E-3805/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 26. apríl sl., er höfðað til greiðslu skaðabóta af A, [...], á hendur íslenska ríkinu, með stefnu birtri 13. nóvember 2012.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 800.000 kr. ásamt almennum vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 5. febrúar 2012 til 15. desember 2012, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda auk virðisaukaskatts eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði látin falla niður.

II

Málavextir

Skömmu fyrir hádegi sunnudaginn 5. febrúar 2012 var lögregla kvödd að heimili stefnanda að [...] í Reykjavík. Í lögregluskýrslu kemur fram að tilkynning hafi borist frá fjarskiptamiðstöð um að ölvaður heimilisfaðir væri búinn að koma ungu barni sínu fyrir úti í bifreið sinni fyrir utan heimilið og væri að leggja af stað á henni. Er lögregla kom á vettvang hafi stefnandi setið í sæti ökumanns og verið búinn að festa öryggisbelti á tæplega þriggja ára dóttur sína í aftursæti bifreiðarinnar. Hafi útblástursreyk lagt frá bifreiðinni og hemlaljós verið logandi. Er lögreglubifreiðinni hafi verið ekið upp að bifreið stefnanda hafi hann drepið á vél hennar. Að beiðni lögreglu blés stefnandi í áfengismæli, sem mældi 1,50 prómill, og var hann í framhaldinu handtekinn og færður á lögreglustöð til vistunar. Lögregla fór inn á heimili stefnanda og hitti fyrir eiginkonu hans og tólf ára dóttur. Fram kom í máli eiginkonu stefnanda að hann hefði verið ölvaður frá því á föstudeginum en hann drykki flestar helgar. Ástandið á heimilinu væri því að öllu jöfnu erfitt og átök hefðu átt sér stað fyrir skömmu. Í þeim átökum hefði eiginkonan og tólf ára dóttir hans meiðst. Stefnandi hefði viljað fara í bíltúr með dætrum sínum, sem heima voru, en eiginkona kveðst hafa mótmælt því og hefði komið til handalögmála. Hafi stefnandi rokið út með yngri dótturina, sest í bifreiðin og gangsett hana. Rétt áður en hann hafi náð að aka að stað hafi lögregla komið á vettvang. Voru eiginkona stefnanda og dætur hennar færðar á slysa- og bráðamóttöku LSH til skoðunar. Farið var með stefnanda á lögreglustöð þar sem honum var haldið fram á næsta dag. Í handtökuskýrslu kemur fram að stefnandi hafi verið handtekinn kl. 11.37 hinn 5. febrúar og settur í fangageymslu kl. 12.22. Í dagbók lögreglu kemur fram að hann hafi verið laus kl. 15.55 en vegna bilunar í tölvukerfi lögreglu (LÖKE) hafi ekki verið unnt á útskrá hann.

Með sektargerð lögreglustjóra, 3. maí 2012, var stefnanda gefinn kostur á að ljúka málinu, hvað varðaði meintan ölvunarakstur, með greiðslu sektar til ríkissjóðs, greiðslu málskostnaðar og sviptingu réttinda. Var hið refsiverða brot talið varða við 1. sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi hafnaði boðinu og var honum með bréfi lögreglustjóra 29. ágúst 2012 tilkynnt að rannsókn málsins hefði verið hætt.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að ekki hafi verið fullnægt skilyrðum 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 til að handtaka hann. Enginn rökstuddur grunur hafi verið fyrir hendi um að hann hefði framið brot sem sætt gæti ákæru og handtaka fyrir engar sakir nauðsynleg. Stefnanda hafi verið haldið í varðhaldi í allt að 29 klukkustundir þann 5.-6. febrúar 2012. Með því að svipta stefnanda frelsi að nauðsynjalausu með þessum hætti telur stefnandi stefnda hafa brotið meðalhófsreglu 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Auk þess hafi verið brotið gegn 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944.

Stefnandi telur að við handtöku sína hafi lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu beitt valdi sínu í óhófi, samanber 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008, 2. mgr. 13. gr. laga nr. 90/1996 og 14. gr. sömu laga, þar sem handtakan hafi hvorki verið nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot stefnanda, tryggja návist hans eða öryggi eða til að koma í veg fyrir spillingu sönnunargagna. Ekki hafi verið nauðsynlegt að handjárna stefnanda í umrætt sinn. Þvert á móti hefði verið unnt að afla allra nauðsynlegra sönnunargagna á staðnum eða óska eftir því að stefnandi myndi fylgja lögreglumönnum svo unnt væri að framkvæma t.d. blóðprufu. Hefðu meðalhófssjónarmið átt að leiða til þess að í stað þess að stefnandi væri handtekinn hefði átt að boða hann til skýrslutöku vegna brotsins sbr. 61. gr. laga nr. 88/2008. Þá byggir stefnandi miskabótakröfu sína á því að hann hafi ekki fengið að ráðfæra sig við verjanda á meðan hann hafi verið frelsissviptur og honum hafi ekki verið heimilað að taka þau lyf sem læknir hans hafði ávísað á hann. Hafi það valdið stefnanda mikilli líkamlegri vanlíðan. Þá hafi hann misst úr heilan vinnudag vegna frelsisskerðingarinnar. Burtséð frá skýrum lagaákvæðum, sem tryggja eiga rétt stefnanda til að vera leiddur fyrir dómara og vera ekki sviptur frelsi um lengri tíma en sólarhring án úrskurðar, hafi honum verið haldið of lengi enda beri gögn málsins það með sér að öflun sönnunargagna með töku blóðsýnis hafi verið lokið kl. 12:12 þann 5. febrúar. Stefnandi krefst 500.000 kr. í miskabætur fyrir tjón sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna handtökunnar og frelsissviptingarinnar . Kröfuna byggir hann á 1. og 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og almennu skaðabótareglunni, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi krefst jafnframt miskabóta að fjárhæð 300.000 kr. á þeim grunni á að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi gefið út sektargerð á hendur honum án þess að ætla að ákæra hann. Boðið hafi verið stutt heimild í 149. gr. laga nr. 88/2008. Lögreglustjórinn hafi fellt málið niður, með vísan til 4. mgr. 52. gr. framangreindra laga eftir að því hafi verið lýst yfir að stefnandi myndi ekki skrifa undir sektargerð. Telur stefnandi að með því að bjóða honum að ljúka málinu með greiðslu sektar án þess að ætla að halda því áfram að öðrum kosti hafi stefnanda verið íþyngt óeðlilega og ástæðulaus kvíði verið vakinn hjá honum. Sú rannsókn sem fram hafi farið í málinu fram að ákvörðunartöku um kæru hafi ekki verið verið fullnægjandi. Stefnandi telur málsmeðferð lögreglu einnig brjóta í bága við meginreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sérstaklega 10. og 12. gr. laganna. Við ákvörðun um útgáfu sektargerðar hafi legið fyrir allar sömu upplýsingar og hafi legið fyrir þegar ákveðið hafi verið að fella málið niður. Þá hafi meðalhófsregla verið brotin með því að taka svo íþyngjandi ákvörðun þegar mögulegt hafi verið að taka aðra ákvörðun á grundvelli þeirra gagna sem hafi legið fyrir sem var minna íþyngjandi en útgáfa sektargerðar, þ.e. niðurfelling málsins. Þar sem um ólögmæta aðgerð af hálfu hins opinbera hafi verið að ræða eigi stefnandi rétt til bóta fyrir þann miska sem hann hafi orðið fyrir af völdum þessa brots samkvæmt hinni almennu sakarreglu, samanber 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi telur að fyrirvara 2. málsliðs 2. mgr. 228. gr. nr. 88/2008 beri að túlka þröngt. Hann hafi verið fús til samstarfs við lögreglu, samvinnuþýður við handtöku og lýst sig reiðubúinn til að auðvelda gang málsins. Ekkert sé fram komið í málinu sem geti réttlætt að bætur til hans verði lækkaðar, hvað þá felldar niður að öllu leyti.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabóta- og refsiréttar auk meginreglna opinbers réttarfars og stjórnarskrár lýðveldisins um þvingunaraðgerðir. Þá vísar stefnandi til ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sérstaklega 74., 90., 145., 146.,149. og 228. gr. Einnig vísar hann til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum til 26. gr. um miskabætur og almennu sakarreglunnar. Ennfremur til 67. gr. og 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 5. og 8. gr. laga nr. 97/1995 og til 5. og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við III. og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 með síðari breytingum. Kröfur um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er á því byggt að aðgerðir lögreglu hafi verið lögmætar og réttmætt tilefni til þeirra. Handtaka stefnanda hafi byggst á rökstuddum grun um að hann hefði framið brot sem sætt gæti ákæru, en stefnandi hafi verið handtekinn grunaður um ölvun við akstur og heimilisofbeldi gagnvart börnum og eiginkonu. Lögregla hafi verið kölluð að heimili stefnanda, af eiginkonu hans, þar sem átök höfðu átt sér stað og stefnandi hafði farið út í bifreið með unga dóttur sína. Hafði hann spennt barnið í bílstól og gangsett bifreiðina þegar lögreglu hafi borið að garði. Hafi lögreglu verið rétt að handtaka stefnanda á þeirri stundu í því skyni að koma í veg fyrir að hann æki undir áhrifum áfengis með dóttur sína innanborðs. Þá hafi það einnig verið skylda lögreglu að tryggja öryggi fjölskyldu stefnanda en ljóst sé að átök höfðu átt sér stað inni á heimilinu. Handtakan hafi verið nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot stefnanda, tryggja öryggi hans og annarra og til að koma í veg fyrir að hann spillti sönnunargögnum. Hafi skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 því verið uppfyllt og enn fremur 15. og 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

Stefndi bendir á að það hafi ekki verið fyrr en síðar, eftir að stefnandi hafði verið færður á lögreglustöð og eftir að eiginkona hans og dætur hafi farið á slysa- og bráðadeild Landspítala, að hún hafi sagt lögreglu að hún hygðist ekki kæra stefnanda, en vildi að honum yrði gert að leita sér aðstoðar. Tilkynnti hún lögreglu daginn eftir að hún myndi ekki leggja fram kæru. Engu að síður hafi stefnandi verið undir áhrifum áfengis og því hafi honum verið gert að gista fangageymslur til þess að tryggja að stefnandi hvorki æki undir áhrifum áfengis né kæmi aftur inn á heimilið í slíku ástandi. Hafi hann verið látinn sofa úr sér yfir nótt og ákveðið að hann yrði yfirheyrður um morguninn vegna gruns um ölvunarakstur og heimilisofbeldi. Aðgerðir lögreglu hafi verið réttmætar og ekki haft aðra eftirmála fyrir stefnanda en að hann hafi átti víst pláss í áfengismeðferð.

Stefndi mótmælir fullyrðingum um að stefnandi hafi ekki fengið að ráðfæra sig við verjanda á meðan hann hafi verið frelsissviptur. Í lögregluskýrslu komi fram að um leið og stefnandi hafi verið handtekinn hafi honum verið kynntur réttur sinn. Stefnandi hafi afþakkað aðstoð verjanda í lögreglubifreiðinni. Við komuna niður á lögreglustöð hafi stefnandi óskaði eftir því að fá að ráðfæra sig við lögmann. Hafi verið hringt í bakvakt lögmannafélagsins og stefndi rætt við vakthafandi lögmann. Þá sé heldur ekki rétt sem haldið sé fram í stefnu að stefnandi hafi ekki fengið að taka inn lyfin sín. Í vistunarskýrslu sé tvívegis bókað að stefnandi hafi tekið inn lyf. Ekkert komi fram um að sú lyfjainntaka hafi verið takmörkuð á einhvern hátt, enda sé slíkt fráleitt. Lögregluskýrslur og annað sem lögregla skrái samdægurs, nánast í rauntíma, hljóti að vera traustari heimild um atburði en stopult minni ölvaðs manns sem löngu síðar reyni að réttlæta hegðun sína.

Stefndi bendir á að frelsissvipting stefnanda hafi verið innan ramma áskilnaðar 94. gr. laga nr. 88/2008, enda sé í ákvæðinu mælt fyrir um að heimilt sé að vista handtekinn mann í allt að 30 klukkustundir ef hann er undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna og ekki sé unnt að taka af honum skýrslu. Ljóst sé að þegar stefnandi hafi verið handtekinn hafi hann verið undir áhrifum áfengis. Við komuna á lögreglustöð hafi verið tekin ákvörðun um að hann yrði vistaður í fangaklefa yfir nótt og að tekin yrði skýrsla af honum daginn eftir. Þá hafi eiginkona stefnanda óskað eftir því að hann yrði ekki færður á heimili þeirra. Einnig hafi lögregla haft milligöngu um að stefnanda fengi inni í áfengismeðferð á Vogi, sem hafi beðið hans eftir að hann hafi losnað. Stefnandi hafi verið leystur úr haldi daginn eftir en vel innan þeirra 30 klukkustunda sem áskildar séu í 94. gr. laga nr. 88/2008. Þessi tími geti ekki leitt til bótaskyldu. Verði fallist á bótaskyldu vegna vistunar stefnanda sé í öllu falli ljóst að heimilt hafi verið að halda stefnanda í 24 klukkustundir og bætur geti því aðeins komið til vegna þess tíma sem var umfram 24 klukkustundir. Hins vegar gefi slík óveruleg viðbót ekki tilefni til bóta.

Stefndi byggir á því að aðgerðir lögreglu hafi verið í samræmi við lög og að réttilega hafi verið að þeim staðið. Málið hafi verið þannig rannsakað og gagna aflað til að ákæranda væri fært að ákveða hvort sækja ætti stefnanda til sakar. Á grundvelli fyrirliggjandi gagna hafi verið talið að grundvöllur væri fyrir því að ljúka málinu með greiðslu sektar. Augljóslega hafi sú leið verið hagfelldari og viðurhlutaminni en málsókn. Þegar stefnandi hafi hafnað þeim málalokum hafi þurft að taka ákvörðun um hvort hann yrði sóttur til saka fyrir dómi. Við ítarlega skoðun hafi ákærandi komist að þeirri niðurstöðu að brotið væri smávægilegt og fyrirsjáanlegt væri að umfang þess yrði afar mikið miðað við þá refsingu sem vænta mátti. Ákvörðun ákæranda hafi þó ekki falið í sér að skilyrði skorti til að sækja stefnanda til sakar og að ekki hefði verið rétt að bjóða stefnanda að ljúka málinu með sektargreiðslu. Háttsemi hans hafi verið andstæð umferðarlögum nr. 50/1987 og ákvörðun ákæranda hafi ekki byggst á því að skilyrði skorti fyrir henni. Enginn grundvöllur sé fyrir fyrir miskabótum vegna þess að gefin hafi verið út sektargerð.

Stefndi byggir jafnframt á því að stefnandi hafi verið valdur að og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfur sínar á í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og þar með fyrirgert rétti sínum til bóta. Stefnandi hafi neitað að hafa gangsett bifreið sína jafnvel þótt lögregla hafi komið að honum. Þá hafi hann neitaði að taka lykilinn úr skránni eins og lögregla hafi fyrirskipaði honum og þar með ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu, sbr. 19. gr. lögreglulaga. Stefnandi hafi enn fremur greint ósatt frá atvikum málsins. Hafi háttsemi stefnanda verið til þess fallin að koma í veg fyrir að hægt væri að upplýsa málið.

Stefndi mótmælir því að stoð sé fyrir bótakröfum stefnanda í 228. gr. laga nr. 88/2008 eða öðrum heimildum sem vísað sé til í stefnu. Er því mótmælt að bótaskylda sé fyrir hendi á grundvelli almennra reglna eða 26. gr. skaðabótalaga. Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 eða tilvitnuðum ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Af hálfu stefnda er kröfum um vexti og dráttarvexti mótmælt, einkum upphafstíma þeirra. Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi miskabóta úr hendi stefnda annars vegar vegna handtöku og frelsissviptingar en hins vegar vegna þess að lögreglustjóri hafi gefið út sektargerð á hendur honum að ástæðulausu, að því er stefnandi telur.

Um miskabætur vegna handtöku og frelsissviptingar

Fyrir liggur að stefnandi var handtekinn fyrir utan heimili sitt skömmu fyrir hádegi sunnudaginn 5. febrúar 2012. Afskipti lögreglu af honum voru tilkomin vegna tilkynningar eiginkonu hans, B, til fjarskiptamiðstöðvar lögreglu þess efnis að hann ætlaði að aka bifreið sinni drukkinn með ungt barn þeirra með sér. Tveir lögreglumenn sem voru staddir á bifreið sinni skammt undan komu strax á vettvang. Óumdeilt er að þá sat stefnandi í framsæti bifreiðar sinnar og var búinn að festa barnið, tæplega þriggja ára stúlku, í öryggisbelti í aftursætið. Hann neitar því hins vegar að hafa ætlað að aka bifreiðinni heldur kveðst hann hafa farið út í bifreiðina með barnið til þess að draga andann og koma í veg fyrir að dóttir hans yrði vitni að frekara rifrildi þeirra hjóna.

Í lögregluskýrslu kemur fram að stefnandi hafði, er lögregla kom á vettvang, verið búinn að gangsetja vél bifreiðarinnar. Er því lýst að útblástursreyk hafi lagt frá henni og hemlaljósin hafi verið logandi. Hafi stefnandi slökkt á vél bifreiðarinnar er hann hafi orðið lögreglu var. Stefnandi hafi verið færður inn í lögreglubifreiðina og látinn blása í áfengismæli sem hafi sýnt 1,50 prómill. Hafi hann þá verið handtekinn vegna gruns um ölvun við akstur og kynnt að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnið. Hann hafi ekki óskað eftir verjanda á þessu stigi. Stefnandi hafi sagst vera á leiðinni til foreldra sinna í Kópavog en hann neitaði að hafa verið búinn að gangsetja bifreiðina. Lögreglumennirnir tveir sem komu á vettvang komu fyrir dóminn og staðfestu skýrslu sína. Verður lagt til grundvallar að á þessari stundu hafi legið fyrir rökstuddur grunur um að stefnandi ætlaði að aka bifreið sinni undir áhrifum áfengis með barn sitt. Jafnframt var fyrir hendi rökstuddur grunur um að stefndi hefði beitt eiginkonu sína og 12 ára dóttur, C, líkamlegu ofbeldi en í samtölum lögreglu við þær kom fram að þegar eiginkona hans var að reyna að koma í veg fyrir að hann færi í bíltúr með dætur þeirra hefði komið til átaka milli þeirra hjóna. Hefði C gengið á milli og hefði stefnandi þá slegið til hennar og hent henni til. Voru eiginkona stefnanda og dætur, þ. á m. 14 ára dóttir hans sem síðar kom á vettvang, færðar á slysa- og bráðamóttöku LSH til skoðunar og frekari eftirlits. Þar sem fyrir lá rökstuddur grunur um að stefnandi hefði gerst sekur um refsiverð brot sem sætt gætu ákæru verður að telja að skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til handtöku stefnanda hafi verið uppfyllt. Var handtakan nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot hans, tryggja öryggi hans og annarra og til að koma í veg fyrir að hann spillti sönnunargögnum. Því er ekki unnt að fallast á það með stefnanda að handtaka hans hafi verið ólögmæt.

Kemur þá til skoðunar hvort frelsissvipting stefnanda hafi varað lengur en efni stóðu til. Stefnandi var handtekinn kl. 11.37 og færður í fangageymslu kl. 12.22 þann 5. febrúar 2012. Var honum sleppt úr haldi kl. 15.55 daginn eftir. Var stefnanda þannig haldið í rúmar 28 klukkustundir. Samkvæmt 94. gr. laga nr. 88/2008 skal leiða mann sem er handtekinn fyrir dóm innan 24 klukkustunda frá því að hann var sviptur frelsi, enda sé hann ekki látinn laus ellegar færður aftur í gæslu sem hann á að sæta. Ef veður, ófærð eða aðrar þvílíkar ástæður koma í veg fyrir að handtekinn maður verði leiddur fyrir dóm samkvæmt framansögðu skal það gert jafnskjótt og kostur er. Sama á við ef ekki er unnt að taka skýrslu af handteknum manni fljótlega eftir að hann hefur verið sviptur frelsi vegna þess að hann er undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna. Þó má aldrei draga lengur en í 30 klukkustundir að leiða hann fyrir dómara af þeirri ástæðu. Með hliðsjón af ölvunarástandi stefnanda og þeim brotum sem hann var grunaður um verður að telja að lögreglu hafi verið heimilt að vista hann í fangaklefa yfir nótt. Stefnandi var ekki yfirheyrður um brot sín hinn 6. febrúar 2012 áður en honum var sleppt lausum. Hafa ekki komið fram skýringar um það af hálfu stefnda hverju það sæti. Hins vegar kemur fram í dagbók lögreglu að rætt hafi verið við eiginkonu stefnanda sem hafi ekki ætlað að leggja fram kæru á hendur honum en vildi að hann fengi aðstoð vegna áfengisfíknar sinnar. Er það í samræmi við það sem fram kemur í lögregluskýrslu um viðtal lögreglu við hana á slysa- og bráðamóttöku LSH 5. febrúar 2012. Kom jafnframt fram í lögregluskýrslunni að hún vildi helst ekki að stefnandi kæmi heim daginn eftir. Þá er þess getið í dagbók lögreglu að rætt hafi verið við stefnanda sem hafi sagst tilbúinn til að fara í áfengismeðferð. Í samráði við nafngreindan lækni á Vogi hafi stefnandi fengið pláss þar, innlögn kl. 10.00 þann 7. febrúar 2012. Stefnandi hafi verið í góðu jafnvægi er hann hafi farið frá lögreglustöð en hann hafi þá verið búinn að ræða við eiginkonu sína og hafi hún ætlað að sækja hann.

Stefndi byggir á því að heimilt hafi verið að halda stefnanda í 30 klukkustundir á grundvelli framangreinds undantekningarákvæðis 94. gr. laga nr. 88/2008, þar sem hann hafi verið undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna og ekki hafi verið unnt að taka af honum skýrslu. Dómurinn getur ekki fallist á það með stefnda að framangreint undantekningarákvæði, sem túlka ber þröngt, eigi við. Þannig hefur stefndi ekki leitt að því líkur að stefnandi, sem var með 1,58‰ af áfengi í blóði skömmu eftir handtöku, sé höfð hliðsjón af fyrirliggjandi sektarboði, hafi ekki verið fær til þess að gefa skýrslu að morgni 6. febrúar 2012. Verður að gera ráð fyrir að stefnanda hafi þá verið runnin áfengisvíman. Er því fallist á það með stefnanda að hann hafi verið sviptur frelsi mun lengur en efni stóðu til. Ekki er þó unnt að ráða af gögnum málsins með nákvæmum hætti hvenær hefði átt að láta hann lausan að morgni þessa dags.

Stefnandi telur að hann eigi jafnframt rétt til miskabóta þar sem handjárn hafi verið notuð að óþörfu við handtökuna, honum hafi verið neitað að hafa samband við lögmann, honum hafi ekki verið heimilað að taka nauðsynleg lyf og hann hafi misst úr vinnu. Lögregla mat aðstæður á vettvangi svo að notkun handjárna væri nauðsynleg og telur dómurinn að ekki hafi verið gengið lengra en nauðsyn stóð til, enda þörf á að tryggja öryggi stefnanda sjálfs og lögreglumanna þegar hann var fluttur ölvaður á lögreglustöð. Átti sú ákvörðun sér stoð í síðari málslið 2. mgr. 93. gr. laga nr. 88/2008. Aðrar staðhæfingar stefnanda eru beinlínis í andstöðu við fyrirliggjandi gögn eða órökstuddar. Þannig kemur fram í lögregluskýrslu að stefnandi hafi ekki óskað eftir verjanda við handtöku og í dagbók lögreglu kemur fram að hann hafi á lögreglustöðinni rætt við nafngreindan lögmann á bakvakt Lögmannafélags Íslands. Staðfesti stefnandi það síðargreinda í framburði sínum fyrir dómi. Þá er þess getið í vistunarskýrslu að honum hafi í tvígang verið færð nafngreint lyf. Kom fram í framburði stefnanda að lögregla hefði gert sér sérstaka ferð á heimili hans til að sækja lyfið. Staðhæfing stefnanda þess efnis að hann hafi misst úr heilan vinnudag vegna frelsisskerðingarinnar er engum gögnum studd. Verður samkvæmt framangreindu ekki fallist á að brotið hafi verið á rétti stefnanda hvað varðar þessi atriði.

Stefnandi sætti ekki ákæru vegna þeirra atburða er leiddu til handtöku hans og var mál hans fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt sömu lagagrein á maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. hennar ef mál hans hefur verið fellt niður. Þar kemur fram að dæma skuli bætur vegna aðgerða samkvæmt IX. til XIV. kafla laganna, ef skilyrði 1. mgr. 228. gr. eru fyrir hendi, en fella má niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Áður er komist að þeirri niðurstöðu að fullt tilefni hafi verið til að handtaka stefnanda í umrætt sinn. Þá hafi, með hliðsjón af ölvunarástandi stefnanda og þeim brotum sem hann var grunaður um, verið heimilt að vista hann í fangaklefa yfir nótt. Þegar það er virt þykir stefnandi sjálfur hafa í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 valdið eða stuðlað að þessum aðgerðum og eins og atvikum háttar fyrirgert rétti til bóta vegna þeirra samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar. Hins vegar var komist að þeirri niðurstöðu að frelsissvipting stefnanda hafi staðið mun lengur en nauðsyn var til en telja verður að lögregla hafi átt að leysa hann út haldi að morgni 6. febrúar 2012. Hann var hins vegar ekki leystur úr haldi fyrr en kl. 15.55 þann dag, þ.e. eftir að hafa verið í haldi í rúmar 28 klukkustundir. Var þannig brotið gegn ákvæði 94 gr. laga nr. 88/2008 og 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. 5. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Þegar gætt er að atvikum málsins í heild eru miskabætur handa stefnanda vegna hinnar ólögmætu frelsissviptingar hæfilega ákveðnar 100.000 krónur.

Um miskabætur vegna sektarboðs lögreglu

Stefnandi krefst jafnframt miskabóta á þeim grundvelli að lögregla hafi gefið út sektargerð, sbr. 149. gr. laga nr. 88/2008, á hendur honum án þess að ætla að ákæra hann. Byggir hann kröfu sína á almennu sakarreglunni, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á þessu ber að horfa til þess að samkvæmt gögnum málsins kom lögregla að stefnanda þar sem hann sat ölvaður í bifreið sinni og hafði ræst vél hennar. Er haft eftir honum í lögregluskýrslu að hann hafi ætlað að aka bifreið sinni í Kópavog. Benti því allt til þess að hann hygðist aka bifreiðinni undir áhrifum áfengis. Verður þar af leiðandi ekki metið lögreglu til sakar, að hafa á grundvelli fyrirliggjandi gagna, boðið stefnanda upp á að ljúka málinu með sektargerð. Þótt lögregla hafi síðar ákveðið að hætta rannsókn málsins á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008, eftir að stefnandi hafnaði sáttaboðinu, leiðir það ekki til þess að álykta beri að ekki hafi verið grundvöllur til að gefa út sáttargerð í málinu í upphafi. Þá ber að hafa í huga að ekki eru gerðar sömu kröfur til rannsóknar máls þegar heimilt er að ljúka því án ákæru, samkvæmt XXIII. kafla laga nr. 88/2008, enda um að ræða minni háttar brot sem einungis varða sektum, sviptingu réttinda eða upptöku eigna samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur, sbr. 151. gr. laganna. Enn fremur er beinlínis gert ráð fyrir því í 1. mgr. 149. gr. laga nr. 88/2008 að lögreglustjóri taki ákvörðun um saksókn eftir almennum reglum, þ.e. XXII. kafla laganna, hafni sakborningur sektargerð. Staðfestir þetta að lögreglustjóri sé þá óbundinn af fyrri ákvörðun. Ber því að hafna kröfu stefnanda um miskabætur á þeim grunni að lögreglustjóri hafi að ósekju gefið út sektargerð á hendur honum.

Samkvæmt öllu framangreindu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 100.000 kr. vegna hinnar ólögmætu frelsissviptingar ásamt vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og eru því ekki efni til að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar sem er því felldur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans þykir hæfilega ákveðinn 700.000 kr., og greiðist úr ríkissjóði. Tillit hefur verið tekið til virðisaukaskatts. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 kemur aðeins í hlut dómstóla að ákveða þóknun handa lögmönnum gjafsóknarhafa og verður því ekki tekin afstaða til útlagðs kostnaðar hans.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 100.000 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 5. febrúar 2012 til 15. desember 2012, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 700.000 kr.

K-kvk-nf S-kvk-nf