E-5265/2009

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 7. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af V-kk-þgf M-kk-þgf F-kk-þgf, kt. 000000-0000, Maríubaugi 69, Reykjavík, með stefnu, birtri 18. apríl 2009, á hendur E-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Ægisíðu 105, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

Að eftirfarandi ummæli sem stefnda lét falla um stefnanda í DV þann 26. febrúar 2009, 36. tbl. 99. árg. bls. 4, verði dæmd dauð og ómerk, sbr. 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Hann [stefnandi] er búinn að bera orðróm út um allan bæ um að það komi enginn með stæla inn á Strawberries því hann sé þar með litháísku mafíuna og að ég hafi bara verið tekinn og laminn þarna inni. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Hann verður eiginlega að gera upp hug sinn um hvort hann telur mig hafa verið laminn eða sig.

Millifyrirsögnin: „Orðrómur um mafíuna“

Gerð er krafa um, að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda krónur 2.000.000 í miskabætur, og beri dómkrafan dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 28. maí 2009, þegar einn mánuður er liðinn frá þingfestingardegi málsins.

Stefnandi krefst þess, að stefnda verði dæmd til refsingar vegna ofangreindra ummæla samkvæmt 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þá er þess krafizt, að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda krónur 500.000 til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í þremur dagblöðum, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Einnig er gerð krafa þess efnis, að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað að teknu tilliti til skyldu stefnanda til þess að greiða virðisaukaskatt af lögmannsþjónustu.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hún verði sýknuð af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara, að krafa stefnanda um miskabætur verði lækkuð stórkostlega og refsing verði látin niður falla.

Stefnda krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda að teknu tilliti til 24,5% virðisaukaskatts.

II

Málavextir

Hinn 26. febrúar 2009 birtist grein í DV með fyrirsögninni „Strípikóngar takast á.“

Stefnda, E-kvk-nf H-kvk-nf, er skráð sem höfundur greinarinnar og er nafn hennar og mynd birt fyrir neðan fyrirsögnina. Greinin fjallar um kæru stefnanda á hendur D-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf vegna meintrar líkamsárásar. Er líkamsárásinni lýst svo í stefnu, að aðfaranótt 7. febrúar 2009 hafi D-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf verið meðal gesta veitingastaðarins Strawberries í Lækjargötu ásamt tveimur mönnum, en stefnandi á og rekur staðinn. Eftir að hafa yfirgefið staðinn um nóttina hafi D-kk-nf S-kk-nf mætt aftur á Strawberries rétt fyrir lokun. Hafi hann þar ráðizt að starfsmönnum veitingastaðarins og í kjölfarið hafi stefnandi reynt að vísa honum á dyr. Hafi engum togum skipt, að D-kk-nf hafi ráðizt að stefnanda og greitt honum hnefahögg, sem hafi orðið til þess, að sprunga hafi komið í höfuðkúpu stefnanda, auk þess sem hann hafi meiðzt illa á auga.

Er í greininni vísað til viðtala við stefnanda, D-kk-þf S-kk-þf og Á-kk-þf D-kk-þf, sem rekur skemmtistaðinn Goldfinger, en haft er eftir stefnanda, að árásin hafi verið að undirlagi Á-kk-ef.

Að sögn stefnanda starfa fjölmargir einstaklingar á Strawberries, bæði íslenskir og erlendir ríkisborgarar. Eru þau ummæli, sem stefnandi krefst ómerkingar á, höfð eftir D-kk-þgf S-kk-þgf, en einnig er krafizt ómerkingar millifyrirsagnar þess hluta greinarinnar, sem ummælin birtust í.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst reisa kröfu sína um ómerkingu ummæla, sem stefnda hafi látið falla í blaðagrein DV þann 26. febrúar 2009, á 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kröfunni sé beint að stefndu sem höfundi ummælanna, sbr. 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956.

Í hinum stefndu ummælum sé stefnanda borin á brýn refsiverð háttsemi. Í fyrsta lagi sé hann sakaður um að vera hluti af skipulagðri, alþjóðlegri glæpastarfsemi og nýta sér tengingu við hana til að hafa í hótunum við ótiltekinn fjölda fólks.

Samkvæmt 4. útgáfu íslenzkrar orðabókar, sem gefin hafi verið út af Eddu útgáfu hf. árið 2007, sé orðið mafía skilgreint sem leynilegur glæpafélagsskapur eða samábyrgðarklíka. Mafíur og mafíustarfsemi sé eitt erfiðasta viðfangsefni löggæzlu hvers ríkis og einhver mesta ógn, sem samfélögum stafi af. Innan starfsemi mafíu eða mafíusamtaka rúmist alvarlegustu glæpir, sem refsing liggi við samkvæmt almennum hegningarlögum nr. 19/1940. Margs konar ólögleg starfsemi, s.s. innflutningur, sala og dreifing á vopnabúnaði og fíkniefnum, þjófnaðir, skattsvik, fjársvik, mútur, hótanir, vændishúsarekstur, mansal, líkamsárásir og manndráp séu þær tegundir glæpa, sem fólk almennt tengi við slíkan glæpafélagsskap.

Ummæli stefndu feli því í sér ásökun á hendur stefnanda um refsiverða háttsemi, sem þungar refsingar liggi við. Það sé alveg augljóst, að einstaklingur, sem liggi undir slíkum ásökunum, bíði mikinn mannorðshnekki. Mikilvægi þess að fá téð ummæli dæmd dauð og ómerk séu því ótvíræð. Stefnandi hafi einnig með höndum veitingarekstur og sé ljóst, að starfsemi hans bíði mikinn hnekki með því, að slík ummæli séu viðhöfð um hann og rekstur hans.

Í bréfi lögmanns stefndu, E-kvk-ef H-kvk-nf, dags. 9. marz 2009, hafi því verið hafnað, að ummælin fælu í sér ærumeiðingu. Hafi því verið haldið þar fram, að þau fælu ekki í sér annað en skoðun D-kk-ef S-kk-ef á því, að stefnandi hafi sjálfur breitt tiltekna sögu út um allan bæ. Það breyti engu um inntak og eðli ummælanna, sem séu aðdróttanir, sama hvaðan stefndi segi þau upprunnin. Ummælin feli á engan hátt í sér lýsingu á skoðunum eða gildismati, heldur séu fullyrðingar um staðreyndir, sem engin gögn eða staðreyndir styðji og rúmist því ekki innan 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944.

Í sömu blaðagrein sé einnig ritað: „Þá koma tveir Litháar að mér, ég er tekinn hálstaki og dreginn út úr herberginu [...]. D-kk-nf [D-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf] segir að síðan hafi hann verið svæfður af Litháunum. Tekinn svona hálstaki, sparkað í mig. Ég veit ekki hvað gerðist nákvæmlega, segir hann enda hafi hann misst meðvitund.“

Sé ljóst, að hér sé stefnandi sakaður um að hafa, í slagtogi við hin meintu glæpasamtök, gerzt sekur um líkamsárás, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing við slíku broti geti verið allt að 3 ára fangelsi. Sé ofangreind tilvitnun enn fremur til þess fallin að ýta undir rógburð hinna umstefndu ummæla.

Það sé meginregla í íslenzkum rétti, að æra manna skuli vera friðuð gegn óréttmætum árásum. Aðdróttanir stefndu gegn stefnanda eigi sér enga stoð í raunveruleikanum, enda sæti stefnandi engri rannsókn vegna meintra tengsla við alþjóðleg glæpasamtök og séu ummælin því eingöngu höfð frammi til verða virðingu hans til hnekkis, og hafi hann því verið ærumeiddur á refsiverðan hátt. Ljóst sé, að framangreind ummæli varði við 234., 235. og/eða 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ummæli stefndu, sem tilgreind séu hér að framan, séu bæði óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda og veitingareksturs hans. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk séu því miklir. Stefnandi byggi á því, að framangreind ummæli varði við 234., 235., og/eða 236. gr. almennra hegningarlaga, og því beri að ómerkja þau með tilvísun í 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Krafa stefnanda um miskabætur sé reist á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999, enda beri stefnda ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn stefnanda í skilningi ákvæðisins. Tilvitnuð ummæli hafi fengið mjög á stefnanda andlega, enda um að ræða ærumeiðandi aðdróttanir, sem séu uppspuni frá rótum. Stefnandi sé veitingamaður, sem hafi alla tíð fylgt þeim lögum og reglum, sem gildi um veitingarekstur. Með vísan til þess, sem að framan sé rakið, telji stefnandi, að enginn vafi geti leikið á því, að saknæmisskilyrði ákvæðisins séu uppfyllt í málinu. Þá lesi fjöldi fólks DV, sem sé gefið út í hagnaðarskyni, og sé útbreiðsla ummælanna því mikil. Meðal annars hafi téð grein verið auglýst á heimasíðu blaðsins dv.is að morgni 26. febrúar. Almenn og sérstök varnaðaráhrif skaðabótareglna standa því til þess, að stefnanda verði dæmdar háar miskabætur.

Ummæli stefndu um stefnanda hafi verið sérstaklega rætin og vegna þeirra hafi stefnandi orðið fyrir verulegri röskun, óþægindum og ýmiss konar þjáningum. Þá hafi virðing stefnanda beðið hnekki, sem og æra hans og persóna. Við mat á miskabótum vísi stefnandi einnig til grunnraka að baki 234., 235., og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Um heimild til að höfða einkarefsimál vísi stefnandi til 3. tl. 242. gr. almennra hegningarlaga, en samkvæmt því lagaákvæði sé þeim, sem misgert er við, heimilt að sækja sjálfir slík mál fyrir dómstólum. Á því sé byggt, að tilgreind ummæli feli í sér refsiverða aðdróttun að æru stefnanda og útbreiðslu ærumeiðinga um hann gegn betri vitund. Beri því að refsa fyrir ummælin með vísan til 234., 235., og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Krafa stefnanda um greiðslu til að kosta birtingu dóms í málinu sé reist á 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Á því sé byggt, að stefnandi eigi rétt á því, samkvæmt tilgreindu ákvæði, að fá dæmda úr hendi stefndu hæfilega fjárhæð til þess að standa fyrir birtingu dómsins. Fjárkrafan miðist við birtingu í þremur dagblöðum, Morgunblaðinu, Fréttablaðinu og DV. Sé á því byggt, að tilgreind fjárhæð sé hæfileg. Um dráttarvexti af miskabótakröfu vísi stefnandi til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnaðarkröfu sína vísi stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda

A. Almenn sjónarmið

Stefndi kveður löggjafann og dómstóla hafa játað fjölmiðlum verulegt svigrúm til almennrar umfjöllunar um menn og málefni. Rétturinn til tjáningar og miðlunar upplýsinga sé varinn af 73. gr. stjórnarskrár Íslands, nr. 33/1944, en einnig af ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 10. gr. laga nr. 62/1994. Segi þar, að réttur til tjáningarfrelsis skuli einnig ná yfir frelsi til að hafa skoðanir, taka við og skila áfram upplýsingum og hugmyndum heima og erlendis án afskipta stjórnvalda. Réttur þessi sé, samkvæmt dómafordæmum Mannréttindadómstóls Evrópu, sérlega ríkur af hálfu fjölmiðla, enda sé hlutverk þeirra til að taka við og miðla upplýsingum afar mikilvægt lýðræðisríkjum.

Réttur þessi takmarkist af þeim undantekningum, sem fram komi í 2. mgr. 10. gr. laganna. Ítrekuð dómafordæmi Mannréttindadómstóls Evrópu áskilji, að undanþágur frá tjáningarfrelsi skuli túlka afar þröngt. Allar takmarkanir á tjáningarfrelsi beri að sýna fram á með sannfærandi hætti. Þannig megi, skv. 2. mgr. 10. gr. laganna, einungis takmarka tjáningarfrelsi, ef nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi. Orðið „nauðsyn“ í þessu sambandi sé túlkað af Mannréttindadómstólnum sem „knýjandi þjóðfélagsleg nauðsyn“. Hvort slík nauðsyn sé fyrir hendi sé dómstólum í landsrétti látið eftir að meta. Hlutverk fjölmiðla og réttur sé hins vegar að taka á móti upplýsingum og miðla þeim áfram með hlutlausum hætti. Sá réttur sé varinn af 73. gr. stjórnarskrár Íslands.

Ástæða þess, að réttur fjölmiða til að taka við og miðla upplýsingum sé svo ríkur sem raun ber vitni sé sú, að rétt þyki að koma í veg fyrir þöggun í samfélaginu um hluti, sem teljist umdeildir og nauðsyn beri til að heimilt sé að fjalla um. Fjölmiðlar eigi að geta haft svigrúm til þess að fjalla um umdeild mál, án þess að eiga á hættu að þurfa að taka ábyrgð á öllu því, sem nafngreindir heimildarmenn hafi að segja, sérstaklega þegar á standi líkt og í þessu máli, að hin umdeildu ummæli liggi fyrir á upptöku, orðrétt eftir viðmælandanum. Blaðamenn eigi rétt til þess að geta birt frásagnir annarra, án þess að vera stefnt fyrir réttarbrot vegna slíkra ummæla annarra. Að öðrum kosti sé um þöggun að ræða í samfélaginu.

Gott dæmi um aðferðir, sem beitt sé við slíka þöggun, sé málsókn stefnanda máls þessa. Skemmtistaður stefnanda sé svokallaður erótískur skemmtistaður, eða nektardansstaður, sbr. m.a. dskj. nr. 11 og 12. Slíkir staðir hafi verið mjög umdeildir síðustu ár og yfirgnæfandi vilji almennings sé, að starfsemi þeirra verði bönnuð, sbr. nýlega skoðanakönnun, sbr. dskj. nr. 10. Þá hafi fjölmargar opinberar skýrslur verið ritaðar um slíka staði, þar sem fjallað sé um, að staðirnir séu gróðrarstía fyrir vændi, eiturlyf, ofbeldi og fleira ólögmætt. Rekstraraðilar staðanna hafi hins vegar nær undantekningarlaust brugðizt við allri umfjöllun um slíka staði, sem þeim sé ekki þóknanleg, með málshöfðunum gegn blaðamönnum og nýtt sér til hins ítrasta þá staðreynd, að blaðamenn beri hlutlæga ábyrgð á orðum viðmælenda sinna, enda skapist enginn hvati fyrir viðmælendur til að standa við orð sín, ef á reyni, og blaðamenn verði að taka skellinn, dragi viðmælandi ummæli sín til baka vegna málssóknar. Mikilvægt sé, í ljósi þess hversu umdeildur rekstur þessara staða sé, að fjölmiðlar geti fjallað um starfsemi þeirra, án þess að þurfa að þola skerðingu á lögbundnu tjáningarfrelsi. Eins og nánar verði fjallað um síðar, séu ummælin, sem stefnt sé vegna, harla meinleysisleg, auk þess sem fyrir liggi, að stefnda hafi ekki viðhaft þau sjálf. Sé brýnt, að ekki sé vegið að rétti fjölmiðla til hlutlausrar fréttaumfjöllunar með ómerkingu þeirra.

Stefnda vísi til sérstaks eðlis fjölmiðla og aukins réttar fjölmiðla til að fjalla um mál og miðla upplýsingum til almennings. Réttur þessi sé margviðurkenndur af Mannréttindadómstóli Evrópu, og dómstóllinn hafi margoft áréttað mikilvægi þess, að fjölmiðlar geti ritað fréttir í viðtalsformi, sem sé einn mikilvægasti réttur fjölmiðla. Brýnt sé að vega ekki að þessum réttindum fjölmiðla með inngripum gegn tjáningarfrelsi.

B. Aðild

Stefnda krefjist sýknu af ummælum í stafliðum a og b í stefnu með vísan til þess, að stefnda beri ekki ábyrgð á ummælunum í skilningi 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956. Samkvæmt þessari grein beri höfundur ábyrgð á efni rits. Höfundur ummælanna sé hins vegar nafngreindur í greininni. Þar að auki séu ummælin til á tveimur upptökum, sbr. endurrit þeirra á dskj. nr. 7 og 8. Endurritið sýni fram á, að ummælin hafi verið höfð orðrétt eftir nafngreindum höfundi þeirra, D-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf. Ekki sé heldur gerð tilraun til þess í stefnu að halda því fram, að höfundur ummælanna sé annar en hann. Af þessum sökum geti stefnda ekki talizt vera höfundur ummælanna í skilningi 2. mgr. 15. gr. prentlaga. Millifyrirsögnin, sem krafizt sé ómerkingar á, endurómi einungis ummæli D-kk-ef S-kk-ef og teljist ekki sjálfstæð tjáning. Beri því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

C. Ómerking ummæla

Líkt og að framan greini, telji stefnda að sýkna beri hana af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts. Verði talið, að stefnda sé ábyrg fyrir hinum umstefndu ummælum, krefjist hún sýknu á þeim grundvelli, að ummælin hafi ekki brotið gegn almennum hegningarlögum, sbr. málsástæður, sem fram komi hér á eftir við hver ummæli.

Hann [stefnandi] er búinn að bera orðróm út um allan bæ um að það komi enginn með stæla inn á Strawberries því hann sé þar með litháísku mafíuna og að ég hafi bara verið tekinn og laminn þarna inni. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Hann verður eiginlega að gera upp hug sinn um hvort hann telur mig hafa verið laminn eða sig.

Stefnda mótmæli því í fyrsta lagi, að hún hafi sjálf látið framangreind ummæli falla, eins og fullyrt sé í stefnu. Ummælin séu óumdeilanlega höfð eftir öðrum, sbr. dskj. 7 og 8, hvað sem líði ábyrgð vegna prentlaga. Þá séu ummælin fjarri því að geta talizt ærumeiðandi. Framangreindum ummælum megi skipta í tvennt: Í fyrsta lagi ummæli D-kk-ef S-kk-ef um, að stefnandi hafi borið þann orðróm út um bæ, að hann sé með litháísku mafíuna inni á staðnum Strawberries. Í öðru lagi, að stefnandi hafi borið þann orðróm út um bæinn, að D-kk-nf S-kk-nf hafi verið tekinn og laminn inni á Strawberries.

Fyrri hluti ummælanna sé frásögn D-kk-ef S-kk-ef um það, að stefnandi hafi sjálfur borið út þann orðróm, að það komi enginn með stæla inn á Strawberries, því þar inni sé litháíska mafían. Í ummælum D-kk-ef S-kk-ef felist engin fullyrðing um, að litháíska mafían sé inni á Strawberries, heldur að stefnandi vilji, að sá orðrómur sé á kreiki. Raunar komi fram í viðtalinu, að viðmælendur blaðamannsins telji, að engir Litháar stundi staðinn, heldur sé um að ræða ósannan orðróm, sem stefnandi vilji, að berist um bæinn. Þegar ummælin séu virt í þessu rétta samhengi sínu, sé ljóst, að í þeim felist á engan hátt fullyrðing D-kk-ef S-kk-ef um refsiverða háttsemi stefnanda. Hvað svo sem hægt sé að segja um starfsemi mafíu, þá felist engin fullyrðing í ummælunum um, að stefnandi stundi þá starfsemi, sem hægt sé að benda á, að sé viðfangsefni mafíu, þ.e. refsiverða starfsemi. Grundvallaratriðið sé, hvort stefnanda sé gefið að sök að stunda refsiverða starfsemi. Svo sé augljóslega alls ekki og á engan hátt látið að því liggja, að stefnandi sjálfur sé viðriðinn refsiverða starfsemi. Skorti því allan grundvöll fyrir því, að ummælin teljist varða við ákvæði almennra hegningarlaga um æruvernd. Þess utan hafi orðið mafía enga einhlíta merkingu í íslenzku máli.

Hvað varði síðari hluta ummælanna, þá fullyrði D-kk-nf S-kk-nf með þeim, að stefnandi sé að bera út þá sögu, að D-kk-nf S-kk-nf hafi verið tekinn og laminn inni á Strawberries. Líkt og ráða megi af viðtalinu, sbr. dskj. 7 og 8, og ummælunum sjálfum, sé hvergi fullyrt, að stefnandi hafi lamið D-kk-þf S-kk-þf eða nokkurn annan. Hins vegar komi fram í viðtalinu og framangreindum ummælum fullyrðing um að stefnandi hafi sagt þá sögu víða, að D-kk-nf S-kk-nf hefði verið laminn inni á staðnum. Sú fullyrðing sé hins vegar rétt, enda hafi D-kk-nf S-kk-nf lent í áflogum inni á staðnum og stefnandi hafi haft frumkvæði að því að setja sig í samband við DV og koma upplýsingum um þetta mál á framfæri.

Loks sé áréttað, að málið hafi hafizt að frumkvæði stefnanda, sem hafi viljað, að fjallað yrði um málið. Hann hafi getað átt von á því, að blaðamaður aflaði hliða beggja aðila. Hann hafi jafnframt getað átt von á því, að sá, sem hann bæri sökum í málinu, hefði aðra sögu að segja. Í ljósi þessa geti stefnandi ekki átt kröfu á, að ummælin séu ómerkt.

Orðrómur um mafíuna

Ofangreind ummæli séu í formi millifyrirsagnar og vísi til þeirra ummæla, sem tilgreind séu í a-lið dómkröfunnar. Ummælin vísi einfaldlega til þess, sem þar komi fram, þ.e.a.s. að orðrómur sé um, að tilteknir aðilar stundi staðinn. Við lestur greinarinnar komi hins vegar í ljós, að verið sé að segja í greininni, að orðrómur þessi sé rangur. Í ummælunum sjálfum felist engin fullyrðing, heldur séu þau lýsandi fyrir þann texta, sem á eftir komi. Í ummælunum felist heldur engin ærumeiðing í garð stefnanda, heldur sé með þeim greint frá því, að orðrómur sé um mafíu, en ekki fullyrt, að eitthvað refsivert sé í kringum stefnanda eða starfsemi hans. Þar af leiðandi beri að sýkna stefndu.

D. Miskabætur.

Kröfu stefnanda um miskabætur sé hafnað með vísan til þess í fyrsta lagi, að stefnda beri ekki ábyrgð á ummælunum, en í öðru lagi vegna þess að ummælin geti ekki talizt meiðandi. Skilyrði miskabóta 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, séu þau, að um ólögmæta meingerð hafi verið að ræða gegn frelsi, friði eða æru manns. Ekkert af þessu eigi við um stefnanda, enda hafi stefnda ekki framið ólögmæta meingerð gegn honum. Minnt sé á, að stefnandi hafi sjálfur krafizt þess, að fjallað yrði um málið í DV, og hafi hann vel getað búizt við því, að fjallað yrði um málið frá öllum hliðum og að sá, sem hann hafi þar borið þungum sökum, myndi ekki taka því þegjandi og hljóðalaust, þegar blaðamaður leitaði eftir viðbrögðum hans við ásökunum stefnanda. Vandséð sé, hvernig einstaklingur, sem krefjist einhliða umfjöllunar í dagblaði til að bera annan mann þungum sökum, geti átt rétt á miskabótum úr hendi blaðamanns fyrir að birta báðar hliðar málsins. Slíkt geti aldrei talizt ólögmæt meingerð. Stefnandi hafi getað átt von á því, að sá, sem hann bæri sökum, myndi svara fyrir sig. Þá sé vísað til réttinda stefndu sem blaðamanns. Réttur fjölmiðla og blaðamanna til að birta fréttir sé meiri en almennt gerist sökum sérstaks eðlis fjölmiðla. Mjög varlega beri að fara í að gera fjölmiðlum að greiða skaðabætur í málum, þar sem fjallað sé um umdeild mál. Einkum beri að hafa þetta í huga, þegar báðir aðilar fái að koma skoðunum sínum á framfæri.

Til vara sé krafizt lækkunar á miskabótakröfu stefnanda, sem sé úr hófi og í engu samræmi við dómvenju í sambærilegum málum, er lúti að miskabótum vegna ummæla, sem talin séu brjóta gegn ákvæðum almennra hegningarlaga.

E. Refsikrafa.

Stefnda mótmæli refsikröfu stefnanda og krefjist sýknu af henni með vísan til þess, að hún beri hvorki ábyrgð á ummælunum né geti þau talizt ærumeiðandi. Stefnda vísi einnig til þess, að refsikrafa stefnanda um refsingu byggi á ákvæðum 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Reifun stefnanda á refsikröfunni sé hins vegar mjög almenns eðlis. Einstök ummæli séu ekki tengd við tiltekin ákvæði laganna og þannig ekki á neinn hátt rökstutt, á hvaða hátt stefnandi telji ummælin brjóta gegn ákvæðum almennra hegningarlaga. Krafan sé á engan hátt rökstudd í stefnunni. Kröfugerð stefnanda sé þannig fráleitt í samræmi við þær kröfur, sem lög um meðferð einkamála og almennar reglur laga geri til refsikröfu af þessu tagi. Með vísan til alls framangreinds krefjist stefnda sýknu af refsikröfunni.

Til vara vísi stefnda til 239. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940 og krefjist þess, að refsing verði látin niður falla, enda hafi tilefni ummælanna verið ótilhlýðileg háttsemi stefnanda sjálfs.

F. Kostnaður vegna birtingar dóms.

Stefnda krefjist aðallega sýknu af kröfu um greiðslu kostnaðar við birtingu dóms. Engin gögn hafi verið lögð fram til stuðnings kröfu um greiðslu vegna birtingar dóms. Þá sé vísað til þess, að stefnandi hafi enga hagsmuni af því að fá dóminn birtan. Dómar séu birtir opinberlega og ætti það að duga í þessu tilfelli, enda einungis um tvenn ummæli að ræða, þar af eina millifyrirsögn í dagblaði. Auk þess mótmæli stefnda fjárhæð kröfunnar sem of hárri.

G. Málskostnaður.

Stefnda geri þá kröfu, að stefnanda verði gert að greiða henni málskostnað í samræmi við 129., sbr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

H. Vextir og dráttarvextir

Kröfu um vexti og dráttarvexti sé mótmælt, enda eigi stefnandi ekki kröfu á hendur stefndu. Til vara sé þess krafizt, að vextir verði einungis miðaðir við dómsuppsögu, séu talin skilyrði til að dæma dráttarvexti.

Stefnda vísi til 73. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944 kröfum sínum til stuðnings, sem og til 10. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. Stefndi vísi og til 234.-236. gr., 239. gr. og 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956. Þá vísi stefnda til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um málskostnað vísi stefnda til 129. sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Aðilar gáfu skýrslu fyrir dómi.

Krafa stefnanda lýtur að því annars vegar, að ómerkt verði ummæli í DV umræddan dag, og hins vegar að ómerkt verði millifyrirsögn í greininni.

Aðila málsins greinir á um hvort þeirra hafi átt upptökin að því, að stefnda tók viðtal það við stefnanda, sem birtist í blaðinu, en stefnda hélt því fram fyrir dómi, að hún hefði hvorki þekkt til stefnanda né vitað af honum, fyrr en hann hefði haft samband við blaðið og óskað eftir viðtali. Í umræddri grein birtist viðtal stefndu við stefnanda, þar sem hann lýsir samskiptum sínum við mann að nafni D-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, sem hafi ráðist á hann á skemmtistað stefnanda, Strawberries. Stefnda hafði í framhaldinu samband við greindan D-kk-þf S-kk-þf og bar undir hann frásögn stefnanda og birti hans sjónarmið einnig í greininni.

Stefnda byggir sýknukröfu sína aðallega á aðildarskorti, þar sem ummælin séu höfð orðrétt eftir nafngreindum höfundi þeirra, D-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf.

Stefnda gekkst við því fyrir dómi að hafa ritað umrædda grein og kvaðst telja, að hún væri höfundur millifyrirsagnarinnar, sem deilt er um í málinu.

Samkvæmt hljóðupptöku af viðtali stefndu við D-kk-þf S-kk-þf voru orðrétt ummæli D-kk-ef S-kk-ef, sem mál þetta snýst m.a. um, svohljóðandi: „Hann er búinn að bera orðróm út um allan bæ, um það. Það komi sko enginn með stæla inn á Strawberries sko. Því hann sé með litháísku mafíuna og ég hafi bara verið tekinn og laminn þarna inni, skilurðu.“ Örlítil orðalagsbreyting er í grein stefndu, sem snertir ekki innihald ummælanna og felst einungis í því, að felld eru út áherzluorðin sko og skilurðu. Ummælin voru birt í blaðinu innan tilvitnunarmerkja.

Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 328/2008, telst stefnda E-kvk-nf vera höfundur greinarinnar og millifyrirsagnar í skilningi 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956, óháð því hvort D-kk-nf S-kk-nf geti einnig talizt höfundur þeirra ummæla, sem höfð eru orðrétt eftir honum, og ber stefnda E-kvk-nf ábyrgð á ummælum, sem þar koma fram, sem og millifyrirsögnum.

Það liggur fyrir, að viðtalið við stefnanda, V-kk-þf M-kk-þf, var tekið með hans samþykki og að hans vilja, hvort sem hann átti upptökin að því eða ekki, enda þótt hann hafi verið ósáttur við greinina, þegar hún birtist í blaðinu, þar sem jafnframt var leitað sjónarmiða annarra aðila, sem stefnandi fjallaði um í sínu viðtali. Í viðtalinu bar stefnandi m.a. ýmsar sakir á D-kk-þf S-kk-þf H-kk-þf. Mátti hann því vita, að ummæli hans yrðu borin undir viðkomandi aðila og honum gefinn kostur á að skýra sína hlið málsins. Þau orð, sem höfundur greinarinnar hefur hins vegar orðrétt eftir D-kk-þgf S-kk-þgf, sem eru tilefni málshöfðunar stefnanda, og lúta að orðrómi, sem stefnandi var sagður hafa borið út, eru til þess fallin að vekja þau hughrif hjá lesendum greinarinnar, að stefnandi sé með skipulögð alþjóðleg glæpasamtök á sínum snærum. Hefur blaðamaður ekki sýnt fram á eða gert sennilegt, að sú staðhæfing, sem felst í orðum D-kk-ef S-kk-ef, sé sönn. Felst í ummælunum ærumeiðandi aðdróttun, sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga, og ber, að kröfu stefnanda, að ómerkja þau, sem og millifyrirsögnina „orðrómur um mafíuna,“ sem vísar til ummælanna.

Með ummælunum, sem ómerkt eru, framdi stefnda ólögmæta meingerð gegn æru stefnanda, og ber henni því að greiða honum miskabætur fyrir samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eftir atvikum þykja miskabætur honum til handa hæfilega ákveðnar kr. 200.000. Dráttarvextir dæmast ekki á þessa fjárhæð, þar sem ekki er tilgreint í stefnu til hvaða tíma dráttarvaxta er krafizt.

Með vísan til 239. gr. l. nr. 19/1940 er kröfu stefnanda um, að stefnda verði dæmd til refsingar vegna ummælanna, hafnað.

Stefnandi þykir eiga rétt á greiðslu vegna kostnaðar við birtingu forsendna dómsins og dómsorðs, svo sem hann gerir kröfu um, sbr. 2. mgr. 241. gr. l. nr. 19/1940. Stefnandi hefur ekki lagt fram gögn, sem styðja þá fjárhæð, sem hann krefst vegna birtingarinnar, eða fært rök að henni. Verður þessi kröfuliður því dæmdur að álitum og þykir hæfilega ákveðinn kr. 150.000.

Að framangreindu virtu ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 350.000, þar með talinn virðisaukaskattur.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Framangreind ummæli og millifyrirsögn, sem birtust í DV þann 26. febrúar 2009, 36. tbl. 99. árg. bls. 4, skulu vera dauð og ómerk

Stefnda, E-kvk-nf H-kvk-nf er sýkn af refsikröfu stefnanda, V-kk-ef M-kk-ef F-kk-ef.

Stefnda greiði stefnanda kr. 200.000 í miskabætur og kr. 150.000 til þess að standa straum af greiðslu kostnaðar vegna birtingar forsendna dómsins og dómsorðs í dagblöðum. Enn fremur greiði stefnda stefnanda kr. 350.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf