A-1/2008

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 8. apríl sl., barst dóminum með aðfararbeiðni, dagsettri 23. janúar 2008 en móttekinni 25. sama mánaðar.

Sóknaraðili er H-kk-nf B-kk-nf, Hlíðargötu 5, Súðavík.

Varnaraðilar eru G-kk-nf R-kk-nf og L-kvk-nf Ó-kvk-nf, Skólastíg 11, Bolungarvík, og G-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf og L-kvk-nf D-kvk-nf H-kvk-nf, Kjarrvegi 15, Reykjavík.

Kröfur sóknaraðila eru að kveðinn verði upp dómsúrskurður um að sumarhús, kamar, girðing og tilheyrandi mannvirki gerðarþola, sem standi á svonefndri Laugareyri á jörð gerðarbeiðanda Kleifum í Skötufirði, verði borin út af jörðinni með beinni aðfarargerð. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar in solidum úr hendi varnaraðila og að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð.

Kröfur varnaraðila eru aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Til þrautavara krefjast varnaraðilar þess að aðför megi ekki fara fram samkvæmt kröfu gerðarbeiðanda fyrr en 1. júní 2008. Þá krefjast varnaraðilar málskostnaðar.

I.

Mannvirki þau er mál þetta varðar munu hafa staðið á Laugareyri í Skötufirði, í landi jarðarinnar Kleifa, um áratugaskeið. Hinn 3. september 2003 rituðu sóknaraðili og varnaraðilar G-kk-nf og L-kvk-nf undir svofelldan samning um lóðina:

Leigusali leigir leigutaka lóð að Laugareyri í botni Skötufjarðar sem nú er afmarkað með girðingu í kringum sumarbústað leigutaka, ca. 1.000 fermetrar að stærð. Leigutími skal vera fjögur ár miðað við áramót og lýkur 31.12.2007. Leigugjald skal vera kr. 5.000-fimmþúsund-á ári, sem greiðist fyrirfram 01.01. ár hvert, í fyrsta sinn 01.01.2004.

Að loknum leigutíma mun leigusali á sinn kostnað sjá um að fjarlægja sumarbústaðinn og önnur mannvirki af landinu í samráði við leigutaka. Borhola á Laugareyri sem leigutaki hefur látið gera er eign leigusala.

Varnaraðilar G-kk-nf Ö-kk-nf og L-kvk-nf D-kvk-nf gerðu í janúar 2006 kauptilboð í „... Kleifar lóð 1 - Sumarhús ásamt kamri garði og borholu á Laugareyri.“ Með afsali 13. nefnds mánaðar afsalaði varnaraðili G-kk-nf þeim G-kk-þgf E-kk-þgf og L-kvk-þgf D-kvk-þgf eigninni en í afsalinu var eignin tilgreind sem fasteignin Kleifar lóð 1, fastanúmer 222-2251, sumarhús ásamt kamri og borholu.

Með bréfi 8. nóvember 2007 áréttaði sóknaraðili við varnaraðila G-kk-þf og L-kvk-þf að gildistími fyrrgreinds lóðarleigusamnings rynni út 31. desember 2007. Þá var í bréfinu og sett fram fyrirspurn sóknaraðila um hvar á þjóðvegi nr. 61, við landamerki Kleifa, varnaraðilar vildu móttaka sumarbústaðinn og önnur mannvirki að leigutímanum loknum og gaf sóknaraðili varnaraðilum tvo möguleika í þeim efnum, svo sem nánar var rakið í bréfi hans.

Hinn 5. janúar 2008 rituðu sóknaraðili og varnaraðili G-kk-nf undir samning „Vegna eyðingar sumarhúss á Kleifum í Skötufirði.“ Í samningnum sagði meðal annars svo:

2. Með vísan til þess sem segir í lið 1 að ofan og í lóðarleigusamningnum frá 03. september 2003, tekur leigusali að sér, alfarið á sinn kostnað, í ársbyrjun 2008, að eyða sumarhúsinu, kamri, girðingu og öllum öðrum mannvirkjum í eigu leigutaka, sem standa á Laugareyri ...

3. Leigusali má, að fengnum leyfum frá slökkviliðsstjóra, lögreglustjóra og fl. yfirvalda, brenna öll fyrrgreind mannvirki, eða það af þeim sem brunnið getur, ef honum hentar, en það sem óbrennanlegt er, flytur hann af staðnum, til eyðingar.

4. Leigusali sér sjálfur um jöfnun og frágang svæðisins að hreinsun lokinni, eða þegar honum hentar.

Í janúar 2008 sótti sóknaraðili um leyfi til Súðavíkurhrepps til að rífa sumarhúsið og samþykkti bygginganefnd hreppsins 14. þess mánaðar að mæla með því við sveitarstjórn að hún samþykkti erindið. Tveimur dögum síðar ritaði varnaraðili G-kk-nf Ö-kk-nf Súðavíkurhreppi bréf og krafðist þess að hreppurinn hafnaði erindinu. Degi síðar fundaði sveitarstjórn Súðavíkurhrepps og komst að þeirri niðurstöðu að samþykkja ekki tillögu bygginganefndar um niðurrif á sumarhúsinu þar sem eignarhald á því væri óljóst. Að fenginni þeirri niðurstöðu setti sóknaraðili fram aðfararbeiðni sína við dóminn, dagsetta 23. janúar sl.

II.

Sóknaraðili vísar til þess að gildistíma lóðarleigusamnings, sem mannvirki þau er málið varði hafi sótt heimild til, sé lokið. Réttur sóknaraðila til að fá umrædda lóð rýmda sé því ótvíræður, enda öll þau mannvirki sem kröfugerð sóknaraðila taki til í óleyfi á jörð hans eftir að lóðarleigusamningurinn rann sitt skeið á enda. Tekur sóknaraðili sérstaklega fram að eignarhald á umræddum mannvirkjum skipti engu fyrir niðurstöðu máls þessa.

Aðfararbeiðni kveður sóknaraðili beint að viðsemjendum sínum samkvæmt lóðarleigusamningnum frá 3. september 2003 og tilgreindum eigendum í fasteignamati, varnaraðilunum G-kk-þgf og L-kvk-þgf. Beiðninni sé til öryggis ennfremur beint að varnaraðilunum G-kk-þgf E-kk-þgf og L-kvk-þgf D-kvk-þgf, sem haldið hafi því fram að umræddum mannvirkjum og lóðarréttindum hafi verið afsalað til þeirra í janúar 2006. Varnaraðili G-kk-nf Ö-kk-nf hafi meðal annars haldið því fram að hann hafi sakir grandleysis unnið rétt til mannvirkjanna og lóðarinnar gagnvart gerðarbeiðanda. Það segir sóknaraðili reginfirru því ef litið verði svo á að varnaraðilarnir G-kk-nf Ö-kk-nf og L-kvk-nf D-kvk-nf hafi fengið lóðarréttindin framseld frá varnaraðilunum G-kk-þgf og L-kvk-þgf hafi þau öðlast sama rétt og framseljendurnir áttu, ekki meiri rétt, sbr. meginreglu eignarréttarins þess efnis. Varnaraðilum beri því að víkja af lóðinni með mannvirki sín, enda leigusamningurinn á enda runninn.

Sóknaraðili tekur sérstaklega fram að engum skjölum hafi verið þinglýst vegna umræddrar lóðar eða mannvirkja á henni og eigi grandleysis- og traustfangsreglur þinglýsingalaga ekki við í málinu. Ennfremur liggi fyrir að fyrirbærið „Kleifar lóð 1“, sem skráð hafi verið hjá Fasteignamati ríkisins, geti ekki haft neina sjálfstæða eignarréttarlega tilvist óháð lóðarleigusamningi.

Til stuðnings kröfum sínum vísar sóknaraðili aðallega til 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, en til hliðsjónar 6. gr. 14. kapítula norsku laga K-kk-ef V. frá 15. apríl 1687.

III.

Hvað aðalkröfu sóknaraðila varðar er á því byggt af hálfu varnaraðila að kröfugerð sóknaraðila sé áfátt með þeim hætti að óhjákvæmilegt sé að vísa kröfu hans frá dómi. Vísa varnaraðilar til þess að samkvæmt 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sem sóknaraðili byggi á í málinu, sé gerðarbeiðanda heimilt að beina til héraðsdómara „... beiðni um skyldu þess efnis, sem geti í 72. eða 73. gr., verði fullnægt með aðfarargerð, þótt aðfararheimild skv. 1. gr. liggi ekki fyrir.“ Í máli þessu njóti ekki við beinnar aðfararheimildar á hendur varnaraðilum. Kröfugerð sóknaraðila í málinu sé á þá leið að „... kveðinn verði upp dómsúrskurður um að sumarhús, kamar, girðing og tilheyrandi mannvirki gerðarþola sem standa á svonefndri Laugareyri á jörð gerðarbeiðanda Kleifum í Skötufirði verði borin út af jörðinni, með beinni aðfarargerð.“ Ljóst sé að í kröfunni sé ekki vikið að því hvort einhver skylda hvíli á varnaraðilum að fjarlægja það sem þeim kunni að tilheyra, hverjum og einum eða sameiginlega. Ljóst sé af framsetningu í kröfugerðinni að sóknaraðili líti svo á að þeir hlutir sem tilgreindir séu í beiðni hans séu lausafjármunir og að hann gangi út frá því að aðförin fari fram án þess að fleira komi til ef úrskurður gangi í þá átt. Ekki sé gerð krafa um að sóknaraðila verði fengin umráð eins eða neins með slíkri gerð.

Varnaraðilar halda því fram að skýra verði heimildina í 78. gr. aðfararlaga þröngt og að ekki geti komið til álita að beita ákvæðinu án þess að kröfugerð sé fullkomlega í samræmi við ákvæðið og önnur skilyrði uppfyllt. Svo sé ekki í því tilviki sem hér um ræði og af þeirri ástæðu beri að vísa málinu frá dómi.

Sömu röksemdir og að framan séu raktar segja varnaraðilar eiga við um varakröfu sína.

Verði aðal- eða varakröfur varnaraðila ekki teknar til greina og fallist á kröfu sóknaraðila er þess krafist af hálfu varnaraðila að aðför megi ekki fara fram fyrr en 1. júní 2008. Þá kröfu byggja varnaraðilar á því að þeim beri sanngjarnt ráðrúm til að fjarlægja það sem þeim tilheyri af jörð sóknaraðila, en leigusamningur um afnot af landinu hafi runnið út fyrir fáeinum vikum. Vetrarmánuðirnir henti afar illa til niðurrifs og flutnings mannvirkja og muni varnaraðilar fjarlægja það sem þeim tilheyri af umræddu landi þegar aðstæður leyfi. Um aðfararfrest gildi skv. 5. gr. laga nr. 90/1989 að aðför megi gera eftir dómi eða úrskurði þegar fimmtán dagar séu liðnir frá uppkvaðningu hans, sé annar aðfararfrestur ekki tiltekinn.

Af hálfu varnaraðila er ennfremur til þess vísað að í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 90/1989 segi í athugasemdum við 5. gr. að lengja megi eða stytta aðfararfrest með fyrirmælum í dómsúrlausn ef aðrar lagareglur takmarki þann kost ekki sérstaklega. Í 78. laga um aðför sé ekki að finna slíka takmörkun og af því leiði að dómurinn geti lengt frestinn, þó svo vitaskuld komi ekki til slíks nema sérstaklega standi á. Sú staða sé einmitt uppi í máli þessu og því skuli aðför ekki leyfð fyrr en varnaraðilar hafi haft sanngjarnt ráðrúm til að flytja eignir sínar til. Sé það álit dómsins að ekki sé fært að miða við 1. júní 2008 í þessu sambandi krefjast varnaraðilar þess að önnur tímasetning verði ákveðin eftir því sem dóminum þykir við eiga.

IV.

Sóknaraðili er eigandi jarðarinnar Kleifa í Skötufirði samkvæmt framlögðu þinglýsingarvottorði. Varnaraðilar hafa ekki vefengt í málinu að hin umdeildu mannvirki standi nú án heimildar á svonefndri Laugareyri í landi Kleifa, enda er liðinn leigutími lóðarleigusamningsins frá 3. september 2003. Þá hafa engar athugasemdir verið gerðar af hálfu varnaraðila við aðild þeirra að málinu.

Málatilbúnaður varnaraðila byggir á því að kröfugerð sóknaraðila sé ekki fullkomlega í samræmi við ákvæði 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Í 1. mgr. hennar er kveðið á um að ef manni sé með ólögmætum hætti aftrað að neyta réttinda, sem hann tjái sig eiga og telur svo ljós, að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum, sem aflað verði skv. 83. gr., sé honum heimilt að beina til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis, sem geti í 72. eða 73. gr. sömu laga, verði fullnægt, þótt aðfararheimild skv. 1. gr. laganna liggi ekki fyrir. Þá segir svo í tilvitnaðri 72. gr. að kveði aðfararheimild á um skyldu gerðarþola til að víkja af fasteign eða til að láta gerðarbeiðanda af hendi umráð hennar að einhverju leyti eða öllu, eða til að fjarlægja hluti af henni, skuli sýslumaður fullnægja rétti gerðarbeiðanda með útburði gerðarþola eða þeirra hluta, sem fjarlægðir verða, og eftir atvikum með innsetningu gerðarbeiðanda.

Í ljósi framangreinds verður að telja að kröfugerð sóknaraðila sé það skýr að á hana megi fallast, séu skilyrði 78. gr., sbr. 72. gr., laga nr. 90/1989 um aðför á annað borð uppfyllt í málinu. Eins og áður er getið standa hin umdeildu mannvirki nú án heimildar á Laugareyri í landi jarðarinnar Kleifa, eignar sóknaraðila. Samkvæmt lóðarleigusamningnum frá 3. september 2003 skal sóknaraðili sjá um að fjarlægja hin umdeildu mannvirki af landi sínu. Fyrir liggur hins vegar að varnaraðili G-kk-nf Ö-kk-nf kom í veg fyrir að Súðavíkurhreppur veitti sóknaraðila heimild til að eyða sumarhúsinu og þá hafa varnaraðilar allir krafist þess að kröfu sóknaraðila um útburð umræddra mannvirkja með beinni aðfarargerð verði hafnað. Að öllu þessu heildstætt virtu þykir ekki annað fært en fallast á kröfu sóknaraðila um útburð mannvirkjanna af jörð hans með beinni aðfarargerð, sbr. 78. gr. laga nr. 90/1989.

Af ljósmyndum sem sóknaraðili lagði fram í þinghaldi 8. apríl sl. má ráða að einhver hluti hinna umdeildu mannvirkja hafi þegar verið fluttur burt af jörð sóknaraðila. Að því athuguðu, sem og að málsatvikum öllum virtum, þykja ekki efni til að víkja frá hinum almenna aðfararfresti 5. gr. laga nr. 90/1989 í málinu.

Samkvæmt lóðarleigusamningnum frá 3. september 2003, sem og yfirlýsingu sóknaraðila í samningi hans og varnaraðila G-kk-ef frá 5. janúar 2008, skal sóknaraðili bera kostnaðinn af því að fjarlægja hin umdeildu mannvirki af Laugareyri. Að því virtu eru ekki efni til að fallast á þá kröfu hans að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð.

Með vísan til úrslita málsins úrskurðast varnaraðilar til að greiða sóknaraðila óskipt málskostnað, er hæfilega telst ákveðinn, samkvæmt umfangi málsins, svo sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Sóknaraðila, H-kk-þgf B-kk-þgf, er heimilað að láta bera sumarhús, kamar, girðingu og tilheyrandi mannvirki varnaraðila, G-kk-ef R-kk-ef, L-kvk-ef Ó-kvk-ef, G-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef og L-kvk-ef D-kvk-ef H-kvk-ef, sem standa á Laugareyri á jörð sóknaraðila, Kleifum í Skötufirði, út af jörðinni með beinni aðfarargerð.

Kröfu sóknaraðila um að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð er hafnað.

Varnaraðilar greiði sóknaraðila óskipt 100.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf.