E-1284/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 14. febrúar sl., var höfðað 29. mars 2012.

Stefnandi er S-kvk-nf M-kvk-nf Ó-kvk-nf, Hólmgarði 2a, Keflavík.

Stefndi er íslenska ríkið.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 4.275.074 krónur með 4,5% ársvöxtum af 752.120 krónum frá 20. febrúar 2008 til 20. febrúar 2009, af 4.275.074 krónum frá þeim degi til 18. mars 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða henni 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. febrúar 2008 til 18. mars 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað auk virðisaukaskatts, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, allt eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi gerir þær dómkröfur aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins.

Til vara er þess krafist að stefnukröfurnar verði stórkostlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málavextir

Stefnandi hóf nám við Verkmenntaskóla Austurlands (VA) í ágústmánuði 2007. Hinn 20. febrúar 2008 var haldin íþróttahátíð framhaldsskóla á Austurlandi. Hátíðin var kölluð Austfirsku ólympíuleikarnir og var hún samstarfsverkefni skólanna. VA tók þátt í leikunum ásamt Menntaskólanum á Egilstöðum (ME) og Framhaldsskólanum í Austur Skaftafellssýslu (FAS). Leikarnir voru haldnir í íþróttahúsinu á Neskaupsstað. Þeir voru hluti af skipulögðu skólastarfi og var skipulagning á dagskrá leikanna í höndum stjórnenda skólanna og nemendafélaga.

Ein keppnisíþrótt á leikunum var svokallað dvergakast en það fór fram með þeim hætti að tveir nemendur héldu fram höndum, á meðan sá þriðji, svokallaður dvergur, steig á lófa þeirra og var síðan kastað yfir slá. Dýnu var komið fyrir hinum megin við slána. Sá skóli sigraði sem kastaði dvergnum lengst.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að einn kennaranna hafi lagt að henni að taka þátt í dvergakastinu sem dvergur fyrir hönd VA. Kennarinn hafi sagt við hana að hún væri minnst og léttust og ætti því að vera dvergur í dvergakastinu. Stefnandi kveðst þannig hafa fengið bein fyrirmæli um að taka þátt en ekki hafi verið kannað hvort hún vildi taka þátt í þessu. Stefnandi kveðst ekki hafa þekkt umræddan kennara með nafni. Hún hafi ekki verið búin að vera lengi við nám í skólanum þegar þetta gerðist og hafi ekki verið í tímum hjá viðkomandi kennara.

Ekki hafi viljað betur til en svo að þegar stefnanda var kastað í dvergakastinu hafi nemendurnir tveir, sem áttu að kasta henni, ekki sleppt henni samtímis með þeim afleiðingum að hún fór ekki yfir slána en lenti á gólfinu fyrir framan hana. Til sé myndband af atburðinum sem sýni vel hvernig slysið atvikaðist en ekki liggi fyrir nákvæmar upplýsingar um það hversu langt kastararnir stóðu frá slánni eða hversu hátt uppi sláin var í umrætt sinn. Í tjónstilkynningu skrifi stefnandi að sláin hafi verið stillt í 1,9 metra hæð en í lögregluskýrslu segi að hún hafi verið 1,8 metra hæð. Það sé þó ljóst af myndbandinu að sláin hafi a.m.k. verið mannhæðarhá þar sem hún hafi verið hærri en kastararnir tveir.

Við fallið kveðst stefnandi hafa fengið högg á hægri öxl, háls og hægri síðu. Hún kveðst muna höggið en síðan hafa misst úr í stutta sund. Hún muni næst eftir sér þar sem hún lá á gólfinu og var að reyna rísa upp. Síðan hafi hún rankað við sér þar sem hún sat á bekk í íþróttahúsinu og allur salurinn horfði á hana. Atvikið hafi haft djúpstæð áhrif á sig og hafi hún upplifað það aftur og aftur.

Stefnandi var flutt með sjúkrabifreið á Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupsstað eftir slysið. Við skoðun kom í ljós að hún kenndi sér verkja í öxl og hálsi. Hún fór aftur á sjúkrahúsið daginn eftir vegna verkja. Þá var hún stíf í hálsi og herðum og fannst sárt að hreyfa höfuðið. Þetta er m.a. staðfest í læknisvottorði B-kk-ef M-kk-ef, dags. 25. júní 2010.

Eftir seinni læknisskoðunina kveðst stefnandi hafa pantað sér flug til Reykjavíkur og farið heim til foreldra sinna í Keflavík þar sem hún hafi legið í rúminu í tvær til þrjár vikur. Þá hafi hún farið aftur til Neskaupsstaðar. Hún kveðst hafa lokað sig af í herbergi sínu, haft lítið samband við vini, ekki tekið þátt í skólastarfi eða verkefnavinnu og mætt stopult í skólann. Hún hafi mest legið fyrir og sofið. Stefnandi kveðst ekki hafa náð öllum vorprófunum vegna þessa en fengið mat í sumum áföngum. Vegna einkenna sinna kveðst stefnandi hafa leitað aðstoðar sjúkraþjálfara og lækna.

A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir var fenginn til að meta afleiðingar slyss stefnanda. Viðtal og skoðun vegna matsins fór fram hinn 17. nóvember 2010. Við skoðunina kvartaði stefnandi m.a. undan verk í hálsi sem leiddi upp í hnakka og höfuð og jafnvel niður í herðar og hrygg að mjóbaki. Samkvæmt örorkumati A-kk-ef Þ-kk-ef eru afleiðingar slyssins eftirfarandi: Þjáningatímabil samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er einn mánuður frá slysdegi, varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga er 8% og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga er 8%. Heilsufar telst stöðugt í skilningi skaðabótalaga frá 20. febrúar 2009.

Hinn 18. febrúar 2011 var ríkislögmanni, f.h. stefnda, sent bréf þar sem þess var krafist að stefnanda yrðu greiddar skaðabætur á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 og fyrirliggjandi matsgerðar. Heildarfjárhæð skaðabóta nam samkvæmt meðfylgjandi útreikningum 5.075.074 krónum en auk þess var krafist vaxta og endurgreiðslu kostnaðar. Var vísað til almennra reglna skaðabótaréttar um rétt stefnanda til bótanna samkvæmt frekari rökstuðningi sem þar kom fram. Ríkislögmaður svaraði erindinu með bréfi, dags. 6. júlí 2011. Af hálfu embættisins var kröfu um skaðabætur hafnað.

Stefnandi heldur því fram að slysið hafi haft umtalsverð áhrif á líf sitt og heilsufar. Tilraunir hennar til þess að fá tjón sitt bætt úr hendi stefnda hafi þó ekki borið árangur. Kveðst hún því ekki hafa um annað að velja en að höfða mál á hendur stefnda til heimtu réttar síns.

Um málavexti bendir stefndi á að stefnandi hafi búið á heimavist skólans og hafi fyrir vikið verið viðvarandi í bænum. Hún hafi verið tíður gestur á skrifstofu skólans og því þekkt starfsfólk þar vel. Er umrætt slys varð hafði hún stundað nám við skólann í 7 mánuði og hafi kynnst flestum starfsmönnum hans. Samkvæmt upplýsingavef framhaldsskóla um mætingar og námsframmistöðu nemenda hafi hún mætt vel í skólann. Í kjölfar slyssins 20. febrúar 2008 hafi stefnandi verið í leyfi frá 20. febrúar til 5. mars og hafi mæting hennar hennar einnig verið góð eftir að hún kom úr leyfinu. Á vorönn 2008 hafi hún lokið 16 einingum af 20. Það, að hún hafi getað lokið náminu í háriðngreinum, bendi til þess að afleiðingar slyssins hafi ekki háð henni við þau verk og nám.

Á ólympíuleikum framhaldsskólanna hafi verið keppt í ýmsum greinum. Hafi forsvarsmenn nemendafélaganna reynt að bjóða upp á frumlegar greinar og hafði áður verið keppt í svokölluðu dvergakasti á leikunum.

Strax í kjölfar slyssins hafi starfsmaður skólans, sem einnig sé slökkviliðsmaður, komið á vettvang og hlúð að henni þar sem hún lá. Kallað hafi verið á sjúkrabíl og jafnframt hafi lögregla komið á vettvang. Hafi lögreglumaður rætt við stefnanda á vettvangi og hún sagt að hún fyndi fyrir eymslum í hálsi og hægri olnboga.

Spurð um tildrög slyssins hafi stefnandi sagt lögreglu að hún og tvær vinkonur hennar hafi verið að reyna dvergakast. Hún hafi verið dvergurinn og henni kastað yfir stöng sem var stillt í 1,8 metra hæð. Kastið hafi mislukkast þannig að K-kvk-nf hafi misst jafnvægið við kastið með þeim afleiðingum að stefnandi hafi komið niður á dýnuna með höfuðið og lent fram af dýnunni með olnbogann.

Vitnið K-kvk-nf hafi einnig skýrt svo frá að hún og vinkona hennar hafi verið að reyna dvergakast. Stefnandi hafi verið dvergurinn og hafi átt að kasta henni yfir stöng sem stillt var í 1,8 metra hæð. Sagðist K-kvk-nf hafa misst jafnvægið við kastið með þeim afleiðingum að stefnandi kom niður á dýnuna með höfuðið og lenti fram af dýnunni með olnbogann í gólfið.

Í lok lögregluskýrslunnar sé tekið fram að við skoðun á sjúkrahúsinu hafi komið í ljós að stefnandi var óbrotin en tognuð í hálsi og marin á olnboga.

Af framlagðri ljósmynd og myndbandi af atburðinum sjáist að kastararnir sem áttu að kasta stefnanda í dvergakastinu voru stórir og stæðilegir karlmenn en ekki vinkonur stefnanda eins og þær hafi greint lögreglu ranglega frá við skýrslutöku í kjölfar slyssins sem og að orsök slyssins hafi verið að kastari missti jafnvægið. Ekki fái heldur staðist sú staðhæfing stefnanda að hún hafi fallið niður á parketgólf íþróttahússins. Af myndbandinu sjáist að kastararnir voru ekki samtaka um hvort kasta skyldi, með þeim afleiðingum að stefnandi missti jafnvægið, felldi stöngina og lenti með höfuðið á dýnunni með stöngina undir sér og rann síðan fram af dýnunni á gólfið.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfu sína einkum á sakarreglu skaðabótaréttar sem og meginreglunni um vinnuveitandaábyrgð. Er vísað til eftirfarandi raka í því sambandi:

Staðfest sé og óumdeilt að ólympíuleikarnir voru haldnir á vegum framhaldsskólanna VA, ME og FAS sem reknir séu af stefnda, sbr. IV. og XIII. kafla þágildandi laga nr. 80/1996 um framhaldsskóla, og að þeim hafi verið stjórnað af stjórnendum þeirra og nemendafélögum. Stefnandi hafi fengið fyrirmæli frá kennara við skólann um að taka þátt í dvergakastinu. Stefndi, sem vinnuveitandi, beri ábyrgð á háttsemi kennarans. Kennurum og skólastjórnendum hafi mátt vera ljóst hversu hættuleg keppnin væri. Hvað stefnanda varðaði hafi enginn undirbúningur verið fyrir kastið, enda hafi ekki verið komið að máli við hana vegna þess fyrr en stuttu áður en keppnin hófst. Sé það sérstaklega ámælisvert m.t.t. þess að um hættulega keppni sé að ræða sem sé til þess fallin að valda meiðslum mistakist eitthvað, líkt og gerðist umrætt sinn.

Stefnandi telji það óforsvaranlegt af hálfu skólanna að standa fyrir og fallast á að svo hættuleg keppni færi fram á ólympíuleikunum, sérstaklega m.t.t. þeirrar hættu sem svokallaðir dvergar voru lagðir í. Til dæmis sé ljóst að sláin sem þeim var kastað yfir hafi verið mjög há, og jafnvel hærri en kastararnir sem áttu að kasta dvergnum yfir. Þá hafi undirbúningur fyrir atriðið verið ófullnægjandi og skort hafi á eftirlit af hálfu kennara skólanna. Auk þess hafi öryggisráðstafanir verið ófullnægjandi. T.d. hefði verið hægt að koma fyrir dýnu eða öðrum öryggisbúnaði fyrir framan slána sem kasta átti dvergnum yfir, til að tryggja öryggi hans ef kastararnir næðu ekki að kasta honum yfir. Þannig hefði verið hægt að varna því að dvergurinn lenti á gólfi íþróttahússins og gera fallið mýkra en ella. Einnig sé ljóst af myndbandinu að enginn kennari eða annar starfsmaður skólans hafi verið viðstaddur til að stjórna kösturunum eða samhæfa þá. Hefði stjórnandi verið til staðar hefði hann t.d. getað talið niður frá þremur til að stuðla að því að kastararnir yrðu samtaka og gera kastið þannig öruggara. Stefnandi telji með vísan til þessa að stefndi hefði getað gert keppnisgreinina mun öruggari en hún var.

Af hálfu stefnda hafi því verið haldið fram að enginn kennari við VA kannist við að hafa gefið stefnanda fyrirmæli um að vera dvergur og að enginn nemandi hafi verið skyldaður til þátttöku í viðburðum sem tengdust leikunum. Auk þess hafi stefnandi átt að þekkja alla kennara við skólann. Hún sjálf beri fulla ábyrgð á því að leika dverg. Þá verði ekki séð af málatilbúnaði stefnda að tjón stefnanda verði rakið til þess að ekki hafi verið dýna fyrir framan slána. Þessum rökum stefnda sé alfarið hafnað af hálfu stefnanda.

Í fyrsta lagi bendi stefnandi á að mjög óeðlilegt sé af hálfu stefnda að fullyrða að hún hafi þekkt alla kennara skólans þegar slysið gerðist. Hún telji að aðrir en hún sjálf geti ekki vitnað um jafn huglægt atriði. Hún bendi enn fremur á að fyrirmælin sem hún fékk frá hinum óþekkta kennara hafi verið þannig að hún taldi sér skylt að taka þátt í dvergakastinu. Hún hafi því ekki getað gert sér grein fyrir því að hún hefði val um að taka þátt. Stefnandi bendi á að kennarar almennt hafi ákveðið vald yfir nemendum og augljóslega hafi hún talið að sér bæri að hlýða viðkomandi kennara. Stefnandi hafi því ekki tekið ákvörðun um að taka þátt í kastinu óháð starfsmönnum skólans.

Að lokum bendi stefnandi á að það hefði augljóslega dregið úr högginu á líkama hennar þegar hún féll ef það hefði einnig verið dýna fyrir framan slána sem kastað var yfir. Myndband af atvikinu sýni hvernig líkami hennar féll á gólfið fyrir framan slána þegar kastið misheppnaðist. Það sé því rangt sem stefndi haldi fram að önnur dýna hefði ekki skipt neinu máli.

Stefnandi bendir á að af hálfu stefnda sé alfarið litið fram hjá því að skólastjórnendur skuli hafa leyft slíka keppni. Þá sé einnig litið fram hjá ófullnægjandi aðstöðu og undirbúnings- og eftirlitsskorti. Á því beri skólarnir allir ábyrgð og þar með stefndi sem rekstraraðili þeirra og yfirstjórnandi, sbr. áður tilvísuð ákvæði laga um framhaldsskóla.

Stefnandi bendi enn fremur á að núverandi skólameistari VA, O-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf, hafi bannað dvergakast við skólann eftir að hún tók við starfinu. Sé það væntanlega ekki gert að ástæðulausu. Rétt sé að benda á að O-kvk-nf L-kvk-nf hafi skrifað í bréfi, dags. 13. ágúst 2010, að henni „hugnaðist ekki þessi keppni“. Stefnandi telji það styðja þá fullyrðingu að umrædd keppni sé augljóslega hættuleg og það hefði öllum átt að vera ljóst áður en stefnandi slasaðist í henni. Rétt sé að taka fram að dvergakastið hafði verið stundað á fyrri ólympíuleikum skólanna.

Stefnandi bendi á að skólinn, eða aðrir á vegum stefnda, hafi ekki gripið til neinna aðgerða til að kanna atvikið og orsakir slyssins á slysdegi, þrátt fyrir að stefnandi hefði verið flutt frá íþróttahúsinu á sjúkrahús með sjúkrabifreið, vegna þátttöku í skólastarfi. Hún telji að það hafi staðið skólanum nær en henni að gera það, einkum með hliðsjón af þeim aðstöðumun sem sé með aðilum. Hefði skólinn hlutast til um að kanna atvikið og rannsaka hefðu tildrög slyssins verið mun betur upplýst. Engin samtímagögn liggi fyrir önnur en myndbandið, sem sýni einungis atvikið sjálft en ekki tildrög þess, og lögregluskýrsla sem hvorki sé ítarleg né rétt að öllu leyti. Í skýrslunni sé beinlínis að finna rangar upplýsingar eins og myndbandið beri skýrt með sér. Stefnandi telji því að allan halla af sönnunarskorti verði að leggja á stefnda og byggi hún þá afstöðu sína á dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands í sambærilegum málum.

Stefnandi telji einnig að það eigi ekki að koma að sök þó að nafn þess kennara sem hafi gefið henni fyrirmælin um þátttöku sé óþekkt. Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar um nafnlaus mistök beri vinnuveitandi ábyrgð á tjóni sem valdið er af starfsmönnum hans, jafnvel þó ekki sé unnt að staðreyna hvaða starfsmaður það var sem olli tjóninu og þess vegna ekki hægt að segja með vissu hvernig það bar að. Reglan gildi um ábyrgð hins opinbera sem vinnuveitanda líkt og aðra vinnuveitendur og hafi t.d. verið byggt á reglunni í dómi Hæstaréttar Íslands í svokölluðu „Skammelsmáli“ nr. 309/2002 frá 23. janúar 2003. Stefnandi telji að reglan eigi augljóslega við í máli hennar. Það komi því ekki að sök þó að nafn kennarans sem fyrirmælin hafi gefið sé óþekkt. Stefnandi telji nægilega í ljós leitt, og hafið yfir vafa, að einhver kennari, sem hafi verið starfsmaður framhaldsskólanna og þar með stefnda, hafi gefið henni fyrirmæli um að taka þátt í hinni hættulegu keppni. Hún vísi enn fremur til ofangreindrar umfjöllunar, um að stefndi skuli bera allan sönnunarhalla í málinu, þessu til stuðnings enda hafi það staðið stefnda nær að tryggja sönnun um óljós atriði.

Stefnandi vísar einnig til meginreglu skaðabótaréttar um uppsöfnuð mistök eða uppsafnað saknæmi. Sú regla feli í sér að þótt ekki sé unnt að staðreyna að neinn starfsmanna vinnuveitanda hafi viðhaft háttsemi, sem sé saknæm ein og sér vegna þess hve mistökin eða yfirsjónin var smávægileg, geti samt verið um skaðabótaábyrgð vinnuveitanda að ræða. Skilyrðið sé að aðrir starfsmenn hafi líka gert smávægileg mistök þannig að samanlagt megi segja að starfsmenn vinnuveitanda hafi sýnt af sér saknæma háttsemi og þannig valdið tjóni. Reglan sé einkar þýðingarmikil í málum sem þessum, sem varða ábyrgð hins opinbera þar sem margir taka þátt í stjórnun og ákvarðanatöku. Þó að stefnandi telji mistök starfsmanna stefnda alls ekki smávægileg, telji hún regluna eiga við í máli sínu í ljósi þess að margir starfsmenn hafi tekið þátt í undirbúningi, framkvæmd og ákvarðanatöku vegna ólympíuleikanna og stuðlað þannig sameiginlega að því að tjón hennar varð. Í fyrsta lagi hafi starfsmenn stefnda leyft dvergakast sem keppnisgrein á ólympíuleikunum, í öðru lagi hafi eftirliti og öryggi verið ábótavant á leikunum og í þriðja lagi hafi einn starfsmaður stefnda gefið stefnanda fyrirmæli um að taka þátt. Stefnandi telji einnig að stefndi beri ábyrgð á tjóni hennar með vísan til þessa.

Með hliðsjón af öllu ofangreindu sé á því byggt af hálfu stefnanda að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á tjóni hennar af völdum slyssins hinn 20. febrúar 2008. Stefnda beri þar af leiðandi að bæta henni tjón hennar að fullu í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi telji allar forsendur til þess að byggja skaðabótakröfu á niðurstöðum fyrirliggjandi matsgerðar.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggist á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðu matsgerðarinnar. Hún sundurliðist á eftirfarandi hátt:

1. Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl. 46.200 kr.

2. Bætur vegna varanlegs miska skv. 4. gr. skbl. 705.920 kr.

3. Bætur vegna varanlegrar örorku skv. 5.-8. gr. skbl. 3.522.954 kr.

4. Bætur vegna námstafa skv. 1. gr. skbl. 800.000 kr.

Samtals 5.075.074 kr.

Krafa um þjáningabætur sé byggð á 3. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi örorkumati sé tímabil þjáninga einn mánuður án rúmlegu. Stefnandi hafi því verið veik án þess að vera rúmföst í 30 daga. Þjáningabætur nemi 1.540 krónum á dag, sbr. 3. gr. skaðabótalaga, að viðbættri hækkun í samræmi við lánskjaravísitölu samkvæmt 15. gr. laganna. Með vísan til framangreinds krefjist stefnandi 46.200 króna í bætur fyrir þjáningar (30 x 1.540).

Varðandi kröfu um bætur vegna varanlegs miska vísi stefnandi til 4. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi örorkumati sé miski stefnanda vegna slyssins 8 stig. Vegna þessa þáttar sé því krafist 705.920 króna (8.824.000 x 8%) með vísan til 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga og aldurs stefnanda á slysdegi.

Kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku reisi stefnandi á 5.-7. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi örorkumati sé varanleg örorka stefnanda vegna slyssins 8%. Með vísan til aldurs stefnanda, á þeim degi er heilsufar hennar í kjölfar slyssins telst stöðugt, sé margfeldisstuðull hennar samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 18,322. Varðandi tekjuviðmið vísi stefnandi til launatekna hennar síðustu þrjú ár fyrir slysið, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þar sem þær tekjur hafi verið lægri en lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga taki krafa stefnanda vegna þessa mið af því. Lágmarkslaunaviðmiðið sé samtals 2.403.500 krónur þegar það hafi verið uppreiknað samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga. Verði bætur fyrir varanlega örorku því samtals 3.522.954 krónur (2.403.500 x 18,322 x 8%) og sé gerð krafa þar um.

Kröfu sína um bætur vegna námstafa byggi stefnandi á 1. gr. skaðabótalaga. Slysið og afleiðingar þess hafi komið illa niður á námi stefnanda. Hún hafi dvalist heima hjá foreldrum sínum, sem búi í Keflavík, í tvær til þrjár vikur eftir slysið og hafi þar af leiðandi ekki getað lagt stund á námið þann tíma. Eftir það hafi hún snúið aftur til Neskaupstaðar og reynt að leggja stund á námið. Það hafi hins vegar reynst henni ákaflega erfitt þar sem hún hafi einangrað sig og haft lítil sem engin samskipti við aðra. Vegna aðstæðna hafi árangur hennar verið metinn í sumum fögum en hún hafi þurft að fara í próf í öðrum. Hún hafi ekki náð tilskildum árangri og hafi fallið. Sé því augljóst að afleiðingar slyssins hafi orðið til þess að tefja nám hennar. Stefnanda þyki bætur fyrir þennan lið hæfilega ákveðnar 800.000 krónur með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands og möguleikum hennar til tekjuöflunar á því tímabili sem um ræðir.

Varðandi vaxtakröfu sína af bótum fyrir þjáningar, varanlegan miska og varanlega örorku vísar stefnandi til 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Bætur vegna þjáninga og miska beri vexti frá tjónsdegi, 20. febrúar 2008 en bætur vegna varanlegrar örorku frá þeim degi er heilsufar hennar í kjölfar slyssins telst stöðugt, eða frá 20. febrúar 2009. Krafa um bætur vegna námstafa ber vexti frá tjónsdegi samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001.

Um dráttarvexti vísast til 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðast við þann dag er mánuður var liðinn frá því að kröfubréf var sent stefnda, eða við þann 18. mars 2011, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni, reglunni um vinnuveitandaábyrgð, reglunni um nafnlaus mistök og reglunni um uppsafnað saknæmi. Þá byggir stefnandi á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum á 1.-7. gr. og 15.-16. gr.

Um vexti af skaðabótum fyrir námstafir vísast til 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varðandi dráttarvexti vísast einnig til laga nr. 38/2001, einkum 1. mgr. 6. gr. og 9. gr.

Um varnarþing vísast til 3. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi málskostnaðarkröfu er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og um virðisaukaskatt til laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi vísar eindregið á bug staðhæfingum stefnanda um ólögmæta og saknæma háttsemi starfsmanna stefnda. Sé engum þeim atvikum til að dreifa sem stofnað gætu til skaðabótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda að lögum.

Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem viðkomi skaðabótakröfu hans, þ.á m. um grundvöll kröfu, sök, ólögmæti, tjón, orsakasamband og sennilega afleiðingu og sé engum þeim atvikum til að dreifa sem valdi því að slaka eigi á kröfum um sönnunarbyrði stefnanda í máli þessu. Liggi fyrir að stefnandi hafi greint lögreglu rangt frá atvikum að slysinu.

Staðhæfingum stefnanda um að dvergakastið hafi verið svo hættuleg keppni að óforsvaranlegt hafi verið af hálfu skólanna að heimila keppnina og að skort hafi á undirbúning og nauðsynlegar öryggisráðstafanir sé eindregið vísað á bug. Engin sérfræðileg gögn hafi verið lögð fram því til stuðnings af hálfu stefnanda. Huglægt mat núverandi skólameistara, sem hugnist ekki keppnisgreinin, segi ekkert til um hvaða áhætta fylgi einstökum keppnisgreinum. Öllum íþróttum og keppnum fylgi einhver áhætta sem þátttakendur taki.

Af gögnum sem lögð hafi verið fram fáist ekki annað séð en að búnaðurinn sem notaður var hafi verið réttur búnaður til nota í hástökki og rétt uppstilltur. Vandséð sé að öryggi hefði verið betur tryggt ef dýna hefði einnig verið fyrir framan stöngina þar sem kastarar hefðu þá þurft að standa á óstöðugu undirlagi og jafnvægi þeirra verið skert. Fáist heldur ekki séð að hálstognun sú er hlaust af slysinu verði rakin til þess að dýna hafi ekki verið framan við stöngina en af myndbandi sé ljóst að stefnandi lenti með höfuð og herðar á dýnuna.

Ekki fái staðist staðhæfingar stefnanda um að hún hafi fengið fyrirmæli frá kennara við Verkmenntaskólann á Austurlandi, sem að sögn stefnanda var kona, um að vera dvergur í dvergakastinu. Enginn kvenkennari frá Verkmenntaskóla Austurlands sem hún ekki þekkti hafi verið í íþróttahúsinu er slysið varð og kannist enginn starfsmaður skólans við að hafa gefið henni fyrirmæli um að vera dvergur.

Enginn nemandi hafi verið skyldaður til að taka þátt í viðburðum sem tengdust íþróttahátíðinni. Þátttakendur, sem allir hafi verið framhaldsskólanemar, hafi sjálfir borið ábyrgð á þátttöku sinni og gerðum sínum þar á meðal á grundvelli eigin sakar og áhættutöku.

Í framlagðri umsögn skólameistara komi fram að annar kastarinn í dvergakastinu, H-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf, þá nemandi á málmiðnaðarbraut, nú stundakennari við skólann, beri að stefnandi hafi ekki verið hvött af neinum fullorðnum til að vera dvergur heldur hafi hún þvert á móti sjálf ítrekað farið fram á að vera dvergur. Hann beri jafnframt að á því augnabliki sem kastað skyldi, hafi stefnandi kiknað í hnjánum sem hafi orsakað að erfitt hafi verið að hætta við kastið og hafi hann fylgt henni eftir, sem hafi orðið til þess að hún lenti að hálfu á dýnunni en hafi síðan runnið á gólfið. Hann hafi einnig verið búsettur á heimavistinni á vorönn 2008 og að hans sögn hafi stefnandi ekki erft umrætt kast við hann, hún hafi borið sig vel og hann kannist ekki við að hún hafi lokað sig af né hafi hún virkað óhæf til hreyfinga.

Samkvæmt framangreindu hafi stefnandi sjálf borið fulla ábyrgð á því að leika dverg og hafi hún tekið þá ákvörðun óháð starfsmönnum stefnda. Verði slys stefnanda ekki rakið til annars en áhættutöku hennar sjálfrar, eigin sakar og mistaka kastaranna en ekki til starfsmanna sem stefndi beri ábyrgð á. Verði stefnandi í samræmi við meginreglur skaðabótaréttarins að bera sjálf ábyrgð á tjóni sínu.

Verði ekki á sýknukröfu stefnda fallist sé byggt á framangreindum sjónarmiðum til stuðnings varakröfu hans um stórkostlega lækkun stefnukrafnanna. Sé á því byggt að vegna áhættutöku og eigin sakar verði stefnanda gert að bera tjón sitt sjálf að mestu leyti.

Kröfu stefnanda vegna þjáningabóta í 30 daga sé mótmælt sem of hárri. Stefnandi hafi verið í leyfi í 14 daga eftir slysið, sbr. framlagða umsögn skólameistara, og hafi sinnt vel skólasókn í kjölfarið. Séu þannig ekki uppfyllt skilyrði 3. gr. skaðabótalaga um veikindi eftir að hún hóf nám á ný hinn 5. mars 2008. Beri þannig að lækka þann kröfulið í 21.560 krónur (14 x 1540).

Kröfu stefnanda um bætur fyrir annað fjártjón samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga vegna námstafa, að fjárhæð 800.000 krónur, sé eindregið vísað á bug og sé aðallega krafist sýknu af þeim kröfulið en til vara sé honum mótmælt sem allt of háum og kröfum stefnanda um dráttarvexti af þeim lið frá fyrri tíma en dómsuppsögu. Engra gagna njóti við af hálfu stefnanda er geti skotið stoðum undir þennan kröfulið. Ósannað sé að námstafir hafi hlotist af slysinu og séu staðhæfingar stefnanda í þá veru í algerri mótsögn við fyrirliggjandi upplýsingar frá skólanum um tímasókn stefnanda og námsárangur hennar á vorönn 2008 er hún lauk 16 einingum af 20 og gat lokið námi í háriðngreinum. Samkvæmt umsögn skólameistara hafi hún ekki lokið námi í LKN (2 einingar), STU 201 (1 eining) og ÍÞR 201 (1 eining).

Niðurstaða

Vorið 2008 var stefnandi nemandi í Verkmenntaskóla Austurlands og var hún á seinni önn á hárgreiðslubraut. Eins og lýst hefur verið var haldin íþróttahátíð framhaldsskólanna á Austurlandi hinn 20. febrúar 2008. Þátttaka stefnanda í leikunum fólst í því að taka þátt í svokölluðu dvergakasti sem fór þannig fram að tveir nemendur köstuðu hinum þriðja yfir stöng og var markmiðið að kasta dvergnum sem lengst. Eins og rakið hefur verið varð stefnandi fyrir slysi í umrætt sinn.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Hún lýsti aðdraganda slyssins þannig að hún og vinkona hennar, F-kvk-nf Ó-kvk-nf H-kvk-nf, hefðu verið á röltinu í íþróttahúsinu þar sem leikarnir fóru fram. Hún bar að allir hefðu átt að skrá sig í einhverja tiltekna íþrótt en hún hafi af einhverjum ástæðum ekki gert það. Áfangastjóra skólans hafi borið þar að og spurt hvort þær væru skráðar í eitthvað og kvaðst stefnandi hafa neitað því. Þá hafi áfangastjórinn sagt að allir yrðu að taka þátt í einhverju og það vantaði í dvergakastið og hvort hún vildi ekki taka þátt í því því hún væri svo lítil og nett. Kvaðst stefnandi hafa samþykkt það þótt hún hafi ekki vitað hvað dvergakast var. Vinkona hennar hafi sagt sér undan og ofan af því hvað þetta væri og hún hafi horft á þá sem voru á undan henni í keppninni. Þegar kom að henni hafi hún gengið fram. Tveir strákar hafi tekið undir fæturna á henni og síðan hafi henni verið kastað yfir. Hún kvaðst ekki vita hvort strákarnir hefðu gert þetta áður en þetta hefði aldrei verið æft og enginn á vegum skólans hefði útskýrt hvernig ætti að gera þetta.

Stefnandi kvaðst hafa verið ringluð eftir slysið. Hún hafi verið keyrð á sjúkrahúsið. Hún kvaðst eiginlega ekki hafa farið að finna fyrir verkjum fyrr en hún var komin af spítalanum á heimavistina þar sem hún bjó.

Stefnandi bar að hún hefði farið suður til foreldra sinna daginn eftir og hafi komið aftur austur um þremur vikum seinna. Hún kvaðst ekki hafa haldið áfram í hárgreiðslunni, hún hafi þurft að hætta. Hún kvaðst hafa klárað önnina en hún hafi misst úr vegna slyssins og gengið illa í náminu.

Spurð um lögregluskýrslu sem liggur frammi í málinu bar stefnandi að hún minnist þess ekki að lögregla hefði rætt við hana.

F-kvk-nf Ó-kvk-nf H-kvk-nf, sem einnig var nemandi í Verkmenntaskóla Austurlands og vinkona stefnanda, bar fyrir dómi að skólastarf hefði ekki verið þennan umrædda dag en allir nemendur hefðu átt að taka þátt í einhverjum íþróttum á leikunum og hafi nemendur átt að skrá sig í tiltekin atriði. Hafi nemendum verið tilkynnt að þeir yrðu að taka þátt annars fengju þeir ekki skráða mætingu. Hún kvað stefnanda hafa átt eftir að skrá sig. Það hafi vantað dverg í dvergakastið og minnti hana að áfangastjóri skólans hefði beðið stefnanda um að taka þátt af því að hún var ekki skráð í neitt. Hún hafi stungið upp á því af því að stefnandi sé lítil og létt. Áfangastjórinn hafi séð um að halda utan um leikana en nemendur hafi sjálfir séð um íþróttirnar. Stefnandi hafi látið verða af því að taka þátt. Þetta hefði verið ákveðið rétt áður en kastið átti að fara fram og hefði það ekki verið æft. Hún hefði bara stuttlega útskýrt fyrir stefnanda hvernig þetta færi allt fram.

H-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf, sem einnig var nemi í skólanum, bar fyrir dómi að hann hefði engan þátt tekið í skipulagningu leikanna. Honum hafi bara verið sagt að mæta og það hafi hann gert. Kvað hann þau hafa hermt eftir þeim sem kepptu á undan en þau hefðu ekkert æft það áður. Lýsti hann atvikum þannig að þeir hefðu lyft stefnanda upp í mittishæð en misst hana úr höndunum. Gat hann ekki gert sér grein fyrir hvað hafði gerst.

O-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf skólameistari bar fyrir dómi að hún hefði komið til starfa sem skólameistari við Verkmenntaskóla Austurlands eftir slys stefnanda. Hún kvað þær upplýsingar sem hún hefði gefið byggðar á upplýsingum samstarfsfólks. Í framburði hennar kom fram að það væri sama hvaða starfsemi færi fram í framhaldsskóla, lokaumsjón væri alltaf skólans ef starfsemin færi fram í nafni hans. Staðfesti hún að ef einhverjar íþróttagreinar teldust óæskilegar væri það á valdi kennara og skólans að stöðva þær. Bar O-kvk-nf að engin gögn hefðu verið til um slysið. O-kvk-nf, sem er menntaður íþróttakennari, bar að hún teldi að svona keppni gæti verið tvísýn. Stór liður í menntun íþróttakennara snúist um að taka enga áhættu og sjá til þess að engin áhætta fylgi því sem boðið sé upp á. Henni sjálfri hugnist ekki svona keppni.

Í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla. Í henni segir að lögreglumaður sem kom á vettvang hafi rætt við stefnanda og hún hafi lýst tildrögum slyssins með þeim hætti að hún og vinkona hennar hefðu verið að reyna dvergakast og hún hefði verið dvergurinn. Kastið hefði mislukkast þannig að vinkona hennar hefði misst jafnvægið með þeim afleiðingum að hún féll. Samkvæmt lögregluskýrslunni skýrði vitnið K-kvk-nf E-kvk-nf svo frá að hún og vinkona hennar hefðu verið að reyna dvergakast. K-kvk-nf hefði misst jafnvægið með þeim afleiðingum að stefnandi kom niður á dýnuna með höfuðið og lenti fram af dýnunni með olnbogann í gólfið.

Eins og rakið hefur verið kannast stefanandi ekki við að hafa rætt við lögreglu eftir slysið. Hún kvaðst heldur ekki kannast við að nefnd K-kvk-nf hefði verið nemandi í skólanum. Lýsing á atvikum í lögregluskýrslu er í engu samræmi við framburð stefnanda og framlagt myndband sem sýnir sjálfan atburðinn og var sýnt við aðalmeðferð málsins. Lögregluskýrslan er óundirrituð og hefur ekki verið staðfest fyrir dómi. Verður því ekki á henni byggt í málinu en stuðst verður við framburð stefnanda og vitnisins F-kvk-ef Ó-kvk-ef um aðdraganda slyssins enda er ekki öðru til að dreifa.

Fyrir liggur samkvæmt framburði stefnanda og F-kvk-ef Ó-kk-ef að stefandi varð við tilmælum starfsmanns skólans um að taka þátt í dvergakastinu. Þá hefur komið fram að nemendur hafi þurft að mæta og skrá sig í einhvern tiltekinn atburð á leikunum. Verður því litið svo á að þátttaka í leikunum hafi verið hluti af skólastarfinu.

Fyrir liggur, samkvæmt yfirlýsingu O-kvk-ef L-kvk-ef G-kvk-ef, dags. 13. ágúst 2010, að ólympíuleikar framhaldsskólanna voru samstarfsverkefni framhaldsskólanna á Austurlandi og að skipulagning dagskrár var í höndum stjórnenda skólanna og nemendafélaganna. Telja verður því að það hafi verið á ábyrgð skólastjórnenda að leyfa leikana og þá atburði sem þar fóru fram.

Á framlögðu myndskeiði af atburðinum kemur fram að tveir piltar taka undir fætur stefnanda, lyfta henni upp og ætla að kasta henni yfir þverslá. Þeir ná hins vegar ekki að kasta henni yfir slána heldur fellur hún niður á stöngina og niður á gólfið en lendir með höfuðið á dýnunni sem átti að kasta henni á.

Telja verður augljóst að slíkt atriði sé áhættusamt og þurfi mikillar samhæfingar við. Ekki liggur fyrir að um hefðbundna íþróttagrein sé að ræða sem nemendur höfðu fengið þjálfun í. Telja verður að skólastjórnendur hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi með því að leyfa slíkt atriði á leikunum. Einkum er það ámælisvert þegar litið er til þess að atriðið var framkvæmt án alls undirbúnings, leiðbeininga eða þjálfunar af hálfu skólans, eins og fram kemur í framburðum þeirra sem skýrslu gáfu fyrir dómi.

Samkvæmt framansögðu er fallist á að stefndi beri bótaábyrgð á því slysi sem stefnandi varð fyrir enda er óumdeilt að stefndi beri ábyrgð á gjörðum viðkomandi skólastjórnenda á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar. Þegar litið er til þess að leikarnir voru hluti af skólastarfinu og stefnandi tók ekki þátt í þessum viðburði að eigin frumkvæði er ekki fallist á að fella beri hluta bótaábyrgðar á hana.

Stefnandi byggir kröfur sínar á örorkumati A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í bæklunarlækningum. Niðurstaða hans er að heilsufar stefnanda hafi verið stöðugt eftir 20. febrúar 2009. Tímabil þjáningabóta telur hann vera einn mánuð, batnandi án þess að vera rúmliggjandi. Varanlegur miski er metinn 8 stig og varanleg örorka 8%.

Stefnandi krefst greiðslu þjáningabóta að fjárhæð 46.2000 krónur. Stefndi mótmælir þeirri fjárhæð sem of hárri.

Fyrir liggur samkvæmt yfirlýsingu O-kvk-ef L-kvk-ef G-kvk-ef, skólameistara Verkmenntaskóla Austurlands, að stefnandi var í leyfi eftir slysið frá 20. febrúar til 5. mars 2008 er hún mætti aftur í skólann eftir umrætt slys.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1993 skal ekki greiða þjáningabætur vegna tímabils þar sem tjónþoli er vinnufær nema sérstaklega standi á.

Telja verður að jafna megi námi við vinnu í skilningi ákvæðisins. Engin gögn hafa verið lögð fram af hálfu stefnanda er sýni fram á að undantekningarregla ákvæðisins eigi hér við. Ber því að fallast á kröfu stefnda og lækka þennan kröfulið í 21.560 krónur.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um bætur vegna námstafa sem byggist á 1. gr. skaðabótalaga, að fjárhæð 800.000 krónur. Samkvæmt 1. gr. skal sá sem bótaábyrgð ber á líkamstjóni greiða skaðabætur fyrir atvinnutjón, sjúkrakostnað og annað fjártjón sem af því hlýst og enn fremur þjáningabætur.

Stefnandi byggir á því að vegna slyssins hafi stefnandi ekki náð tilskildum árangri í námi sínu. Hún hefur ekki lagt fram nein gögn um fjártjón til stuðnings þessari kröfu sinni. Er krafan órökstudd og ber að sýkna stefnda af henni.

Stefndi andmælir ekki fjárhæð krafna vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku og verða þær teknar til greina.

Samkvæmt framansögðu ber stefnda að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 4.250.434 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af aðild málsins og því að stefnandi hefur gjafsókn í máli þessu verður málskostnaður felldur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns stefnanda, G-kk-ef Ó-kk-ef H-kk-ef hrl., 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, S-kvk-þgf M-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, 4.250.434 krónur með 4,5% ársvöxtum af 727.480 krónum frá 20. febrúar 2008 til 20. febrúar 2009, af 4.250.434 krónum frá þeim degi til 18. mars 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns stefnanda, G-kk-ef Ó-kk-ef H-kk-ef hrl., 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf J-kvk-nf