E-1170/2018

Mál þetta, sem þingfest var 28. nóvember 2018 og dómtekið 14. maísl., var höfðað með stefnu birtri 26. nóvember 2018.

Stefnandi er M-kk-nf K-kk-nf, kt. [...], Sólbrekku, 801 Selfossi.

Stefndu eru Deloitte ehf., kt. [...], Smáratorgi 3, 201 Kópavogi, og Vátryggingafélag Íslands hf., kt. [...], Ármúla 3, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða honum aðallega 19.738.622 krónur en til vara aðra lægri fjárhæð, í báðum tilvikum að viðbætt um vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. desember 2015 til 10. mars 2017 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi og til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar. Til vara krefjast stefndu verulegrar lækkunar á kröfu stefnanda.

Aðalmeðferð fór fram þann 14. maísl. og var málið dómtekið að málflutningi loknum.

Málsatvik.

Málavextir eru þeir að stefnandi leitaði til stefnda Deloitteum gerð skattframtals fyrir stefnanda vegna tekjuáranna 2007 og 2009. Samkvæmt frásögn stefnanda kom hann öllum bókhaldsgögnum sínumtil stefnda sem tilheyrðu framtali hans.

Í gögnum málsins liggur fyrir samkomulag Landsbanka Íslands, stefnanda, Smáeyjar ehf., Q44 ehf., Bergs- Hugins ehf. og Bergeyjar Eignarhaldsfélags ehf. Um tilgang samkomulagsins segir að hann sé gerður í kjölfar viðræðna aðila samningsins um skuldir Smáeyjar við LÍ og uppgjör skulda stefnanda við LÍ og NBI. Í 6. gr. samkomulagsins eru skuldir stefnanda við LÍ, miðað við 1. mars 2009, tilgreindar. Segir að skuldin sé samkvæmt eftirgreindum afleiðusamningum, sem allir hafi verið með gildistíma frá 16. september til 16. desember 2008. Þá er samkomulag vegna uppgjörs samningsaðila við LÍ og NBI tíundað.

Kaupsamningur um hlutafé í Bergi - Hugin ehf. og milli Smáeyjar ehf. og Landsbanka Íslands hf., gerður í júlí 2009, liggur fyrir í málinu.

Í tölvupósti milli starfsmanna stefnda Deloitte þann 27. apríl 2010 kemur fram að verið sé að vinna í skattframtali stefnanda. Í tölvupósti frá stefnanda daginn eftir kveðst stefnandi vilja hitta starfsmenn stefnda í vikunni á eftir til að átta sig á því hvort eitthvað vanti. Kvaðst hann endilega vilja hafa P-kk-þf, Þ-kk-þf og V-kk-þf á þeim fundi.

Þann 25. maí 2010 sendi V-kk-nf tölvupóst til stefnanda, þar sem segir: „Meðfylgjandi er skattframtalið þitt og áætlaður álagningarseðill. Veit ekki hvort þú vilt hitta okkur eitthvað áður en ég sendi þetta inn en það eina sem breyst hefur síðan við hittumst um daginn er eftirfarandi:

1. Skuldin við Landsbankann er komin inn en skuldir við íbúðarsjóð vegna Sólbrekku sem raunverulega eru inní tungu eru farnar út. Auðlegðarskattur er því ekki lengur til staðar.

2. Ég setti inn kröfu á ÍAV uppá 50 milljónir og lækkaði kröfu á Smáey sem því nemur á móti eins og um var rætt.

3. Gerði grein fyrir sölunni á Núpalind. Vantaði að vísu kaupverðið en skaut á 40 milljónir. Þetta er skattfrjáls söluhagnaður þar sem þú varst búinn að eiga þetta lengur en tvö ár og ert ekki yfir stærðarmörkum með íbúðareign þína þannig að kaupverð ið skiptir ekki öllu máli þannig. Heldurðu að þú eigir þessa kaupsamninga hjá þér í Skútuvoginum kannski? Núpalindin kemur inn á framtal árið 2005 en það er ekki gerð grein fyrir kaupunum þá.

4. Setti inn rétt kaupverð á bílinn sem mig vantaði. Fékk það um daginn hjá R-kk-þgf. Ég er ekkert að gera neina grein fyrir kaupum á öðrum tækjum sem eiga að vera inní Tungu.

5. Setti inn eignarhlutana í nýju Smáey, Háey og 44 ehf. en þeir voru ekki forskráðir.

6. Síðast og ekki síst þá taldi ég fram vaxtatekjurnar frá Berg- huginn sem námu 55,7 milljónum og þú lendir í umtalsverðum fjármagnstekjuskatti vegna þeirra eða alls á tæplega 6,9 milljónum en við getum lítið gert í því þar sem þetta er framtalsskylt eins og þú þekkir.

Annað sýnist mér að liggi klárt fyrir. Láttu mig vita ef þú vilt hitta okkur til nánari yfirferðar. Held svo sem að þetta sé bara svona. Hefði viljað koma þessu frá okkur helst í dag. Kveðja, V-kk-nf.“

Með þessum tölvupósti má sjá að skjal fylgdi með merkt „005 T- Calc-bráðabirgðaútreikningar 2010. pdf. Framtal framtal 2010“.

Þann 24. janúar 2011 sendi ríkisskattstjóri erindi til stefnanda og óskaði eftir gögnum og upplýsingum vegna viðskipta með hlutabréf í Bergi- Hugin ehf., um sölu á fasteign við Núpalind, skuld við Landsbanka Íslands sem tilgreindar voru á tekjuárinu 2009, viðskiptareikninga í bókhaldi félaga og kröfur á hendur Bergi- Hugin ehf.

Með bréfi frá stefnda Deloitte þann 11. mars 2011 var bréfi ríkisskattstjóra svarað og gerð grein fyrir öllum liðum í bréfi RSK.

Með bréfi þann 8. maí 2013 var stefnanda tilkynnt um að skattrannsókn væri hafin á skattskilum hans vegna tekjuáranna frá 2007 til og með 2009.

Leiðréttu skattframtali var skilað fyrir hönd stefnanda ásamt ósk um endurupptöku skattframtals 2008 með bréfi stefnda Deloitte, þann 29. maí 2013.

Þann 17. janúar 2014 gaf stefnandi skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins vegna ætlaðra brota gegn lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt og fólust meint brot í því að hafa vanrækt að telja fram skattskyldar tekjur af afleiðusamningum í skattframtali stefnanda vegna tekjuársins 2007 og að hafa ekki gert grein fyrir söluhagnaði af hlutabréfum á skattframtali vegna tekjuársins 2009.

Þ ann 28. mars 2014 gaf V-kk-nf G. V-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins og þann 7. apríl 2014 gaf P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins.

Niðurstöður rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins voru teknar saman í skýrslu, dagsettri 16. júní 2014. Skýrslan var send stefnanda með bréfi sama dag.

Með bréfi þann 20. ágúst 2014 lagði stefnandi fram athugasemdir sínar við skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins, frá 16. júní 2014, um ætluð skattalagabrot stefnanda.

Lok rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins var kynnt stefnanda með bréfi, dags. 17. desember 2014, og skýrsla um rannsóknina.

Þann 30. desember 2014 ritaði stefnandi stefnda Deloitte bréf þar sem tilkynnt var um boðaðar aðgerðir skattyfirvalda vegna ágalla á framtölum árin 2007, 2008 og 2009. Í bréfinu kemur fram að stefnandi taldi stefnda Deloitte bera ábyrgð á röngum framtölum fyrir tekjuárin 2007 og 2009. Áskildi stefnandi sér rétt til skaðabóta úr hendi stefnda Deloitte í tengslum við gerð umræddra skattframtala.

Stefnandi setti fram athugasemdir sínar við skýrslu skattrannsóknarstjóra með bréfi dags. 14. janúar 2015.

Frekari bréfaskipti áttu sér stað í framhaldinu á milli stefnanda og skattrannsóknarstjóra en ríkisskattstjóri boðaði breytingar á opinberum gjöldum gjaldárin 2008 og 2010, í samræmi við fyrrnefnda skýrslu skattrannsóknarstjóra, með bréfi dags. 2. júlí 2015.

Úrskurður ríkisskattstjóra var kveðinn upp 12. nóvember 2015. Var niðurstaðan sú fyrir gjaldárið 2008 að stofn til fjármagnstekjuskatts, sem var 81.619.896 krónur, hækkaði um 370.529.722 krónur og var því samtals 452.149.618 krónur. Álag var núll og hækkaði um 91.330.201 krónu. Stofn til álagningar fjármagnstekjuskatts með álagi varð 543.479.819 krónur. Staðgreiðsla af vöxtum í bönkum var núll en hækkaði um 520.887 krónur. Fjármagnstekjuskattur var 8.161.989 krónur og hækkar um 46.185.992 krónurog varð samtals 54.347.981 króna.

Vegna gjaldársins 2010 var stofn til fjármagnstekjuskatts 65.422.527 krónurog hækkaði um 424.224.169 krónur og var samtals 489.646.695 krónur. Álag var núll og hækkaði um 106.056.042 krónur og varð 106.056.042 krónur. Stofn til álagningar fjármagnstekjuskatts með álagi varð 595.702.737 krónur. Fjármagnstekjuskattur var 8.126.059 krónur, hækkaði um 74.239.229 krónur og var samtals 82.365.288 krónur.

Stefnandi kærði úrskurðinn til yfirskattanefndar með kæru dagsettri 11. febrúar 2016. Þar kemur m. a. fram að stefnandi geri ekki athugasemdir við endurákvörðun opinberra gjalda gjaldárið 2008 vegna tekjuársins 2007.

Úrskurður yfirskattanefndar lá fyrir í máli nefndarinnar nr. 272/2016 þann 21. desember 2016. Var fallist á hluta af kröfum stefnanda fyrir yfirskattanefnd sem lækkaði álag á vantaldar fjármagnstekjur um 21.741.488 krónur.

Fyrir liggur bréf, dagsett 13. janúar 2015, undirritað fyrir hönd stefnda Deloitte af lögmanni þeirra þar sem segir: „Deloitte ehf. staðfestir hér með að félagið hafði vitneskju um samning og efni uppgjörssamnings MK við Landsbankann (LB) árið 2009 vegna afleiðusamninga við LB vegna skattframtalsgerðar fyrir það tekjuár“.

Stefnandi setti fram kröfu um greiðslu skaðabóta á hendur stefndu með bréfi þann 10. febrúar 2017. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. svaraði kröfubréfi stefnanda með bréfi þann 21. apríl 2017 og hafnaði bótakröfu stefnanda.

Stefnandi höfðaði skaðabótamál þann 5. maí 2017 vegna framangreindrar kröfu sinnar auk kostnaðar sem stefnandi taldi sig hafa orðið fyrir. Málinu var vísað frá þann 24. janúar 2018 með úrskurði í máli nr. E- 533/2017. Málinu var svo stefnt inn að nýju með stefnu birtri 26. nóvember 2018.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að þeir starfsmenn stefnda Deloitte sem komu að gerð skattframtals fyrir hann á árunum 2008 og 2010 hafi gerst sekir um saknæma vanrækslu og ekki staðið undir þeim kröfum sem gera hafi mátt til þeirra sem sérfræðinga í gerð skattframtala. Stefndi Deloitte selji þjónustu sína á þeim grunni að félagið hafi á að skipa sérfræðingum í skattareglum sem kaupendur þjónustunnar megi reiða sig á. Stefnandi hafi því mátt treysta á að sérfræðingar stefnda öfluðu sér allra þeirra gagna sem þeir teldu nauðsynleg til að tryggja að skattframtal hans væri efnislega rétt.

Stefnandi hafi haft mikil fjárhagsleg umsvif á árunum 2007- 2009 og nýtt sér þjónustu stefnda Deloitte við reikningsskil fjölda félaga sem þá voru í hans eigu, meðal annars BH, Smáey ehf., Bílaleiga Flugleiða ehf., M. Kristinsson ehf., Bergey eignarhaldsfélag ehf., Bergey Fasteignafélag ehf., Pizza Pizza ehf. og Sólning ehf. Stefndi hafi því haft mjög greiðan aðgang að öllum upplýsingum um fjárhag stefnanda og fjárhagsleg samskipti hans við félögin.

Stefnandi hafi treyst á sérfræðivinnu starfsmanna stefnda við gerð og endurskoðun ársreikninga félaga sem hann hafi stýrt og hafi því í hæsta máta verið eðlilegt að hann vænti þess að starfsmenn stefnda sinntu gerð skattframtals fyrir hann persónulega af sömu kostgæfni og viðhöfð var við gerð ársreikninga og skattframtala fyrir félögin; niðurstöður væru sannprófaðar, upplýsingar tilgreindar eftir því sem reglur áskilji og kallað eftir frekari gögnum og staðfestingum ef prófanir gæfu tilefni til.

Stefnandi hafi verið í beinu sambandi við Þ-kk-þf G-kk-þf sem á umræddu tímabili hafi verið framkvæmdastjóri Deloitte og hafi hann haldið utan um alla þjónustu við stefnanda og fyrirtæki á hans vegum. Stefnandi hafi treyst honum til að velja sér þá samstarfsmenn til að annast einstök verkefni sem honum þótti hæfa hverju sinni.

Stefnandi byggir á því að starfsmenn stefnda, þeir Þ-kk-nf G-kk-nf, P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf G. V-kk-nf, hafi brugðist starfsskyldum sínum við framkvæmd sérfræðiþjónustu í þágu stefnanda og hvorki viðhaft þá árvekni við gerð skattframtala fyrir hann sem ætlast hafi mátt til af þeim né fylgt viðurkenndum verkferlum við þá vinnu. Þessar alvarlegu yfirsjónir hafi leitt til þess að ekki hafi verið getið um viðskipti og fjármagnstekjur sem af þeim hafi leitt, eins og skylt var, og leiddi það til þess að stefnandi mátti sæta sérstakri hækkun fjármagnstekjuskatts af umræddum viðskiptum vegna viðurlaga sem hann var beittur fyrir það að gera ekki grein fyrir umræddum tekjum.

Stefnandi leggur ríka áherslu á að sérfræðingar sem selja þjónustu sína gegn háu gjaldi, eins og á við í tilviki stefnda Deloitte, verði að sæta ströngu sakarmati þegar svo stendur á að viðskiptamaður þeirra hafi orðið fyrir stórfelldum fjárútlátum vegna mistaka þeirra eða ófullnægjandi aðgæslu við framkvæmd verks sem þeir hafa tekið að sér.

Tjón stefnanda sé fólgið í fjármagnstekjuskatti á 25% álag sem lagt var á vantaldar fjármagnstekjur tekjuárin 2007 og 2009, samtals að fjárhæð 19.738.624 krónur, sem raungerðist við greiðslu hans á kröfu samkvæmt úrskurði ríkisskattstjóra sem hann innti af hendi hinn 4. desember 2015. Stefnandi telji að þetta tjón sé bein afleiðing af saknæmum yfirsjónum starfsmanna Deloitte við gerð skattframtala stefnanda árin 2008 og 2010, sem hafi leitt til þess að ekki var á framtölunum gerð grein fyrir umræddum fjármagnstekjum. Orsakasamband milli mistaka og tjóns verði ekki skýrara og tjónið var sannanlega sennileg afleiðing mistakanna, þar sem stefnda Deloitte hlaut að vera um það kunnugt að skattyfirvöld nýta jafnan lagaheimild til að beita álagi á vanframtalinn skattstofn við aðstæður eins og hér háttaði til.

Eins og komi fram í skýrslu P-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hjá skattrannsóknarstjóra 7. apríl 2014 og staðfest séí bréfi VÍS 21. apríl 2017, annaðist hann gerð skattframtals stefnanda árið 2008. Endurskoðunarfélagið Pricewaterhouse Coopers ehf. („Pw C“) hafi, að beiðni stefnanda, gert athugun á framtölum hans árin 2008- 2010. Sú athugun hafi leit tí ljós að framtal ársins 2008 séí fjölmörgum atriðum frábrugðið því sem hafi bæði verið árið á undan og árið á eftir. Þannig sé stefnandi hvorki talinn hafa notið vaxtatekna árið 2007 né átt bankainnstæður í lok þess árs. Í framtali vegna tekjuársins 2006 hafi hins vegar verið tilteknar bankainnstæður í árslok að fjárhæð tuttugu og fimm milljónir og vaxtatekjur tæplega fjórar milljónir og sexhundruð þúsund krónur. Þá hafi komiðfram í því framtali að stefnandi hafi haft 107.698.277 krónurí vaxtatekjur á árinu 2006 samkvæmt yfirliti, sem nákvæmlega tiltók að um væri að ræða tekjur af framvirkum samningum í Landsbankanum, og hafi söluverð verið 145.230.923 krón ur, stofnverð 37.532.546 krónurog vaxtatekjur af þessum viðskiptum samkvæmt því 107.698.377 krónur. Það sé því rangt sem fram komi í skýrslu P-kk-ef hjá skattrannsóknarstjóra að hann hafi engin gögn haft sem gáfu honum til kynna að stefnandi hafi átt í afleiðuviðskiptum hjá Landsbankanum á árinu 2006. Stefnandi byggir enda á því að hann hafi afhent stefnda öll tiltæk gögn og jafnan verið reiðubúinn að afla þess sem óskað var eftir af hálfu stefnda.

Stefnandi hafi fengið dómkvaddan matsmann til að meta hvort ætla megi að vinna stefnda að framtalinu hafi verið vönduð og hvaða prófanir sé eðlilegt að gera til að staðreyna að upplýsingar í framtali séu réttar. Í matsgerð S-kk-ef J-kk-ef, löggilts endurskoðanda, séstaðfest að samkvæmt framtalinu og samanburði þess við framtal fyrra árs hafi mátt ætla að þeir fjármunir sem stefnandi hafði sér til framfærslu, „lífeyrir“ hans, hafi verið neikvæði rum rúmar sextíu milljónir króna. Matsmaðurinn staðfesti einnig að hefði stefndi framkvæmt slíkan útreikning, þá hefði það „klárlega átt að gefa viðkomandi tilefni til að ætla að upplýsingar vantaði í framtalið.“Þá hefði hann einnig orðið var við þann „augljósa annmarka á framtalinu að engar bankainnistæður í innlendum bönkum voru þar taldar fram en þær námu tæpum 25 millj. kr. árið á undan.“ Þar sem skýrslum stefnanda og P-kk-ef G-kk-ef beri ekki saman um það hvaða gögn P-kk-nf G-kk-nf hafi haft við vinnslu framtalsins treysti matsmaður sér ekki til að kveða upp úr um fagmennsku við vinnslu þess, en segir í svari við þriðju matsspurningu að „augljósir annmarkar“hafi verið á framtalinu. Þá segir: „Draga má því þá ályktun að takmörkuð yfirferð hafi farið fram af hálfu matsþola Deloitte ehf. sem ekki eru merki um vönduð vinnubrögð.“

Matsmaður hafi svarað fjórðu matsspurningu, um það hvort kaupendur framtalsþjónustu endurskoðenda megi vænta þess að þeir beiti sérþekkingu sinni til að kanna hvort upplýsingar í framtali séu fullnægjandi efnislega, játandi og segir að það sé „jafnan hluti af vinnubrögðum endurskoðenda að leita eftir vísbendingum um hvort framtalið sé haldið annmörkum.“ Í svari við fimmtu matsspurningu lætur matsmaður í ljós álit hvað varðar framtalið fyrir árið 2008; „verður að gera þá lágmarkskröfu að bera framtalið saman við framtal síðasta árs áður en því er skilað þótt eiginlegur lífeyrisreikningur fari kannski ekki fram, bæði vegna umfangs viðskipta framteljanda og þar sem endurskoðunarfyrirtækið setti upp framtalið í fyrsta skipti umrætt ár.“

Stefnandi telur meginniðurstöðu matsins vera þá að P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hafi brugðist þeim skyldum sínum að bera framtalið saman við framtal fyrra árs og jafnframt leita eftir vísbendingum um hvort framtalið væri haldið annmörkum. Hefði P-kk-nf G-kk-nf viðhaft þessi sjálfsögðu vinnubrögð endurskoðanda, sem stefnandi telur sannað að hann hafi mátt vænta, hefði blasað við að eitthvað mikið vantaði í framtalið, sem gefið hefði P-kk-þgf G-kk-þgf tilefni til nánari skoðunar þeirra gagna sem hann hafði við framtalsgerðina og eftir atvikum til að kalla eftir frekari gögnum. Einföld athugun endurskoðandans hefði þannig óhjákvæmilega leitt til þess að upplýsingum um allar fjármagnstekjur stefnanda hefði ekkiverið komið á framfæri og hefði þá aldrei komið til beitingar álags á stofn fjármagnstekjuskatts og skattálagningar á það álag. Tjón stefnanda sem af því leiddi sé bein afleiðing af saknæmri vanrækslu starfsmanns stefnanda sem hér hefur verið lýst og hann ber ábyrgð á.

Stefnandi vísar til matsgerðarinnar, sem liggur fyrir í málinu, og athugunar P-x-x C, því til staðfestingar að það framtal sem P-kk-nf hafi unnið fyrir stefnanda hafi veriðhaldið margvíslegum öðrum ágöllum sem vitna um sérdeilis óvönduð vinnubrögð við framtalsgerðina.

Stefnandi byggir á því að hann hafi talið sig mega treysta því að stefndi sinnti starfi sínu af þeirri kostgæfni að honum væri óþarft að staðreyna sjálfur hvort öllu væri rétt til skila haldið eða bera saman miðað við framtal síðasta árs. Hann hafi talið sig kaupa þá þjónustu af stefnda. Samþykki hans við því að framtalinu væri skilað hafi byggst á þeirri sannfæringu að starfsmenn stefnda hafi farið yfir öll tiltæk gögn, sannprófað niðurstöður og þann veg gengið úr skugga um að upplýsingar í framtalinu væru efnislega réttar. Afstaða stefnanda til þess hvernig vinna ætti skattframtöl hans kemur vel fram í orðsendingu hans til starfsmanna stefnda, þeirra Þ-kk-ef G-kk-ef, V-kk-ef G. V-kk-ef og P-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, þann 28. apríl 2010 þar sem hann óskaði eftir fundi með þeim öllum „til að átta sig á hvort eithvað (svo) vanti“. Vitni það um áherslu stefnanda gagnvart starfsmönnum stefnda á að framtal hans væri efnislega rétt.

Stefnanda sé ljóst, m. a. með hliðsjón af Hrd. 74/2012, að ráðning sérfræðings til að annast framtalsgerð leysir framteljanda ekki undan ábyrgð gagnvart skattyfirvöldum á því að eignir hans og tekjur séu réttilega fram taldar. Stefnandi hafnar hins vegar þeirri málsástæðu stefnda VÍS, að sú regla leysi þann sem býður fram og selur sérfræðiþjónustu við framtalsgerð undan ábyrgð af tjóni sem verulegir ágallar á verki hans kunna að valda framteljanda, sem treysti á að fylgt hafi verið viðurkenndu verklagi og árvekni við framtalsgerðina. Stefnandi samþykkti skil á framtali sínu í því trausti að stefndi hefði fylgt viðurkenndu verklagi við gerð þess, unnið það af kunnáttu og ábyrgð, og hann mætti því treysta því að það væri efnislega rétt. Samþykki hans við skilum á framtalinu leysir stefnda því fráleitt undan ábyrgð á því að hafa kastað höndunum til verksins og ekki sannprófað að upplýsingar í framtalinu gengju talnalega upp miðað við það sem framtal fyrra árs greindi né undan ábyrgð af tjóni sem leiðir af stórfelldum ágöllum þeirrar þjónustu sem í té var látin.

Stefnandi byggir á því að stórfelld mistök hafi verið gerð við skil framtals hans fyrir árið 2010. Þ-kk-nf G-kk-nf hafi ásamt fleirum verið stefnanda til ráðuneytis um samningagerð hans við Landsbanka Íslands hf. um uppgjör krafna bankans á hendur honum sjálfum og félögum í hans eigu, sem gert var 8. apríl 2009. Hafi þar meðal annars verið samið um þá sölu hluta í BH, sem V-kk-þgf G. V-kk-þgf láðist að gera grein fyrir á framtalinu 2010. Formlega hafi verið gengið frá sölusamningi um téða hluti þann 1. júlí 2009.

Stefnandi byggir á því að Þ-kk-nf G-kk-nf hafi verið ábyrgur fyrir vinnu stefnda Deloitte við gerð skattframtals síns. Stefnanda hafi mátt einu gilda hverja Þ-kk-nf fékk sér til aðstoðar. Hafi honum láðst að láta aðstoðarmann sinn, V-kk-þf G. V-kk-þf, hafa nauðsynleg gögn sem hann sjálfur hélt á og vörðuðu fjármál stefnanda og þar með framtalsskil, þá sé það á hans ábyrgð og stefnda en ekki stefnanda. Framangreind aðstaða séstaðfest í skýrslu V-kk-ef hjá skattrannsóknarstjóra, sem segist þar hafa unnið að málefnum stefnanda undir handleiðslu Þ-kk-ef og þá meðal annarsað gerð umrædds framtals. Óumdeilt séað Þ-kk-nf hafði í sínum fórum öll gögn sem vörðuðu þá sölu hlutabréfa í BH sem ekki hafi verið gerð grein fyrir í framtali. Sé raunar enginn ágreiningur um að stefnda hafi verið kunnugt um téða sölu eins og staðfest séí bréfi hans. Þá séstaðfest í fyrrnefndri skýrslu V-kk-ef að Þ-kk-nf hafi komið að yfirferð á framtalinu fyrir skil þess og að báðir sátu þeir fund með stefnanda 6. maí 2010 þar sem hann hafði áður sérstaklega beðið um að gaumgæft yrði hvort nokkuð vantaði við framtal svinnuna, eins og komi fram í orðsendingu frá 28. apríl.

Fullyrðing um leynd yfir þeim samningum umfram það sem eigi við um aðra viðskiptasamninga eigi sér enga stoð. Blasi enda við að þegar framtalið var unnið í maí 2010 hafði fulltrúi Landsbankans, Æ-kk-nf P-kk-nf F-kk-nf, tekið sæti í stjórn BH frá 15. janúar 2010.

Þá hafi 45% eignarhlutur Landsbankans í BH eðlilega verið skráður í upplýsingum með ársreikningi við afgreiðslu hans 23. apríl 2010.

Þegar fyrirspurn ríkisskattstjóra hafi borist og ljóst varð að gera hefði átt grein fyrir sölu hlutanna hafi viðbrögð stefnda verið þau að engu hefði breytt þótt grein hefði verið gerð fyrir viðskiptunum, þar sem stefnanda hafi verið rétt að færa tap hans af framvirkum samningum um kaup hluta í Landsbanka Íslands hf. og Kaupþingi banka hf. á móti söluhagnaði hans af hlutum í BH, enda var tapið stórum meira en hagnaðurinn. Stefnandi hafi gert málsástæður stefnda Deloitte í þessu efni að sínum gagnvart skattyfirvöldum og freistað þess að fá afstöðu stefnda viðurkennda í viðamikilli málsvörn gagnvart skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra og yfirskattanefnd, en án árangurs eins og úrskurður yfirskattanefndar þann 21. desember 2016 vitni um. Hafi þar verið staðfest sú niðurstaða ríkisskattstjóra að stefnanda hafi borið að telja fram söluhagnað að fjárhæð 424.224.168 krónur af hlutum hans í BH til Landsbanka Íslands hf. sem um hafi verið samið 8. apríl 2009 og hafnað ósk um niðurfellingu álags. V-kk-nf G. V-kk-nf segi í skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra að honum hafi ekki verið um það kunnugt, hvort frá upphafi hafi verið litið svo á að jafna mætti tapi af afleiðusamningunum móti hagnaði af hlutabréfunum. Hann hafi ekki verið upplýstur um það né um sölu hlutanna. Það sé því ekki alveg ljóst hvort stefndi hafi frá öndverðu metið það svo, að óþarft væri að gera sérstaklega grein fyrir samningi stefnanda við Landsbankann sem varðaði umrædd viðskipti eða hvort það var hrein yfirsjón. Stefnandi hafi aldrei verið spurður álits á því hvernig gera ætti grein fyrir þessum viðskiptum. Þótt hann sé reyndur í viðskiptum hafði hann engar forsendur til að taka fram fyrir hendurnar á sérfræðingum stefnda og kalla eftir því að sérstök grein væri gerð fyrir viðskipum, sem stefndi Deloitte taldi ekki hafa skattalega þýðingu. Það mat hafi reynst rangt. Þá hafnar stefnandi þeirri málsástæðu, sem stefndi VÍS færir fram, að honum hafi borið að yfirfara framtalið og færa það inn sem sérfræðingar stefnda höfðu ekki séð ástæðu til að skrá. Stefnandi telur að sérfræðiþekking starfsmanna stefnda Deloitte hefði átt að vera þeim leiðsögn í því að nauðsynlegt væri að gera í framtali grein fyrir þessum viðskiptum og þeirri túlkun á heimild til jöfnunar hagnaðar á móti tapi sem þeir töldu vera til staðar. Aðeins þannig hefði verið unnt að fyrirbyggja áhættu af því að þessi túlkun og framtal í samræmi við hana yrði skoðuð sem skipulagt skattundanskot, sem felldi á stefnanda viðurlög í formi 25% álags. Fráleitt sé að virða stefnanda það sem stórfellt gáleysi að hann hafi ekki sjálfur unnið framtalið heldur treyst sérfræðingum stefnda til þess, eins og stefndi VÍS virðist byggja á.

Stefnandi telur að Þ-kk-nf G-kk-nf hafi sýnt af sér vítavert gáleysi með því að gera ekki grein fyrir sölu stefnanda á hlutum í BH, söluhagnaði af þeim viðskiptum og því mati að færa mætti tap af framvirkum samningum á móti söluhagnaðinum. Þar sem túlkun stefnda Deloitte reyndist ekki hafa verið í samræmi við þáverandi framkvæmd skattyfirvalda var þeim mun mikilvægara að a. m. k. vekja athygli á því að hann færði umrædd viðskipi með fyrrgreindum hætti í framtalið svo að stefnandi fengi sjálfur tekið afstöðu til þess hvort gera þyrfti nánari grein fyrir þessum viðskiptum. Gildir það ekki hvað síst vegna þess að í skattframkvæmd á umræddum tíma var farið með hagnað og tap af framvirkum samningum sem vaxtatekjur og vaxtagjöld. Af því leiddi að einstaklingum eins og stefnanda var ekki talið heimilt að jafna saman hagnaði og tapi af slíkum gerningum, hvað þá netta tap af þeim á móti hagnaði af sölu hlutabréfa. Stefndi gerði hvorugt heldur lét hjá líða að upplýsa um framantalda nettun á hagnaði og tapi. Beiting 25% álags skv. heimild 2. mgr. 108. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003 var því bein afleiðing þeirrar ákvörðunar stefnda að gera ekki grein fyrir téðum viðskiptum, þannig að skattyfirvöld ættu þess kost að endurskoða framtalið án sérstakrar gagnaöflunar. Einu gildi þótt ætlað yrði að þau mistök starfsmanna stefnda að greina ekki frá margnefndum viðskiptum hafi stafað af gáleysi en ekki ásetningi.

Stefnandi vísar til sömu málsástæðna og hann hefur sett fram varðandi stórfelld mistök við gerð skattframtals hans árið 2008 og áréttar að hann hafi talið sig mega treysta mati sérfræðinga stefnda á því hvaða upplýsingar þyrfti að setja fram í skattframtalinu. Stefndi hafi gerst sekur um stórfellt gáleysi í því að gera ekki grein fyrir því að stefnandi hafði notið söluhagnaðar af hlutabréfunum sem færður væri á móti tapi af framvirkum samningum með hlutabréf, þetta gáleysi hafi valdið honum verulegu tjóni í formi skattgreiðslu af 25% álagi á 424 milljónakróna skattstofn.

Stefnandi miðar kröfur sínar við að fá bætt það tjón sem leiddi af álagningu 25% álags á vantaldar fjármagnstekjur hans árið 2007, 91.330.200 krónur, og sem birtist í álagningu og innheimtu 10% fjármagnstekjuskatts af þeirri fjárhæð, 9.133.020 krónur. Ennfremur að fá bætt það tjón sem leiddi af beitingu 25% álags á söluhagnað hlutabréfa árið 2009, 106.056.400 krónur, og birtist í álagningu og innheimtu fjármagnstekjuskatts af þeirri fjárhæð, 10.605.604 krónur. Samtals sé skaðabótakrafa vegna skattviðurlaga sem féllu á stefnanda vegna mistaka starfsmanna stefnda 19.738.624 krónur. Samkvæmt 6. mgr. 112. gr. laga nr. 90/2003 gjaldféll skattkrafa um framantalda fjárhæð hinn 22. nóvember 2015, 10 dögum eftir dagsetningu úrskurðar ríkisskattstjóra. Stefndi greiddi álagðan fjármagnstekjuskatt ásamt áföllnum vöxtum hinn 4. desember 2016.

Stefnandi krefur um vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. desember 2015 til 10. mars 2017 en þá var mánuður liðinn frá því að hann hafði krafið stefndu um greiðslu. Frá þeim degi og til greiðsludags krefst hann dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga um vexti og verðtryggingu.

Stefndi beinir kröfum sínum að Deloitte á grundvelli húsbóndaábyrgðar félagsins á tjóni af skaðaverkum starfsmanna sinna. Kröfunni er jafnhliða beint að VÍS um greiðslu úr starfsábyrgðartryggingu sem félagið hafði með höndum gagnvart starfsemi Deloitte á árunum 2008 og 2010. Félagið hefur staðfest trygginguna en hafnað bótaskyldu og er því óhjákvæmilegt að beina málssókn þessari jafnframt að því.

Stefnandi byggir á því að krafa hans um skaðabætur hafi fyrst raungerst þegar ríkisskattstjóri felldi úrskurð um hækkaðan fjármagnstekjuskatt og beitingu álags þann 12. nóvember 2015. Allt fram til þess tíma hafi verið óljóst hvort stefnanda yrði gert að sæta álagi á stofn fjármagnstekna og fjármagnstekjuskatti á það. Raunar megi færa að því rök að þessi staða hafi ekki endanlega orðið ljós fyrr en í kjölfar úrskurða r yfirskattanefndar 21. desember 2016. Stefnandi hafi átt þess því í fyrsta lagi kost að krefja stefnda um bætur vegna tjóns af völdum mistaka við framtalsgerð þegar fyrir lá hvert tjón hans af þeim sökum yrði. Það gat aldrei orðið fyrr en 12. nóvember 2015 því að eins og réttilega sé bent á í bréfi VÍS hafi verið raunhæfur möguleiki á því að skattyfirvöld féllu frá beitingu álags. Stefnandi hafði í bréf i, dags. 10. febrúar 2017, skorað á stefndu að lýsa afstöðu til þess hvort skjóta ætti úrskurði yfirskattanefndar til dómstóla og þá bera kostnað af þeim málarekstri. Í áðurgreindu bréfi VÍS frá 21. apríl 2017 hafi ekki verið orðið við þessari áskorun. Varð þá endanlega ljóst að úrskurður yfirskattanefndar fæli í sér lyktir máls hvað varðar álagningu margnefnds álags. Fyrr varð ekki endanlega ljóst hvert tjón stefnanda myndi verða.

Framangreind sjónarmið eigi því fremur við um bótakröfu vegna mistaka við framtalsgerð 2010 að þar hélt stefnandi fram sjónarmiðum stefnda um réttmæti þess að færa tjón af afleiðusamningum móti hagnaði af sölu hlutafjár allt fram til þess að yfirskattanefnd tók málið til úrskurðar. Hefði verið fallist á þau sjónarmið hefði enginn grundvöllur verið fyrir beitingu álags og því ekkert tjón. Þar sem skaðabótakrafa fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið skv. 1. mgr. 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007 telur stefnandi ljóst að krafa hans sé í fullu gildi og ófyrnd.

Stefnandi byggir kröfu sína á sakarreglunni og reglu íslensks réttar um sérfræðiábyrgð sem og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Kröfur um vexti, þar með talda dráttarvexti og vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III.- V. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa sóknaraðila um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en sóknaraðili er ekki virðisaukaskatts skyldur aðili. Varðandi varnarþing vísar stefndi til 1. mgr. 34. gr. einkamálalaga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefndu krefjast í fyrsta lagi sýknu á grundvelli þess að krafa stefnanda sé fyrnd skv. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Þar komi fram að krafa um skaðabætur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð bar á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Með fyrirspurnarbréfi, dags. 24. janúar 2011, hafir íkisskattstjóri hafið skoðun á skattskilum stefnanda. Með bréfi, dags. 11. mars 2011, hafi stefndi D-kvk-nf fyrir hönd stefnanda. Líkt og komifram í kafla 1.3.5 í því bréfi hafi verið áhöld um það hvort frádráttur vegna taps af afleiðusamningum væri heimill eða ekki. Í bréfi stefnda Deloitte hafi verið rökstutt að það væri heimilt með vísan til laga nr. 38/2008 og þess að bæði viðskipti með hlutabréfin og uppgjör vegna afleiðuviðskiptanna hafi verið gerð upp með samkomulagi stefnanda og Landsbanka Íslands. Á þessum tímapunkti hafi þó legið fyrir að gjalddagi afleiðusamninga stefnanda við Landsbanka Íslands væri á árinu 2008 og því ekki heimilt að færa tap af verðbréfaviðskiptum stefnanda á móti söluhagnaði af hlutabréfum í Bergi-

Hugin ehf. sem hafi fallið til á árinu 2009. Hafi stefnandi því á þessum tímapunkti fengið allar nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem hann taldi bera ábyrgð á því. Að minnsta kosti verði að gera þá kröfu til stefnanda að hann aflaði sér slíkra upplýsinga. Með vísan til þess telja stefndu að krafa vegna álags er tengist skattframtali tekjuársins 2009 hafi verið fyrnd er mál þetta var höfðað með birtingu stefnu þann 26. nóvember 2018.

Það liggi jafnframt fyrir að stefnandi hafi verið kallaður til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra þann 17. janúar 2014 þar sem stefnanda var kynnt að hann hefði stöðu sakbornings vegna skattframtalsins fyrir tekjuárið 2009. Naut hann aðstoðar lögmanns við skýrslutökuna. Aðspurður um sölu á hlut í Bergi- Hugin ehf. í árslok 2009 og að þeirrar sölu væri ekki getið í skattframtali stefnanda fyrir það ár kvað stefnandi „þetta vera alfarið „feill“ Deloitte þarna“. Stefnanda hafi þannig verið fullkunnugt um tjón sitt og komi skýrt fram að hann taldi strax stefnda Deloitte bera alla ábyrgð á því. Stefnanda hafi þannig jafnframt verið kunnugt um þann sem ábyrgð bar á ætlaða tjóninu. Þetta hafi allt legið fyrir þann 17. janúar 2014 og þar með ljóst að skilyrði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 hafi verið uppfyllt miðað við stöðu málsins þann dag og krafa stefnanda þar með fyrnd.

Ekki nóg með það að stefnandi hafi verið boðaður til skýrslutöku talsvert fyrir fjögurra ára viðmiðið fyrir málshöfðun, og það hafi komið fram þar að stefnandi taldi stefnda Deloitte bera ábyrgð á öllu tjóni stefnanda, þá lágu niðurstöður rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins fyrir í skýrslu sem send var stefnanda þann 16. júní 2014. Þar virðist hafa komið fram það mat skattrannsóknarstjóra ríkisins að stefnandi hefði bakað sér refsiábyrgð vegna brota sem upplýst hafi verið við rannsókn skattrannsóknarstjóra og vörðuðu skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2008 og 2010, vegna tekjuáranna 2007 og 2009, með því að van-framtelja tekjur vegna jákvæðs mismunar af framvirkum samningum og vegna viðskipta með hlutabréf. Enda eigi skýrsla þessi að vera samhljóða skýrslu skattrannsóknarstjóra, frá 17. desember 2014, að undanskildum viðbótartexta í kafla 2.6 um lok rannsóknar í síðarnefndu skýrslunni, sbr. það sem fram komi í bréfi skattrannsóknarstjóra frá 17. desember 2014. Það sem stefndu benda einkum á að fram komi í þessari skýrslu og skipti máli varðandi fyrningu sé eftirfarandi:

Lagt sé til grundvallar að skattaðili hafiekki gert athugasemdir um að gögn hefði vantað og skattaðili hafi samþykkt að senda skattframtalið inn eins og það lá fyrir. Athygli stefnanda hafi verið vakin á heimild skattyfirvalda til að bæta 25% álagi á meinta vantalda skattstofna.

Tekið hafi verið mið af því að stefnandi hefði talið stefnda Deloitte bera ábyrgð á því að ekki hefði verið gerð grein fyrir tekjum af tilteknum framvirkum samningum á skattframtali stefnanda gjaldárið 2008, vegna tekjuársins 2007. Stefnandi hafi verið talinn hafa vanrækt að gera grein fyrir skattskyldum tekjum vegna jákvæðs mismunar af framvirkum samningum að fjárhæð 365.320.803 krónurá skattframtali gjaldárið 2008, vegna tekjuársins 2007.

Stefnandi var talinn hafa vanrækt að gera grein fyrir skattskyldum tekjum vegna viðskipta með hlutabréf að fjárhæð 424.224.168 krónur á skattframtali gjaldárið 2010, vegna tekjuársins 2009.

Þann 16. júní 2014 hafi stefnanda þar með verið kunnugt um niðurstöðu rannsóknar skattyfirvalda. Auk þess sem hann hafi verið vel meðvitaður um að við endurálagningu tíðki st jafnan að beita 25% álagi á ætlaða vantalda skattstofna. Þar að auki komi fram á bls. 7 í bréfi stefnanda, dags. 20. ágúst 2014, sem var svarbréf við skýrslu skattrannsóknarstjóra, að það hafi verið mat stefnanda að stefndi Deloitte hafi haft allar nauðsynlegar upplýsingar vegna tekjuársins 2009 og það hafi verið „í raun óskiljanlegt að láðst hafi að gera grein fyrir sölunni“.

Það hafi því legið fyrir að stefnandi taldi skráninguna alla tíð vera á ábyrgð stefnda Deloitte.

Telja stefndu að auki að öll atvik málsins heildstætt fram til 26. nóvember 2014 hafi gert það að verkum að skilyrði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 hafi verið uppfyllt.

Stefndu telja að það sama eigi við vegna kröfu sem byggð sé á meintum mistökum við gerð skattframtals 2008 vegna tekjuársins 2007. Stefnanda hafi verið ljóst eða mátt vera ljóst frá árinu 2011 að hann hefði ekki, líkt og síðar greinir, skilað inn skattframtali sem gaf til kynna verðbréfaviðskipti árið 2007.

Á sama hátt og að framan greinisé vísað til tilkynningar um upphaf rannsóknar, leiðrétts skattframtals, skýrslutöku stefnanda sjálfs, skýrslu skattrannsóknarstjóra 16. júní 2014 og andsvara stefnanda dags. 20. ágúst 2014. Sérstaklega sé vísað til bls. 1- 2 í síðastnefndu bréfi en þar komi fram að stefnandi telji að mistök hafi átt sér stað sem stefndi Deloitte beri ábyrgð á. Segi svo eftirfarandi á bls. 2 í bréfinu: „Að mati umbjóðanda míns beri því að ljúka þessum hluta málsins með endurákvörðun opinberra gjalda samkvæmt 96. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 2. mgr. 108. gr. sömu laga er veiti skattyfirvöldum heimild til að bæta 25% álagi á meinta vantalda skattstofna.“Sú afstaða stefnanda að mistök hafi orðið sem stefndi Deloitte hafi borið ábyrgð á komi raunar jafnframt skýrt fram í skýrslutöku hans þann 17. janúar 2014.

Af þessu sé skýrt að stefnandi fékk nauðsynlegar upplýsingar um meint tjón fyrir 26. nóvember 2014 og þann sem bar ábyrgð á því. Að minnsta kosti hafi honum borið að afla sér slíkra upplýsinga. Með vísan til framangreinds sé því ljóst að krafa um skaðabætur vegna skattframtals ársins 2008 er einnig fyrnd með vísan til 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007.

Þá getur stefndi þess að þann 30. desember 2014 hafi stefnandi ritað stefnda Deloitte bréf þar sem tilkynnt var um boðaðar aðgerðir skattyfirvalda vegna ágalla á framtölum árin 2007, 2008 og 2009. Í bréfinu komi fram að stefnandi taldi stefnda Deloitte bera ábyrgð á röngum framtölum fyrir tekjuárin 2007 og 2009. Þá áskildi stefnandi sér rétt til skaðabóta úr hendi stefna Deloitte í tengslum við gerð umræddra skattframtala. Stefndi telur augljóst að allar þær upplýsingar sem bréf þetta sé byggt á hafi legið fyrir í síðasta lagi þegar skýrsla skattrannsóknarstjóra um lok rannsóknarinnar var send stefnanda 16. júní 2014 og var tilefni athugasemda hans 20. ágúst 2014. Í þessu tilliti skal þess getið að stefndi Deloitte hafði þegar þann 30. maí 2014 tilkynnt stefnda VÍS um nýtt mál á málaskrá starfsábyrgðartrygginga Deloitte, þótt krafa hefði ekki verið gerð en hugsanlegt væri að hún yrði sett fram. Stefnanda, sem sé reyndur viðskiptamaður sem þar að auki hafi notið aðstoðar afar reynds lögmanns á þessu sviði, mátti því bersýnilega vera ljóst um kröfu sína á þessum tíma.

Stefndu hafna því alfarið að stefndi Deloitte geti borið bótaábyrgð í máli þessu þar sem engin skilyrði skaðabótaábyrgðar séu uppfyllt. Stefndi Deloitte hefur í engu sýnt af sér háttsemi sem sé saknæm í skilningi skaðabótaréttar á grundvelli sakarreglunnar. Þá séu önnur skilyrði skaðabótaábyrgðar heldur ekki uppfyllt í málinu. Engin haldbær gögn styðja við málatilbúnað stefnanda.

Stefndi segir kröfu stefnanda vera byggða á því að stefndi Deloitte beri ábyrgð á því að skattframtal stefnanda vegna tekjuársins 2007 hafi verið rangt þar sem ekki hafi verið greint frá uppgjöri verðbréfaviðskipta við Landsbanka Íslands árið 2007, en þau hafi verið gerð upp með hagnaði að fjárhæð 365.320.803 krónur. Stefndu telja ljóst að stefndi Deloitte hafi ekki haft í fórum sínum upplýsingar eða gögn um umrædd viðskipti. Stefnandi telur það þó ekki skipta máli því að stefndi Deloitte hafi átt að reikna út lífeyri stefnanda og eiginkonu hans við framtalsgerðina og þannig komast að því að tekjur samkvæmt framtalinu hafi verið vantaldar. Þessu mótmæla stefndu. Ekkert sé fram komið í málinu sem styðji fullyrðingar stefnanda um að stefndi Deloitte beri ábyrgð á því að skattframtal stefnanda hafi verið rangt. Því sé einnig alfarið mótmælt að stefnda Deloitte verði að sæta ströngu eða skarpara sakarmati.

Það séekki ágreiningur um að endurskoðendur, sem og aðrir sérfræðingar, beri ábyrgð á tjóni sem þeir eða starfsmenn þeirra valda í starfi sínu með saknæmum hætti. Það séþó, líkt og að framan og hér síðar greinir, ekkert í gögnum málsins sem bendi til saknæmrar háttsemi af hálfu stefnda Deloitte.

Líkt og fram kemur í gögnum málsins, þá sérstaklega bréfi stefnda VÍS til lögmanns stefnanda, þá hafi P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf endurskoðandi annast gerð skattframtals 2008, vegna tekjuársins 2007, fyrir stefnanda. Hafi þeirri vinnu verið þannig háttað, líkt og venja sé við gerð skattframtala einstaklinga, að stefnandi kom með fjárhagsleg gögn til stefnda Deloitte og hafi gerð skattframtalsins verið byggð á þeim. P-kk-nf G-kk-nf hafi fengist við gerð framtalsársins 2007 sem unnið hafi verið af öðrum aðila. Á framtalinu hafi verið tilgreindir framvirkir samningar við Landsbanka Íslands hf. og vaxtatekjur að fjárhæð tæpar 108 milljónir króna. Aðspurður hafi stefnandi upplýst að framvirkir samningar hefðu verið kláraðir árið 2006 og hefðu því engin áhrif á skattframtal 2008. Engar upplýsingar hafi komið frá stefnanda til stefnda Deloitte um þau verðbréfaviðskipti ársins 2007 sem séu grundvöllur kröfu stefnanda.

Það hafi í raun ekki verið fyrr en stefnandi afhenti stefnda Deloitte afrit af yfirliti bankareiknings og upplýsingum um verðbréfaviðskiptin árið 2011 sem stefndi Deloitte gerði sér grein fyrir því að stefnandi hefði átt í viðskiptum sem hefðu átt að vera færð inn í skattframtal tekjuársins 2007. Skattframtalið hafiþví ekki verið ranglega unnið. Það hafi verið unnið í samræmi við þau gögn sem fyrir lágu. Því hafi saknæm háttsemi ekki verið viðhöfð af hendi starfsmanns stefnda Deloitte.

Stefndu vísa hér jafnframt til þess að í skýrslum skattrannsóknarstjóra, þann 16. júní 2014 og 17. desember 2014, hafi verið lagt til grundvallar að stefndi Deloitte hefði notið takmarkaðra upplýsinga við framtalsgerðina.

Stefndu benda á að framteljendur geti almennt ekki losnað undan ábyrgð með því að fela öðrum gerð skattframtala sinna. Framtalsskyldan og ábyrgð á því að framtal sé með réttum hætti hvíli á skattaðila sjálfum, sbr. 2. mgr. 90. gr. laga nr. 90/2003. Þrátt fyrir að skattaðili feli kunnáttumanni gerð skattframtals þá leysi það hann ekki undan ábyrgð. Enginn annar en skattaðilinn búi yfir þeim upplýsingum sem nauðsynlegar séutil útfyllingar framtals þannig að rétt sé. Stefnandi hafi farið yfir drög að skattframtalinu og staðfest að engar frekari upplýsingar væru til staðar sem þörf væri á við gerð framtalsins.

Það verði einnig að hafa í huga að stefnandi hafi veriðmjög umfangs- og reynslumikill í viðskiptum. Hann þekkti sjálfur sín fjármál og vissi hvaða upplýsingar þurftu að liggja fyrir til þess að skattskýrslur væru rétt settar fram. Að auki átti hann í sambærilegum viðskiptum ári áður og hafði því fulla vitneskju á þeirri nauðsyn að upplýsa stefnda Deloitte um viðskiptin kysi hann að hafa þau á skattframtali sínu. Það gerði hann ekki og ber á því fulla ábyrgð.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn, hvað þessa kröfu varðar, nær alfarið á bréfi frá Pw C til lögmanns stefnanda, dags. 3. febrúar 2017, og matsgerð í máli M- 5/2018. Telur stefnandi umrætt bréf og matsgerð staðfesta að stefndi Deloitte hafi gert mistök í störfum sínum. Þessum víðtæku ályktunum stefnanda sé alfarið mótmælt. Um séað ræða annars vegar bréf sem sé aflað einhliða vegna málshöfðunar stefnanda. Hins vegar séum að ræða matsgerð þar sem almennum aðferðum sé lýst og varnaglarnir umfangsmiklir en óyggjandi niðurstöður í raun engar. Umrædd gögn hafi því takmarkað ef þá nokkurt sönnunargildi og er því mótmælt. Efni bréfsins beri með sér að P-x-x C hafi verið beðið um að reikna út lífeyri stefnanda og eiginkonu hans, nokkuð sem stefnda Deloitte hafi aldrei verið beðið um að gera og fólst ekki í þeim störfum sem félagið tók að sér, þ. e. gerð skattframtals. Því sé alfarið mótmælt að það sé „viðurkennt verklag kunnáttumanna sem annast gerð skattframtala fyrir einstaklinga að staðreyna áreiðanleika upplýsinga með þvíað reikna út hvaða lífeyri framtalið segir framteljandann hafa haft, að teknu tilliti til fjármunahreyfinga og skatta“. Það séí raun staðfest í matsgerðinni að ekki sé algengt að framkvæma lífeyrisútreikninga við sannprófun skattframtala, sbr. svar matsmanns við spurningu 5. Til viðbótar komist matsmaður að þeirri niðurstöðu að hann geti ekki svarað spurningu 3; að svarið við spurningu 4 sé að það geti aldrei verið á ábyrgð endurskoðandans eins að tryggja að upplýsingar í framtali séu fullnægjandi; spurningu 6 hafi ekki verið beint svarað; og spurningu 7 sé svarað á þá leið að engin skylda hvíli á endurskoðanda að upplýsa framteljanda um þær athuganir sem hann hafi gert eða hvort engar athuganir hafi farið fram.

Störf stefnda Deloitte við gerð skattframtals fyrir stefnanda hafi verið með sama hætti og gerð annarra skattframtala fyrir einstaklinga. Framteljandinn, stefnandi í þessu tilviki, hafi komið með gögn til Deloitte sem skoðar þau og færir inn í framtal eftir því sem lög og reglur kveði á um. Þegar drögin hafi verið tilbúin hafi Deloitte sent framtalið til stefnanda og hafi hann verið beðinn um að skoða það og koma með athugasemdir. Það séekki hlutverk endurskoðanda að „reikna út lífeyri“ allra þeirra aðila sem skattframtalsgerð snúi að. Því fari fjarri. Það sé á ábyrgð þess sem óski eftir þjónustu endurskoðanda að koma gögnum um tekjur og skuldir til endurskoðanda svo að hægt sé að vinna umrætt framtal.

Stefndi Deloitte hafi ekki borið þá athafnaskyldu sem stefnandi haldi fram, þ. e. að reikna út lífeyri framteljanda. Meginreglan sé enda sú í skaðabótarétti að aðili verður ekki bótaskyldur vegna athafnaleysis, hvað þá þegar athöfnin sem ekki var framkvæmd er ekki hluti af störfum aðilans.

Að lokum vísa stefndu til þess að samkvæmt 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt á ríkisskattstjóri að fella niður álag ef skattaðili færir rök fyrir því að honum verði ekki kennt um annmarka í framtali. Ríkisskattstjóri, yfirskattanefnd og skattrannsóknarstjóri töldu aðstæður ekki vera með þeim hætti að fella ætti niður álag vantaldra tekjustofna. Telja stefndu þetta renna frekari stoðum undir það að annmarkar sem voru á framtali stefnanda séu á hans ábyrgð.

Þar sem óumdeilt séað stefndi Deloitte hafi ekki á nokkrum tímapunkti fengið, við gerð skattframtals vegna tekjuársins 2007, yfirlit yfir bankareikninga stefnanda og gögn er vörðuðu umrædd verðbréfaviðskipti, hvorki samninga né uppgjör, þá geti stefndi Deloitte ekki borið ábyrgð á því að færslur vegna viðskiptanna hafi vantað inn á skattframtalið. Það sé alfarið á ábyrgð stefnanda sjálfs. Starfsmenn Deloitte hafi þess vegna ekki sýnt af sér saknæma háttsemi við umrædd skattskýrsluskil og beri því að sýkna stefndu af kröfu þessari.

Krafa stefnanda sé einnig byggð á því að stefndi Deloitte beri ábyrgð á því að skattframtal stefnanda vegna tekjuársins 2009 hafi verið rangt þar sem ekki hafi verið greint frá skattskyldum tekjum vegna viðskipta með 10.359.828 hluti í Bergi- Hugin ehf. Hafi því fjármagnstekjur verið vantaldar og stefndi Deloitte beri ábyrgð á greiðslu álags vegna þess og er því mótmælt.

Fyrir liggi að stefnandi og félög á hans forræði skulduðu Landsbanka Íslands hf. verulegar fjárhæðir eftir hrun fjármálakerfisins. Vegna þessa gerði stefnandi samkomulag við bankann um skuldauppgjör þann 8. apríl 2009. Í því samkomulagi komi fram að hluti þess felist í því að stefnandi skuldbindi sig til þess að selja hlut sinn í Bergi- Hugin ehf. til bankans. Umræddur kaupsamningur var dagsettur 1. júlí 2009.

Þess beri þó að geta og hafa í huga við mat á því hvort háttsemi starfsmanna Deloitte hafi verið saknæm að mikill trúnaður var yfir framangreindu samkomulagi enda upplýsingar sem í því eru mjög viðkvæmar fyrir stefnanda og honum mikilvægt að leynd hvíldi yfir samkomulaginu. Stefndu byggja á því að vegna þess hafi stefnandi ekki mátt gera ráð fyrir því að afrit samkomulagsins og/eða kaupsamningsins myndi rata í þau gögn sem notuð hafi veriðvið gerð skattframtalsins.

Gerð skattframtals 2010 hafi veriðmeð sama hætti og gerð skattframtals 2008. Stefnandi hafi komið með fjárhagsleg gögn til þess starfsmanns stefnda Deloitte sem hafi séð um gerð skattframtalsins, nánar tiltekið V-kk-ef G. V-kk-ef. Umrætt samkomulag og kaupsamningur um hlutabréfin hafiekkiveriðhluti þeirra gagna. V-kk-nf hafihvergikomiðað samkomulagsgerð við Landsbanka Íslands og hafði því ekki vitneskju um viðskiptin. Af þeirri ástæðu rötuðu upplýsingar um söluna ekki inn í þau drög að skattframtalinu er send voru stefnanda með tölvupósti til yfirferðar. Fundur var síðan haldinn með stefnanda þar sem farið var yfir skattframtalið og leitað upplýsinga og álits hjá honum á réttmæti þess og hvort eitthvað stæði út af. Engar athugasemdir hafi borist frá stefnanda.

Stefndu vísa hér jafnframt til þess að í skýrslum skattrannsóknarstjóra, dags. 16. júní 2014 og 17. desember 2014, hafi verið lagt til grundvallar að upplýsingar stefnda Deloitte hafi verið takmarkaðar um sölu á hlutum í Bergi- Hugin ehf. á árinu 2009.

Gera verði ráð fyrir því að þegar um eins umfangsmikil viðskipti sé að ræða og raun beri vitni að stefnandi hefði átt að gæta að því að allar nauðsynlegar upplýsingar væru til staðar hjá þeim starfsmanni sem annaðist gerð skattframtalsins og að hann færði þær allar inn, enda beri stefnandi, líkt og fyrr greinir, ábyrgð á gerð skattframtalsins og geti ekki komið sér hjá þeirri ábyrgð með því að fela kunnáttumanni gerð þess. Telja stefndu að stefnandi hefði átt að gera sér grein fyrir því við yfirferð skattframtalsins að umræddar upplýsingar vantaði. Það sé því eigin sök stefnanda sem gerði það að verkum að umræddar upplýsingar voru ekki skráðar í skattframtalið en ekki meint sök starfsmanna Deloitte.

Sá starfsmaður sem annaðist gerð skattframtalsins hafi gertþað eftir bestu þekkingu og kunnáttu og á grundvelli þeirra gagna er hann hafði aðgang að. Umrætt samkomulag og kaupsamningur hafi ekki verið hluti þeirra. Þó að Þ-kk-nf G-kk-nf, sem sé fyrrverandi hluthafi í stefnda Deloitte og sá aðili sem hafi verið ábyrgur fyrir viðskiptum stefnanda og fyrirtækja á hans vegum, hafi haft vitneskju um samkomulagið mátti stefnandi ekki gera ráð fyrir því að trúnaðarupplýsingar sem hann hefði aðgang að myndu rata til V-kk-ef. Það sé enda á ábyrgð stefnanda að koma öllum nauðsynlegum gögnum fyrir gerð skattframtals til þess aðila er tekur gerð þess að sér. Starfsmaður stefnda Deloitte, V-kk-nf G. V-kk-nf, sýndi því ekki af sér saknæma háttsemi við gerð umrædds skattframtals og ber því að sýkna stefndu.

Stefndu byggja að auki á öllum þeim rökum og málsástæðum um gerð skattframtala og ábyrgð vegna þess sem nefnt er að framan vegna skaðabótakröfu stefnanda sem byggð sé á skattframtali 2008.

Að lokum vísa stefndu til þess að samkvæmt 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt á ríkisskattstjóri að fella niður álag ef skattaðili færir rök fyrir því að honum verði ekki kennt um annmarka í framtali. Ríkisskattstjóri, yfirskattanefnd og skattrannsóknarstjóri töldu aðstæður ekki vera með þeim hætti að fella ætti niður álag vantalinna tekjustofna. Telja stefndu þetta renna frekari stoðum undir það að annmarkar sem hafi veriðá framtali stefnanda séu á hans ábyrgð. Í ljósi framangreinds ber að fallast á sýknukröfu stefndu í málinu.

Verði háttsemi stefnda Deloitte að einhverju leyti talin gálaus þannig að greiðsluskylda stofnist úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Deloitte fer stefnda VÍS fram á það að félagið verði sýknað með vísan til 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga. Háttsemi stefnanda, eins og henni hefur verið lýst hér að framan, verði að teljast til stórkostlegs gáleysis eða ásetnings. Þannig hafi stefnandi átt að þekkja fjármál sín, enda um að ræða háar fjárhæðir og þá einkum með hliðsjón af öðrum tekjum stefnanda. Stefnandi fundaði ásamt starfsmönnum Deloitte um skattframtal sitt og fékk framtalið sent áður en því var skilað inn og gerði engar athugasemdir við að upplýsingar um hlutafjársöluna vantaði inn á framtalið.

Stefnandi hafi verið umsvifamikill í viðskiptum um árabil. Hann hafi allmikla reynslu og þekkir fjármál sín og viðskipti best sjálfur. Það að hafa ekki leiðrétt skattframtalið og afhent þeim starfsmanni Deloitte sem um það sá þau gögn sem máli skiptu telur stefnda VÍS að feli í sér stórkostlegt gáleysi eða ásetning af hálfu stefnanda sem felli niður ábyrgð stefnda VÍS, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingasamninga.

Komi til þess að stefndi Deloitte verði talið ábyrgt fyrir ætluðu tjóni stefnanda, gera stefndu þá þrautavarakröfu að dómkröfur verði lækkaðar verulega. Vísast þar til allra sömu raka og málsástæðna og fram koma í umfjöllun um málavexti, aðal- og varakröfu stefndu að breyttu breytanda.

Að auki árétta stefndu að meint tjón stefnanda hafi orðið vegna eigin sakar hans sjálfs tengt því að leiðrétta ekki skattframtöl sem hann mátti vita eða vissi, með vísan til reynslu sinnar, kunnáttu og aðgangs að öllum gögnum, að væru röng.

Kröfu stefnanda um dráttarvexti frá 25. febrúar 2017 er mótmælt. Stefndu voru fyrst krafðir um hina stefndu fjárhæð með bréfi dags. 10. febrúar 2017. Stefnandi getur því fyrst átt tilkall til dráttarvaxta að mánuði liðnum frá því bréfi.

Stefndu vísa til almennra meginreglna skaðabótaréttar til stuðnings kröfum sínum. Stefndu vísa einnig til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá vísa stefndu til laga nr.

90/2003 um tekjuskatt, einkum 90. gr. og 108. gr. laganna. Stefndu vísa til laga nr. 38/2001 og laga nr. 150/2007, þá sérstaklega 1. mgr. 9. gr. Jafnframt vísa stefndu til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. – 131. gr. um málskostnað. Loks vísa stefndu til 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingasamninga.

Skýrslur fyrir dómi.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu stefnandi, S-kk-nf J-kk-nf endurskoðandi, P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf endurskoðandi og V-kk-nf G. V-kk-nf endurskoðandi. Verður vitnað til framburðar þeirra eins og þörf þykir við úrlausn málsins.

Forsendur og niðurstaða.

Ekki er ágreiningur í máli þessu um að skattframtöl stefnanda vegna tekjuáranna 2007 og 2009 voru unnin af starfsmönnum stefnda Deloitte. Þá er ekki ágreiningur um að á skattframtali vegna tekjuársins 2007 voru vantaldar fjármagnstekjur að fjárhæð 370.529.722 krónurog vegna tekjuársins 2009 vantaldar um 424.224.168 krónur. Þá er ekki tölulegur ágreiningur vegna dómkröfu stefnanda í málinu.

Stefndu krefjast sýknu vegna fyrningar. Því mótmælir stefnandi.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda reiknast fyrningarfrestur kröfu frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Samkvæmt 9. gr. laganna fyrnist skaðabótakrafa á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sé r slík ra upplýsinga.

Með bréfi ríkisskattstjóra þann 24. janúar 2011 kemur vitneskja til stefnanda um að um vantaldar fjármagnstekjur sé að ræða í skattframtölum hans vegna tekjuáranna 2007 og 2009. Með bréfi dagsettu 11. mars 2011 svaraði stefndi Deloitte fyrir hönd stefnanda fyrirspurn ríkisskattstjóra og gerði grein fyrir tekjum er stefnandi hafði af afleiðusamningum og sölu hlutabréfaog spurt var um.

Byggði stefndi svar sitt til ríkisskattstjóram. a. á því að heimilt hafi verið á árinu 2007 og 2009 að jafna sölu hlutabréfa á móti tapi vegna afleiðuviðskipta skattaðila, en tapið væri langt umfram söluhagnað hlutabréfanna og því ekki myndast skattalegur söluhagnaður vegna sölu þeirra og því jafnframt óþarft að reikna út stofnverð hlutabréfanna til að reikna út mögulegan hagnað þeirra. Telur stefnandi að ef ríkisskattstjóri hefði tekið þessi sjónarmið góð og gild hefði ekkert tjón orðið. Það hafi því ekki verið fullreynt fyrr en með ákvörðun yfirskattanefndar þann 21. desember 2016.

Þann 17. janúar 2014 gaf stefnandi skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins vegna skattframtala tekjuáranna 2007, 2008 og 2009. Þann 28. mars og 7. apríl sama ár gáfu V-kk-nf G. V-kk-nf og P-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf einnig skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra. Þann 6. júní 2014 lá skýrsla skattrannsóknarstjóra fyrir. Í niðurstöðum kemur fram að framteljandi hafi vanframtalið tekjur af framvirkum samningum vegna tekjuársins 2007 að fjárhæð 365.320.803 krónur og jafnframt vantalið tekjur vegna viðskipta með hlutabréf á tekjuárinu 2009 að fjárhæð 424.224.168 krónur.

Í skýrslu skattrannsóknarstjóra frá 16. júní 2014 kemur fram að embættinu hafi borist svar stefnda þann 7. febrúar 2014 fyrir hönd stefnanda vegna eignaraðildar stefnanda að Bergi-

Hugin ehf. Liggur það bréf fyrir í gögnum málsins. Samkvæmt þessu var stefndi Deloitte að vinna í þágu stefnanda vegna umþrættra skattframskila allt til þessa dags.

Þann 30. desember 2014 sendi umboðsmaður stefnanda stefnda bréf þar sem aðgerðir voru boðaðar vegna ágalla á framtölum stefnanda árin 2007, 2008 og 2009.

Þann 12. nóvember 2015 lá úrskurður ríkisskattstjóra fyrir um endurákvörðun gjalda stefnanda. Í framhaldi, eða á árinu 2015, áttu sér stað bréfaskipti milli lögmanns stefnanda og skattrannsóknarstjóra ríkisins. Stefnandi kærði úrskurð ríkisskattstjóra þann 11. febrúar 2016 til yfirskattanefndar og krafðist þess að ákvörðun ríkisskattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda vegna gjaldáranna 2008 og 2010 yrði ómerkt auk þess sem hann krafðist þess að álag yrði fellt niður vegna gjaldáranna.

Úrskurður yfirskattanefndar lá fyrir 21. desember 2016 og var hluti krafna stefnanda tekinn til greina eins og rakið er að framan. Eins og rakið er lá endanleg niðurstaða um álag á vantaldar fjármagnstekjur stefnanda ekki fyrir fyrr en með úrskurði yfirskattanefndar þann 21. desember 2016.

Telur dómurinn að á meðan stefnandi tæmdi stjórnsýsluleiðir, og þá að hluta með aðstoð stefnda eða framt il 7. febrúar 2014, verði það ekki metið stefnanda til tjóns hversu langan tíma það tók að fá endanlegar niðurstöður yfirskattanefndar. Þá byggði stefnandi varnir sínar hjá yfirskattanefnd m. a. á þeim málsástæðum stefnda, að núlla mætti út tap vegna afleiðusamninga og tekjur vegna sölu hlutabréfa. Var þeirri málsástæðu hafnað. Hefðu þær málsástæður verið teknar til greina hefði ekki orðið neitt tjón hjá stefnanda. Var tjón stefnanda því ekki fyrirséð fyrr en með úrskurði yfirskattanefndar þann 21. desember 2016. Lá þá fyrst fyrir að ráðgjöf stefnda Deloitte leiddi til tjóns fyrir stefnanda. Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 26. nóvember 2018. Í ljósi 1. mgr. 2. gr. og 9. gr. fyrningarlaga var krafa stefnanda ekki fyrnd við málshöfðun þessa. Er þeirri kröfu stefnda því hafnað.

Stefndu krefjast einnig sýknu þar sem ósannað sé að starfsmenn stefnda Deloitte hafi sýnt af sér saknæma háttsemi og að ábyrgðin á upplýsingagjöf stefnanda til stefnda sé á ábyrgð stefnanda.

Í máli þessu greinir aðila á um það hvort stefnandi hafi afhent stefnda öll gögn sem tilheyrðu tekjum stefnanda tekjuárin 2007 og 2009. Um er að ræða gögn vegna fjármagns tekna vegna afleiðusamninga á tekjuárinu 2007 og sölu stefnanda á hlutum í Bergi- Hugin ehf. til Landsbanka Íslands á árinu 2009.

Ómótmælt er af stefnda að um langtíma samningssamband um endurskoðun og framtalsþjónustu varað ræða milli stefnanda og stefnda Deloitte.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á 1. mgr. 8. gr. og 27. gr. laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Í 1. mgr. 8. gr. segir að endurskoðendur skuli rækja störf sín af kostgæfni og samviskusemi í hvívetna og fylgja ákvæðum þeirra laga og reglna sem gilda um störf þeirra. Í 27. gr. laganna kemur fram að endurskoðandi beri ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmenn hans valda í störfum sínum, af ásetningi eða gáleysi. Þá segir að um sakarmat og sönnun gildi reglur skaðabótaréttar.

Verður sakarmat við úrlausn þessa máls að meta strangt þar sem ríkar kröfur verður að gera til faglegra vinnubragða þeirra sem selja sérfræðiþjónustu gegn endurgjaldi eins og stefndi Deloitte gerir.

Í skattframtali stefnanda á tekjuárinu 2007 voru vantaldar fjármagnstekjur að fjárhæð 370.529.722 krónur og vegna tekjuársins 2009 vegna sölu á hlutum í Bergi- Hugin ehf. að fjárhæð 424.224.168 krónur.

Eins og rakið hefur verið að framan krafði ríkisskattstjóri stefnanda þann 24. janúar 2011 um upplýsingar og gögn vegna framtala stefnanda á tekjuárunum 2007, 2008 og 2009. Með bréfi þann 11. mars sama ár svaraði stefndi Deloitte ríkisskattstjóra fyrir hönd stefnanda og kvað að heimilt hafi verið á árinu 2007 og 2009 að jafna hagnaði af sölu hlutabréfa á móti tapi vegna afleiðuviðskipta skattaðila, en tapið væri langt umfram söluhagnað hlutabréfanna og því hafi ekki myndast skattalegur söluhagnaður vegna sölu þeirra og því jafnframt óþarft að reikna út stofnverð hlutabréfanna til að reikna út mögulegan hagnað þeirra.

Af þessu svari stefnda verður ekki dregin önnur ályktun en sú að við gerð skattframtalanna hafi stefndi unnið út frá þessum forsendum og því verið meðvitaður um það tap sem stefnandi varð fyrir vegna afleiðusamninga á tekjuárinu 2007 og þann hagnað sem stefnandi naut við sölu á hlutabréfum í Bergi- Hugin ehf. á tekjuárinu 2009.

Starfsmenn stefnda héldu því fram við skýrslutökur hjá skattrannsóknarstjóra að þeir hafi ekki haft vitneskju um afleiðusamninga sem stefnandi hafði gert á árinu 2007 við Landsbankann og að þeir hafi ekki haft upplýsingar um kaupsamning um hlutafé í Bergi- Hugin ehf., sem gerður var í júlí 2009. Um þetta ber stefnandi annað og kveður stefnda eða starfsmenn félagsins hafa haft öll gögn frá sér til að telja fram tekjur hans, skuldir og eignir fyrir bæði tekjuárin 2007 og 2009.

Í gögnum málsins liggur fyrir yfirlýsing dagsett 13. janúar 2015 þar sem starfsmaður stefnda Deloitte staðfestir að félagið hafi haft vitneskju um samning og efni uppgjörssamnings stefnanda við Landsbankann árið 2009 vegna afleiðusamnings við Landsbankann vegna skattframtalsgerðar fyrir það tekjuár.

Vitnið V-kk-nf G. V-kk-nf svaraði því aðspurður hjá skattrannsóknarstjóra hvort hann hafi séð kaupsamning um hlutafé í Bergi - Hugin ehf. ásamt afsali á hlutunum milli stefnanda og Landsbanka Íslands. Vitnið neitaði því en kvað svo að það væri alveg hugsanlegt að það hafi verið búið að sjá einhver drög að einhverju samkomulagi, en aldrei spáð í það út frá M-kk-þgf persónulega. Er framburður vitnisins ekki trúverðugur um grandleysi hans í ljósi þessa framburðar hans. Þá staðfestir yfirlýsingin frá 13. janúar 2015 frá starfsmanni stefnda Deloitte það að vitneskja var um sölu hlutabréfanna til Landsbankans á árinu 2009. Að auki heldur stefndi því fram að þó svo að Þ-kk-nf G-kk-nf, fyrrum hluthafi í stefnda, hafi verið kunnugt um afleiðusamninga við Landsbankann, þá hafi verið um slíkar trúnaðarupplýsingar að ræða að þeim hafi verið ekki miðlað til V-kk-ef sem sá um gerð skattframtalsins. Telur dómurinn þessa málsástæðu fráleita.

Verður að leggja þá ábyrgð á þann sem tekur að sér, og selur sig út fyrir sérfræðiþekkingu, að kanna það sérstaklega hvort um breytingar á tekjum hafi orðið á umþrættum tekjuárum, sérstaklega þegar að vísbendingar eru um slíkt í fórum sérfræðings. Verður sú ábyrgð lögð á stefnda Deloitte.

Þann 4. júní 2013 skilaði stefndi inn til ríkisskattstjóra leiðréttu skattframtali fyrir stefnanda og óskaði eftir endurupptöku á skattframtali ársins 2008. Segir í bréfinu til RSK að við yfirferð á framtalsmálum M-kk-ef hafi komið í ljós að á meðfylgjandi framtali hafi vantað fyrir mistök upplýsingar um stöðu bankareikninga þann 31.12.2007 auk vaxtatekna af framvirkum samningum sem framteljandi hafði á árinu 2007 og þannig hafi framtalið verið sent inn til skattyfirvalda og hafi álagning opinberra gjalda verið byggð á því framtali. Ekkert segir í bréfinu né kemur fram í málinu hverra mistökin voru.

Ágreiningur aðila snýr að því hver beri ábyrgð á ofangreindum mistökum, stefndi Deloitte vegna húsbóndaábyrgðar eða stefnandi sjálfur.

Eins og rakið er að framan verður ekki önnur ályktun dregin ensúað stefnda hafi borið, sem sérfræðingur og selur út vinnu sína á þeim forsendum, að kanna sérstaklega fjármagnstekjur stefnanda vegna gjaldáranna 2008 og 2010. Yfirlýsing V-kvk-ef V-kvk-ef með bréfi 13. janúar 2015 til lögmanns stefnanda staðfestir að vitneskja hafi verið um afleiðusamninga vegna tekjuársins 2009. Í þeim samningi er tilgreint ítarlega hvernig gera skuli upp framvirka samninga vegna fyrirtækja sem stefnandi tengist eða er eigandi að og er um verulega háar fjárhæðir að ræða.

Hafi starfsmenn stefnda haft vitneskju um þann samning verður að telja það þeim til stórfellds gáleysis að hafa ekki gengið úr skugga um fjármagnstekjur stefnanda vegna þess samnings.

Þá telur dómurinn að hafi starfsmaður stefnda séð drög að samningi um sölu á Bergi-

Hugin ehf. á árinu 2009, þá verði að telja það honum til stórfelld s gáleysis að hafa ekki gengið úr skugga um þau viðskipti en stefnandi var eigandi að 77,27% hlutafjár félagsins. Samkvæmt upplýsingum með ársreikningi Bergs- Hugins ehf. vegna reikningsárs 2009 var stefndi endurskoðandi félagsins.

Telur dómurinn að öllu ofangreindu virtu það verða að telja stefnda til stórfellds gáleysis, í ljósi sérfræðiþekking ar hans og aðkomu að félaginu, að hafa ekki gengið úr skugga um ofantalda samninga og viðskipti. Verður stefndi látinn bera ábyrgð á því tjóni sem hlaust af þessari vanrækslu.

Í gögnum málsins liggur fyrir tölvupóstur frá 25. maí 2010 þar sem stefndi sendi stefnanda afrit af skattframtali stefnanda vegna gjaldársins 2010 með ýmsum athugasemdum.

Í ljósi þess að stefnandi hefur verið í viðskiptum um árabil og höndlað með háar fjárhæðir, verður að telja það honum til gáleysis að hafa ekki gert athugasemdir við að það voru vantaldar fjármagnstekjur upp á rúmlega fimm hundruð milljónir á skattframtalinu. Mátti honum vera ljóst að þar væri um mistök að ræða og vantaldar tekjur. Verður stefnandi því látinn bera helming sakar vegna þessara gjalda.

Engin gögn liggja fyrir um afleiðusamninga milli stefnanda og Landsbanka Íslands á árinu 2007 en ágreiningslaust er að um afleiðusamninga var að ræða enda sendi stefndi inn til ríkisskattstjóra leiðrétt skattframtal fyrir stefnanda þar sem farið var fram á leiðréttingu á álagningu fyrir gjaldárið 2008. Segir í bréfinu að um mistök hafi verið að ræða.

Í svarbréfi Deloitte til ríkisskattstjóra þann 11. mars 2011 kemur fram að varðandi hlutabréfaeign stefnanda í Bergi- Hugin ehf. hafi við nánari skoðun komið í ljós að framtal hafi ekki verið nákvæmt hvað þetta varði á þeim árum sem fyrirspurn ríkisskattstjóra lúti að. Þá hafi átt sér stað ákveðið misræmi í hlutaskrá BH árið 2007 og 2008. Var gerð grein fyrir þessu misræmi í svari stefnda. Þá var gerð grein fyrir misræmi í hlutaskrá BH 2007 vegna fyrirhugaðra kaupa Smáeyjar á hlut stefnanda í BH árið 2007. Gerði stefndi grein fyrir nokkrum afleiðusamningum sem stefnandi hafði gert á árinu 2009. Þá gerir stefndi grein fyrir misræmi í skattframtali varðandi söluverð á fasteign er stefnandi seldi á árinu 2009. Þá kemur fram í svari stefnda að ljóst sé að skattaðila hafi láðst að gera grein fyrir kröfu á H-kvk-þf á árunum 2008 og 2009 á skattframtali sínu og er beðist velvirðingar á því. Varðandi fyrirspurn um hvernig kröfur stefnanda á hendur BH séu tilkomnar svarar stefndi því og segir í lokin að í skattframtali sínu 2008 hafi skattaðila láðst að telja fram kröfu sína við BH að fjárhæð rúmlega fimmtíu milljónir. Á framtali 2009 hafi verið rétt að telja fram kröfu við BH að fjárhæð rúmlega sex hundruð og fimmtán milljónir. Vegna ársins 2009 hefði verið rétt að telja fram á skattframtali árið 2010 kröfu við BH að fár hæð rúmlega fjögur hundruð sjötíu og fimm milljónir. Á ofangreindum tíma sá stefndi Deloitte um gerð skattframtala fyrir stefnanda og þau fyrirtæki sem stefnandi átti og tilgreind eru í svarbréfi stefnda til ríkisskattstjóra. Telur dómurinn að þessu virtu það gefa sterka vísbendingu um að stefndi hafi ekki unnið skattframtöl fyrir stefnanda og tengdra aðila af kostgæfni.

Fyrir liggur að stefnandi taldi fram á skattframtali fyrir tekjuárið 2006, sem unnið var að stefnda Deloitte, fjármagnstekjur vegna afleiðusamninga að fjárhæð 107.000.000 króna. Telur dómurinn, í ljósi þess umfangs viðskipta stefnanda sem stefnda var kunnugt um, það verða að meta stefnda til stórfellds gáleysis að hafa ekki innt stefnanda sérstaklega eftir slíkum afleiðusamningum við gerð skattframtals stefnanda vegna tekjuársins 2007. Verður það metið stefnda til stórfellds gáleysis að hafa ekki gengið eftir samningum eða gögnum vegna þeirrar vitneskju sem stefndi hafði við gerð framtalsins. Er stefndi Deloitte ehf., bótaskylt vegna þeirrar háttsemi.

Á hinn bóginn verður einnig að líta til þess, í ljósi umsvifa stefnanda í viðskiptum á fjármálamarkaði, bæði með afleiðusamninga og söluog kaupá hlutabréfum, að hann hafi mátt gera sér grein fyrir því að slíkar fjárhæðir sem hér um ræðir hafi vantað á skattframtöl hans. Verður stefnandi því látinn bera helming sakar vegna gjaldársins 2008.

Stefndi Deloitte ehf. er með starfsábyrgðartryggingu hjá VÍS og var tryggingafélaginu stefnt ásamt stefnda Deloitte ehf. insolidum til greiðslu skaðabóta. Stefndi VÍS hefur hafnað bótaskyldu.

Af öllu ofangreindu virtu verða stefndu dæmd insolidum til að greiða stefnanda 9.869.311 krónur ásamt vöxtum eins og í dómsorði segir.

Að þessum niðurstöðum virtum þykir rétt að hvor aðili beri sinn málskostnað.

Við dómsuppsögu var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ.

Stefndu Deloitte ehf. og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði, insolidum, stefnanda, M-kk-þgf K-kk-þgf, 9.869.311 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. desember 2015 til 10. mars 2017 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.