E-2571/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 6. nóvember 2020, höfðaði A, [...], hinn 3. júní 2019, á hendur Sjóvá Almennum tryggingum hf., [...].

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.188.879 krónur ásamt hæstu lögleyfðu dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 3. júní 2019 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnaðar.

I

Helstu málsatvik og yfirlit ágreiningsefna

Stefnandi varð fyrir slysi 8. apríl 2015 þegar hann var við vinnu sína hjá [... ] hf. Slysið mun hafa borið að með þeim hætti að eftir að stefnandi hafði keyrt með [...] og afhent þau á móttökustað stóð hann við hliðina á vörubifreiðinni og beið á meðan starfsmaður móttakanda affermdi [...] af bifreiðinni með gaffallyftara. Á meðan á því stóð féll eitt [...] utan í stefnanda sem slasaðist við það.

Í kjölfarið kveðst stefnandi hafa höfðað mál til viðurkenningar á bótaskyldu bæði á hendur vátryggingartaka, [...] hf., og móttakanda vörunnar. Því máli hafi lyktað með því að skaðabótaskylda var felld á móttakanda vörunnar, en ekki hafi þó tekist að innheimta dæmdar bætur.

Stefnandi aflaði sér einhliða sérfræðimats á tjóni sínu og liggur matsgerð læknis og lögfræðings, dags. 1. júní 2016, fyrir í málinu. Þar er læknisfræðileg örorka stefnanda metin 50% sem svari til 50 stiga miska. Kemur fram að um bráðabirgðamat sé að ræða og að stöðugleikatímapunkti sé ekki náð. Á grundvelli matsgerðarinnar greiddi stefndi bætur til stefnanda úr slysatryggingu launþega sem fyrrum vinnuveitandi stefnanda, [...] hf., hafði hjá stefnda. Enginn ágreiningur er þannig í málinu um að vátryggingaratburður hafi orðið og að í gildi hafi verið slysatrygging launþega sem tekið hafi til stefnanda. Stefndi skerti hins vegar greiddar bætur vegna aldurs stefnanda á slysdegi, í samræmi við ákvæði í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, með gildistíma 1. maí 2015 til 31. desember 2018 (hér eftir „kjarasamningurinn“), en í vátryggingarskírteini er vísað til gildandi kjarasamnings Starfgreinasambands Íslands. Í kjarasamningnum sem stefnandi lagði fram í málinu, grein 8.7.5, er kveðið á um að örorkubætur lækki um 2% fyrir hvert aldursár eftir 50 ára aldur, en 5% eftir 70 ára aldur. Aldurstenging örorkubóta skuli þó aldrei leiða til meiri skerðingar en 90%. Fékk stefnandi greiddar 8.660.188 krónur í bætur frá stefnda og tók hann við greiðslunni með fyrirvara þar sem hann taldi stefnda óheimilt að skerða bætur vegna aldurs.

Í kjölfarið höfðaði stefnandi mál þetta með stefnu sem þingfest var 11. júní 2019. Stefndi féllst á röksemdir sem þar komu fram til stuðnings varakröfu sem höfð var uppi í stefnu og greiddi stefnanda 272.430 krónur þann 9. september 2019 úr slysatryggingu launþega, ásamt dráttarvöxtum að fjárhæð 121.675 krónur. Í tilefni af þessu lækkaði stefnandi aðalkröfu sína og féll frá varakröfu sinni við upphaf aðalmeðferðar málsins.

Samkvæmt framangreindu snýr ágreiningur aðila í málinu einungis að því hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bætur til stefnanda vegna aldurs, í samræmi við framangreint ákvæði kjarasamningsins.

Ekki voru gefnar skýrslur við aðalmeðferð málsins.

II

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að stefnda hafi verið óheimilt við uppgjör bóta 3. júní 2016 að skerða bætur stefnanda u m stefnufjárhæðina á grundvelli ákvæða í kjarasamningi.

Dómkrafan sé reist á launþegatryggingu fyrrum vinnuveitanda stefnanda hjá stefnda sem var í gildi þegar hann slasaðist í apríl 2015. Sé það óumdeilt og einnig að slysið sé vátryggingaratburður sem falli undir trygginguna. Í stefnu er vísað til ákvæða laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, eins og lögin hljóðuðu fyrir þá breytingu sem gerð var með lögum nr. 61/2019. Sú lagabreyting fól í sér nokkrar breytingar á skipan ákvæða innan lagabálksins en ekki efnisbreytingar sem þýðingu hafa varðandi ágreiningsatriði þessa máls.

Stefnandi byggir á því að í málinu fari eftir II. hluta [nú III. hluta; innsk. dómara] laga nr. 30/2004 um persónutryggingar. Hvergi komi þar fram að heimilt sé að lækka bætur til vátryggðs eða útiloka þær alfarið vegna aldurs, eins og stefndi hafi gert með því að vísa til kjarasamnings til grundvallar skerðingunni. Slíkt eigi sér hvorki stoð í skilmálum stefnda né vátryggingarskírteini tryggingarinnar, sbr. þágildandi 70. gr. laga nr. 30/2004. Þá vísar stefnandi til þágildandi 63. gr. laganna um að óheimilt sé, nema annað sé tekið fram, að víkja frá ákvæðum þessa hluta laganna, með samningi, ef það leiðir til lakari stöðu þess sem hafi öðlast kröfu á hendur félaginu samkvæmt vátryggingarsamningi.

Stefnandi byggir á því að í persónutryggingum felist mun víðtækari réttur vátryggðum til handa en samkvæmt þeim tryggingum sem falli undir I. hluta laganna [nú II. hluti, um skaðatryggingar], meðal annars á grundvelli neytendasjónarmiða. Af því leiði að skerðing stefnda á bótum til stefnanda verði að byggjast á settum lögum, með skýrri heimild í lögum nr. 30/2004. Stefndi hafi enn ekki bent á lagaheimild sem heimili þá skerðingu sem ákvörðun hans sé reist á. Þá ítrekar stefnandi að stefndi hafi ekki tilgreint slíka skerðingu í tryggingarskírteini eða þeim skilmálum sem giltu um trygginguna.

Stefnandi byggir á því að það sé meginregla í vátryggingarétti að vátryggður beri jafnan sönnunarbyrðina fyrir því að atvik falli undir gildissvið vátryggingar, sem sé aðallega að vátryggingaratburður hafi orðið og líkamstjón í kjölfarið. Á hinn bóginn beri vátryggjandi jafnan sönnunarbyrðina fyrir því að tjón falli undir undanþáguákvæði sem kveðið sé á um í lögum og/eða skilmálum. Stefnandi leggur áherslu á að hann hafi sannað að vátryggingaratburður hafi orðið og það sé viðurkennt af hálfu stefnda. Þar af leiðandi beri stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að slysið hafi orðið með þeim hætti eða við þær aðstæður (aldur) að slysið/atburðurinn og afleiðingar falli undir þær takmarkanir sem sé að finna í lögum og skilmálum. Allar takmarkanir á tryggingavernd verði að vera skýrar.

Sú ábyrgðartakmörkun sem stefndi byggi ákvörðun sína á sé hlutlæg ábyrgðartakmörkun sem ekki sé heimil samkvæmt þágildandi II. hluta laga nr. 30/2004.

Þá hafi upplýsingaskyldu stefnda ekki verið nægilega sinnt gagnvart stefnanda og hún hafi ekki verið í samræmi við þágildandi 64. gr. laga nr. 30/2004. Þar sem um sé að ræða ósanngjarna og óskýra takmörkun, sem vafi leiki á um hvort stefnda hafi verið heimilt að viðhafa, þá verði að skýra ákvæðin stefnanda í hag, með vísan til andskýringarreglu. Hvergi sé í skilmálunum getið um að skerða skuli bætur um 2% á ári eftir aldursárið 50 eins og gert sé í kjarasamningnum. Í 6. gr. skilmálanna sé eingöngu getið um skerðingu á höfuðstól bóta eftir 70. aldursárið. Að mati stefnanda verði svo stórvægileg skerðing á bótum að vera skýr bæði í tryggingarskírteini og skilmálum tryggingarinnar. Svo sé ekki og því gildi ákvæði kjarasamningsins ekki um bætur til handa stefnanda.

Til vara kveðst stefnandi byggja á því að tilvísun til viðkomandi ákvæða í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um lækkun bóta vegna aldurs feli í sér brot gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. lög nr. 33/1944, með síðari breytingum, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995. Því til stuðnings vísar stefnandi einnig til 11. gr. stjórnsýslulaga nr.

37/1993 og 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr.

62/1994 .

Þótt í jafnræðisreglunni séu ekki beinlínis fólgin ákveðin efnisréttindi sé mikilvægi þess sem felist í reglunni, ofar öllu, almenn leiðbeiningarregla um bann við mismunun, sem beri ávallt að hafa að leiðarljósi. Það eigi ekki einvörðungu við í tengslum við lagasetningu heldur einnig við skýringu laga, þar á meðal annarra stjórnarskrárbundinna mannréttindaákvæða. Jafnræðisreglan geti þó að sjálfsögðu haft bein og ótvíræð áhrif ef t.d. ákvæði í almennum lögum fela í sér mismunun sem brjóti í bága við regluna. Þá kunni ákvæðinu að verða vikið til hliðar vegna hennar. Eigi það ekki síst við varðandi réttarheimildir eins og kjarasamninga, en skerðing á aflahæfi manna sé stjórnarskrárvarinn réttur. Byggir stefnandi í því sambandi á því að fyrir hendi sé mikill varanlegur miski og örorka sem hafi leitt til þess að aflahæfi hans sé algerlega skert.

S lík skerðing á bótarétti sem komi fram í grein 8.7.5 í umræddum kjarasamningi sé í eðli sínu mismunun með ómálefnalegum hætti milli launþega sem hafi náð

50 ára aldri og yngri launþega .

Engin rök séu fyrir því að launþegi sem hafi náð

55 ára aldri hafi ekki sömu vinnugetu og

49 ára launþegi og að vinnugeta þeirra sé þeim ekki jafn verðmæt. Hér sé því um að ræða greinilega mismunun á bótarétti sem miðist við aldur launþega. Þá byggir stefnandi á því að í seinnihluta 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar felist ráðagerð um efnislegt innihald reglunnar. Að einstaklingar eigi ekki að þurfa að þola ólögmæta mismunun og þeir geti krafist leiðréttingar á grundvelli 65. gr. stjórnarskrárinnar með fulltingi dómstóla. Að þessu leyti h afi jafnræðisreglan ótvírætt efnislegt innihald.

Fari að svo dómurinn telji viðkomandi kjarasamning gilda í lögskiptum milli aðila þessa máls þá byggir stefnandi á því að viðkomandi kjarasamningur sé ógildanlegur að hluta á grundvelli 36. gr. samningalaga nr.

7

/1936 .

Að mati stefnanda mismuni samningurinn fólki eftir aldri á grundvelli fyrrnefndra atriða er varði jafnræði og fleira.

Fyrir breytingu álögu m nr. 7/1936 með lögum nr. 11/1986

, með tilkomu 36. gr. laganna , höfðu samningalögin staðið óbreytt í hálfa öld. Eftir breytingu laganna með lögum nr.

11/1986 og 1

4/1995, hafi lögin samræmst sambærilegum lögum á Norðurlöndum. Með setningu ýmissa sérlaga sem hafi veitt eða veiti enn dómstólum heimild til að ógilda ósanngjarna samninga hafi átt sér stað þáttaskil í þróun innlendrar samningalöggjafar.

Dregið hafi þó úr fjölda þeirra til að einfalda umhverfi samningaréttarins. Þróunin og notagildi ógildingarákvæða h afi síðar leitt til þess að sett h afi verið almennari og skýrari ógildingarregla sem geti átt við um allar tegundir loforða á sviði fjármunaréttar , 36. gr. b í lögunum .

Með breytingunni hafi orðið almennt mögulegt að líta bæði til atvika við samningsgerðina og eftir að loforð hafði verið veitt. Samkvæmt ákvæðinu skuli jafnframt líta til efnis samnings og stöðu samningsaðila. Hugtakið ósanngirni sé huglægt mat og þar af leiðandi sé ekki hægt að gefa út almennar reglur eða fyrirmæli um það hvenær loforð teljist ósanngjarnt. Dómstólum sé falið það hlutverk að meta hverju sinni hvort loforð teljist forsvaranlega sanngjarnt eða ósanngjarnt í þessum skilningi.

Í athugasemdunum með frumvarpi sem hafi orðið að lögum nr. 11/1986 sé þess sérstaklega getið að almennt sanngirnismat geti tekið breytingum frá einum tíma til annars. Skilmálar geti þannig talist ósanngjarnir í dag sem hafi ekki talist ósanngjarnir fyrir tuttugu árum.

Dæmi um þau atriði sem geti komið til álita sé þegar vanefndarheimildir samnings aðila séu takmarkaðar eða auknar þannig að leiði til óbilgirni og ósanngirni þegar samningsákvæði veiti

öðrum samnings aðila sjálfdæmi um þýðingarmikil atriði í samnings sambandinu og þegar óeðlilegt sé að miða við endurgjald eða breytingarákvæði í samningi sem v erði talið ósanngjarnt. Ógildingarákvæðið flokkist sem vísiregla. Ástæða þessa sé að kjarnahugtak reglunnar vísi til gilda eða mælikvarða, en við beitingu hennar sé þess krafist að notuð séu almenn gildi sem erfitt sé að skilgreina nákvæmlega.

Að lokum vísar stefnandi til dóms Evrópudómstólsins í máli

Test Aachats þar sem fjallað hafi verið um gildi tilskipunar Evrópuráðsins nr.

2004/113/EB um jafna meðferð þegna viðkomandi landa. Dómurinn fjalli einkum um gildi undanþáguákvæðis frá viðkomandi jafnræðisreglu og þá einkum út frá kyni. Ljóst sé út frá niðurstöðum dómsins að öll mismunun út frá kyni, aldri, menntun eða kynhneigð sé óheimil í persónutryggingum á þá leið að láta fólk borga mismunandi iðgjöld eða sömu iðgjöld en það njóti mismunandi tryggingarréttinda.

III

Málsástæður stefnda

Stefndi hafnar öllum kröfum stefnanda og byggir á því að stefnandi eigi ekki lögvarinn rétt á frekari bótum úr slysatryggingu launþega vegna slyssins.

Í fyrsta lagi byggir stefndi á því að heimilt hafi verið að skerða bætur m.t.t. aldurs stefnanda. Óumdeilt sé að slysatrygging launþega falli undir þágildandi II. hluta laga nr. 30/2004, sem beri heitið „Persónutryggingar“, sbr. 2. mgr. 61. gr. laganna. Stefndi byggi á því að ekki hafi verið vikið frá ákvæðum II. hluta laganna með umræddum vátryggingarsamningi. Í lögum nr. 30/2004 sé ekki fjallað um umfang vátrygginga sem slíkra heldur sé lagt í hendur vátryggjanda og vátryggingartaka að ákveða umfangið í samræmi við meginreglu samningaréttar um samningsfrelsi. Réttur stefnanda til skaðabóta byggist á kafla 8.7 í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins og hafi vátryggingartaki keypt slysatryggingu launþega á grundvelli og í samræmi við framangreindan kjarasamning.

Stefndi hafnar því að félaginu hafi verið óheimilt að skerða bætur til stefnanda vegna aldurs. Réttur stefnanda til greiðslu bóta úr umræddri slysatryggingu hafi grundvallast á vátryggingarsamningi stefnda og vátryggingartaka [...] hf. Réttur stefnanda geti aldrei verið ríkari en vátryggingarskírteinið kveði á um. Í skírteininu segi að stefndi tryggi samkvæmt ákvæðum skírteinisins og þeim skilmálum stefnda sem gildi um slysatryggingu launþega. Í þeim skilmálum sé sérstaklega áréttað að þegar ákvæðum um sama efni beri ekki saman þá gildi ákvæði í vátryggingarskírteini. Í vátryggingarskírteininu sé vísað til gildandi kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands um útreikning bóta og bótafjárhæðir. Í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins segi nánar tiltekið í grein 8.7.5 að örorkubætur skuli taka mið af aldri tjónþola á slysdegi þannig að bætur lækki um 2% fyrir hvert aldursár eftir 50 ára aldur. Ákvæðið brjóti hvorki á nokkurn hátt gegn lögum nr. 30/2004 né leiði það til lakari stöðu stefnanda en samkvæmt þeim lögum. Stefnandi hafi fengið bætur úr slysatryggingu launþega samkvæmt vátryggingarskírteini greiddar að fullu og eigi því ekki lögvarinn rétt til frekari greiðslna úr tryggingunni. Þá sé einnig vísað til kjarasamnings í skilmálunum tryggingarinnar. Með framangreindum hætti hafi stefndi fullnægt skyldum sínum samkvæmt 70. gr. laga nr. 30/2004 og öðrum ákvæðum laganna.

Stefndi hafnar því að umfang vátryggingarinnar, „ábyrgðartakmörkunin“, hafi verið óskýrt eða brjóti í bága við ákvæði 86. eða 87. gr. laga nr. 30/2004 eða önnur ákvæði laganna. Ákvæðið um skerðingu vegna aldurs sé aðgengilegt, skýrlega orðað og hafi ekki valdið neinum vafa í framkvæmd.

Stefndi hafnar því jafnframt að skerðing vegna aldurs brjóti gegn ákvæðum laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í því sambandi árétti stefndi meginreglu samningaréttar um samningsfrelsi og að það sé á valdi vátryggingartaka að ganga til samnings um vátryggingu.

Enn fremur hafnar stefndi því að skerðing vegna aldurs brjóti gegn 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 14. gr. mannréttindasáttamála Evrópu. Skerðingin hafi náð jafnt til allra þeirra sem náð hafi 50 ára aldri og því ekki mismunað einstaklingum með ómálefnalegum hætti, eins og stefnandi haldi fram.

Þá hafnar stefndi því að dómur Evrópudómstólsins í máli T-x-x A-x-x hafi nokkurt fordæmisgildi eða leiðbeiningargildi í málinu. Dómurinn taki á mismunun iðagjalda á grundvelli kyns en ekki á reglum um lækkun bóta vegna lífaldurs óháð kyni.

Stefndi hafnar því alfarið að hafa ekki uppfyllt upplýsingaskyldu sína samkvæmt lögum nr. 30/2004. Upplýsingaskylda stefnda samkvæmt lögunum hafi lotið að vátryggingartaka sem í þessu tilfelli hafi verið fyrrum vinnuveitandi stefnanda, [...] hf. Hafi þeirri upplýsingaskyldu verið fullnægt. Vátryggður, sé hann annar en vátryggingartaki, hafi ekki sjálfstæðan rétt á upplýsingum áður en tryggingarsamningur er gerður og geti þar af leiðandi ekki borið fyrir sig að hann hafi ekki fengið nauðsynlegar upplýsingar.

Stefndi hafnar einnig öllum málsástæðum stefnanda er lúta að gildi kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Í fyrsta lagi geti stefndi enga aðild átt að slíkum ágreiningi. Í öðru lagi hafi það engin áhrif á réttarsamband stefnanda og stefnda þótt kjarasamningi yrði vikið til hliðar að einhverju leyti þar sem grundvöllur bótaréttar stefnanda byggist á þeirri vátryggingu sem vinnuveitandi hans keypti og þeim skilmálum og skírteini sem gildi um trygginguna. Sú trygging hafi takmarkast við ákvæði kjarasamnings eins og hann hafi verið þegar vátrygging var keypt og skírteini gefið út. Jafnvel þótt fallist yrði á þessar röksemdir stefnanda myndi sú niðurstaða einungis auka réttindi hans gagnvart vinnuveitanda en ekki rétt til frekari greiðslu úr umræddri vátryggingu sem slíkri.

Þá tekur stefndi fram að umdeildur kjarasamningur milli Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands hafi gilt frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018, og hafi hann því verið í gildi á slysdegi [sic] stefnanda. Þá hafi stefnandi ekki leitt líkur að eða sannað að kjarasamningurinn, eða tiltekin ákvæði hans, brjóti gegn ákvæðum laga. Þá hafi stefnandi ekki krafist þess í dómkröfum að umdeildur kjarasamningur yrði ógiltur með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga enda myndi stefndi ekki eiga aðild að slíkri kröfu. Af þeim sökum, og með vísan til þess sem að framan hafi verið rakið, gildi umdeildur kjarasamningur um rétt stefnanda til bóta og bótafjárhæðir. Með vísan til framangreinds beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

IV

Niðurstaða

Mál þetta lýtur að kröfu stefnanda til frekari greiðslna úr slysatryggingu launþega hjá stefnda en hann hefur þegar fengið. Eins og fram er komið keypti fyrrum vinnuveitandi stefnanda trygginguna hjá stefnda og var hún í gildi þegar stefnandi varð fyrir vinnuslysi 8. apríl 2015. Enginn ágreiningur er um tjónið eða fjárhæðir í málinu, heldur einskorðast ágreiningurinn við það hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða þær bætur sem greiddar voru til stefnanda úr tryggingunni vegna aldurs hans á grundvelli ákvæðis í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins sem er meðal dómskjala. Sá kjarasamningur („kjarasamningurinn“) er með gildistímann 1. maí 2015 til 31. desember 2018, en slysdagur var fyrir upphaf gildistöku hans, eða 8. apríl 2015. Samkvæmt stefnu, greinargerð og því sem fram kom við munnlegan málflutning er þó óumdeilt með aðilum að leggja beri þennan kjarasamning til grundvallar, en sams konar ákvæði mun hafa verið að finna í eldri kjarasamningi.

Í vátryggingarskírteini sem gefið var út af stefnda við kaup fyrrum vinnuveitanda stefnanda á tryggingunni kemur fram að stefndi vátryggi samkvæmt því sem kveðið sé á um í skírteininu og skilmálum stefnda um slysatryggingu launþega. Kemur fram að vátryggingartímabilið sé 1. maí 2014 til 1. maí 2015 og hið vátryggða sé ökumenn dráttar og vörubifreiða. Þá eru tilgreindar þær bótafjárhæðir sem séu tryggðar og vísað til kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands. Varðandi útreikning bóta og bótafjárhæða samkvæmt skírteininu er vísað til gildandi kjarasamnings.

Í skilmálum stefnda um slysatryggingu launþega kemur fram að um trygginguna gildi það sem fram komi í vátryggingarskírteini vegna tryggingarinnar og skilmálunum. Þá kemur fram að í þeim tilvikum þar sem ákvæðum um sama efni beri ekki saman gangi ákvæði skírteinisins framar ákvæðum skilmálanna. Í skilmálunum er að finna ákvæði, í 6. gr., þar sem fjallað er um skerðingu bóta vegna aldurs eftir 70. aldursár.

Í kjarasamningnum sem lá til grundvallar ákvörðun stefnda um greiðslu bóta til stefnanda er í kafla 8.7 kveðið á um dánar, slysa og örorkubætur. Í grein 8.7.5 segir að bætur vegna varanlegrar örorku skuli greiðast í hlutfalli læknisfræðilegrar afleiðingar slyss. Skuli varanleg örorka metin til stiga samkvæmt töflu um miskastig, sem gefin sé út af örorkunefnd, og skuli matið miðast við heilsufar tjónþola þegar það var orðið stöðugt. Er þess getið hver grunnfjárhæð örorkubóta skuli vera, hvernig bætur fari stighækkandi með hækkandi örorkustigum og hver fjárhæð bóta sé vegna 100% varanlegrar örorku. Í niðurlagi ákvæðisins kemur fram að örorkubætur skuli jafnframt taka mið af aldri tjónþola á slysdegi þannig að bætur lækki um 2% fyrir hvert aldursár eftir 50 ára aldur. Eftir 70 ára aldur skuli bætur lækka um 5% af grunnfjárhæð fyrir hvert aldursár en aldurstenging örorkubóta skuli þó aldrei leiða til meiri skerðingar en 90%.

Fyrir liggur að við uppgjör bóta til stefnanda miðaði stefndi við það sem kveðið er á um í framangreindu skírteini sem gilti um trygginguna en samkvæmt því gilti kjarasamningur Starfsgreinasambands Íslands bæði um bótafjárhæðir og útreikning bóta. Af gögnum málsins er ljóst að við uppgjör bóta tók stefndi mið af grunnfjárhæðinni sem tilgreind er í skírteininu, 17.027.389 krónum, og uppreiknaði miðað við vísitölu neysluverðs frá slysdegi til uppgjörsdags. Í uppgjörinu var tilgreint sérstaklega að höfuðstóll yrði skertur vegna aldurstengingar og vísað til gildandi kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands.

Með hliðsjón af framangreindu er ekki fallist á með stefnanda að ákvörðun stefnda um greiðslu bóta til stefnanda hafi farið gegn II. kafla laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Er þá einkum litið til þess að í lögum um vátryggingarsamninga er almennt ekki fjallað um umfang tryggingar. Því gildir sú almenna regla samningaréttar að aðilar hafi heimild til að semja um það atriði. Vinnuveitandi stefnanda gekk sem vátryggingartaki til samnings við stefnda um töku umræddrar slysatryggingar fyrir launþega sína, til að tryggja sig gegn áhættu af skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt kjarasamningi og er eðlilegt að umfang tryggingarinnar hafi tekið mið af því.

Ekki er fallist á með stefnanda að framangreint ákvæði kjarasamningsins hafi ekki gilt í samningssambandi aðila þar sem það kom ekki skýrt fram í skilmálum stefnda. Eins og að framan er rakið kemur skýrt fram í skilmálum stefnda að þegar skilmálarnir og vátryggingarskírteinið séu ekki samhljóða um sama efni muni ákvæði skírteinisins gilda. Í vátryggingarskírteininu er skýrlega vísað til kjarasamningsins varðandi bótafjárhæðir og útreikning örorkubóta, þótt ekki sé vísað þar til einstakra ákvæða hans. Samkvæmt framangreindu gilti ákvæði 8.7.5 í kjarasamningi um skerðingu bóta um 2% eftir aldursárið 50 umfram ákvæði 6. gr. skilmálanna, þar sem getið var um skerðingu vegna aldurs eftir 70 ára aldur. Verður ekki undir það tekið að skilmálar þessir séu svo óskýrir að ekki verði á þeim byggt eða gefi svigrúm til túlkunar í þá veru sem stefnandi krefst.

Í stefnu kemur fram að telji dómurinn kjarasamninginn gilda í lögskiptum aðila, þá sé byggt á því að „viðkomandi kjarasamningur [...] sé ógildanlegur að hluta á grundvelli 36. gr. samningalaga“. Eins og stefndi bendir á þá er engin krafa sem lýtur að ógildingu kjarasamnings til umfjöllunar í þessu máli, enda aðild málsins ekki með þeim hætti sem þyrfti, og vandséð hvaða þýðingu slík krafa hefði fyrir úrslit þess ágreinings sem hér er til umfjöllunar. Við munnlegan málflutning byggði stefnandi fremur á því að skilmálar vátryggingarsamningsins væru ógildanlegir að hluta, yrði komist að þeirri niðurstöðu að umrætt kjarasamningsákvæði væri hluti þeirra. Þeirrar málsástæðu, sem stefndi mótmælti bæði efnislega og sem of seint fram kominni í málflutningi, sér hvergi stað í stefnu. Er hún of seint fram komin og kemur því ekki til umfjöllunar, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991

Þá hefur stefnandi ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að umrædd skerðing á örorkubótum úr tryggingunni vegna aldurs hans feli í sér brot gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar. Ljóst er meðal annars að umfang tryggingarinnar var skert með sama hætti gagnvart öllum þeim sem féllu undir trygginguna á hverjum tíma og höfðu á slysdegi náð 50 ára aldri. Þá vísast til fyrri röksemda um samningsfrelsi aðila vátryggingarsamningsins og að umfang tryggingarinnar á sér málefnalegar ástæður sem tengjast réttindum samkvæmt kjarasamningi. Verður ekki séð að neina þýðingu hafi að um svokallaða „summutryggingu“ er að ræða og að stefndi hafi ekki orðið við áskorun sem fram kom í stefnu um að upplýsa um greiðslu iðgjalda fyrrum vinnuveitanda stefnanda til stefnda á árinu 2015 og hvort greidd hefðu verið lægri iðgjöld vegna þeirra launþega sem náð höfðu 50 ára aldri.

Samkvæmt öllu framanrituðu ber að sýkna stefnda af öllum dómkröfum stefnanda í málinu.

Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 10. maí 2019. Samkvæmt 127. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, greiðist allur gjafsóknarkostnaður úr ríkissjóði, þ.m.t. gjafsóknarþóknun lögmanns stefnanda sem telst hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir. Er fjárhæð þóknunarinnar ákveðin með hliðsjón af tímayfirliti lögmannsins. Þóknun er ákveðin án tillits til virðisaukaskatts, samkvæmt dómvenju.

Eins og atvikum er háttað þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ. S-kk-nf S-kk-nf lögmaður, en K-kvk-nf E-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnda.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá Almennar tryggingar hf., er sýkn af dómkröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. gjafsóknarþóknun lögmanns hans, Þ. S-kk-ef S-kk-ef, 1.050.000 krónur.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf stefnanda til stefnda á árinu 2015 og hvort greidd hefðu verið lægri iðgjöld vegna þeirra launþega sem náð höfðu 50 ára aldri.

Samkvæmt öllu framanrituðu ber að sýkna stefnda af öllum dómkröfum stefnanda í málinu.

Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 10. maí 2019. Samkvæmt 127. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, greiðist allur gjafsóknarkostnaður úr ríkissjóði, þ.m.t. gjafsóknarþóknun lögmanns stefnanda sem telst hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir. Er fjárhæð þóknunarinnar ákveðin með hliðsjón af tímayfirliti lögmannsins. Þóknun er ákveðin án tillits til virðisaukaskatts, samkvæmt dómvenju.

Eins og atvikum er háttað þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ. S-kk-nf S-kk-nf lögmaður, en K-kvk-nf E-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnda.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndi, Sjóvá Almennar tryggingar hf., er sýkn af dómkröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. gjafsóknarþóknun lögmanns hans, Þ. S-kk-ef S-kk-ef, 1.050.000 krónur.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf