S-75/2005

Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 16. mars sl. að aflokinni aðalmeðferð, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 18. apríl 2005, á hendur A, kt. 000000-0000, Sunnuhlíð 4, Akureyri, B, kt. 000000-0000, búsettum á Ítalíu, L-x-x S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Skildinganesi 33, Reykjavík, D, kt. 000000-0000, Laugarási, Egilsstöðum og E, f. 27. maí 1956, Laugarvallabúðum, Kárahnjúkum, Egilsstöðum “fyrir brot á lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, eins og nánar greinir í tölusettum ákæruliðum, við framkvæmdir á virkjunarsvæðinu við Fremri-Kárahnjúk í gljúfri Jökulsár á Norður-Héraði, þar sem félagið Impregilo S.p.A. sem aðalverktaki og Arnarfell ehf. sem undirverktaki unnu fyrir Landsvirkjun hf. sem verkkaupa við að reisa stíflumannvirki og fyrirtækið Visen-Ingar Joint Venture (VIJV) hafði tekið að sér að vera fulltrúi verkkaupa meðal annars við að tryggja öryggi starfsmanna á svæðinu.

I.

Ákærða A, framkvæmdastjóra Arnarfells, er gefið að sök að hafa vanrækt skyldu til að bregðast við bráðri hættu á heilsutjóni eða vinnuslysum, aðfaranótt mánudagsins 15. mars 2004, með því að senda starfsmennina Á-kk-þf Þ-kk-þf B-kk-þf, kennitala 000000-0000 og Á-kk-þf A-kk-nf O-kk-þf, kennitala 000000-0000, til vinnu við borun í austari hluta táveggsstæðis á stíflusvæði Kárahnjúkavirkjunar í Hafrahvammagljúfri, þótt honum væri kunnugt um að bráð hætta hefði skapast á grjóthruni á svæðinu vegna hækkandi hitastigs næstu daga á undan og að viðeigandi öryggisráðstafanir hefðu ekki verið gerðar, sbr. ákærulið II.2., en er Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf A-kk-nf voru að merkja fyrir borun við bergvegginn féll 38,4 kg þungur móbergssteinn úr hlíðinni og lenti á Á-kk-þgf Þ-kk-þgf með þeim afleiðingum að hann hlaut mikla áverka á brjóstkassa og kvið og lést skömmu síðar.

Telst þetta varða við 1. mgr. 86. gr., sbr. 99. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46,1980.

II.

Ákærðu B, verkefnisstjóra Impregilo, L-x-x S-kk-þgf, yfirmanni öryggis- og heilbrigðismála Impregilo, D, verkefnisstjóra VIJV og E, verkefnisstjóra VIJV, er gefið að sök:

1. Að hafa vanrækt að vinna áætlun um öryggi og heilbrigði eða sérstakt áhættumat vegna vinnu við virkjunarsvæðið, þrátt fyrir ítrekuð fyrirmæli Vinnueftirlits ríkisins á tímabilinu 6. maí 2003 til 24. febrúar 2004.

2. Að hafa vanrækt að bregðast við bráðri hættu á heilsutjóni eða vinnuslysum með því að gera ekki viðeigandi ráðstafanir til að tryggja öryggi starfsmanna vegna bráðrar hættu á grjóthruni í gljúfrinu undir austari hluta táveggstæðis Kárahnjúkastíflu vegna hækkandi hitastigs á svæðinu fyrri hluta marsmánaðar 2004, sem leiddi til þess að steinn losnaði úr hlíðinni aðfaranótt mánudagsins 15. mars og lenti á Á-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf, með þeim afleiðingum að hann lést.

Telst háttsemi ákærðu samkvæmt ákærulið II.1. varða við 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 65. gr. a, en samkvæmt ákærulið II.2.2 við 1. mgr. 86. gr., allt sbr. 99. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

III.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar.”

Af hálfu allra ákærðu er þess krafist að þeir verði alfarið sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins og að allur sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðra verjanda, verði greiddur úr ríkissjóði

Málavextir

Aðfaranótt mánudagsins 15. mars 2004, kl. 2.52 barst lögreglu tilkynning frá neyðarlínu um að vinnuslys hefði orðið við aðalbúðir Kárahnjúkavirkjunar. Sagt var að steinn hefði fallið á mann og að maðurinn væri meðvitundarlaus. Einnig kom fram að verið væri að kalla út lækni og sjúkrabíl af svæðinu. Lögregla hélt þegar á staðinn og á leiðinni eða um kl. 3.46 var tilkynnt um neyðarlínu að maðurinn væri kominn á heilsugæslustöðina við Kárahnjúka og að verið væri að reyna á honum endurlífgunartilraunir. Lögregla kom á slysstaðinn um kl. 4.27. Þar hitti lögregla fyrir C-x-x M-x-x, starfsmann Impregilo, en hann hafði lokað vettvangnum. C-x-x vísaði lögreglu niður í gil á botni Jökulsár og á staðinn þar sem slysið varð austanmegin í gilinu. Í skýrslu lögreglu segir að ekki hafi verið fleiri menn á vettvangi. Tjáði C-x-x lögreglu að maðurinn, sem hefði orðið fyrir steininum, væri látinn.

Í frumskýrslu lögreglu segir að þar sem slysið varð sé bergveggurinn um 25 metra hár. Blautt hafi verið og myrkur og hitastig um frostmark. C-x-x benti lögreglu á stein, sem lá á jörðinni og sagði að það væri steinninn, sem lenti á hinum látna. Umræddur steinn var 40 cm á breidd og 23 cm á þykkt og vó 38,4 kg. Á vettvangi var borvél af gerðinni Ranger 700, nr. GS-0012 og beltagrafa af gerðinni CAT 345BL nr. EB-0695. Þar var enn fremur hjálmur hins látna og spreybrúsi, sem lögregla lagði hald á. Vettvangurinn var ljósmyndaður.

Að lokinni skoðun á vettvangi ræddi lögregla við Á-kk-þf A-kk-þf O-kk-þf, B-kk-þf Þ-kk-þf J-kk-þf og S-kk-þf B-kk-þf P-kk-þf, starfsmenn verktakafyrirtækisins Arnarfells, svo og Þ-kk-þf H-kk-þf, öryggisfulltrúa Impregilo og Þ-kk-þf N-kk-þf lækni.

Í lögregluskýrslu er haft eftir Á-kk-þgf A-kk-þgf að hann hefði verið við vinnu ásamt hinum látna, Á-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf, en þeir væru starfsmenn Arnarfells hf. Hinn látni hefði stjórnað borvélinni, en sjálfur sagðist hann hafa stjórnað beltagröfunni. Kvað hann þá hafa farið út úr tækjunum til að merkja fyrir borholum á bergvegginn. Þeir hefðu verið þarna tveir og engir aðrir menn verið nálægt. Þeir hefðu staðið hlið við hlið upp við bergvegginn er hann hefði allt í einu orðið var við það að Á-kk-nf Þ-kk-nf féll á hann og sagðist hann þá hafa áttað sig á því hvað gerst hafði. Hann sagði að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði fallið í jörðina og virst mikið slasaður. Hann sagðist hafa hringt í vaktstjóra vaktar þeirra og tilkynnt honum um slysið. Þá sagðist hann hafa hlúð að Á-kk-þgf Þ-kk-þgf þar til samstarfsmaður þeirra, B-kk-nf Þ-kk-nf, kom á staðinn, en þá sagðist Á-kk-nf hafa sett skóflu gröfunnar yfir Á-kk-þf Þ-kk-þf til að búa til skjól ef frekara hrun yrði úr berginu. Hann sagði að fljótlega hefðu fleiri samstarfsmenn þeirra frá Arnarfelli komið á vettvang. Aðspurður sagði Á-kk-nf A-kk-nf að bæði beltagrafan og borinn hefðu verið í gangi þegar þeir hefðu farið út úr þeim til að merkja borstaðina við bergið og hefði hann ekki heyrt steininn koma niður bergið.

Í lögregluskýrslu er haft eftir B-kk-þgf Þ-kk-þgf að hann hefði verið ásamt samstarfsmönnum sínum í sprengiefnageymslu Arnarfells, sem sé skammt frá slysstaðnum, þegar slysið varð. Hann sagði að vaktstjóri vaktarinnar, S-kk-nf B-kk-nf, hefði sagt sér að fara á slysstaðinn niður í gili vegna þess að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði orðið fyrir steini og væri slasaður. Sagðist hann hafa farið strax af stað og þegar hann hefði komið á staðinn hefði Á-kk-nf Þ-kk-nf legið í hnipri á vinstri hliðinni. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði andað með löngum hléum, ekki svarað og virst meðvitundarlaus. B-kk-nf sagðist hafa hringt í neyðarlínuna til að tilkynna um slysið og skömmu síðar hefði vaktstjórinn, S-kk-nf B-kk-nf, komið á staðinn ásamt samstarfskonu þeirra og unnustu Á-kk-ef Þ-kk-ef, J-kvk-þgf M-kvk-þgf. Hann sagði að J-kvk-nf hefði hlúð að Á-kk-þgf og talað við hann. Þá hefði S-kk-nf B-kk-nf hringt í neyðarlínuna til að ýta á eftir því að sjúkrabifreið kæmi á staðinn. Skömmu síðar hefði Þ-kk-nf H-kk-nf, öryggisfulltrúi hjá Impregilo, komið og hafið endurlífgunartilraunir á Á-kk-þf Þ-kk-þf. Skömmu síðar hefði sjúkrabifreið og læknir komið á vettvang.

Í lögregluskýrslu er haft eftir S-kk-þgf B-kk-þgf sagði að Á-kk-nf hefði hringt í hann þar sem hann var staddur í sprengiefnageymslu Arnarfells og sagt sér að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði orðið fyrir steini og væri slasaður. Sagðist hann hafa sent B-kk-þf á staðinn og síðan hringt í neyðarlínuna til að tilkynna slysið og óska eftir aðstoð sjúkraliðs. Að svo búnu sagðist hann hafa farið á staðinn ásamt J-kvk-þgf. Þar sagðist hann hafa hringt aftur í neyðarlínuna til að ýta á eftir því að sjúkrabifreið kæmi á staðinn. Sagðist hann hafa ekið upp úr gilinu til að vísa sjúkrabifreiðinni veginn þar sem ekki væri auðratað um svæðið.

Í lögregluskýrslu, sem tekin var af Þ-kk-þgf H-kk-þgf, öryggisfulltrúa, er haft eftir honum að hefði verið fyrstur viðbragðsaðila til að koma á slysstaðinn til hjálpar. Þegar hann kom á staðinn hefði Á-kk-nf Þ-kk-nf legið á hliðinni í hnipri og verið orðinn grár í framan. Hann sagðist ekki hafa fengið nein viðbrögð frá honum. Þ-kk-nf sagðist hafa hafið endurlífgunartilraunir og skömmu síðar hefði sjúkrabifreið og læknir komið.

Í lögregluskýrslu er jafnframt haft eftir Þ-kk-þgf N-kk-þgf, lækni, hann hefði komið á slysstað kl. 3.12. Endurlífgunartilraunir hefðu staðið til kl. 4.18, en þá hefði þeim verið hætt og Á-kk-nf Þ-kk-nf úrskurðaður látinn.

Vinnueftirlit ríkisins hóf þegar rannsókn á slysinu og í málinu hefur verið lögð fram umsögn þess um slysið, sem send var Sýslumanninum á Seyðisfirði með bréfi dags. 9. mars 2005, ásamt fylgigögnum. Í skýrslu eftirlitsins kemur m.a. fram að táveggsstæðið sé skarð, sem sprengt hafði verið inn í bergvegginn, svokallaðan távegg, sem sé 34,5 m á hæð. Við skoðun uppi á bergveggnum fyrir ofan slysstaðinn hafi sést að skarðið náði inn í berghillu, sem hafði verið útbúin þar fyrir ofan. Ljóst sé að skarðið hafi rýrt það hlutverk hillunnar að taka á móti hruni frá efri hlutum hnjúksins og þar með öryggi starfsmanna á umræddu vinnusvæði í gljúfrinu. Við skoðun upp á bergveggnum hafi einnig komið í ljós að stór steinn hafði fallið úr hlíðum fjallsins og stöðvast þar við brún berghillunnar fyrir ofan slysstaðinn. Auk þess hafi verið fleiri lausir steinar við brúnir bergveggsins. Engar varnir hafi verði til staðar gegn grjóthruni.

Í skýrslunni kemur einnig fram að við rannsókn Vinnueftirlitsins á vettvangi hafi gengið á með slyddu og miklum leysingum, sem leitt hafi til þess að aurskriður hafi fallið fram af gljúfurbörmum. Þá segir að samkvæmt upplýsingum Veðurstofu Íslands (sjálfvirk veðurstöð við Kárahnjúka) hafi hámarkshiti á svæðinu dagana 11. mars til slysdagsins 15. mars verið á bilinu 2,2 til -0,7°C, en meðalhiti dagana fyrir slysið hafi verið um frostmark. Úrkoma hafi mælst á sama tímabili frá 0,5 til 3.1 mm á dag, en heildarúrkoma frá 11. mars að slysdegi hafi verið 7,8 mm.

Í skýrslunni eru einnig raktar eftirlitsferðir Vinnueftirlitsins á virkjunarsvæðið við Kárahnjúka, eftirlitsskýrslur og fyrirmæli, sem það beindi til verkkaupa og aðalverktaka um gerð áhættugreiningar og öryggis- og heilbrigðisáætlunar.

Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins á orsökum slyssins er eftirfarandi samkvæmt áðurgreindri skýrslu:

1. Ekki höfðu verið gerðar nægjanlegar ráðstafanir til að tryggja öryggi starfsmanna vegna hrunhættu, t.d. með sérstökum öryggisráðstöfunum við brún berghillunnar fyrir ofan távegginn, m.a. í ljósi þess að skarðið í berghilluna (táveggstæðið) hafði rýrt það hlutverk hennar að taka við hruni frá efri hlutum hnjúksins og þrátt fyrir vitneskju um grjóthrun á svæðinu.

2. Ekki var brugðist við með tafarlausum úrbótum eða banni við vinnu þrátt fyrir viðvörun jarðverkfræðings framkvæmdaeftirlits verkkaupa rúmri viku fyrir slysið um hættuástand vegna grjóthruns úr hlíðinni fyrir ofan távegginn og að hann hafi metið staðinn þar undir mjög hættulegan. Í kjölfarið var sameiginlegt mat framkvæmdaeftirlits og verktaka við skoðun á aðstæðum að grípa þyrfti til ákveðinna öryggisráðstafana við távegginn til að koma í veg fyrir grjóthrun en þeim var ekki fylgt tímanlega eftir.

3. Ekki voru gerðar öryggisráðstafanir gegn hrunhættu þrátt fyrir að fulltrúum framkvæmdaeftirlits og viðkomandi verktaka hafi verið ljóst fyrir slysið að mikil hætta var á grjótflugi og hruni í gljúfrinu og að tæki hefðu orðið fyrir skemmdum af þeim sökum. Jafnframt hafði deginum fyrir slysið fallið grjót á starfsmann undirverktakans við vinnu við hægri távegginn. Atburðurinn var ekki tilkynntur út fyrir raðir undirverktakans og engar öryggisráðstafanir gerðar í framhaldi af því slysi.

4. Skortur var á upplýsingastreymi milli aðila um hættur og hættuástand. Samþættingu og samræmingu aðgerða gegn hættum virðist samkvæmt framlögðum gögnum hafa verið áfátt.

5. Ekki lá fyrir fullnægjandi áhættumat með tilliti til öryggis starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi fyrir umrætt vinnusvæði í gljúfrinu í samræmi við ákvæði 65. gr. a laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ekki lá heldur fyrir fullnægjandi öryggis- og heilbrigðisáætlun fyrir vinnuna, sem byggði á niðurstöðum áhættumats, í samræmi við 65. gr. laga nr. 46/1980 og reglur nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð.

6. Veðurfarslegir þættir, frost, þíða og úrkoma geta hafa verið meðvirkandi orsök slyssins en við skipulag öryggisráðstafana ber að taka tillit til slíkra þátta.

Verða nú rakin í grófum dráttum samskipti Vinnueftirlits ríkisins við verkkaupa og aðalverktaka, svo og samskipti VIJV og aðalverktaka að því er varðar gerð áhættumats og áætlunar um öryggi og heilbrigði og hættu á grjóthruni í gljúfrinu:

Hinn 6. maí 2003 skoðaði starfsmaður Vinnueftirlitsins aðstæður á Kárahnjúkasvæðinu og átti fund með K-kk-þgf K-kk-þgf, umhverfis- og öryggisfulltrúa Landsvirkjunar, ásamt fleirum. Var þá lagt fyrir Landsvirkjun að gera heilbrigðis- og öryggisáætlun á íslensku fyrir svæðið í heild eins fljótt og kostur og eigi síðar en 31. maí 2003. Þar til heildaröryggisáætlun yrði lögð fram skyldi leggja fram hluta hennar fyrir þá verkþætti, sem þegar kynni að vera byrjað á, sbr. fylgiskjal með eftirlitsskýrslu A 65031, sem stíluð er á Landsvirkjun.

Hinn 21. maí 2003 voru fyrrgreind fyrirmæli ítrekuð í eftirlitsferð Vinnueftirlitsins um svæðið. Eftirlitsskýrsla A 65033 er stíluð á Impregilo vegna KAR-11 (verktakasamningur Landsvirkjunar og Impregilo um byggingu stíflunnar) og KAR-14 (verktakasamningur Landsvirkjunar og Impregilo um byggingu hjáveituganganna).

Hinn 4. júní 2003 fór Vinnueftirlitið enn í eftirlitsferð um svæðið og hélt fund með fulltrúum verkkaupa og aðalverktaka. Var farið yfir ofangreind fyrirmæli Vinnueftirlitsins. Fram kom að unnið væri að því að uppfylla fyrirmælin. Eftirlitsskýrsla A 65035 er stíluð á Impregilo vegna KAR 11 og 14

Hinn 5. ágúst 2003 gaf Impregilo út heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisáætlun sína á íslensku.

Hinn 6. ágúst 2003 fór Vinnueftirlitið í eftirlitsferð á virkjunarsvæðið og átti fund með öryggisráði svæðisins. Þar voru enn ítrekuð fyrirmæli um að verkkaupi gerði öryggis- og heilbrigðisáætlun fyrir svæðið í heild og lokafrestur veittur til 19. sama mánaðar. Eftirlitsskýrsla nr. A 65059 er stíluð á Landsvirkjun ásamt fylgiskjali.

Með bréfi dags. 19. ágúst 2003 gerði VIJV nokkrar athugasemdir við heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisáætlun Impregilo og krafðist úrbóta.

Hinn 21. september 2003 sendi Vinnueftirlitið bréf til Impregilo þar sem gerð var sú krafa að þegar yrði hafist handa við áhættugreiningu vegna vinnu í gljúfrinu við Fremri Kárahnjúk þar sem m.a. yrði lagt mat á hrunhættu og hættu á skriðuföllum. Í kjölfar þeirrar greiningar yrðu gerðar viðeigandi ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra starfsmanna, sem þar vinna. Niðurstöðum greiningar og upplýsingum um viðeigandi ráðstafanir skyldi skila til Vinnueftirlitsins fyrir 29. sama mánaðar.

Hinn 8. október 2003 fór Vinnueftirlitið í eftirlitsferð um virkjunarsvæðið og kom m.a. í ljós að ekki höfðu verið uppfyllt fyrirmæli, sem sett höfðu verð fram í fylgiskjali með eftirlitsskýrslu A 65059, m.a. um gerð öryggisáætlunar. Fyrirmælin voru ítrekuð og bent á að þau sneru aðallega að aðalverktakanum og var því beint til verkkaupa að þrýsta á verktakann varðandi úrbætur. Eftirlitsskýrsla A 65099 er stíluð á Landsvirkjun.

Hinn 8. október 2003 gaf Impregilo út áhættumat vegna jarðvinnu við hægri bakka í gljúfrinu við Kárahnjúka og endurskoðaða heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisáætlun. Hinn 29. sama mánaðar gaf Impregilo út endurskoðaða heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisáætlun þar sem tekið hafði verið tillit til athugasemda VIJV.

Með bréfi dags. 17. nóvember 2003 gerði VIJV athugasemdir við áhættumat Impregilo frá 8. október.

Hinn 9. desember 2003 fór Vinnueftirlitið í eftirlitsferð á vinnusvæðum KAR 11 og 14 og móttók fyrrgreint áhættumat Impregilo. Vinnueftirlitið gerði athugasemdir við að þar vantaði verklagsreglur og frekari útfærslu á öryggisráðstöfunum. Eftirlitsskýrsla nr. A 68729 er stíluð á Impregilo.

Á fundum 7. og 10. janúar 2004 minnti VIJV Impregilo á útgáfu áhættumats.

Hinn 15. janúar 2004 gaf Impregilo út áhættumat vegna vinnu við hægri og vinstri bakka stíflusvæðisins og við efri bráðabirgðastíflu.

Í netpósti dags. 20. janúar 2004 vakti VIJV athygli Impregilo á hugsanlegri hættu á grjót- og klakahruni í gljúfrinu vegna hlýinda. Daginn eftir sendi VIJV Impregilo annan netpóst þar sem vakin er athygli á því að hlánað hafi í veðri og hætta á grjót- og klakahruni væri nú yfirvofandi. Óskað var eftir að Impregilo gripi til þeirra aðgerða, sem tilteknar væru í áhættumati þeirra.

Með bréfi dags. 27. janúar 2004 gerði VIJV athugasemdir við áhættumat Impregilo frá 15. janúar og taldi það ófullnægjandi í ýmsum atriðum, m.a. vegna þess að ekki væri nægilega á því tekið til hvaða ráðstafana ætti að grípa til varnar grjóthruni.

Á framvindufundi 12. febrúar 2004 var um það rætt að vart hefði orðið við hrun lítilla steina ofan í gljúfrið og staðfestu starfsmenn Impregilo að starfsmönnum í gljúfrinu stafaði talsverð hætta af þessu.

Hinn 24. febrúar 2004 fór Vinnueftirlitið í eftirlitsferð um vinnusvæðið og ítrekaði enn og aftur fyrirmæli um gerð öryggisáætlunar vegna mannvirkjagerðar í gljúfri. Eftirlitsskýrsla nr. A 69323 er stíluð á Impregilo.

Á framvindufundi 26. febrúar og öryggisráðsfundi 3. mars 2004 minntu starfsmenn VIJV starfsmenn Impregilo á að endurskoða þyrfti áhættumat vegna vinnu í gljúfrinu.

Hinn 7. mars 2004 fór J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður VIJV, í eftirlitsferð um gljúfrið og í framhaldi af henni sendi hann samstarfsmönnum sínum, ákærða E og Þ-kk-þgf S-kk-þgf Á-kk-þgf, netpóst þar sem hann varaði við grjóthruni í gljúfrinu fyrir ofan távegginn hægra megin. Lagði hann til að notuð yrðu net til að koma í veg fyrir hrun á grjóti og aur ofan á vinnusvæðið fyrir neðan. Daginn eftir sendi Þ-kk-nf netpóst J-kk-ef R-kk-ef áfram til ákærða, C, og vakti athygli á grjóthruni úr Kárahnjúki ofan í gilið. Sama dag fóru ákærðu, E og C, ásamt Þ-kk-þgf S-kk-þgf í skoðunarferð um gljúfrið til að meta aðstæður. Bentu starfsmenn VIJV á að best væri að nota net til að minnka grjóthrunið og nefndu einnig þann möguleika að setja upp vírnet fyrir ofan gljúfurbarmana við Kárahnjúk. Ætlaði ákærði, C, að afla upplýsinga um það til hvaða ráðstafana Impregilo ætlaði að grípa á þessum stað.

Á framvindufundi 11. mars 2004 voru þessi mál rædd og mælti VIJV sterklega með því að notuð yrðu síldarnet til varnar grjóthruni. Fram kom að þessi mál væru enn til athugunar innan Impregilo.

Með bréfi dags. 12. mars 2004 benti VIJV Impregilo að það vantaði áhættumat í aðferðalýsingu vegna steypuvinnu í gljúfrinu, sérstaklega varðandi hættu á grjóthruni.

Verður nú rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dóminum.

Framburður ákærðu

Ákærði, A, framkvæmdastjóri Arnarfells ehf., neitaði sök. Hann sagðist annast verkefnastjórn hjá félaginu eftir þörfum hverju sinni og hafa verið verkefnastjóri í verkinu við hægri bakkann í Hafrahvammagljúfri, þ.e. í þeim þáttum, sem væru skilgreindir eftir magni og einingarverðum, svokölluðum rúmmetragjöldum. Hann sagði að verksamningar þeirra við Impregilo væru nokkuð margir og flóknir, en fyrirtækið annaðist einnig talsverða vinnu fyrir Impregilo samkvæmt svokölluðum “daywork” skýrslum, þ.e. í tímavinnu. Á sama tíma hefðu því getað verið í gangi bæði vélavinna og önnur vinna á einum 12 til 13 stöðum í verkinu í einu. Hann sagði að vinna Á-kk-ef Þ-kk-ef heitins og Á-kk-ef A-kk-ef hefði verið undir verkstjórn G-x-x og V-x-x, starfsmanna Impregilo. Sjálfur sagðist hann hafa verið yfirmaður þeirra hjá Arnarfelli. Á þessum tíma hefði fyrirtækið verið með eina fjóra eða fimm verkstjóra, sem hefðu farið með mannaforráð í hans fjarveru og hefðu þeir séð um samskipti við verkefnisstjóra Impregilo hverju sinni. Starfsmenn Arnarfells hefðu unnið í margskiptum hópum með flokksstjóra fyrir hverjum hóp sem tengilið, sem skyldi túlka boð frá yfirstjórnendum verksins, þ.e. starfsmönnum Impregilo. Það væri aðalverktakinn, sem ræki verkið og sæi um samræmingu og miðlun á upplýsingum til tækja- og verkamanna Arnarfells eftir því sem við ætti hverju sinni.

Ákærði sagði að samskipti Arnarfells við Impregilo hefðu verið almennt góð. Almennt hefðu Arnarfellsmenn fengið skilaboð um það sem átti að gera daginn áður en verkið var unnið; ýmist símleiðis eða þá að V-x-x kæmi til þeirra boðum með því að mæta á skrifstofuna eða að hann hitti starfsmenn Arnarfells úti á svæði. Þar hefði hann yfirleitt gengið á milli flokksstjóranna. Ákærði sagði að ef hann var á svæðinu hefði V-x-x komið skilaboðunum beint til hans í 9 af hverjum 10 tilvikum, en það hefði þó farið eftir eðli þeirra verka, sem unnið var að. Ef um hefði verið að ræða skilgreint verk samkvæmt samningi, þ.e. þar sem unnið hefði verið samkvæmt fyrirfram gefnu magni og á fyrirfram gefnum stað o.s.frv. hefði hann oftast verið til svara. Einnig ef um breytingar hefði verið að ræða. Ef um almenna tækjavinnu eða almenna verkamannavinnu hefði verið að ræða, sem flokkaðist undir “daywork”, þá hefðu yfirmenn Impregilo skipað starfsmönnum Arnarfells beint fyrir. Í lok hverrar vaktar væri gerð vaktaskýrsla yfir það, sem gert hefði verið og færi hún til samþykktar hjá viðkomandi yfirmanni Impregilo.

Ákærði bar að ekki hefðu verið haldnir formlegir fundir að ræða með yfirmönnum Impregilo nema um hefði verið að ræða einhver ágreiningsefni þar sem skýra þyrfti sjónarmið hvors um sig. Hann sagði að Impregilo hefði haldið utan um öryggismálin, haldið námskeið um fyrstu hjálp og þess háttar, en ekki hefði verið fundað með þeim um skipulag á varnarmannvirkjum. Yfirleitt hefðu komið skriflegar beiðnir frá Impregilo um einhvers konar aðgerðir varðandi varnarmannvirki, t.d. um útvegun á efni og uppsetningu þess. Verkið hefði þá verið samræmt með einhverjum af útistjórnendum þeirra. Engin sérstök fyrirmæli um öryggismál hefðu komið til hans sem framkvæmdastjóra Arnarfells frá Impregilo, enda hefði Arnarfell heyrt undir heildaryfirstjórn og samræmingaraðila á svæðinu. Arnarfell hefði ekki verið með neinar sjálfstæðar aðgerðir í öryggismálum þar sem verkefnin hefðu verið mjög dreifð á hverjum degi.

Aðspurður sagði ákærði að Arnarfell hefði ekki átt nein bein samskipti við Landsvirkjun eða Vinnueftirlit ríkisins varðandi öryggismál. Þá sagðist hann ekki vita til þess að Arnarfell hefði, frá því að þeir hófu vinnu í gljúfrinu um miðjan janúar 2004, fengið formlegar eða óformlegar aðvaranir frá VIJV, Landsvirkjun, Impregilo eða Vinnueftirliti ríkisins varðandi hættu á hruni við távegginn. Hann tók þó fram að hann hefði verið í burtu í talsverðan tíma fyrir slysið. Hann sagðist hafa farið af svæðinu 1. mars og af landi brott daginn eftir. Hann hefði komið til landsins aftur 7. mars og þá farið norður á Akureyri og verið þar til 10. mars. Hann hefði farið aftur til Reykjavíkur 11. mars og verið þar 12. og 13. mars, en þá hefði hann lagt af stað austur og komið á virkjunarsvæðið 14. mars. Hann sagðist ekki hafa fengið í hendur áhættumat vegna vinnu við hægri bakkann fyrr en eftir slysið.

Ákærði kvað Arnarfell hafa annast hreinsun hnjúksins, þ.e. hreinsun 250 m breiðrar skákar upp í 715 m hæð, í júní og júlí 2003. Hann sagði að það svæði væri ekki beint fyrir ofan hægri bakkann þar sem slysið varð og þar að auki í verulegri fjarlægð. Hreinsunin hefði endað á því að gerður hefði verið stóreflis varnargarður um 12 til 15 m hár við gilbrúnina. Í sjálfu sér hefði því ekki verið hætta á hruni úr hreinsaða svæðinu, þ.e.a.s. klapparyfirborðinu. Hann sagðist ekki vita af hverju ekki var líka hreinsað úr hnjúknum fyrir ofan slysstaðinn. Hann sagði að frá október og fram til þess tíma er slysið varð hefði svæðið verið hulið snjó og mjög kalt í veðri, sem hefði bundið jarðveginn. Hann sagðist sjálfur ekki hafa orðið var við grjóthrun í rigningu og þíðu, en það hefði verið rætt eftir slysið að hvassviðri og rigning hefði valdið grjóthruni. Ákærði var spurður um ummæli sín í lögregluskýrslu um að um miðjan febrúar hefði gert hlákukafla og það hefði orðið til þess að bæði klaki og steinar hefðu komið niður úr hnjúknum. Sagði ákærði hann hefði verið inn og út af svæðinu á þessum tíma, en þetta hefði verið rætt og þá aðallega eftir slysið. Hann sagðist því kannast við að þetta hefði verið rætt en sagðist sjálfur ekki hafa orðið vitni að því að klakar og steinar kæmu niður úr hnjúknum. Hann sagðist hafa verið tilfallandi á svæðinu á þessum tíma og kannski verið í 10 daga á svæðinu í lok febrúar. Á þeim tíma hefði hann ekki verið að staðaldri við vinnu ofan í gilinu. Hann sagðist hafa verið að undirbúa gröftinn fyrir táveggsstæðið á þeim tíma, þ.e. setja það niður hvar ætti að bora og sprengja. Hann sagðist ekki hafa orðið var við það á þeim tíma að hans fólk talaði um að það væri þarna í stórri hættu.

Ákærði sagðist sjálfur hafa mætt á öryggisráðsfundi, en öryggistrúnaðarmennirnir, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kk-nf W-kk-nf B-kk-nf, hefðu mætt á fundina í hans fjarveru. Hann sagðist sjálfur ekki hafa mætt á þessa fundi dagana fyrir slysið, en treyst öryggistrúnaðarmönnunum til að meta það hvort vinnuumhverfið var hættulegt eða ekki, enda hefðu þeir setið námskeið þar sem fjallað hefði verið um öryggismál. Auk þess væru flokksstjórarnir mjög hæfir til að meta stöðuna og breytileikann á hverjum tíma, en einnig mætti segja að það væri hlutverk allra, sem ynnu á svona stöðum, að fylgjast með aðstæðum. Ákærði sagði að flokksstjórarnir hefðu getað tekið ákvörðun án samráðs við hann um að stöðva vinnu vegna bráðrar hættu. Hann sagði að það hefði aldrei verið rætt hvort þeir ættu að stöðva vinnu ef hætta var á ferðum þar sem ekki hefði komið til neinna harkalegra árekstra varðandi þessi mál. Hann sagði að einu sinni, þegar hann var ekki á staðnum, hefði vinna verið stöðvuð í gljúfrinu vegna steinkasts og þá hefði Impregilo mælt svo fyrir. Honum hefði ekki verið tilkynnt um það þar sem þess hefði ekki gerst þörf.

Varðandi táveggsgröftinn bar ákærði að hann að hluta til verið unninn ofan frá. Efnið, sem hefði komið úr þeim greftri og grautunargöngunum hefði farið til stíflufyllingar. Þetta hefði verið skilgreint sem tímavinna og þá hefði þeirra verkskipulag þurft að taka mið af hagsmunum aðalverktakans. Arnarfell hefði sprengt távegginn samkvæmt ákveðinni forskrift og staðsetningu og þar hefði verið um nákvæmnisborun og sprengingar að ræða. Efnið, sem komið hefði frá þessum sprengingum hefði farið til stíflufyllingar í stað þess að jafna því út eða fjarlægja það. Á öðrum stað í gilinu hefði Arnarfell verið að vinna að hreinsun og sköfun og þar hefðu vélamenn og aðrir verið við vinnu og hefði aðalverktakinn beðið um vinnuframlag þeirra af og til. Því hefði verið tekin ákvörðun um að vinna þetta verk blandað. Þar hefðu flokksstjórarnir haft vald til að kalla inn menn og senda þá út eftir beiðni frá yfirstjórninni. Þessu hefði V-x-x hjá Impregilo stjórnað. Arnarfell hefði því verið með ákveðin verk samkvæmt útboði og síðan aukaverk samkvæmt “daywork”-skýrslum.

Ákærði sagðist kannast við það að á öryggisráðsfundum hefði verið skorað á Impregilo að gera áhættumat og útbúa öryggisráðstafanir samkvæmt því. Hann sagðist hins vegar ekki hafa verið upplýstur um það á hvaða stigi áhættumatið var á þeim tíma. Þeirra aðalvinnusvæði á þeim tíma, sem slysið átti sér stað, hefði verið vinstri bakkinn, þ.e. “plinturinn” frá bakkanum og upp. Frá miðjum janúar hefðu þeir klárað afmarkaða vinnu með vélum við hægri bakkann frá hæðarlínu 530 m niður í 495 m. Ekki hafi þurft að sprengja mikið við það verk. Síðar hefði verið ákveðið að “prísplitta” távegginn, en það hafi ekki verið unnið samfellt. Ákærði var spurður að því hvort hann hefði ekki verið hræddur við að setja starfsmenn sína í vinnu við távegginn vitandi af því að eitthvað vantaði upp á í öryggismálum hjá Impregilo. Sagði ákærði þá að á þessum sama tíma hefði verið unnið að því að grafa grautunargöngin á þessum sama stað og því verki hefði verið stjórnað af Impregilo. Þarna hefðu menn verið að koma og fara og svæðið fyrir framan grautunargöngin hefði oft og tíðum verið notað sem bílastæði fyrir þá sem voru í eftirliti og aðra, sem voru að fara inn og út af svæðinu. Hann hefði því álitið að málsmetandi menn þarna á svæðinu sæju ekki stórkostlega hættu þarna á ferðinni. Ákærði ítrekaði að hann hefði verið töluvert fjarverandi á þessum tíma. Hann sagðist ekki minnast þess að rætt hefði verið um að stöðva vinnu á þessum stað þar sem öryggisráðstafanir væru ekki nægar fyrr eftir slysið.

Ákærði sagði að á þeim tíma, sem sprengt var fyrir táveggnum, hefði allt þar fyrir ofan verið harðfrosið og á kafi í snjó. Síðan hefði verið byrjað að grafa grautunargöngin, en annar hópur hefði annast það verk. Í fyrstu hefði ekki verið talað um að Arnarfell ætti að grafa fyrir táveggnum til botns. Þeir hefðu sprengt það sem vinnanlegt var ofan frá brúninni, en annað hefði ekki legið fyrir á þeim tíma. Hann sagðist hafa vitað til þess að Vinnueftirlitið hefði komið í eftirlitsferð 24. febrúar og þá ekki fundið að aðstæðum þarna.

Í janúar 2004 hefðu þeir verið að grafa fyrir fyrsta hlutanum af plintinum, þ.e. 35 m lengd á brúninni, en það verk væri unnið með vélum. Þetta hefði verið unnið samkvæmt teikningum, sem þeir hefðu fengið afhentar frá Impregilo. Óskað hefði verið eftir þessu verki og því hefðu bæði Impregilo og VIJV vitað af því að þeir væru að vinna við hægri bakkann. Þegar þeir hefðu klárað plintgröftinn hefðu þeir hætt og farið yfir á vinstri bakkann. Síðar eða um 8. febrúar hefðu þeir verið beðnir um að sprengja fyrir táveggnum, þ.e. það sem vinnanlegt var ofan frá brúninni.

Ákærði var spurður um þann framburð sinn hjá lögreglu að hann hefði vitað að starfsmenn hans hefðu verið búnir að kvarta um hættu vegna grjóthruns, bæði við Impregilo og VIJV “bæði síðastliðið sumar og fram að jólum og alveg sérstaklega í þíðukaflanum í febrúar og mars.” Sagði ákærði þá að þessar umræður hefðu átt sér stað að mestu leyti eftir slysið. Einnig hefði þetta verið rætt á fundum þegar hann var fjarverandi. Þetta hefði þó mest verið rætt í kjölfar þess sem gerðist.

Ákærði sagði að þegar hann hefði komið á svæðið 14. mars hefði verið hægviðri og úrkomulaust og mjög gott veður. Hann hefði því ekki séð að stórkostleg hætta væri á ferðum. Hann hefði farið niður í gilið á milli kl. níu og hálf tíu um kvöldið og þá hitt þar fyrir S-kk-þf B-kk-þf P-kk-þf og Á-kk-þf Þ-kk-þf heitinn. Hefðu þeir hist á svæðinu við vinstri bakkann, nánar tiltekið á bráðabirgðastíflunni, en þaðan hefðu þeir haft yfirsýn yfir svæðið til beggja hliða og niður eftir gilinu. Á-kk-nf hefði hins vegar ekki verið þarna. Sagðist ákærði aðallega hafa verið að kynna sér þær breytingar, sem orðið hefðu á svæðinu eftir tiltölulega langa fjarveru. Þeir hefðu rætt almennt um þær breytingar, sem orðið hefðu á svæðinu í fjarveru ákærða, þ.e. hvað búið væri að gera og hvað væri framundan. Ekki hefði verið rætt um að farið yrði yfir á hægri bakkann til að framkvæma þar tiltekin verk. Þá hefðu þeir S-kk-nf og Á-kk-nf ekki minnst á að Á-kk-nf myndi koma og aðstoða Á-kk-þf seinna um kvöldið. Veður hefði verið mjög gott, kyrrt og stillt, og ekkert virst vera að aðstæðum hvað það varðaði. Hann sagði að þeir S-kk-nf og Á-kk-nf hefðu ekki minnst á grjóthrun við hann. Þá sagðist ákærði ekki hafa orðið var við grjóthrun í gilinu þetta kvöld. Hann sagðist hvorki hafa vitað af því fyrir slysið að einn starfsmanna Arnarfells hefði fengið grjót í höndina daginn áður né að grjót hefði fallið á bifreið í eigu Arnarfells og brotið afturrúðu. Þetta hefði hins vegar hvorutveggja verið rætt í vikunni á eftir. Þá sagðist hann hvorki hafa séð né heyrt af tölvupóst frá J-kk-þgf R-kk-þgf Á-kk-þgf dags. 7. mars þar sem varað hefði verið við hættu á grjóthruni úr hægri bakkanum. Ákærði sagðist hafa farið á fleiri staði þarna um kvöldið en á þessum tíma hefði Arnarfell einnig verið að vinna á tveimur stöðum í “plintinum” á vinstri bakkanum. Þá hefði Arnarfelli verið með steypustöð og efnisvinnslu inni á námusvæðinu.

Aðspurður sagðist ákærði ekki hafa sent þá Á-kk-þf Þ-kk-þf og Á-kk-þf A-kk-þf til vinnu við borun í austurhluta táveggsins umrætt kvöld, eins og greindi í ákæru. Benti ákærði á að forgangsröðun í þessum verkum hefði ekki verið í hans höndum, heldur hefði heildaryfirsýnin verið hjá V-x-x. Aðspurður sagðist ákærði ekki hafa hitt Á-kk-þf fyrr um daginn, en sagðist hafa hitt Á-kk-þf Þ-kk-þf örstutt fyrr um daginn áður en hann fór á vakt. Þeir hefðu ekkert rætt um það hvað hann væri að fara að gera.

Ákærði var spurður hvort forsvaranlegt hefði verið að vinna að því verki, sem Á-kk-nf og Á-kk-nf unnu að í umrætt sinn, í myrkri um nótt og með vélar í gangi. Sagði ákærði þá að þessi vinna væri framkvæmd í sérstaklega vörðum vélum, eins og menn hefðu notað um allt gilið á þessum tíma. Hann sagði að það væri mat tækjastjórnandans hverju sinni hvernig hann merkti svæðin í kringum sig. Ekki væri nauðsynlegt að merkja fyrir einstökum holum, eins og gert hefði verið í þessu tilfelli. Oft væru svona verk framkvæmd án þess að fara út úr vélinni. Í borvélinni væri mælitæki, sem sýndi bordýptir, langhalla og þverhalla, og það væri oftar en ekki sem þau tæki væru notuð við borunina. Aðspurður sagði ákærði að samkvæmt framlagðri dagbók þá hefði verið búið að vinna í táveggsstæðinu í 4 daga, áður en slysið varð og hefði þá verið unnið bæði á nóttunni og á daginn. Aðspurður sagðist ákærði ekki hafa verið búinn að ræða það við starfsmenn sína hvernig þeir ættu að bregðast við grjóthruni áður en slysið var.

Aðspurður sagði ákærði að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði berið búinn að starfa hjá Arnarfelli í 4 ár þegar hann féll frá og þar af gegnt stöðu flokksstjóra í töluverðan tíma. Hann hefði því tekið við upplýsingum frá verkefnisstjóra og miðlað þeim til þeirra starfsmanna, sem í kringum hann voru. Hann hefði því getað stöðvað verkið ef hann mat aðstæður hættulegar. Aðspurður sagðist ákærði þó ekki muna hvort Á-kk-nf Þ-kk-nf var á launum sem flokksstjóri eða almennur tækjamaður. Hann sagði að Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf hefðu verið mjög vanir verkamenn á þessu sviði og báðir búnir að vinna í gilinu í nokkurn tíma. Fyrir utan þá S-kk-nf B-kk-nf hlyti V-x-x að hafa vitað af því að Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf ætluðu að vinna í gilinu þessa nótt, en V-x-x hefði verið tengiliður þeirra við heildarskipulagið. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði tekið að sér að bora þarna vegna þess að sá, sem hafði verið að bora þarna áður, var í helgarfríi. S-kk-nf B-kk-nf hefði síðan ætlað að koma og sjá um hleðsluna og sprenginguna sjálfa. Sprengingin hefði átt að eiga sér stað áður en vinna hæfist kl. 7 um morguninn. Hann sagðist ekki vita hvort Á-kk-nf Þ-kk-nf, Á-kk-nf og S-kk-nf B-kk-nf vissu af því að gerð hefði verið athugasemd vegna hættu á grjóthruni í gilinu. Aðspurður sagði hann að ekki væri venja að tilkynna VIJV þegar farið væri í verk eins og þetta. Þá sagði hann aðspurður að ekkert samningssamband væri á milli Arnarfells og VIJV. Aðspurður sagði ákærði að öruggt væri að steinninn, sem Á-kk-nf Þ-kk-nf varð fyrir, hefði ekki komið úr veggnum sjálfum.

Ákærði var spurður um þann framburð hans hjá lögreglu 19. apríl 2004 þar sem hann lýsti áhyggjum sínum vegna þess að til stæði að senda fjölda manns í steypuvinnu undir táveggnum. Þar væri haft eftir honum að ljóst væri að setja þyrfti upp girðingar og jarðvegsmanir beggja vegna gljúfursins. Sagði ákærði þá að eftir slysið hefði farið af stað umræða um þessi mál og þá hefði komið í ljós að ýmislegt hafði gerst á meðan hann var í burtu.

Ákærði var einnig inntur út í þann framburð hans í lögregluskýrslu 19. apríl að öryggistrúnaðarmenn starfsmanna hefðu verið búnir að kvarta í langan tíma um hættu vegna grjóthruns og að þeir hefðu kvartað beint við öryggisfulltrúa VIJV og Impregilo. Sagði ákærði að öryggistrúnaðarmenn starfsmanna væru t.d. Á-kk-nf K-kk-nf og I-kk-nf W-kk-nf B-kk-nf og að í einhverjum tilvikum hefði kvörtunum verið beint til C, Þ-kk-ef H-kk-ef og C-x-x M-x-x og ef til vill fleiri.

Hann sagðist kannast við að Impregilo hefði átt að skila þeim verkþætti, sem Arnarfell var að vinna við 15. mars 2004. Skilgreint verk Arnarfells hefði verið að fylgja því eftir að Impregilo gæti lokið aðkomuleið ofan í gilið fyrir efnisflutningana. Impregilo hefði að mestu séð sjálft um að flytja lausa efnið í burtu til að nota í stíflufyllingu inni í gilinu og hefði vegurinn, sem ekið var eftir með efnið legið nánast í gegnum svæðið þar sem verið var að brjóta fyrir táveggnum. Verkefni Arnarfells hefði falist í því að bora, hlaða og sprengja og hreinsa frá. Þetta verk hefði verði unnið í tímavinnu, þ.e. bæði tæki og menn, og efnið selt á ákveðnu einingaverði. Forgangsraða hefði þurft verkefnunum og hefði Arnarfell orðið að nota tímann þegar umferð Impregilo um svæðið var ekki í gangi til að fleyga og sprengja. Öll hlé hefðu verði notuð, t.d. við vaktaskipti á morgnana og á kvöldin, matartímar, en á þeim tímum hefði svæðið tæmst af fólki. Fyrst og fremst hefðu dauðu tímarnir verið notaðir til að sprengja, en hægt hefði verið að bora í annan tíma. Vardenega hjá Impregilo hefði forgangsraðað þessum verkefnum. Impregilo hefði haft forgang fyrir umferð sinna bíla og því hefði Arnarfell verið beðið um að sinna öðru á meðan sú umferð var í gangi. Forgangsröðunin hefði verið ákveðin frá degi til dags þar sem þurft hefði að nota hléin, sem urðu á umferðinni, til að framkvæma þessa vinnu. Aðspurður sagði ákærði að Arnarfell hefði aldrei framkvæmt neitt án þess að vera beðið um það þar sem nauðsynlegt hefði verið að fylgja nákvæmlega heildarskipulaginu og þar hefðu þessir samræmingaraðilar algjörlega ráðið ferðinni. Þegar um sprengingar væri að ræða væri það tilkynningarskylt og skráningarskylt á öllu svæðinu í öllum tilvikum. Ákærði sagðist ekki vita annað en að verkið við távegginn hefði verið í samræmi við verkskipulagið.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 19. apríl 2004 og 11. mars 2005 og er framburður hans þar að mestu leyti í samræmi við framburð hans hér fyrir dómi. Þó svaraði ákærði því svo til í lögregluskýrslu, þegar hann var spurður að því hvaðan Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf hefðu fengið fyrirmæli um hvar þeir ættu að vinna umrædda nótt, að þeir hefðu átt að nota sunnudaginn og nóttina til að hreinsa og sprengja fyrir táveggnum, bæði hægra og vinstra megin, vegna þess að á þeim tíma hefði engin önnur umferð verið í gljúfrinu. Síðan segir orðrétt: “Ég fór með þeim niður fyrir miðnætti. Þeir voru búnir að hreinsa frá klöppinni og áttu að bora sprengiholur.”

Ákærði, B, sagðist hafa verið fulltrúi verktaka við framkvæmd verksamnings KAR 11. Starf hans hafi fyrst og fremst verið í því fólgið að samræma verkferla og starfsemi á vinnusvæðinu, þ.e. í framleiðsludeildinni (tækni- og virkjunardeild). Einnig hafi hann annast samskipti við verkkaupa á tæknifundum og meðan á verkefninu stóð. Hann sagði að samkvæmt skipuriti Impregilo hafi hann ekki verið ábyrgur fyrir öryggismálum heldur G-x-x P-x-x. Þegar hann hafi komið á vinnusvæðið 6. ágúst 2003 hafi hann tekið þátt í starfi öryggisdeildar, m.a. til að styrkja tengsl sín við aðila á staðnum og verkkaupa, þ.e. til að smyrja hjólin þannig að hlutirnir gengju betur og hraðar fyrir sig á vinnusvæðinu. Hann sagði aðspurður að ekki væri rétt að hann hefði verið næsti yfirmaður ákærða, C, varðandi öryggismál, heldur hefði það verið G-x-x P-x-x. Það hefði t.d. verið G-x-x P-x-x sem undirritaði vinnuskýrslur C, en ekki ákærði. Ákærði bar hins vegar að rétt væri að hann hefði annast öll bréfleg samskipti við verkkaupa og VIJV. Einnig væri rétt að það hefði verið hans hlutverk að samþykkja þá áhættugreiningu, sem C hefði unnið að. Þá væri og rétt að C hefði fengið leyfi eða leitað álits hjá ákærða þegar taka þurfti ákvörðun um að stöðva vinnu vegna yfirvofandi hættu. Aðspurður sagði hann að það hefði verið hlutverk C að vinna áhættumat og að hann hefði fengið alla þá aðstoð, sem hann þurfti hjá öllum deildum Impregilo. Hann sagði hins vegar að þetta væri stórt verkefni og aðstæður breyttust hratt og því hefðu aðstæður getað verið erfiðar í þessu sambandi. Þegar hann var spurður af hverju gerð áhættumats hefði tekið eins langan tíma og raun varð á sagði hann að gerð áhættumats væri háð gerð aðferðalýsingar. Samkvæmt verklýsingu í útboði hafi aðeins verið þörf á sex dögum í gljúfrinu áður en byrjað var að fylla upp fyrir stífluna. Aðstæður hefðu hins vegar reynst allt öðru vísi og erfiðari en haldið var í byrjun og því hefði vinnan í gljúfrinu staðið mun lengur þar en gert hefði verið ráð fyrir. Vegna þessa hefði þurft að breyta aðferðalýsingunni vegna vinnunnar þar og þar með áhættumatinu.

Ákærði sagðist fá allar fundargerðir funda vegna öryggismála. Þá sagðist hann sitja framvindu-, tækni- og umhverfisfundi. Hann sagðist hafa vitað að við ákveðnar aðstæður, veðrabreytingar, væri hætta á grjóthruni í gljúfrinu. Ákærði kvaðst ekki hafa haft samskipti við starfsmenn Arnarfells varðandi öryggismál, heldur hefði það verið hlutverk C. Hann kannaðist ekki við að skila hafi átt ákveðnum verkþætti vegna vinnu við távegginn 15. mars, en hins vegar hefði þeirri vinnu verið næstum lokið, en seinkun hefði orðið á jarðvegsvinnunni.

Ákærði sagðist ekki hafa séð netpóst frá J-kk-þgf R-kk-þgf Á-kk-þgf varðandi hættu á steinkasti í gljúfrinu, en honum hefði verið sagt frá póstinum á framvindufundi 11. mars. Þar hefði þetta mál verið rætt við fulltrúa VIJV. Ákveðið hefði verið að setja upp net í hlíðinni fyrir ofan távegginn og eftir fundinn hefðu hann og C ákveðið að skoða jafnframt aðrar öryggisráðstafanir, t.d. uppsetningu girðinga. Allar þessar aðgerðir hefðu verið til skoðunar á þessum tíma, en ekki vegna þeirrar vinnu, sem þá átti sér stað heldur vegna þess að eftir tvær vikur átti að hefjast steypuvinna við vegginn. Þá hefði verið fyrirséð að mikill fjöldi fólks yrði að vinna þarna á staðnum og að þá myndi hættustigið aukast. Ekki hefði verið talin ástæða til að stöðva vinnu þarna á þessum tíma þar sem hún hefði nánast eingöngu farið fram í vélum og vinna utan þeirra takmörkuð. Eftirlitsaðilar, jarðvegsfræðingar o.fl. störfuðu utan véla. Það hefði komið fyrir við tilteknar aðstæður að hann stöðvaði alla vinnu í gljúfrinu, þ.e. þegar veður hefði verið mjög slæmt og hann fengið greinargerð frá öryggisfulltrúanum um aðstæður á vinnusvæðinu. Aðspurður um aðstæður á slysdag sagði ákærði að þær hefðu verið í lagi, þ.e. það hefði ekki verið vindur og engin hlýindi.

Spurður um það hvort hann hefði komið að gerð áhættumatsins áður en það var sent til VIJV sagði ákærði að það hefði verið rætt við C út frá rekstrarlegu sjónarmiði hvort hann þyrfti á einhverri aðstoð að halda og að hann myndi nýta sér reynslu þeirra, sem á svæðinu voru. Ákærði sagðist ekki hafa borið ábyrgð á gerð aðferðalýsingar. Hann sagði að upprunalega aðferðalýsingin hefði verið á íslensku og hann hefði ekki skilið hana. En hann og C hefðu starfað saman að vissu leyti við gerð aðferðalýsingar. Umkvartanir frá VIJV varðandi aðferðalýsinguna hefðu oftast komið fram á framvindufundum og eftir að slíkar athugasemdir bárust hefði hann strax haft samband við C og látið hann vita af þeim til að flýta fyrir úrbótum.

Hann sagði að á milli Impregilo og Arnarfells væri opinn samningur og þegar Impregilo hefði lokið við jarðvinnuna í grautunargöngunum þá hefði Arnarfell getað hafist handa um sína jarðvinnslu. Starfsmenn Impregilo hefðu ekki unnið á sunnudögum því yfirleitt hefðu vaktaskipti átt sér stað á sunnudögum. Arnarfell hefði verið með annað vaktafyrirkomulag og þeir hefðu unnið nánast alla sunnudaga frá upphafi. Sunnudaginn, sem slysið varð, hefðu verið við störf mjög reyndir starfsmenn, sem hefðu getað tilkynnt Impregilo um hinar breytilegu aðstæður í gljúfrinu. Þeir hefðu hins vegar ekki fengið neinar slíkar greinargerðir eða tilkynningar. Hann hefði ekki vitað að Arnarfellsmenn væru að vinna að þessu tiltekna verki þennan dag. Þeir fylgdust ekki með því hvað Arnarfellsmenn gerðu hverju sinni. Arnarfellsmenn veldu sjálfir tímann og daginn, sem þeir framkvæmdu ákveðin verk.

Ákærði sagði að mismunandi tengiliðir væru á milli Impregilo og Arnarfells á mismunandi stigum verkefnisins. Hvað varðar rekstrarhliðina hefðu samskiptin t.d. verið á milli A og V-x-x. Ef um einhver sérstök vandkvæði var að ræða eða spurningar, sem tengdust verksamningnum á milli fyrirtækjanna, hefðu samskiptin verið á milli hans og A. Spurður um hver hjá Impregilo hafi beðið um að þetta tiltekna verk við távegginn yrði unnið sagðist ákærði ekki muna hver undirritaði verkbeiðnina; hvort það var hann eða G-x-x. Aðspurður sagði hann að mögulegt væri að V-x-x hefði beðið um að verkið yrði unnið. Yfirleitt hefðu þeir lagt fram verkbeiðni um verk á tilgreindu vinnusvæði, en það hefðu þeir gert varðandi ýmsa jarðvegsvinnu á vinnusvæðinu. Arnarfell hefði verið undirverktaki Impregilo varðandi jarðvegsvinnu og sprengingar á svæðinu frá upphafi verksins. Samningur hefði verið í gildi um verkið og það hefði ekki verið greitt á tímagjaldi. Greiðslan hefði byggst á umfangi verksins. Aðspurður um það hvort verklýsing á framkvæmd verksins við távegginn hefði komið frá Impregilo sagði ákærði að Arnarfelli hefði verið látin í té greinargerð um umfang jarðvinnslunnar og síðan hefðu verið lagðar fram skýrslur um jarðvegsrannsóknir. Þeir hefðu hins vegar verið svo reyndir að þeir hefðu getað unnið verkið án nokkurra vandkvæða og hefðu stjórnendur Impregilo verið mjög ánægðir með störf þeirra.

Ákærði bar að þegar A hefði verið fjarverandi hefðu samskipti Impregilo verið á milli B-kk-ef, fulltrúa A og V-x-x. Sjálfur sagðist hann ekki hafa hitt B-kk-þf þar sem samskiptin við hann hefðu farið í gegnum Vardenega. Í minni verkum hefði V-x-x séð um samskiptin við starfsmenn Arnarfells. Aðspurður sagðist ákærði ekki muna fullt nafn B-kk-ef.

Aðspurður um það hvort líklegt væri eða vitað hvort Impregilo hefði beðið um að þetta tiltekna verk yrði framkvæmt þessa tilteknu nótt sagði ákærði að svo hefði ekki verið. Hann sagði að rétt væri, sem fram hefði komið hjá meðákærða, E, að umrætt verk hefði verið óþarfi og mistök og að ekki hefði verið greitt fyrir hana. Hann sagðist ekki muna hver þurfti að bera kostnaðinn vegna verksins.

Hann sagði að það kæmi sér á óvart að VIJV hafi ekki vitað að verið var að vinna í gljúfrinu þetta kvöld þar sem þessi vinna hafði verið í gangi í nokkrar vikur. Einnig hafi þeir átt að vita að Arnarfellsmenn ynnu á næturvöktum og á sunnudögum líka vegna þess að þannig hefðu þeir unnið frá upphafi verksins. Ákærða var sýnd skýrsla á dskj. nr. 20, merkt 654 um hvaða vinna fór fram í gljúfrinu daginn sem slysið varð. Hann sagði fyrst að um væri að ræða skýrsla vegna dagvaktarinnar, en var bent á að um væri að ræða bæði dag- og næturvakt. Ákærði sagðist þá ekki muna hvernig þetta var. Nánar aðspurður sagði hann að dagvaktin hefði hafist kl. 7 að morgni og henni hefði lokið kl. 18.00 að kvöldið 14. mars Næturvaktin hefði hafið störf kl. 19.00 og endað kl. 6.00 að morgni 15. mars.

Ákærði, C, sagðist hafa verið öryggis-, heilsu- og umhverfisstjóri vegna verksamninganna KAR 11 og KAR 14. Hlutverk hans hefði verið fólgið í því að hafa umsjón með umhverfis- og öryggismálunum fyrir Impregilo sem fulltrúi verkefnisstjóranna. Næstu yfirmenn hans hefðu verið G-x-x P-x-x og B. Yfirmaður hans varðandi öryggismál í gilinu, KAR 11, hefði verið B. Hann sagði að ef hættuástand skapaðist á vinnusvæðinu hefði hann eða í hans fjarveru, öryggisfulltrúar hans á staðnum, s.s. C-x-x M-x-x og Þ-kk-nf H-kk-nf, komið með tilmæli eða ábendingar til viðkomandi verkstjóra og ákærða, B, um að það væri að skapast hættuástand. Venjulega hefði hann fengið heimild hjá ákærða, B, til að stöðva vinnu. Ef hann teldi hættuna hins vegar yfirvofandi hefði hann tekið ákvörðun samstundis.

Aðspurður kvaðst ákærði telja að það hefði verið á ábyrgð verkkaupa að taka ákvörðun um uppsetningu varnarmannvirkja við hægri bakkann. Hann sagði hins vegar að það hefði verið á ábyrgð Impregilo að vinna áætlun um öryggi og heilbrigði og sérstakt áhættumat vegna stíflumannvirkjanna. Þá sagði ákærði að það hefði verið hans hlutverk að gera þessi gögn fyrir hönd Impregilo. Ákærði sagðist hafa haft stuðning af því samstarfsfólki, sem hann hefði óskað eftir að fá aðgang að vegna sérþekkingar þess og reynslu af fyrri störfum. Hann hefði getað kallað til og fengið ábendingar og ráð varðandi gerð þessara gagna. Ákærði var spurður hvers vegna vinna við gerð þessara gagna hefði gengið svona hægt. Ákærði sagði að Impregilo hefði lagt fram áhættumat um haustið, en áður hefðu þeir orðið að gera aðferðalýsinguna sem slíka, sem áhættumatið byggðist á. Hann sagði að það hefði verið nokkuð óljóst hvers var krafist við gerð aðferðalýsingarinnar, þ.e. hvernig hún ætti að vera, jafnvel af hálfu yfirvalda. Það hefði því farið töluvert mikil vinna í að setja hana upp og leggja síðan fram bæði á íslensku og ensku. Ákærði sagði að í áhættumati, sem þeir hefðu lagt fram í október 2003 og janúar 2004 hefðu þeir lýst því verklagi, sem þeir hefðu talið æskilegt að viðhafa til að minnka áhættu fyrir þá starfsmenn, sem voru að vinna í gljúfrinu á þeim tíma. Verklagið hefði falist í stöðugu eftirliti og ef menn töldu að hætta væri á ferð átti að afmarka hættusvæðin, t.d. með því að banna mönnun að vera utandyra, þ.e. utan vinnuvéla, eða loka svæðinu tímabundið. Ekki hefðu hins vegar verið komnar fram tillögur um net eða frekari girðingar. Hann sagði að í byrjun hefði verið reiknað með ákveðnum bergstyrkingum í kringum távegginn, sem síðar hefði verið fallið frá. Þeir hefðu því talið að fyrirmæli um hönnun á slíkum mannvirkjum og hvernig ætti að setja þau upp ætti að koma frá fulltrúa verkkaupa. Hann sagðist þó ekki minnast þess sérstaklega að þeir hefðu gert fulltrúa verkkaupa grein fyrir því að Impregilo teldi að þeir ættu að koma með þessar tillögur en ekki Impregilo. Að sögn ákærða hafði það verið rætt nokkrum dögum fyrir slysið að það þyrfti að setja upp varnargirðingar á þessum tiltekna stað, þá sérstaklega með það í huga að verja þann fjölda manna, sem vinna átti í kringum távegginn. Það hefði enn verið á umræðustigi að skipuleggja þá vinnu og koma með tillögur um það hvernig hægt væri að leysa það mál áður en vinnan við távegginn færi af stað. Á þessum tíma hefði verið reiknað með að menn væru að vinna í vélum á þessum stað og að menn væru takmarkað að vinna utandyra þar sem hætta væri á grjóthruni við bergsyllur og annað slíkt. Hann sagðist ekki muna hvort gefin hefðu verið út fyrirmæli um þetta, en menn hefðu talað almennt um þetta á vinnusvæðinu og þetta hefði verið vinnuregla, sem menn hefðu farið eftir. Menn hefðu vitað af þessari hættu og brugðist við henni á þennan hátt. Hann sagðist reikna með að starfsmenn Arnarfells hefðu vitað af þessu. Hann sagði að það hefðu verið dagleg samskipti á milli starfsmanna Arnarfells og verkstjóra og öryggisfulltrúa Impregilo. Þegar hættuástand skapaðist og rýma þurfti gilið, eins og gert hefði verið nokkrum sinnum áður en slysið varð, hefði mönnum að sjálfsögðu verið tilkynnt um þá hættu sem fyrir hendi var og þeir beðnir um að yfirgefa vinnusvæðið.

Að sögn ákærða fóru samskipti hans við Arnarfell farið í gegnum A eða að öryggisfulltrúi hans hafði samband beint við verkstjóra félagsins. Ef Arnarfells menn voru t.d. að sprengja eða flytja efni niður í gilið hefðu hann og A talað saman um þann verkþátt og hvernig ætti að standa að verki. Hann sagðist ekki vita til þess að fleiri yfirmenn Arnarfells hefðu komið fram fyrir hönd fyrirtækisins varðandi svona mál.

Aðspurður um grjóthrun í gilinu sagði ákærði að það hefði verið meiri hætta á grjóthruni neðar í gilinu, en þar hefðu þessar skriður verið hangandi yfir vinnusvæðinu, en ekki svo mikið við távegginn. Það hefðu getað skapast þær aðstæður vegna veðurs, hitastigs og vinds, að allt gilið hefði verið lýst sem hættusvæði og í þeim tilvikum hefðu þeir lokað gilinu. Aðspurður um skyldur Impregilo gagnvart Arnarfelli sem undirverktaka í öryggismálum sagði ákærði að þær hefðu verið fólgnar í því að láta þá vita þegar hættuástand skapaðist. Einnig hefði það verið á ábyrgð verkstjóra að hafa samráð um skipulag vinnu til að tryggja að verkið væri unnið á sem ábyrgastan hátt. Hann sagðist ekki telja að Impregilo beri sömu ábyrgð á öryggi starfsmanna undirverktaka og sinna starfsmanna. Verkstjórar Arnarfells beri ábyrgð á öryggi sinna manna og í samræmi við þær ábendingar, sem þeir fengju frá Impregilo. Aðspurður sagðist hann minnast þess að öryggismál við távegginn hefðu verið nefnd á öryggisráðsfundi, þ.e. að hætta væri á grjóthruni á svæðinu. Sagðist hann minna að S-kvk-nf P-kvk-nf K-kvk-nf hjá Arnarfelli hefði minnst á þetta. Ákærði sagðist ekki hafa vitað af því að pressa væri á því að klára það verk, sem Á-kk-nf Þ-kk-nf vann að þegar slysið varð.

Ákærði sagði að í kjölfar netpóstsins frá J-kk-þgf R-kk-þgf Á-kk-þgf frá 7. mars þar sem varað var við steinkasti hefði Þ-kk-nf, öryggis- og umhverfisstjóri VIJV, haft samband við hann og beðið hann um að koma með sér ásamt ákærða, E, niður í gil að skoða aðstæður. Í þessari skoðunarferð hefði verið rætt að nauðsynlegt væri að skipuleggja og setja niður á blað hvernig haga ætti vörnum við byggingu táveggsins, þ.e. uppsteypunnar og þeirra framkvæmda í kringum hana, sem krefðist mikils mannskaps. Þetta hefði verið rætt fram og til baka og endað inni á borði yfirmanns hans, ákærða, B. Ákærði sagði að þeir hefðu einnig rætt þetta og ákveðið hefði verið að funda betur með VIJV um það hvernig væri best að setja upp þessar varnargirðingar, þ.e. upp yfir táveggnum, og fá það betur á hreint hverju starfsmenn VIJV óskuðu eftir. Ekki hefði verið reiknað með að hefja byggingarvinnu við távegginn fyrr en þeirri athugun og framkvæmd væri lokið. Ákærða minnti að á þessum tíma hefði verið áætlað að uppsteypa táveggsins hæfist eftir u.þ.b. tvær vikur. Ákærði sagðist ekki hafa talið að þarna væri bráð hætta á þessum tíma, en að bráð hætta gæti skapast vegna aðstæðna.

Ákærði sagðist ekki hafa verið á staðnum þegar slysið varð og því vissi hann ekki hvaða samskipti áttu sér stað á milli Impregilo og Arnarfells þessa daga. Hann sagðist vita það eitt að Arnarfellsmenn hefðu verið látnir vita ef Impregilo þurfti að stöðva eða takmarka vinnu í gilinu áður en slysið varð.

Ákærði sagðist hafa fengið og hans öryggisfulltrúi athugasemdir frá Vinnueftirliti ríkisins þar sem þeir þrýstu á um gerð áhættumats og aðgerðir samkvæmt því. Ákærði staðfesti það sem eftir honum er haft í lögregluskýrslu 20. apríl 2004 að öllum hefði verið ljóst að til að tryggja öryggi þyrfti að fara í meiriháttar aðgerðir við framkvæmdir mannvirkja og að það ferli hefði verið hafið. Einnig að segja mætti eftir á að allir eftirlitsaðilar hefðu vanmetið aðstæður í ljósi þess sem gerðist.

Ákærði sagðist hafa litið svo á að það væri sameiginlegt mat eftirlitsaðila að tækjavinna og sú takmarkaða umferð utandyra, sem henni óhjákvæmilega fylgdi væri ásættanlega örugg, enda hefðu menn unnið við þannig aðstæður í mjög langan tíma.

Ákærði D, sagðist vera verkefnisstjóri og æðsti yfirmaður VIJV. Hann sagði að VIJV væri með eftirlitssamning við Landsvirkjun vegna verksamningsins KAR 11 og fjóra aðra eftirlitssamninga. Ákærði sagðist hafa hafið störf á virkjunarsvæðinu 9. júlí 2003. Hann sagði að ákærði, E, væri næstur honum varðandi eftirlit við stífluna og þar með talið svæðið þar sem slysið varð. Aðspurður sagðist hann vera með yfir 20 ára reynslu af byggingaframkvæmdum og námavinnslu víða um heim. Undanfarin 6 ár hefði hann sinnt svipuðum eftirlitsstörfum og við Kárahnjúkavirkjun, en áður hefði hann starfað hjá verktakafyrirtækjum. Samskipti VIJV og Impregilo færu þannig fram að starfsmenn ræddu daglega saman á vinnusvæðinu, einnig í síma og þá væru haldnir vikulegir fundir. Jafnframt væru haldnir fundir á tveggja vikna fresti og svo einu sinni í mánuði. Almennt sætu Arnarfellsmenn ekki þessa fundi nema eitthvað sérstakt væri í gangi hjá þeim. Þeir ættu þó fulltrúa á fundum öryggisráðsins. Ákærði sagðist sitja suma af vikulegu fundunum, stundum á fundunum, sem væru haldnir hálfs mánaðarlega, en ekki fundi öryggisráðsins. Hann sagðist fá fundargerðir allra þessara funda. Hann sagði að ákvarðanir vegna öryggismála hjá VIJV væru teknar þannig að ef einhver á vinnusvæðinu yrði var við að eitthvað væri að gripi hann til viðeigandi ráðstafana og léti jafnframt nánasta yfirmann sinn vita. Upplýsingar um allt slíkt kæmu síðan inn á hans borð. Hann sagðist hafa gert sér grein fyrir að við ákveðnar aðstæður, rigningu og hlýindi, skapaðist hætta á grjóthruni í gljúfrinu og við slíkar aðstæður hefðu starfsmenn VIJV verið mjög vakandi í störfum sínum. Hann sagði að starfsmenn VIJV hefðu haft vald til að stöðva vinnu í gljúfrinu ef um bráða hættu væri að ræða, á sama hátt og starfsmenn Impregilo og Arnarfells. Hann sagði að VIJV hefði stöðvað vinnu við hægri bakkann vegna hættu á grjóthruni. Hann sagði að mikil samskipti hefðu átt sér stað á milli VIJV og Impregilo, bæði skrifleg og munnleg, um að VIJV myndi stöðva vinnu ef Impregilo gerði ekki áhættumat og setti upp öryggisráðstafanir í samræmi við það fljótlega. Ákærði sagðist ekki hafa verið á svæðinu síðustu dagana fyrir slysið, en hann hefði komið á svæðið þann 11. mars. Hann sagðist ekki muna það með vissu hvenær hann sá tölvupóst frá J-kk-þgf R-kk-þgf Á-kk-þgf dags. 7. mars þar sem varað var við hættu af grjóthruni við távegg. Þegar hann kæmi úr fríi biðu hans hundruð netpósta og því geti hann ekki sagt til um hvenær hann sá þennan póst fyrst. Hann sagðist ekki muna eftir að samstarfsmenn hans hefðu rætt þennan netpóst við hann áður en slysið varð. Hann sagði að staðgengill hans á meðan hann væri í fríi væri varaverkefnisstjóri, P-kk-nf Ó-kk-nf, en síðan kæmi E næstur honum. Hann sagðist þó ekki vera viss um hvort P-kk-nf var á svæðinu á þessum tíma.

Ákærði sagðist telja að samskipti VIJV við Impregilo hefðu verið góð. Impregilo hefði þó ekki í öllum tilvikum brugðist nægilega fljótt við leiðbeiningum frá VIJV um öryggismál. Ákærði var spurður út í þann framburð sinn hjá lögreglu að misbrestur hefði orðið í samskiptum Impregilo og Arnarfells varðandi vinnu við távegg. Sagðist ákærði hafa verið að vísa til þess að Impregilo hefði haldið því fram að þeir hefðu ekki vitað af því að Arnarfell væri að vinna á staðnum og að Arnarfell hefði ekki tilkynnt það. Sagðist hann álíta að þar væri um að ræða misbrest í samskiptum. Hann sagðist hins vegar ekki hafa hugmynd um það hvort Impregilo vissi af því að Arnarfell var að vinna á þessum stað umrædda nótt. Hann sagði aðspurður að VIJV hefði fylgst með því sem var að gerast á svæðinu dagana fyrir slysið, en þeirra hlutverk væri hins vegar ekki það að vera viðstaddir og stjórna vinnu. Hann sagði að sér hefði skilist að dagana fyrir slysið hefðu menn verið að vinna í göngunum og starfsmenn VIJV hefðu ekki vitað hvenær þeir komu úr göngunum og fóru að vinna utandyra. Sú skylda hvíldi hvorki á Impregilo né Arnarfelli að tilkynna VIJV um hvar eða hvenær þeir væru að vinna á tilteknum stöðum. Hins vegar vissu þeir alla jafna hvar Impregilo og þeirra menn væru að vinna hverju sinni þar sem þeir ræddu við þá um verkið og framvinduna. Starfsmenn VIJV hefðu hins vegar ekki formleg samskipti við Arnarfell, t.d. beindu þeir ekki skriflegum tilmælum til fyrirtækisins eða stíluðu bréf á það. Menn hefðu hins vegar samskipti á vinnusvæðinu. Hann sagðist ekki vita hvort netpósturinn frá J-kk-þgf R-kk-þgf hefði verið kynntur starfsmönnum Arnarfells.

Þegar slysið varð hefði legið fyrir áhættumat frá 15. janúar, sem VIJV hafði gert athugasemdir við og það hafði því ekki verið samþykkt. Það hefðu verið þarna ákveðin atriði, sem VIJV hefði talið að yrði að framkvæma og þeir hafi viljað ræða þau. Hann sagði að sig minnti að þeir hefðu beðið um frekari upplýsingar í sambandi við hættu á grjóthruni ofan við távegginn, þ.e. að ef það skapaðist hætta yrði gripið til varnaraðgerða með uppsetningu varna. Engar dagsetningar hafi verið nefndar varðandi úrbætur á áhættumatinu, en yfirleitt væri sagt “eins fljótt og unnt er”. Hann sagðist hafa vitað af athugasemd Vinnueftirlits ríkisins vegna hættu á grjóthruni og vöntun á áhættumati, en Vinnueftirlitið hefði hins vegar aldrei haft beint samband við ákærða til að ræða þessi mál. Hann sagði að þessi öryggismál væru oft rædd á fundunum, sem væru haldnir hálfs mánaðarlega og þar hefði Landsvirkjun gert athugasemdir vegna öryggismála í gilinu og hvatt til notkunar neta á vinnusvæðinu. Hann sagði að VIJV skipti sér ekki af samskiptum aðalverktaka við undirverktaka og hefði ekki gert neinar kröfur varðandi samskipti Impregilo og Arnarfells um öryggismál.

Aðspurður sagði ákærði að það hefði verið á ábyrgð aðalverktakans, Impregilo, að gera áhættumat vegna vinnu við virkjanasvæðið, enda hefði Impregilo unnið slík áhættumöt vegna verksins. Aðkoma VIJV að því verki hefði verið sú að starfsmenn VIJV hefðu í nokkrum tilvikum setið og rætt óformlega við starfsmenn Impregilo um nálgunina í áhættumatinu. Til þess að gera áhættumat þyrfti starfslið og fjármagn, en VIJV hefði ekki stöðu til að ráðstafa slíkum þáttum fyrir hönd Impregilo. Ekki hefði komið til álita að VIJV ynni áhættumatið fyrir Impregilo. Impregilo væri alþjóðlegt fyrirtæki með mikla reynslu af verktakastarfsemi og ósanngjarnt væri að halda því fram að þeir vissu ekki hvernig ætti að gera áhættumat. Hann sagði að starfsmenn Landsvirkjunar kæmu ekkert að gerð áhættumats.

Ákærði bar að í byrjun verksins hefðu starfsmenn VIJV verið óhressir með viðhorf Impregilo til öryggismála og hann teldi sjálfur að þeir hefðu ekki sinnt þeim á fullnægjandi hátt. Hann sagði að það væri of sterkt til orða tekið að tala um árekstra á milli VIJV og Impregilo vegna öryggismála, frekar væri um mismunandi skoðanir eða áherslur að ræða.

Aðspurður sagðist ákærði ekki hafa vitað af því að til stæði að vinna í gilinu nóttina sem slysið varð. Hann sagðist ekki vita til þess að starfsmenn VIJV væru látnir vita af því þegar byrjað væri að vinna á slíkum stöðum eða á óvenjulegum tímum. Hann sagði að hann hefði stöðvað verkið ef aðstæður hefðu verið það hættulegar að þær réttlættu slíkt. Hann myndi sjálfur aldrei setja sjálfan sig í þær aðstæður að veruleg hætta væri á því að hann slasaðist og hann gerði ráð fyrir að hið sama hefði gilt um aðra þá, sem unnu á svæðinu. Ákærði var spurður að því hvort hann teldi að því væri haldið leyndu fyrir VIJV þegar verið væri að vinna hættuleg verk til að forðast það að þeir stöðvuðu framkvæmdir. Sagði ákærði þá að honum þætti það slæmt ef svo væri, en þeir myndu alltaf komast að því hvar vinna hefði átt sér stað því þeir þyrftu að mæla verkið í sambandi við greiðslur fyrir það. Hann sagði að ekki væri mögulegt að einhver frá VIJV hefði verið við vinnu í gilinu nóttina, sem slysið varð. Enginn hefði verði við vinnu á dagvaktinni og eftir því sem hann best vissi hefði ekki verið unnið þarna undanfarandi sunnudaga.

Ákærði gerði nokkrar athugasemdir varðandi skýrslu hans hjá lögreglu. Hann sagði að óþægilegt hefði verið að skrifa undir skýrsluna á íslensku, en hann hefði einungis fengið munnlegar lýsingar á ensku hvað stæði í skýrslunni. Ýmislegt hefði verið orðað með öðrum hætti en hann hefði gert. Sem dæmi nefndi hann fyrstu setninguna um að VIJV bæri ábyrgð á stjórn öryggismála. Þetta væru ekki hans orð. Einnig gerði hann athugasemdir við síðustu setninguna um að hann sæi eftir því að hafa ekki stöðvað vinnuna. Hann hefði sagt þetta í ljósi þess, sem gerst hefði. Hann hefði ekki getað stöðvað neina vinnu því hann hefði ekki vitað að þessi vinna var í gangi umrædda nótt.

Ákærði var spurður að því hvort það hefði getað farið fram hjá starfsmönnum VIJV að starfsmenn Arnarfells unnu við borun 11., 12. og 13. mars á sama stað og slysið varð. Sagði ákærði þá að honum hefði skilist að allra síðustu dagana fyrir slysið hefðu starfsmenn Arnarfells unnið neðanjarðar eða í grautunargöngunum, en dagana þar á undan hefði verið vinna utandyra, en að þá hefðu menn unnið inni í tækjum. Hann sagðist telja að VIJV hafi látið starfsmenn Arnarfells vita af hættum. Netpóstur J-kk-ef R-kk-ef hafi t.d. byggst á því, sem rætt hefði verið á vinnusvæðinu og sumir þeirra aðila, sem tóku þátt í þeim umræðum hefðu verið starfsmenn Arnarfells. Engin formleg samskipti hafi hins vegar átt sér stað á milli VIJV og A-hk-ef. Samkvæmt verksamningi beri aðalverktakinn, Impregilo, ábyrgð á starfsemi undirverktakans, Arnarfells.

Ákærði sagði að áhættumat væri skilgreining á áhættu í ákveðnu verkefni og síðan væru settar fram hugmyndir um það hvernig draga megi úr þeim hættum. Áhættumat tengdist aðferðalýsingu, en hún fjallaði um það hvaða aðferðum verktakinn ákveður að beita við framkvæmd verksins. Áhættan geti verið mismunandi eftir því hvaða aðferðum væri ákveðið að beita. Það væri aðalverktakinn, Impregilo, sem gerði aðferðalýsinguna, sem áhættumatið aftur byggðist á.

Ákærði var spurður um það hver hefði átt að láta verktaka í té skýrslur um öryggis- og heilbrigðismál, sbr. c-lið 5. gr. rgl. nr. 547/1996, sbr. einnig Evróputilskipun nr. 92/57. Sagði ákærði að VIJV hafi ekki tekið þátt í starfinu á undirbúningstíma samningsins, en honum skildist að samræmingaraðilinn væri K-kk-nf K-kk-nf. Hann sagðist ekki vita hvort þessar skýrslur voru afhentar. Spurður um það hvort það gæti valdið erfiðleikum við gerð áhættumats ef þessar skýrslur vantaði sagði ákærði að hann teldi sem fagmaður að svo ætti ekki að vera. Heildarsamningur um verk fjallaði ekki um hvernig taka ætti á einstökum verkþáttum. Þá gerði hann ráð fyrir að á útboðstímanum hefði Impregilo farið í heimsókn á vinnusvæðið og þar hefðu þeir getað gert sér grein fyrir hversu erfið vinna þetta væri. Þá þætti honum skrýtið að ef þessar skýrslu hefur vantað að Impregilo skyldi þá ekki biðja um þær.

Ákærði var inntur út í dómskjal 22, sem hefði að geyma fjölmörg bréf frá VIJV til Impregilo um öryggismál frá 2002 til 2004. Ákærði sagðist ekki hafa kynnt sér þessi gögn, en hann sagðist ekki vera því sammála að þau sýndu að öryggismálin hafi verið á könnu VIJV. Verksamningurinn kvæði skýrt á um skyldu Impregilo til að skapa öruggt starfsumhverfi fyrir starfsmenn sína. Hann sagði að sá skilningur Impregilo að það sé ekki á þeirra verksviði að taka ákvarðanir um öryggisaðgerðir eða öryggishönnun heldur eingöngu að framfylgja fyrirmælum, t.d. VIJV, um öryggisaðgerðir, væri rangur. Ef t.d. verktakinn teldi að eftirlitsaðilinn hefði ekki komið með fyrirmæli um öryggismál, sem hann teldi fulla þörf á, gæti hann samkvæmt verksamningi sett fram rök og forsendur fyrir því að þörf væri á slíkum fyrirmælum. Varðandi vinnuna við távegginn þá vissi hann ekki til að slíkar fyrirspurnir hefðu komið frá Impregilo. Ef t.d. Impregilo hefði talið þörf á sprautusteypu við távegginn og VIJV hefði ekki gefið fyrirmæli um hana þá gerði ákærði ráð fyrir að Impregilo myndu snúa sér til VIJV og óska eftir slíkum fyrirmælum. Aðspurður sagði ákærði að Impregilo hefði vanefnt að framkvæma nauðsynlegar öryggisráðstafanir við távegginn. Ákærði var þá spurður að því af hverju þeir gáfu ekki út “site instruction” um viðeigandi öryggisráðstafanir. Sagði ákærði þá að sprautusteypa ætti sér ekki stað utandyra að vetri til, þ.e. ef hitastigið væri lægra en 5°C þar sem hún þjónaði engum tilgangi. VIJV hefði því lagt til að Impregilo notaði net. Net væru hins vegar bráðabirgðalausn og því mál verktakans. Þau net, sem dómurinn hefði séð á virkjanasvæðinu í dag, hefði Impregilo sett upp. Það hefði hins vegar verið mat VIJV að þeir hefðu átt að setja upp slík net líka á táveggsstæðinu. Starfsmenn Impregilo hefðu ákveðið að skoða notkun neta þegar J-kk-nf R-kk-nf talaði við þá 8. mars. Þegar þeir hefðu verið spurðir nokkrum dögum síðar hefðu þeir sagt að þeir væru enn að íhuga notkun neta.

Ákærði var spurður út í hreinsun hnjúksins, sem varð miklu umfangsmeiri en áætlað var í byrjun. Hann sagði að breyting á magni jarðvegsins, sem hreinsað var, væri ekki breyting á hönnun. Í verksamningnum kæmi skýrt fram að um endurmælanlegt magn sé að ræða. Girðingin, sem sé í 700 m hæð hafi verið sett vegna þess að Impregilo hafi grafið út fyrir það svæði, sem grafa hafi átti og að gröfturinn hafi stöðvast við laust grjót, sem VIJV hafi talið óöruggt og hættulegt. Hefðu þeir grafið í samræmi við fyrirmæli hefði ekki verið þörf á þeirri girðingu. Önnur girðing sé í 645 m hæð. Í samningnum komi fram að frá efsta hluta stíflunnar í ákveðna fjarlægð vatnsmegin sé hönnun vegarins í höndum hönnuðarins. Gerð vegarins og að tryggja hann eða styrkja væri á ábyrgð Impregilo. Því hefðu verið gefin fyrirmæli um girðinguna á svæði, sem væri á ábyrgð hönnuðarins. VIJV hefði hins vegar vonast til að þeir héldu áfram með þá girðingu yfir á svæðið, sem þeir báru ábyrgð á. Þeir hefðu hins vegar haft aðrar áætlanir í huga í þeim efnum, þ.e að setja upp léttar varnargirðingar á milli girðinganna tveggja. VIJV hefði beðið þá um nákvæmar upplýsingar en Impregilo ekki svarað þeim.

Ákærði sagði að rétt væri að í upphaflegum teikningum hafi verið gert ráð fyrir að táveggsstæðið yrði styrkt með boltum og hulið með sprautusteypu. Almennt væru þessir öryggisboltar notaðir ef þörf væri á þeim. Kletturinn, þ.e. framhliðin á táveggnum, hefði hins vegar verið massífur og því hefði ekki verið talin þörf á boltunum. Þá hefði Impregilo verið á eftir áætlun með þennan verkþátt, vetur skollinn á og því ekki hægt að grípa til sprautusteypu. Kletturinn hefði hins vegar verið mjög öruggur framan við távegginn. Ákærði sagðist telja að hættan hafi verið fyrir ofan távegginn, en ekki fyrir framan hann.

Aðspurður sagði hann að rétt væri að í verksamningnum væri ekki kveðið á um gerð áhættumats, en svo væri annað mál hvort þess væri krafist í lögum. Í verktakabransanum væri gerð aðferðalýsingar og áhættumats talin eðlileg og góð vinnubrögð án tillits til þess hvort þess væri krafist í lögum. Hann sagðist aldrei hafa rætt gerð áhættumatsins við Vinnueftirlit ríkisins og kannaðist ekki við að Vinnueftirlitið hefði framselt vald til að meta, þ.e. hafna eða samþykkja áhættumat, til VIJV.

Aðspurður sagði ákærði að ekki væri óvenjulegt að unnið væri að nóttu til við byggingu Kárahnjúkavirkjunar og því hefði ekki verið óvenjulegt að vinna væri í gangi aðfaranótt 15. mars og verktakanum hafi ekki borið nein skylda til að biðja um heimild til að vinna á nóttunni.

Ákærði, E, sagðist vera verkefnisstjóri VIJV vegna verktakasamnings KAR-11. Hann sagðist hafa gegnt sambærilegum störfum í Indlandi og Argentínu þar sem aðstæður væru mjög líkar aðstæðum við Kárahnjúka, þ.e. brattar hlíðar. Hann sagði að þegar veðuraðstæður væru mildar eða rigning væru starfsmenn VIJV meira vakandi en nokkru sinni fyrir aðstæðum. Hann sagði að rétt væri, sem fram kæmi í skýrslu hans hjá lögreglu, að flestir hefðu orðið fyrir smásteinum og verið meðvitaðir um hættuna. Hann sagði að ástandið þann 11. mars hefði verið sérstaklega slæmt varðandi grjóthrun, en þá væri hann að tala um smásteina. VIJV hefði brugðist við þessum aðstæðum með því að ganga úr skugga um að þeir, sem væru að vinna í gljúfrinu væru eingöngu að vinna í vel vörðum vinnuvélum, en ekki utan þeirra. VIJV hefði hins vegar ekki bannað vinnu utandyra. Sagðist hann telja að það væri hluti af innra vinnuferli Impregilo, en þeir hefðu vitað að venja hjá þeim væri að meta veðuraðstæður á daglegum morgunfundum. Hann sagðist ekki vita hvort slíkt mat yfirmanna Impregilo eða fyrirmæli varðandi öryggismál hefðu verið kynnt Arnarfelli. Hann sagði að VIJV hefði haft vald til að stöðva vinnu vegna bráðrar hættu og hefði oft komið til þess, m.a. vegna bráðrar hættu á grjóthruni.

Að sögn ákærða var gerð aðferðalýsingar og áhættumats í verkahring aðalverktakans. Fyrst væri gerð aðferðalýsing og á grundvelli hennar áhættumat, en þessi gögn væru tengd og háð hvort öðru. Venjulega væru þessi gögn lögð fram í upphafi verks og þyrfti því ekki að margendurtaka beiðnir um framlagningu þeirra. Hann sagðist ekki vita af hverju það tók svona langan tíma hjá Impregilo að leggja fram þessi gögn. Komið hefði til tals á einum framvindufundinum að stöðva framkvæmdir þar til þessi gögn lægju fyrir. Hann sagði að VIJV kæmi ekkert að gerð þessara gagna, en þeir væru aðilar að samþykkt þeirra. Aðspurður sagði hann að aldrei hefði komið til greina að VIJV tæki að sér að gera áætlun um öryggi og heilbrigði annars vegar og sérstakt áhættumat hins vegar í stað þess að yfirfara þessi gögn frá Impregilo og krefja þá um endurbætur.

Ákærði sagðist muna eftir netpóstinum frá J-kk-þgf R-kk-þgf Á-kk-þgf frá 7. mars 2004. Eftir að hann fékk póstinn sagðist hann hafa haft samband við Þ-kk-þf, öryggisfulltrúa VIJV, og gengið úr skugga um að þessar upplýsingar yrðu sendar áfram til Impregilo. Í framhaldinu eða 8. mars hefði hann farið í skoðunarferð um gilið með Þ-kk-þgf og að sig minnti, V-x-x, frá Impregilo (síðar í skýrslunni er C einnig nefndur). Enginn hefði verið með í för frá Arnarfelli og þeir hefðu ekki rætt við fólk frá þeim, sem var við vinnu í gilinu. Hann sagði að þá hefðu menn verið að vinna við távegginn og að það hefði verið unnið í gljúfrinu fram á laugardag og Arnarfell hefði unnið fram á sunnudag, en þá hefðu allir aðrir verið búnir að stöðva vinnu þarna. Vinna Arnarfells hefði ekki verið stöðvuð þar sem þeir hefðu verið að vinna á stórum þungavinnuvélum og það hefði verið ásættanlegt. Þá beindi VIJV ekki beinum fyrirskipunum til Arnarfells. Þegar hann fór í skoðunarferðina hefðu þeir verið að vinna við távegginn, hægra megin, í stórum þungavinnuvélum. Hann sagði að sig minnti að 7. og 8. mars hafi veður farið hlýnandi, sem gerði allar aðstæður erfiðari og þá hefði grjót safnast fyrir á berghillu þarna, sbr. ljósmynd á bls. 718, dskj. 20, en það skapaði alltaf hættu. Ekki hefðu verið fyrirhugaðar neinar sprengingar í gilinu á þessum tíma og hann hefði ekki vitað af því að þær hefðu farið fram 11., 13. og 14. mars. Arnarfellsmenn hefðu verið að vinna með fleygbor á þessu þungavinnutæki og það hefði engin borun átt sér stað við hægri bakkann í nokkuð margar vikur fyrir slysið. Hins vegar hefði verið borað við vinstri bakkann, en þar hefði áhættan verið miklu minni, bæði vegna aðstæðna og þess að það hefði verið frost þegar borun hefði farið fram vinstra megin. Þá hefðu Arnarfellsmenn verið að sprengja í grautunargöngunum dagana fyrir slysið. Þeir hefðu hins vegar ekki átta að vera að bora og sprengja við hægri távegginn á þessum tíma.

Ákærði sagði aðspurður að alltaf mætti búast við einhverri umferð gangandi manna þegar unnið væri í þungavinnuvélum. Það væri hins vegar spurning um hvers konar tegund umferðar í samanburði við þá áhættu, sem um væri að ræða. Takmörkuð umferð ætti sér stað við vinnu í göngunum og menn væru í hættu eða tækju áhættu í mjög takmarkaðan tíma. Eftirlitsmenn, jarðfræðingar og verkstjórar væru alla jafna staðsettir í miðju gljúfrinu og við slæmar aðstæður eins og hefðu verið 11. mars hefði þeim verið bent á að fara ekki ofan í gljúfrið. Það væri hins vegar í höndum Impregilo að ákveða hvort banna ætti slíka umferð og slíkt ætti að ræða á morgunfundum þeirra þegar aðstæður væru metnar á vinnusvæðinu.

Aðspurður bar ákærði að honum hefði ekki verið kunnugt um vaktafyrirkomulag Arnarfells, þ.e. að þar hefði starfsfólk unnið í 10 daga samfellt og síðan fengið 4 daga frí, en hjá Impregilo væri unnið í sex daga og alltaf tekið frí á sunnudögum. Hann sagðist sjálfur ekki hafa farið í gljúfrið sunnudaginn 14. mars, en vitað hefði verið að starfsmenn Arnarfells væru að vinna með jarðvinnslutæki 344 þenna dag.

Ákærði sagðist ekki hafa vitað af því að til stóð að vinna í gilinu aðfaranótt 15. mars. VIJV hefði ekki verið tilkynnt um þegar framkvæma á einstaka verkþætti. Verktakanum væri frjálst að hefja störf hvenær sem það hentaði honum. Þá sagðist ákærði ekki hafa vitað af því að verið var að vinna á þessum stað sunnudaginn 14. mars á dagvakt. Hann sagðist ekki hafa átt von á því að verið væri að vinna utan varinna vinnuvéla á þessu svæði á þessum tíma eða dagana á undan. Þarna hefði hins vegar verið unnið í þungavinnuvélum dagana á undan og reyndar í nokkrar vikur fyrir slysið, sérstaklega við távegginn. Almennt hefði ekki verið unnið á næturvöktum á sunnudögum. Ákærði sagði aðspurður að ef starfsmenn VIJV hefðu vitað að verið væri að vinna á umræddum Tamrockbor, ekki einungis umrædda nótt heldur líka dagana á undan, hefði VIJV komið með athugasemdir, þ.e.a.s. ef vinnan hefði átt sér stað í langan tíma utan vélanna. Aðspurður sagði ákærði að á Tamrockbornum væri grjótvörn og alla jafna þyrftu menn ekki að vera mikið fyrir utan þessa grind þegar unnið væri á vélinni. Auðvitað þyrftu menn að fara út fyrir vörnina til að skoða holuna, sem verið er að bora og setja einhvers konar vörn yfir hana svo að hún fyllist ekki af möl, en ákærði sagðist þó ekki vera sérfræðingur í þessu. Þegar unnið væri með þungavinnuvélar við jarðvinnslu gætu menn hins vegar fært vélina frá því svæði, sem unnið væri á, og farið út úr vélunum þar sem hætta væri ekki á ferðum.

Ákærði sagðist hafa undirritað skýrslu, sem hann gaf hjá lögreglu á íslensku. Síðar hefði hann fengið enska þýðingu á skjalinu og þá hefði hann tekið eftir fjölda setninga, sem annars vegar hann minntist ekki að hafa sagt og hins vegar ekki á þann hátt, sem þar kæmi fram.

Ákærði var beðinn um að skýra muninn á “temporary work” og “permanent work” í tilefni af því, sem fram hefði komið í skýrslu meðákærða D fyrir dómnum. Hann sagði að þeir fengju verkteikningar frá hönnuðum virkjunarinnar og kæmu þeim áleiðis til verktakans, sem á grundvelli teikninga hönnuðanna gerðu nákvæmar teikningar og aðferðalýsingu. Á teikningum hönnuðanna væru stundum tillögur um varnaraðgerðir, sem ákveða skyldi á viðkomandi vinnusvæði til varnar endanlegu mannvirki eða umferð því tengdu, t.d. varnir gegn grjóthruni. Það væri síðan VIJV að ákveða hvort viðkomandi varnaraðgerða væri þörf og væru það kallaðar varanlegar varnir (permanent work). Væri krafist bráðabirgðavarna væri það alfarið á könnu verktakans að ákveða þær vegna þess að þær tengdust beint vinnuaðferðunum, sem hann mun beita. Bráðabirgðavarnir væru því háðar aðferðalýsingu verktakans. Verkkaupinn eða eigandinn beri kostnaðinn af gerð varanlegu varnaraðgerðanna, en verktakinn beri kostnað af gerð bráðabirgðavarnanna og tæki það inn í það verð, sem hann byði í verkið. Ákærði sagðist telja að hönnuðir virkjunarinnar, KEJV, hefðu hannað girðingarnar í hnjúknum.

Ákærði sagðist vilja nefna að mistök hefðu verið gerð í sambandi við jarðvinnuna við távegginn að neðanverðu. Byrjað hefði verið að bora með léttavinnutækjum, en ekki hefði verið gert ráð fyrir því, sbr. bls. 309 á dskj. nr. 20, en jarðvegsvinnan hefði átt að vera í samræmi við hallandi línuna vinstra megin á blaðinu. Þessi stefna eða halli hefði átt að nást með borun að ofan og niður að borni í einum áfanga. Af einhverjum ástæðum hefðu þeir hafið vinnu með léttavinnutækjum neðst við távegginn við göng, sem þar væru, en ekki hefði verið þörf fyrir þessa viðbótarjarðvinnu á þessum stað og ekki gert ráð fyrir henni í jarðvegsvinnuhönnuninni. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið að vinna við þetta verk þegar hann varð fyrir slysinu. Verktakinn hefði ekki fengið greitt fyrir þessa vinnu eða steypuvinnu vegna hennar.

Aðspurður um þann framburð í lögregluskýrslu að það sé ekki auðveld framkvæmd að stöðva vinnu á svona vinnusvæði sagði ákærði að hann hefði átt við að ekki væri hægt að stöðva alla vinnuna heldur aðeins ákveðna verkþætti. Aðspurður sagði hann að Impregilo hefði lagt fram aðferðalýsingu og áhættumat í október, en í því áhættumati hefði ekki verið takið á megin áhættuþættinum, þ.e.a.s. grjóthruni í gljúfrinu, m.a. vegna frosts í jarðveginum þarna. Þetta hefði átt við alls staðar í gljúfrinu. VIJV hefði því tilkynnt Impregilo að það væri ekki hægt að samþykkja áhættumatið eins og það lá fyrir. VIJV hefði síðan fengið í hendur endurskoðað áhættumat í janúar. það hefði heldur ekki verið nógu gott þar sem ekki hefði verið tekið nógu vel á hættunni af grjóthruni og aðgerðum til varnar því. VIJV hefði því ekki heldur getað samþykkt það áhættumat.

Ákærði kannaðist við að hafa setið framvindufund 11. mars með fulltrúum Impregilo og að þar hefði VIJV mælt sterklega með því við Impregilo að nota síldarnet. Ákærði sagði að hann vissi í sjálfu sér ekki hvort net hefði verið fullnægjandi lausn eða ekki. Það hefði verið í höndum Impregilo að ákveða hvaða varnir væru fullnægjandi. Hann sagði að alla jafna gæfi VIJV aðeins fyrirmæli varðandi varanlegar varnaraðgerðir, en ef um væri að ræða greinilega vanrækslu á framkvæmd varnaraðgerða þá kynni VIJV að gefa fyrirmæli um bráðabirgðavarnaraðgerðir.

Undir ákærða var borinn sá framburður hans í lögregluskýrslu að framkvæmd öryggismála væri skilvirkari eftir slysið en fyrir það og í dag myndi vinna aldrei hefjast án þess að áhættumat lægi fyrir. Sagði ákærði þá að framburður hans hjá lögreglu hefði að hluta til verið á frönsku og að hluta til á ensku og að hann telji ekki að hann hafi sagt þetta. Ákærði sagðist ekki hafa verið í neinu sambandi við Vinnueftirlit ríkisins og hann hefði því ekkert vitað af þeirra athugasemdum varðandi gerð áhættumats. Þá sagðist hann ekki hafa verið í beinu sambandi við Arnarfellsmenn, en starfsmenn VIJV hefðu stundum átt óformlegar viðræður við starfsmenn Arnarfells á vinnusvæðinu.

Framburður vitna

Starfsmenn Arnarfells ehf.:

Á-kk-nf A-kk-nf O-kk-nf sagðist starfa sem gröfumaður. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið yfirmaður hans umrætt kvöld þegar slysið varð. Hann sagðist ekki vita hvaða starfsheiti Á-kk-nf hafði. Hann sagði að Á-kk-nf hefði kallað í hann og fengið hann með sér niður í gljúfrið umrætt kvöld. Á-kk-nf hefði þá verið búinn að fá það gefið upp hvað þeir ættu að gera, en hann sagðist ekki vita frá hverjum þær upplýsingar komu. Á-kk-nf hefði hins vegar ákveðið hvað hann ætti að gera, þ.e. moka frá klöpp, sem átti að fara að bora og sagðist hann hafa verið á gröfu. Á-kk-nf heitinn hefði hins vegar verið á borvagni að bora fyrir sprengiefni, en sprengja hefði átt klöppina. Hann sagði að þeir hefðu stoppað og farið út til að skoða aðstæður, þ.e. hvað ætti að skafa í burtu til þess að hann kæmist að til að bora og um það hefðu þeir verið að ræða saman þegar slysið varð. Hann sagði að yfirleitt væri merkt fyrir á klöppinni þar sem bora ætti og væri þá mælt út hvar ætti að bora og spreyjað á klöppina með spreybrúsa. Hann sagði að það væri ákveðið munstur, sem þyrfti að bora eftir, en ekki þyrfti að mæla holurnar nákvæmlega með mælitækjum. Hann sagðist hins vegar ekki vita þetta nákvæmlega þar sem hann ynni á gröfu, en ekki á bor. Á-kk-nf hefði séð um að merkja fyrir holunum, en hann hefði hins vegar ekki verið byrjaður að bora þegar slysið varð. Hann sagði jafnframt að þeir hefðu verið búnir að standa í 10 mínútur fyrir utan tækin þegar slysið varð, kannski korter. Þeir hefðu staðið þétt upp við hvorn annan til að heyra hvor í öðrum vegna hávaðans í tækjunum.

Hann sagði að vaktin hefði byrjað kl. 19.00 um kvöldið og fljótlega hefði hann farið niður í gljúfrið. Hann sagðist halda að hann hefði bara verið búinn að vinna við hægri bakkann þetta kvöld. Aðspurður sagðist hann hafa unnið í gljúfrinu af og til frá því að hann hóf störf. Hann sagði að á þessari vakt hefði hann ekki orðið var við neitt grjótflug, ekki einn einasta stein, hægra megin í gilinu. Hann hefði verið inni í tæki allan tímann, nema bara á meðan þeir Á-kk-nf stóðu úti og voru að skoða aðstæður. Hann sagðist muna eftir að ákærði, A, kom niður í gilið einhvern tíma um kvöldið en ekki muna klukkan hvað. Hann sagðist ekki muna eftir því hvort hann ræddi við hann og ekki muna eftir því að hann gæfi honum eða Á-kk-þgf heitnum bein fyrirmæli um hvað þeir ættu að gera. Hann sagðist halda að hann hefði ekkert rætt við A; aðeins séð að bíllinn hans var þarna á ferðinni. Hann sagðist ekki vita frá hverjum Á-kk-nf fékk fyrirmæli í upphafi vaktar ef þau komu ekki frá A. Honum skildist að þeir Á-kk-nf hefðu bara verið tveir niðri í gljúfrinu um nóttina. Aðspurður sagðist hann ekki hafa vitað af því að R-kk-nf H-kk-nf I-kk-nf, starfsmaður Arnarfells, hefði fengið stein í sig þarna í gljúfrinu. Hann sagðist hafa fengið aðvaranir um hættu af steinkasti og auðvitað aðvaranir um að menn ættu að fara varlega þarna, þ.e. með því að vera helst ekkert fyrir utan vélarnar og með hjálm og annan öryggisbúnað, en sagðist ekki muna frá hverjum þær aðvaranir komu. Starfsmenn og allir á svæðinu hefðu alltaf rætt það annað slagið að hætta gæti verið á grjóthruni. Hann sagðist ekki muna hvort A talaði um þetta við hann. Þá sagðist hann ekki muna eftir að hafa fengið aðvaranir um þetta frá VIJV, Impregilo eða Landsvirkjun.

Hann sagðist oft hafa orðið var við að smá steinar kæmu niður í gilið dagana fyrir slysið. Hann sagðist ekki halda að hann hefði fengið sérstaka þjálfun eða leiðbeiningar um öryggismál vegna vinnu í gljúfrinu og ekki vita hvort Arnarfell gaf út slíkar leiðbeiningar.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 18. mars 2004 og er sú skýrsla í megindráttum í samræmi við skýrslu vitnisins fyrir dóminum. Þar sagði hann þó að hann væri ekki klár á því hvort Á-kk-nf eða S-kk-nf hefðu verið með verkstjórnina umrætt kvöld, en Á-kk-nf hefði hringt í hann tveim til þremur dögum fyrr og beðið hann um að koma ofan í gilið til að vinna á gröfu. Einnig sagði hann að Á-kk-nf hefði verið búinn að bora hinum megin í gilinu og þá hefði fylla hrunið niður þar fyrir aftan borinn hjá honum. Það hefði gerst fyrir miðnætti. Einnig gaf vitnið skýrslu hjá lögreglu í gegnum síma 1. mars 2005. Aðspurður sagðist hann eitthvað ráma í að hafa farið með A og Á-kk-þgf Þ-kk-þgf niður í gljúfrið umrætt kvöld, en sagðist alls ekki muna í hvaða tilgangi eða hvað þeir hefðu rætt um.

B-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf sagðist starfa sem almennur verkamaður hjá Arnarfelli og hafa unnið við hleðslu sprengiefna í hjáveitugöngunum undir stjórn S-kk-ef B-kk-ef P-kk-ef, flokksstóra. Á-kk-nf og A-kk-nf hefðu ekki beint verið í þessum flokki. Aðalhlutverk flokksins, t.d. í göngunum, hefði verið að hreinsa holur og hlaða sprengiefni í þær. Hann sagði að hans flokkur hefði átt að hlaða í holurnar, sem Á-kk-nf og Á-kk-nf voru að undirbúa borun á. Flokkurinn hans hefði hins vegar ekki verið kominn ofan í gljúfrið þegar slysið varð, heldur verið við sprengiefnasvæðið, sem væri þarna rétt fyrir ofan. Hann sagðist ekki vita til þess að A hefði tekið þátt í stjórnun á þessu verki og sagðist ekki muna til þess að hafa orðið var við A fyrr um daginn. Aðspurður sagðist hann unnið niðri í gljúfrinu, þ.e. í grautunargöngunum og orðið var við að smásteinar væru að detta niður í gljúfrið. Hann minntist þess ekki að hafa fengið sérstakar aðvaranir vegna þessa, hvorki frá Impregilo, Arnarfelli né VIJV, en menn hefðu gert sér grein fyrir þessari hættu og farið varlega, t.d. með því að standa ekki undir gilbörmunum. Enginn í hans flokk hefði fengi í sig stein. Hann sagði að starfsmenn Arnarfells hefðu rætt um þessa hættu og gert sér grein fyrir henni, en formleg kvörtun frá þeim hefði ekki átt sér stað. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 17. mars 2004, sem er í samræmi við framangreint.

S-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, sagðist hafa verið vaktstjóri í hjáveitugöngunum. Flokkur hans hefði séð um sprengingar og úthreinsun. Til hliðar við hann hefði alltaf verið verkstjóri frá Impregilo. Í flokknum hefðu verið J-kvk-nf M-kvk-nf, B-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, P-kk-nf B-kk-nf, B-kk-nf, A og e.t.v. fleiri. Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf hefðu ekki verið á þessari vakt, þ.e.a.s. þeir hefðu ekki verið að vinna í göngunum. Hann sagði að á þessum tíma hefði ekki verið mikið um að vera í hjáveitugöngunum. Það hefði verið búið að opna þau út, en alltaf hefðu verið einhver tilfallandi verk þar. Þeir hefðu reyndar líka verið að sprengja grautunargöngin við távegginn.

Aðspurður sagðist hann hafa orðið var við grjóthrun í gljúfrinu og hefði verið töluvert um það í hlýindaköflum eða ef það skiptust á frost og þíða. Hann sagðist ekki muna hvernig ástandið var daginn fyrir slysið, en þetta grjóthrun hefði verið búið að vera viðvarandi í einn og hálfan mánuð. Hann sagðist ekki hafa verið í gljúfrinu um kvöldið áður en slysið varð.

Aðspurður sagði hann að A hefði verið æðsti stjórnandi Arnarfells á staðnum. Hann sagðist halda að einmitt á þessum tíma hefði hann verið mjög lítið á svæðinu. Hann sagði að í sambandi við verk þeirra í göngunum hefðu þeir venjulega bara fengið fyrirskipanir frá starfsmönnum Impregilo eftir því hver var á vakt hjá þeim hverju sinni, t.d. S-x-x og J-x-x. Impregilo hefði stýrt vinnunni í göngunum og borið ábyrgð á henni. Spurður um það hvort A hefði verið búinn að vara starfsmenn við grjóthruni, sagði hann að það hefðu allir vitað af þessu og aðvaranir um grjóthrun hefðu ekki komið sérstaklega frá honum. Mönnum hefði verið uppálagt að passa sig og hann hefði t.d. gert það sem verkstjóri í göngunum og auðvitað hefðu verkstjórarnir frá Impregilo gert það einnig. Allir hefðu verið meðvitaðir um þessa hættu. Hann sagði að þeir hefðu ekki fengið beinar aðvaranir frá starfsmönnum VIJV, en hann hefði auðvitað oft talað við þá og spurt starfsmenn Vinnueftirlitsins um þetta ástand og hvers vegna ekkert væri gert vegna þessa. Hann sagðist hafa verið á námskeiði á vegum Vinnueftirlitsins 18. febrúar og þá hefði grjóthrunið í gilinu verið rætt og sú hætta, sem fólk væri í þarna, og þá hefði komið fram að verið væri að vinna að áhættumati á vegum Impregilo. Aðspurður sagði hann að honum hefði þótt það athugavert að senda fólk til vinnu í gljúfrinu en hann hefði orðið að gera það og allir hefðu vitað af þessu og rætt þetta. Hann sagðist ekki hafa rætt þetta sérstaklega við A, en taldi víst að hann hefði vitað af þessu grjóthruni eins og allir aðrir. Hann hefði hins vegar ekki verið á svæðinu á þessum tíma. Aðspurður sagðist hann hafa fengið þjálfun og leiðbeiningar um öryggismál varðandi vinnu í göngunum, en ekki sérstaklega vegna hættu á grjóthruni. Hann sagðist ekki hafa vitað af tölvupósti, sem J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf sendi nokkrum dögum fyrir slysið þar sem varað var við grjóthruni.

Aðspurður sagðist hann hafa litið svo á að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið yfirmaður á þeirri vakt sem hann og Á-kk-nf voru á. Á-kk-nf hefði oft verið með menn með sér sem hann stjórnaði og sagðist hann alltaf hafa litið á hann sem einn af verkstjórunum. Hann sagðist ekki vita hver bað Á-kk-þf um að vinna það verk, sem hann var að vinna þegar slysið varð, en sagðist telja víst að það hefði verið V-x-x hjá Impregilo. Á-kk-nf hefði hins vegar komið til hans fyrr um nóttina og beðið hann um að taka til sprengiefni í hleðsluna og hefði ætlunin verið sú að hann og hans flokkur færi niður í gljúfrið og sprengdi klöppina, sem Á-kk-nf ætlaði að bora. Hann og hans flokkur hefði einnig komið að því að sprengja við táveggsstæðið vinstra megin í gilinu nóttina á undan.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 17. mars 2004. Þar sagði hann að Á-kk-nf og Á-kk-nf hefðu í þetta sinn unnið undir stjórn og leiðsögn ákærða, A, og J-kk-ef. Vitnið minntist hins vegar ekkert á V-x-x. Að öðru leyti er skýrsla hans hjá lögreglu í megindráttum í samræmi við framburð hans hér fyrir dómi.

J-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf sagðist starfa sem tæknifræðingur hjá Arnarfelli og að starf hans fælist fyrst og fremst í mælingum og magnumgjörð og öllu því, sem að þeim málum sneri. Yfirmaður hans væri ákærði, A. Hann sagðist hafa unnið hingað og þangað á öllu svæðinu og meðal annars í gljúfrinu. Hann hefði orðið var við grjóthrun í gljúfrinu, sérstaklega í hlýindaköflum eftir frostakafla og einnig ef það var mjög hvasst. Hann hefði vitað af þessari hættu. Hann kvaðst hins vegar ekki hafa orðið var við grjóthrun dagana fyrir slysið. Sjálfur hefði hann ekki fengið nein bein fyrirmæli varðandi þessa hættu enda hefði hann ekki verið undir neinum flokksstjóra hjá Arnarfelli og A hefði ekki rætt þetta sérstaklega eða formlega. Menn hefðu hins vegar rætt það að það væri kannski hætta fyrir hendi, en formlegar viðræður eða samtöl hefðu ekki átt sér stað. Allir með heilbrigða skynsemi hefðu séð að ákveðin hætta var fyrir hendi á grjóthruni og þeir, sem fóru inn á svæðið hefðu þurft að fara með gát. Að fara með gát þýddi í hans huga að meta aðstæður með heilbrigðri skynsemi. Ákveðið skjól væri í því að vera inni í tæki, en ekki væri unnt að inna öll verk af hendi innan úr tæki. Hann hefði aldrei fengið bein fyrirmæli frá VÍJV eða Impregilo vegna hættu á hruni. Hann sagðist ekki vita til þess að menn eða tæki hefðu orðið fyrir steinkasti dagana fyrir slysið og sagðist ekki vita til þess að Arnarfell hefði stöðvað vinnu vegna hættu á grjóthruni.

Umrætt kvöld hefði hann komið niður á táveggsstæðið, á staðinn þar sem slysið varð síðar um nóttina, og verið þar frá kl. 21.00 til 23.00 utan dyra, þ.e.a.s. ekki í neinu tæki. Hann hefði verið að mæla út línu fyrir Á-kk-þgf svo að hann vissi eftir hvaða línu hann ætti að bora eftir og hversu djúpt. Venjulega gæfi hann upp tvo punkta til endanna og síðan einhverja punkta þar á milli. Bormaðurinn stillti síðan sjálfur bilið á milli holanna. Línan væri spreyjuð á klöppina og síðan spreyjað fyrir hverri einustu holu. Það hefði væntanlega verið það, sem Á-kk-nf var að gera þegar slysið varð. Það tæki u.þ.b. korter til hálftíma að merkja fyrir holunum með spreybrúsa og væri ekki hægt að gera innan úr tækinu. Hann sagði að þegar hans verkefni var lokið hefði hann farið og Á-kk-nf haldið áfram. Aðspurður sagðist hann ekki hafa orðið var við neitt grjóthrun á meðan hann var á staðnum. Hann sagðist hafa verið búinn að snúast þarna á þessu sama svæði meira og minna dagana fyrir slysið.

Aðspurður sagðist hann ekki minnast þess að A kæmi niður í gljúfrið á meðan hann var að vinna þarna. Þá sagðist hann ekki geta fullyrt hvort V-x-x var við vinnu þetta kvöld. Venjulega hefðu starfsmenn Impregilo verið í fríi á sunnudögum, en slysið hefði gerst aðfaranótt mánudags. Hann sagðist hins vegar oft hafa orðið var við að V-x-x notaði sunnudagana til að vappa um svæðið, velta vöngum og skipuleggja framhaldið þótt ekki væri almenn vinna í gangi hjá Impregilo.

Hann sagði að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði beðið hann um að mæla fyrir borholunum um nóttina. Engin fyrirskipun hefði komið frá A um þetta verk og hann sagðist minna að A hefði ekki verið á svæðinu á þessum tíma. Hann sagðist gera fastlega ráð fyrir að beiðni um þetta verk hefði komið frá V-x-x hjá Impregilo, en hann hefði verið aðalmaðurinn varðandi skipulag verksins, þ.e. hvað ætti að gera og hvernig. Hann sagðist þó ekki vita það fyrir víst, en gera ráð fyrir því. Hann sagði að fyrirskipanir frá Impregilo um verk kæmu oft beint til A en oft gerðist það í þessum verkum að menn væru á vappi og hittu vélamennina beint eða flokksstjóra þeirra og sýndu þeim hvað ætti að gera. Hann sagði að sér þætti það ekki ólíklegt að V-x-x hefði verið á ferðinni þarna og talað beint við Á-kk-þf Þ-kk-þf. Sjálfur sagðist hann hafa verið í ágætu sambandi við yfirmælingamann Impregilo, en hann hefði látið honum í té allar teikningar og hnitpunkta og annað, sem hann þurfti til að fara eftir. Það hefðu verið einu samskiptin sem hann átti sem slík við Impregilo.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 16. mars 2004, sem ber að mestu leyti saman við skýrslu vitnisins fyrir dóminum. Þó sagði vitnið hjá lögreglu að ákærði, A, hefði skipað mönnum til verka umrædda nótt. Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf væru hins vegar báðir vanir menn og hefðu ráðið sjálfir hvernig þeir stóðu að verki hverju sinni. Þá væru þeir báðir vanir því að vinna sjálfstætt. Í skýrslu sinni hjá lögreglu minnist vitnið ekkert á V-x-x hjá Impregilo.

R-kk-nf H-kk-nf I-kk-nf sagðist hafa verið flokksstjóri á einni vakt í göngum. Yfirmaður hans hefði verið ákærði, A. Hann sagðist hafa verið á dagvakt sunnudaginn 14. mars til kl. 19 um kvöldið. Hann sagði að örlitlir steinar hefðu verið að falla úr hlíðunum niður í gljúfrið þann dag. Það hefði þó ekki alltaf verið þannig heldur farið eftir veðráttu. Hann sagðist ekki muna hvernig þetta var búið að vera í gljúfrinu dagana eða vikurnar fyrir slysið. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið á vaktinni, sem tók við af hans vakt. Hann sagðist ekki vita betur en að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið vélamaður. Aðspurður sagðist hann hafa fengið fyrirmæli frá S-x-x, starfsmanni Impregilo. Í rauninni hefði hann ekki fengið fyrirmæli frá A þar sem hann hefði verið mestmegnis innan ganganna, en þar hefði S-x-x gefið fyrirmæli. Sjálfur hefði hann leitt flokkinn áfram í samræmi við fyrirmæli hans. Undir hann var borinn framburður hans hjá lögreglu um að 14. mars hefðu þeir verið undir leiðsögn A og að hann hefði sagt þeim til um morguninn. Þeir hefðu ætlað að sprengja í hádeginu á meðan aðrir væru í mat. Sagðist hann þá ekki muna hvað hann sagði hjá lögreglu, en væntanlega hefði hann ekki verið að ljúga þarna. Það hefði samt meira og minna verið S-x-x, sem hefði komið með fyrirmæli um vinnuna í göngunum, en þeir hefðu lítið verið í gljúfrinu sjálfu. Framburður hans í lögregluskýrslu um aðstæður í gilinu dagana fyrir slysið var kynntur, þ.e. að í gilinu hefði verið grjótflug og stærri steinar víða komið niður í frjálsu falli. Sagðist hann kannast við þennan framburð nú þegar hann væri lesinn upp og sagðist hann vænta þess að þetta væri rétt eftir sér haft. Hann sagðist ekki muna eftir að hafa fengið fyrirmæli um það hvernig starfsmenn ættu að haga vinnu sinnu við þessar aðstæður eða að vinna hefði verið stöðvuð vegna þessarar hættu. Ef veruleg hætta hefði skapast hefði hann ekki sjálfur tekið ákvörðun um að stöðva vinnu. Hann hefði væntanlega rætt við S-x-x og mögulega við A. Aðspurður sagðist hann hafa fengið stein í höndina þegar hann var við vinnu í gljúfrinu undir hægri táveggnum skömmu fyrir slysið. Hann sagði að vinnusvæði hans hefði verið í göngunum, en í þetta skipti hefði S-x-x beðið hann um að fara út og hlaða sprengiefni á þessum stað. Um tilfallandi verkefni utan ganganna hefði verið að ræða Hann sagði að þann dag hefði hann verið búinn að heyra litla steina vera að detta niður vegna þíðunnar. Þeir hefðu einnig komið með vatnsflaumnum. Aðspurður sagðist hann ekki hafa tilkynnt þetta atvik til yfirmanna sinna. Hann sagðist hafa farið og látið kíkja á höndina þar sem hún hefði dofnað upp. Hann hefði farið upp í búðir og ekki unnið meira þann daginn. Þar hefði hann hitt I-kk-þf W-kk-þf, öryggistrúnaðarmann, og látið hann vita af þessu. Hann sagðist staðfesta það, sem fram kæmi í lögregluskýrslu hans, að boðleiðir innan Arnarfells hefðu verið í lausu lofti. Hann sagðist ekki muna hvort og þá hverjum fyrirmæli um öryggismál hefðu komið frá Arnarfelli.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 16. apríl 2004 og er hún í megindráttum í samræmi við framburð hans fyrir dóminum að undanskildum þeim atriðum, sem að framan greinir.

I-kk-nf W-kk-nf B-kk-nf, sagðist hafa starfað sem bílstjóri og vélamaður hjá Arnarfelli frá 5. maí 2003 og jafnframt verið öryggistrúnaðarmaður í tvo til þrjá mánuði fyrir slysið. Yfirmaður hans hefði verið ákærði, A. Hann sagði að hlutverk öryggistrúnaðarmanna væri fólgið í því að fylgjast með því að menn notuðu öryggisbúnað, t.d. hjálma, og færu eftir öryggisreglum. Þá ættu öryggistrúnaðarmenn að fá vitneskju um það ef einhverjar sérstakar hættur væru samfara störfum manna. Hann sagðist ekki muna eftir að hafa fengið tilkynningar um slíkt. Þar sem langt væri um liðið frá þessum atburðum sagðist hann ekki muna eftir því hvort talað hefði verið um að hætta væri á grjóthruni í gljúfrinu. Sjálfur sagðist hann ekki hafa unnið í gljúfrinu. Hann sagðist þó kannast við ummæli sín í lögregluskýrslu um að alltaf hefði verið nokkurt grjóthrun í gilinu og að hættan á hruni ykist í hláku. Þá voru borin undir hann ummæli hans í lögregluskýrslu um að áður en slysið átti sér stað hefðu starfsmenn verið búnir að koma til hans og láta hann vita um mikið grjóthrun og að hann hefði einnig verið búinn að taka eftir því sjálfur. Sagðist hann þá hafa farið einu sinni niður í gilið og þar hefði annar hver starfsmaður nefnt þetta við hann. Hann hefði látið ákærða, C, vita af þessu og að hann minnti að hafa nefnt þetta við ákærða, A, einnig. Hann sagðist þó ekki muna hvenær það var og hvort það var skömmu fyrir slysið eða ekki. Hann sagðist einnig kannast við þau ummæli sín í lögregluskýrslu að í vikunni fyrir slysið hefði verið grjóthrun í gilinu eins og vant hefði verið í hláku.

Til þess að verða öryggistrúnaðarmaður hefði hann farið á tveggja daga námskeið. Aðrir starfsmenn hefðu átt að leita til hans ef þeir höfðu einhverjar athugasemdir eða ábendingar varðandi öryggismál og honum hefði borið að láta sinn yfirmann vita. Aðspurður um það hvort lagt hefði verið að starfsmönnum að sýna sérstaka aðgæslu í gljúfrinu vegna grjótflugsins sagði hann að hann myndi til þess að einu sinni hefði starfsmaður hringt í hann og sagt honum að það væri grjóthrun í gilinu og hann hefði bara sagt honum að forða sér frá berginu. Hann sagðist hins vegar ekki muna eftir að almennt hefði verið rætt að sýna þyrfti sérstaka aðgæslu.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 31. mars 2004, sem er í megindráttum í samræmi við skýrslu þess hér fyrir dómi. Þar er þó haft eftir vitninu að það hafi verið búið að láta ákærða, C og Þ-kk-þf hjá Impregilo vita um kvartanir starfsfólks um aukið grjóthrun í gilinu fyrir slysið. Vitnið hefði hins vegar ekkert verið búið að ræða þetta við sína yfirmenn hjá Arnarfelli, en það teldi að ákærða, A, hefði verið kunnugt um þessar aðstæður.

G-kk-nf Ó-kk-nf sagðist hafa séð um launaútreikninga hjá Arnarfelli. Hann sagði að hinn látni, Á-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, hefði verið flokkstjóri yfir litlum vinnuhópi og skráður sem slíkur. Flokksstjórar fengju sérstakt álag ofan á dagvinnukaup. Hann sagði að yfirmaður hans hjá Arnarfelli hefði verið ákærði, A.

Á-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf sagðist hafa verið bílstjóri hjá Arnarfelli og öryggistrúnaðaramaður. Hlutverk öryggistrúnaðarmanns væri að vera trúnaðarmaður starfsmanna að því er varðar öryggismál á vinnusvæðinu. Hann sagðist hafa unnið lítillega í gljúfrinu og sagðist aðspurður hafa orðið var við að smá steinar hryndu niður í gljúfrið. Hann sagðist ekki muna eftir umræðu um þetta meðal starfsmanna og ekki muna eftir að starfsmenn hefðu leitað til hans vegna hættu á grjóthruni.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 31. mars 2004, sem er í megindráttum í samræmi við ofangreint. Þar sagðist hann þó hafa verið búinn að heyra um grjóthrun í gilinu vikunni fyrir slysið.

J-kvk-nf M-kvk-nf, sambýliskona hins látna, sagðist hafa starfað sem almennur verkamaður með vinnuvélaréttindi hjá Arnarfelli á þessum tíma. Hún sagðist hafa unnið við jarðgangagerð, þ.e. við hleðslu sprengiefna, svo og á vinnuvélum. Hún sagði að vaktformaður á hennar vakt hefði verið S-kk-nf B-kk-nf, en yfirmaður Arnarfells á staðnum hefði verið A. Hún sagði að á launaseðlum hefði Á-kk-nf Þ-kk-nf haft titilinn vörubílsstjóri og tækjamaður. Hún sagðist ekki kannast við það að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði gegnt starfi flokksstjóra, a.m.k. hefði hann ekki þegið laun sem slíkur. Hún sagði að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið mjög klár vélamaður og að A hefði treyst honum fyrir nánast hverju sem var. A hefði oft fengið hann í krefjandi verkefni, t.d. hefðu þeir tveir hreinsað efst í Kárahnjúknum þegar girðingin hefði verið sett þar upp. A hefði oft falið Á-kk-þgf Þ-kk-þgf ákveðin verkefni og síðan hefði Á-kk-nf Þ-kk-nf fengið menn með sér í verkefnið. Hún sagði að hann hefði hins vegar ekki haft ákveðinn flokk manna undir sér. Aðspurð sagðist hún vita að J-kk-nf, mælingamaður Arnarfells, hefði farið með Á-kk-þgf Þ-kk-þgf niður í gilið og mælt út hvar ætti að sprengja, en hún sagðist ekki vita hvar J-kk-nf fékk fyrirmæli um að fara í þetta verk. Hún sagði að almennt hefðu A og J-kk-nf gefið Á-kk-þgf Þ-kk-þgf fyrirmæli. Hún sagðist hafa verið við vinnu í gljúfrinu, þ.e. við grautunargöngin hægra megin allt úthaldið á undan, þ.e. frá 21. febrúar til 2. mars. Hún sagðist hafa byrjað á næturvakt 8. mars og þá hefði hún aðallega verið í snatti fyrir Ítalina, en mikill tími hefði einnig farið í bið hjá þeim, sem ekki unnu mikið á tækjum. Þau hefðu annast alla þá sprengihleðslu, sem þurfti og kvöldið áður hefðu þau verið að hlaða sprengiefni við távegginn vinstra megin. Þar hefði verið mikið grjóthrun. Hún sagði að á dagvöktum væru menn meðvitaðri um grjóthrunið vegna þess að menn sæju steinana eða heyrðu í þeim þegar þeir lentu á jörðinni eða á vélum. Á næturvöktum væri erfiðara að vara sig vegna myrkursins, en þá sæju menn ekki steinana koma. Hún sagðist halda að menn hefðu verið orðnir hálf samdauna þessu ástandi og ekki varað sig. Hún sagðist hafa verið fengin í það verkefni á dagvöktum að horfa upp hlíðina til fylgjast með því hvort von væri á grjóthruni. Hún sagði að á dagvaktarúthaldinu á undan hefðu þau verið með lítinn Tamrock bor af gerðinni Commando, en á þeim væri ekki hús. Sá sem stjórnaði bornum stæði við vegginn og boraði holurnar. Sá hinn sami og vaktformaðurinn hefðu séð ástæðu til þess að hún stæði fyrir aftan borinn og manninn og horfði upp klettavegginn. Hefði hún átt að kalla til þeirra ef hún sæi stein koma. Þetta hefði líklega verið í lok febrúar. Eftir á sæi hún að hún hefði aldrei náð því að vera nógu snögg til að vara þá við ef steinn hefði komið, bæði vegna hávaðans í vélinni og eins vegna þess hversu hratt þetta gerðist. Aðspurð sagði hún að starfsmenn Arnarfells hefðu ekki fengið neina þjálfun eða leiðbeiningar varðandi þessa hættu. Hún sagði að allir, sem hefðu farið niður í gilið á þessum tíma, hefðu gert sér grein fyrir ástandinu þarna og starfsmenn Arnarfells hefðu almennt vitað af þessari hættu. Hættuástandið hefði hins vegar farið eftir því hvernig veðrið var hverju sinni. Hún sagðist hafa rætt þessa hættu við Á-kk-þf Þ-kk-þf þegar þau fóru heim í frí 2. mars, en allt það úthald hefði hún verið fótgangandi í gilinu. Hún sagði að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði hins vegar aldrei unnið í gilinu á dagvöktum, heldur hefði hann unnið við borun við aðalinntakið. Hún sagði að í kvöldmatnum þetta kvöld, sem var snæddur um miðnætti, hefðu margir á vaktinni sest niður og verið að ræða þessi mál og þá hefði vaktformaðurinn sagt að það yrði áreiðanlega ekkert gert í þessu fyrr en einhver stórslasaðist eða dæi. Og með þetta hefðu þau farið niður í gljúfrið. Þessi hætta hefði ekkert farið fram hjá fólki. Þá sagðist hún minnast þess að Þ-kk-nf Á-kk-nf hefði eitt sinn komið að máli við hana þegar þau voru við vinnu í gilinu og sagt að þau yrðu bara að fara að vara sig því þetta væri orðið stórhættulegt þarna. Hún sagðist ekki vita til þess að A hefði stoppað vinnu vegna grjóthruns. Hún sagðist hafa vitað að mikið atriði var að hreinsa alveg niður á þeim stað þar sem slysið varð til þess að hægt væri að hefja vinnu þarna daginn eftir á dagvakt. Hún sagði að A hefði verið mikið í burtu, en hún sagðist ekki hafa haft neina vitneskju um það hvar hann var á hverjum tíma. Hún sagði að á þessum tíma hefði verið þarna maður að nafni J-x-x hjá Impregilo, sem hefði gefið S-kk-þgf, vaktformanni hennar, fyrirmæli um hvar sprengja átti. Hún sagðist hins vegar vita það eitt að J-kk-nf hefði farið með Á-kk-þgf Þ-kk-þgf niður í gilið til að sýna honum hvar átti að bora, en hún vissi ekki hvaðan boðin komu um það. Hún sagðist ekki kannast við að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði beðið Á-kk-þf A-kk-þf um að koma með sér í þetta verk tveimur dögum áður. Hún sagðist aldrei hafa heyrt um það að það væri búið að stöðva vinnu þarna eða að aðeins ætti að vinna inni í vélum. Hún sagðist ekki hafa unnið mikið á vélum og því hefði hún oft farið fótgangandi á milli verkstaða í gilinu, þ.e. frá grautunargöngum að hjáveitugöngum. Þá sagðist hún ekki hafa heyrt að þessi staður væri eitthvað hættulegri en hver annar í gilinu vegna þess að gilið í sjálfu sér hefði allt verið hættulegt. Vitnið gaf ekki skýrslu hjá lögreglu.

Starfsmenn Impregilo:

G-x-x P-x-x sagðist vera verkefnisstjóri og yfirmaður útibús Impregilo á Íslandi. Hann sagðist vera ábyrgur fyrir stefnu fyrirtækisins í öryggismálum, en gagnvart honum bæru ákveðnir starfsmenn hjá fyrirtækinu, verkefnisstjórar, ábyrgð á öryggismálum, umhverfismálum o.s.frv. á því verksviði, sem þeim væri falið að hafa umsjón með. Næstur honum að því er varðar framkvæmdir samkvæmt verksamningi KAR 11, sem væri um byggingu stíflunnar, hefði verið ákærði B, þ.e. á þeim tíma sem slysið varð. Hefði hann verið æðsti yfirmaður öryggismála varðandi stífluframkvæmdina fyrir utan hann sjálfan. Aðspurður um gerð heilbrigðisáætlunar og áhættumats sagði hann að skrifstofa fyrirtækisins væri með staðlaða heilbrigðisáætlun, en hana þyrfti að aðlaga aðstæðum á hverjum stað fyrir sig og hefði það verið hlutverk ákærða, C. Áhættumat þyrfti að gera fyrir hvern verkþátt um sig. Fyrst þyrfti að gera aðferðalýsingu og þegar hún væri fullfrágengin væri gert áhættumat og hefði ákærði, C, einnig borið ábyrgð á gerð þess sem öryggisstjóri.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 1. október 2004. Þar kemur fram hjá vitninu að V-x-x hafi á þessum tíma verið framkvæmdastjóri hjá Impregilo (production manager) og að hann og ákærði, A, hefðu verið í daglegum samskiptum vegna verkefna Arnarfells fyrir Impregilo. Þar kemur einnig fram að í upphaflegri hönnun verksins hefði verið gert ráð fyrir steypusprautun og bergboltum á því svæði, sem slysið varð, en síðar hefði ekki verið gert ráð fyrir þessu á teikningum. Vitnið teldi þó að það hefði engu breytt í þessu einstaka tilfelli.

Þ-kk-nf H-kk-nf gaf skýrslu í gegnum síma af sjúkrabeði í Reykjavík. Hann sagðist hafa verið öryggisfulltrúi Impregilo. Næsti yfirmaður hans hefði verið ákærði, C. Nóttina, sem slysið varð, hefði hann fengið SMS-skilaboð frá Neyðarlínu og farið ofan í gilið. Í fyrstu hefði hann ekki orðið var við grjóthrun enda hefði hann verið upptekinn við að sinna hinum slasaða, en síðan hefði hann orðið var við að steinar lentu við og við á skóflu, sem sett hafði verið Á-kk-þgf Þ-kk-þgf til skjóls. Hann sagði að þetta hefði verið að nóttu til og því rökkur, en það hefðu verið ljós á vinnuvélum. Aðspurður sagðist hann ekki muna hvernig vinnu hefði verið hagað þarna undir táveggsstæðinu hægra megin dagana fyrir slysið. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 17. mars 2004, sem er í samræmi við ofangreint.

R-x-x B-x-x G-x-x sagðist vera yfirverkfræðingur Impregilo við Kárahnjúkaverkefnið og vera ábyrgur fyrir tæknimálum varðandi stífluna og göngin. Yfirmaður hans vegna byggingar stíflunnar hefði verið á þessum tíma ákærði, B. Ákærði, C, hefði verið ábyrgur fyrir öryggismálum vegna byggingar stíflunnar. Hann sagðist ekki hafa komið beint að gerð áhættumatsins, en hins vegar hefði C leitað ráða hjá honum um það hvernig framkvæma ætti verkið. Hann sagðist aðallega starfa á skrifstofunni, en fara oft á verkstaðina, þ.m.t. í gljúfrið. Hann sagði að það væri hönnuður virkjunarinnar, KEJV, sem tæki ákvörðun um hvers konar varnarmannvirki skuli byggð. Eftir því sem verkinu miðaði áfram, sérstaklega varðandi jarðvinnsluna, þá tækju stjórnendur Impregilo og hönnuðurinn ákvörðun um öryggisvirki eftir því sem þörf væri á. Hann sagði að á jarðvinnslustiginu hefði þeim verið sagt að stækka jarðvinnslusvæðið í Kárahnjúknum og þá hefðu þeir fengið fyrirmæli um að setja upp tvær öryggisgirðingar. Þar hefði greinilega verið komin þörf, sem ekki hefði verið fyrirséð þegar þeir gerðu tilboð í verkið. Í upphafi hefði verið gert ráð fyrir að hreinsa þyrfti 100.000 kúbikmetra af jarðvegi og að meðalþykkt jarðvegsins væri 2 metrar. Þegar upp hefði verið staðið hefðu þeir hreinsað 500.000 kúbikmetra af jarðvegi og meðalþykkt jarðvegsins verið 5 til 6 metrar og á sumum stöðum hefði þykktin verið allt að 20 metrar. Hefði þá verið ljóst að gera þyrfti breytingar á upphaflegri hönnun til þessa að tryggja það að jarðvegurinn héldist kyrr. Jarðvinnan við hægri bakkann hefði farið fram sumarið 2003 og þá hefðu verið gerðar ýmsar breytingar á hönnuninni eða hún aðlöguð að breyttum aðstæðum. Hann sagði að þegar þeir hefðu fengið fyrirmæli um uppsetningu girðinganna tveggja hefði það verið þeirra mat að þær væru ekki fullnægjandi og að þeir hefðu átt að fá fyrirmæli um frekari aðgerðir til að stöðva jarðveginn í hlíðinni, bæði vegna vinnunnar í gljúfrinu og einnig til frambúðar. Hann sagði að á framkvæmdateikningum, sem Impregilo hefði verið látnar í té þegar þeir buðu í verkið, hefðu verið öryggismannvirki. Þau mannvirki hefðu ekki verið á þeim teikningum, sem síðan hefði verið unnið eftir í raun og veru. Hann sagðist þó ekki treysta sér til að fullyrða að hönnun öryggisatriða hafi verið lakari á seinni teikningunum en þeim fyrri. Aðspurður sagði hann að Impregilo hefði ekki beðið um frekari hönnun á öryggisráðstöfunum á hægri bakkanum til að tryggja öryggi ofan við táveggstæðið. En þegar þeir hefðu fengið fyrirmæli um að uppsetningu girðinganna hefðu þeir skrifað VIJV og tjáð þeim að þeir teldu þetta ekki fullnægjandi og að þeir hefðu beðið VIJV að endurskoða þetta. Hann var þá spurður að því hvers vegna þeir hefðu sent fólk til vinnu í gljúfrinu fyrst þeir töldu að öryggisvarnir væru ekki fullnægjandi. Hann svaraði því til að við hreinsun hnjúksins fyrir ofan gilið hefðu starfsmenn verið við störf inni í þungavinnuvélum og eftir að girðingar hefðu verið settar upp og starfsmenn þeirra hefðu verið að ýta efni ofan í gljúfrið hefðu þeir talið að þeir væru við frekar öruggar aðstæður. Hann sagði að mön hefði verið skilin eftir á gljúfurbarminum með það í huga að hún stöðvaði grjót, sem félli úr hlíðinni. Spurður um að af hverju Impregilo hefði ekki sett upp bráðabirgðavarnarvirki ef þeir töldu þörf á frekari vörnum sagði hann að þeir hefðu tekið upp þetta mál við sína yfirmenn og fulltrúa eiganda og þeim hefði greinilega ekki fundist vera forsendur fyrir kröfum þeirra og engin fyrirmæli hefðu komið um það að breyta eða setja upp frekari öryggisvirki. Spurður um að það hvort svona bráðabirgðagirðingar væru ekki á ábyrgð og vegum verktakans sagði hann að verktaki bæri ábyrgð á öryggi starfsmanna sinna, en þeir bæru ekki ábyrgð á öryggishönnun verksins. Hann sagði að rétt væri að bréf Impregilo til VIJV um að þeir teldu girðingarnar ekki fullnægjandi væri að finna á dskj. nr. 20, bls. 256, þ.e. um væri að ræða síðustu málsgreinina á bls. 257. Aðspurður sagðist hann ekki muna eftir hvort Impregilo hefði svarað bréfi VIJV á dskj. nr. 20, bls. 265 (næstneðsta málsgreinin). Hann benti þó á að bréfið væri dags. í byrjun september og þá hefði hreinsun jarðvegsins í hnjúknum verið komin mun neðar og þá hefði verið mjög erfitt að fara upp á svæðið á milli 645 og 700 metra hæð. Ætlunin hefði verið að fá svar mjög fljótt frá VIJV, þ.e. á meðan menn væru að vinna á tækjum þarna efst uppi. Þar sem þeir hefðu ekki fengið neitt svar hefði verkinu verið haldið áfram og jarðvegsvinnan hefði smám saman færst neðar.

Hann sagði að í verksamningi Impregilo vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar bæri félagið ekki ábyrgð á hönnun stíflunnar. Við hönnun virkjunarinnar væri horft til öryggisþátta og stöðugleika. Einnig þyrfti að taka með í reikninginn öryggisþætti meðan á byggingarferlinu stendur. Verktakinn bæri hins vegar ábyrgð á því að bráðabirgðamannvirki væru örugg á framkvæmdastigi.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 16. júlí 2004. Þar er haft eftir vitninu að girðingarnar tvær upp í hnjúknum séu þannig staðsettar að steinn, sem félli beint niður fyrir ofan hægri távegginn, þar sem slysið átti sér stað, færi fram hjá girðingunum. Einnig kemur þar fram að hann hafi gefið V-x-x skrifleg fyrirmæli um vinnufyrirkomulag, sem síðan hefði komið þeim áleiðis til skrifstofu Arnarfells. Stjórnandi hjá Arnarfelli hefði síðan komið þessum fyrirmælum á framfæri við verkstjóra hjá Arnarfelli. Hann sagðist vita að V-x-x og yfirverkstjóri Arnarfells hefðu verið í daglegum samskiptum á vinnusvæðinu. Hlutverk V-x-x hefði verið að fylgjast með því að starfsmenn Arnarfells færu eftir því vinnuskipulagi og vinnuáætlun, sem hann hefði lagt fyrir.

Starfsmenn Visen-Ingar Joint Venture (VIJV).

T-x-x H-x-x sagðist hafa verið starfsmaður VIJV frá nóvember 2003 fram á sumar 2004. Sagðist hann hafa annast eftirlit með framkvæmdum samkvæmt verksamningi KAR 11 fyrir hönd verkkaupa og megin störf hans hefðu lotið að eftirliti með stíflufyllingunni í gljúfrinu og við vinstri bakkann. Hann sagði að vinnu við hægri bakkann hefði að mestu verið lokið þegar hann kom til starfa. Starfsheiti hans hefði verið aðaljarðtæknifræðingur og yfirmaður hans hefði verið ákærði, E. Hann sagðist hafa mætt á flesta framvindufundi, sem haldnir hefðu verið hálfsmánaðarlega. Hann sagðist hafa starfað á vettvangi í gljúfrinu. Yfir vetrartímann hefði hann ekki orðið var við neitt grjóthrun í gljúfrinu, en þegar byrjað hefði að hlána í byrjun marsmánaðar hefðu litlir steinar og grjót byrjað að koma niður hlíðina. Hann sagðist telja að ekki hefði komið til skoðunar að stöðva vinnu þarna þar sem um smá steina hefði verið að ræða og að bráð hætta hefði ekki stafað af hruni þeirra. Aðalsamskipti hans við Impregilo hefðu verið við verkstjórann á vinnusvæðinu, þ.e. V-x-x og undirmenn hans. Á vinnusvæðinu hefði verið rætt um grjóthrun og að halda verkamönnum frá þeim svæðum þar sem það átti sér stað. Hann sagðist aldrei hafa rætt við starfsmenn Arnarfells. Aðspurður sagðist hann hafa verið á vakt sunnudaginn 14. mars 2004 og hafa farið niður í gljúfrið þann dag. Þá hefði einungis verið vinna í gangi við távegginn vinstra megin, en einungis starfsmenn Arnarfells hefðu verið við vinnu þennan dag. Aðspurður um hvaða vinna hefði farið fram á slysstaðnum dagana fyrir slysið sagði hann að þar hefði stórt jarðvinnslutæki verið að moka efni úr stórri hrúgu, sem þarna hefði verið, á trukka, sem flutt hefðu efnið niður í gilið. Þetta væri eina vinnan, sem honum hefði verið kunnugt um að hefði farið fram á þessum stað. Ekki var tekin skýrsla af vitninu hjá lögreglu.

J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf sagðist hafa verið starfsmaður VIJV og starfað sem eftirlitsmaður með jarðgangagerð og stíflugrunn við Kárahnjúka, en hann væri jarðverkfræðingur. Hann sagðist hafa farið í eftirlitsferð í gljúfrið sunnudaginn 7. mars 2004 og skoðað aðstæður. Í kjölfar þess hefði hann sent Þ-kk-þgf netpóst þar sem hann hefði talið að gera þyrfti sérstakar varúðarráðstafanir vegna aukinnar hættu á grjóthruni á svæðinu vegna hlýnandi veðurs. Hann sagðist sjálfur hafa orðið var við grjóthrun á svæðinu. Í framhaldinu hefði hann, Þ-kk-nf og ákærði E, haldið fund um aðstæður og hefðu þeir ákveðið að senda bréf til Impregilo þar sem sérstaklega hefði verið varað við þessari hættu og þar hefðu þeir greint frá því með hvaða hætti þeir teldu að verja bæri svæðið. Hefðu þeir talið að setja þyrfti upp net og girðingar á gilbrúninni fyrir ofan hægri vegginn, grautunargöngin og á vegginn sjálfan. Á þessum fundi hefði ekki verið rætt um það að stöðva framkvæmdir á þessum stað þar sem menn hefðu ekki verið að vinna undir hægri bakkanum á þeim tíma. Aðspurður sagði hann að ekki hefði verið forsvaranlegt að láta menn vinna undir hægri bakkanum eins og ástandið hefði verið á þessum tíma, enda hefði það ekki verið gert. Menn hefðu verið að vinna í grautunargöngunum en ekki úti við. Hann sagðist hafa rætt þetta ástand almennt við starfsmenn Arnarfells í vikunni fyrir slysið, þ.á m. við Á-kk-þf Þ-kk-þf. Hann sagðist ekki hafa orðið var við annað en að menn hefðu verið meðvitaðir um hættuna, en þeirra mat hefði verið að ekki væri um bráða hættu að ræða í þeirri viku vegna þess að menn hefðu enn verið að vinna í grautunargöngunum en ekki úti við. Hann sagði að staðið hefði til að hefja vinnu undir hægri bakkanum eftir að rampurinn hefði verið fjarlægður á bilinu 11. til 15. mars. Nánar aðspurður sagði hann að hann hefði rætt við Á-kk-þf Þ-kk-þf um þessa hættu 3. eða 4. mars. Það hefði komið honum á óvart að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið við vinnu á umræddum stað þegar slysið átti sér stað vegna þess að búið hefði verið að gefa út sérstaka viðvörun. Augljóst væri að hann hefði verið að fara gegn viðvöruninni þar sem hann hefði átt að vita af henni. Aðspurður sagði hann að ásættanlegt hefði verið út frá öryggissjónarmiðum að á þeim tíma, sem um ræddi, færi fram vélavinna í gljúfrinu. Hann sagðist hafa farið í frí 12. mars og því ekki fylgst með því eða vitað hvort byrjað var að vinna undir táveggnum.

Aðspurður sagðist hann hafa orðið var við í starfi sínu hjá VIJV að fulltrúar Arnarfells og Impregilo tækju viðvörunum þeirra um öryggismál af kæruleysi og að ítrekað hefði ekki verið brugðist við með þeim hætti, sem VIJV hefði óskað eftir. Send hefðu verið harðorð bréf til Impregilo, en framkvæmdir hefðu ekki verið stöðvaðar.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 5. apríl 2004 og 28. febrúar 2005, sem er í samræmi við ofangreint. Hann sagðist hafa rætt við hinn látna, Á-kk-þf Þ-kk-þf, unnustu hans og fleiri starfsmenn hjá Arnarfelli áður en hann sendi tölvupóstinn 7. mars um hættu á grjóthruni einmitt á þeim stað, sem slysið varð. Ákærði, A, hefði hins vegar ekki verið á staðnum á þeim tíma og því hefði hann ekki rætt við hann um þessa hættu.

Þ-kk-nf S-kk-nf Á-kk-nf, starfsmaður VIJV, sagðist hafa umsjón með heilbrigðis-, öryggis- og umhverfismálum. Hann sagðist ekki hafa séð póstinn frá J-kk-þgf R-kk-þgf fyrr en mánudagsmorguninn 8. mars og þá hefði hann sent póstinn áfram til ákærða, C. Í framhaldi af því hefði hann talað við ákærða, E og hefðu þeir ákveðið að fara sama dag að táveggsstæðinu hægra megin til þess að athuga til hvaða ráðstafana þyrfti að grípa og hvaða möguleikar væru í stöðunni. Ekkert grjóthrun hefði verið á meðan þeir voru á staðnum, en þeir hefðu óskað eftir að settar yrðu upp girðingar eins og getið væri um í tölvupóstinum. Hefði ákærði, C, ætlað að koma þessum tilmælum til sinna manna, þ.e. Impregilo, og í framhaldinu hefði átt að útfæra þetta endanlega. Hann sagði að verkfundur hefði verið haldinn 10. eða 11. mars og í millitíðinni hefði ákærði, P-x-x, beðið hann um að tala við ákærða, C, og athuga hvað búið væri að gera og hvað stæði til. Hefði hann hringt í C og í framhaldi af símtalinu skrifað C netpóst um það, sem þeim hefði farið á milli, til að vera viss um að hann hefði skilið hann rétt. Hann hefði síðan afhent ákærða, E, afrit af netpóstinum til að fara með á verkfundinn. Ekki hefði komið til tals hjá þeim á þessu stigi að loka þessu svæði alveg. Hann sagðist ekki muna hvort einhver vinna hefði verið í gangi undir hægri bakkanum við távegginn þegar þeir fóru í skoðunarferðina 8. mars. Aðspurður sagðist hann ekki hafa rætt málið við starfsmenn Arnarfells og sagðist ekki muna hvort aðrir starfsmenn VIJV hefðu fengið að vita af því sem til stæði. Hann sagðist geta staðfest að litið hefði verið svo á að vélavinna undir hægri bakkanum við távegginn hefði verið álitin örugg. Hann sagðist hins vegar ekki vera klár á því hvort þær öryggisráðstafanir, sem rætt hefðu verið um að setja upp á þessum stað, hefðu fyrst og fremst verið hugsaðar vegna fyrirhugaðrar vinnu við byggingu táveggsins. Hann staðfesti að netpóstur á dskj. nr. 20, bls. 583-585 væri sá, sem hann sendi 8. mars og netpóstur á sama dskj., bls. 605 væri netpósturinn, sem hann hefði sent til staðfestingar á samtali sínu við C. Þá staðfesti hann að þegar afrit (cc) væri sent á “VIJV staff”, bærist sá netpóstur til allra starfsmanna VIJV. Skýrsla vitnisins hjá lögreglu 30. september 2004 er í samræmi við ofangreint í meginatriðum.

P-kk-nf Ó-kk-nf, aðstoðarverkefnisstjóri hjá VIJV, sagðist hafa setið svokallaða framvindufundi, sem hefðu verið haldnir hálfsmánaðarlega og fundi öryggisráðs, sem hefðu verið haldnir einu sinni í mánuði. Hann sagðist hafa verið staðgengill ákærða, D, á meðan hann var í fríi frá 28. febrúar til 10. mars 2004. Hann hefði rætt við D þegar hann kom úr fríi um ýmis aðkallandi mál en ekki um netpóst J-kk-ef R-kk-ef og aðvaranir hans um hættu á grjóthruni. Hann sagðist hafa gert ráð fyrir að ákærði, E, myndi ræða við D um það mál, enda væri hann ábyrgur fyrir verksamningi KAR 11 eða stíflubyggingunni. Aðspurður sagðist hann oft hafa komið í gljúfrið, en ekki muna eftir að hafa farið þarna niður á þeim tíma, sem um ræddi. Öllum hefði verið ljóst að áhættusamt væri að vinna í gljúfrinu og á þessum tíma hefði veðurfar verið með þeim hætti að smásteinar hefðu hrunið úr bergveggjum og að hætta var á því að steinar færu af stað úr fláanum ofan við gilið, þ.e. í Kárahnjúknum. VIJV hefði alltaf verið að ýta á eftir því að gerðar yrðu ráðstafanir vegna þessa. Þá hefði verktakinn ekki verið búinn að gera aðferðalýsingu og leggja fram áhættumat til samþykktar á þessum tíma. Þetta hefði verið í vinnslu, en tekið of langan tíma. Menn hefðu skipst á skoðunum um hvað væri nauðsynlegt að gera vegna hættunnar á grjóthruni. Hann sagði að það væri vel þekkt hjá íslenskum verktökum að setja upp síldarnætur á bergveggina við svona aðstæður og sú aðferð hefði verið kynnt fyrir verktakanum. Þeir hefðu reyndar tekið upp þessa aðferð síðar. Hann sagði að rétt væri að Impregilo hefði verið búið að leggja fram fyrstu drög að áhættumati og aðferðalýsingu á þessum tíma, en VIJV hefði gert athugasemdir við áhættumatið og ekki talið það fullnægjandi. Hann sagði að VIJV hefði ekki gert athugasemdir við að vélavinna færi fram í gilinu á þessum tíma. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði hins vegar farið út úr vélinni, en það hefði verið talið of áhættusamt og hefði ekki átt að gera. Hann sagði að verktakinn hefði litið svo á að unnt væri að framkvæma verkið án umferðar gangandi manna, þ.e. eingöngu með vélavinnu. Hann hefði síðar lagt fram umfangsmikið áhættumat þar sem gert hefði verið ráð fyrir ákveðnum svæðum þar sem umferð gangandi manna var bönnuð. Hann sagði að viðbrögð VIJV við aðstæðum þar sem hætta væri á ferðum væru þau að snúa sér til öryggisdeildar verktakans og ræða málin við starfsmenn hennar. Það væri síðan verktakans að bregðast við. Það væri aðeins í ýtrustu neyð, sem VIJV myndi krefjast þess að vinna yrði stöðvuð. Verktökunum hefði verið það fyllilega ljóst eins og starfsmönnum VIJV að þarna var hætta á ferðum og ekki síst eftir að þeim hefði borist sérstök aðvörun í netpósti frá öryggisdeild VIJV. Hann sagði að starfsmenn VIJV hefðu vitað af því að á þessum stað, sem slysið varð, hefði farið fram tækjavinna dagana á undan. Starfsmönnum VIJV hefði hins vegar ekki verið kunnugt um að til stæði að bora og sprengja á þessum sama stað. Auk þess hefði þessi vinna farið fram að næturlagi og því hefðu starfsmenn VIJV ekki vitað af henni.

Aðspurður sagði hann að á staðnum hefðu að jafnaði verið öryggisstjóri VIJV og tveir öryggiseftirlitsmenn. Hann sagði að VIJV hefði gegnt stöðu samræmingaraðila öryggismála við framkvæmd verksamnings KAR 11, en ekki vegna alls verksins. Hann sagðist aðspurður staðfesta það, sem fram kæmi í lögregluskýrslu, að lítið hefði reynt á gerð áhættumats hér á landi af þeim toga, sem kallað hefði verið eftir í þessu verki og að engar verklagsreglur lægju fyrir hjá Vinnueftirliti ríkisins. Hann sagði að greinin um áhættumat hefði komið inn í vinnuverndarlögin í mars 2003 og síðar hefði átt að setja reglugerð um gerð áhættumats. Sú reglugerð hefði ekki verið komin á þessum tíma.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 31. mars 2004, sem er í samræmi við ofangreint í öllu helstu atriðum. Í lögregluskýrslu kemur fram að það hefði verið mjög áberandi síðustu tvær vikurnar fyrir slysið að vegna hlýindakaflans, sem hafist hefði um miðjan febrúar, hefði hætta á grjóthruni aukist.

Þ-kk-nf Á-kk-nf, umhverfis- og öryggisfulltrúi hjá VIJV, sagði að starf hans fælist í eftirliti með umgengni og öryggi starfsmanna á svæðinu. Hann sagði að Þ-kk-nf S-kk-nf Á-kk-nf væri yfirmaður hans. Hann sagðist hafa verið á vakt sunnudaginn 14. mars, en vaktin væri frá kl. 8.00 á morgnana til kl. 19.00 á kvöldin. Hann sagðist hafa farið niður á svokallaða bráðabirgðastíflu á milli kl. 16.00 og 17.00 þennan dag og séð beltagröfu frá Arnarfelli í miðju gili. Hann sagðist hafa haft tal af manninum, sem var á þeirri vél, og hefði sá hinn sami sagt honum að hann væri að færa vélina að vinstri bakkanum. Hann sagðist hafa spurt manninn hvort hann væri nokkuð að vinna við hægri bakkann og hefði hann neitað því. Hann sagðist vita hver þessi maður væri, en ekki muna nafnið á honum. Hann sagðist hafa skilið manninn þannig að honum væri kunnugt um hættulegar aðstæður við hægri bakkann og því væri hann að færa vélina yfir á vinstri bakkann. Hann sagði að umrædd beltagrafa væri ein af þessum þungavinnuvélum, sem væru notaðar við vinnu í gilinu. Umræddur maður hefði verið á dagvakt, en ekki á næturvakt eins og Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf A-kk-nf. Aðspurður sagðist hann hafa spurt manninn að þessu þar sem hann hefði staðið í þeirri meiningu að VIJV hefði verið búið að gefa út aðvörun vegna vinnu við hægri bakkann á þessum tíma. Talið hefði verið að í þíðu væri ekki unnt að vinna við hægri bakkann, en minna hætta hefði verið talin á grjóthruni í frosti. Hann sagðist telja að hættulegar aðstæður hefðu verið við hægri bakkann á þessum tíma. Aðspurður sagðist hann ekki hafa séð grjóthrun í gilinu umræddan dag. Í viðvörun VIJV hefði falist það að þarna væru mjög hættulegar aðstæður og að grípa yrði til ráðstafana. Ekki hefði verið búið að stöðva vinnu, en hann sagðist sjálfur hafa talið að ekki ætti að vinna hægra megin í gilinu við þær aðstæður, sem þarna voru nema í sérstaklega vörðum vélum. Hann sagðist þó ekki hafa fylgst nákvæmlega með því hvaða skipanir höfðu verið gefnar á þessum tíma varðandi öryggismálin, en hann hefði verið meira í því að fylgjast með á svæðinu. Hann sagðist ekki geta stöðvað vinnu upp á sitt eindæmi heldur yrði hann að hafa samráð við yfirmenn sína. Hann sagðist ekki hafa haft samband við yfirmenn Arnarfells umræddan dag þar sem honum hefði skilist að ekki stæði til að vinna við hægri bakkann. Aðspurður sagist hann hafa farið daglega í eftirlitsferðir um gilið á þessum tíma. Hann sagðist hafa vitað að verið var að vinna við hægri bakkann daginn áður og tveimur dögum áður. Hann sagðist telja að aðstæður hefðu verið verri 14. mars, en 12.-13. mars. Hann sagði að dagana 12. og 13. mars hefði verið sprengt fyrir táveggnum hægra megin og einnig hefði verið unnið í grautunargöngum við hægri bakkann. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 3. apríl 2004, sem er í samræmi við skýrslu vitnisins hér fyrir dómi.

S-kk-nf G-kk-nf, starfsmaður VIJV, sagðist hafa verið ráðinn af verkalýðshreyfingunni sem öryggistrúnaðarmaður starfsmanna á vinnusvæðinu. Allir starfsmenn á svæði hefðu getað snúið sér til hans og borið fram kvartanir vegna öryggismála. Hann sagði að Þ-kk-nf hjá VIJV hefði verið yfirmaður hans og samstarfsmaður og haft daglega umsjón með hans störfum. Hann sagði að starfsmenn Arnarfells hefðu ekki rætt sérstaklega við sig um hættuástand í gljúfrinu. Komið hefði til tals möguleiki á grjóthruni í gljúfrinu, en ekki á þeim nótum að um stórhættulegt ástand væri að ræða. Hann sagðist ekki hafa rætt þetta við ákærða, A. Hann hefði farið í frí á miðvikudeginum fyrir slysið og því ekki verið á staðnum þegar það varð. Hann sagðist hafa vitað af bréfskiptum um að ástandið í gljúfrinu væri varhugavert en honum hefði ekki verið kynnt sérstaklega tölvuskeyti J-kk-ef R-kk-ef. Ef bráð hætta hefði skapast á vinnusvæðinu hefði hann ráðfært sig við yfirmenn sína hjá VIJV og bent þeim á hættuna. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 5. apríl 2004, sem er ekki í ósamræmi við ofangreint.

Starfsmenn Landsvirkjunar:

K-kk-nf K-kk-nf, verkefnisstjóri í öryggis- og umhverfismálum við byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Hann sagðist vinna á virkjanadeild verkfræði- og framkvæmdasviðs og næsti yfirmaður hans væri B-kk-nf S-kk-nf deildarstjóri. Hann sagðist ekki hafa nein mannaforráð. Vegna stærðar verkefnisins hefði Landsvirkjun ákveðið að hafa sérstakan aðila í öryggis- og umhverfismálum, sem væri eftirlitsaðilum til stuðnings og jafnframt aðhalds. Hann hefði samskipti við VIJV að því er snerti þessa málaflokka, en síðan væru verkefnisstjórar í hverjum verkþætti fyrir sig. Hann sagði að öryggismál að því er varðar heildarframkvæmdirnar við Kárahnjúkavirkjun heyrðu undir sig. Hann sagðist ekki minnast þess að Landsvirkjun hefði gert athugasemdir við VIJV vegna hættu á grjóthruni í gljúfrinu. Hann sagðist álíta að nokkrir aðilar hefðu heimild til að stöðva vinnu ef bráð hætta skapaðist á vinnusvæðinu. Í fyrsta lagi væru það starfsmenn sjálfir, síðan verktakinn og þá fulltrúi verkkaupa á staðnum (VIJV). Sjálfur hefði hann ekki heimild til að stöðva vinnu. Hann sagðist líta svo á að Landsvirkjun hefði afsalað sér rétti til að stöðva vinnu og falið fulltrúa sínum á staðnum (VIJV) slíkt vald. Hann sagðist ekki hafa nein bein samskipti við starfsmenn Impregilo eða Arnarfells. Í verksamningum KAR 11 og KAR 14 kæmi fram að samræmingaraðili í öryggismálum væri öryggisráðið. Litið hefði verið svo á að formaður ráðsins, þ.e. staðarverkfræðingurinn, hefði þetta hlutverk í umboði öryggisráðsins. Á þeim tíma, sem um ræðir, hefði P-kk-nf Ó-kk-nf verið formaður öryggisráðsins. Hann sagðist ekki þekkja til þess hvort gerðar hefðu verið sérstakar skýrslur um öryggismál á vegum Landsvirkjunar í tengslum við hönnun virkjunarinnar. Það hefði þá átt sér stað fyrir hans tíð hjá Landsvirkjun. Aðspurður um dskj. 9 þar sem Vinnueftirlit ríkisins staðfestir að hann hefði verið tilkynntur samræmingaraðili á virkjunarsvæði Kárahnjúkavirkjunar í apríl 2003 sagði hann að í samningum Landsvirkjunar væri gert ráð fyrir samræmingaraðila í hverjum verkhluta fyrir sig, t.d. KAR 11 og KAR 14. Hvað varðaði byggingu virkjunarinnar í heild, þ.e. allt virkjunarsvæðið, hefði hann komið að málum og haft eftirlit með því að gerðar væru sömu kröfur til verktaka á hverju svæði fyrir sig. Hann sagði að honum væri kunnugt um að tilkynna bæri ákveðinn aðila sem samræmingaraðila í hverjum verkþætti fyrir sig miðað við gildandi reglugerðir. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 4. júní 2004, sem er ekki í ósamræmi við ofangreint.

J-kk-nf K-kk-nf, starfsmaður Landsvirkjunar, sagðist vera verkefnisstjóri vegna verksamninga KAR 11 (Kárahnjúkastífla) og KAR 14 (aðrennslisgöng) við Impregilo, en hann sagðist einnig hafa umsjón með framkvæmdaeftirlitinu, VIJV, samkvæmt verksamningi KAR 65. Hann sagði að yfirverkefnisstjóri KAR 11 væri G-kk-nf P-kk-nf og yfir honum væri A-kk-nf O-kk-nf, framkvæmdastjóri Verkfræði- og framkvæmdasviðs. Þá sagðist hann vera í daglegum samskiptum við hönnuði virkjunarinnar KIJV, en verksamningurinn við þá væri kallaður KAR 60. Hann sagði að starf hans fælist í því að fylgjast með framkvæmd verksins, t.d. hver staða þess væri hvað varðar tímasetningar og kostnað.

Aðspurður sagðist hann vera ánægður með hvernig VIJV hefði fylgst með öryggismálum á virkjunarsvæðinu. Hann sagði að viðhafa hefði þurft mikinn eftirrekstur við aðalverktakann um öryggismálin frá fyrsta degi. Hann sagðist ekki hafa verið á staðnum þegar slysið varð. Hann sagðist ekki vera með starfsstöð á virkjanasvæðinu heldur kæmi hann í reglubundnar heimsóknir. Á þessum tíma hefði hann komið á staðinn aðra hverja viku og sagðist hann hafa verið á staðnum 10. og 11. mars. Á þeim tíma hefði verið hlýindakafli og hitastig hefði sveiflast. Eftir því sem hann vissi best hefði vinna í gljúfrinu farið að mestu fram inni í vörðum vélum á þessum tíma. Hann sagði að honum hefði ekki verið kunnugt um það að verið væri að vinna utan tækja á þessum tíma. Hann sagðist ekki geta dæmt um það hvort forsvaranlegt hefði verið að láta menn vinna utan tækja í gljúfrinu á þeim tíma sem slysið varð þar sem hann hefði ekki verið á staðnum.

Hann sagði að starfsmenn Vinnueftirlits ríkisins og öryggisfulltrúi Landsvirkjunar, K-kk-nf K-kk-nf, sem væri með aðsetur á svæðinu, gætu stöðvað vinnu vegna öryggismála. Þá væri framkvæmdaeftirlitið, VIJV, fulltrúi verkkaupa á staðnum og hefði samkvæmt verksamningi við Landsvirkjun, KAR 65, fulla heimild f.h. verkkaupa til að stöðva framkvæmdir. Sömuleiðis öryggistrúnaðarmenn á vegum verkalýðshreyfingarinnar, sem störfuðu samkvæmt verksamningi KAR 65, svo og öryggisfulltrúar verktaka.

Aðspurður sagði hann að samræmingaraðili vegna KAR 11 væri Þ-kk-nf S-kk-nf Á-kk-nf, starfsmaður VIJV, en í skipuriti KAR 65 væri hann kallaður “HSE coordinator”. Þá væri samkvæmt virkjanasamningi, sem í gildi var frá 2000 til 2004, starfandi öryggisráð á svæðinu og í því væri staðarverkfræðingur eftirlitsins og öryggistrúnaðarmenn frá viðkomandi verktökum. Fundi öryggisráðsins sætu stundum læknar á svæðinu og fulltrúar frá Vinnueftirliti ríkisins. Hann sagðist ekki vita hvort tilkynnt hefði verið skriflega að Þ-kk-nf S-kk-nf væri samræmingaraðili KAR 11, en Vinnueftirlitinu væri það fullkomlega ljóst að svo væri. K-kk-nf K-kk-nf, umhverfis- og öryggisfulltrúi Landsvirkjunar, væri hins vegar samræmingaraðili fyrir allt Kárahnjúkasvæðið. Hann sagðist aðspurður ekki hafa verið búinn að kynna sér áhættugreiningu Impregilo vegna vinnu í gljúfrinu, sem lögð var fram 15. janúar 2004. Aðspurður sagði hann að komið hefði til umræðu á framvindufundi, sem hann hefði setið 11. mars 2004, að hættulegt væri að vinna í gljúfrinu og að það yrði að tryggja betur bergvegginn fyrir ofan gljúfrið áður en menn færu að vinna í svokölluðum távegg þar sem steypuvinna átti að hefjast síðar um vorið. Hann sagðist ekki hafa vitað af netpósti J-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef þar sem hann varaði við vinnu í gljúfrinu fyrr en eftir slysið. Hann sagðist sjálfur hafa farið ofan í gljúfrið 10. mars og sagðist fyrst og fremst hafa verið að skoða botnrásina neðst í gilinu. Hann sagðist hins vegar ekki hafa farið á staðinn þar sem slysið varð og að honum hefði ekki verið kunnugt um að menn væru að vinna þar utan véla. Hins vegar hefði honum verið ljóst að verið var að vinna í tækjum í göngunum. Hann sagðist hafa séð að aðstæður væru hættulegar í gilinu. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 11. júní 2004, sem er í samræmi við ofangreint.

A-kk-nf O-kk-nf, framkvæmdastjóri verkfræði- og framkvæmdasviðs Landsvirkjunar, sagði að undir hans svið heyrðu rannsóknir, undirbúningur og framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar, þ.á m. vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar. Hann sagðist ekki starfa á virkjunarsvæðinu, en sagðist hafa heimsótt það af og til. Hann sagðist ekki vita til þess að Landsvirkjun hefði gert athugasemdir við VIJV um ástand öryggismála við hægri gljúfurbakkann vegna grjóthruns. Hann sagðist telja að Landsvirkjun hefði heimild til að stöðva framkvæmdir vegna yfirvofandi hættu, þ.e. verkefnisstjórinn, J-kk-nf K-kk-nf. Hann staðfesti að hafa skrifað og undirritað bréf dags. 6. maí 2004 á dskj. nr. 2, fylgiskjal nr. VII-III. Vitnið gaf ekki skýrslu hjá lögreglu.

Starfsmenn Vinnueftirlits ríkisins.

Þ-kk-nf P. H-kk-nf sagðist hafa verið aðstoðarumdæmisstjóri Vinnueftirlits ríkisins frá áramótum 2003 og 2004. Hann sagði að G-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið sérfræðingur Vinnueftirlitsins vegna framkvæmdanna við Kárahnjúka og hefði hann farið með honum í eftirlits- og skoðunarferðir á vinnusvæðið u.þ.b. einu sinni í mánuði. Hann sagði að aðstæður væru almennt mjög erfiðar á virkjunarsvæðinu. Staðið hefði til að hefja framkvæmdir við hægri bakkann þegar búið væri að hreinsa hnjúkinn. Enginn vinna hefði verið byrjuð undir hægri bakkanum nema í tækjum og því hefði ekki komið til álita að stöðva vinnu þar. Hann sagði að þegar hann og G-kk-nf hefðu komið á svæðið í lok febrúar 2004 hefðu þeir stöðvað vinnu við vinstri bakkann vegna hættu á grjóthruni. Hann sagðist hafa komið á virkjunarsvæðið 8. mars og þá hefði aðalerindið verið að hafa eftirlit með vinnuvélaréttindum erlendra starfsmanna. Hann sagðist ekki muna sérstaklega eftir aðstæðum í gljúfrinu á þann dag.

Hann sagðist hafa annast vettvangsrannsókn eftir slysið 15. mars vegna umsagnar Vinnueftirlitsins um slysið. Hann staðfesti að Vinnueftirlitið hefði bannað alla vinnu við hægri bakkann eftir slysið til að varðveita vettvang og þar til fullnægjandi öryggisráðstafanir væru gerðar. Þó hefði Vinnueftirlitið ekki gert athugasemdir við vinnu undir hægri bakkanum í sérstaklega vörðum vinnuvélum. Þetta hefði þó verið svolítið óljóst þar til endanlegt áhættumat lá fyrir, en þar hefðu verið merkt inn gul, græn og rauð svæði, þ.e. þar sem menn máttu/máttu ekki fara um óvarðir. Aðalreglan hefði verið sú að halda sig í miðju gilinu og fara ekki undir bakkana nema í vörðum vinnuvélum. Hann staðfesti að hafa undirritað skýrslu dags. 24. febrúar 2004, dskj. II-XI. Hann var spurður hvers vegna þeir hefðu ekki gert athugasemdir við skarðið, sem komið hefði verið þá þegar í berghilluna fyrir ofan táveggsstæðið hægra megin. Hann sagði að þetta hefði verið unnið ofan frá og verið gæti að þeir hefðu ekki tekið eftir þessu 8. mars. Hann sagði að aðalhlutverk Vinnueftirlitsins væri að fylgjast með því að farið væri eftir þeim gögnum, sem lögð væru fram. Framkvæmdaaðilinn ætti að setja fram í áhættumati hvernig hann ætlaði að standa að verkinu áður en vinna hæfist. Vinnueftirlitið segði hins vegar ekki til um hvernig menn ættu að framkvæma hlutina. Við vinstri bakkann hefðu verið gerðar öryggisráðstafanir og vinna hafist þar að nýju. Ekki hefði verið ástæða til að halda annað en að staðið yrði að málum með sama hætti við hægri bakkann. Hann staðfesti að hafa undirritað skýrslu Vinnueftirlitsins dags. 9. desember 2003, dskj. II-X. Hann sagði að Vinnueftirlitið hefði ekki gefið fyrirmæli um það hvernig haga skyldi vinnu við távegginn þar til verklagsreglur og frekari útfærsla á öryggisráðstöfunum lægju fyrir, enda væri það ekki hlutverk Vinnueftirlitsins. Hann var spurður um þau ummæli sín í lögregluskýrslu að umferð gangandi manna við hægri bakkann hefði verið óheimil þar til viðeigandi öryggisráðstafanir hefðu verið gerðar og hvort bein fyrirmæli hefðu verið gefin út um þetta af hálfu Vinnueftirlitsins. Hann sagðist ekki minnast þess að gefin hefðu verið út bein fyrirmæli um þetta. Hann sagðist telja að hann hefði átt við að þar sem menn væru að vinna í sérstaklega vörðum vinnuvélum væri ekki ætlast til þess að þeir væru við vinnu fyrir utan þær. Hann sagði að Vinnueftirlitinu hefði ekki verið tilkynnt um sérstaka hættu á grjóthruni í gljúfrinu fyrir slysið. Hann benti á að veður gæti breyst skyndilega og treysta yrði fólki til að meta aðstæður frá degi til dags. Vinnueftirlit ríkisins hefði álitið að framlagt áhættumat Impregilo væri ekki fullnægjandi. Hann sagði að reglugerð, sem gert væri ráð fyrir í 65. gr. a í vinnuverndarlögunum hefði ekki verið komin þegar slysið varð. Einu leiðbeiningarnar, sem Vinnueftirlitið hefði haft um gerð áhættumats, hefðu því verið vinnuverndarlögin almennt. Aðspurður sagðist hann ekki hafa haft samskipti við ákærðu, E eða D, varðandi hættu á grjóthruni í gljúfrinu. Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 10. mars 2005, sem er í megindráttum í samræmi við framburð vitnisins hér fyrir dómi.

G-kk-nf Þ-kk-nf gaf skýrslu í gegnum síma. Hann sagðist hafa verið umdæmisstjóri Vinnueftirlits ríkisins á Reykjanesi og einnig hefði hann verið sérstakur ráðgjafi að því er varðaði eftirlit með virkjanaframkvæmdum og öðrum stórframkvæmdum. Hann hefði t.d. verið ráðgjafandi eftirlitsaðili með framkvæmdum við Kárahnjúkavirkjun á meðan starfsmenn Vinnueftirlitsins á Austurlandi hefðu verið að komast inn í það hvernig standa ætti að eftirliti með stórframkvæmdum. Hann hefði farið í samtals 18 eftirlitsferðir á virkjunarsvæðið. Hann sagðist hafa metið vinnuna í gljúfrinu mjög hættulega og þá hættulegustu á svæðinu, sérstaklega með tilliti til þess að hlíð Kárahnjúksins fyrir ofan gljúfrið væri mjög brött og með lausum efnum. Hann sagði að það væri ekki hlutverk Vinnueftirlitsins að koma með tillögu um lausnir í öryggismálum. Hann sagði að heilbrigðis- og öryggisáætlun Impregilo hefði verið almenns eðlis og ekki staðfærð miðað við aðstæður á staðnum. Frá upphafi hefði Vinnueftirlitið bent á að gera þyrfti heilbrigðis- og öryggisáætlun bæði á undirbúnings- og framkvæmdastigi eins og reglur 547/1996 gerðu ráð fyrir. Þetta hefði Vinnueftirlitið bent á nokkrum sinnum. Þá hefði verið gerð krafa um sérstakt áhættumat vegna vinnu við hægri bakkann áður en framkvæmdir hæfust á þeim stað. Hann sagði að starfsmönnum Vinnueftirlitsins hefði verið uppálagt að gæta meðalhófs og ganga ekki of hart fram, en sýna að þeir vildu gott samstarf. Hann sagði að vinna hefði ekki verið hafin við hægri bakkann og því hefði honum þótt ganga of langt að banna vinnu á þeim stað þar til áhættumat lægi fyrir. Hann sagðist hafa rannsakað vettvang daginn eftir slysið. Hann sagði að vettvangsskoðunin hefði staðfest að þarna hefðu verið verstu aðstæður, sem hugsast gátu, með tilliti til hættu á grjóthruni og mikill vatnsflaumur hefði verið ofan í gljúfrið. Eftir frost hafði brostið á með asahláku og hlíðin þarna fyrir ofan, þ.e. í Kárahnjúknum, hefði öll verið á skriði. Um væri að ræða mjög laust efni og sagðist hann telja að þeir hefðu verið í stórhættu á meðan á vettvangsskoðun stóð. T.d. hefði hrunið um hálfs kílógramma steinn um 15 cm frá höfðinu á honum á meðan hann var að taka myndir. Hann sagði að Vinnueftirlitið hefði lokað svæðinu eftir slysið þar til búið væri að áhættugreina og gera ráðstafanir til að tryggja öryggi manna. Hann sagði að starfsmenn Vinnueftirlitsins hefðu ekki vitað fyrir slysið að menn væru störfum á þessum stað. Hann sagði að ekki hefði verið búið að rjúfa skarð í berghilluna þegar hann kom síðast á vinnusvæðið fyrir slysið. Ef svo hefði verið hefði hann stöðvað framkvæmdir þar umsvifalaust þar sem ekki hefði verið búið að gera áhættugreiningu eða heilbrigðis- eða öryggisáætlun vegna vinnu við hægri bakkann og ekki búið að gera neinar öryggisráðstafanir. Hann sagði að Impregilo hefði lýst því yfir við Vinnueftirlitið að þeir bæru ábyrgð á öllum öryggisþáttum gagnvart undirverktökum sínum. Með hliðsjón af þeim afleitu veðuraðstæðum, sem þarna hefðu verið, hefði Impregilo átt að hafa nánast stöðuga vakt fyrir ofan bergvegginn til að fylgjast með jarðvegsskriði og stöðva vinnu ef jarðvegur var farinn að skríða mikið. Þarna væri mjög laus jarðvegur og steinninn, sem hefði orðið manninum að bana væri móberg og væri því upprunninn ofan úr hnjúknum. Hann sagði að hlutverk Vinnueftirlitsins við stórframkvæmdir sem þessar væri fyrst og fremst að sjá til þess að innra eftirlitsstarf væri í lagi. Það væri ekki á færi Vinnueftirlitsins að hafa stöðuga vakt á svæðinu. Hann sagði að starfsmenn Vinnueftirlitsins hefðu ekki verið látnir vita af viðvörunum J-kk-ef R-kk-ef í netpósti dags. 7. mars. Hann sagðist ekki hafa átt samskipti við ákærðu, D og E. Þegar hann hefði komið í eftirlitsferðir á svæðið hefði hann haft samskipti við Þ-kk-þf Á-kk-þf, starfsmann VIJV og öryggisfulltrúa Impregilo. Hann sagði að VIJV og Landsvirkjun hefðu alltaf fengið afrit af skýrslum Vinnueftirlitsins og því getað fylgst með því hvernig þeir mætu ástandið. Hann sagði að Vinnueftirlitið hefði verið sammála vertaka og VIJV um það að óhætt væri að vinna í gljúfrinu í sérstaklega vörðum vinnuvélum. Vitnið gaf ekki skýrslu hjá lögreglu.

K-kk-nf T-kk-nf gaf skýrslu í gegnum síma. Hann sagðist vera yfirlæknir Vinnueftirlits ríkisins og deildarstjóri rannsóknar- og heilbrigðisdeildar. Hlutverk hans varðandi Kárahnjúkavirkjun hefði verið fólgið í því að skrá vinnuslys. Hann staðfesti að hafa staðið að og skrifað undir endanlega umsögn um slysið ásamt Ó-kk-þgf H-kk-þgf, aðstoðardeildarstjóra þróunar og eftirlitsdeildar. Vitnið gaf ekki skýrslu hjá lögreglu.

Niðurstaða

I. kafli ákæru. Þáttur ákærða, A:

Ákærði kvaðst ekki hafa verið á virkjunarsvæðinu síðustu tvær vikurnar fyrir slysið. Hann hefði yfirgefið svæðið 1. mars 2004, farið utan daginn eftir og ekki komið til landsins aftur fyrr en 7. mars. Því næst hefði hann farið norður á Akureyri og verið þar til 10. mars. Loks hefði hann farið aftur til Reykjavíkur og verið þar 12. og 13. mars, en þá hefði hann lagt af stað austur og komið á virkjunarsvæðið 14. mars. Er þetta í samræmi við framburð hans hjá lögreglu. Ákærði lagði fram ýmis gögn, sem benda til þess að hann hafi verið staddur annars staðar en á virkjunarsvæðinu á þessum tíma. Um er að ræða m.a. greiðslukvittun vegna ferðar ákærða og bræðra hans til Amsterdam frá 2. til 7. mars, reikningsyfirlit greiðslukorts ákærða, sem sýna færslur erlendis þessa daga og reikningsyfirlit vegna leigu ákærða á bílaleigubíl í Reykjavík 12. mars. Þá hafa vitnin, S-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf og J-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf borið fyrir dóminum að ákærði hafi verið mjög lítið á svæðinu á þessum tíma. Einnig kom fram í skýrslu vitnisins, J-kvk-ef, hér fyrir dómi að ákærði hefði verið mikið í burtu og hún hafi ekki haft vitneskju um það hvar hann var hverju sinni.

Ákærði kveður það ekki rétt að hann hafi sent Á-kk-þf Þ-kk-þf og Á-kk-þf til vinnu við borun í austari hluta táveggsstæðisins aðfaranótt mánudagsins 15. mars eins og greinir í ákæru. Á-kk-nf Þ-kk-nf hafi gegnt stöðu flokksstjóra og í fjarveru hans tekið beint við verkbeiðnum frá Vardenega, verkefnisstjóra hjá Impregilo, og tengilið þeirra við heildarskipulagið. Starfsmenn Arnarfells hafi oft fengið skilaboð frá Vardenega með eins dags fyrirvara um það sem gera átti. Forgangsröðun og samræming verkefna hafi verið hjá aðalverktakanum og starfsmenn Arnarfells hafi í einu og öllu fylgt verkbeiðnum frá Impregilo þar sem nauðsynlegt hafi verið að fylgja heildarskipulaginu. Er þetta einnig í samræmi við framburð ákærða hjá lögreglu.

Ákærði sagðist hafa komið á virkjunarsvæðið um miðjan dag sunnudaginn 14. mars. Hann kveðst hafa farið um virkjunarsvæðið síðdegis þann dag og kynnt sér þær breytingar, sem orðið hefðu á svæðinu á meðan hann var í burtu. Hann sagðist m.a. hafa farið niður í gilið á milli kl. 21.00 og 21.30 þetta kvöld og hitt þar á svæðinu við vinstri bakkann, nánar tiltekið á bráðabirgðastíflunni, Á-kk-þf Þ-kk-þf heitinn og S-kk-þf B-kk-þf. Þar hefðu þeir rætt almennt um þær breytingar, sem orðið hefðu á svæðinu í fjarveru ákærða, þ.e. hvað búið væri að gera og hvað væri framundan. S-kk-nf og Á-kk-nf Þ-kk-nf hefðu ekki minnst á það við hann að þeir ætluðu að vinna við hægri bakkann síðar um nóttina og þá hefðu þeir ekkert minnst á grjóthrun við hann.

Ofangreindur framburður ákærða fær stuðning í framburðum vitna og ákærða, B, hér fyrir dómi. Vitnið, Á-kk-nf A-kk-nf, kvaðst muna eftir því að hafa séð bifreið ákærða á ferð um gilið umrætt kvöld, en ekki muna eftir að hafa rætt við ákærða eða að ákærði hefði gefið honum og Á-kk-þgf Þ-kk-þgf bein fyrirmæli um hvað þeir ættu að gera. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði beðið hann um að koma með sér niður í gilið umrætt kvöld og sagt honum fyrir verkum, en hann vissi ekki hvaðan Á-kk-nf Þ-kk-nf fékk boð um að vinna þetta verk. Vitnið, B-kk-nf Þ-kk-nf, sem var á næturvakt umrædda nótt og í sprengiflokknum með S-kk-þgf B-kk-þgf, minntist þess ekki að ákærði hefði tekið þátt í stjórnun á þessu verki og sagðist ekki muna eftir að hafa orðið var við ákærða þennan dag. Vitnið, S-kk-nf B-kk-nf, sagðist ekki vita hver bað Á-kk-þf Þ-kk-þf að vinna það verk, sem hann vann að þegar slysið varð, en taldi víst að það hefði verið V-x-x hjá Impregilo. Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði hins vegar komið til hans fyrr um nóttina og beðið hann um að taka til sprengiefni í hleðsluna. Jafnframt bar vitnið að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið yfirmaður á þeirri vakt, sem hann og Á-kk-nf voru á umrædda nótt. Að sögn vitnisins leit það á Á-kk-þf Þ-kk-þf sem einn af verkstjórunum. Vitnið, J-kk-nf R-kk-nf, sagðist hafa verið á staðnum við táveggsstæðið þar sem slysið varð frá kl. 21.00 til 23.00 um nóttina. Hann mundi ekki eftir því að ákærði kæmi niður í gljúfrið á meðan hann var þar við vinnu. Engin fyrirskipun hefði komið frá ákærða um þetta verk. Hann kvaðst gera ráð fyrir að beiðni um verkið hefði komið frá Vardenega hjá Impregilo, en hann hefði oft notað sunnudagana til að vappa um svæðið og skipuleggja framhaldið þótt ekki væri almenn vinna í gangi hjá Impregilo. Vitnið, J-kvk-nf, sagðist vita það eitt að J-kk-nf R-kk-nf hefði farið með Á-kk-þgf Þ-kk-þgf niður í gilið til að sýna honum hvar hann ætti að bora, en hún vissi ekki hvaðan boðin um verkið komu. Hún staðfesti einnig að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið sjálfstæður í vinnubrögðum og að ákærði hefði treyst honum fyrir nánast hverju sem var. Ákærði hefði yfirleitt haft samband við Á-kk-þf Þ-kk-þf og falið honum ákveðin verkefni og að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði síðan fengið menn með sér í verkið, en hún taldi þó að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði ekki gegnt stöðu flokksstjóra. Fram kom einnig í skýrslum vitnanna, S-kk-ef B-kk-ef, R-kk-ef H-kk-ef og J-kvk-ef hér fyrir dómi að verkstjórar Impregilo hefðu iðulega gefið flokksstjórum Arnarfells bein fyrirmæli um verk, sem vinna átti hverju sinni. Ákærði, B, sagði að mögulegt væri að V-x-x hefði beðið um umrætt verk. Yfirleitt hefðu þeir sett fram beiðni um verk á tilgreindu vinnusvæði vegna jarðvegsvinnu á vinnusvæðinu. Arnarfellsmenn hefðu hins vegar sjálfir ákveðið hvenær þeir framkvæmdu verkin. Hann staðfesti að í minni verkum hefði V-x-x séð um samskiptin við starfsmenn Arnarfells og í fjarveru ákærða hefði V-x-x átt samskipti við fulltrúa ákærða, B-kk-ef. Hann sagðist ekki muna fullt nafn þessa B-kk-ef. Ekki hefur komið fram að maður að nafni B-kk-nf hafi verið við vinnu hjá Arnarfelli á þessum stað, en Á-kk-nf Þ-kk-nf var hins vegar B-kk-nf.

Fyrrgreindur starfsmaður Impregilo, G-x-x V-x-x, hefur ekki verið leiddur fyrir dóminn, en hann mun vera hættur störfum hjá Impregilo. Ekki tókst því að hafa uppi á honum fyrir aðalmeðferð málsins. Þá var ekki tekin skýrsla af honum hjá lögreglu á rannsóknarstigi málsins. Ekki hefur því fengist upplýst með skýrum hætti hver bað Á-kk-þf Þ-kk-þf að vinna að þessu tiltekna verki við távegginn hægra megin í umrætt sinn. Leikur því verulegur vafi á því hver sendi Á-kk-þf Þ-kk-þf og Á-kk-þf til vinnu á þessum stað umrædda nótt.

Hjá lögreglu sagði vitnið, S-kk-nf B-kk-nf, að Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf hefðu í þetta skipti unnið undir stjórn og leiðsögn ákærða, A, og J-kk-ef R-kk-ef, en þó hefði Á-kk-nf verið nokkurs konar flokksstjóri. Sjálfur sagðist hann einnig vinna undir stjórn ákærða, A og J-kk-ef. Vitnið, J-kk-nf R-kk-nf, sagði þegar lögregla spurði hann að því hvaðan Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf hefðu fengið fyrirmæli og leiðbeiningar um það hvar þeir ættu að vinna umrædda nótt að það væri A sem skipaði mönnum til verka. Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf væru hins vegar vanir menn og hefðu ráðið því sjálfir hvernig þeir stæðu að verki. Vitnið, Á-kk-nf, sagði hins vegar hjá lögreglu að hann væri ekki viss um hvort það var Á-kk-nf eða S-kk-nf B-kk-nf, sem fór með verkstjórnina umrætt kvöld. Framangreind ummæli þessara vitna hjá lögreglu þykja óákveðin og óljós og af þeim er ekki hægt að draga með vissu þá ályktun að átt hafi verið við verkstjórnina umrætt kvöld eða almennt séð. Þykir því ekki unnt að fullyrða að framburður vitnanna um þetta atriði sé í ósamræmi við framburð þeirra hér fyrir dómi.

Ákærði kvaðst hvorki hafa séð né heyrt af netpósti J-kk-ef R-kk-ef áður en slysið varð og ekki hafa heyrt af því fyrir slysið að R-kk-nf H-kk-nf hefði marist á hendi vegna grjóthruns. Þá sagðist hann ekki hafa vitað af því fyrir slysið að bifreið í eigu Arnarfells hefði skemmst vegna grjóts, sem féll á afturrúðu og braut hana. Fyrir liggur að meiðsl R-kk-ef H-kk-ef voru ekki tilkynnt formlega og komu ekki til umræðu fyrr en eftir banaslysið. Þá liggur fyrir að tölvupóstur J-kk-ef R-kk-ef var ekki sendur starfsmönnum Arnarfells. Verður því að telja ósannað að ákærða hafi verið kunnugt um þessi atriði, en telja verður sannað að hann hafi ekki komið á virkjunarsvæðið fyrr en síðdegis þann 14. mars. Þá verður að telja ósannað með hliðsjón af framburðum starfsmanna Arnarfells hér fyrir dómi að þeir hafi greint ákærða frá aukinni hættu á grjóthruni í gilinu. Einnig er ósannað að ákærða hafi verið kunnugt um að Á-kk-nf Þ-kk-nf og Á-kk-nf A-kk-nf ætluðu að vinna utan varinna vinnuvéla við táveggsstæðið hægra megin umrædda nótt.

Ákærði hefur borið að veður hafi verið mjög gott þegar hann kom á svæðið sunnudaginn 14. mars, stillt og úrkomulaust, og því hafi hann ekki talið aðstæður hættulegar hvað grjóthrun varðar. Þessi framburður ákærða fær stuðning í framburði ákærða, B, hér fyrir dómi og mælingum sjálfvirkrar veðurstöðvar við Kárahnjúka, en samkvæmt henni var meðalhiti 14. - 15. mars 0,0 til -1,3 °C. Vindhraði frá kl. 22.00 um kvöldið og til kl. 3.00 um nóttina var á bilinu 3,5 til 6,2 m/s. Dagana 11., 12. og 13. mars var meðalhiti við frostmark. Úrkoma 14. og 15. mars var 1,6-1,7 mm, en hinn 13. mars var hún 3,1 mm. Lítil eða engin úrkoma hafði verið dagana þar á undan. Fram hefur hins vegar komið að mest hætta var talin á grjóthruni í mikilli úrkomu, hláku og hvassviðri. Með vísan til framangreinds verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að ákærða hafi mátt vera ljóst að bráð hætta á heilsutjóni eða vinnuslysum starfsmanna hefði skyndilega komið upp á svæðinu, eins og kveðið er á um í 1. mgr. 86. gr. l. nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Hér verður einnig að hafa í huga að fram að þessu hafði grjóthrunið einkum verið fólgið í aurskriðum og hruni á smásteinum, en ekki stórum steinum á borð við þann, sem Á-kk-nf Þ-kk-nf heitinn varð fyrir umrædda nótt. Um hnefastór steinn hafði reyndar fallið á hönd R-kk-ef H-kk-ef skömmu fyrir slysið, en ósannað er að ákærði hafi haft vitneskju það atvik fyrr en eftir banaslysið.

Með hliðsjón af öllu framansögðu verður að telja ósannað að ákærði hafi sent Á-kk-þf Þ-kk-þf og Á-kk-þf A-kk-þf til vinnu við hægri távegginn umrædda nótt eins og í ákæru greinir. Einnig verður að telja slíkan vafa leika á um að ákærða hafi verið kunnugt um að bráð hætta hefði skapast á grjóthruni á svæðinu umrædda nótt vegna hækkandi hitastigs að ekki verði hjá því komist að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

II. kafli ákæru. 1. liður.

Þáttur ákærðu, B og C.

Ákærðu er samkvæmt þessum lið ákærunnar gefið að sök að hafa vanrækt að vinna áætlun um öryggi og heilbrigði eða sérstakt hættumat vegna vinnu við virkjunarsvæðið.

Samkvæmt gögnum málsins lagði Impregilo fram öryggis-, heilbrigðis- og umhverfisáætlun á íslensku með bréfi dags. 5. ágúst 2003. Með bréfi dags. 8. október sama ár lagði Impregilo fram endurskoðaða öryggis-, heilbrigðis – og umhverfisáætlun í samræmi við athugasemdir, sem VIJV hafði gert við fyrri áætlun. Með bréfi dags. 23. október 2003 gerði VIJV Impregilo kunnugt að ef athugasemdum, sem VIJV hefði gert við áætlunina á fundi 21. október, yrði bætt við áætlunina myndi VIJV samþykkja hana fyrir sitt leyti. Hinn 29. október 2003 gaf Impregilo út endurskoðaða öryggis- og heilbrigðisáætlun þar sem tekið hafði verið tillit til athugasemda VIJV og virðist sú áætlun ekki hafa sætt frekari athugasemdum. Í febrúar 2004 lagði Impregilo síðan fram heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisáætlun í enskri útgáfu. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að þessi útgáfa öryggis- og heilbrigðisáætlunar Impregilo hafi verið án athugasemda af hálfu VIJV og Vinnueftirlits ríkisins og því endanleg að mati allra aðila.

Þá liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins að Impregilo lagði fram sérstakt áhættumat vegna vinnu við hægri bakka gljúfursins 8. október 2003. Með bréfi dags. 17. nóvember sama ár gerði VIJV athugasemdir við áhættumatið og óskaði eftir úrbótum. Vinnueftirlit ríkisins gerði einnig athugasemdir við áhættumatið í eftirlitsskýrslu sinni dags. 9. desember 2003. Hinn 15. janúar 2004 lagði Impregilo fram endurskoðað áhættumat vegna vinnu við hægri og vinstri bakka stíflusvæðisins og við efri bráðabirgðastíflu. Þar er áhætta vegna einstakra verkþátta metin og greind og m.a. lagt til vegna hættu á grjóthruni að fylgst verði daglega með aðstæðum, sérstaklega eftir hláku- og rigningarkafla, að vinna fari fram í vörðum vinnuvélum og að hættuleg svæði verði skilgreind og afmörkuð með girðingum og varúðarskiltum. Að mati VIJV var áhættumat þetta ófullnægjandi í ýmsum atriðum, m.a. vegna þess að ekki væri nægilega á því tekið til hvaða ráðstafana ætti að grípa til varnar grjóthruni, sbr. bréf VIJV til Impregilo 27. janúar 2003. VIJV og Vinnueftirlit ríkisins samþykktu loks endurskoðað áhættumat Impregilo vegna vinnu við hægri og vinstri bakka stíflunnar og vinnu í gljúfrinu, sem lagt var fram skömmu eftir slysið.

Í 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980 segir að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skuli áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Í 2. mgr. sömu greinar segir að þegar áhættumat á vinnustað gefi til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin skuli atvinnurekandi grípa til nauðsynlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna eða þar sem þess er ekki kostur, draga úr henni eins og kostur sé. Í athugsemdum með lögum nr. 68/2003 um breytingu á lögum nr. 46/1980 segir að tilgangur áhættumatsins sé einkum sá að gera atvinnurekendum og starfsmönnum grein fyrir þeirri áhættu sem kunni að felast í viðkomandi störfum. Þannig sé þeim gert kleift að koma í veg fyrir hana eða draga úr henni eins og kostur sé. Í kjölfar áhættumats sé gert ráð fyrir að atvinnurekandi sjái um að gerð sé áætlun um heilsuvernd sem að hluta til byggist á áhættumatinu. Þegar áhættumat gefi til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin skuli atvinnurekandi grípa til nauðsynlegra forvarna. Forvarnir geti þannig verið stór hluti heilsuverndar.

Eins og áður greinir var í áhættumati því, sem Impregilo lagði fram 15. janúar 2004, metin áhætta vegna einstakra verkþátta með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi, eins og mælt er fyrir um í 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980. Í ákvæðinu er hins vegar ekki kveðið á um það að Vinnueftirlit ríkisins eða aðrir aðilar þurfi að samþykkja áhættumat til að það teljist fullnægjandi eða endanlegt. Loks verður að líta til þess að í 3. mgr. 65. gr. a sömu laga er gert ráð fyrir að félagsmálaráðherra setji nánari reglur um gerð áhættumats, þar á meðal um áhættumat fyrir sérstaka áhættuþætti og gerð og frágang skjala sem því tengjast. Í athugsemdum með lögum nr. 68/2003 um breytingar á lögum nr. 46/1980 segir að það verði að telja auðveldara að kveða á um slíkt mat í sérreglum þar sem hvert mat þurfi að fullnægja sérstökum skilyrðum, sem séu einkennandi fyrir hvern áhættuþátt. Að öðrum kosti væri hætta á að lögin yrðu óhóflega löng og flókin.

Sérstakar reglur um gerð áhættumats höfðu ekki verið settar þegar atburðir þeir, sem mál þetta fjallar um áttu sér stað og hafa ekki verið settar enn. Engar leiðbeiningar er því að finna í lögum eða reglugerð um það hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að áhættumat teljist fullnægjandi og hvort og þá hvaða aðili sé bær til að meta það o.s.frv.

Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir orðalag 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980 of almennt og því ekki nægilega ótvírætt og glöggt. Þykir ákvæðið ekki uppfylla þær kröfur, sem gera verður til skýrleika refsiheimilda. Verða ákærðu, B og C, því ekki sakfelldir fyrir brot á þessu ákvæði.

Liður 2.

Ákærðu og vitnum ber flestum saman um að um mánuði til einum og hálfum mánuði fyrir slysið hafi starfsmenn, sem unnu í gljúfrinu, orðið varir við hrun á smásteinum niður í gljúfrið. Ekkert grjóthrun hafi átt sér stað á meðan frost var, en um leið og hlánaði hafi hætta á grjóthruni aukist og mest hafi hættan verið í mikilli úrkomu og hvassviðri. Þá hefur fram komið að hinn 7. mars 2004 sendi J-kk-nf R-kk-nf, starfsmaður VIJV, netpóst til samstarfsmanns síns, Þ-kk-ef S-kk-ef, þar sem hann varaði við hættu á grjóthruni í kjölfar eftirlitsferðar hans um gljúfrið. Einnig mælti hann með því að notuð yrðu net til að hindra grjóthrun. Þá er fram komið að daginn eftir fóru J-kk-nf R-kk-nf, Þ-kk-nf S-kk-nf og ákærðu, C og E, og athuguðu aðstæður í gljúfrinu með hliðsjón af framangreindu. Rætt hafi verið um að setja upp girðingu á gljúfurbarminum eða breiða net yfir hlíðina ofan við távegginn, en málið hafi verið til skoðunar hjá Impregilo. Fram kemur í skýrslum ákærðu, C og P-x-x, og vitnanna J-kk-ef R-kk-ef og Þ-kk-ef S-kk-ef, hér fyrir dómi að þessar varnaraðgerðir hafi verið til skoðunar á þessum tíma vegna fyrirhugaðra framkvæmda við távegginn að liðnum tveimur vikum, þ.e. steypuvinnu, sem vitað var að krefðist vinnu fjölda starfsmanna utan varinna vinnuvéla. Á þeim tíma, sem um ræðir í málinu, hafi vinna í gljúfrinu hins vegar farið fram inni í grautunargöngunum, svo og í sérstaklega vörðum vinnuvélum. Hafi því verið um lágmarks útiveru starfsmanna að ræða í gljúfrinu. Þetta kemur einnig fram í skýrslu ákærða, B, og vitnisins, J-kk-ef K-kk-ef.

Þá hefur komið fram að það var sameiginlegt mat verktaka, starfsmanna VIJV og Vinnueftirlits ríkisins að ásættanlegt væri út frá öryggissjónarmiðum að vinna í sérstaklega vörðum vinnuvélum færi fram í gljúfrinu á þeim tíma, sem slysið varð, enda hafði slík vinna ekki verið stöðvuð þótt ekki væri búið gera ráðstafanir til varnar grjóthruni fyrir ofan táveggsstæðið.

Þá hefur komið fram að starfsmenn voru almennt meðvitaðir um hættuna af grjóthruni og að brýnt var fyrir fólki að fara varlega. Fram kemur í skýrslu vitnisins, Á-kk-ef A-kk-ef, að brýnt hafi verið fyrir honum að fara varlega og vera helst ekkert fyrir utan vélarnar. Vitnið, B-kk-nf Þ-kk-nf, sagði að brýnt hefði verið fyrir honum að fara varlega og standa t.d. ekki undir gilbörmunum. Ekki verður annað ráðið af framburðum vitna en að starfsmenn Arnarfells hafi rætt þessa hættu og gert sér grein fyrir henni. Vitnin, S-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf R-kk-nf, báru báðir að allir hefðu vitað af þessari hættu og mönnum hefði verið uppálagt það að fara varlega. J-kk-nf R-kk-nf sagði að ákveðið skjól væri í því að vera inni í tæki.

Þá sagði vitnið, J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, hér fyrir dómi að hann hefði rætt sérstaklega við starfsmenn Arnarfells skömmu áður en slysið varð, þ.á m. Á-kk-þf Þ-kk-þf heitinn, og varað við hættu á grjóthruni í gilinu. Hann hefði ekki orðið var við annað en að menn væru meðvitaðir um hættuna. Í ljósi þessa hefði það komið honum verulega á óvart að Á-kk-nf Þ-kk-nf hefði verið við vinnu á þessum stað umrædda nótt. Ekki hefði þótt ástæða til að stöðva vinnu í gilinu á þeim tíma þar sem hún hefði annars vegar farið fram inni í grautunargöngunum og hins vegar inni í vörðum vinnuvélum.

Með hliðsjón af framangreindu þykir sýnt að það var almenn vinnuregla í gljúfrinu á þessum tíma að lágmarka veru starfsmanna utan sérstaklega varinna vinnuvéla og að forðast skyldi að standa undir gilbörmunum vegna hættu á grjóthruni.

Ekki hefur verið skotið viðhlítandi stoðum undir það að notkun neta, eins og VIJV lagði til að notuð yrðu til varnar grjóthruni, hefði nokkru breytt í því tilviki sem hér um ræðir, en líkur hafa verið að því leiddar að steinninn, sem um ræðir, hafi komið ofarlega úr Kárahnjúknum, en ekki úr bergveggnum eða næsta nágrenni við hann.

Þá liggur ekki fyrir með óyggjandi hætti í málinu hvort unnt hefði verið að framkvæma það verk, sem Á-kk-nf Þ-kk-nf, vann að þegar slysið varð, án þess að fara út úr vélinni, en fram hefur komið að í bortækinu eru mælitæki, sem gera mönnum kleift að framkvæma verkið innan úr tækinu. Þá verður að telja eðli málsins samkvæmt að sérstaklega hættulegt hafi verið að vinna utan varinnar vinnuvélar á þessum stað að nóttu til í myrkri og með vinnuvélarnar í gangi. Ljóst er að aðstæður eru almennt hættulegar á vinnusvæðinu við Kárahnjúka og gæta verður fyllstu varúðar. Leitt hefur verið í ljós að starfsmönnum var þessi hætta almennt ljós. Verður því með hliðsjón af öllu framangreindu að telja að Á-kk-nf Þ-kk-nf heitinn hafi sýnt af sér gáleysi með því að vinna utan varinnar vélar við áðurgreindar aðstæður.

Ákærði, C, hefur borið að hann hafi ekki verið á staðnum þegar slysið varð og honum hafi ekki verið kunnugt um að til stæði að framkvæma þetta tiltekna verk umrædda nótt. Ákærði, B, var á staðnum þegar slysið varð, en hann hefur einnig borið að honum hafi ekki verið kunnugt um að umrætt verk stæði fyrir dyrum þessa nótt. Fram er komið að starfsmenn Impregilo eru á fríi á sunnudögum og var því enginn starfsmaður frá aðalverktakanum við störf sunnudaginn 14. mars eða aðfaranótt 15. mars. Þá hefur einnig komið fram að veður var gott á þessum tíma, stillt og úrkomulaust. Ytri aðstæður bentu því ekki til þess að bráð hætta hefði komið upp á vinnusvæðinu.

Með hliðsjón af framangreindu verður ekki fallist á að bráð hætta á vinnuslysum vegna grjóthruns hafi skyndilega komið upp eins og kveðið er á um í 1. mgr. 86. gr. laga nr. 46/1980, heldur hafi verið um viðvarandi hættu að ræða, sem starfsmenn höfðu verið varaðir sérstaklega við og bent á að lágmarka veru utandyra og utan varinna vinnuvéla. Hér verður einnig að hafa í huga að fram að þessu hafði grjóthrun í gljúfrinu einkum verið fólgið í aurskriðum og hruni á smásteinum, en ekki stórum steinum á borð við þann, sem Á-kk-nf Þ-kk-nf heitinn varð fyrir umrædda nótt. Þá liggur ekki fyrir að ákærðu hafi verið kunnugt um það að hnefastór steinn hefði fallið á hönd R-kk-ef H-kk-ef skömmu áður.

Með hliðsjón af öllu framangreindu þykja ekki efni til að sakfella ákærðu fyrir brot gegn 1. mgr. 86. gr. l. nr. 46/1980 í máli þessu og verða þeir því sýknaðir af kröfum ákæruvalds samkvæmt 2. lið II. kafla ákærunnar.

II. kafli ákærunnar. Þáttur ákærðu, D og E.

Liður 1.

Eins og fram hefur komið tók verktakafyrirtækið Impregilo S.p.A. sem aðalverktaki að sér byggingu Kárahnjúkavirkjunar fyrir verkkaupa, Landsvirkjun hf., m.a. með verksamningi KAR-11, sem fjallar um byggingu Kárahnjúkastíflu. Fyrirtækið Visen-Ingar Joint Venture tók að sér samkvæmt sérstökum samningi við verkkaupa, KAR 65, að annast eftirlit með framkvæmdum þessum fyrir hönd verkkaupa, m.a. eftirlit með framkvæmdum samkvæmt áðurnefndum verksamningi, KAR-11, um byggingu stíflunnar. Í verksamningi verkkaupa og verktaka, VIJV, er verkefnið skilgreint þannig, að því er varðar byggingu Kárahnjúkastíflu, að það sé fólgið í því að koma fram sem fulltrúi verkkaupa samkvæmt ákvæðum greinar II.5.1. í útboðsgögnum KAR-11, Kárahnjúkastífla, um allt er lýtur að framkvæmd verksamnings KAR-11 á framkvæmdasvæði Kárahnjúkavirkjunar og eftir atvikum annars staðar. Samkvæmt verksamningnum fólst hlutverk eftirlitsaðilans nánar tiltekið í því að stuðla að samræmingu framkvæmdaáætlana verktaka á svæðinu svo að ekki kæmi til árekstra er kynnu að leiða af tafir við framkvæmdirnar, fylgjast með því að kostnaðaráætlanir stæðust, fara yfir og samþykkja reikninga frá verktökum og hafa eftirlit með greiðslum til þeirra. Þá bar eftirlitsaðilanum að fylgjast með því að verktakar færu að ákvæðum um öryggis- og heilbrigðisáætlanir og koma fram fyrir hönd verkkaupa gagnvart Vinnueftirlitinu og vera samræmingaraðili öryggis- og heilsuráðstafana varðandi þær framkvæmdir sem fulltrúi verkkaupa hefur eftirlit með.

Með hliðsjón af ofangreindu hlutverki VIJV við framkvæmdir á Kárahnjúkasvæðinu, svo og með hliðsjón af ákvæðum 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 65. gr. a, sbr. 12. gr. vinnuverndarlaga nr. 46/1980, verður ekki fallist á að á fyrirtækinu VIJV hafi hvílt sú skylda að gera skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði og sérstakt áhættumat vegna starfsemi aðalverktakans, Impregilo, á vinnusvæðinu. Hefur og komið fram í skýrslum ákærðu, C og B, svo og vitnanna, G-x-x P-x-x og R-x-x B-x-x G-x-x, hér fyrir dómi að gerð öryggis- og heilbrigðisáætlunar og sérstaks áhættumats væri á ábyrgð aðalverktakans, Impregilo. Þá hefur komið fram að gerð áhættumats er háð aðferðalýsingu, sem er lýsing verktakans á því hvernig hann hyggst framkvæmda verkið. Þessi skýring á sér einnig stoð í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 68/2003 um breytingu á lögum nr. 46/1980, en þar segir í VI. kafla um heilsuvernd starfsmanna að ef áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað, þar á meðal mat á áhættu og áætlun um heilsuvernd, krefjist færni sem atvinnurekandi eða starfsmenn hans hafa ekki yfir að ráða skuli atvinnurekandi leita til hæfra þjónustuaðila sem hafi hlotið viðurkenningu Vinnueftirlits ríkisins til þeirra starfa.

Með vísan til alls framangreinds verður ekki talið að ákærðu, D og E, sem starfsmenn VIJV hafi borið ábyrgð á gerð áætlunar um öryggi og heilbrigði og sérstaks áhættumats vegna starfsemi fyrirtækisins Impregilo á virkjunarsvæðinu. Ber því að sýkna ákærðu af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt lið 1. lið II. kafla ákærunnar.

Liður 2.

Eins og áður hefur komið fram tók fyrirtækið VIJV að sér gagnvart verkkaupa samkvæmt verksamningi KAR-65 að fylgjast með því að verktakar færu að ákvæðum um öryggis- og heilbrigðisáætlanir. Einnig bar þeim að koma fram fyrir hönd verkkaupa gagnvart Vinnueftirliti og vera samræmingaraðili öryggis- og heilsuráðstafana varðandi þær framkvæmdir sem fyrirtækið hafði eftirlit með. Með vísan til verksamnings KAR-11 hefur VIJV heimild samkvæmt verksamningi KAR-65 til að stöðva framkvæmdir m.a. á grundvelli öryggissjónarmiða. Þessar skyldur og réttindi gekkst VIJV undir með samningi við verkkaupa. Ekki verður hins vegar talið að af því leiði að ákvæði 1. mgr. 86. gr. laga nr. 46/1980 eigi við um starfsmenn VIJV í þessu sambandi, enda þykir umrætt lagaákvæði samkvæmt orðanna hljóðan aðeins eiga við um þann atvinnurekanda, sem ber ábyrgð á viðkomandi atvinnustarfsemi, sbr. 12. gr. sömu laga, og þeirra starfsmanna hans, sem falin hefur verið verkstjórn, öryggisvarsla eða öryggistrúnaðarstarf, sbr. 4, 5. og 6. gr. sömu laga.

Með vísan til alls framangreinds verður ekki talið að á ákærðu, D og E, sem starfsmönnum VIJV hafi hvílt sú skylda á grundvelli 1. mgr. 86. gr. laga nr. 46/1980 að grípa til viðeigandi ráðstafana til að tryggja öryggi starfsmanna vegna hættu á grjóthruni í gilinu. Ber því þegar af þeirri ástæðu að sýkna ákærðu af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt lið 2. lið II. kafla ákærunnar.

Niðurstaða málsins er því sú að ákærðu, A, B, C, D og E, eru sýknir af kröfu ákæruvaldsins í máli þessu. Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber að greiða allan sakarkostnað úr ríkissjóði.

Við ákvörðun málsvarnarlauna er tekið mið af vinnuskýrslum verjenda og viðmiðunarreglum dómstólaráðs. Þá er virðisaukaskattur innifalinn í málsvarnarlaunum. Málsvarnarlaun verjenda ákærðu ákvarðast þannig: Verjanda ákærða, A, G-kk-ef Á-kk-ef hdl., 1.314.720 krónur, verjanda ákærða, B, H-kk-ef J-kk-ef hrl., 986.040 krónur, verjanda ákærða, C, Þ-kk-ef V-kk-ef Þ-kk-ef hdl., 1.314.720 krónur, verjanda ákærða, D, H-kk-ef J-kk-ef hrl., 986.040 krónur og verjanda, E, K-kvk-ef E-kvk-ef hrl., 1.643.400 krónur. Yfirlit um sakarkostnað hefur ekki borist frá ákæruvaldinu, sbr. 2. mgr. 168. gr. laga nr. 19/1991. Hins vegar hafa verjendur ákærðu, B, C, D og E, lagt fram yfirlit um útlagðan kostnað. Nemur kostnaður verjanda ákærða, B 251.658 krónum, kostnaður ákærða, C 156.810 krónum og samanlagður útlagður kostnaður verjenda D og E, sem til greina er tekinn, 687.223 krónum. Telst þessi kostnaður til sakarkostnaðar, sem og þóknun til vitna að fjárhæð 168.938 krónur.

Dóm þennan kveða upp R-kvk-nf B-kvk-nf, dómstjóri, og meðdómsmennirnir, H-kk-nf H-kk-nf, dómstjóri og J-kk-nf F-kk-nf, byggingarverkfræðingur.

Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna umfangs málsins og embættisanna dómsformanns.

Dómsorð:

Ákærðu, A, B, C, D og E, eru sýknir af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Sakarkostnaður að fjárhæð 7.509.549 krónur, þar af málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, G-kk-ef Á-kk-ef hdl., að fjárhæð 1.314.720 krónur, H-kk-ef J-kk-ef hrl., að fjárhæð 986.040 krónur, Þ-kk-ef V-kk-ef Þ-kk-ef hdl., að fjárhæð 1.314.720 krónur, H-kk-ef J-kk-ef hrl., 986.040 krónur og K-kvk-ef E-kvk-ef hrl., 1.643.400 krónur, og annar sakarkostnaður að fjárhæð 1.264.629 krónur greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf

H-kk-nf H-kk-nf

J-kk-nf F-kk-nf