E-111/2006

Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum flutningi 30. janúar sl., er höfðað af K-x-x E-x-x M-x-x S-x-x, Svíþjóð, með stefnu birtri 4. maí 2006 á hendur Glaðheimum ehf., Blöndubyggð 10, Blönduósi. Málið var þingfest 7. júní 2006 og í því þinghaldi varð útivist af hálfu stefnda og var málið að kröfu stefnanda tekið til dóms. Stefna málsins var árituð hinn 14. júní 2006 og voru dómkröfur stefnanda teknar til greina og stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað að fjárhæð 55.000 krónur. Með beiðni dagsettri 19. júní fór stefndi þess á leit við dóminn að málið yrði endurupptekið. Beiðninni fylgdi trygging fyrir málskostnaði. Með bréfi dagsettu 19. júlí 2006 boðaði dómari til þinghalds í málinu hinn 6. september og í því þinghaldi var málið endurupptekið.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 234.240 krónur með hæstu lögleyfðu dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2006 til greiðsludags. Þá krefst hún þess að dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, fyrst 1. febrúar 2007. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til þess að hún er ekki virðisaukaskattsskyld.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilfellum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá stefnda, sem rekur gistiheimili á Blönduósi, í ágústmánuði 2005 og starfaði hjá honum til 15. desember það ár. Aðilar gerðu ekki skriflegan ráðningarsamning.

Stefnandi segir að um miðjan desember hafi hún farið heim til Svíþjóðar í jóalfrí. Skömmu áður en hún hélt af landi brott hafi henni borist skilaboð þess efnis að líkur væru til þess að ekki yrði um frekari vinnu að ræða eftir áramótin. Ekki hafi komið skýrt fram að verið væri að segja henni upp störfum. Hún hafi komið aftur til landsins í byrjun janúar 2006 en þá hafi ekki verið neina vinnu að hafa hjá stefnda. Hún hafi þá haft samband við stéttarfélagið Samstöðu til að athuga hvort hún ætti rétt til launa í uppsagnarfresti. Í framhaldi af þessu hafi stéttarfélag hennar og lögmaður ítrekað haft samband við stefnda en án árangurs.

Stefndi segir aftur á móti að hann hafi munnlega samið við stefnanda um að hún starfaði hjá honum í fjóra mánuði, frá 15. ágúst til 15. desember 2005. Að þeim tíma liðnum hafi stefnandi látið af störfum og farið heim til Svíþjóðar. Stefnandi hafi ásamt sænskri vinkonu sinni, sem ráðin var á sama tíma og á sömu kjörum, sent samstarfsmönnum sínum kveðju á skilaboðatöflu á starfsstöð stefnda þar sem þær hafi kvatt og þakkað fyrir samstarfið. Stefndi kveðst hafa greitt stefnanda laun út desembermánuð þar sem hún hafi staðið sig vel í starfi. Þá hafi hann greitt farseðil hennar til Svíþjóðar og starfsmaður hans ekið henni út á flugvöll þegar hún fór af landi brott. Eftir það hafi samskiptum aðila verið lokið.

Þegar stefnandi hélt af landi brott ásamt vinkonu sinni um miðjan desember skildu þær eftir nokkuð af dóti í íbúð sem þær höfðu haft til umráða. Þá rituðu þær svohljóðandi kveðju á töflu sem þar er: ,,Bye Bye we had a Great time love K-x-x and F-e-x“

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi byggir á því að hún hafi starfað hjá stefnda sem launþegi og því eigi hún rétt á launum í uppsagnarfresti, enda hafi hún starfað hjá stefnda í meira en þrjá mánuði. Í þessu sambandi vísar hún til kafla 13.1 í kjarasamningi SGA og SA um greiðasölu. Þá eigi hún með vísan til meginreglna vinnuréttar rétt til umkrafinna launatengdra gjalda á uppsagnarfrestinum. Auk þessa séu kröfur hennar reistar á grundvallarreglum laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980 og lögum nr. 80/1938. Stefnandi kveðst greiða sjálf skatta af launum sínum og því sé öruggara að innheimta kröfuna með skatti til að koma í veg fyrir að hún verði tvíkrafin um skattinn eins og stundum gerist. Að auki kveðst hún innheimta launakröfu sína að viðbættu orlofi og gjaldi til lífeyrissjóðs.

Stefnandi byggir á því að hún hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda án tímamarka og af þeim sökum hafi verið um ótímabundinn ráðningarsamning að ræða. Stefnandi heldur því fram að samkvæmt kjarasamningi hafi það verið í verkahring stefnda að gera skriflegan ráðningarsamning við stefnanda og vísar hún þá til kafla 1.15 í nefndum kjarasamningi um greiðasölu. Stefnandi byggir á því að ef stefndi haldi því fram að ráðningarsamningur aðila hafi verið tímabundinn beri hann sönnunarbyrði fyrir því.

Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi ekki sýnt fram á að ráðningarsamningurinn hafi verið tímabundinn. Ekki sé um það deilt að stefnandi hafi starfað hjá stefnda í fjóra og hálfan mánuð. Því sé ljóst af atvikum máls, gildandi kjarasamningi og meginreglum vinnuréttar að stefnda beri að greiða stefnanda laun á uppsagnarfresti sem nemi launum í einn mánuð. Stefnandi kveður laun sín hafa verið 200.000 krónur á mánuði auk fæðis og húsnæðis. Stefnandi sundurliðar kröfu sína þannig:

Laun á uppsagnarfresti frá 1. til 31. janúar 2006 200.000 krónur

Orlof 10,17%* 200.000 20.340 krónur

Lífeyrissjóðsiðgjald 7% *200.000 14.000 krónur

Samtals 234.340 krónur

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til meginreglna vinnuréttar um greiðslu launa á uppsagnarfresti og meginreglna samningaréttar um skyldu samningsaðila til að efna samninga. Þá styður stefnandi kröfur sínar við lög nr. 55/198, lög nr. 19/1979, lög nr. 80/1938 og lög nr. 30/1987. Einnig vísar stefnandi til kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins vegna veitinga-, gisti-, þjónustu- og greiðasölustaða og hliðstæðrar starfsemi, einkum kafla 1.5, 1.15, 5.1 og 13.1.

Stefndi reisir sýknukröfu sína aðallega á því að hann standi ekki í skuld við stefnanda, enda hafi hann að fullu efnt skyldur sínar við hana. Stefndi kveður ráðningarsamband aðila hafa verið tímabundið frá 15. ágúst 2005 til 15. desember það ár en um það hafi verið samið munnlega í upphafi og við það hafi stefnandi sætt sig.

Stefndi kveður rekstur sinn háðan árstíðabundnum sveiflum. Fyrstu vikur ársins séu að jafnaði mjög rólegar og því hafi hann leitast við að lágmarka starfsmannafjölda á þeim tíma. Því sé útilokað að hann hafi gert ráðningarsamning við stefnanda sem gerði ráð fyrir að hún kæmi aftur til vinnu í byrjun janúar 2006. Þá bendir stefndi á að ef það hefði staðið til hefðu verið keyptir farseðlar fyrir stefnanda báðar leiðir, til og frá Svíþjóð, en ekki bara aðra leiðina.

Stefndi kveður stefnanda ranglega halda því fram að hún hafi farið í frí og ætlað að koma aftur til starfa hjá stefnda. Ráðningarsamningur aðila hafi verið á enda runninn og ekkert réttarsamband þeirra á milli. Stefndi bendir á að hann hafi greitt stefnanda áunnið orlof jöfnum höndum.

Komi til þess að dómurinn telji stefnanda eiga rétt á launum eins og hún krefjist þá verði engu að síður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda þar sem hún hafi ekki innt af hendi neina vinnu í þágu stefnda meðan á meintum uppsagnarfresti stóð. Stefnandi hafi ekki boðið fram eða gert tilraun til að bjóða fram vinnu sína eins og henni hefði þó verið skylt. Með þessu hafi stefnandi fyrirgert öllum hugsanlegum rétti til launa frá stefnda í meintum uppsagnarfresti. Stefnandi hafi ekki haft samband við stefnda eftir að hún kom aftur til Íslands. Hins vegar hafi verið hringt í stefnda frá verkalýðsfélagi staðarins hinn 7. janúar 2006 og farið fram á laun fyrir desembermánuð. Þau laun hafi verið greidd án tafar en fram að þeim tíma hafi stefndi ekki vitað hvar hann ætti að inna greiðslu til stefnanda af hendi eftir að stefnandi fór af landi brott. Ekkert hafi verið ámálgað um frekari vinnu stefnanda í þágu stefnda.

Varakröfu sína um lækkun krafna stefnanda byggir stefndi á því að stefnandi eigi ekki aðild að kröfu um 7% framlag stefnda í lífeyrissjóð. Sú fjárhæð eigi ekki að renna til stefnanda heldur beint í hlutaðeigandi lífeyrissjóð. Ef þessi krafa væri greidd beint til stefnanda gæti stefndi átt á hættu að hann þyrfti að tvígreiða þá fjárhæð að kröfu hlutaðeigandi lífeyrissjóðs. Þá heldur stefndi því fram að lækka eigi stefnufjárhæðina sem nemur staðgreiðslu skatta.

Kröfu sína um málskostnað úr hendi stefnanda reisir stefndi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er óumdeilt að aðilar gerðu ekki með sér skriflegan ráðningarsamning. Þá er sá tími sem stefnandi starfaði hjá stefnda óumdeildur. Ákvæði greinar 1.15.1, í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands (vegna annarra aðildarfélaga en Eflingar, Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis) vegna veitinga-, gisti-, þjónustu- og greiðasölustaða og hliðstæðrar starfsemi, mæla fyrir um að gerður skuli skriflegur ráðningarsamningur við starfsmann sem ráðinn er til lengri tíma en eins mánaðar og skal slíkur samningur gerður innan tveggja mánaða eftir að starf hefst. Undantekningu frá þessu er að finna í grein 1.15.3 í nefndum kjarasamningi en þar kemur fram að ákvæði 1.15.1 gildi ekki við ráðningu í tilfallandi störf, að því tilskildu að hlutlægar ástæður liggi því til grundvallar. Samkvæmt framangreindu bar stefnda að hlutast til um að gerður yrði skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda. Þar sem hann gerði það ekki ber hann sönnunarbyrði fyrir því um hvað var samið.

Stefndi heldur því fram að ráðningarsamningurinn hafi verið tímabundinn. Máli sínu til stuðnings hefur stefndi bent á að hótelrekstur hans sé bundinn árstíðum og lítið hafi verið að gera að vetrarlagi. Því hafi verið óhugsandi að hann hafi gert ótímabundinn samning við stefnanda á þessum árstíma. Fyrir dómi bar forsvarsmaður stefnda að þetta haust hafi verið ákveðið að halda hótelinu opnu lengur fram á vetur en áður. Því hafi verið ákveðið að ráða stefnanda og aðra sænska stúlku fram í miðjan desember. Raunin hafi síðan orðið sú að lítið var að gera. Hann bar að það hefði alltaf legið fyrir að ráðningarsamningur þeirra hefði gilt fram í miðjan desember en hann sjálfur hafi ekki komið að gerð samningsins. Hann hafi hins vegar samþykkt hann eins og aðra samninga sem gerðir voru fyrir félagið.

H-kk-nf H-kk-nf, starfsmaður stefnda, kvaðst hafa ráðið stefnanda og vinkonu hennar frá 17. ágúst til 15. desember 2005. Þær hafi verið upplýstar um ráðningartímann og ekki gert neinar athugasemdir við hann. Hann kvað M-kk-þf H-kk-þf hafa verið vitni að því þegar ráðningarsamningurinn var gerður. Stúlkurnar hafi reynst góðir starfsmenn og því hafi verið ákveðið að greiða þeim laun, umfram skyldu, út desember. Í byrjun janúar 2006 hafi Á-kvk-nf P-kvk-nf hjá verkalýðsfélaginu haft samband við hann út af launum stefnanda fyrir desember. Hann hafi verið að bíða eftir upplýsingum frá henni um reikning í Svíþjóð til að greiða launin inn á en ekki fengið þær upplýsingar. Þegar hann var svo beðinn um að greiða launin inn á reikning hér á landi þá hafi það verið gert sama dag. Þegar Á-kvk-nf hafi innt hann eftir því hvort ekki stæði til að greiða stefnanda laun í uppsagnarfresti hafi hann svarað því neitandi þar sem hún hefði verið ráðin tímabundið.

Á-kvk-nf P-kvk-nf, formaður stéttarfélagsins Samstöðu, bar að í byrjun janúar, fyrstu eða annarri viku, 2006 hefðu stefnandi og vinkona hennar haft samband við hana. Þær hefðu greint frá því að þær hefðu talið að þær hefðu vísa vinnu hjá stefnda um veturinn og jafnvel sumarið eftir. Hún kvaðst hafa tjáð þeim að þær ættu rétt á mánaðar uppsagnarfresti nema að ráðningarsamningur hefði mælt fyrir um annað. Hún kvaðst hafa haft samband við H-kk-þf H-kk-þf sem hafi sagt henni að þær hefðu ekki vinnu. Hún hafi þá óskað eftir að þær fengju greidd laun í uppsagnarfresti. Á fundi sem hún átti með H-kk-þgf og vitninu M-kk-þgf H-kk-þgf hafi komið fram sá skilningur H-kk-ef að stúlkurnar hafi vitað að þær fengju ekki vinnu eftir áramót. Hún hafi sagt H-kk-þgf að þær ættu rétt á launum í uppsagnarfresti í samræmi við ákvæði kjarasamninga. H-kk-nf hafi þá sagt að samið hefði verið um að þær yrðu til áramóta. Hann hafi þó ekki getað sýnt henni ráðningarsamning stúlknanna en hún kvaðst ekki vita hvort munnlegur samningur hefði verið gerður.

Vitnið M-kk-nf H-kk-nf bar að hann hefði rætt við stefnanda og vinkonu hennar vegna þess að starfsfólk vantaði á hótelið. Síðar hafi þær komið til fundar við rekstraraðila hótelsins og þær hafi í framhaldi af því verið ráðnar til vinnu. Til hafi staðið að gera tímabundna tilraun með að hafa hótelið opið lengur en venja var. Um 20. ágúst hafi verið gerður endanlegur samningur við þær þar sem þær voru ráðnar til 15. desember. Vitnið kvaðst hafa ekið stúlkunum út á flugvöll þegar þær héldu af landi brott en þar hafi ekki komið til tals að þær kæmu aftur. Hann hafi spurt stúlkurnar hvers vegna þær skildu svo mikið af sínu dóti eftir í húsnæðinu sem þær höfðu dvalið í. Honum hafi þá skilist að þær ætluðu að koma til baka en hann hafi þá minnt þær á það sem um hafði verið samið og að þeirra tíma væri lokið. Vitnið kvaðst hafa farið með H-kk-þgf á fund Á-kvk-ef P-kvk-ef. Á fundinum hafi komið fram að stúlkurnar hefðu tjáð henni að um tímabundna ráðningu hafi verið að ráða. Vitnið bar að stúlkurnar hefðu komið á hótelið í byrjun janúar 2006 og spurt eftir H-kk-þgf en þær hafi ekki verið að koma til að vinna og þá hafi þær ekki leitað eftir vinnu.

Stefnandi gaf ekki skýrslu við meðferð málsins fyrir dóminum og var því ekki hægt að spyrja hana um það hvaða skilning hún hafi lagt í ráðningarsamning aðila eða annað það sem máli kann að skipta fyrir úrlausn málsins. Veikir þetta mjög sönnunarstöðu hennar. Þegar horft er til framburðar forsvarsmanna stefnda og vitnisins M-kk-ef H-kk-ef fyrir dóminum þykir nægilega sannað að gerður hafi verið tímabundinn ráðningarsamningur við stefnanda. Einnig þykir kveðja stefnanda á töflu sem getið er hér að framan benda til þess að hún hafi ekki verið að fara í stutt jólafrí til Svíþjóðar eins og haldið er fram. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu.

Í 141. gr. laga um meðferð einkamála er mælt fyrir um að málskostnaður vegna málsins í heild skuli ákveðinn í dómi eða úrskurði. Þá segir að stefndi skuli að öðru jöfnu dæmdur til að greiða stefnanda allan málskostnað án tillits til þeirrar niðurstöðu sem fáist við endurupptöku. Eins og hér stendur á þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ. S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu stefnda L-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Glaðheimar ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, K-x-x E-x-x M-x-x S-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf H-kk-nf.