknaraðili hafi leyst skuldabréfið til sín. Af þeirri ástæðu getur dómurinn ekki tekið afstöðu til fjárhæðar þeirrar kröfu sóknaraðila, sem naut veðréttar í eignum varnaraðila samkvæmt margnefndu tryggingarbréfi, við töku bús varnaraðila til gjaldþrotaskipta. Verður þessum lið kröfu sóknaraðila því vísað frá dómi án kröfu, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., og 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en að öðru leyti fallist á að krafa sóknaraðila njóti veðréttar í þeim eignum varnaraðila, sem tilgreindar eru í títtnefndu tryggingarbréfi.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Vísað er frá dómi kröfu sóknaraðila, B-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef, um að varnaraðili, þrotabú Sparks ehf., verði dæmdur til að þola veðrétt í veðsettum eignum varnaraðila samkvæmt „kröfu hans vegna innlausnar skuldabréfs nr. allt að fjárhæð kr. 4.000.000“.

Viðurkenndur er veðréttur sóknaraðila í þeim eignum varnaraðila, sem tilgreindar eru í tryggingarbréfi, útgefnu af Sparki ehf. til sóknaraðila 18. júní 2008, til tryggingar greiðslu sóknaraðila á skuld samkvæmt skuldabréfi að fjárhæð 5.200.000 krónur, útgefnu af Sparki ehf. til Kaupþings banka hf. 7. maí 2007.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf