E-2140/2015

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu 30. janúar 2017, var höfðað 9. júní 2015 og þingfest 16. júní s.á. Stefnandi er slitabú Framrúðunnar ehf., Laugavegi 3, Reykjavík og stefndu eru K-kk-nf E. Á-kk-nf og K-kvk-nf J-kvk-nf V-kvk-nf, bæði til heimilis að Gerðhömrum 6, Reykjavík.

Við fyrirtöku málsins á reglulegu dómþingi 23. júní 2015 var þing ekki sótt af hálfu stefndu. Málið var því dómtekið sem útivistarmál þann dag, en það var endurupptekið og dómtekið á ný þann 12. apríl 2016 að beiðni stefnanda vegna framlagningar sóknar þar sem dómkröfum stefnanda var breytt. Með útivistardómi 28. apríl 2016 var fallist á endanlegar dómkröfur stefnanda. Stefndu óskuðu eftir endurupptöku málsins í samræmi við 1. mgr. 137. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, 7. júlí 2016 og var beiðni þeirra tekin fyrir á dómþingi 23. september s.á. í máli nr. Ö-21/2016. Beiðni stefndu um endurupptöku málsins var ekki mótmælt og var hún því samþykkt og málinu frestað til framlagningar greinargerðar af hálfu stefndu. Stefndu gerðu jafnframt kröfu um úrskurð þess efnis að endurupptaka málsins frestaði réttaráhrifum útivistardómsins frá 28. apríl 2016, sbr. 1. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991, og sætti sú krafa ekki andmælum stefnanda. Með úrskurði dómsins 26. september 2016 var fallist á kröfuna og ákveðið að endurupptaka máls þessa felldi úr gildi réttaráhrif útivistardóms sem upp var kveðinn 28. apríl s.á. þar til málinu lyki á ný í héraði.

Í greinargerð stefndu, sem lögð var fram 24. nóvember 2016, var gerð krafa um að stefnanda yrði gert að leggja fram málskostnaðartryggingu. Við fyrirtöku málsins 12. janúar 2017 upplýstu lögmenn aðila að samkomulag væri um að stefnandi legði fram málskostnaðartryggingu að fjárhæð 250.000 krónur fyrir 17. janúar s.á. og hefur sú trygging verið lögð fram.

Dómkröfur stefnanda í málinu eru þær að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 18.397.210 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1994, af 6.944.021 krónu frá 9. júní 2011 til 10. júní 2011, en af 18.397.210 krónum frá þeim degi til þingfestingardags, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd óskipt til þess að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi eða að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að þau verði sýknuð af kröfu stefnanda. Þá krefjast stefndu málskostnaðar að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Það er krafa stefndu um að málinu verði vísað frá dómi sem hér er til úrlausnar og eru stefndu sóknaraðilar í þessum þætti málsins. Stefnandi, sem er varnaraðili í þessum þætti málsins, krefst þess að frávísunarkröfu stefndu verði hafnað. Þá gera aðilar í þessum þætti málsins hvor um sig kröfu um málskostnað að mati dómsins úr hendi gagnaðila.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. apríl 2014, í máli nr. E-1956/2013, var fallist á kröfu stefndu um að einkahlutafélaginu Framrúðunni ehf. yrði slitið. Með úrskurði sama dómstóls 19. júní 2014 var bú Framrúðunnar ehf., tekið til skipta, samkvæmt 2. tl. 2. mgr. 82. gr. laga nr. 138/1998, um einkahlutafélög, að kröfu hluthafanna Á-kk-ef Á-kk-ef og H-kvk-ef S-kvk-ef. Sama dag var G-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf hrl. skipuð skiptastjóri í búinu, sem er stefnandi málsins. Við upphaf skipta voru fjármunir stefnanda greiddir inn á fjárvörslureikning skiptastjóra, af bankareikningum félagsins samtals 909.086 krónur, og af fjárvörslureikningi lögmanns fyrrnefndra hluthafa. Innköllun var birt í Lögbirtingablaðinu 21. júní 2014 og lauk kröfulýsingarfresti 21. ágúst 2014. Engum kröfum var lýst í búið.

Hluthafar í stefnanda eru fjórir, þ.e. stefndu, hjónin K-kk-nf E. Á-kk-nf og K-kvk-nf J-kvk-nf V-kvk-nf, og svo hjónin Á-kk-nf Á-kk-nf og H-kvk-nf S-kvk-nf. Bræðurnir, stefndi K-kk-nf og Á-kk-nf, eiga hvor um sig 26% af heildarhlutafé félagsins, á móti 24% hlut hvorrar eiginkvenna þeirra, H-kvk-ef og K-kvk-ef J-kvk-ef. Stefnandi kveður hluthafa hafa um árabil deilt um stjórn og fyrirkomulag stefnanda. Við skiptin hafi komið fram krafa frá hluthöfunum Á-kk-þgf og H-kvk-þgf um að skiptastjóri krefði stefndu um endurgreiðslu á fjármunum, samtals 22.773.544 krónum, vegna óheimilla greiðslna til þeirra af fjármunum stefnanda.

Stefnandi kveður upphaf deilna hluthafa vera að rekja til ársins 2006, en það ár hafi rekstur stefnanda verið seldur Poulsen ehf. Stefndi K-kk-nf hafi verið framkvæmdastjóri stefnanda og varamaður í stjórn frá stofnun félagsins og hafi stefnda K-kvk-nf J-kvk-nf verið stjórnarmaður í stefnanda á sama tíma, allt þar til 30. apríl 2012. Frá og með 1. febrúar 2006 til 30. apríl 2012 hafi stefndi K-kk-nf einn haft prókúru vegna bankareikninga stefnanda. Á-kk-nf Á-kk-nf hafi verið formaður stjórnar stefnanda frá stofnun félagsins og eiginkona hans, H-kvk-nf, verið varamaður í stjórn. Hinn 11. maí 2012 hafi H-kvk-nf tekið sæti sem stjórnarmaður og Á-kk-nf tekið við prókúru stefnanda í kjölfar úrsagnar beggja stefndu úr stjórn.

Stefnandi telji ljóst af bókhaldi að stefndi K-kk-nf hafi talið að stjórnarformaður stefnanda, Á-kk-nf Á-kk-nf, hafi gerst sekur um óheimilar úttektir og/eða óvarkárni við meðferð á fjármunum stefnanda og þess vegna hafi prókúra hans verið afturkölluð 1. febrúar 2006. Að sögn stefndu hafi þetta átt sér stað samhliða samkomulagi stefnda K-kk-ef og Á-kk-ef um að gerð yrði úttekt á bókhaldi stefnanda. Stefnandi kveður Á-kk-þf hafa mótmælt ásökunum stefndu um meint misferli og telji sig hafa lagt fram gildar skýringar á þeim færslum sem um ræði. Stefndi K-kk-nf hafi á þessum tíma borið ábyrgð á færslu bókhalds félagsins sem framkvæmdastjóri þess.

Stefnandi kveður ekki verða séð að farið hafi verið í úttekt á bókhaldi stefnanda á grundvelli samkomulagsins frá 1. febrúar 2006 áður en söluandvirði rekstrar stefnanda hafi verið greitt. Stefndu hafi leitað til Deloitte í desember 2007 um úttekt á afmörkuðum atriðum bókhalds félagsins og hafi Deloitte skilað skýrslu 26. ágúst 2008. Með bréfi 26. apríl 2013 hafi stefndu lagt fram kæru á hendur Á-kk-þgf fyrir fjárdrátt og tilraun til fjárdráttar, sbr. 247. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sbr. 20. gr. sömu laga, en rannsókn vegna kærunnar muni vera ólokið.

Stefndu kveða atvik málsins í raun ná lengra aftur en til ársins 2006. Árið 1995 hafi stefndu stofnað einkahlutafélagið Framrúðuna ásamt bróður K-kk-ef, Á-kk-þgf, og konu hans. Tilgangur félagsins hafi verið bílrúðuísetningar, innflutningur og verslun í því sambandi. Rekstur félagsins hafi gengið vel og skilað eigendum sínum þokkalegri afkomu. Stefndi K-kk-nf hafi ásamt Á-kk-þgf unnið hjá félaginu frá stofnun þess. Þann 12. febrúar 2002 hafi tékkareikningur nr. 2257 verið stofnaður hjá Íslandsbanka vegna atvinnurekstrar Framrúðunnar. Á-kk-nf hafi stofnað reikninginn og hann einn hafi notað hann. Inn á reikninginn hafi runnið greiðslur frá viðskiptamönnum þegar þeir greiddu með kortum í gegnum posa á nafni fyrirtækisins. Virðist stefndu sem Á-kk-nf hafi látið fella niður fyrri tengingu sem hafi verið við reikning hjá Sparisjóði vélstjóra (síðar BYR) og látið tengja posann við reikning nr. 2257 hjá Íslandsbanka. Síðar hafi komið í ljós að reikningurinn hafi ekki verið tilgreindur í bókum félagsins fyrr en u.þ.b. tveimur árum síðar.

Í lok árs 2005 hafi stefndi K-kk-nf fyrir tilviljun rekist á reikningsyfirlit frá Íslandsbanka í pósti til Framrúðunnar. Þar hafi komið fram færslur sem ekki tilheyrðu rekstri Framrúðunnar. Við athugun stefnda K-kk-ef, sem þá hafi verið framkvæmdastjóri Framrúðunnar ehf., hafi komið í ljós að innstæðum á reikningnum hafi að stórum hluta verið ráðstafað af Á-kk-þgf til persónulegra útgjalda hans, án vitneskju og vilja stefndu, eigenda 50% hlutafjár í félaginu. Stefndi K-kk-nf hafi fyrir hönd beggja stefndu gert samkomulag við Á-kk-þf, dags. 1. febrúar 2006. Þar komi fram að: „1) Farið verður ofan í bókhald Framrúðunnar ehf. og úttektir eigenda skoðaðar. 2) Komi fram mismunur verður hann jafnaður með peningagreiðslum vegna sölu fyrirtækisins.“ Samhliða hafi viðskiptabanka verið tilkynnt um að stefndi K-kk-nf hefði einn prókúru fyrir Framrúðuna. Rekstur Framrúðunnar hafi verið seldur Poulsen ehf. árið 2006 og stefndi K-kk-nf og Á-kk-nf orðið starfsmenn hjá Poulsen. Framrúðan ehf. hafi þó áfram verið til sem sérstakt einkahlutafélag með óbreyttu eignarhaldi, en án rekstrar.

Endurskoðunarfyrirtækið Deloitte hafi farið yfir reikninga Framrúðunnar m.t.t. þess að greina hversu miklum fjármunum hefði verið ráðstafað af Á-kk-þgf án þess að það tengdist starfsemi félagsins. Deloitte hafi skilað skýrslu sinni þann 26. ágúst 2008, og yfirliti yfir hreyfingar reiknings. Stefndu kveða þar m.a. koma fram að óútskýrðar úttektir af bankareikningi félagsins í Íslandsbanka nr. 528-26-2257 hafi á umræddu tímabili verið 3.469.674 krónur. Á-kk-nf hafi ekki mótmælt þessum úttektum eða skýrt þær. Stefndu kveðast margítrekað hafa reynt sættir í máli þessu við meðeigendur. Þau hafi óskað eftir því að Á-kk-nf viðurkenndi brot sín og endurgreiddi það fé sem hann hefði ráðstafað til sín. Óskað hafi verið eftir því að hluthafafundir yrðu haldnir þar sem farið væri yfir málin.

Sættir hafi ekki tekist og hafi stefndu þá hafist handa við að slíta félaginu Framrúðunni, en Á-kk-nf og eiginkona hans hafi neitað aðkomu að slitum á félaginu. Að sögn stefndu hafi verið gert upp við alla kröfuhafa auk yfirvalda og þeim peningalegu eignum sem eftir hafi verið hafi verið skipt á milli hluthafa, að teknu tilliti til þess fjár sem Á-kk-nf hefði ráðstafað í eigin þágu samkvæmt skýrslu Deloitte. Skuldajafnað hafi verið við arðgreiðslu til H-kvk-ef, eiginkonu Á-kk-ef, þar sem litið hafi verið á þau sem eitt. Stefndu hafi jafnframt sagt sig úr stjórn félagsins.

Á fundi skiptastjóra með stefnda K-kk-þgf og lögmanni hans, 10. september 2014, kveður stefnandi stefnda hafa upplýst að greiddur hafi verið út arður í félaginu í árslok 2008, sem ágreiningur væri um milli hluthafa. Á skiptafundi í búinu 17. desember 2014, með lögmanni hluthafanna Á-kk-ef og H-kvk-ef, hafi komið fram krafa fyrir hönd þeirra um að skiptastjóri krefðist endurgreiðslu á fjármunum sem hefðu með óheimilum hætti verið greiddir út af bankareikningum félagsins. Ákvörðun sem stefndu hefðu tekið á hluthafafundi 29. desember 2008, um útborgun fjármuna, hefði verið óheimil og háttsemi stefndu hefði falið í sér brot á samþykktum félagsins um ákvarðanatöku og greiðslur úr félaginu. Stefnandi kveður þau jafnframt hafa krafist þess að skattframtöl stefnanda yrðu gerð samkvæmt lögum og að krafist yrði endurgreiðslu á óréttmætum greiðslum stefnanda vegna fjármagnstekjuskatts. Ljúka yrði við gerð ársreikninga stefnanda og krefjast skýringa á bókhaldsóreiðu stefnanda. Á fundinum hafi lögmaðurinn lagt fram bókhald það sem afhent hafði verið í kjölfar aðfararbeiðni þar sem krafist hafði verið afhendingar á bókhaldi félagsins.

Við yfirferð skiptastjóra á bókhaldi stefnanda og gögnum málsins kveður stefnandi hafa komið í ljós að stefndu hafi greitt sér út fjármuni stefnanda með ólögmætum hætti í andstöðu við ákvæði samþykkta stefnanda og lög nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Stefnandi kveður fjármunina hafa verið greidda út af reikningum félagsins dagana 17. maí 2011, 9. júní s.á., 10. júní s.á. og loks 23. október 2011. Í stefnu eru þeir fjármunir taldir nema 22.773.554 krónum. Með sókn stefnanda var stefnukröfu breytt og telur stefnandi umrædda fjárhæð nú vera 18.397.210 krónur. Nemur mismunurinn því sem næst þeirri fjárhæð sem stefnandi kveður hafa verið greidda út af reikningum félagsins 23. október 2011.

Hluthöfunum Á-kk-þgf og H-kvk-þgf var tilkynnt um útborgun arðs til hluthafa vegna slita á félaginu með bréfi K-kk-ef, framkvæmdastjóra félagsins, dags. 10. júní 2011. Samkvæmt bréfinu var dregin frá arðgreiðslu til Á-kk-ef skuld hans við félagið með vöxtum og frá hlut H-kvk-ef var dregið það sem talið væri nema eftirstöðvum skuldar Á-kk-ef. Stefnandi kveður þessari ráðstöfun hafa verið mótmælt af hálfu Á-kk-ef og H-kvk-ef, sem talið hafi að um ólöglegar aðgerðir væri að ræða í þágu stefndu. Stefndu hefðu áður upplýst þau um slíkar ráðagerðir og hafi þeim þá verið mótmælt sem ólögmætum. Með kæru, dags. 25. júní 2013, hafi hluthafarnir Á-kk-nf og H-kvk-nf kært stefndu til lögreglu vegna ólögmætra arðgreiðslna.

Mál þetta höfðar skiptastjóri bús Framrúðunnar ehf. til endurgreiðslu fjármuna til búsins, eða til greiðslu skaðabóta til búsins, óskipt úr hendi stefndu.

Málsástæður stefnanda fyrir dómkröfu sinni

Í stefnu er krafist endurgreiðslu á úttektum af bankareikningum stefnanda samkvæmt neðangreindri töflu, sbr. reikningsyfirlit „og svo bréf stefndu dags. 10. júní 2011“.

Við fyrri endurupptöku málsins 12. apríl 2016 lækkaði stefnandi með sókn fjárkröfu sína úr 22.773.544 krónum í 18.397.210 krónur. Stefnufjárhæð hafi verið of há, þar sem ekki hafi verið tekið tillit til endurgreiðslu hluthafans, H-kvk-ef S-kvk-ef, sem hún hafi innt af hendi til stefnanda í kjölfar úthlutunar, en draga verði þá endurgreiðslu frá kröfum stefnanda á hendur stefndu.

Að mati stefnanda hafi stefndu ekki gefið viðhlítandi skýringar á umræddum úttektum, en stefnandi telji óumdeilt að þau hafi ráðstafað fjármunum félagsins í eigin þágu. Stefndu hafi viðurkennt það í kæru til lögreglu.

Úttektir stefndu á fjármunum stefnanda virðist í öndverðu hafa átt að byggja á ákvörðun hluthafafundar um slit á stefnanda, sem tekin hafi verið 29. desember 2008. Hafi fundurinn verið boðaður af hálfu stefndu sem þó hafi ekki haft formlegt vald til slíkrar boðunar samkvæmt 17. gr. í samþykktum stefnanda og samkvæmt ákvæðum laga um einkahlutafélög, nr. 138/1994. Boðun hafi ekki verið með þeim sjö daga fyrirvara sem áskilinn hafi verið. Á fundinn hafi ekki aðrir mætt en stefndu og fundarstjórinn P-kk-nf Ó-kk-nf og því hafi verið mætt fyrir 50% hlutafjár.

Í kjölfar fundarins hafi stefndu tekið ákvörðun um slit félagsins sem hafi verið ólögmæt bæði að efni og formi. Þá hafi ekki verið búið að samþykkja ársreikninga félagsins vegna ársins 2007 af stjórn félagsins á löglega boðuðum aðalfundi eins og áskilið hafi verið. Í 23. gr. samþykkta stefnanda sé tekið fram að ákvörðun um slit verði ekki tekin svo gild sé, nema atkvæði að baki 2/3 hluta heildarhlutafjár samþykki ákvörðunina. Á fundinn hafi verið mætt fyrir 1/2 heildarhlutafjár og hafi hinn ólögmæti fundur því ekki verið efnislega bær til að ákvarða félagsslit. Í samþykktum stefnanda sé skýrt kveðið á um að hluthafafundur, sem tekið hafi ákvörðun um slit, skuli taka ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda. Það hafi ekki verið gert og sé það enn einn annmarkinn á ákvörðun stefndu á svonefndum hluthafafundi 29. desember 2008. Um félagsslit sé fjallað í 85. gr. einkahlutafélagalaga þar sem skýrlega sé kveðið á um aukinn meirihluta atkvæða, sbr. og ákvæði 82. gr. sömu laga. Slit samkvæmt 82. gr. a geti því aðeins farið fram að allir hluthafar séu því samþykkir.

Stefndu hafi í kjölfar hluthafafundarins tekið margvíslegar ákvarðanir um greiðslur sér til handa, á kostnað stefnanda og annarra hluthafa, og gert fjölmargar ráðstafanir í nafni félagsins. Þær hafi algerlega verið án þar til bærra heimilda og hafi valdið stefnanda og öðrum hluthöfum verulegu fjártjóni. Þrátt fyrir að upphaflega hafi stefndu ákveðið að slíta félaginu á ólögmæta hluthafafundinum 29. desember 2008 frá og með 1. janúar 2009, hafi það ekki verið gert. Engin tilkynning hafi verið send til RSK og Hlutafélagaskrár um slit félagsins. Stefndu hafi þannig haldið starfsemi í félaginu og skilað inn ársreikningum fyrir rekstrarárin 2008 og 2009, án þess að þeir hafi verið löglega samþykktir á þar til bærum hluthafafundum. Þá hafi stefndi K-kk-nf ákveðið, án þar til bærs umboðs, að fella niður gagnvart skattayfirvöldum skattalega inneign stefnda upp á a.m.k. 11.000.000 króna. Sú ákvörðun hafi ekki verið innan valdheimilda hans sem framkvæmdastjóra, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, þar sem kveðið sé á um að óvenjulegar ráðstafanir falli þar fyrir utan. Stjórn hefði þurft að taka ákvörðun um eftirgjöf eigna stefnanda. Telja verði að stefndu beri óskipta skaðabótaábyrgð vegna þessara ráðstafana gagnvart stefnanda og öðrum hluthöfum.

Gögn málsins beri með sér að stefndu hafi aldrei gert nokkrar ráðstafanir til að greiða arð út úr félaginu á lögmætan hátt, svo sem með staðfestum ársreikningum, tillögum hluthafafundar, samþykki stjórnar o.s.frv., sbr. m.a. XII. kafla laga um einkahlutafélög nr. 138/1994.

Fram hafi komið á fundi stefnda, K-kk-ef, með skiptastjóra stefnanda 10. september 2014 að stefnandi ætti engar kröfur. Fyrir liggi að stefndu hafi kært hluthafann Á-kk-þf fyrir fjárdrátt með kæru, dags. 26. apríl 2013, þar sem þau lýsi því beinlínis yfir að hafa ráðstafað fjármunum stefnanda til þeirra sjálfra og til hluthafans H-kvk-ef, að hluta til þess að leiðrétta meintar misgjörðir eiginmanns H-kvk-ef. Af þessu verði ekki dregin önnur ályktun en að fyrir liggi afdráttarlaus höfnun stefndu á skyldum þeirra til endurgreiðslu. Sé stefnanda því nauðugur einn sá kostur að höfða mál þetta.

Krafa um endurgreiðslu stefndu á stefnufjárhæð til stefnanda sé byggð á ákvæði 77. gr. laga nr. 138/1994, sem feli í sér skilyrðislausa endurgreiðslu hluthafa sem brjóti gegn ákvæðum laga nr. 138/1994. Undanþáguákvæði síðari málsliðar 77. gr. laganna eigi ekki við, enda telji stefnandi sannað að stefndu hafi vitað að greiðslurnar hefðu verið ólögmætar. Ljóst sé að einungis sé heimilt að greiða hluthöfum úr félögum þegar ströng skilyrði einkahlutafélagalaga nr. 138/1994 séu uppfyllt til slíkra greiðslna. Sé það eingöngu hægt í þremur tilvikum, þegar um ræði úthlutun arðs, sem endurgreiðsla vegna lækkunar hlutafjár eða vegna félagsslita. Ekki sé um neitt af þessu að ræða í málinu. Stefnandi byggi jafnframt endurgreiðslukröfu sína á því að stefndu hafi auk þess gerst sek um valdníðslu með því að taka ákvarðanir umfram heimildir sínar og vanrækja með öllu formskilyrði um stjórnun stefnanda og ákvarðanir. Þau hafi einnig gerst sek um meiri háttar brot á á samþykktum stefnanda og lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög.

Úttektir stefndu verði ekki byggðar á slitum á stefnanda. Skilyrði slita sé að félagið sé skuldlaust og verði allir hluthafar að undirrita skriflega yfirlýsingu um að allar gjaldfallnar og ógjaldfallnar skuldir félagsins hafi verið greiddar og félaginu slitið. Slík yfirlýsing hafi ekki verið undirrituð af hluthöfunum Á-kk-þgf og H-kvk-þgf. Þá skuli fylgja vottorð frá toll- og skattyfirvöldum um að félagið skuldi ekki opinber gjöld. Þegar ákvörðun um slit hafi verið tekin hafi verið ágreiningur við skattayfirvöld um ógreidda skatta. Svo hafi farið að gefin hafi verið eftir inneign við skatt. Skilyrði fyrir félagsslitum hafi þannig ekki verið uppfyllt og hafi stefndu reyndar fallið frá þeim áformum, sbr. skil á ársreikningum og skattframtölum, og sett greiðslur af fjármunum stefnanda í búning arðgreiðslna, án þess þó að gætt að hafi verið að ákvæðum 73. og 76. gr. laga nr. 138/1994.

Stefnandi telji sannað að ekki hafi verið tekin ákvörðun með lögformlegum hætti um úthlutun arðs úr félaginu til stefndu, sbr. 76. gr. laga nr. 138/1994. Þar segi að hluthafafundur taki ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hafi lagt fram tillögu um það efni og ekki megi úthluta meiri arði en félagsstjórn leggi til eða samþykki. Stefndu hafi ekki gætt að 73. gr. laga nr. 138/1994, um úthlutun arðs. Óheimilt sé að úthluta af eignum stefnanda til hluthafa þar sem ekki sé verið að lækka hlutafé eða varasjóð, né heldur hafi verið um lögleg slit á félaginu að ræða.

Þá hafi skilyrði 74. gr. laganna ekki verið uppfyllt. Þar segi að einungis sé heimilt að úthluta sem arði hagnaði, samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hafi verið frá tap sem ekki hafi verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skuli lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Þegar greiðslur þær úr Framrúðunni ehf. sem um ræði í málinu hafi verið reiddar af hendi til stefndu hafi hvorki verið um að ræða hagnað síðasta árs samkvæmt ósamþykktum ársreikningi félagsins vegna ársins 2007, né verið um að ræða yfirfærðan hagnað fyrri ára. Stjórn félagsins hafi aldrei tekið ákvörðun um útgreiðslu arðs og því hafi engin heimild verið fyrir hlutafafund að taka slíka ákvörðun. Raunar hafi hluthafafundur ekki heldur tekið ákvörðun um útborgun eigna félagsins, heldur hafi stefndu tekið persónulega ákvörðun utan funda. Það sé ólögmæt háttsemi af þeirra hálfu og gangi gegn ákvæðum félagaréttar um það hvernig ákvarðanir skuli teknar í starfsemi einkahlutafélaga.

Stefndu hafi tekið ákvörðun um að greiða sjálfum sér fjármuni úr stefnanda sem bersýnilega hafi verið til þess fallin að afla stefndu ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa og félagins. Stefnandi haldi því fram að háttsemi stefndu falli undir ákvæði 51. og 70. gr. laga nr. 138/1994. Samkvæmt nefndum ákvæðum sé það grunnregla félagaréttar að einstökum stjórnendum félaga og eða hluthöfum sé óheimilt að mismuna einstökum hluthöfum á þann hátt að sumir hluthafar njóti ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra. Sannað sé með yfirlýsingu lögmanns stefndu að svo hafi verið með stefnanda og fjármuni hans.

Háttsemi stefndu feli í sér brot á grunnreglu félagaréttar um jafnræði hluthafa. Um sé að ræða ólögmæt sjálfsafgreiðsluviðskipti stefndu sem stjórnarmanna og framkvæmdastjóra sem leitt hafi til tjóns fyrir stefnanda og aðra hluthafa hans. Stefnandi byggi á því að stefndu beri óskipta ábyrgð á tjóni félagsins þar sem ekki sé hægt að sundurgreina ábyrgð hvors þeirra um sig.

Verði ekki fallist á kröfu stefnanda um endurgreiðslu fjárins, sé byggt á því að stefndu beri að greiða stefnanda skaðabætur með vísan til 108. gr. laga nr. 138/1994. Háttsemi stefndu hafi valdið stefnanda og öðrum hluthöfum tjóni sem beinlínis megi rekja til ólögmætra athafna stefndu. Sé á því byggt að stefndu hafi með ólögmætum hætti, af ásetningi eða gáleysi, brotið skráðar sem óskráðar reglur félagaréttar, ákvæði laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, og grunnreglu félagaréttar um jafnræði hluthafa. Stefnandi vísi til umfjöllunar um aðrar málsástæður stefnanda eftir því sem við eigi um skaðabótaábyrgð stefndu samkvæmt 108. gr. laga nr. 138/1994.

Umræddar færslur séu ólögmætar og beri að endurgreiða í samræmi við endurgreiðsluskyldu samkvæmt 77. gr. og 79. gr. laga nr. 138/1994.

Málsástæður stefndu fyrir frávísunarkröfu

Frávísunarkrafa stefndu er á því byggð að krafa stefnanda sé verulega vanreifuð. Krafa stefnanda sé bæði sett fram sem krafa um endurgreiðslu og krafa um skaðabætur án þess að tilraun sé gerð til að sundurliða eða útskýra kröfurnar. Benda stefndu sérstaklega á það að byggt sé á rétti annarra hluthafa til skaðabóta án þess að gerð sé grein fyrir því hverjar þær skaðabætur séu eða eigi að vera. Þá sé blandað inn í endurgreiðslukröfuna eftirgjöf á skattainneign án þess að það sé skýrt nánar. Verði einfaldlega ekki séð á hvaða grundvelli krafan sé gerð.

Geri þetta stefndu nær ómögulegt að mótmæla kröfunni efnislega þar sem tölulegar forsendur kröfunnar séu á reiki, þ.e. hvort og hver sé skaði stefnanda vegna þessara úttekta, hver sé skaði annarra hluthafa vegna þessara úttekta og hvernig eftirgjöf skattalegrar inneignar hefur áhrif á rétt hluthafa og stefnanda til þeirra greiðslna sem stefndu hafi millifært til sín. Málatilbúnaður stefnanda sé svo óljós að þessu leyti að ekki sé um annað að ræða en að vísa málinu frá dómi.

Stefndu efist um að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af dómi um kröfuna þar sem engum kröfum hafi verið lýst í búið. Því sé í raun réttast að skiptastjóri ljúki skiptum.

Stefndu hafni því einnig að krafan verði að vera um óskipta ábyrgð þar sem ekki sé hægt að greina ábyrgð hvors um sig. Bréf vegna greiðslna frá 10. júní 2011 sé einungis undirritað af stefnda K-kk-þgf og engin þörf sé á óskiptri ábyrgð. Krafan sé því ranglega fram sett og ekki í samræmi við ákvæði laga um meðferð einkamála. Við málflutning var bent á að endurgreiðslukröfur verði að gera á hendur hvors stefndu fyrir sig og að slíkum kröfum verði ekki beint að hluthöfum óskipt.

Stefndu mótmæla því að stefnandi geti byggt á almennu skaðabótareglunni og 108. gr. laga um einkahlutafélög. Krafa stefnanda byggi á endurkröfu á ákveðnum greiðslum. Gerðar séu athugasemdir við það að ný kröfugerð í sókn er ekki sundurliðuð. Engin krafa sé gerð um viðurkenningu á skaðabótaskyldu eða um greiðslu fjárhæðar sem sannað hafi verið að sé tjón stefnanda. Hluti af stefnukröfu sé fjárhæðir sem stefndu hafi átt fullan og óumdeildan rétt til að fá greiddar úr félaginu algerlega óháð málinu að öðru leyti. Þær fjárhæðir verði ekki færðar undir óskilgreinda skaðabótakröfu án nokkurrar sönnunar um tjón eða skilyrði skaðabótaábyrgðar. Skaðabótakrafan sé einnig vanreifuð að því er varðar meinta óskipta skaðabótaábyrgð stefndu vegna eftirgjafar á skattalegri inneign og ekki skýrt hvernig hún geti fallið undir greiðslur sem krafist sé endurgreiðslu á í kröfugerð.

Varakrafa stefndu um sýknu er á því byggð að greiðslurnar hafi ekki verið ólögmætar, eftir því sem stefndu hafi best vitað eða mátt vita. Hafna stefndu meintu ólögmæti hluthafafundar 29. desember 2008 og arðsúthlutunar árið 2011. Stefndu telji jafnframt að gallar hafi verið á stefnubirtingu og að krafan hafi því verið fyrnd við þingfestingu málsins 16. júní 2015. Loks telji stefndu, að því marki sem stefnandi byggi á því að krafa hans sé skaðabótakrafa annarra hluthafa, að sýkna beri vegna aðildarskorts stefnanda að slíkri kröfu, enda hafi hluthafar engum kröfum lýst í búið.

Málsástæður stefnanda um frávísunarkröfu stefndu

Af hálfu stefnanda kom fram við málflutning að dómkrafan sé endurgreiðslukrafa, en jafnframt sé hún skaðabótakrafa innan samninga til vara. Þessi framsetning snúi ekki að formi eða valdi því að máli skuli vísa frá, heldur sé þetta efnisatriði. Deilt sé um réttmæti athafna stefndu og krafa hafi komið fram af hálfu annarra hluthafa við skiptameðferð um að endurgreiðslu verði krafist. Nauðsynlegt sé að þetta verði leiðrétt til að ljúka skiptum. Meint vanreifun stefnanda varði aðeins efnisatriði sem skýrist við meðferð málsins. Stefndu hafi tekið til varna án vandræða. Að því er varði óskipta ábyrgð stefndu vísar stefnandi til þess að stefndu séu hjón. Þau hafi sjálf byggt á óskiptri ábyrgð hjóna á úttektum Á-kk-ef með því að lækka greiðslu til H-kvk-ef.

Niðurstaða

Í 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1994 segir að ef greiðsla til hluthafa hefur farið fram andstætt ákvæðum laganna skuli hann endurgreiða það sem hann hafi tekið við með vöxtum sem séu jafnháir hæstu vöxtum á almennum sparisjóðsreikningum. Þetta gildi þó ekki um úthlutun arðs ef hluthafinn hvorki vissi sé mátti vita að greiðslan var ólögmæt. Í máli þessu krefst skiptastjóri stefnanda endurgreiðslu fjármuna til búsins sem runnið hafi úr félaginu til stefndu, samtals 18.397.210 króna, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1984.

Til grundvallar kröfu sinni um endurgreiðslu upplýsir stefnandi um útborganir af bankareikningum félagsins á árinu 2011, sem stefndi K-kk-nf hafði þá prókúru fyrir, samtals 22.773.544 krónur. Stefnandi vísar jafnframt til tilkynningar stefnda K-kk-ef, dags. 10. júní 2011, um slit á Framrúðunni ehf., þar sem upplýst er um útborganir á úthlutun til stefndu K-kvk-ef á 5.519.741 krónu, til stefnda K-kk-ef á 5.932.399 krónum og til hluthafans H-kvk-ef á 4.376.435 krónum. Endurgreiðslukrafa stefnanda er m.a. á því byggð að þessi ráðstöfun hafi verið ólögmæt. Í sókn er endanleg kröfugerð lækkuð um því sem næst þá fjárhæð sem nemur útborgun til H-kvk-ef, með þeirri skýringu að H-kvk-nf hafi innt hana af hendi til stefnanda í kjölfar úthlutunar. Í sókn segir að hluti af vaxtakröfu sé fyrndur og leiðréttist vaxtakrafan í samræmi við það. Ósamræmi er milli vaxtakröfunnar og upplýsinga í stefnu um dagsetningar og fjárhæðir úttekta og óskýrt hvaða útborganir á hvaða dagsetningum sem tilgreindar eru í stefnu standi eftir og myndi endanlega kröfugerð.

Í stefnu segir að greiðslur til hluthafa sem andstæðar séu lögum nr. 138/1994 beri að endurgreiða samkvæmt 77. gr. laganna og sé endurgreiðslu fjármunanna því krafist á þessum grundvelli. Þegar endurgreiðslu er krafist á þessum grundvelli verður hluthafi krafinn um endurgreiðslu á þeim fjármunum sem hann hefur tekið við. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða kröfuna óskipt. Sundurliðun úttekta í stefnu gefur ekki til kynna hvert þær útborganir sem þar greinir hafi runnið, en upplýst er að stefndi K-kk-nf hafði þá einn prókúru á reikningunum. Nema þessar útborganir hærri fjárhæð en útborganir K-kk-ef til hluthafa. Stefnandi byggir á því að stefndu hafi samkvæmt sundurliðun K-kk-ef, dags. 10. júní 2011, móttekið hvort um sig sem hluthafar tiltekna fjárhæð frá félaginu við þá úthlutun. Enga heimild er að finna í 1. mgr. 77. gr. laganna til þess að leggja á hluthafa skyldu til að greiða félaginu fjármuni, sem annar hluthafi hefur móttekið andstætt ákvæðum laganna, óskipt með þeim hluthafa. Verður ekki séð við hvaða heimild það styðst að hjúskapur stefndu leiði til þess að krefja megi þau óskipt um greiðslu, en stefnandi vísar um það aðeins til þess, að stefndu hafi sjálf talið hjúskap annarra hluthafa leiða til samábyrgðar þeirra.

Í 2. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1994 segir hvernig með skuli fara komi í ljós að féð, sem krafist er endurgreiðslu á samkvæmt 1. mgr. lagagreinarinnar, fáist ekki endurgreitt. Þá skulu þeir sem átt hafi þátt í ákvörðun um greiðsluna og framkvæmd hennar eða í gerð eða samþykkt hinna röngu reikningsskila bera ábyrgð eftir ákvæðum 108.-110. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 108. gr. laganna eru m.a. stofnendur, stjórnarmenn og framkvæmdastjórar einkahlutafélags skyldir að bæta félaginu það tjón er þeir hafi valdið því í störfum sínum hvort sem er af ásetningi eða gáleysi. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er hluthafi skyldur til að bæta tjón sem hann af ásetningi eða stórfelldu gáleysi hefur valdið félaginu, öðrum hluthöfum eða þriðja aðila með broti á lögunum eða samþykktum félagsins.

Í kafla um málsástæður í stefnu segir að verði ekki fallist á kröfu stefnanda um endurgreiðslu fjárins þá sé byggt á því að stefndu beri að greiða stefnanda skaðabætur með vísan til 108. gr. laga nr. 138/1994. Þannig sé því haldið fram og byggt á því að háttsemi stefndu hafi valdið stefnanda og öðrum hluthöfum tjóni sem beinlínis megi rekja til ólögmætra athafna stefndu. Segir stefnandi í þessu sambandi að byggt sé á því að stefndu beri óskipta ábyrgð á tjóni félagsins þar sem ekki sé hægt að sundurgreina ábyrgð hvors um sig. Áréttað er að vaxta sé krafist samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1994, en það er ákvæðið sem fjallar um endurgreiðslukröfu, en dráttarvaxta frá þingfestingardegi. Í málsástæðukaflanum segir þessu til viðbótar að til vara sé krafist vaxta og dráttarvaxta samkvæmt IV. kafla laga nr. 38/2001, án nánari útskýringa, en í þessum kafla vaxtalaga er að finna ákvæði um vexti af skaðabótakröfum.

Samkvæmt gögnum málsins var sú krafa gerð af hálfu lögmanns hluthafanna Á-kk-ef og H-kvk-ef á skiptafundi að skiptastjóri endurheimti fjármuni sem stefndu hefðu greitt sér út úr félaginu og jafnframt að skiptastjóri endurheimti skattgreiðslur sem inntar hefðu verið af hendi. Endurgreiðslukrafa stefnanda á fjármunum sem stefndu hafi móttekið sem hluthafar er studd þessum tilmælum. Stefnandi byggir jafnframt á því að sú krafa feli í sér skaðabótakröfu búsins vegna ráðstafana stefndu, m.a. meintrar eftirgjafar stefnda K-kk-ef á skattalegri inneign félagsins að fjárhæð „a.m.k.“ 11.000.000 króna og að stefndu beri óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þeirra. Stefnandi vísar um afmörkun tjóns síns aðeins til almennra skaðabótasjónarmiða.

Þessi málatilbúnaður stefnanda er í senn vanreifaður og í ósamræmi við kröfugerð stefnanda að öðru leyti. Því er fallist á það með stefndu að dómkrafan er vanreifuð sem skaðabótakrafa og ekki er gerð tilhlýðileg grein fyrir grundvelli hennar. Varðandi vanreifun á tjóni félagsins og annarra hluthafa er einnig til þess að líta að engum kröfum hefur verið lýst í búið.

Í málsástæðukafla stefnu er sá grundvöllur fyrir dómkröfu, að um sé að ræða kröfu um skaðabætur, settur fram til vara, þ.e. verði ekki fallist á kröfu um endurgreiðslu. Í 2. mgr. 77. gr. laga nr. 138/1994 er sem fyrr segir gert ráð fyrir því að á bótaábyrgð á grundvelli 108. gr. laganna geti reynt komi í ljós að fé, sem hluthafa er skylt að endurgreiða samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar, fáist ekki endurgreitt. Það fær ekki staðist að gera í einu lagi dómkröfu sem byggir á tveimur mismunandi úrræðum laganna, svo sem stefnandi freistar að gera í málatilbúnaði sínum. Til marks um það er vanreifun stefnanda á grundvelli bótakröfu, ósamræmi í kröfugerð, m.a. um vexti, og óskýr grundvöllur fyrir óskiptri ábyrgð stefndu.

Eins og kröfugerð stefnanda og málatilbúnaði er hagað er áskilnaði d- og e- liða 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, um skýra kröfugerð og skýra afmörkun sakarefnis, ekki fullnægt og torveldar það stefndu að taka til varna í málinu. Að framangreindu virtu verður fallist á það með stefndu að málsgrundvöllurinn sé svo óskýr að vísa verði máli þessu frá dómi.

Í samræmi við þá niðurstöðu málsins og 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað, sem ákveðinn er 400.000 krónur.

Með úrskurði dómsins 26. september 2016 voru réttaráhrif útivistardóms í málinu frá 28. apríl s.á. felld niður þar til málinu lyki á ný í héraði. Með þeim málalokum að málinu verður nú vísað frá dómi falla réttaráhrif útivistardómsins niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Réttaráhrif útivistardóms í málinu frá 28. apríl 2016 falla niður.

Stefnandi, bú Framrúðunnar ehf., greiði stefndu, K-kk-þgf E. Á-kk-þgf og K-kvk-þgf J-kvk-þgf V-kvk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf