E-10158/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 6. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af HAF Funding 2008-1 Ltd., 5 Harbourmaster Place, International Financial Services Centre, Dublin, Írlandi, á hendur Existu hf., nú Klakka hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 8. september 2009.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.359.045.323 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. maí 2009 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar í samræmi við bókun stefnanda sem lögð var fram þann 11. maí sl., að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Stefndi samþykkir dómkröfur stefnanda að öðru leyti en hvað varðar kröfu um málskostnað en hann krefst þess aðallega að málskostnaður verði felldur niður en til vara að dómari dæmi um hæfilega málskostnað.

Með úrskurði héraðsdóms dagsettum 10. desember 2010 var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum svo í stefnu:

Hinn 23. maí 2007 gerðu stefndi, Exista hf., og Glitnir banki hf., kt. 000000-0000 með sér lánssamning, þar sem stefndi lofaði að taka að láni og Glitnir banki hf. lofaði að lána stefnda 23.748.160 evrur, í íslenskum krónum og/eða erlendum myntum með þeim skilmálum sem nánar eru tilteknir í lánssamningnum. Lánið var veitt til að endurfjármagna skuldir stefnda við Glitni banka hf. Skuldbatt stefndi sig til þess að endurgreiða lánið með einni greiðslu hinn 23. maí 2010 í þeim gjaldmiðli sem það samanstendur af, sbr. 4. mgr. 1. gr. lánssamningsins. Lánið var greitt út 23. maí 2007 í evrum. Stefndi skuldbatt sig, samkvæmt 3. gr. lánssamningsins, til þess að greiða vexti af láninu á þriggja mánaða fresti, í fyrsta sinn þremur mánuðum eftir útborgun. Skyldu vextir af lánshlutum í evrum vera jafnháir og þriggja mánaða EURIBOR að viðbættu 1,75% vaxtaálagi.

Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allrar skuldarinnar setti stefndi, og aðili honum tengdur, Exista BV, að handveði hlutabréf í Bakkavör Group hf. að nafnverði 245.000.000 kr. og hlutabréf í Kaupþingi banka hf. að nafnverði 25.000.000 kr.

Hinn 17. ágúst 2007 var undirritaður viðauki við framangreindan lánssamning. Í viðaukanum var meðal annars kveðið á um það að tryggingar í 6. kafla lánssamningsins falli niður. Í stað þeirra var gerður nýr 10. kafli lánssamningsins, er fjallar um sérstakar skuldbindingar af hálfu stefnda gagnvart Glitni banka. Þar segir að stefndi skuldbindi sig til þess að hlíta nánar tilteknum skilmálum uns lánið samkvæmt samningnum er að fullu greitt. Í ix.-lið 10. kafla segir eftirfarandi:

„Lántaki [stefndi] skal ekki gera neitt annað sem hefur það í för með sér að einum kröfuhafa lántaka er hyllt umfram annan, s.s. með skuldajöfnun krafna eða öðrum sambærilegum ráðstöfunum.“

Hinn 30. júní 2008 framseldi Glitnir banki hf. fyrrgreindan lánssamning til stefnanda, sbr. Loan Assignment, dagsett 30. júní 2008.

Hinn 6. ágúst 2008 gerðu stefnandi, Deutsche Trustee Company Limited, Deutsch Bank AG, London Branch og Glitnir Banki hf. með sér umsýslusamning (e. „Liquidation Agency Agreement“), þar sem Glitnir banki hf. tók að sér hlutverk umsýsluaðila (e. „Liquidation Agent“) fyrir stefnanda, sem felur meðal annars í sér umsjón og umsýslu á kröfu stefnanda samkvæmt lánssamningi svo og það að sinna hagsmunagæslu er tengist kröfu stefnanda samkvæmt lánssamningi. Ekki eru nein eignatengsl á milli stefnanda og Glitnis banka hf.

Hinn 7. október 2008 setti Alþingi lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Í 4. mgr. 5. gr. laganna segir að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt, samhliða því sem ákvörðun er tekin um að víkja stjórn fjármálafyrirtækisins frá, að skipa því fimm manna skilanefnd sem fari með allar heimildir stjórnar samkvæmt ákvæðum hlutafélagalaga. Skilanefnd skal fara með öll málefni fjármálafyrirtækisins, þar á meðal að hafa umsjón með allri meðferð eigna þess, svo og að annast annan rekstur þess. Skilanefnd skal fara eftir og framkvæma þær ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins sem teknar eru á grundvelli ákvæðis þessa. Ákvæði 64. og 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. eiga ekki við meðan skilanefnd, samkvæmt ákvæði þessu, fer með málefni fjármálafyrirtækisins. Á sama tíma verður ekki komið fram gagnvart fjármálafyrirtækinu aðfarargerð á grundvelli laga um aðför eða kyrrsetningu á grundvelli laga um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

Hinn 7. október 2008 sendi stjórn Glitnis banka hf. bréf til Fjármálaeftirlitsins. Þar kom fram að stjórnin telji að fjárhagsleg staða bankans væri slík að skilyrði 5. gr. laganna nr. 125/2008 væru uppfyllt. Í framhaldi tók Fjármálaeftirlitið þá ákvörðun á grundvelli heimilda í lögum nr. 125/2008 að taka yfir vald hluthafafundar Glitnis banka hf., víkja félagsstjórn í heild frá störfum þegar í stað og skipa bankanum skilanefnd.

Hinn 9. október 2008 sendi starfsmaður stefnda Glitni banka hf. tölvupóst, þar sem stefndi óskar eftir lokun á öllum EUR/ISK gjaldeyrissamningum eins og það er orðað í tölvupóstinum. Óskaði stefndi eftir því að gjaldeyrissamningarnir yrðu gerðir upp á viðmiðunargengi EUR/ISK sem gefið er út af Evrópska Seðlabankanum, European Central Bank, án þess að færa rök fyrir beiðninni. Segir í framangreindum tölvupósti að gengi EUR/ISK væri 305, miðað við 9. október 2008. Vísaði stefndi til heimasíðu Evrópska Seðlabankans máli sínu til stuðnings.

Samkvæmt upplýsingum sem stefnanda hafa borist voru umræddir samningar gerðir á tímabilinu 20. ágúst–18. september 2008.

Hinn 11. október 2008 sendi stefndi skilanefnd Glitnis bréf. Í bréfinu telur stefndi upp skuldir sínar við Glitni banka hf. og stöðu þeirra hinn 9. október 2008. Var Glitnir banki hf. beðinn um að virða kröfu stefnda um lokun á öllum gjaldmiðlaskiptasamningum hinn 9. október, án þess að gera grein fyrir á hvaða grunni sú krafa stefnda hvílir. Tiltekur stefndi í bréfinu að samkvæmt gjaldmiðlaskiptasamningum þessum beri Glitni banka hf. að afhenda stefnda rúmlega 240 milljónir Evra sem er að hluta til á gjalddaga 21. október 2008. Auk þessa eigi dótturfélög stefnda ríflega 175 milljóna íslenskra króna kröfu á stefnanda. Fer stefndi fram á að ofangreindum skuldbindingum stefnda gagnvart Glitni banka hf. verði skuldajafnað á móti kröfum stefnda og dótturfélaga gagnvart stefnanda.

Í bréfi, dagsettu 22. október 2008, til Glitnis banka hf. tilgreinir stefndi að hann sé aðili að gjaldeyrisskiptasamningum við stefnanda nr. 21737 og nr. 66887 með gjalddaga 21. október 2008. Í bréfinu er því lýst að stefndi hafi á undangengnum tveimur vikum ítrekað að stefndi muni standa við skyldur sínar samkvæmt fyrrnefndum samningum og greiða gagngjald sitt samkvæmt þeim í íslenskum krónum gegn því að stefnandi standi skil á samningsgreiðslu sinni og afhendi félaginu greiðslu í mynt hvers samnings svo sem þar er kveðið á um. Þá er vakin athygli á að hinn 9. október óskaði stefndi eftir því að öllum EUR/ISK gjaldeyrissamningum stefnda yrði lokað á gengi Evrópska Seðlabankans sem var skráð þann dag EUR/ISK 305. Segir stefndi í bréfi sínu að Glitnir banki hf. hafi ekki sinnt fyrrgreindum beiðnum um lokun og uppgjör samninganna. Með bréfinu ítreki stefndi gerðar kröfur félagsins um að fyrrgreindir samningar, sem eru með lokadag 21. október, séu gerðir upp miðað við gengi EUR/ISK hinn 9. október 2008.

Hinn 14. nóvember 2008 barst Glitni banka yfirlýsing um skuldajöfnuð frá stefnda. Segir í yfirlýsingunni að með vísan til 13. tl. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins dags. 14. október 2008 og „Side Letter“ milli stefnda, Glitnis banka og HOLT Funding 2008-1 Limited, dags. 31. ágúst 2008, lýsi stefndi yfir skuldajöfnuði á hendur Glitni banka með 43.671.271.897 kr. sem byggir á nettaðri stöðu afleiðusamninga sem tilgreindir eru í viðauka A með skuldajafnaðaryfirlýsingunni á móti kröfum sem Glitnir banki, Nýi Glitnir banki hf. og HOLT Funding 2008-1 Ltd. eiga á hendur stefnda, samtals að fjárhæð 39.211.962.993 kr. á grundvelli skuldaskjala sem fylgdu í viðauka B. Hvorki er minnst á stefnanda í framangreindri yfirlýsingu né er henni beint að stefnanda. Ein þeirra gagnkrafna sem stefndi skuldajafnar með gegn Glitni banka hf., Nýja Glitni banka hf. og HOLT Funding 2008-1 Ltd., er framangreindur lánssamningur í eigu stefnanda. Segir í yfirlýsingunni að forsenda hennar sé að ógjaldfallnir samningar falli í gjalddaga miðað við dagsetningu yfirlýsingarinnar og uppgjör allra afleiðusamninga, gjaldfallinna sem ógjaldfallinna, miðist við dagsetningu yfirlýsingarinnar. Þá segir að forsenda sé að kröfurnar séu hæfar til að mætast, enda séu hinir framvirku gjaldmiðlasamningar og lánveitingar stefnanda, Nýja Glitnis banka hf. og Glitnis banka meðal annars tengd viðskiptum vegna áhættustýringar auk þess sem vísað er til skuldajöfnunarheimildar í 1. gr. „Side Letter“ frá 30. ágúst 2008 og uppgreiðsluheimilda í lánssamningunum. Tiltekur stefndi sérstaklega að séu einhverjar kröfur ekki hæfar til að mætast skuli skuldajafnaðaryfirlýsingin skoðast sem skuldajöfnun að því er tekur til þeirra krafna sem hæfar eru til að mætast. Framangreind skuldajafnaðaryfirlýsing var ekki birt fyrir stefnanda eða fyrirsvarsmönnum hans.

Stefndi hefur enga skuldajafnaðaryfirlýsingu sent stefnanda, en stefnandi hefur fengið afrit af yfirlýsingum stefnda um skuldajöfnuð við Glitni banka hf., ásamt bréfaskrifum aðila þeim tengdum, vegna reksturs þessa máls. Hinn 18. desember 2008 ritaði Nýi Glitnir banki stefnda bréf. Í því bréfi hafnaði Nýi Glitnir hf. fyrir sína hönd og vegna Glitnis banka hf. skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda frá 14. nóvember 2008.

Hinn 2. mars 2009 ritaði stefndi Glitni banka og Nýja Glitni banka hf. (nú Íslandsbanka hf.) bréf. Þar kemur fram að stefndi geri ráð fyrir að í bréfi frá 18. desember 2008 hafi verið lýst afstöðu beggja bankanna. Ítrekar stefndi þar þá afstöðu sem að framan er lýst. Ekkert er minnst á stefnanda í því bréfi.

Hinn 4. mars 2009 sendi stefndi stefnanda bréf vegna framangreinds lánssamnings. Þar tilgreinir stefndi að honum hafi borist þær upplýsingar að framangreindur lánssamningur hafi verið framseldur til stefnanda. Tiltekur stefndi að framsalið hafi farið fram án hans vitundar og án samþykkis hans. Telur stefndi sig ekki vera bundinn af framsalinu. Þá tiltekur stefndi að með skuldajafnaðaryfirlýsingu hinn 14. nóvember 2008 hafi stefndi skuldajafnað skuld sinni samkvæmt lánssamningnum við gagnkröfu sem stefndi telur sig eiga samkvæmt uppgjöri á gjaldmiðlaskiptasamningum milli stefnda og Glitnis banka hf. Lýsir stefndi því yfir að skuldajöfnunin hafi verið framkvæmd áður en nokkur tilkynning hafi borist stefnda um framsal lánssamningsins til stefnanda. Telur stefndi að stefnandi sé þannig bundinn við skuldajafnaðaryfirlýsinguna. Lýsir stefndi því yfir að félagið hafi efnt allar skyldur og skuldir samkvæmt lánssamningnum og hann sé að fullu greiddur.

Með bréfi stefnanda til stefnda, dags. 22. apríl 2009, hafnaði stefnandi yfirlýsingu stefnda um skuldajöfnuð og skoraði á hann að greiða vangreidda vaxtagjalddaga.

Hinn 27. maí 2009 sendi Glitnir banki, fyrir hönd stefnanda, stefnda bréf þar sem stefnda var tilkynnt um vanefnd á nánar tilgreindum ákvæðum lánssamningsins og var stefnda tilkynnt um að samningurinn hefði verið gjaldfelldur. Gerði stefnandi kröfu um að stefndi greiddi þegar eftirstöðvar lánsins. Í enda framangreinds bréfs kemur fram yfirlýsing af hálfu Glitnis banka hf. þar sem ítrekuð er fyrri afstaða bankans um höfnun á þeirri skuldajafnaðaryfirlýsingu sem borist hafi frá stefnda 14. nóvember 2008.

Stefndi svaraði með bréfi, dags. 4. júní 2009, þar sem stefndi staðfestir að hafa tekið við yfirlýsingu af hálfu stefnanda um gjaldfellingu á lánssamningnum. Áréttaði stefndi þar þann skilning sinn að stefndi liti svo á að umrædd krafa væri að fullu greidd af sinni hálfu og af þeirri ástæðu sé gjaldfellingin án þýðingar og að stefndi muni því ekki bregðast við þeim frekar.

Þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir hefur framangreint lán ekki fengist greitt og sé stefnanda því nauðsynlegt að höfða mál fyrir dómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda um að stefndi greiði gjaldfallinn höfuðstól, vexti, dráttarvexti og kostnað, er byggð á ákvæðum og skilmálum lánssamningsins aðila, dags. 23. maí 2007, og viðauka við hann þann 17. ágúst 2007. Samkvæmt 3. gr. lánssamningsins skuldbatt stefndi sig til þess að greiða vexti af láninu á þriggja mánaða fresti í fyrsta sinn þremur mánuðum frá útborgunardegi, þ.e. þann 23. júlí 2007, og svo á þriggja mánaða fresti. Greiddi stefndi vexti af skuld sinni í samræmi við ákvæði lánssamningsins fram að vaxtagjalddaga þann 24. nóvember 2008, en frá þeim tíma hefur stefndi verið í vanskilum og ekki greitt áfallna vexti í samræmi við ákvæði lánssamningsins.

Samkvæmt ákvæðum 11. gr. (i) í lánssamningi aðila var stefnanda heimilt að gjaldfella samninginn ef stefndi stæði ekki við greiðslu vaxta samkvæmt ákvæðum samningsins og slík vanefnd stæði lengur en í 14 daga. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. samningsins var stefnanda heimil slík gjaldfelling án fyrirvara og viðvörunar.

Með tilkynningu dags. 27. maí 2009, tilkynnti stefnandi stefnda um gjaldfellingu lánssamningsins vegna vanefnda á greiðslu vaxta, sem þá hafði staðið frá 24. nóvember 2008. Var krafan gjaldfelld miðað við stöðu hennar á gjaldfellingardegi þann 27. maí 2009.

Samtals nemur skuld stefnda, miðað við 27. maí 2009, 24.765.895,82 evrum, sem sundurliðast í aðalatriðum þannig að 23.748.160,00 evrur eru höfuðstóll, 1.009.814,49 evrur eru ógreiddir vaxtagjalddagar með dráttarvöxtum og 7.921,33 evrur eru áfallnir samningsvextir frá 23. maí 2009 til gjaldfellingardags, hinn 27. maí 2009.

Samkvæmt (e) lið 3. gr. lánssamnings aðila er lánveitanda heimilt að umreikna lánið yfir í íslenskar krónur miðað við skráð sölugengi lánveitanda í lok gjaldfellingardags og ber skuldin þannig umreiknuð dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, frá gjaldfellingardegi til greiðsludags. Þar sem lánveitandi, Glitnir banki hf., heldur ekki lengur úti viðskiptum með gjaldmiðla og hefur því ekki skráð sölugengi, er hér miðað við skráð sölugengi Seðlabanka Íslands þann 27. maí 2009, sbr. 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands.

Í lok dags þann 27. maí 2009 var skráð sölugengi evru hjá Seðlabanka Íslands 176,01 kr. þannig að umbreytt krafa í íslenskar krónur á gjaldfellingardegi nemur 4.359.045.323 kr. sem er stefnufjárhæð þessa máls. Krafan ber vextir samkvæmt. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, frá gjaldfellingardegi til greiðsludags, sbr. (e) lið 3. gr. lánssamnings aðila.

Stefnandi byggir á almennum reglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi loforða og greiðslu skulda en stefndi skuldbatt sig, við undirritun þeirra skuldaskjala sem gerð voru vegna lánveitingarinnar, til þess að greiða lánið á gjalddaga á þeim kjörum sem um var samið.

Stefndi hefur lýst því yfir að hann telji sig þegar hafa greitt kröfuna með skuldajöfnuði samkvæmt yfirlýsingu þann 14. nóvember 2008. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki heimild að lögum til að greiða kröfu samkvæmt lánssamningnum með skuldajöfnun þeirri sem hann lýsti yfir með yfirlýsingu þann 14. nóvember 2008.

Byggir stefnandi á því að meginskilyrði skuldajafnaðar, þess efnis að um gagnkvæmar kröfur sé að ræða, sé ekki uppfyllt, enda stefnandi ekki skuldari á kröfum sem stefndi notaði til skuldajafnaðar.

Stefnandi byggir einnig á því að þegar stefndi undirritaði viðauka með skilmálabreytingum á lánssamningnum þann 17. ágúst 2007, hafi stefndi afsalað sér öllum rétti til að lýsa yfir skuldajöfnuði gagnvart stefnanda og öðrum kröfuhöfum stefnda. Í framangreindum viðauka var sett inn nýtt ákvæði undir 10. kafla lánssamningsins sem tryggja átti jafna stöðu allra kröfuhafa stefnda. Samkvæmt kaflanum skuldbatt stefndi sig til þess að hlíta nánar tilgreindum skilmálum uns lánið samkvæmt samningnum er að fullu greitt. Í ix.-lið 10. kafla er eftirfarandi skilmáli: „Aðrar aðgerðir: Lántaki skal ekki gera neitt annað sem hefur það í för með sér að einum kröfuhafa lántaka er hyllt umfram annan, s.s. með skuldajöfnun krafna eða öðrum sambærilegum ráðstöfunum.“ Stefnandi byggir á því að í ákvæðinu felist afsal á heimild til að beita skuldajöfnuði gagnvart stefnanda sem og öðrum kröfuhöfum stefnda. Sé stefndi bundinn samningsskuldbindingu um að beita ekki skuldajöfnuði gagnvart stefnanda.

Verði talið að stefndi, þrátt fyrir skort á gagnkvæmni krafna og þrátt fyrir afsal á rétti til skuldajöfnunar, geti átt rétt til skuldajöfnunar á hendur stefnanda, þá sé sá réttur leiddur af mögulegum rétti stefnda til að skuldajafna við Glitni banka hf. Byggir stefnandi á því að ákvæði 100. gr. laga nr. 21/1991 standi því í vegi að stefndi eigi rétt til skuldajöfnunar á hendur Glitni banka hf. og því geti hann ekki átt afleiddan rétt til skuldajöfnunar á hendur stefnanda, sbr. hrd. 1995:1700.

Varðandi réttarstöðu og heimildir stefnda til að skuldajafna við Glitni banka hf., vísar stefnandi til þess að með 3. gr. laga nr. 129/2008, um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, frá 14. nóvember 2008, var ákvæði 3. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 breytt og settar almennar reglur um frestdag samkvæmt ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti og fleira. Til þess að taka af allan vafa um það hver skuli teljast frestdagur, vegna fjármálafyrirtækja sem Fjármálaeftirlitið hafði skipað skilanefnd yfir, s.s. á við í tilviki Glitnis banka hf., var í 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða kveðið á um það að frestdagur skuli miðast við gildistöku laganna. Lögin voru birt í A-deild Stjórnartíðinda þann 14. nóvember 2008 og því verður þeim beitt frá og með 15. nóvember 2008 samkvæmt. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 15/2005 um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað.

Frestdagur vegna uppgjörs á eignum Glitnis banka hf. telst því vera hinn 15. nóvember 2008.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur uppkveðnum þann 24. nóvember 2008 var Glitni banka hf. veitt heimild til greiðslustöðvunar til 13. febrúar 2009. Með úrskurði uppkveðnum þann 19. febrúar 2009 var Glitni banka hf. veitt áframhaldandi heimild til greiðslustöðvunar til 13. nóvember 2009.

Með ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009, um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, er kveðið á um það að þau fjármálafyrirtæki sem við gildistöku laganna, þann 22. apríl 2009, nutu heimildar til greiðslustöðvunar skyldu teljast áfram í greiðslustöðvun en beita skyldi ákvæðum 1. mgr. 101. gr., 102. gr., 103. gr. og 103. gr. a laganna, sbr. 1. mgr. 5. gr., 6. gr., 7. gr. og 8. gr. laga 44/2009, eins og fyrirtækið hefði verið tekið til slita með dómsúrskurði á gildistökudegi laganna, en slitameðferðin skal þó allt að einu kennd við heimild til greiðslustöðvunar svo lengi sem sú heimild stendur. Þegar sú heimild rennur sitt skeið á enda skal viðkomandi fjármálafyrirtæki án sérstaks dómsúrskurðar sjálfkrafa teljast vera til slitameðferðar eftir almennum reglum, sbr. þó 3. og 4. tl. Þá segir í bráðabirgðaákvæðinu að ákvæði IV. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. gildi ekki um slíka greiðslustöðvun sem hér um ræðir, en þó skal aðstoðarmaður hafa eftirlit með ráðstöfunum skilanefndar samkvæmt 103. gr. laganna, sbr. 7. gr. laga þessara.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 44/2009, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, gilda um fjármálafyrirtæki í slitameðferð sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga og kröfur á hendur því, að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að það sé tekið til slita leiðir ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt ákvæði II til bráðabirgða, í lögum nr. 44/2009, eigi ákvæði 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., við um skuldajöfnuð stefnda.

Í 100. gr. laga um gjaldþrotaskipti segir að hver sá, sem skuldar þrotabúi, getur dregið það frá sem hann á hjá því hvernig sem skuld og gagnkröfu er varið. Skilyrði þess að beita megi skuldajöfnuði samkvæmt 100. gr. er að lánardrottinn hafi eignast kröfu þá sem hann hyggst nota til skuldajöfnunar a.m.k. þremur mánuðum fyrir frestdag.

Frestdagur vegna Glitnis banka hf. var eins og áður segir þann 15. nóvember 2008 og því er óheimilt að skuldajafna gagnvart honum kröfum sem urðu til eftir 15. ágúst 2008.

Þeir gjaldmiðlaskiptasamningar sem stefndi notaði til skuldajafnaðar með yfirlýsingu sinni þann 14. nóvember 2008 gagnvart kröfu stefnanda eru taldir upp í viðauka A með skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda og urðu allir til eftir 15. ágúst 2008, eða á tímabilinu 18. ágúst 2008 til og með 3. september 2009. Stefnda er því þegar af þeirri ástæðu óheimil skuldajöfnun gagnvart Glitni banka hf. og þar með átti hann ekki afleiddan rétt til þess að skuldajafna við stefnanda, óháð réttmæti krafna hans að öðru leyti.

Stefnandi byggir einnig á því að yfirlýsing stefnda um skuldajöfnuð uppfylli ekki almenn skilyrði kröfuréttar um skuldajöfnuð.

Stefnandi byggir á því að tilkynning um skuldajöfnuð þurfi að vera svo skýr og ótvíræð að viðkomandi kröfuhafi geti áttað sig á því hvaða skuld sé verið að jafna á móti annarri. Í yfirlýsingu stefnda var lýst yfir skuldajöfnuði allra krafna stefnda á hendur stefnanda, Íslandsbanka, Glitni banka hf. og Holt Funding, með öllum kröfum stefnda á hendur framangreindum bönkum og sjálfstæðum aðilum og vísað til tveggja lista sem fylgdu yfirlýsingunni. Í öðrum listanum var samantekt á kröfum Glitnis banka hf. og Íslandsbanka hf. á stefnda og á hinum listanum samantekt á kröfum stefnda á Glitni banka hf. og Íslandsbanka. Ekki var hins vegar með neinu móti gerð grein fyrir hvaða krafa ætti að mæta hverri og að hvaða leyti. Með tilliti til þess að kröfuhafar stefnda eru fleiri en einn er mikilvægi þess að skuldajöfnunaryfirlýsingin sé skýr að þessu leyti enn meira. Auk þessa mátti stefnda vera það ljóst að þær kröfur sem lýst er í yfirlýsingunni væru ekki allar tækar til skuldajöfnunar að fullu og því enn og aftur enn mikilvægara að yfirlýsingin væri skýr og ótvíræð um það hvaða krafa ætti að mæta hverri. Stefnanda, öðrum kröfuhöfum eða jafnvel dómstólum getur ekki verið falið það vald eftir á, að meta að hvaða leyti kröfurnar eru hæfar til skuldajöfnunar og þar af leiðandi hvaða krafa skulu mæta hverri.

Einnig byggir stefnandi á því að yfirlýsing um skuldajöfnuð verði að vera án skilyrða og nokkurra fyrirvara. Í yfirlýsingu stefnda kemur m.a. fram að það sé forsenda yfirlýsingarinnar að gjaldfallnir samningar falli í gjalddaga á dagsetningu yfirlýsingarinnar þann 14. nóvember 2008. Stefnandi byggir á því að ógjaldfallnir samningar hafi á þeim degi ekki fallið í gjalddaga og því hafi sú forsenda eða fyrirvari sem stefndi setti fyrir skuldajöfnuði af sinni hálfu ekki gengið eftir.

Auk þess sem hér er talið um gjalddaga á kröfum stefnda, þá var ekki kominn lausnardagur á kröfu stefnanda þann 14. nóvember, sem er eitt skilyrði þess að skuldajöfnuður geti átt sér stað. Samkvæmt 2. grein lánssamningsins skal lánið endurgreitt með einni greiðslu þann 23. maí 2010. Þó er heimilt að greiða lánið að hluta eða fullu á gjalddögum vaxta án greiðslu uppgreiðslugjalds, enda sendi stefndi tilkynningu um fyrirhugaða uppgreiðslu með 30 daga fyrirvara, sjá 3. málsgrein 2. gr. lánssamningsins. Að öðru leyti er ekki heimilt að greiða lánið upp fyrir umsaminn gjalddaga. Lausnardagur kröfu stefnanda er þannig kominn er stefndi sendi yfirlýsingu um skuldajöfnuð. Stefnda var þannig óheimilt að greiða upp lánið á þeim degi og stefnandi ekki skyldugur til að taka við greiðslu.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki sýnt fram á að honum hafi verið tæk vanefndaúrræði, s.s. að gjaldfella eða flýta lausnardegi á afleiðusamningum, gagnvart stefnanda þann 14. nóvember 2008 er hann lýsti yfir skuldajöfnuði.

Verði ekki fallist á sjónarmið stefnanda um að skuldajöfnun stefnda sé honum ekki tæk, hvort sem væri vegna hindrana samkvæmt lögum eða formgalla, byggir stefnandi á því að stefndi geti ekki miðað uppgjör gjaldmiðlaskiptasamninga við gengi Evrópska Seðlabankans þann 9. október 2008, eða EUR/ISK 305. Stefnandi byggir á því að í 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands segir að hvern virkan dag sem skipulegir gjaldeyrismarkaðir eru almennt starfandi skal Seðlabanki Íslands skrá gengi krónunnar gagnvart helstu gjaldmiðlum. Það gengi skal notað til viðmiðunar í opinberum samningum, dómsmálum og öðrum samningum milli aðila þegar önnur gengisviðmiðun er ekki sérstaklega tiltekin.

Þá byggir stefnandi á því að ef svo yrði talið að stefnda hefði verið heimilt að skuldajafna þeim gjaldmiðlaskiptasamningum sem komnir voru í gjalddaga þann 14. nóvember 2008 þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að hann eigi kröfur vegna umræddra gjaldmiðlasamninga eða að hann hafi efnt gjaldmiðlaskiptasamninga af sinni hálfu. Forsenda uppgjörs á grundvelli þeirra er að gagnkvæmt uppgjör þeirra á skyldum hvors aðila um sig fari fram.

Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga um meðferð einkamála í héraði nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þóknun sinni. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur samkvæmt 10. tl. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988 og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, þar sem Glitnir banki hf. sé réttur eigandi kröfunnar sem stefnt er út af í málinu. Verði ekki sýknað þegar af þessari ástæðu er krafist sýknu á þeim grundvelli að krafa stefnanda samkvæmt lánssamningi með auðkenninu 306712, dags. 23. maí 2007, hafi verið greidd með skuldajafnaðaryfirlýsingu sem send var Glitni banka hf. með bréfi forstjóra stefnda, dags. 11. október 2008, ítrekuð 22. október 2008 og 14. nóvember 2008.

Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilt að lögum að skuldajafna kröfum sínum á hendur Glitni banka hf. samkvæmt framvirkum gjaldmiðlasamningum („afleiðusamningarnir“) og yfirlýsinguna á gegn kröfu Glitnis banka hf., og eftir atvikum stefnanda, á grundvelli lánssamningsins. Öll skilyrði skuldajafnaðar hafi verið uppfyllt þegar skuldajafnaðaryfirlýsingin var gefin og meint framsal Glitnis banka hf. á kröfunni til stefnanda breyti engu um rétt stefnda til að bera skuldajöfnuðinn fyrir sig.

Stefndi byggir á því að framsal Glitnis banka hf. á kröfunni, sem stefnt er út af í málinu, sé ólögmætt. Gagnvart stefnda sé stefnandi ekki réttur eigandi kröfunnar. Stefndi vísar til þess að krafan er samkvæmt lánssamningi stefnda sem lántaka og Glitnis banka hf. sem lánveitanda. Lánssamningurinn er gagnkvæmur samningur. Samningurinn varð til í virku, gagnkvæmu viðskiptasambandi stefnda og Glitnis banka hf. Þannig segir í 1. gr. samningsins að lántaki muni ráðstafa láninu til endurfjármögnunar á skuld samkvæmt lánssamningi nr. 307934 hjá lánveitanda. Lánssamningurinn er gagnkvæmur og ítarlegur. Í 8. gr. er m.a. kveðið á um upplýsingaskyldu stefnda gagnvart Glitni banka hf. Samkvæmt 10. gr. samningsins skuldbindur stefndi sig til að hlíta mjög ströngum skilmálum í starfsemi sinni. Þannig eru ákveðnar ráðstafanir stefnda beinlínis háðar samþykki lánveitanda. Brjóti stefndi gegn framangreindum ákvæðum er lánveitanda heimilt að gjaldfella fyrirvaralaust og án viðvarana eftirstöðvar lánsins, sbr. 11. gr. samningsins. Stefndi hefur augljósa og ríka hagsmuni af því hver sé mótaðili hans samkvæmt samningnum.

Þegar stefnandi og Glitnir banki hf. undirrituðu samning um framsal lánsins var sá síðarnefndi viðskiptabanki, sem um giltu m.a. lög nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Meðal reglna, sem bankinn var bundinn af, voru ákvæði 58.-60. gr. laganna um bankaleynd. Af reglunum leiði að bankanum var óheimilt að upplýsa þriðja aðila um efni lánssamningsins. Í samningnum er hvorki heimild til framsals né heimild til bankans um að veita þriðja aðila upplýsingar um efni hans. Lánssamningurinn er ekki viðskiptabréf þannig að reglur þar um skipta hér ekki máli.

Af framangreindum ástæðum gat framsal samningsins ekki átt sér stað án samþykkis stefnda. Gagnvart stefnda er Glitnir banki hf. réttur eigandi kröfunnar sem um ræðir. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda vegna aðildarskorts byggir stefndi á því að hann geti haft uppi sömu mótbárur gegn kröfunni og hann hefði getað haft uppi gagnvart Glitni banka hf., ef framsalið hefði ekki átt sér stað. Þetta byggist á þeirri meginreglu kröfuréttar að við framsal kröfu geti framsalshafi ekki öðlast á neinn hátt meiri rétt heldur en framseljandinn átti. Þrátt fyrir framsal verða sömu tengsl milli greiðslu og gagngreiðslu. Þegar stefndi lýsti yfir skuldajöfnuði þann 14. nóvember 2008 var honum ókunnugt um samning stefnanda og Glitnis banka hf., dags. 30. júní 2008. Samkvæmt 2. gr. lánssamningsins er greiðslustaður lánsins hjá lánveitanda. Stefnandi og Glitnir banki hf. tilkynntu stefnda ekki um framsalið eins og rétt hefði verið að gera samkvæmt 12. gr. samningsins væri framsalsheimild fyrir hendi. Skuldajöfnunarkrafan og krafa stefnanda eru því „gagnkvæmar“ og andmæli stefnanda við skuldajöfnun á þeim grundvelli að hann sé ekki skuldari gagnkröfunnar missa þar með marks.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi afsalað sér rétti til að lýsa yfir skuldajöfnuði gagnvart stefnanda og öðrum kröfuhöfum stefnda. Vísar stefnandi til ix-liðar 10. kafla í lánssamningi aðila eins og honum var breytt með viðauka. Ákvæðið er svohljóðandi: „Aðrar aðgerðir: Lántaki skal ekki gera neitt annað sem hefur það í för með sér að einum kröfuhafa lántaka er hyllt umfram annan, s.s. með skuldajöfnun krafna eða öðrum sambærilegum ráðstöfunum“. Stefndi telur að ákvæðið eigi ekki við í málinu. Óljóst er hvaða merkingu það hefur að einn kröfuhafi sé hylltur umfram annan með skuldajöfnuði. Textinn er einhvers konar merkingarleysa. Verði merkingin talin fela í sér bann við því að skuldari „hygli“ einum kröfuhafa á kostnað annarra með skuldajöfnun þá er að mati stefnda fráleitt að ákvæðið eigi við þá réttarstöðu sem hér er. Áhrif skuldajöfnunarinnar gagnvart lánveitandanum fela í sér fulla greiðslu en gagnvart öðrum lánveitendum stefnda leiðir skuldajöfnun stefnda (lántakans) til betri stöðu fyrir þá.

Þá bendir stefndi á að lánsskilmálarnir voru samdir af Glitni banka hf. Hafi í umræddu ákvæði átt að felast fortakslaust bann við skuldajöfnuði gagnvart bankanum sjálfum hefði þurft að taka það fram með skýrum og afdráttarlausum hætti, sbr. þær ríku kröfur sem gerðar eru til aðgæsluskyldu fjármálafyrirtækja.

Samkvæmt 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 44/2009, gilda sömu reglur um slit fjármálafyrirtækis og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga þess og kröfur á hendur því að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að fjármálafyrirtæki sé tekið til slita leiðir ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefnda hafi verið óheimilt að nota afleiðusamningana til skuldajafnaðar gagnvart kröfu stefnanda og eftir atvikum Glitnis banka hf. samkvæmt lánssamningnum þar sem afleiðusamningarnir hafi allir orðið til eftir 15. ágúst 2008. Stefnandi vísar í þeim efnum til 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga sem kveður m.a. á um að að lánardrottinn þurfi að hafa eignast kröfu áður en þrír mánuðir séu til frestdags svo unnt sé að nota hana til skuldajafnaðar.

Stefnandi hefur lagt fram samantekt B-kk-ef B-kk-ef, starfsmanns stefnda, yfir framvirka gjaldmiðlasamninga stefnda og Glitnis banka hf. Yfirlitið sýnir að stefndi og Glitnir banki hf. stofnuðu til afleiðusamninganna, sem notaðir voru til skuldajöfnunar, löngu fyrir 15. ágúst 2008. Því telur stefndi að kröfurnar megi nota til skuldajöfnunar. Í máli Glitnis gegn stefnda, sem nú er rekið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, byggir Glitnir á því, rétt eins og stefnandi hér, að vegna þriggja mánaða frestsins í 100. gr. gjaldþrotaskiptalaganna, verði kröfur samkvæmt afleiðusamningunum ekki notaðar til skuldajöfnunar. Lagaskilyrði eru ekki til þess að dæma í þessu máli um ágreining Glitnis banka hf. og stefnda um þetta atriði þar sem úrlausnarefnið bíður dóms í hinu málinu, sbr. 4. tl. 94. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndi telur að 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga taki ekki til krafna sem verða til í virku, gagnkvæmu viðskiptasambandi tveggja aðila, eins og því sem verið hefur á milli Glitnis banka hf. og stefnda. Eins og fram kemur í málsatvikalýsingu stefnda hafa hann og bankinn um langa hríð átt í gagnkvæmu viðskiptasambandi. Bankinn hefur verið viðskiptabanki stefnda um árabil. Á þeim tíma hafi bankinn og stefndi gert fjölmarga samninga sína á milli, þ.m.t. lánssamninga í erlendri mynt og íslenskum krónum, verðtryggða sem óverðtryggða, samninga um framvirk gjaldmiðlaviðskipti, innlánsviðskipti o.s.frv.

Stefndi byggir á því að við skipti þrotabúa sé 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga ekki skýrð svo að rakin séu upp viðskipti aðila síðustu þrjá mánuðina fyrir frestdag, þannig að kröfur bús á hendur viðskiptamanni haldist í fullu gildi en gagnkröfur viðskiptamannsins séu felldar niður á grundvelli takmörkunar á skuldajafnaðarrétti. Afstaða stefnanda felur í sér að hann telur sig og eftir atvikum Glitni banka hf. geta krafið stefnda um vexti, verðbætur, gengismun og þjónustugjöld af samningum sem voru í gildi tímabilið 15. ágúst 2008 til 15. nóvember 2008 án þess að hafa samsvarandi skyldu til þess að standa við skuldbindingar sem á þeim lentu samkvæmt samningum aðila á sama tímabili. Þessi afstaða stefnanda er í mótsögn við 136. gr. gjaldþrotaskiptalaganna þar sem engin riftunarreglnanna í XX. kafla laganna getur átt við um greiðslur stefnanda til stefnda. Rétt eins og fyrr er rakið deila Glitnir og stefndi um þetta atriði í öðru dómsmáli og á því 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 hér við rétt eins og þar.

Skuldajöfnun felur í sér greiðslu á kröfu. Almennar reglur kröfuréttarins gilda um skuldajöfnuð svo lengi sem bú kröfuhafans er ekki undir skiptum. Verði kröfuhafinn gjaldþrota síðar, þ.e. eftir að krafa hans var greidd með skuldajöfnuði, þá gildir 136. gr. gjaldþrotaskiptalaga um réttarsambandið og réttinn til riftunar. Í henni felst að riftun skuldajafnaðarins er háð því að í senn sé uppfyllt skilyrði 100. gr. um takmörkun skuldajafnaðar og eitthvert ákvæða XX. kafla gjaldþrotaskiptalaga um riftun ráðstafana þrotamanns o.fl. Í því tilviki sem hér um ræðir fór skuldajöfnuður fram fyrir frestdag.

Stefnandi getur ekki rift skuldajöfnuði stefnda gagnvart Glitni þegar af þeirri ástæðu að hann getur ekki átt sóknaraðild að kröfu sem byggð er á XX. kafla gjaldþrotaskiptalaganna. Ber því að hafna þessari röksemd stefnanda.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að skuldajafnaðaryfirlýsing stefnda uppfylli ekki almenn skilyrði kröfuréttar um skuldajöfnuð. Stefndi hafnar framangreindum sjónarmiðum stefnanda og telur að skuldajafnaðaryfirlýsingin hafi uppfyllt öll slík skilyrði. Yfirlýsingin hafi þar af leiðandi verið bindandi gagnvart Glitni banka hf. og stefnanda, eins og nánar er gerð grein fyrir að neðan. Jafnframt telur stefndi að 2. mgr. 4. gr. almennra skilmála B vegna markaðsviðskipta hjá Glitni banka hf. og stefnda, sem lagðir eru fram („markaðsskilmálarnir“), sbr. 40. gr. laga um verðbréfaviðskipti, leiði til sömu niðurstöðu. Um þessi atriði er tekist á í máli Glitnis banka hf. gegn stefnda og verður því ekki um þau dæmt í þessu máli, sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991, sbr. að framan. Hér á eftir eru raktar röksemdir stefnda, lítið breyttar, um skilyrði skuldajafnaðar sem settar eru fram í málinu gegn Glitni banka hf., en þær eiga einnig við um réttarstöðuna í þessu máli.

Stefnandi byggir á því að yfirlýsing um skuldajöfnuð þurfi að vera svo skýr og ótvíræð að viðkomandi kröfuhafi geti áttað sig á því hvaða skuld sé verið að jafna á móti annarri. Í yfirlýsingunni hafi ekki með neinu móti verið gerð grein fyrir því hvaða krafa ætti að mæta hverri og að hvaða leyti. Með tilliti til þess að kröfuhafar stefnda hafi verið fleiri en einn og að kröfur sem lýst væri í yfirlýsingunni hefðu ekki allar verið tækar til skuldajöfnunar að fullu væri enn mikilvægara að skuldajafnaðaryfirlýsingin væri skýr að þessu leyti (sjá bls. 7 í stefnu, 42. mgr.).

Stefndi mótmælir þessum röksemdum stefnanda. Stefndi bendir í fyrsta lagi á að skuldajafnaðaryfirlýsingin var samin eftir að viðræður höfðu farið fram milli Glitnis banka hf. og stefnda um skuldajöfnuð eftir forskrift sem bankinn lagði sjálfur til. Þessu til staðfestingar leggur stefndi fram tölvubréf starfsmanna Glitnis banka hf. til starfsmanna stefnda, ásamt drögum eða fyrirmynd að skuldajafnaðaryfirlýsingu. Glitni banka hf. var því vel kunnugt um kröfurnar sem skuldajöfnun var beint gegn.

Í öðru lagi bendir stefndi á að afleiðusamningarnir eru nettaðir og tilgreindir hver fyrir sig í sérstökum viðauka A þar sem fram kemur nafnvirði þeirra, kaupverð, gengi, staða í erlendri mynt og staða í íslenskum krónum. Samkvæmt yfirlitinu er inneign stefnda 43.671.271.897 kr. miðað við gengi evrunnar hjá Evrópska seðlabankanum 9. október 2008 og er það sú fjárhæð sem stefndi notar til skuldajöfnunar gagnvart Glitni banka hf. og eftir atvikum stefnanda. Á sama hátt hefur viðauki B við yfirlýsinguna að geyma yfirlit um skuldir stefnda samkvæmt samningum við bankann. Heildarskuldin nam 39.211.962.993 kr. miðað við sömu gengisforsendur og í viðauka A. Krafa stefnda umfram skuldir var því tæplega 4,5 milljarðar króna. Teldi Glitnir banki hf. að skuldajafnaðaryfirlýsingin hafi verið óskýr telur stefndi að bankanum hafi borið skylda til að tilkynna sér tafarlaust um að svo væri og krefja stefnda um frekari skýringar. Því til stuðnings vísar stefndi til þeirra ríku krafna sem gerðar eru til aðgæsluskyldu fjármálafyrirtækja og þeirrar staðreyndar að skuldajafnaðarlýsingin var að stofni til samin af bankanum. Þetta gerði bankinn ekki, enda var honum fullkunnugt um framangreind atriði á þeim tíma þegar yfirlýsingin var gefin út. Ítrekað skal að mótbáru um óskýrleika var fyrst haldið fram í stefnu málsins. Þannig var hvergi að henni vikið í bréfi Glitnis banka hf. til stefnda, dags. 18. desember 2008, þar sem athugasemdir voru settar fram við heimild stefnda til skuldajöfnunar.

Í þriðja lagi bendir stefndi á að inneign hans samkvæmt skuldajafnaðaryfirlýsingunni umfram skuldir við Glitni banka hf. nam 4,5 milljörðum króna. Því var í sjálfu sér ekki ástæða til að tilgreina nákvæmlega hvaða krafa ætti að mæta hverri, enda var staðreyndin sú að bankinn gerði engar athugasemdir við form yfirlýsingarinnar þegar hann setti fram andmæli sín 18. desember 2008. Undirstrikað skal að ríkar kröfur ber að gera til bankans sem fjármálastofnunar um að bregðast strax við gagnvart viðskiptamanni telji fjármálafyrirtækið á skorta um skýrleika í meiri háttar tilkynningu frá viðskipamanninum um viðskiptasambandið.

Loks bendir stefndi á að þrátt fyrir að ágreiningur sé milli aðila um hvaða gengi skuli notað til viðmiðunar við uppgjör afleiðusamninganna hefur Glitnir banki hf. viðurkennt að hann skuldi stefnda mun hærri fjárhæð en stefnandi krefur um í þessu máli. Samkvæmt yfirliti sem bankinn sendi stefnda 25. febrúar 2009 á stefndi inneign vegna afleiðusamninganna sem nemur 12.350.850.000 kr. auk vaxta frá skráðum gjalddögum samninganna

Af hálfu stefnanda er á því byggt að yfirlýsing um skuldajöfnuð verði að vera án skilyrða og nokkurra fyrirvara. Sú meinta forsenda eða fyrirvari sem stefndi hafi sett fyrir skuldajöfnuði um að gjaldfallnir samningar féllu í gjalddaga á dagsetningu yfirlýsingarinnar hafi ekki gengið eftir.

Hér gætir misskilnings hjá stefnanda. Í framangreindu orðalagi felst ekki að stefndi hafi talið að yfirlýsingin væri háð ákveðnum forsendum og fyrirvörum sem síðar ættu eftir að koma í ljós. Stefndi taldi þvert á móti að umræddar forsendur væru fyrir hendi og var í raun einungis að undirstrika að skuldajöfnun færi fram í síðasta lagi þegar uppgreiðsluheimildir væru fyrir hendi, sbr. að neðan.

Stefnandi byggir á því að lausnardagur kröfu stefnanda og eftir atvikum Glitnis banka hf. hafi ekki verið kominn þegar stefndi lýsti yfir skuldajöfnuði þann 14. nóvember 2008. Vaxtagjalddagi lánsins var þann 24. nóvember 2008. Þá var stefnda heimilt að greiða lánið án uppgreiðslugjalds, sbr. 2. gr. lánssamningsins, að undanfarinni tilkynningu um greiðsluna með 30 daga fyrirvara. Stefndi bendir á að í bréfi forstjóra stefnda til Glitnis banka hf., dags. 11. október 2008, er lýst yfir skuldajöfnuði á afleiðusamningunum og ákveðnum skuldum stefnda við bankann. Skuldajöfnuðinum var þar af leiðandi lýst að undangengnum fyrirvaranum sem áskilinn er. Stefndi lítur jafnframt svo á að skuldajafnaðaryfirlýsingin frá 14. nóvember 2008 hafi falið í sér að greiðslu á höfuðstól lánsins, auk áfallinna vaxta, á næsta vaxtagjalddaga, þ.e. 24. nóvember 2008. Framangreindu sjónarmiði var ekki haldið fram í bréfi Nýja Glitnis banka hf. og Glitnis banka hf. til stefnda, dags. 18. desember 2008. Ekki er til umfjöllunar í þessu máli hvort stefnda hafi verið heimilt að greiða aðrar kröfur sem tilgreindar voru í viðauka B við skuldajafnaðaryfirlýsinguna. Þá hefði niðurstaða í þeim efnum heldur engin áhrif á greiðslu stefnda á lánssamningnum í formi skuldajafnaðar, enda er sérstaklega tekið fram í skuldajafnaðaryfirlýsingunni að séu einhverjar kröfur ekki hæfar til að mætast skuli yfirlýsingin skoðast sem skuldajöfnun að því er varðar kröfur sem eru hæfar til að mætast.

Stefndi telur að allar kröfur Glitnis banka hf. samkvæmt afleiðusamningunum hafi gjaldfallið og verið nettaðar áður en yfirlýsingin var gefin út þann 14. nóvember 2008. Í þeim efnum vísar stefndi til reglna kröfuréttarins um fyrirsjáanlega vanefnd, ákvæða gr. 3.1-3.3 í Almennum skilmálum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti útgefnum af Sambandi íslenskra viðskiptabanka og Sambandi íslenskra sparisjóða í febrúar 1998, sem lagðir eru fram („skilmálar SFF“), og 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna. Stefndi hafnar þeim mótbárum stefnanda að honum hafi ekki verið tæk vanefndaúrræði, s.s. að gjaldfella eða flýta lausnardegi á afleiðusamningunum. Þá hafnar stefndi því einnig að hann hafi ekki rift eða sagt afleiðusamningunum upp í samræmi við markaðsskilmálana.

Stefndi byggir á að sér hafi verið heimilt að lýsa yfir lokun allra afleiðusamninga með tölvubréfi, dags. 9. október 2008 á grundvelli almennra reglna kröfuréttar um fyrirsjáanlega vanefnd. Stefndi telur að sérstaklega hafi þurft að mæla fyrir um það í samningum og skilmálum sem gilda í skiptum stefnda og Glitnis banka hf. ef ætlunin hefði verið að svipta stefnda rétti til að beita almennum vanefndaúrræðum kröfuréttarins, einkum þegar haft er í huga að samningarnir voru samdir einhliða af hálfu bankans eða til þeirra vísað af hans hálfu. Almennt er viðurkennt að greiðsluþrot skuldara feli í sér sérstakt tilvik af fyrirsjáanlegri vanefnd sem veitt getur kröfuhafa heimild til riftunar.

Stefndi telur óumdeilt að frá og með 7. október 2008 hafi verið fyrirsjáanlegt að Glitnir banki hf. gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt afleiðusamningunum um afhendingu gjaldeyris á uppgjörsdegi gegn afhendingu á íslenskum krónum. Því til stuðnings vísar stefndi til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um skipan skilanefndar fyrir bankann, dags. 7. október 2008. Meðal skilyrða fyrir skipan skilanefndar var að líkur væru á að bankinn gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., sbr. núgildandi VI. ákvæði til bráðabirgða í lögum um fjármálafyrirtæki. Þá vísar stefndi einnig til þeirra sjónarmiða sem fram koma í beiðni bankans um heimild til greiðslustöðvunar og rakin eru í úrskurði frá Héraðsdómi Reykjavíkur þar að lútandi frá 24. nóvember 2008. Þannig segir í úrskurðinum að bankinn hafi verið ófær um að mæta greiðsluskuldbindingum sínum gagnvart lánardrottnum. Hafi þetta orðið til þess að ýmsir lánardrottnar hafi tekið ákvörðun um gjaldfellingu lána, m.a. á grundvelli ákvæðis í lánssamningum sem heimili lánveitendum að gjaldfella lán verði vanefnd á öðru og óskyldu láni (e. cross-default clauses).

Stefndi bendir jafnframt á að ógjaldfærni Glitnis banka hf. leiddi til þess að ISDA (International Swaps and Derivatives Association) gaf út fyrirmæli (e. Protocol) um uppgjör afleiðusamninga þar sem bankinn væri annar aðila. Í fyrirmælunum var skilgreint að bankinn hefði þann 7. október 2008 orðið ófær til efnda á skuldbindingum sínum samkvæmt afleiðusamningum og því væri sá dagur gjaldfellingar- eða uppgjörsdagur (e. Default Date) gagnvart bankanum á afleiðum, þ.m.t. framvirkum gjaldmiðlasamningum.

Stefndi bendir á að krafa um lokun samnings er vægara úrræði en yfirlýsing um riftun samningsins. Fyrirsjáanleg vanefnd Glitnis banka hf. veitti stefnda heimild til riftunar afleiðusamninganna. Af því leiðir að honum voru heimil öll vægari vanefndaúrræði, þ.m.t. að krefjast lokunar samnings.

Samkvæmt gr. 3.1 í skilmálum SFF er aðila heimilt að að rifta öllum samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti vanefni gagnaðili einhvern þeirra samninga sem í gildi eru milli aðila. Stefndi telur að sér hafi verið heimilt að krefjast lokunar á afleiðusamningunum með tölvubréfi, dags. 9. október 2008, þrátt fyrir að afleiðusamningarnir hafi ekki verið komnir á gjalddaga. Því til stuðnings vísar stefndi til ofangreindrar umfjöllunar um að þann dag hafi verið fyrirsjáanlegt að Glitnir banki hf. gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt afleiðusamningunum. Stefndi telur að rök standi ekki til þess að skýra ákvæðið á þá vegu að bíða þurfi með tilkynningu um riftun samnings þegar fyrir liggur að gagnaðili muni vanefna samninginn. Stefndi telur jafnframt að Glitnir banki hf. og eftir atvikum stefnandi geti ekki borið fyrir sig að formskilyrði ákvæðisins hafi ekki verið uppfyllt. Áskorun um að bætt verði úr vanefndum getur aðeins haft þýðingu í tilvikum þar sem líkur eru á að gagnaðili geti efnt. Sú var ekki raunin í tilviki bankans. Telji dómurinn að tilkynning stefnda um lokun samninganna þann 9. október 2008 hafi ekki uppfyllt skilyrði gr. 3.1 telur stefndi að líta verði svo á að samningunum hafi verið lokað með bréfi stefnda til bankans þann 22. október 2008. Þá voru tveir afleiðusamninganna komnir í gjalddaga.

Samkvæmt gr. 3.2 í skilmálum SFF er samningsaðila heimilt að rifta öllum samningum við gagnaðila, inni gagnaðilinn ekki af hendi greiðslu samkvæmt einhverjum samningi sem leggur á hann greiðsluskyldu og samningurinn hafi verið gjaldfelldur vegna þess. Stefndi telur óumdeilt að sú staða sem hér greinir hafi verið uppi í tilviki Glitnis banka hf. og vísar í þeim efnum til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um skipan skilanefndar fyrir bankann, dags. 7. október 2008. Þá vísar stefndi einnig til þeirra sjónarmiða sem fram koma í beiðni bankans um heimild til greiðslustöðvunar sem rakin eru í úrskurði frá Héraðsdómi Reykjavíkur þar að lútandi og rakin voru í næsta kafla hér að framan. Með vísan til ofangreinds telur stefndi að sér hafi verið heimilt að krefjast lokunar á afleiðusamningunum 9. október 2008.

Stefndi telur jafnframt að sér hafi verið heimilt að krefjast lokunar á afleiðusamningunum á grundvelli gr. 3.3 í skilmálum SFF, eins og skýra verði ákvæðið með hliðsjón af tilgangi þess. Þar er kveðið á um að aðila sé heimilt að rifta öllum samningum við gagnaðila um framvirk gjaldmiðlaviðskipti hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá samningsaðila eða hann leitað nauðasamninga, óskað sjálfur eftir gjaldþrotaskiptum á búi sínu, sameinast öðru félagi með yfirtöku eða samruna eða verið skipt í tvö eða fleiri félög. Með vísan til bréfs þáverandi stjórnar Glitnis banka hf. til Fjármálaeftirlitsins þann 7. október 2008, þar sem fram kemur að það sé mat stjórnarinnar að skilyrði 5. gr. laga nr. 125/2008 séu uppfyllt og ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf. og Nýja Glitnis banka hf. telur stefndi að uppfyllt hafi verið skilyrði gr. 3.3. Að því er framangreint varðar bendir stefndi á að ákvæði núgildandi 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sem kveður á um að dómsúrskurður um að bú fjármálafyrirtækis sé tekið til slita leiði ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga, hafði ekki verið lögfest þegar atvik málsins gerðust. Í þágildandi 1. mgr. 103. gr. laganna var aðeins tekið fram að um skipti á búi fjármálafyrirtækis gildi almennar reglur laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nema annað væri tekið fram í lögunum. Samkvæmt 99. gr. gjaldþrotaskiptalaga falla allar kröfur á hendur þrotabúi sjálfkrafa í gjalddaga við uppkvaðningu úrskurðar um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta. Stefndi telur jafnframt að 14. tl. í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi ekki þýðingu þar sem ákvæðið eigi sér ekki lagastoð og geti því ekki hindrað stefnda í að beita samningsbundnum vanefndaúrræðum.

Í gr. 3.4 skilmála SFF er tekið fram að við gjaldþrot samningsaðila gjaldfalli allir samningar milli aðila um framvirk gjaldmiðlaviðskipti, án sérstakrar tilkynningar þar um. Stefndi byggir á því að með gjaldþroti í skilningi ákvæðisins sé átt við að skuldari sé ógjaldfær, þ.e. að hann sé ófær um að inna af hendi skuldbindingar sínar þegar þær falla í gjalddaga. Stefndi telur þar af leiðandi að skilyrði ákvæðisins hafi verið uppfyllt þann 7. október 2008 þegar Glitni banka hf. var skipuð skilanefnd með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Því hafi stefnda verið heimilt að krefjast lokunar á afleiðusamningunum með tölvubréfi, dags. 9. október 2008.

Stefndi telur að í öllum tilvikum hafi verið uppfyllt skilyrði gr. 3.1-3.3 um að riftun sé lýst yfir skriflega. sbr. tölvupóst starfsmanns stefnda til Glitnis banka hf. um lokun samninganna, dags. 9. október 2008 og bréf stefnda til bankans, dags. 11. og 22. október 2008 og skuldajafnaðaryfirlýsinguna, dags. 14. nóvember 2008. Stefndi bendir á hugtakið riftun sem vísað er til í ákvæðum skilmálanna sé ekki eiginleg riftun í merkingu kröfuréttar heldur sé um að ræða lokun á samningi þar sem fram fer sérstakt uppgjör á grundvelli 4. gr. skilmálanna. Þar af leiðandi telur stefndi að ekki skipti máli hvort notað var orðið „lokun“ eða „riftun“. Stefndi vísar jafnframt til þess sem áður greinir um að skuldajafnaðaryfirlýsingin hafi verið samin eftir forskrift sem Glitnir banki hf. lagði sjálfur fram. Með því telur stefndi að bankinn hafi viðurkennt að ganga hafi þurft frá uppgjöri afleiðusamninganna, en forsenda slíks uppgjörs er viðurkenning á heimild til lokunar/riftunar á samningunum. Að lokum telur stefndi að það skilyrði skilmálanna að tilkynning sé send skriflega sé eingöngu sönnunarlegs eðlis. Því hafi tilkynning starfsmanns stefnda með tölvupóstinum þann 9. október 2009 uppfyllt skilyrði skilmálanna, enda er óumdeilt í málinu að hún hafi borist bankanum.

Hafni dómurinn málsástæðum stefnda um að honum hafi verið heimilt að gjaldfella afleiðusamningana á grundvelli fyrirsjáanlegrar vanefndar og gr. 3.1-3.4 í skilmálum SFF byggir stefndi á því að skyldur stefnda og Glitnis banka hf. samkvæmt afleiðusamningunum hafi sjálfkrafa fallið í gjalddaga og jafnast hvor á móti annarri, án sérstakrar tilkynningar þar að lútandi, á grundvelli 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna, sbr. 40. gr. laga um verðbréfaviðskipti. Því til stuðnings vísar stefndi til orðalags ákvæðisins og tilskipunar EB nr. 96/10 frá 21. mars 1996, sem er fyrirmynd þess. Stefndi bendir á að samkvæmt 10. gr. markaðsskilmálanna ganga þeir framar skilmálum SFF. Fyrrnefndu skilmálarnir áskilja ekki að send sé sérstök tilkynning vegna skuldajöfnunarinnar.

Samkvæmt orðalagi 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna verður ákvæðið ekki virkt nema við vanefnd, greiðslustöðvun, nauðasamninga eða gjaldþrotaskipti. Stefndi telur að framangreind skilyrði hafi verið uppfyllt og vísar í þeim efnum til umfjöllunar hér að framan.

Stefndi telur að öll önnur skilyrði skuldajafnaðar hafi verið uppfyllt þegar hann lýsti yfir skuldajöfnuði þann 14. nóvember 2008, en öðru er ekki haldið fram af hálfu stefnanda.

Stefndi telur að við uppgjör afleiðusamninganna beri að miða við raunverulegt markaðsgengi gjaldmiðla 9. október 2008. Þann dag krafðist stefndi lokunar á afleiðusamningunum á grundvelli almennra reglna kröfuréttar um afleiðingar fyrirsjáanlegrar vanefndar og skilmála SFF. Stefndi bendir jafnframt á að í málatilbúnaði stefnanda er því ekki sérstaklega mótmælt að 9. október 2008 sé sá dagur sem notaður skuli til viðmiðunar við uppgjörið. Stefnandi gerir einungis ágreining um hvert gengi gjaldmiðla hafi verið umræddan dag.

Fallist dómurinn ekki á að við uppgjör skuli miðað við gengi gjaldmiðla 9. október 2008 telur stefndi að miða beri við raunverulegt markaðsgengi 7. október 2009. Í þeim efnum vísar stefndi til gr. 4.2 í skilmálum SFF þar sem tekið er fram að við samningsslit skuli útreikningur á hagnaði og tapi byggður á markaðsskilyrðum tveimur bankadögum fyrir samningsslitadaginn. Samningsslitadagurinn telst vera 9. október 2008 en þá krafðist stefndi lokunar á afleiðusamningunum með tölvubréfi til Glitnis banka hf. Um heimild stefnda til að krefjast lokunar á samningunum þann daginn vísast til fyrri umfjöllunar. Stefndi vísar jafnframt til áðurnefndra fyrirmæla ISDA þar sem skilgreint er að Glitnir banki hf. hafi þann 7. október 2008 orðið ófær til efnda á skuldbindingum sínum samkvæmt afleiðusamningum og því sé sá dagur gjaldfellingar- eða uppgjörsdagur (e. Default Date) gagnvart bankanum á afleiðum, þ.m.t. framvirkum gjaldmiðlasamningum. Þá vísar stefndi til þess að sé litið svo á að afleiðusamningarnir hafi sjálfkrafa gjaldfallið á grundvelli 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna, sbr. 40. gr. laga um verðbréfaviðskipti, hafi það gerst þann 7. október 2009. Þann dag varð ljóst að samningarnir yrðu vanefndir af hálfu bankans.

Fallist dómurinn ekki á ofangreint telur stefndi að uppgjör beri að miða við markaðsgengi gjaldmiðla á þeim degi sem dómurinn telur að samningarnir hafi verið gjaldfelldir eða eftir atvikum tveimur bankadögum fyrir þann dag sem um ræðir, sbr. gr. 4.2 í skilmálum SFF.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að við uppgjör afleiðusamninganna verði ekki stuðst við gengi Evrópska Seðlabankans þann 9. október 2008, sem var EUR/ISK 305. Stefnandi telur að við uppgjörið skuli miða við skráð gengi Seðlabanka Íslands gagnvart gjaldmiðlum og vísar því til stuðnings til 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands.

Stefndi hafnar því að 19. gr. laga um Seðlabanka Íslands eigi við, enda er sérstaklega tekið fram í ákvæðinu að það gildi aðeins þegar önnur gengisviðmiðun er ekki sérstaklega tiltekin í samningi aðila. Stefndi telur að slíka gengisviðmiðun sé annars vegar að finna í skilmálum SFF og hins vegar í markaðsskilmálunum. Í gr. 4.2 fyrrnefndu skilmálanna segir orðrétt:

„Falli samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti úr gildi reiknar bankinn út þann hagnað og tap sem myndast hjá samningsaðilum við það að samningurinn fellur úr gildi. Hagnaður og tap er fundið með því að bera saman virði samningsins við riftun hans, miðað við vexti og gengi hlutaðeigandi gjaldmiðla á þeim tíma, og virði hans á afhendingardegi. Útreikningurinn skal byggður á markaðsskilyrðum tveimur bankadögum fyrir samningsslitadaginn. Bankinn skal senda viðskiptamanninum útreikninginn innan fjórtán daga frá því að samningurinn féll úr gildi og gefa honum kost á að koma með athugasemdir við útreikninginn. Viðskiptamaðurinn skal koma athugasemdum sínum á framfæri innan sjö daga. Bankinn skal hafa þær til hliðsjónar í endanlegum útreikningi sínum.“ ]

Í 2. mgr. 7. gr. markaðsskilmálanna segir orðrétt:

„Bankanum er heimilt, en undir engum kringumstæðum skylt, að gjaldfella eða loka samningi og/eða samningum fyrirvaralaust þegar viðskiptamaður vanefnir skuldbindingar sínar verulega. Við útreikning á hagnaði/tapi er tekið mið af markaðsaðstæðum á gjaldfellingardegi.“

Í neðanmálsgrein við ákvæðið segir jafnframt:

„Lokun með mótstæðum samningi sem eyðir heildarmarkaðsáhættu skal fara fram á eðlilegu gengi m.v. markaðsgengi, markaðsvexti og kjör viðskiptamanns á þeim tíma.“

Með vísan til ofangreinds telur stefndi að við uppgjör afleiðusamninganna skuli miðað við markaðsskilyrði, þ.e. raunverulegt markaðsgengi gjaldmiðla. Stefndi telur að þar sem skráðri gengisvísitölu og opinberu viðmiðunargengi Seðlabanka Íslands var handstýrt af hálfu bankans á þeim dögum sem um ræðir þá hafi það ekki endurspeglað raunverulegt markaðsverð íslenskrar krónu gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Stefndi telur að skráð gengi hjá Seðlabanka Evrópu umrædda daga hafi verið raunverulegt markaðsverð, enda byggðist það á frjálsum viðskiptum með krónuna á á markaði. Verði málinu ekki vísað frá dómi hyggst stefndi afla mats dómkvaddra matsmanna um markaðsverð íslensku krónunnar á þeim degi sem uppgjör miðast við. Stefndi áskilur sér rétt til að miða kröfugerð sína við niðurstöðu matsmanna.

Stefndi vekur athygli á því að afleiðusamningar af því tagi sem um ræðir, þ.e. svokallaðir gjaldmiðlaskiptasamningar eða framvirkir gjaldmiðlasamningar, fela í sér að samningsaðilar skiptast á höfuðstólum tveggja mynta á ákveðnu gengi í framtíðinni. Enginn vafi leikur á því að hvorki Glitnir banki hf. né stefndi gátu útvegað evrur eða dollara á skráðu gengi Seðlabanka Íslands á uppgjörsdegi samninganna. Bankinn gat því ekki efnt skyldur sínar og stefndi gat ekki takmarkað tjón sitt með kaupum á evrum og dollurum á því gengi sem skráð var hjá Seðlabanka Íslands. Tjón stefnda miðast við raunverulegt verðmæti þeirrar myntar sem hann fékk ekki afhenta þrátt fyrir samning þar um.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki efnt afleiðusamningana sem notaðir voru til skuldajöfnunar af sinni hálfu. Forsenda uppgjörs á grundvelli samninganna sé að gagnkvæmt uppgjör á skyldum hvors aðila um sig fari fram. Krafan um uppgjör afleiðusamninganna af hálfu stefnda þann 14. nóvember 2008 hafi ekki átt sér neina stoð í samningum aðila eða lögum.

Stefndi telur að ofangreind sjónarmið stefnanda eigi ekki við rök að styðjast. Stefndi vísar til ofangreindrar umfjöllunar um heimild til að krefjast lokunar á afleiðusamningunum á grundvelli reglna kröfuréttar um afleiðingu fyrirsjáanlegrar vanefndar, skilmála SFF og 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna. Á þeim tíma sem um ræðir lá fyrir að Glitnir banki hf. gæti ekki efnt skyldur sínar samkvæmt afleiðusamningunum, eins og kom á daginn þegar á reyndi á afhendingu gjaldeyrir á fyrsta gjalddaga samninganna 21. október 2008. Við slíkar aðstæður hafi verið ótækt að ætla stefnda að efna samningana af sinni hálfu. Fyrirsjáanleg vanefnd bankans leysti stefnda undan skyldu til að efna samningana samkvæmt efni sínu. Þessu til stuðnings vísar stefndi til almennra reglna kröfuréttar um heimild aðila að gagnkvæmum samningi til að halda eftir greiðslum. Sömu sjónarmið búa á bak við 90. gr. gjaldþrotaskiptalaga þar sem mælt er fyrir um heimild viðsemjanda þrotamanns til að halda greiðslu á grundvelli gagnkvæms samnings.

Stefndi byggir mál sitt á 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, almennum reglum kröfuréttarins, m.a. um framsal kröfuréttinda, heimild til skuldajafnaðar, afleiðingar fyrirsjáanlegrar vanefndar og heimild aðila gagnkvæms samnings til að halda eftir greiðslum. Þá byggir stefndi á skýringu ákvæða laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 90., 99. og 100. gr., auk XX. kafla laganna. Stefndi vísar jafnframt til laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, einkum XII. kafla laganna og ákvæða til bráðabirgða, sbr. lög nr. 125/2008 og 44/2009. Þá byggir stefndi á ákvæðum laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, einkum 2., 39. og 40. gr. laganna, auk skýringar á 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands. Þá er byggt á 4. mgr. 94. gr. laga um meðferð einkamála.

Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Eins og hér að framan er rakið krafðist stefndi þess með yfirlýsingu þann 14. nóvember 2008 að kröfu stefnanda yrði skuldajafnað við kröfu stefnda á hendur Glitni banka hf. Í greinargerð sinni gerði stefndi gagnkröfu til skuldajafnaðar byggt á sömu kröfu sinni og í yfirlýsingunni. Í bókun stefnanda sem lögð var fram í þinghaldi þann 20. desember 2011 segir að stefnandi hafi ákveðið að samþykkja skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda miðað við stöðu krafna 9. október 2008.

Í bókun stefnda sem lögð var fram þann 23. apríl 2012 segir að vegna breytinga stefnanda á kröfugerð sinni í þinghaldi þann 20. desember 2011 þegar stefnandi samþykkti skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda lýsi stefndi því yfir að hann samþykki kröfur stefnanda eins og þeim er lýst í stefnu aðrar en málskostnaðarkröfu.

Í þinghaldi þann 6. júní sl. var bókað eftir lögmanni stefnda að með bókun stefnda þann 23. apríl s.l. hafi stefndi fallið frá gagnkröfu til skuldajafnaðar.

Þar sem stefndi hefur nú samþykkt dómkröfu stefnanda og jafnframt fallið frá gagnkröfu sinni til skuldajafnaðar ber að taka til greina kröfu stefnanda eins og hún er sett fram í stefnu og dæma stefnda til að greiða stefnanda 4.359.045.323 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. maí 2009 til greiðsludags.

Í bókun stefnanda sem lögð var fram þann 11. maí 2012 kemur fram að þeir lögmenn sem starfað hafa fyrir stefnanda hafi eytt samtals 345 klukkustundum í rekstur máls þessa og þriggja annarra mála sem rekin hafa verið samhliða, þ.e. mál nr. E-12330/2009, E-10157/2009 og E-11719/2009. Málin séu umfangsmikil og varði gríðarlega mikla hagsmuni og hafa þar af leiðandi kallað á mikla vinnu. Tímagjald lögmanna stefnanda sé 23.200 kr. án virðisaukaskatts. Einnig segir þar að ákvörðun stefnda um að taka til varna í málinu hafi sannanlega frá upphafi verið þarflaus og án tilefnis

Með bókun stefnda sem lögð var fram þann 30. maí 2012 var málskostnaðarkröfu stefnanda samkvæmt framlagðri bókun 11. maí 2012 mótmælt og þess aðallega krafist að málskostnaður verði felldur niður en til vara er krafist úrskurðar dómara um hæfilegan málskostnað.

Með vísan til ofangreindrar niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar sem þykir hæfilega ákveðinn með hliðsjón af umfangi máls 1.000.000 kr. Hefur þá verið haft til hliðsjónar umfang málsins þar á meðal fjölda þinghalda, þess að samhliða voru rekin þrjú önnur mál gegn stefnda af hálfu sömu lögmanna, þess að málið hefur áður verið flutt um frávísunarkröfu stefnda. og tillit hefur verið tekið til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Klakki ehf., greiði stefnanda, HAF Funding 2008-1 Ltd., 4.359.045.323 kr., auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. maí 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf