S-362/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 9. f.m., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 30. júní 2014, á hendur D-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. 000000-0000, og H-kk-þgf A-kk-þgf J-kk-þgf, kt. 000000-0000, báðum til heimilis að ... í Kópavogi.

Samkvæmt ákæru eru ákærðu sótt til saka fyrir skilasvik og peningaþvætti „með því að hafa á tímabilinu 30. apríl 2010 til 14. febrúar 2011 í auðgunarskyni fjarlægt og látið fjarlægja og flutt á brott úr fasteigninni að Vatnsendabletti 711, Kópavogi, sem hjónin keyptu í sameiningu árið 2007 en var lýst séreign ákærðu D-kvk-ef með kaupmála þann 28. nóvember 2008, og þannig ráðstafað fylgifé fasteignarinnar, að samtals áætluðu verðmæti 13.896.517 krónur, andstætt þinglýstum veðréttindum nánar tilgreindra kröfuhafa ákærðu, sem áttu veð í eigninni samkvæmt áhvílandi veðskulda- og tryggingabréfum, á 1. veðrétti veðskuldabréf, útgefið 11. september 1997 til Lífeyrissjóðs sjómanna, kt. 000000-0000, (nú Gildis-lífeyrissjóðs, kt. 000000-0000), að upphaflegri fjárhæð 3.000.000 króna, á 2. veðrétti veðskuldabréf, útgefið 19. nóvember 2001 til Íbúðalánasjóðs, kt. 000000-0000, að upphaflegri fjárhæð 6.906.F686 krónur, á 3. veðrétti veðskuldabréf, útgefið 24. janúar 2004 til Íbúðalánasjóðs, að upphaflegri fjárhæð 2.700.847 krónur, á 4. veðrétti veðskuldabréf, útgefið 16. júlí 2007 til Byrs sparisjóðs, kt. 000000-0000, (síðar Byrs hf., kt. 000000-0000, nú Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000), að upphaflegri fjárhæð 24.000.000 króna, á 5. veðrétti tryggingabréf, útgefið 7. nóvember 2008 til S24, kt. 000000-0000, útibús Byrs sparisjóðs, að upphaflegri fjárhæð 20.000.000 króna. Fylgifénu var að m.a. ráðstafað með ólögmætum hætti og í auðgunarskyni til annars vegar F, í fasteign hans að Furuási 33, Hafnarfirði, þ. á m. Instabuskerfi, loftljósum, hátölurum, myndavélakerfi, fataherbergisskáp, hillum, innihandriði, og gleri á svalahandrið, rofa o.fl. tengt rafmagni gegn greiðslu að fjárhæð 1.900.000 krónur og hins vegar í fasteign að Fossahvarfi 10, Kópavogi, sem dóttir ákærða H-kk-ef A-kk-ef var þinglýstur eigandi að, en ákærðu héldu þar heimili, þ. á m. salernum, eldhúsinnréttingu, gaseldavél, ofnum, uppþvottavél, kaffivél, örbylgjuofni, ísskáp, vínkæli, fataskápum, þvottahúsinnréttingu, vaski og blöndunartækjum. Í nóvember 2011 var fasteignin að Vatnsendabletti 711 seld fyrir 46.000.000 króna og dugði söluverðmætið ekki til að tryggja greiðslu þeirra skuldbindinga sem henni var ætlað að tryggja. Fylgiféð sundurliðast sem hér segir:

Samtals kr. 13.896.517“

Telst þessi háttsemi varða við 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Af hálfu Íslandsbanka hf. er þess krafist að ákærðu verði dæmd til að greiða bankanum 9.692.697 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. málslið 4. gr. sömu laga, frá 14. mars 2011 til 27. júní 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu af refsikröfu ákæruvalds, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Að því er bótakröfu varðar er aðallega gerð krafa um að henni verði vísað frá dómi, til vara er krafist sýknu en að því frágengnu lækkunar. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun verjenda, verði greiddur úr ríkissjóði.

Kröfu ákærðu um frávísun málsins var hafnað með úrskurði dómsins uppkveðnum 27. október 2014.

I

Ákærðu, sem eru hjón, festu kaup á fasteigninni að Vatnsendabletti 711 í Kópavogi árið 2007 og var afsal til þeirra gefið út 4. október sama ár. Um er að ræða tæplega 300 m² einbýlishús við Elliðavatn sem var ófullgert að innan þá er ákærðu keyptu það. Þau gerðu með sér kaupmála 27. nóvember 2008 þar sem fasteignin var lýst séreign ákærðu D-kvk-ef og var hann færður inn í kaupmálabók sýslumannsins í Kópavogi daginn eftir. Skömmu áður, nánar tiltekið 7. nóvember 2008, gaf ákærði H-kk-nf A-kk-nf út tryggingarbréf með veði í fasteigninni til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á tilgreindum skuldum sínum við S24, sem var netbanki, að fjárhæð allt að 20.000.000 króna. S24 rann inn í Byr sparisjóð, en eignum og skuldum hans var samkvæmt gögnum málsins ráðstafað 23. apríl 2010 til Byrs hf. sem sameinaðist Íslandsbanka hf. 29. nóvember 2011. Á eigninni hvíldu fyrir útgáfu tryggingarbréfsins veðkröfur að höfuðstól samtals 38.107.533 krónur sem ákærðu voru bæði skuldarar að. Fram er komið að þau réðu ekki við kaup á fasteigninni og settu hana því á sölu, en þau höfðu þá að fullu lokið við að innrétta hana. Í söluyfirliti sem þá var gert er eigninni lýst með eftirfarandi hætti: „Einstakt einbýlishús niðri við Elliðavatn. Fallegt vel hannað og sérlega vandað einbýlishús á einstökum útsýnisstað á Vatnsendablettinum. Í húsinu er hvergi til sparað og allt á vandaðasta hátt, m.a. innbyggt hljóðkerfi og öryggiskerfi með myndavélum.... Komið er inn í anddyri með flísum og fataskáp. Rúmgott sjónvarpshol með flísum á gólfi. Svefnherbergisgangur með flísum. Hjónaherbergi með flísum, innan hjónaherbergis er stórt fatahengi og mjög stórt flísalagt baðherbergi. Í baðherberginu er innrétting, baðkar og stór mjög öflug sturta. Einnig eru þrjú 12 fm barnaherbergi með flísum og fataskápum. Flísalagt baðherbergi með sturtu. Úr sjónvarpsholinu er gengið niður að bílskúrnum. Þar er stórt þvottahús með þurrkklefa og innréttingu. ... [Á efri hæðinni] er opið rými sem er stofa, borðstofa og eldhús. Flísar eru á gólfum. Fallegur arinn skilur í sundur stofu og eldhús. Í eldhúsi er glæsileg innrétting og sérlega vegleg tæki frá Mile, má þar nefna vínkæli, tvo ísskápa, tvær uppþvottavélar, tvo ofna o.s.frv. Í húsinu er fullkomið hljóðkerfi frá Bose. Innfeld lýsing í loftum og víðar. Allur hiti er í gólfum og er stjórnað af Instabus kerfi.“ Samrýmist þessi lýsing ljósmyndum sem liggja frammi í málinu og sem ákæruvaldið byggir á að hafi verið teknar þegar ákærðu bjuggu í húsinu. Að sögn þeirra fluttu þau úr því 21. desember 2010. Eignin var þó ekki seld fyrr en 11. nóvember 2011 þegar undirritaður var samningur á milli ákærðu Dalrósar og Fjárvara ehf., sem þá var í eigu Byrs hf., um kaup félagsins á eigninni. Félagið seldi síðan eignina 30. janúar 2012 fyrir 48.000.000 króna. Upplýst er að ákærðu fluttu í árslok 2010 að Fossahvarfi 10 í Kópavogi, en sú fasteign var þinglýst eign D, sem er dóttir ákærða H-kk-ef A-kk-ef.

Hinn 7. mars 2011 ritaði J lögfræðingur hjá Byr hf. bréf til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem sett var fram kæra á hendur ákærðu fyrir skilasvik. Er í bréfinu gerð grein fyrir veðkröfum sem þá hvíldu á fasteigninni að Vatnsendabletti 711, samtals að höfuðstól 58.938.967 krónur, og lýsing á eigninni samkvæmt framangreindu söluyfirliti tekin þar orðrétt upp. Í bréfinu er þessu næst greint frá því að innheimtustjóra Byrs hafi borist tilkynning um að búið væri að rífa nánast allar innréttingar úr húsinu og gera það því sem næst fokhelt. Kom fram við skýrslutökur fyrir dómi að innheimtustjórinn hafi verið upplýstur um þetta 14. febrúar 2011. Segir í bréfinu að þrír nafngreindir starfsmenn bankans hafi farið að húsinu í kjölfarið og séð að búið var að rífa ljós úr lofti, fjarlægja glervegg í svalahandriði, rífa burt eldhúseyju og flestalla skápa í eldhúsinu. Þá var tekið fram að vel gæti verið að fleiri munir hefðu verið fjarlægðir úr húsinu en ekki hafi verið unnt að ganga úr skugga um það þar sem starfsmennirnir hefðu ekki komist inn í það. Með þessu hafi verðmæti hinnar veðsettu fasteignar verið rýrt stórkostlega og þannig dregið úr möguleikum Byrs hf. til að fullnusta veðkröfur sínar, en sá búnaður sem hafi verið fjarlægður hafi orðið hluti eignarinnar um leið og honum var komið fyrir í henni og þannig talist fylgifé hennar. Kemur fram í niðurlagi bréfsins að veðkröfur bankans samkvæmt tveimur veðbréfum að höfuðstól samtals 44.000.000 króna hafi á þeim tíma sem hér um ræðir numið 69.037.500 krónum að teknu tilliti til vísitöluálags, dráttarvaxta og innheimtukostnaðar. Miðað við ástand eignarinnar væri ljóst að söluandvirði hennar myndi einungis nægja til að greiða lítinn hluta þessara krafna.

Lögmaður Íslandsbanka hf. ritaði lögreglu bréf vegna málsins 7. desember 2011, en svo sem áður greinir hafði fasteignin þá verið seld Fjárvara ehf. sem komst í eigu bankans við sameiningu hans og Byrs hf. í lok nóvember það ár. Kemur fram í bréfinu að þegar söluandvirði eignarinnar samkvæmt kaupsamningi um hana, 46.000.000 króna, hafði verið ráðstafað til greiðslu á áhvílandi veðskuldum hafi eftirstöðvar veðkrafna bankans samkvæmt framangreindum tveimur veðbréfum numið 38.602.302 krónum.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hóf rannsókn á málinu fljótlega eftir að kæra Byrs hf. barst. Með ákæru útgefinni 24. september 2013 var svo höfðað mál á hendur ákærðu fyrir skilasvik og tók sú saksókn til sömu háttsemi og þeim er að því leyti gefin að sök í þessu máli. Ákærðu neituðu sakargiftum og skiluðu greinargerðum sem lagðar voru fram í þinghaldi 18. október 2013. Í næsta þinghaldi var ákveðið að aðalmeðferð í málinu færi fram 28. janúar 2014. Fyrir liggur að þá var hafin frekari lögreglurannsókn vegna sömu sakarefna. Leiddi hún til þess að ákæruvaldið ákvað að afturkalla ákæruna og var málið fellt niður af þeim sökum í þinghaldi 8. apríl 2014. Svo sem áður greinir var ný ákæra gefin út 30. júní 2014 þar sem ákærðu er auk skilasvika gefið að sök brot gegn 1. mgr. sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, en brot gegn því ákvæði tekur til þess að ákærðu hafi ráðstafað hluta fylgifjár fasteignarinnar að Vatnsendabletti 711 með ólögmætum hætti og í auðgunarskyni til F annars vegar og svo sem nánar greinir í ákæru en hins vegar með því að koma salernum, eldhúsinnréttingu, gaseldavél, ofnum, uppþvottavél, kaffivél, örbylgjuofni, ísskáp, vínkæli, fataskápum, þvottahús-innréttingu, vaski og blöndunartækjum fyrir í fasteigninni að Fossahvarfi 10 í Kópavogi þar sem þau héldu heimili en dóttir ákærða H-kk-ef A-kk-ef var þinglýstur eigandi að.

Á meðal gagna málsins eru ljósmyndir sem eiga að renna stoðum undir sakargiftir á hendur ákærðu. Þar er í fyrsta lagi að geta mynda sem eiga annars vegar að sýna hvernig var umhorfs innandyra í húsinu að Vatnsendabletti 711 á þeim tíma þegar kæra var upphaflega send lögreglu og hins vegar á meðan ákærðu bjuggu í því, en með samanburði á þeim og í ljósi fyrirliggjandi söluyfirlita sem gerð voru í tengslum við sölutilraunir ákærðu á árunum 2009 til 2011 megi sjá að flestir þeir munir sem tilgreindir eru í ákæru hafi verið fjarlægðir á þeim tíma sem leið á milli þess að myndirnar voru teknar. Í öðru lagi er um að ræða ljósmyndir sem annars vegar voru teknar á heimili F að Furuási 33 í Hafnarfirði og hins vegar að Fossahvarfi 10 í Kópavogi. Eiga þær að sýna að sá hluti fylgifjár fasteignarinnar að Vatnsendabletti 711, sem ákærðu er gefið að sök að hafa ráðstafað í auðgunarskyni og þannig gerst sek um peningaþvætti, hafi verið settur upp á þessum stöðum.

II

Ákærði H-kk-nf A-kk-nf hefur fyrir dómi gengist við því að hafa fjarlægt og haft á brott með sér úr fasteigninni að Vatnsendabletti 711 tvo blástursofna, gaseldunarborð, ísskáp, tvær uppþvottavélar, örbylgjuofn, vínkæli, skápa úr anddyri og barnaherbergjum og tvö salerni og salernissetur, þ.e. muni nr. 2, 4, 5, 6, 9, 13, 18, 19, 27, 28, 40 og 51 samkvæmt upptalningu í ákæru. Heldur hann því fram að þessir munir hafi tilheyrt búslóð hans og meðákærðu og falli ekki undir það að geta talist fylgifé fasteignarinnar. Þá hefur hann skýrt svo frá að slysahætta hafi fylgt stigahandriði, þ.e. munir nr. 48 og 49, og hann hafi af þeim sökum tekið það niður og fargað því. Verði á annað borð talið sannað að búið hafi verið að koma öðrum munum, sem taldir eru upp í ákæru, fyrir í húsinu kveðst ákærði hafa þá einu skýringu á hvarfi þeirra að þeim hafi verið stolið. Þá sé ósannað að þar hafi verið um að ræða fylgifé fasteignar í skilningi laga. Loks er málsvörn ákærða sérstaklega á því byggð að verði talið sannað að hann hafi að einhverju marki fjarlægt eða látið fjarlægja fylgifé fasteignarinnar sé ekki uppfyllt það skilyrði refsiábyrgðar samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga að um fjármuni hans hafi verið að ræða, enda hafi eignin verið séreign meðákærðu.

Ákærða D-kvk-nf hefur alfarið neitað því að hún hafi haft ásetning til skilasvika. Hún hafi ekki vitað til þess að annað hefði verið tekið úr húsinu en sem tilheyrði henni, meðákærða og börnum þeirra. Í greinargerð ákærðu er í þessu sambandi getið um uppþvottavél, örbylgjuofn, ísskáp og skápa í barnaherbergjum. Kveðst ákærða enga skýringu geta gefið á hvarfi annarra muna, en það hljóti að hafa gerst eftir að hún kom síðast í húsið, sem hafi verið 21. desember 2010.

III

Í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins vísaði ákærða D-kvk-nf ítrekað til þess, þegar lagðar voru fyrir hana spurningar um ákæruefni málsins, að það yrði að beina þeim til meðákærða þar sem hún hefði ekki svör við þeim. Þannig vísaði hún í reynd frá sér flestum þeim spurningum sem lutu að einstökum munum sem henni og meðákærða er gefið að sök að hafa fjarlægt eða látið fjarlægja úr húsinu að Vatnsendabletti 711. Að sögn ákærðu sá meðákærði alfarið um fjármál þeirra, þar með talin samskipti við bankastofnanir, og það hafi verið hann sem hafi séð um flutninga á nýjan stað í lok árs 2010. Aðspurð um það af hverju þau fluttu úr húsinu við Vatnsendablett svaraði hún því til að þau hafi þurft að minnka við sig sökum peningaskorts. Meðákærði hafi staðið í fasteignabraski og þetta hafi verið gert til að létta undir. Sérstaklega innt eftir því hvort hana ræki minni til þess að meðákærði hefði lýst því yfir að ef bankinn kæmi ekki á móts við hann myndi hann hreinsa innan úr húsinu skýrði ákærða svo frá, eftir að hafa í fyrstu svarað þessu neitandi, að hún hafi haldið að þar hefði hann átt við „fataskápinn og svoleiðis, hlutirnir sem við áttum, sjónvörpin“. Fram kom hjá ákærðu að hún teldi að þau hefðu fengið eignina að Fossahvarfi 10 afhenta í september 2010. Þau hafi flutt frá Vatnsendabletti 711 hinn 21. desember sama ár, en búið þar saman fram að flutningunum. Kvaðst hún á þessum tíma ýmist hafa gist heima hjá sér að Vatnsendabletti eða hjá foreldrum sínum, sem hafi átt við mikil veikindi að stríða. Aldrei hafi liðið meira en sólarhringur á milli þess sem hún hafi komið heim til sín. Hennar hlutverk í flutningunum hafi verið að pakka niður fötum og fleiru. Kvaðst hún ekki muna annað en að allar innréttingar hafi verið á sínum stað þegar þau fluttu rétt fyrir jól 2010. Sér vitanlega hafi þau einungis tekið búslóðina og tiltók hún sérstaklega í því sambandi að henni hefði ekki fundist óeðlilegt að ísskápurinn og vínkælirinn væru teknir, hún hafi talið þá tilheyra innbúinu. Þá hafi þau tekið lausa skápa úr barnaherbergjum og forstofu, hún hafi talið skáp í forstofunni tilheyra búslóðinni en kvaðst ekki muna hvort það hafi verið rætt. Þau hefðu líka tekið með sér í tvo blástursofna, örbylgjuofn og tvær uppþvottavélar og mátti helst skilja framburð hennar þannig að hún hafi líka talið þessa muni tilheyra innbúi hennar og meðákærða. Þá hafi ákærði H-kk-nf A-kk-nf tekið niður handrið fyrir flutningana þar sem það hafi verið slysagildra, sonur þeirra hafi nærri slasað sig á því. Að því er hún taldi hafi allt annað verið á sínum stað þegar flutningarnir voru afstaðnir, en tók þó fram og setti þann fyrirvara við þetta að það hafi verið mikið að gera hjá henni á þessum tíma. Aðspurð kannaðist hún ekki við sölu á munum til F. Hún hafi aldrei komið inn í húsið að Vatnsendabletti 711 eftir flutningana. Þegar ákærða var innt eftir því hvaða eldhúsinnrétting hafi verið sett upp á nýja staðnum svaraði hún því til að þegar þau fluttu inn hafi verið „mjög hrá“ brún bráðabirgðainnrétting í eldhúsinu að Fossahvarfi 10. Þeirri innréttingu hafi verið skipt út fyrir aðra, líklega árið 2011. Maður sem kallaður sé D-kk-nf hafi smíðað nýju innréttinguna fyrir þau. Ekki þykir ástæða til að rekja framburð ákærðu frekar.

Í skýrslu sinni við aðalmeðferð greindi ákærði H-kk-nf A-kk-nf frá því að hann hafi flutt frá Vatnsendabletti 711 að Fossahvarfi 10 í Kópavogi þar sem hann hafi viljað minnka við sig. Bankinn hafi ekki viljað breyta láni sem hvíldi á húsinu við Vatnsendablett og það hafi stefnt í að hann og meðákærða myndu missa það. Hann hafi alfarið séð um fjármál þeirra. Hann hafi séð um samskipti við fasteignasala og bankann og tekið allar ákvarðanir sem að þessum efnum lutu og hún ekki komið þar nærri. Hann hafi alfarið ákveðið hvaða hlutir voru teknir úr húsinu við Vatnsendablett, hún hafi ekkert haft með það að gera. Hún hafi mikið þurft að annast foreldra sína á þessum tíma vegna veikinda þeirra. Hún hafi séð um heimilið og börnin, en hann aflað tekna og séð um verklegar framkvæmdir. Að sögn ákærða fluttu þau að Fossahvarfi 10 hinn 21. desember 2010, en fengu eignina afhenta í september það ár. Í millitíðinni hafi hann málað og sett upp millivegg. Þegar þau fluttu inn hafi verið kominn vaskur og salerni á annað baðherbergið, en annars hafi húsið verið nánast tómt. Um hafi verið að ræða upphengt salerni og það hafi verið tekið úr húsinu við Vatnsendablett. Í eldhúsinu hafi einungis verið bráðabirgðainnrétting úr brúnum spónaplötum. Síðar og þá líklega eftir áramótin hafi verið sett upp hvít eldhúsinnrétting sem þau hefðu keypt í Byko, Húsasmiðjunni eða Ikea. Við hana hafi enn síðar verið bætt og „D-kk-nf s-kk-nf“ sett á hana nýja fronta. Aðspurður um þann framburð ákærðu D-kvk-ef fyrir dómi að búið hafi verið að setja upp tvö salerni í húsinu við Fossahvarf þegar þau fluttu inn í það kvaðst ákærði hafa sett þar upp eitt salerni til bráðabirgða sem hann hafi keypt í Byko, en það hafi síðar verið tekið niður og hitt salernið frá Vatnsendabletti sett þar upp með innréttingu. Aðspurður kvaðst ákærði hafa fjarlægt þá fylgihluti úr eigninni að Vatnsendabletti 711 sem hann hafi talið sig mega taka, það er sjónvarpið, heimabíóið, ísskápana, vínkælinn, tvær uppþvottavélar, örbylgjuofninn, tvo blástursofna, gaseldunarborð, kaffikönnuna, tvo lausa skápa í barnaherbergjum, skápinn í anddyrinu og tvö salerni. Þá hafi hann fjarlægt stigahandrið, það hafi hann gert fljótlega eftir að hann hafi flutt út. Ástæða þess hafi verið sú að elsti sonur hans hafi fest löppina í því og verið nærri búinn að fótbrjóta sig. Hann hafi líka tekið glerplötu sem tilheyrði handriðinu. Hann hafi verið einn að verki þegar þessir hlutir voru fjarlægðir og einn tekið ákvarðanir um að gera það. Þetta hafi að hans viti allt verið lausir munir. Ákærða D-kvk-nf hafi fengið vitneskju um þetta eftirá. Að því er varðar aðra muni sem tilgreindir eru í ákæru kvaðst ákærði enga aðild eiga að hvarfi þeirra. Hann hafi reyndar tekið niður hluta eldhúsinnréttingar en ekki haft neitt af því á brott með sér. Það hafi hann gert til að ná tækjum úr henni. Partur af innréttingunni hafi verið fluttur inn í bílskúr. Að sögn ákærða kom hann tvisvar sinnum inn í húsið við Vatnsendablett eftir að hann og meðákærða fluttu þaðan. Fyrst á milli jóla og nýárs og þá hafi allt verið eins og það var þegar hann skildi við það. Síðara skiptið hafi verið um tveimur mánuðum eftir flutningana og þá að beiðni starfsmanns bankans. Honum hafa brugðið hrikalega þegar hann sá hvað þá var búið að gera við húsið, því hafði verið rústað að innan. Búið hafi verið að rústa sjónvarpsskenknum og rífa niður fataherbergið við hliðina á hjónaherberginu. Þá hafi jafnframt verið búið og taka niður öll ljós og tengla og tæma baðherbergin. Glerið á svölunum hafi verið horfið. Bílskúrinn hafi verið fullur af drasli. Þegar ákærði var inntur eftir því hvort hann hefði vitneskju um hvað orðið hefði um Instabus stjórnkerfið svaraði hann því til að hann hefði skilið við það á sínum stað og í góðu lagi og neitaði ásökunum um að hafa tekið það niður og selt það. Staðhæfingar F um að hann hafi keypt kerfið af ákærða ásamt ýmsum öðrum munum væru ósannar, hann hljóti einfaldlega að hafa stolið öllum þessum munum. Hefur ákærði til stuðnings því að þeim munum, sem ákærðu hafa ekki gengist við að hafa haft á brott með sér, hafi verið stolið, haldið því fram að hann hafi að beiðni starfsmanns bankans skilið eftir lykil að húsinu undir tröppunum framan við það. Þetta hafi hann gert um áramótin 2010/2011. Hann hafi sett hita á húsið, stillt kerfið og skilið lykilinn eftir undir málningardós undir tröppunum. Aðspurður um hvort hann og meðákærða hafi einhvern tímann rætt um hvort þau ættu að taka með sér lausafjármuni sem tilheyrðu fasteigninni að Vatnsendabletti 711 sem fylgifé hennar skýrði hann svo frá að það hafi þau ekki gert. Þau hefðu einungis tekið þá hluti sem þau hefðu talið sig mega taka, eins og sjónvörp og heimabíó og svoleiðis. Hann hafi ekki rætt sérstaklega við meðákærðu um það sem hann hafi tekið, hann hafi séð um flutningana og hún ekki komið nálægt þeim. Hún hafi þó örugglega gert sér grein fyrir því að sum eldhústæki hefðu verið flutt á milli húsa og líka salerni. Fyrir dómi var borinn undir ákærða framburður hans hjá lögreglu 15. nóvember 2011 þess efnis að hann hefði „fengið það á tilfinninguna að bankinn ætlaði að taka húsið“ og að hann hafi „sagt þeim það í fyrra að hann myndi taka innan úr húsinu ef þeir ætluðu ekki að gera eitthvað ... orðið svekktur út í þá og hafi fundist óréttlátt að tapa öllu en þeir engu [og þess] vegna hafi hann tekið innan úr húsinu“. Svaraði hann því til að þetta hafi ekki verið það sem hann nákvæmlega sagði og að sig ræki ekki minni til þess að hafa látið þau orð falla að hann hygðist tæma húsið.

IV

Við aðalmeðferð komu fyrir dóminn fjórir löggiltir fasteignasalar sem allir kváðust hafa haft fasteignina að Vatnsendabletti 711 til sölumeðferðar þegar hún var í eigu ákærðu D-kvk-ef og á meðan hún og ákærði H-kk-nf A-kk-nf bjuggu í húsinu. Í vitnisburði eins þeirra, K, kom fram að Heimili- fasteignasala, sem hann starfar hjá, hafi um tíma verið með eignina í einkasölu samkvæmt samningi sem gerður hafi verið við ákærða H-kk-þf A-kk-þf. Kvaðst K hafa gert söluyfirlit þar sem eigninni var ítarlega lýst og er þar um að ræða lýsingu sem að hluta til er tekin upp orðrétt í kafla I hér að framan. Allt sem þar var tilgreint hafi átt að fylgja húsinu við sölu á því. Eignin hafi verið vel tækjum búin, sannkölluð lúxuseign, sem meðal annars hafi sýnt sig í því að í fyrstu hafi uppsett verð verið 120 milljónir króna. Efnt hafi verið til sérstakrar sölusýningar. Ákærði hafi ekki staðið við samning um einkasölu og eignin þá verið tekin af söluskrá hjá fasteignasölunni. Kom fram hjá K að hann hafi einu eða tveimur árum síðar verðmetið eignina fyrir banka sem var kominn með húsið til umráða, en enginn bjó þá í því. Samkvæmt því verðmati var eignin metin á 55.000.000 króna og þar tekið fram að nýlegar breytingar hafi rýrt verðgildi hússins „við brotthvarf innanstokksmuna, innréttinga, tækja og rafbúnaðar ... innréttingar, tæki og hluti lýsingar virðist hafa verið fjarlægður að innan“. Hinir fasteignasalarnir, þeir L, M og N, kváðust allir hafa komið inn í húsið á meðan þær fasteignasölur sem þeir störfuðu hjá voru með það í sölumeðferð fyrir ákærðu. Í vitnisburði L, sem var starfsmaður Ás-fasteignasölu, kom fram að hann hafi á sínum tíma annast sölu á húsinu til ákærðu fyrir verktaka sem byggði það. Það hafi þá verið fokhelt að innan en fullbúið að utan. Hann hafi skoðað húsið aftur þegar ákærðu settu það á sölu og þá hafi nánast verið lokið við að innrétta það. Í mesta lagi hafi smávægilegur frágangur verið eftir. Þessi skoðun hans hafi farið fram eigi síðar en í nóvember 2009 því að þá hafi hann hætt störfum á fasteignasölunni. Sú mynd sem hann hefði af því hvernig þá var umhorfs innan dyra í húsinu væri í samræmi við framlagt söluyfirliti frá Ás-fasteignasölu sem hann staðfest sem rétt, en dagsetning skoðunardags samkvæmt því er 30. apríl 2010. Þetta hafi verið lúxuseign og nefndi hann sérstaklega í því sambandi að rafmagnstafla hússins hafi verið „eins og í flugmóðurskipi“. Vitnisburður fasteignasalanna M og N var mjög á sama veg að því er varðar alla innviði hússins, svo og vitnisburður I sem var á þeim tíma sem hér skiptir máli sölumaður á fasteignasölunni Stakfelli og skoðaði eignina fyrir viðskiptamann hennar. Í vitnisburði sínum kvaðst N minnast þess að eftir að ákærðu fluttu úr húsinu og búið var að tæma það, líklega haustið 2011, hafi lykill að því verið geymdur í fötu undir tröppum utan dyra. Húsið-fasteignasala, sem hann starfaði hjá, hafi þá fengið eignina til sölu. Tilboð upp á 46.000.000 króna hafi borist í hana sem Fjárvari ehf. hafi gengið inn í.

Vitnið A keypti fasteignina að Vatnsendabletti 711 af Fjárvara ehf. í janúar 2012. Að sögn hans var þá umhorfs í húsinu eins og útigangsmenn hefðu dvalið þar. Búið var að fjarlægja allar innréttingar, innbyggð blöndunartæki og stigahandrið, sem hafi greinilega verið sagað niður með slípirokk. Þá hafi staðan á rafmagnskerfi hússins verið með þeim hætti að rafvirki hafi sagt honum að það væri ódýrast fyrir hann að leggja allt rafmagn upp á nýtt.

Vitnið B kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi hafa unnið fyrir ákærða H-kk-þf A-kk-þf á sínum tíma við uppsetningu á gaseldavél og gasarni í húsinu að Vatnsendabletti 711. Hann hafi nánar tiltekið séð um lagnavinnu í tengslum við uppsetningu á þessum tækjum. Þegar ákærði flutti þaðan og í íbúð við Fossahvarf löngu seinna hafi hann leitað til vitnisins að nýju vegna gaslagna sem þar þurfti að koma fyrir. Skýrði B svo frá að þegar hann mætti á staðinn hafi verið í gangi vinna við að innrétta húsið. Allt hafi verið á rúi og stúi. Í eldhúsi á efri hæðinni hafi hann kannast við innréttingu sem þar var verið að setja upp, talið sig muna að um væri að ræða sömu innréttinguna og sett hefði verið upp í húsinu við Vatnsendablett. Hafi hann innt ákærða eftir þessu og fengið það svar að þetta væri innréttingin þaðan, hann hefði fjarlægt innréttingar, tæki og búnað úr húsinu þar sem bankinn hefði farið svo illa með hann.

Vitnið D, dóttir ákærða H-kk-ef A-kk-ef, staðhæfði í vitnisburði sínum að faðir hennar hefði fjarlægt eldhúsinnréttingu sem var í húsinu við Vatnsendablett, sett helming hennar upp í íbúðinni við Fossahvarf, sem þau fluttu í rétt fyrir jól 2010, en selt hinn helminginn. Á meðal þess sem fylgt hafi innréttingunni á nýja staðinn hafi verið gaseldavél. Þá kvaðst hún hafa séð að einnig var búið að fjarlægja klósett, vaska og sturtuklefa af baðherbergjum.

Auk þeirra B og D hefur G, sem er mágkona ákærðu D-kvk-ef, skýrt svo frá fyrir dómi að eldhúsinnrétting í húsinu við Vatnsendablett hafi verið flutt í íbúðina við Fossahvarf og sett þar upp. Vitnisburður S trésmiðs hnígur í sömu átt. Þannig kom fram hjá honum að ákærði H-kk-nf A-kk-nf hafi fengið hann til að smíða fyrir sig nýjar úthliðar og hurðir á eldhúsinnréttingu sem hann var að setja upp í íbúð að Fossahvarfi 10 í Kópavogi. Nýju hurðirnar hafi verið úr eik, en þær sem fyrir voru hafi verið hvítar og þeim hafi verið hent. Staðfesti S að innréttingin sem var í eldhúsinu þegar hann kom fyrst á staðinn hafi í einu og öllu verið sambærileg þeirri innréttingu sem honum var sýnd á ljósmyndum sem teknar voru að Vatnsendabletti 711. Þá kom fram í vitnisburði G að ákærði H-kk-nf A-kk-nf hafi haft orð á því í samtali sem þau áttu þegar fyrir dyrum stóð að ákærðu myndu flytja úr húsinu við Vatnsendablett að hann hefði í hyggju að hafa einhverja muni á brott með sér þaðan og vísað til álits lögfræðings um að honum væri það heimilt. Nánar aðspurð gat G ekki gert nánari grein fyrir efni þessa samtals og þá um hvaða muni það snerist en tiltók engu að síður að hún hefði varað við því að þetta yrði gert. Þá kvaðst hún ekki vera viss um hvort meðákærða hafi verið viðstödd þetta samtal.

Við aðalmeðferð málsins voru bornar undir vitnið E, sem á sínum tíma rak verslun með hreinlætis- og blöndunartæki, ljósmyndir sem teknar voru inni á baðherbergjum í íbúð ákærðu að Fossahvarfi 10 í Kópavogi. Kannaðist E við að hafa selt ákærða H-kk-þgf A-kk-þgf ýmsa muni sem þar sjást. Það ætti þó ekki við um upphengd Duravit-salerni, þau séu mjög dýr og hann hafi ekki haft þau til sölu í verslun sinni.

Í skýrslu sinni fyrir dómi skýrði vitnið F svo frá að hann hafi keypt Instabus-hússtjórnarkerfi af ákærða H-kk-þgf A-kk-þgf og sett það upp í einbýlishúsi sínu að Furuási 33 í Hafnarfirði. Rafvirki sem heiti B-kk-nf hafi bent honum á að ákærði væri með slíkt kerfi til sölu. Kvaðst F hafa hitt ákærða á heimili hans við Vatnsendablett og skoðað kerfið, en þá hafi ekki verið búið að taka það niður. Eiginkona ákærða hafi einnig verið stödd þarna. Hann hafi komið aftur nokkrum dögum seinna og þá fengið kerfið afhent ásamt öðrum hlutum sem hann hafi fest kaup á. Tiltók F í því sambandi fataherbergisskáp í hjónaherbergi, loftljós, stigahandrið og gler sem því tilheyrði, brennara í eldstæði, gler sem var hluti af svalahandriði, inni- og útimyndavélar sem tilheyrðu þjófavarnarkerfi hússins og hátalara og magnara. Hann hafi greitt fyrir alla þessa muni með reiðufé við afhendingu þeirra og vísaði um dagsetningar í því sambandi til bankareikningsyfirlita sem liggja frammi í málinu. Kaupverðið hafi verið tæpar 2.000.000 króna. Þá kom fram hjá F að hann hafi sjálfur tekið niður hluta þeirra loftljósa sem hann keypti. Eiginkona ákærða hafi ekki verið á staðnum í seinna skiptið. Loks er þess að geta að í skýrslu sinni staðfesti F að ljósmyndir sem lagðar hafa verið fram í málinu sýni hluta þeirra muna, sem að framan er getið, þar sem þeim hafði verið komið fyrir að Furuási 33.

Í vitnisburði P rafvirkja kom fram að hann hafi annast uppsetningu á Instabus-stjórnkerfi fyrir F að Furuási 33 í Hafnarfirði. Kvaðst P hafa hlaupið í skarðið fyrir vinnufélaga sinn sem upphaflega hafi tekið verkið að sér en ekki verið byrjaður á því þegar hann fluttist búferlum til Noregs. Að sögn P gerði hann sér strax grein fyrir því að um notaðan búnað væri að ræða, það er búnað sem tekinn hefði verið niður í öðru húsi, og hafi F staðfest það og sagt að hann hefði fengið þetta fyrir gott verð. Um sé að ræða búnað sem í dag kosti nýr 7-10 milljónir króna og hann samanstandi af stjórneiningu, samskiptaeiningu, tveimur snertiskjáum, spennum og raflagnaefni. Þá kom fram hjá vitninu að þarna hafi líka verið hljóðkerfi og myndavélar sem að sögn F hefðu fylgt með í kaupunum.

R rafvirki, sem er mágur ákærðu D-kvk-ef og svili ákærða H-kk-ef A-kk-ef, skýrði svo frá í vitnisburði sínum fyrir dómi að hann hafi forritað Instabus-stjórnkerfi að Furuási 33 í Hafnarfirði að beiðni vitnisins P. Hann hafi strax gert sér grein fyrir því að um væri að ræða sama búnað og hann hefði áður sett upp fyrir ákærða H-kk-þf A-kk-þf að Vatnsendabletti 711. Hann hafi merkt búnaðinn með ákveðnum hætti við uppsetningu á honum á sínum tíma og þekkt þær merkingar þegar hann vann við að forrita kerfið fyrir F.

Svo sem áður er fram komið var lögð fram kæra á hendur ákærðu með bréfi 7. mars 2011 og var það ritað af J sem þá starfaði sem lögfræðingur hjá Byr hf. Í skýrslu sinni fyrir dómi gerði J grein fyrir tildrögum kærubréfsins. Kom fram hjá honum að þrír starfsmenn Byrs hf., þ.e. hann sjálfur, H og O, hefðu skoðað fasteignina að Vatnsendabletti 711 í tvígang í kjölfar tilkynningar sem borist hefði 14. febrúar 2011 um að búið væri að fjarlægja þaðan innréttingar og gera húsið nánast fokhelt. Í fyrra skiptið, líklega sama dag og tilkynningin barst, hefðu þau ekki komist inn í húsið þar sem þau höfðu ekki lykil að því, en skoðað það að utan og þá séð að ýmislegt var horfið. Um það bil tveimur vikum seinna hafi H verið búinn að útvega lykil og þau þá náð að skoða húsið betur að innan. Við þá skoðun hefðu þau haft til samanburðar ljósmyndir, sem teknar voru í tengslum við tilraunir ákærðu til að selja húsið, ásamt lýsingu á því samkvæmt fyrirliggjandi söluyfirlitum. Í ljós hafi meðal annars komið að búið var að rífa burt Instabus- „hljóðkerfi“, stigahandrið var horfið, búið að fjarlægja blöndunartæki, loftljós og eldhúsinnréttingu. Vitnisburður H, sem hafði með höndum umsjón með fasteignum sem Byr hf. fékk í sínar hendur við fullnustuaðgerðir, var í öllum meginatriðum á sama veg um tildrög þess að fasteignin var skoðuð og hvað sú skoðun leiddi í ljós. Til viðbótar tiltók hann að búið hafi verið að hreinsa skápa og klósett út úr baðherbergjum.

V

Í máli þessu eru ákærðu, sem eru hjón, borin tvenns konar sökum. Annars vegar eru þeim gefin að sök skilasvik samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á tilgreindu tímabili fjarlægt eða látið fjarlægja úr fasteigninni að Vatnsendabletti 711 í Kópavogi, sem þá var séreign ákærðu D-kvk-ef samkvæmt kaupmála, og tekið þannig undir sig án heimildar veðhafa tiltekið fylgifé fasteignarinnar, samtals að áætluðu verðmæti 13.896.517 krónur, þótt fasteignin og fylgiféð væri veðsett, eins og nánar er tilgreint í ákæru, og ráðstafað þannig fjármunum svo að ekki samrýmdist réttindum veðhafa. Hins vegar eru ákærðu sökuð um peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa ráðstafað fylgifénu að hluta með ólögmætum hætti og í auðgunarskyni svo sem lýst er í ákærunni.

Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga er það refsivert ef maður selur, veðsetur, tekur undir sig eða ráðstafar á annan hátt fjármunum sínum, sem annar maður hefur eignast þau réttindi yfir að verknaðurinn verður ekki samrýmdur réttindum hans. Þótt maður hafi brotið gegn ákvæðinu á hlutlægan hátt leiðir það eitt ekki til sakfellingar, heldur verður hann að auki að hafa gert það af ásettu ráði og í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. laganna, svo sem með því að hafa valdið þeim sem brotið beinist gegn verulegri fjártjónsáhættu, sbr. dóm Hæstaréttar 10. október 2013 í máli nr. 170/2013. Undir ákvæðið fellur meðal annars sú háttsemi að rýra verðmæti fasteignar með því að nema á brott úr henni fylgifé hennar og koma því þannig til leiðar að hún stendur ekki undir veðkröfum þriðja manns sem á henni hvíla eða í öllu falli að slík hætta skapist. Tekur saksókn á hendur ákærðu samkvæmt framansögðu til þess að þau hafi gerst sek um slíkt brot.

Um fylgifé fasteignar er fjallað í 22.-25. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Samkvæmt 24. gr. laganna teljast varanlegar innréttingar og búnaður, sem annaðhvort er skeytt varanlega við fasteignina eða er sérstaklega sniðinn að henni, til fylgifjár íbúðarhúsnæðis. Á þetta meðal annars við um fastan búnað og lagnir til hitunar og vatnsmiðlunar, rafmagnsvirki og leiðslur, bað- og eldhúsinnréttingar og tæki og vélar, sem eru sérstaklega felld inn í innréttingarnar og verða hluti af þeim, og aðra innbyggða hluta. Í athugasemdum við þessa grein í frumvarpi því er varð að lögum nr. 40/2002 er tekið fram að upptalning samkvæmt henni sé ekki tæmandi. Þá er í 22. gr. laganna mælt fyrir um það að leiki vafi á því hvort búnaður telst fylgifé fasteignar skuli einkum litið til þess hversu viðurhlutamikið væri að skilja hann frá fasteign, hvort verðmæti hans sé í einhverjum mæli háð tengslum við eignina, hann sé nauðsynlegur fyrir eðlileg afnot hennar eða geti best nýst þar.

Í c. lið 1. mgr. 16. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð kemur fram að ef annað leiðir ekki af samningi nái veðréttur í fasteign til lausafjár sem við kaup eða sölu telst venjulegt fylgifé þeirrar fasteignar sem veðsetningin nær til. Þá nýtur veðhafi góðs af verðhækkun hinnar veðsettu fasteignar, hvort sem hún stafar af umbótum sem gerðar hafa verið á henni eða af öðrum ástæðum. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna er sjálfsvörsluveðsala skylt að annast um veðið og halda því við á þann hátt að tryggingarréttindi veðhafa skerðist ekki. Í því felst að hann verður að sjá til þess að veðið gangi ekki úr sér. Hann má því ekki haga notum sínum þannig að veðandlagið verði fyrir tjóni, eyðingu eða sliti sem fer fram úr því sem venjulegt má telja. Þá má veðsali ekki heldur rýra verðmæti veðandlagsins með öðrum hætti.

Í ákæru eru taldir upp í alls 57 töluliðum þeir lausafjármunir sem ákærðu er gefið að sök að hafa fjarlægt eða látið fjarlægja úr fasteigninni að Vatnsendabletti 711. Í sumum tilvikum er lýsing á einstökum munum í ákæru því marki brennd að ekki verður á grundvelli hennar ályktað um hvort þeir teljist fylgifé fasteignar í skilningi laga og ekki hefur verið varpað nægu ljósi á þennan óskýrleika undir rekstri málsins. Á þetta við um muni nr. 21, 22, 23, 29, 30, 37 og 38. Þá hefur sönnunarfærsla í málinu í engu tekið til mótors á vegg utanhúss, borðviftu og rúlluhaldara, sbr. liði nr. 7, 8 og 24. Þegar af þessum ástæðum koma framangreindir munir ekki frekar til skoðunar við úrlausn málsins, en áætlað verðmæti þeirra samkvæmt ákæru er um það bil 600.000 krónur. Eftir standa þá 47 munir sem samkvæmt ákæru hafa verið verðmetnir á rúmar 13 milljónir króna. Með framlögðum söluyfirlitum og ljósmyndum og með vísan til vitnisburða fyrir dómi telst í ljós leitt að fasteignin að Vatnsendabletti 711 hafi verið búin þessum lausafjármunum á meðan ákærðu bjuggu þar, svo og að búið hafi verið að fjarlægja þá þaðan eigi síðar en í febrúar 2011, en ákærða D-kvk-nf var þá enn eigandi hennar. Er þess sérstaklega að gæta í þeim efnum að þrátt fyrir að tilgreining á munum nr. 31 til og með 36 hefði mátt vera skýrari þykir hún uppfylla áskildar kröfur.

Álitamál er hvort vínkælir geti talist fylgifé fasteignar. Þykir rétt að ákærðu njóti þess vafa sem er uppi um það, en í þeim efnum fær engu breytt þótt sérstaklega hafi verið getið um þennan hlut í söluyfirlitum sem útbúin voru í tengslum við tilraunir ákærðu til að selja fasteignina á sínum tíma. Þá þykir jafnframt varhugavert að slá því föstu að skápar í barnaherbergjum hefðu fylgt fasteigninni við sölu á henni nema sérstaklega hefði verið um það samið. Um alla þá muni sem eftir standa, að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið, er að mati dómsins engum vafa undirorpið að þeir falla undir það að vera fylgifé fasteignar samkvæmt þeim viðmiðum sem sett eru fram þar að lútandi í lögum og þegar eru reifuð. Á þetta augljóslega við um allar innréttingar, vaska, salerni og salernissetur, blöndunartæki, handklæðaofna, loftlýsingu og stigahandrið og fylgihluti þess. Þá lítur dómurinn svo á, einkum með vísan til fyrirmæla seinni málsliðar 1. mgr. 22. gr. laga um fasteignakaup, sem áður eru rakin, og þess sem upplýst var undir rekstri málsins um aðra ótalda muni, að þeir hafi tilheyrt fasteigninni að Vatnsendabletti 711 sem fylgifé hennar og að niðurstaða þar um ráðist þannig að meginstefnu til af því „hversu viðurhlutamikið væri að skilja búnaðinn ... frá fasteign, hvort verðmæti [hans] sé í einhverjum mæli háð tengslum við eignina, [hann sé nauðsynlegur] fyrir eðlileg afnot hennar eða geti best nýst þar“. Í ljósi þessa fellur meðal annars Instabus-stjórnkerfi, sem ákærðu létu setja upp í húsinu, þ.e. raflagnaefni, spennar og annar tilheyrandi búnaður, undir fylgifé fasteignarinnar.

Fram er komið að ákærði H-kk-nf A-kk-nf hafi í samtölum látið þau orð falla að þar sem „bankinn“, sem á þeim tíma var Byr hf., hefði farið illa með hann hefði hann í hyggju að taka með sér muni úr húsinu að Vatnsendabletti 711 þegar hann flytti þaðan. Í málinu liggja fyrir skýrir og afdráttarlausir vitnisburðir, sem jafnframt styðjast við framlagðar ljósmyndir, um að ákærði hafi hrint þessum áformum sínum í framkvæmd, en að auki hefur hann að hluta til gengist við því þótt ekki hafi þar í falist viðurkenning á því að um fylgifé fasteignarinnar hafi verið að ræða. Vísast um þetta annars vegar til vitnisburðar F, sem hefur staðhæft að hann hafi keypt af ákærða ýmsa muni sem vísað er til í ákæru og sem samkvæmt framansögðu teljast hafa verið fylgifé fasteignarinnar. Hins vegar hafa þau B og D borið á þann veg að ekki hafi farið á milli mála að eldhúsinnréttingin í húsinu við Vatnsendablett og ýmis tæki sem henni tilheyrðu hafi verið fjarlægð þaðan og sett upp, í öllu falli að hluta, í íbúð sem ákærðu fluttu í að Fossahvarfi 10 í Kópavogi. Er ekkert fram komið í málinu sem rýrir trúverðugleika þessara vitnisburða eða dregur með öðrum hætti úr sönnunargildi þeirra. Fá þeir að auki stoð í vitnisburði P, R og S, sem áður er rakinn. Þá liggja fyrir í rannsóknargögnum málsins ljósmyndir sem renna stoðum undir það að ýmsir aðrir munir, sem með sama hætti tilheyrðu fasteigninni að Vatnsendabletti 711 sem fylgifé hennar, hafi verið numdir brott þaðan og settir upp að Fossahvarfi 10. Á þetta við um innréttingu, vask og blöndunartæki í þvottahúsi. Þá voru engin ummerki um húsbrot og engin vísbending er um það að aðrir en ákærðu og heimilisfólk þeirra hafi átt slíkan aðgang að húsinu á þeim tíma sem hér um ræðir að þeim hefði verið kleift að fjarlægja þaðan muni án slíkra ummerkja.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið þykir ekki varhugavert að telja nægilega sannað, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði H-kk-nf A-kk-nf hafi numið á brott úr fasteigninni að Vatnsendabletti 711 í Kópavogi alla þá muni sem voru fylgifé hennar samkvæmt framansögðu og taldir eru upp í ákæru. Þykja þannig ekki vera efni til að undanskilja nokkurn þeirra við úrlausn um þetta atriði. Enda þótt verðmat á mununum samkvæmt ákærunni verði ekki fortakslaust lagt til grundvallar má ljóst vera að um umtalsverð verðmæti var að ræða.

Að því er varðar aðild ákærðu D-kvk-ef að skilasvikabroti samkvæmt ákæru er þess fyrst að geta að hún hefur gengist við því að ákærðu hafi tekið tiltekna muni með sér þegar þau fluttu úr húsinu við Vatnsendablett, en borið fyrir sig að þar hafi verið um að ræða muni sem ekki voru fylgifé fasteignarinnar. Samkvæmt því sem áður er rakið hefur að takmörkuðu leyti verið fallist á þessa málsvörn. Þá er fráleitt að ætla að það sem meðákærði færði í tal við aðra um þau áform sín að fjarlægja fylgifé fasteignarinnar og ástæður þeirra ráðagerða hafi ákærðu ekki rætt sín í milli. Sú skýring sem ákærða hefur gefið á ummælum meðákærða sem að þessu lúta, en hún gengur út á það að með þeim hafi hann eingöngu átt við muni sem tilheyrðu búslóð þeirra, er og fjarstæðukennd, enda gat bankinn ekki átt nokkurn rétt til þeirra. Þá telst í ljós leitt með vitnisburði F að ákærða hafi verið viðstödd þegar hann kom á heimili ákærðu í þeim tilgangi að skoða muni sem hann síðan festi kaup á svo sem áður er getið. Loks var hluti munanna settur upp á nýju heimili ákærðu við Fossahvarf. Að þessu virtu og enda þótt leggja verði til grundvallar að ákærða hafi ekki sjálf haft með höndum það verk að fjarlægja einstaka muni er að mati dómsins hafið yfir skynsamlegan vafa að hún hafi átt beina aðkomu að töku sumra þeirra, svo og að hún hafi að því er aðra muni varðar verið fyllilega meðvituð um það sem til stóð og að minnsta kosti látið sér það í léttu rúmi liggja þegar ákærði tók til við að fjarlægja þá.

Það er skilyrði refsiábyrgðar samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði að maður hafi ráðstafað „fjármunum sínum“ með tilteknum hætti. Í málinu er sú staða uppi að sá aðili sem hafði veg og vanda af þeirri ráðstöfun á fjármunum sem í ákæru er sögð fela í sér skilasvik var ekki eigandi þeirra, en fasteignin að Vatnsendabletti 711 var svo sem fram er komið lýst séreign ákærðu D-kvk-ef með kaupmála 27. nóvember 2008. Samkvæmt þessu er óhjákvæmilegt að líta svo á að framangreindum áskilnaði sé ekki fullnægt að því er ákærða H-kk-þf A-kk-þf varðar og að verknaðarlýsing ákvæðisins taki þannig ekki til hans. Á hinn bóginn er yfir allan vafa hafið, svo sem þegar hefur verið gerð grein fyrir, að framkvæmd þeirra ráðstafana ákærðu sem hér eru til umfjöllunar voru í höndum ákærða og hann átti frumkvæði að þeim.

Í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir í málinu um veðskuldir sem hvíldu á fasteigninni þegar hafist var handa við að fjarlægja úr henni fylgifé hennar, en um það vísast til I. kafla dómsins, gat ákærðu ekki dulist að með þeirri ráðstöfun skapaðist veruleg hætta á að Byr hf., síðar Íslandsbanki hf., yrði fyrir fjártjóni. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til þess sem rakið er hér að framan eru ákærðu fundin sek um að hafa brotið gegn veðréttindum bankans í auðgunarskyni. Varðar háttsemi ákærðu D-kvk-ef við 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 243. gr. sömu laga, en ákærði H-kk-nf A-kk-nf verður sakfelldur fyrir hlutdeild í því broti hennar, sbr. 22. gr. laganna. Skiptir ekki máli þótt hann hafi í ákæru verið talinn aðalmaður í broti en ekki hlutdeildarmaður í broti annars manns, enda var vörn hans ekki áfátt að þessu leyti.

Sannað er með vitnisburði F að ákærði H-kk-nf A-kk-nf seldi honum umtalsverðan hluta þess fylgifjár fasteignarinnar að Vatnsendabletti 711 sem sakfelling fyrir skilasvik tekur til. Þykir mega leggja til grundvallar í þessum efnum þá upptalningu á munum sem sett er fram í ákæru. Ákærði var samkvæmt framansögðu kominn að mununum með háttsemi sem fól í sér auðgunarbrot samkvæmt almennum hegningarlögum. Með sölu þeirra gerðist hann því sekur um brot gegn 2. mgr., sbr. 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 16. maí 2013 í máli nr. 399/2012. Svo sem sönnunarfærslu í málinu er háttað þykir á hinn bóginn varhugavert að líta svo á að fram séu komnar nægar sönnur fyrir því að meðákærða hafi átt aðild að sölu munanna og verður hún því sýknuð af þeim sakargiftum. Að því er varðar sakargiftir um peningaþvætti að öðru leyti, en þær taka til þess að ákærðu hafi ráðstafað tilteknum munum með þeim hætti að setja þá upp til notkunar á heimili sínu við Fossahvarf, er þess að gæta að undir sakarefni málsins falla ekki vínkælir, kaffivél og fataskápar sem settir höfðu verið upp í barnaherbergjum í húsinu við Vatnsendablett. Um aðra muni sem þetta ákæruatriði nær til þykja atvik vera með þeim hætti sem áskilið er samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði. Verða ákærðu því sakfelld fyrir brot á því.

Samkvæmt ákæru er gengið út frá því að ákærðu hafi framið brot sín á tímabilinu 30. apríl 2010 til 14. febrúar 2011. Á grundvelli sönnunarfærslu við meðferð málsins þykir á hinn bóginn rétt að miða við að þau hafi nær alfarið átt sér stað eftir miðjan desember 2010, það er um það leyti sem ákærðu fluttu að Fossahvarfi 10, en það gerðu þau að eigin sögn 21. desember 2010, og fram í febrúar 2011.

VI

Ákærði H-kk-nf A-kk-nf var 17. desember 2010 dæmdur í sex mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára, og til að greiða sekt að fjárhæð 17.400.000 krónur, fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Dómurinn var birtur ákærða þann sama dag. Þá var honum með dómi 6. maí 2014 gert að sæta fangelsi í tvö ár fyrir brot gegn 2. gr., sbr. 4., 5. og 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Með þeim brotum sem dæmt er um í þessu máli rauf ákærði skilorð samkvæmt framangreindum dómi. Verður refsing ákærða fyrir þau brot hans sem sá dómur tók til og brot hans sem nú er sakfellt fyrir ákveðin í einu lagi, sbr. 60. og 77. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum, en sem hegningarauki við dóminn frá 6. maí 2014, sbr. 78. gr. laganna. Brotavilji ákærða var einbeittur og um talsverð verðmæti var að ræða. Þá er þess sérstaklega að gæta að enda þótt sakfelling ákærða fyrir skilasvik taki til þess að hann hafi verið hlutdeildarmaður í því broti er ljóst að skipulagning og öll framkvæmd þess var í hans höndum. Að þessu virtu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði.

Ákærða D-kvk-nf var 17. desember 2010 dæmd í sex mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára, og til greiðslu á sekt að fjárhæð 17.400.000 krónur, fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Dómurinn var birtur henni sama dag. Með þeim brotum sem ákærða er nú sakfelld fyrir hefur hún rofið skilyrði fyrir frestun á fullnustu fangelsisrefsingar samkvæmt þessum dómi. Verður refsing ákærðu fyrir þau brot hennar sem sá dómur tók til og brotin sem um ræðir í þessu máli ákveðin í einu lagi, sbr. 60. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum. Þykir refsing ákærðu eftir atvikum hæfilega ákveðin fangelsi í 12 mánuði.

Ákæra á hendur ákærðu fyrir þau skilasvikabrot sem hér eru til umfjöllunar var svo sem fram er komið upphaflega gefin út 24. september 2013, eða tveimur og hálfu ári eftir að kæra barst lögreglu. Það mál var fellt niður 8. apríl 2014 að fram komnum greinargerðum ákærðu og þetta mál höfðað með útgáfu ákæru 30. júní sama ár að undangenginni frekari lögreglurannsókn. Þegar litið er til þess mikla dráttar sem samkvæmt þessu varð á rannsókn og saksókn í málinu, sbr. 3. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 53. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. og 1. mgr. 70. stjórnarskrárinnar, þykir rétt að fresta fullnustu refsingar ákærðu D-kvk-ef í heild sinni og ákærða H-kk-ef A-kk-ef að hluta, svo sem nánar greinir í dómsorði.

VII

Bótakrafa Íslandsbanka hf. á hendur ákærðu að fjárhæð 9.692.697 krónur er byggð á því að þau hafi valdið bankanum tjóni með skilasvikabroti sínu. Við útreikning kröfunnar hefur annars vegar verið byggt á verði einstakra muna úr verslun með 20% afslætti, en undir þennan lið hennar falla kaffivél, tveir blástursofnar, tvær uppþvottavélar, gaseldunarborð, örbylgjuofn, borðvifta, mótor á vegg utanhúss, vínkælir og kæli- og frystiskápur. Nemur þessi hluti kröfunnar 3.214.539 krónum. Hins vegar er stuðst við verðmat lögreglu að því er tekur til eldhúsinnréttingar, baðinnréttinga, loftlýsingar og Instabus-stjórnkerfis, en það hljóðar samkvæmt bótakröfunni upp á 6.478.158 krónur. Enda þótt ljóst megi vera að verðmæti fasteignarinnar hafi rýrnað við þá ráðstöfun ákærðu að fjarlægja úr henni fylgifé hennar hefur með þessu ekki verið lagður viðhlítandi grundvöllur að bótakröfu á hendur ákærðu vegna hinnar refsiverðu háttsemi þeirra. Hlýtur fjárhæð bótakröfu af slíku tilefni að ráðast af því tjóni sem beinlínis leiðir af þeirri verðrýrnun á fasteigninni sem brotið hefur í för með sér, en eðli máls samkvæmt nægir ekki í þeim efnum að miða eingöngu við samanlagt verðmæti einstakra muna. Að þessu virtu er bótakrafan ekki tæk til efnislegrar úrlausnar og ber því að vísa henni frá dómi.

Dæma ber ákærðu til að greiða málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna, sem ákveðin verða að teknu tilliti til virðisaukaskatts og svo sem nánar greinir í dómsorði, en annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð

Ákærði, H-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í 15 mánuði, en fresta skal fullnustu 12 mánaða af refsingunni og sá hluti hennar falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða, D-kvk-nf J-kvk-nf, sæti fangelsi í 12 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Bótakröfu Íslandsbanka hf. er vísað frá dómi.

Ákærði H-kk-nf A-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns, 992.000 krónur.

Ákærða D-kvk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf