S-3883/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 14. október 2021 að lokinni aðalmeðferð um lagaatriði, var höfðað með ákæru héraðssaksóknara 5. ágúst sama árá hendur M-x-x B-x-x A-x-x S-x-x M-x-x, kt. [...],[...], Reykjavík, og K-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. [...], [...], Reykjavík, „fyrir tollalagabrot á árunum 2016 til 2018:

I

Á hendur ákærða M-x-x sem eiganda, stjórnarmanni og framkvæmdastjóra í einkahluta-félaginu [...], kt. [...], og ákærðu K-kvk-þgf sem varastjórnarmanni með prókúru og starfsmanni í sama félagi á fyrrgreindu tímabili með því að hafa í neðangreindum fjórum tilvikum innflutnings [...] ehf. á blómum frá Hollandi veitt tollyfirvöldum rangar eða villandi upplýsingar um tegundir og magn blóma sem flutt voru inn hverju sinni með því að tilgreina ranglega, eða vanrækja að tilgreina, tollskrárnúmer (tollflokk) og magntölur á aðflutningsskýrslum sem ákærða K-kvk-nf sendi af hálfu félagsins til tollyfirvalda og með afhendingu samsvarandi rangra sölureikninga um innihald vörusendinganna til tollyfirvalda, einkum með því að ákærði M-x-x fékk hollenskan seljanda og útflytjanda blómanna, félagið [...], til að gefa út sölureikninga til [...]ehf. fyrir blómunum sem voru efnislega rangir og ekki í samræmi við raunverulegt innihald vörusendinganna en ákærða K-kvk-nf sendi sölureikningana tollyfirvöldum hverju sinni með öðrum gögnum um innflutninginn samhliða hinum röngu aðflutningsskýrslum.

Háttsemi ákærðu, sem nánar er lýst í einstökum tilvikum hér á eftir, laut fyrst og fremst að smygli á afskornum rósum og blönduðum blómvöndum, sem meðal annars innihéldu rósir. Með háttsemi sinni drógu ákærðu samanlagt aðflutningsgjöld að fjárhæð kr. 5.701.188 undan álagningu aðflutningsgjalda vegna sendinganna fjögurra.

1

Sending F 741 21 06 6 BE LGG V138 21. júní 2016

Við innflutning á 102 kössum af blómum 21. júní 2016 voru innflutt blóm tilgreind svo á aðflutningsskýrslu, dags. sama dag, sem [...] K-kvk-nf sendi tollyfirvöldum þann dag ásamt fylgigögnum: tollflokkur 0603.1400 blóm (tollkvóti) – 450 stk., tollflokkur 0603.1909 blóm (tollkvóti) – 1855 stk., tollflokkur 0603.1202 – samtals 400 stk., toll-flokkur 0603.1905 – 130 stk., tollflokkur 0603.1902 – 715 stk., tollflokkur 0603.1901 –samtals 13.794 stk. og tollflokkur 0604.2090 – samtals 1431 stk. Með aðflutningsskýrslu fylgdu reikningar ofangreinds hollensks seljanda blómanna, dags. 20. júní 2016, nr. 16003136 og 16003137, fyrir hinum innfluttu blómum. Hvorki í aðflutningsskýrslu né á reikningi kom fram að í sendingunni væru afskornar rósir, sem heyrðu með réttu undir tollflokk 0603.1100. Skoðun tollvarða á innihaldi sendingarinnar 21. júní 2016 leiddi í ljós, í 38 kössum sem féllu undir reikning nr. 16003136, ósamræmi milli annars vegar raunverulegs innihalds sendingarinnar og hins vegar tilgreinds innihalds og tollflokkunar hennar samkvæmt aðflutningsskýrslu, reikningi og innihalds merkingu á límmiðum á viðkomandi kössum. Þannig reyndist 21 kassi innihalda afskornar rósir (tollflokkur 0603.1100) í stað annarra tilgreindra blómategunda í tollflokki 0603.1901, 14 kassar innihéldu blandaða blómvendi með afskornum blómum (tollflokkur 0603.1100) í stað tilgreindra blóma í tollflokki 0603.1901 og 3 kassar innihéldu önnur blóm eða meira af blómum en tilgreint var.

Eftir skoðun tollvarða fyrrgreindan dag var [...]ehf. gefinn kostur á senda endurgerða og leiðrétta tollskýrslu fyrir sendinguna miðað við raunverulegt innihald hennar og gerði ákærði M-x-x það fyrir hönd félagsins. Vörusendingin var tollafgreidd á grundvelli hinnar leiðréttu aðflutningsskýrslu. Álögð aðflutningsgjöld, sem [...] ehf. greiddi, voru kr. 2.619.757 en hefðu verið kr. 617.212, eða kr. 2.002.545 lægri, við álagningu samkvæmt upphaflegri aðflutningsskýrslu.

Sending F 741 14 02 7 BE LGG V352 14. febrúar 2017

Við innflutning á samtals 108 kössum af blómum 14. febrúar 2017 voru innflutt blóm tilgreind svo á aðflutningsskýrslu, dags. sama dag, sem ákærða K-kvk-nf sendi toll-yfirvöldum þann dag ásamt fylgigögnum: tollflokkur 0603.1400 blóm (tollkvóti) – 90 stk., tollflokkur 0603.1909 blóm (tollkvóti) – samtals 240 stk., tollflokkur 0603.1201 –samtals 6520 stk., tollflokkur 0603.1902 – 1120 stk. tollflokkur 0603.1901 – samtals 20.377 stk., og tollflokkur 0604.2090 – samtals 2789 stk. Með aðflutningsskýrslu fylgdu reikningar ofangreinds seljanda blómanna, allir dags. 13. febrúar 2017, nr. 17000751 til 17000754, fyrir hinum innfluttu blómum. Hvorki í aðflutningsskýrslu né á reikningum kom fram að í sendingunni væru afskornar rósir, sem heyrðu með réttu undir tollflokk 0603.1100. Skoðun tollvarða á innihaldi sendingarinnar sama dag leiddi í ljós, í 49 kössum sem féllu undir reikning nr. 17000751, ósamræmi milli annars vegar raunveru-legs innihalds sendingarinnar og hins vegar tilgreinds innihalds og tollflokkunar hennar samkvæmt aðflutningsskýrslu, reikningi og innihalds merkingu á límmiðum á við-komandi kössum. Þannig reyndust 37 kassar innihalda afskornar rósir (tollflokkur 0603.1100) í stað annarra tilgreindra blómategunda í tollflokkum 0603.1901 og 0603.1202, 9 kassar innihéldu blandaða blómvendi með rósum, (tollflokkar 0603.1100 og 0603.1909) í stað tilgreindra blóma í tollflokki 0604.2090 og 2 kassar innihéldu önnur blóm eða meira af blómum en tilgreint var.

Eftir skoðun tollvarða fyrrgreindan dag var [...] ehf. gefinn kostur á senda endurgerða og leiðrétta tollskýrslu fyrir sendinguna miðað við raunverulegt innihald hennar og gerðu ákærðu það fyrir hönd félagsins. Vörusendingin var tollafgreidd á grundvelli hinnar leiðréttu aðflutningsskýrslu. Álögð aðflutningsgjöld, sem [...] ehf. greiddi, voru kr. 2.217.588 en hefðu verið kr. 580.015, eða kr. 1.637.573 lægri, við álagningu samkvæmt upphaflegri aðflutningsskýrslu.

3

Sending F 741 15 02 7 BE LGG V367 15. febrúar 2017

Við innflutning á samtals 95 kössum af blómum 15. febrúar 2017 voru innflutt blóm tilgreind svo á aðflutningsskýrslu, dags. sama dag, sem ákærða K-kvk-nf sendi tollyfirvöld-um þann dag ásamt fylgigögnum: tollflokkur 0603.1400 blóm (tollkvóti) – 520 stk., toll-flokkur 0603.1909 blóm (tollkvóti) – 1475 stk., tollflokkur 0603.1201 – samtals 3700 stk., tollflokkur 0603.1901 – samtals 23.226 stk., tollflokkur 0603.1902 – 65 stk., toll-flokkur 0603.1904 – 48 stk., tollflokkur 0603.1100 – 200 stk., tollflokkur 0603.1300 –83 stk. og tollflokkur 0604.2090 – 191 stk. Með aðflutningsskýrslu fylgdu tveir reikn-ingar ofangreinds seljanda blómanna, báðir dags. 14. febrúar 2017, nr. 17000783 til 17000785, fyrir hinum innfluttu blómum. Í aðflutningsskýrslu voru tilgreindar 200 rósir undir tollflokki 0603.1100 en í henni kom ekki fram eða varð af henni ráðið að meira magn af rósum undir þeim tollflokki væri í sendingunni. Skoðun tollvarða á innihaldi sendingarinnar sama dag leiddi í ljós, í 34 kössum sem féllu undir reikning nr. 1700783, ósamræmi milli annars vegar raunverulegs innihalds sendingarinnar og hins vegar til-greinds innihalds og tollflokkunar hennar samkvæmt aðflutningsskýrslu, reikningi og innihalds merkingu á límmiðum á viðkomandi kössum. Þannig reyndust 29 kassar inni-halda afskornar rósir (tollflokkur 0603.1100) í stað annarra tilgreindra blómategunda í tollflokkum 0603.1901 og 0603.1202, 3 kassar innihéldu blandaða blómvendi með rós-um, (tollflokkar 0603.1100 og 0603.1909) í stað tilgreindra blóma í tollflokki 0604.2090 (lauf, greinar og aðrir plöntuhlutar), 1 kassi innihélt meira af rósum en tilgreint var og 1 kassi með blómum var ekki tilgreindur og þannig umfram tilgreint magn í vörusending-unni.

Eftir skoðun tollvarða fyrrgreindan dag var [...]ehf. gefinn kostur á senda endurgerða og leiðrétta tollskýrslu fyrir sendinguna miðað við raunverulegt innihald hennar og gerði ákærði M-x-x það fyrir hönd félagsins. Vörusendingin var tollafgreidd á grundvelli hinnar leiðréttu aðflutningsskýrslu. Álögð aðflutningsgjöld, sem [...] ehf. greiddi, voru kr. 1.643.555 en hefðu verið kr. 561.864, eða kr. 1.081.691 lægri, við álagningu samkvæmt upphaflegri aðflutningsskýrslu.

4

Sending F 741 13 02 8 BE LGG V301 13. febrúar 2018

Við innflutning á samtals 101 kassa af blómum og skrauti 13. febrúar 2018 var innfluttur varningur tilgreindur svo á aðflutningsskýrslu, dags. sama dag, sem ákærða K-kvk-nf sendi tollyfirvöldum þann dag ásamt fylgigögnum: tollflokkur 0603.1400 blóm (toll-kvóti) – 490 stk., tollflokkur 0603.1909 blóm (tollkvóti) – samtals 4110 stk., tollflokkur 0603.1201 – samtals 4870 stk., tollflokkur 0603.1902 – 955 stk., tollflokkur 0603.1901 – samtals 4866 stk., tollflokkur 0603.1904 – 132 stk., tollflokkur 0603.1300 – 72 stk., tollflokkur 0604.2090 – 1112 stk. og tollflokkur 9505.9000 – 1500 stk. Með aðflutnings-skýrslu fylgdu 12 reikningar ofangreinds seljanda blómanna, allir dags. 12. febrúar 2018, nr. 18000827 til 18000833, nr. 18000835 til 18000836 og nr. 18000838 til 18000839, fyrir hinum innfluttu blómum. Í aðflutningsskýrslu kom ekki fram eða mátti ráða að í sendingunni væru afskornar rósir, sem heyrðu með réttu undir tollflokk 0603.1100. Skoðun tollvarða á innihaldi sendingarinnar sama dag leiddi í ljós, í 30 kössum sem féllu undir reikninga nr. 18000835 (1 kassi) og nr. 18000838 (29 kassar), ósamræmi milli annars vegar raunverulegs innihalds sendingarinnar og hins vegar tilgreinds innihalds og tollflokkunar hennar samkvæmt aðflutningsskýrslu. Þannig reyndist 21 kassi innihalda afskornar rósir (tollflokkur 0603.1100) í stað eða með öðrum tilgreindum blómum í öðrum tollflokkum eða meira af rósum en reikningur og innihalds merking á kassa til-greindi en 9 kassar innihéldu blandaða blómvendi (tollflokkur 0603.1909) í stað til-greindra blóma í tollflokkum 0603.1901 eða 0604.2090.

Eftir skoðun tollvarða fyrrgreindan dag var [...] ehf. gefinn kostur á senda endurgerða og leiðrétta tollskýrslu fyrir sendinguna miðað við raunverulegt innihald hennar og gerði ákærði M-x-x það fyrir hönd félagsins. Vörusendingin var tollafgreidd á grundvelli hinnar leiðréttu aðflutningsskýrslu utan þess að fyrrgreindur smyglaður varningur í sendingunni var ekki tollafgreiddur heldur fargað vegna heilbrigðissjónarmiða. Álögð aðflutningsgjöld, sem [...] ehf. greiddi, á þeim hluta sendingarinnar sem var toll-afgreiddur námu kr. 524.580. Ef allur varningur í sendingunni hefði verið tollafgreiddur hefðu álögð aðflutningsgjöld verið kr. 1.681.495 samkvæmt leiðréttri aðflutningsskýrslu en kr. 702.116 samkvæmt upphaflegri aðflutningsskýrslu eða kr. 979.379 lægri.

II

Háttsemi ákærðu sem lýst er í ákærukafla I telst varða við 1. mgr., sbr. 5. mgr., 172. gr. tollalaga nr. 88/2005.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Við fyrirtöku málsins 8. október 2021 kom fram yfirlýsing ákæruvaldsins um að fallið væri frá sakargiftum á hendur ákærðu K-kvk-þgf samkvæmt lið I/1 í ákæru. Samhliða lýsti ákæruvaldið því yfir að heimfærsla á háttsemi ákærðu K-kvk-ef samkvæmt eftirstandandi ákæruliðum I/2, I/3 og I/4 á hendur henni varðaði við 1. mgr. 172. gr. tollalaga nr. 88/2005, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 169. gr. sömu laga, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegn-ingarlaga nr. 19/1940, sem hlutdeild af stórfelldu gáleysi í aðalverknaði ákærða M-x-x hverju sinni.

Ákæruvaldið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru. Ákærði M-x-x játar sök en byggir í aðalatriðum á því að sökin sé fallin niður vegna fyrningar, að því er varðar ákærukafla I/1, og að brotin varði við 1. mgr. 172. gr. tollalaga. Hann krefst vægustu refsingar sem lög leyfa og að skipuðum verjanda hans verði ákvörðuð hæfileg málsvarnarlaun sem greiðist úr ríkissjóði. Ákærða K-kvk-nf játar sök og varnir hennar lúta að því hvernig beri að fara með refsiákvörðun vegna hennar aðildar að málinu. Hún krefst vægustu refsingar sem lög leyfa og að skipuðum verjanda hennar verði ákvörðuð hæfileg málsvarnarlaun sem greiðist úr ríkissjóði.

B.

Málavextir:

Með bréfi Tollstjóra 29. janúar 2018, auk fylgigagna, mótteknu 30. sama mánaðar, voru þrjú mál varðandi meint tollalagabrot fyrirsvarsmanns [...]ehf. send héraðssaksóknara til meðferðar. Um var að ræða mál vegna þriggja aðgreindra vörusendinga með rósum sem fyrrgreint félag, sem innflytjandi, flutti á árunum 2016 og 2018 til landsins frá sama seljanda í Hollandi. Vörusendingarnar voru færðar í vöruhús á tollsvæði í Reykjavík. Innflytjandi sá sjálfur um gerð rafrænna aðflutningsskýrslna án aðkomu tollmiðlara. Vörusendingarnar voru í framhaldi teknar til skoðunar af tollgæslu sem leiddi í ljós mikið magn af nánar tilgreindum blómum sem ekki var getið í aðflutningsskýrslum, auk þess sem blómategundir höfðu verið flokkaðar í ranga tollflokka, allt að því er virtist til að komast undan lögboðnum aðflutningsgjöldum.

Fyrsta sendingin var tekin til skoðunar 21. júní 2016 á starfssvæði tollgæslu í vöruhúsi að Korngörðum 2, Reykjavík. Önnur sendingin var tekin til skoðunar 14. febrúar 2017 á starfssvæði tollgæslu í vöruhúsi að Sundabakka 2, Reykjavík. Þá var þriðja sendingin tekin til skoðunar 15. sama mánaðar í sama vöruhúsi. Þegar ljóst varð um framangreinda misbresti var innflytjanda gefinn kostur á að skila inn nýjum aðflutningsskýrslum. Þau gögn bárust síðar til tollstjóra og leiddi það til þess að sendingarnar voru tollafgreiddar og afhentar téðum innflytjanda. Í framhaldi voru ritaðar kæruskýrslur sem leiddi til rann-sókna hjá tollstjóra á innflutningi sendinganna. Málum tollstjóra vegna þeirra rannsókna var síðar vísað til héraðssaksóknara. Um téðar vörusendingar, tegund, flokkun varnings, gerð aðflutningsskýrslna, aðflutningsgjöld og aðkomu ákærðu að fyrrgreindum lög-skiptum vísast nánar til kafla I/1, I/2 og I/3 í ákæru, auk fyrrgreindrar yfirlýsingar ákæruvaldsins varðandi þátt ákærðu K-kvk-ef.

Með bréfi Tollstjóra 29. nóvember 2018, auk fylgigagna, var mál varðandi meint tolla-lagabrot fyrirsvarsmanns sama innflytjanda og áður greinir sent héraðssaksóknara til meðferðar. Ókunnugt er um nákvæman móttökudag kærunnar samkvæmt málsgögnum. Um var að ræða mál af sama toga og áður vegna vörusendingar með blómum o. fl. sem fyrirtækið, sem innflytjandi, flutti á árinu 2018 inn til landsins frá sama seljanda í Hollandi og var sendingin færð í vöruhús á tollsvæði í Reykjavík. Þá var það innflytjandi, eins og áður, sem sá um gerð rafrænnar aðflutningsskýrslu án þess að tollmiðlari hefði þar aðkomu. Vörusendingin var tekin til skoðunar 13. febrúar 2018 af tollgæslu og fulltrúa Matvælastofnunar. Skoðunin leiddi í ljós að ósamræmi væri á milli innihalds sendingar, framlagðra reikninga og innlagðrar aðflutningsskýrslu, sem og hollensks heil-brigðisvottorðs. Þegar ljóst varð um framangreint var innflytjanda gefinn kostur á að skila inn nýrri aðflutningsskýrslu. Þau gögn bárust síðar til tollstjóra og leiddi það til þess að sendingin var tollafgreidd og var hluti hennar afhentur téðum innflytjanda en að öðru leyti var henni fargað af heilbrigðisástæðum. Í framhaldi var rituð kæruskýrsla sem leiddi til rannsóknar hjá tollstjóra á innflutningi sendingarinnar. Máli tollstjóra vegna þeirra rannsóknar var síðar vísað til héraðssaksóknara. Um téða vörusendingu, tegund, flokkun varnings, gerð aðflutningsskýrslu, aðflutningsgjöld og aðkomu ákærðu að fyrrgreindum lögskiptum vísast nánar til kafla I/4 í ákæru, auk fyrrgreindrar yfirlýsingar ákæruvaldsins varðandi þátt ákærðu K-kvk-ef.

Um rannsókn á vegum tollyfirvalda og héraðssaksóknara, auk ákærumeðferðar, greinir nánar í niðurstöðukafla.

C.

Niðurstöður:

Í málinu er ekki ágreiningur um endanlega verknaðarlýsingu ákæru né heldur önnur málsatvik. Hið sama á við um saknæmisskilyrði miðað við endanlegan málatilbúnað ákæruvaldsins, nánar tiltekið að miða eigi við ásetning hvað varðar meint brot ákærða M-kk-ef en stórfellt gáleysi hvað varðar meint hlutdeildarbrot ákærðu K-kvk-ef. Þá getur það samrýmst verknaðarlýsingu ákæru og gögnum málsins. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort sök ákærða M-x-x samkvæmt ákærukafla I/1 sé fyrnd og verður málatilbún-aður hans ekki skilinn á annan hátt en þann að hann krefjist í raun sýknu af þeim kafla ákærunnar. Allt að einu er um að ræða atriði sem dómurinn tekur til athugunar ex officio. Að auki lýtur ágreiningur málsins hvað hann varðar að því hvort heimfæra eigi háttsemi hans til 1. mgr., sbr. 5. mgr., 172. gr. tollalaga, eða hvort háttsemin eigi aðeins undir 1. mgr. þeirrar lagagreinar. Af hálfu ákærðu K-kvk-ef er hins vegar ekki gerður ágreiningur um endanlega heimfærslu til refsiákvæða. Þá taka varnir þeirra beggja til sjónarmiða um ákvörðun refsingar.

Samkvæmt 1. mgr. 172. gr. tollalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 59/2017, sem skipað er í XXII. kafla tollalaga, varðar það sektum ef veittar eru rangar eða villandi upplýsingar um tegund, magn eða verðmæti vöru eða vanrækt er að leggja fram tilskilin gögn samkvæmt tollalögum vegna innflutnings vöru. Sekt skal að lágmarki nema tvöföldum en að há-marki tíföldum aðflutningsgjöldum af því tollverði sem dregið var undan álagningu að-flutningsgjalda. Álag á toll- og önnur aðflutningsgjöld samkvæmt 86. gr. og 180. gr. b í tollalögum skal dragast frá sektarfjárhæð. Saknæmisskilyrði eru ásetningur eða gáleysi en með 13. gr. laga nr. 59/2017, sem tók gildi 14. júní 2017, var 1. mgr. 172. gr. breytt á þann veg aðí stað stórfellds gáleysis varð gáleysi lágmarkssaknæmisskilyrði samkvæmt ákvæðinu. Sá innflutningur sem átti sér stað samkvæmt ákæruköflum I/1– 3 átti sér stað áður en lagaákvæðinu var breytt. Þá varðar það, samkvæmt 5. mgr. 172. gr. sömu laga, fangelsi allt að sex árum, auk sekta, hafi brot gegn 1. mgr. verið framið af ásetningi og það er ítrekað eða sakir eru miklar að öðru leyti.

Fyrir liggur að ákærði M-x-x var eigandi, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður [...] ehf. á þeim tíma sem um ræðir. Þá var ákærða K-kvk-nf starfsmaður og varamaður í stjórn félagsins á sama tíma. Staða þeirra hjá félaginu hefur ekki breyst frá því að atvik áttu sér stað. Þá voru ákærðu í hjúskap þegar atvik áttu sér stað en það mun vera breytt í dag. Um er að ræða einkahlutafélag sem hefur verið starfrækt frá 28. maí 2001. Samkvæmt gögn-um úr fyrirtækjaskrá lýtur starfsemi félagsins að heildverslun með blóm og plöntur. Í máli þessu liggur fyrir að umræddur innflutningur á vegum fyrrgreinds einkahlutafélags, sem fór í bága við tollalög, átti sér stað með fjórum aðgreindum vörusendingum á árunum 2016, 2017 og 2018, eins og nánar greinir í ákæruköflum I/1– 4. Sendingarnar voru þáttur í reglulegri atvinnustarfsemi félagsins á téðu tímabili. Háttsemi ákærðu á vegum um-rædds félags, eins og málatilbúnaði ákæruvaldsins er endanlega háttað, birtist að nokkru leyti sem framhaldsbrot í almennri merkingu þess hugtaks í refsirétti. Að mati dómsins þykir hins vegar skilyrði um framhaldandi röð brota í merkingu fyrrgreinds hugtaks ekki vera nægjanlega uppfyllt, eins og hér stendur á, vegna þess tíma sem leið á köflum á milli sendinga og mismunandi upphafstíma rannsóknar hjá tollyfirvöldum, eins og nánar greinir síðar. Verður því fallist á með ákæruvaldinu og ákærðu að fara með hvert og eitt tilvik samkvæmt köflum I/1– 4 í ákæru sem sjálfstætt meint brot gegn tollalögum, þar af hið fyrsta sem varðar ákærða M-x-x en þrjú hin næstu sem varða bæði ákærðu, eins og endanlegum málatilbúnaði ákæruvaldsins er háttað.

Játning ákærða M-x-x á þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt ákæru samrýmist málsgögnum. Brotin voru framin af ásetningi. Þau voru endurtekin með röð kerfisbundinna athafna af sama toga í atvinnustarfsemi, eins og áður greinir, samhliða rangfærslu skjala í lögskiptum við tollyfirvöld. Þá var þeim ætlað að ná fram undan-skotum á verulegum fjárhæðum út frá mælikvarða tollalaga til hagsbóta fyrir umrætt félag, sem var og er í eigu ákærða M-x-x, og til samsvarandi tjóns fyrir ríkissjóð. Einnig verður að líta til þess að fjárhæðir téðra undanskota, og þar með viðmið um lágmark sekta samkvæmt 1. mgr. 172. gr. tollalaga, eru hverjar fyrir sig langt umfram efri viðmið í sektarheimildum ákæruvaldsins samkvæmt 1. mgr., sbr. 3. mgr., 149. gr. og 151. gr. í lögum nr. 88/2008, sbr. 1. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 205/2009 um lögreglustjórasektir, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 1049/2012 og 1. gr. reglugerðar nr. 551/2020. Að auki vísast um þetta til almennra fyrirmæla ríkissaksóknara nr. RS: 3/2021 um brot sem ljúka má með lögreglustjórasekt. Að öllu framangreindu virtu verður fallist á það með ákæruvaldinu að sakir ákærða M-kk-ef hafi verið miklar í skilningi tollalaga og meint brot hans varði hann fangelsi, auk sekta, og geti því átt undir 1. mgr., sbr. 5. mgr., 172. gr. í tollalögum.

Játning ákærðu K-kvk-ef á þeirri háttsemi sem henni er endanlega gefin að sök sam-kvæmt ákæru samrýmist málsgögnum. Hlutdeild hennar í aðalverknaði meðákærða M-x-x var tilkomin af stórfelldu gáleysi. Fyrrgreind lagabreyting á saknæmisskilyrðum 1. mgr. 172. gr. tollalaga hefur ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins, eins og hér stendur á. Meint brot hennar geta því átt undir 1. mgr. 172. gr., sbr. 2. málsl. 1. mgr. 169. gr., tolla-laga, sbr. 1. og 3. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 1. málsl. 187. gr. tollalaga, sbr. 3. gr. laga nr. 141/2019, er kveðið á um að sök sam-kvæmt ákvæðum XXII. kafla tollalaga fyrnist á fimm árum frá og með upphafi rann-sóknar á vegum tollyfirvalda eða lögreglustjóra, enda verði ekki óeðlilegar tafir á rann-sókn máls eða ákvörðun refsingar. Um er að ræða sérreglu þar sem kveðið er sérstaklega á um lengd og upphaf sakarfyrningarfrests vegna téðra tollalagabrota. Gengur sérregla þessi því framar almennum reglum um sömu atriði samkvæmt 1. og 3. mgr. 81. gr. og 1. málsl. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 5. gr. laga nr. 20/1981 og 1. gr. laga nr. 63/1998. Um þetta vísast sérstaklega til greinargerða með frumvörpum sem urðu að fyrrgreindum breytingalögum. Þá gerir sérreglan ekki greinarmun á því hvort brot varði sektum eða hvort þau varði fangelsisrefsingu, auk sekta. Af þessu leiðir að sakar-fyrningarfresturinn er hinn sami, fimm ár, miðað við fyrrgreint upphafstímamark. Verður því að hafna röksemdum ákæruvaldsins um að tíu ára fyrningarfrestur samkvæmt 3. tölul. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga geti átt við í málinu, að því er varðar ákærða M-x-x. Að öðru leyti er, samkvæmt 2. málsl. 187. gr. tollalaga, miðað við að almennar reglur 82. gr. í almennum hegningarlögum um upphaf og stöðvun fyrningarfrests eigi við um téð tollalagabrot. Í 4. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um að sakarfyrningarfrestur rofni þegar rannsókn sakamáls hefst fyrir rannsóknara gegn manni sem sakborningi. Samkvæmt 2. málsl. 5. mgr. sömu lagagreinar rýfur rannsókn sam-kvæmt 4. mgr. ekki téðan fyrningarfrest ef rannsóknari hættir henni eða hún stöðvast um óákveðinn tíma.

Samkvæmt kæruskýrslum tollstjóra háttar svo til í þessu máli að upphaf rannsóknar hjá tollyfirvöldum var þann 2. september 2016 vegna meints brots í ákærukafla I/1, þann 19. apríl 2017 vegna meints brots í ákærukafla I/2, þann 20. sama mánaðar vegna meints brots í ákærukafla I/3 og þann 3. maí 2018 vegna meints brots í ákærukafla I/4. Mál vegna meintra brota samkvæmt ákæruköflum I/1– 3 voru með bréfi tollstjóra 29. janúar 2018 send í einu lagi til héraðssaksóknara til meðferðar. Þá var mál vegna meints brots samkvæmt ákærukafla I/4 sent héraðssaksóknara til meðferðar með bréfi tollstjóra 29. nóvember sama ár. Héraðssaksóknari fór með frekari rannsókn og ákærumeðferð fyrr-greindra fjögurra mála tollstjóra og var það gert í einu lagi undir einu auðkenni í málaskrá lögreglu og ákæruvalds. Ákærði M-x-x gaf framburðarskýrslu með réttarstöðu sakborn-ings 5. nóvember 2019. Þá gaf ákærða K-kvk-nf framburðarskýrslu með sömu réttarstöðu 4. desember sama ár.

Samkvæmt framangreindu ber að miða upphaf fimm ára sakarfyrningarfrests við 2. sept-ember 2016 vegna meints brots ákærða M-kk-ef samkvæmt ákærukafla I/1. Þá ber að miða upphaf sama frests við 19. og 20. apríl 2017 vegna meintra brota beggja ákærðu samkvæmt ákæruköflum I/2- 3. Þessu til viðbótar ber að miða frestinn við 3. maí 2018 vegna meints brots beggja ákærðu samkvæmt ákærukafla I/4.

Fyrir liggur að ákærði M-x-x gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara með réttarstöðu sakborn-ings 5. nóvember 2019 og ákærða K-kvk-nf 4. desember sama ár. Að þessu virtu fóru skýrslutökurnar fram innan fyrrgreinds fimm ára sakarfyrningarfrests miðað við hvert og eitt meint brot fyrir sig. Samkvæmt málsgögnum verður ekki séð að önnur rannsókn hafi farið fram hjá héraðssaksóknara eftir að ákærðu gáfu téðar skýrslur. Ákæra er dagsett 5. ágúst 2021. Leið því tuttugu og einn mánuður frá fyrrgreindri skýrslutöku af ákærða M-x-x uns ákæra var gefin út. Þá liðu tæpir tuttugu mánuðir frá fyrrgreindri skýrslutöku af ákærðu K-kvk-þgf fram að útgáfu ákæru. Engar haldbærar skýringar hafa komið fram undir rekstri málsins sem skýra þessar miklu tafir. Sakarefni málsins lá í öllum aðalatrið-um fyrir samkvæmt gögnum frá tollstjóra og framburðarskýrslum ákærðu svo ákæru-valdinu væri unnt að taka ákvörðun um saksókn, sbr. 1. mgr. 57. gr. og 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Skal þá einnig hafður til hliðsjónar hinn langi máls-meðferðartími sem leið frá því að rannsókn á vegum tollyfirvalda hófst uns mál voru send héraðssaksóknara, auk langs málsmeðferðartíma sem leið frá móttöku þeirra mála uns fyrrgreindar skýrslutökur fóru fram hjá héraðssaksóknara, allt eins og áður greinir. Að öllu þessu virtu verður að leggja til grundvallar að þótt téðar skýrslutökur af ákærðu hefðu á sínum tíma getað rofið sakarfyrningu, eða stöðvað hana í merkingu 2. málsl. 187. gr. tollalaga, þá hafi eftirfarandi aðgerðaleysi við meðferð málsins hjá héraðssaksóknara, sem ákærðu verður ekki kennt um, leitt til þess að fyrning sakar var ekki rofin við fyrr-greind tímamörk skýrslutaka.

Sakamál telst höfðað við útgáfu ákæru, sbr. 1. málsl. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í máli þessu var ákæra gefin út 5. ágúst 2021, eins og áður greinir. Þá voru fyrirköll gefin út 7. september sama ár og fór birting fram gagnvart ákærðu K-kvk-þgf 10. sama mánaðar og gagnvart ákærða M-x-x 13. sama mánaðar. Að þessu virtu var málshöfðun gagnvart ákærða M-x-x, að því er varðar alla fjóra kafla ákærunnar, innan fimm ára sakar-fyrningarfrests ef miðað er við útgáfudag ákæru, en hins vegar fram yfir þann frest, að því er varðar ákærukafla I/1, ef miðað er við birtingu ákæru gagnvart honum. Með sömu nálgun er ljóst að málshöfðun gagnvart ákærðu K-kvk-þgf, sem hverfist um ákærukafla I/2– 4, var að öllu leyti innan við fimm ára sakarfyrningarfrest miðað við útgáfu- og birtingardag ákæru. Af æðri dómaframkvæmd verður meðal annars ráðið að við mat á sakarfyrningu og því hvenær slík fyrning sé rofin verði að gæta að tímamarki máls-höfðunar, en einnig geti haft þýðingu hvenær ákæra er birt fyrir ákærða, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 492/2010 og 235/2007, sem og dóm Landsréttar í máli nr. 562/2018. Af þessu verður ráðið að birting ákæru geti haft sérstaka þýðingu í þessum efnum, svo ekki halli á ákærða. Æðri dómaframkvæmd er hins vegarekki að öllu leyti á sama veg um þetta, enda matskennt þegar ráða þarf fram úr því hvort sök sé fyrnd, hafi tafir orðið á málsmeðferð, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar í málum nr. 442/2014 og 424/2009 og dóm Landsréttar í máli nr. 76/2018. Allur vafi umþetta verður virtur ákærða M-x-x í vil. Að framangreindu virtu verður, eins og hér stendur á, lagt til grundvallar að sök hans varðandi ákærukafla I/1 hafi verið fyrnd þegar honum var birt ákæran.

Samkvæmt öllu framangreindu verða ákærðu bæði sakfelld fyrir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök samkvæmt köflum I/2– 4 í endanlegri ákæru. Með háttseminni braut ákærði M-x-x gegn 1. mgr., sbr. 5. mgr., 172. gr. tollaga. Þá braut ákærða K-kvk-nf gegn 1. mgr. 172. gr., sbr. 2. mgr. 169. gr., sömu laga, sbr. 1. og 3. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði M-x-x verður hins vegar vegna fyrrgreindrar sakarfyrningar sýknaður af broti samkvæmt ákærukafla I/1, sbr. 6. mgr. 82. gr. í almennum hegn-ingarlögum.

Að öllu framangreindu virtu hverfist refsiákvörðun í málinu eingöngu um brot ákærðu samkvæmt köflum I/2– 4 í endanlegri ákæru. Um ákvörðun refsingar fer samkvæmt 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga, eftir því sem við á. Hvað ákærða M-x-x varðar verður til refsiþyngingar litið til þess sem áður greinir um miklar sakir hans. Ákærðu báðum til málsbóta verður tekið tillit til þess að þau hafa ekki áður gerst brotleg við refsilög og þau hafa frá upphafi játað háttsemina. Verulegur dráttur hefur orðið á meðferð málsins og verður litið til þess við refsiákvörðun, til mildunar. Að framangreindu virtu verður refsing ákærða M-x-x ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refs-ingarinnar og skal hún niður falla að liðnu einu ári frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Samkvæmt tilvitnuðum ákvæðum tollalaga, sem og 2. mgr. 57. gr. a í almennum hegn-ingarlögum, sbr. 9. gr. laga nr. 101/1976, verður ákærða M-x-x jafnframt gerð sekt sem verður skipt milli hans og ákærðu K-kvk-ef en brot hennar varðar sektum. Verður sektar-fjárhæðin, eins og hér stendur á, miðuð við fjárhæð sem nemur tvöföldum aðflutnings-gjöldum af tollverði sem dregið var undan álagningu aðflutningsgjalda, að frádregnu fyrrgreindu álagi, allt eins og nánar greinir í köflum II/2– 4 í ákæru og ekki er ágreiningur um. Að þessu virtu verður sektin ákveðin samtals 7.500.000 krónur, þar af skal ákærði M-x-x greiða 6.500.000 krónur og ákærða K-kvk-nf 1.000.000 króna. Um frest til greiðslu og vararefsingu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum, og með vísan til 235. gr., sbr. 233. gr., laga nr. 88/2008, verður ákærðu gert að greiða sakarkostnað vegna málsins. Til þess kostnaðar teljast málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða M-x-x, R-kk-ef S-kk-ef P-kk-ef lögmanns, vegna vinnu fyrir dómi, sem þykja út frá eðli og umfangi máls hæfilega ákveðin 800.000 krónur, með virðisaukaskatti. Verður ákærða M-x-x gert að greiða þrjá fjórðu hluta þeirra málsvarnarlauna en fjórðungur greiðist úr ríkissjóði. Til sakarkostnaðar teljast einnig málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu K-kvk-ef, B-kk-ef T-kk-ef P-kk-ef lögmanns, vegna vinnu á rannsóknarstigi og fyrir dómi, sem þykja út frá eðli og umfangi máls hæfilega ákveðin 800.000 krónur, með virðisaukaskatti. Verður ákærðu K-kvk-þgf gert að greiða þrjá fjórðu hluta þeirra málsvarnarlauna en fjórðungur greiðist úr ríkissjóði. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið F-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf saksóknari. D-kk-nf K-x-x héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. september 2021.

Dómsorð :

Ákærði, M-x-x B-x-x A-x-x S-x-x M-x-x, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og fellur hún niður að liðnu einu ári frá deginum í dag að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Hann greiði einnig 6.500.000 krónur í sekt í ríkissjóð, en í stað sektarinnar komi fangelsi í 120 daga verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms.

Ákærða, K-kvk-nf J-kvk-nf, greiði 1.000.000 króna í sekt í ríkissjóð, en í stað sektarinnar komi fangelsi í 40 daga verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms.

Ákærði M-x-x greiði samtals 600.000 krónur í sakarkostnað til ríkissjóðs, og eru þar innfaldir þrír fjórðu hlutar málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans, R-kk-ef S-kk-ef P-kk-ef lögmanns, sem í heild nema 800.000 krónum með virðisaukaskatti. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður vegna ákærða M-x-x úr ríkissjóði.

Ákærða K-kvk-nf greiði samtals 600.000 krónur í sakarkostnað til ríkissjóðs, og eru þar innifaldir þrír fjórðu hlutar málsvarnarlauna skipaðs verjanda hennar, B-kk-ef T-kk-ef P-kk-ef lögmanns, sem í heild nema 800.000 krónum með virðisaukaskatti. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður vegna ákærðu K-kvk-ef úr ríkissjóði.

D-kk-nf K-kk-nf