E-5590/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 18. maí sl., var höfðað með stefnu birtri 23. ágúst 2010 af Landsbankanum hf. (áður NBI hf.) Austurstræti 11 í Reykjavík, vegna útibús 0111, Laugavegi 77 í Reykjavík, á hendur Helgafellsbyggingum hf. Völuteig 8 í Mosfellsbæ.

Stefnandi gerir þær kröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 196.826.883 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 sbr. 1. mgr. 6 gr. sömu laga af 133.530.041 krónu frá 12. október 2009 til 23. október 2009 og af 196.826.883 krónum frá 23. október 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi að stefnanda verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi mætti ekki við þingfestingu málsins þann 21. september 2010 og var málið dómtekið þann dag að kröfu stefnanda. Málinu var lokið með áritun á stefnu um aðfararhæfi þann 27. september s.á. Með bréfi sem barst réttinum 12. nóvember 2010 krafðist stefndi þess að málið yrði endurupptekið og var krafa hans tekin til greina með úrskurði sem kveðinn var upp 14. janúar 2011.

Málsatvik

Stefnandi er Landsbankinn hf. en þann 9. október 2008 ráðstafaði Fjármálaeftirlitið eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf., til Nýja Landsbanka Íslands hf., á grundvelli heimildar í 100. gr. a laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Nýi Landsbankinn hf. fékk síðar heitið NBI hf. en undir rekstri þessa máls hefur stefnandi enn skipt um nafn og heitir nú Landsbankinn hf. Kennitalan er óbreytt þrátt fyrir tvær síðustu nafnabreytingar.

Hið stefnda félag var stofnað árið 2006 en sameinaðist félögunum Hjá ehf. og HFH hf. árið 2007. Eigendur stefnda eru Landsbanki Luxembourg S.A.og H-kk-nf K-kk-nf. Að sögn stefnda er tilgangur félagsins að skipuleggja Helgafellsland í Mosfellsbæ sem íbúðabyggð og selja byggingarrétt á einstökum lóðum á landinu.

Stefnandi lýsir málavöxtum þannig að 4. maí 2007 hafi stefndi stofnað tékkareikning nr. […] í útibúi Landsbanka Íslands hf. að Laugavegi 77 í Reykjavík. Þann 12. október 2009 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið 133.530.041 krónu og var reikningnum þá lokað. Stefnda hafi verið sent innheimtubréf þann 24. febrúar 2010. Þá hafi stefndi þann 31. maí 2006 stofnað tékkareikning nr. […] við sama útibú. Þann 23. október 2009 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið 63.296.842 krónum og hafi reikningnum þá verið lokað. Stefnda hafi verið sent innheimtubréf þann 24. febrúar 2010.

Stefndi kveður málavexti vera þá að umræddir yfirdráttarreikningar hafi verið stofnaðir sem hluti af stærri viðskiptum stefnda vegna framkvæmda við Helgafellsland en stefnandi hafi verið helsti lánveitandi stefnda. Lán þau sem stefndi tók hjá stefnanda voru annars vegar umrædd yfirdráttarlán á tékkareikningum nr. […] og […] og hins vegar gengistryggð lán. Yfirdráttarlánin voru notuð til að fjármagna framkvæmdir við Helgafellsland í Mosfellsbæ, m.a. skipulags- og gatnagerð. Að loknum framkvæmdum við Helgafellsland hafi skuldir stefnda á yfirdráttarreikningum og vegna gengistryggðra lána verið töluverðar, en verðmæti lóða í Helgafellslandi, sem til hafi staðið að selja, þó verið metið töluvert meira. Stefndi hafi stofnað vaxtareikning í útibúi stefnanda við Laugaveg 77, nr. […], til að taka við söluandvirði þeirra. Reikningurinn hafi verið handveðsettur stefnanda og hafi hann tekið að sér að ráðstafa söluandvirði lóðanna upp í skuldir stefnda jafnóðum og þær bárust inn á reikninginn þar til allar skuldir stefnda hjá stefnanda væru uppgreiddar. Þegar sala á byggingarrétti lóða í Helgafellslandi hófst hafi málsaðilar gert með sér samkomulag um að söluandvirðið skyldi fyrst renna til uppgreiðslu á elstu lánum stefnda hjá stefnanda, sem voru þau yfirdráttarlán sem stefnandi krefst nú að verði greidd.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á innistæðulausum færslum á tveimur reikningum stefnda í útibúi stefnanda að Laugavegi 77. Annars vegar er um að ræða reikning 100753 en honum var lokað 12. október 2009 og námu innistæðulausar færslur þá 133.530.041 krónu. Hins vegar er reikningur 753, sem var lokað 23. október 2009, og námu innistæðulausar færslur þá 63.296.842 krónum. Kröfur þessar hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir en innheimtubréf vegna beggja reikninganna hafi verið send stefnda 24. febrúar 2010. Stefndi hafi aldrei gert athugasemdir við stöðu reikninganna samkvæmt reikningsyfirlitum sem honum voru send reglulega. Stefnandi mótmælir því, sem stefndi heldur fram, að samkomulag hafi verið um að ráðstafa fjármunum sem stefndi átti á handveðsettum reikningi, fyrst til greiðslu yfirdráttar þessara reikninga. Ekkert slíkt samkomulag hafi verið milli aðila, engin gögn liggi fyrir um slíkt samkomulag og ótrúverðugt sé að halda því fram að það hafi legið fyrir þar sem stefndi hafi ekki á fyrri stigum gert athugasemdir við stöðu reikninganna.

Um lagarök fyrir kröfum sínum vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 einkum 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6 gr. og 12. gr. sömu laga. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður sölu á byggingarrétti á einstökum lóðum í Helgafellslandi hafa gengið mjög vel allt árið 2007 og miklir fjármunir hafi safnast inn á reikning stefnda sem ganga áttu til greiðslu á skuldum hans. Á árinu 2007 hafi söluandvirði lóða í Helgafellslandi verið mun hærra en yfirdráttarskuldir stefnda á reikningum nr. […] og 100753. Stefndi hafi því staðið í þeirri trú að yfirdráttarskuldir hans væru uppgreiddar í samræmi við samkomulag aðila um hvernig ráðstafa skyldi söluandvirði lóðanna til uppgreiðslu lána. Stefndi byggir á því að skýrt samkomulag hafi verið á milli málsaðila þess efnis að söluandvirði lóðanna í Helgafellslandi skyldi fyrst ráðstafað inn á nefndar yfirdráttarskuldir. Ástæður þess að þetta fyrirkomulag hafi verið haft á séu margar, en aðallega hafi þetta verið gert þar sem yfirdráttarlánin voru hugsuð sem skammtímalán til framkvæmda á Helgafellslandi og þar af leiðandi með mun lakari vaxtakjörum en önnur lán sem stefndi hafði tekið hjá stefnanda.

Mjög fór að hægjast á sölu byggingarréttar í ársbyrjun 2008 og fljótlega hafi hún stöðvast alveg. Í kjölfar efnahagshrunsins í október 2008 hafi stefnda verið ljóst að ólíklegt væri að hann gæti selt fleiri lóðir í landinu á næstu árum. Einu raunverulegu tekjur stefnda hafi verið af lóðasölu og í samræmi við samdrátt á henni lækkuðu tekjur hans verulega strax í upphafi árs 2008. Stefndi gerði sér grein fyrir því að hann gæti ekki staðið í fullum skilum með skuldbindingar sínar hjá stefnanda, en það var ekki fyrr en hann fékk innheimtubréf frá stefnanda sem hann hafi áttað sig á því að þeir yfirdráttarreikningar sem deilt er um í máli þessu höfðu ekki verið gerðir upp þegar lóðasala gekk vel.

Stefndi taldi að þeir yfirdráttarreikningar sem stefnandi krefst greiðslu á í máli þessu hafi verið uppgreiddir í samræmi við samkomulag það sem gert var á milli aðila um ráðstöfun söluandvirðis byggingarréttar á einstökum lóðum í Helgafellslandi í Mosfellsbæ. Var það vegna vanefnda stefnanda á því samkomulagi sem það var ekki gert og því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Jafnvel þótt talið yrði að sérstök fyrirmæli stefnda um ráðstöfun einstakra greiðslna hafi ekki legið fyrir sé það meginregla í kröfurétti að kröfuhafi skuli ráðstafa slíkum greiðslum inn á elstu skuld viðkomandi skuldara, sem í þessu tilviki hafi verið skuldir á yfirdráttarreikningum nr. […] og […] í útibúi stefnanda við Laugaveg 77. Þá virðist sem stefnandi hafi ekki lokað yfirdráttarreikningi nr. 753 þann 23. október 2009 líkt og í stefnu greinir, því þann 3. nóvember 2010, nokkrum mánuðum eftir útgáfu stefnu í málinu, voru teknar út af reikningnum 21.947.409 krónur og færðar inn á lán nr. […] á kennitölu stefnda. Hafi stefndi ekki haft vitneskju um þessa færslu og hafi hún á engan hátt verið útskýrð af hálfu stefnanda. Óeðlilegt sé að svo miklir fjármunir hafi verið færðir út af reikningnum án hans vitneskju. Bendi þessi háttsemi stefnanda til þess að hann hafi notað reikninga stefnda án heimildar hans til að greiða inn á lán í hans nafni.

Þá lýsir stefndi yfir skuldajöfnuði gegn kröfum stefnanda í samræmi við 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Gagnkrafa til skuldajöfnunar er byggð á innistæðu á bankareikningi stefnda nr. […] sem handveðsettur er stefnanda, en þann 31. desember 2010 nam innistæðan 5.871.224 krónum.

Stefndi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu sína um málskostnað úr hendi stefnanda byggir stefndi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 130. gr. laganna.

Forsendur og niðurstaða

Ekki er um það deilt í málinu að stefndi stofnaði umdeilda reikninga í útibúi stefnanda á þeim tíma sem greinir í málavaxtalýsingu og að yfirdráttarskuld á þeim hafi numið þeim fjárhæðum sem greinir í stefnu þegar þeim var lokað. Í yfirlitum þeim sem stefndi hefur ekki borið brigður á að hafa fengið send, er ákvæði þess efnis að athugasemdir skuli gera innan 20 daga frá viðtöku yfirlitsins, annars teljist reikningurinn réttur. Stefndi heldur því fram að aðilar hafi gert munnlegt samkomulag um að ráðstafa fjármunum af reikningi stefnda, sem hann hafi handveðsett stefnanda, til að greiða yfirdráttarskuldir þessar á undan öðrum skuldum og honum hafi ekki verið kunnugum um að það hafi ekki verið gert, fyrr en við útgáfu stefnu í þessu máli. Stefndi hefur ekki lagt fram nein gögn sem gefa vísbendingu um tilvist þess samnings. Framburður vitna sem komu fyrir dóm í málinu, þeirra H-kk-ef S-kk-ef, fyrrverandi framkvæmdastjóra Helgafellsbygginga, og K-kk-ef E-kk-ef, fyrrverandi útibússtjóri hjá Landsbankanum, skjóta heldur ekki stoðum undir þessa fullyrðingu stefnda. Þá er í fyrirliggjandi skriflegu samkomulagi milli stefnanda, stefnda og Mosfellsbæjar frá 21. september 2009, um ráðstöfun fjármuna af umræddum handveðsreikningi, ekki getið um greiðslur þessara skulda á undan öðrum skuldum stefnda. Með hliðsjón af framangreindu og í ljósi þess að stefndi gerði hvorki athugasemdir við ráðstöfun fjármuna af handveðsreikningnum né reikningsyfirlit umdeildra reikninga er ósannað að nokkurt samkomulag í þá veru sem stefndi heldur fram hafi í raun verið gert.

Þá heldur stefndi því fram að stefandi hafi tekið í heimildarleysi út fjármuni af bankareikningi hans nr. […] eftir að honum hafi verið lokað og það eigi að leiða til sýknu í málinu. Í kröfugerð stefnanda er ekki gerð krafa um greiðslu þeirrar skuldar sem stafar frá hreyfingum á reikningnum eftir það tímamark er stefnandi kveðst hafa lokað reikningnum og hefur stefndi ekki rökstutt með neinum hætti með hvaða hætti þær hreyfingar geti haft áhrif á greiðsluskyldu hans á eldri skuldum. Er því þessari málsástæðu hafnað.

Stefndi heldur því enn fremur fram, að jafnvel þótt ekkert samkomulag liggi fyrir um greiðslu yfirdráttarskuldanna á undan öðrum skuldum, hafi stefnanda borið að ráðstafa fjármunum hans fyrst til greiðslu þeirra þar sem meginreglur kröfuréttar kveði á um að ráðstafa skuli fjármunum fyrst til greiðslu elstu skulda. Á þetta sjónarmið er ekki fallist. Ekki liggur annað fyrir í málinu en stefndi hafi haft heimild til yfirdráttar á umræddum reikningum og krafa vegna þeirra skulda hafi fyrst fallið í gjalddaga þegar reikningunum var lokað í október 2009 og stefndi var krafinn um greiðslu skuldarinnar. Reglur kröfuréttar kveða ekki á um skyldu kröfuhafa til að ráðstafa fjármunum skuldara að til að lækka eða greiða upp yfirdráttarskuldir hans.

Stefndi hefur lýst yfir gagnkröfu til skuldajafnaðar sem byggir á innistæðu á bankareikningi stefnda nr. […] sem handveðsettur er stefnanda. Þann 31. desember 2010 nam innistæða á reikningnum 5.871.224 krónum. Stefnandi hefur lýst því yfir að hann mótmæli ekki þeirri kröfu og er hún því tekin til greina.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af stefnufjárhæð með vísan til III. kafla laga nr. 38/2001. Stefndi hefur ekki mótmælt upphafstíma dráttarvaxta og er krafan því tekin til greina eins og hún er sett fram í stefnu.

Með vísan til alls framangreinds er krafa stefnanda tekin til greina að frádreginni fjárhæð gagnkröfu stefnda til skuldajafnaðar. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, skal stefndi greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 650.000 krónur og er virðisaukaskattur þar með talinn.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf settur héraðsdómari kveður upp þennan dóm. Uppkvaðning dóms hefur tafist lítils háttar vegna embættisanna dómara en dómari og lögmenn telja ekki þörf á að endurflutningi málsins.

Dómsorð:

Stefndi, Helgafellsbyggingar hf., skal greiða stefnanda, Landsbankanum hf. 196.826.883 krónur, ásamt dráttarvöxtum af 133.530.041 krónu frá 12. október 2009 til 23. október 2009 og af 196.826.883 krónum frá 23. október 2009 til greiðsludags, að frádregnum 5.871.224 krónum. Þá skal stefndi greiða stefnanda málskostnað að fjárhæð 650.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf