E-4253/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 14. nóvember sl., er höfðað 7. desember 2012 af K-x-x T-x-x, Lecha 15, 18-400 Lonza í Póllandi, gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 7.739.022 kr., með 4,5% vöxtum af 2.232.330 kr. frá 8. október 2007 til 8. apríl 2008, en frá þeim degi af 7.739.022 kr. til 7. janúar, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefnandi málskostnaðar en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik og ágreiningsefni

Þann 8. október 2007 varð stefnandi fyrir vinnuslysi, en þá starfaði hann hjá Matfugli ehf., og hafði gert frá árinu 2004, en félagið hafði ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Engin vitni voru að slysinu en í stefnu er atvikum lýst svo að stefnandi hafi verið að þrífa vegg í vinnurými í lok dags. Hafi hann notað þau tæki sem voru til staðar og honum hafi verið uppálagt að nota. Veggurinn hafi verið um það bil sex metra hár og stefnandi þar af leiðandi þurft að notast við tröppu til að ná upp. Hann hafi notað háþrýstislöngu við verkið. Er hann hafi staðið í tröppunni í um tveggja metra hæð hafi trappan runnið til í fitu á gólfinu svo að hann missti jafnvægið með þeim afleiðingum að hann lenti á bakinu og höfuð hans skall í gólfið. Við síðari athugun hafi stefnandi tekið eftir því að fremri fætur tröppunnar hefðu runnið ofan í niðurfall eða einskonar gryfju á gólfinu, auk þess sem einn fótur tröppunnar hafi verið brotinn. Þá hafi einnig verið mikill þrýstingur á slöngunni. Stefnandi hafi verið einn í dágóðan tíma eftir fallið þar til annar starfsmaður hafi komið honum til aðstoðar og honum ekið á slysa- og bráðadeild. Ágreiningur er um málavexti og stefndi byggir á því að sú málsatvikalýsing sem stefnandi byggir á fái ekki staðist, líkt og nánar verður rakið í lýsingu á málsástæðum stefnda.

Slysið var ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu og ekki fór fram rannsókn á orsökum þess. Fyrir liggur hins vegar tilkynning Matfugls ehf. um slysið til Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 13. desember 2007, sem undirrituð er af Á-kk-þgf B-kk-þgf, verkstjóra. Þar kemur m.a. fram að slysið hafi orðið „Við vinnu“ þann 8. október 2007 kl. 15:45, „Í vinnutíma“, „Á vinnustað“, nánar tiltekið „í innanúrtökusal“. Í nánari lýsingu á slysinu segir: „Datt úr tröppu við þrif í innanúrtökusal“. Þá liggur fyrir læknisvottorð Ó-kk-ef T. Þ-kk-ef, dags. 10. maí 2008, vegna komu stefnanda á slysa- og bráðadeild Landspítala í Fossvogi á slysdegi. Þar kemur fram að stefnandi hafi leitað á deildina kl. 16:25 en um klukkutíma áður hafi hann orðið fyrir höfuðhöggi þegar hann hafi dottið úr upp undir tveggja metra hæð úr stiga og lent á mjóbakinu að sögn. Samkvæmt vottorðinu var stefnandi greindur með mar og tognun á lendhrygg og yfirborðsáverka aftan til á höfði. Í málinu hefur stefndi lagt fram tímablöð starfsmanna og gögn um aðgangsskráningar vegna innanúrtökusalarins. Samkvæmt þessum gögnum er stefnandi skráður inn til vinnu kl. 5:23 á slysdegi en út kl. 16:05. Samstarfsmaður hans, S-kk-nf S-kk-nf, er skráður út kl. 14:30 og Á-kk-nf B-kk-nf, verkstjóri, kl. 15:10. Þá er stefnandi skráður inn í innanúrtökusalinn kl. 15:54. Í málinu liggja enn fremur fyrir m.a. ljósmyndir af umræddri tröppu og úr viðkomandi sal.

Þann 30. júní 2009 óskaði lögmaður stefnanda eftir því að S-kk-nf Á-kk-nf K-kk-nf, bæklunarlæknir, mæti tímabil tímabundins atvinnutjóns og varanlega læknisfræðilega örorku stefnanda vegna slyssins. Í matsgerð læknisins, dags. 24. ágúst 2009, er m.a. tekið fram að myndgreiningarrannsóknir nokkrum dögum eftir slysið hafi sýnt væg samfallsbrot í TH:XII. Stefnandi hafi enn þó nokkur einkenni frá mjóbaki og neðri hluta brjóstbaks. Þá finni hann fyrir kvíða og þunglyndi og svefn sé skertur. Í matsgerðinni er komist að þeirri niðurstöðu að tímabil tímabundins atvinnutjóns sé frá 8. október 2007 til 8. apríl 2008 og varanleg læknisfræðileg örorka 20%. Þann 31. ágúst 2009 óskaði lögmaður stefnanda eftir því að S-kk-nf Á-kk-nf mæti umrætt vinnuslys samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Skilaði læknirinn þá greinargerð, dags. 11. nóvember 2009, þar sem tímabil tímabundins atvinnutjóns og þjáninga er talið vera frá 8. október 2007 til 8. apríl 2008, batahvörf talin vera 8. apríl 2008, varanlegur miski 20 stig og varanleg örorka 15%.

Í bréfi til stefnda, dags. 17. nóvember 2009, færði lögmaður stefnanda rök að bótaskyldu Matfugls ehf. vegna slyssins, sem gerði það að verkum að stefnandi ætti rétt á greiðslu úr ábyrgðartryggingu félagsins hjá stefnda. Með tölvupósti, dags. 20. september 2011, hafnaði stefndi því að skaðabótaskylda væri fyrir hendi. Stefnandi skaut afstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Með úrskurði 28. febrúar 2012 í máli nr. 13/2012 komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að bótaskylda væri ekki fyrir hendi. Í áliti nefndarinnar segir að með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum hafi ekki verið sýnt fram á bótaskyldu úr þeirri vátryggingu sem um ræði. Ekki hafi verið sýnt fram á vanrækslu vátryggingartaka eða starfsmanna hans eða ófullnægjandi aðstæður sem vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á. Ekki hafi verið sýnt fram á að umræddum álstiga hafi verið ábótavant. Það að vátryggingartaki vanrækti að tilkynna óhappið til Vinnueftirlitsins breyti ekki framangreindu að teknu tilliti til umfjöllunar aðila í gögnum málsins. Stefnandi hlaut gjafsóknarleyfi 25. júní 2012 og höfðaði mál þetta 7. desember sama ár.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Þar lýsti hann því að umræddan dag hefði hann tekið að sér að þrífa innanúrtökusalinn, sem stefnandi og vitni vísuðu til sem „gula“ salsins, en þar er kjúklingum að jafnaði slátrað alla virka daga. Þegar slysið varð hafi stefnandi staðið í tröppu, í u.þ.b. tveggja metra hæð, og verið að skola af veggjum með vatnsslöngu undir þrýstingi. Spurður um hvað hann teldi hafa orsakað slysið nefndi hann að trappan hefði verið óstabíl og gólfið mjög sleipt. Slysið hafi átt sér stað í kringum hálffjögur til fjögur. Hann kvaðst ekki hafa stimplað sig út umræddan dag og að ekki hefði verið haft samband við hann eftir slysið til að fá skýringar á því hvernig slysið varð. Kvað hann yfirmenn almennt ekki hafa verið til staðar þegar verið var að þrífa sali, heldur hafi þeir sem þrifu verið einir í sölunum. Á umræddum tíma hafi almennt tveir starfsmenn unnið í gula salnum, stefnandi og S-kk-nf S-kk-nf. Spurður um það hvort báðir starfsmenn önnuðust þrifin kvað stefnandi það hafa verið mjög misjafnt. Stundum hafi stefnandi séð einn um þrifin, stundum S-kk-nf, og stundum hafi þeir hjálpast að. Stundum hafi S-kk-nf t.d. byrjað að þrífa og stefnandi svo klárað. Lýsti stefnandi því að þrifin hefðu snúist um að þrífa allar leifar af vélum, veggjum og gólfi. Fyrst hafi verið skolað með vatni, síðan verið sett sápa yfir allt og beðið aðeins. Síðan hafi verið skolað með vatni, allar leifarnar og sápan. Þá hafi verið sótthreinsað og stundum sett aftur sápa yfir, en það hafi farið eftir því hversu skítugt var. Þegar slysið varð hafi stefnandi verið búinn að vera í nokkurn tíma inni í salnum, þrifin verið að klárast og slysið átt sér stað innst í salnum. Kvað stefnandi tröppuna sem hann notaði hafa almennt verið í kæliherberginu og hann minnti að það hefði verið eina trappan sem var þarna. Honum fyndist sem fremri lappirnar á tröppunni hefðu runnið ofan í flórinn sem er í gólfinu. Spurður um það hvort fótur á tröppunni hefði verið brotinn kvað stefnandi svo ekki vera heldur hafi eitthvað verið að tröppunni; ein löppin hafi verið bogin. Nánar spurður kvaðst hann ekki vita hvort trappan hefði verið í lagi að þessu leyti er hann byrjaði að nota hana. Stefnandi kvað þetta tiltekna verk ekki hafa verið unnið á hverjum degi; það hafi farið eftir því hversu óhreint var í salnum. Spurður um það hvort einhver hefði beðið hann að vinna verkið svaraði stefnandi því til að hann hefði bara gert það sem verkstjórinn sagði honum að gera. Stundum hafi verkstjórinn ekki þurft að segja honum að hann ætti að framkvæma eitthvað, heldur hafi hann bara vitað það. Ef hann hefði t.d. verið búinn að vinna frá morgni í gula salnum hefði hann auðvitað þrifið salinn, fengi hann ekki aðrar skipanir. Spurður út í það verklag, að nota tröppuna, kvað stefnandi engan hafa sýnt sér að hann ætti að nota hana. Hann hefði oft notað tröppuna og teldi að ekki hefði verið hægt að vinna verkið á annan hátt. Verkstjórar hafi vitað af þessu verklagi, enda hafi ekkert annað verið í boði og starfsmenn ekki getað þrifið vélar ofan frá án þess að nota tröppu.

R-x-x Z-x-x, starfsmaður stefnda, gaf vitnaskýrslu fyrir dómi. Þar staðfesti hann að hann hefði komið að stefnanda eftir að hann slasaðist. Stefnandi hafi legið á gólfinu í gula salnum og sagst hafa dottið á tröppunni og ekki geta staðið upp. Vitnið hafi hægt og rólega komið stefnanda að búningsherbergjum. Kvaðst vitnið hafa séð tröppuna, hún hafi legið nálægt flórnum sem er í gólfinu í salnum. Kvað vitnið tröppu vera í hverjum sal og að hann notaði oft tröppur. Þær væru ekki alltaf notaðar en ef aðgengi væri ekki nægilegt notuðu starfsmenn þær til að komast í ákveðna hæð. Kvað hann verkstjóra vita af því að tröppurnar væru notaðar, enda væru þær til þess að starfsmenn notuðu þær. Þá kvað vitnið að fyrir kæmi að starfsmenn væru til kl. 17 í vinnunni og að Pólverjarnir ynnu almennt lengur en Íslendingarnir. R-x-x W-x-x, starfsmaður stefnda, gaf einnig vitnaskýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann hafa gert við þá tröppu, sem myndir liggja fyrir af í málinu, en að hann væri ekki viss hvort hann hefði gert það fyrir eða eftir slysið. Hann hefði bætt við styrktarhúð og skrúfum og hert aðeins á til þess að trappan yrði sterkari. Spurður um það hvort fæturnir hefðu einhvern tímann verið bognir og hann þurft að laga þá svaraði hann neitandi. Spurður um það hvort hann hefði verið beðinn um að gera við tröppuna strax eftir slysið svaraði hann neitandi.

Á-kk-nf B-kk-nf, verkstjóri hjá stefnda og yfirmaður stefnanda er slysið varð, gaf vitnaskýrslu fyrir dómi. Kvað hann slysdaginn hafa verið meðalstóran hvað varðar fjölda slátraðra kjúklinga og að þrír starfsmenn hefðu að jafnaði starfað í gula salnum. Lýsti hann ferlinu við þrif svo að salurinn væri skolaður niður, síðan væri sápað og sápan látin liggja á í u.þ.b. 15 mínútur. Næst væri sápan skoluð niður og síðan skrúbbað það sem starfsmenn sjái að þurfi að skrúbba. Þá sé sótthreinsað og sótthreinsiefnið síðan skolað af. Starfsmenn vinni verkið að jafnaði saman, en annar leysi hinn kannski af í pásum. Kvað hann tröppuna sem um ræðir í málinu líklega hafa verið þá einu sem var fyrir umræddan sal, en hún hafi mest verið notuð inni í svokölluðum spreykæli. Starfsmenn hafi getað gripið til tröppunnar ef þeir vildu einhverra hluta vegna komast örlítið hærra; ef þeir sáu einhver sjáanleg óhreinindi sem gekk illa að smúla niður. Sömu menn hafi verið að þrífa spreykælinn og gula salinn og væri til dæmis einhver fita eða eitthvað sem þeim gekk illa að smúla niður hafi þeir getað sótt sér umrædda tröppu til þess að hækka sig upp. Nánar spurður um það hvort það væri í samræmi við hefðbundið verklag að grípa til tröppunnar svaraði vitnið að það gæti alveg staðist í þrifunum. Vitnið kvað einhvern tímann hafa komið brest í tröppuna og þá verið gert við hana, en fætur á henni hefðu ekki bognað. Kvað hann ekki pláss fyrir vinnupalla í salnum. Vitnið kvað starfsmenn hafa verið u.þ.b. að klára þegar hann stimplaði sig út umræddan dag, kl. 15:10, en sennilega hafi verið eftir að skola niður sótthreinsiefnið eða eitthvað slíkt. Þegar vitnið hafi mætt næsta morgun hafi salurinn verið tilbúinn til slátrunar líkt og vanalega. Hann hafi ekki beðið stefnanda um að vinna það verk sem lýst sé í stefnu og komið alveg af fjöllum þegar honum var sagt að stefnandi hefði verið að einhverjum þrifum þarna, enda hefði hann ekki verið beðinn um það. Þá bar vitnið að hefði stefnandi ætlað að fara að skrúbba allan umræddan vegg, hefði hann átt eftir að minnsta kosti hálftíma upp í 45 mínútna vinnu eftir. Kvaðst vitnið halda að stefnandi hefði verið á leiðinni heim eða verið kominn heim, og dottið, og komið sér upp eftir til þess að láta hústrygginguna taka slysið. Spurður út í þá tilkynningu um slysið til Tryggingastofnunar ríkisins, sem vitnið undirritaði, svaraði hann því til að stefnandi hefði beðið um hana og vitnið hefði bara sett þar inn það sem stefnandi sagði honum.

S-kk-nf S-kk-nf, sem starfaði með stefnanda í innanúrtökusalnum, gaf vitnaskýrslu fyrir dómi. Lýsti hann ferlinu við þrifin með samskonar hætti og Á-kk-nf B-kk-nf og kvað að jafnaði tvo starfsmenn hafa verið í þrifunum. Vitnið, sem er stimplað út kl. 14:30 umræddan dag, kvað stefnanda hafa horfið í smátíma þennan dag. Hann viti ekki hvert hann hafi farið og hann hafi ekki hitt hann meira þann dag. Vitnið hafi klárað að þrífa, salurinn hafi verið alveg klár fyrir næsta dag, búið að ganga frá og sótthreinsa, og enginn hafi verið í salnum þegar hann fór. Ekki hafi þurft að byrja á að þrífa salinn daginn eftir. Kvað vitnið þá tröppu sem um ræðir í málinu aðallega hafa verið notaða í spreykæli en stundum í innanúrtökusalnum. Hann hafi aldrei séð bogna fætur á tröppunni en komið hafi smá sprunga og R-x-x gert við af því tilefni. Mundi vitnið ekki hvort það var fyrir eða eftir slysið. Þá kvaðst vitnið ekki telja að hægt væri að koma vinnupöllum fyrir við þrifin.

Loks gaf G-kk-nf E-kk-nf, verkstjóri í hrávinnslu hjá stefnda, vitnaskýrslu fyrir dómi. Lýsti hann því að starfsmaður úr sláturhúsi hefði komið umræddan dag og beðið sig um að koma niður í sláturhús þar sem starfsmaður hefði dottið. Minnti vitnið að þá hafi klukkan verið eitthvað að ganga þrjú. Hann hafi labbað niður í sláturhús og séð stefnanda liggjandi á gólfinu. Spurður um það hvernig verið hafi umhorfs kvað vitnið það litla sem hann myndi vera að einhver stigi hefði verið þarna og hann myndi eftir að hafa séð hann. Stefnandi hafi sagst finna til í bakinu og viljað hjálp við að standa upp. Þeir hafi komið honum varlega út, þetta sé blautt svæði og þeir hafi viljað passa upp á hann. Vitnið hafi síðan farið rakleiðis með stefnanda á slysadeild í Fossvogi og komið honum undir læknishendur.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að vinnuaðstöðunni sem honum var búin hafi verið verulega ábótavant. Ekki hafi verið gætt að ákvæðum reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, en í 5. gr. reglugerðarinnar segi um forvarnir, að atvinnurekandi skuli gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota hæfi verkinu og að við val á tækjum skuli atvinnurekandi hafa til hliðsjónar þau sérstöku vinnuskilyrði, aðstæður og áhættu sem fyrir hendi sé innan vinnustaðar. Sú skylda sé lögð á atvinnurekanda að hann geri allar nauðsynlegar ráðstafanir til að draga úr áhættunni eins og kostur sé. Stefnandi telur að þau tæki er honum hafi verið ætlað að nota hafi á engan hátt hæft verkinu og í raun verið hættuleg slysagildra.

Stefnandi telur vinnuaðstöðu ekki hafa samræmst fyrirmælum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ljóst sé að vinnuveitandi hafi ekki séð stefnanda fyrir hentugum búnaði sem samrýmdist verki í þeirri hæð sem um ræði. Þar sem fita hafi verið á gólfi vinnustaðarins hafi gólfið verið afar hált. Trappan sem notuð hafi verið til verksins hafi ekki þurft að færast mikið svo hún félli í niðurfallið. Mögulegar ráðstafanir til að draga úr slysahættu hefðu hvorki þurft að vera dýrar né erfiðar í framkvæmd. Til dæmis hefði verið hægt að koma fyrir límborðum eða annars konar stoppurum við brúnir niðurfallanna. Ekki verði séð hvernig sá háttur er hafður var á verkinu hafi samrýmst ákvæðum reglna nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða, þar sem segi m.a. í 4. mgr. 3. gr., um vinnurými, að ganga skuli þannig frá stigum að ekki sé hætta á að starfsfólk geti fallið og slasast. Stefnandi telur að réttara hefði verið, vegna hálkunnar á gólfinu, að nota við verkið einfaldan vinnupall eða stiga sem hægt hefði verið að festa. Vísar stefnandi í þessu sambandi til dóms Hæstaréttar 3. febrúar 2011 í máli nr. 375/2010. Þá vísar stefnandi til dóms Hæstaréttar 15. júní 2006 í máli nr. 61/2006, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 3091, m.a. um skyldu vinnuveitanda til þess að halda í lágmarki hættu á að starfsmenn renni til í bleytu.

Stefnandi telur enn fremur að ekki hafi verið gætt að grein 2.6 í 1. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, þar sem segi m.a. að tryggja skuli stöðugleika tækja með festingum eða á annan viðeigandi hátt. Stöðugleiki trappanna hafi á engan hátt verið tryggður og svo virðist sem engar ráðstafanir hafi verið gerðar til að festa þær. Hafa beri í huga að stefnandi hafi verið að vinna í umtalsverðri hæð þegar slysið átti sér stað. Þrátt fyrir þetta virðist ekki hafa verið gætt að öryggisráðstöfunum í samræmi við grein 4.4.1 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, þar sem segi að við tímabundna vinnu í hæð þar sem fallhætta sé fyrir hendi skuli velja þau tæki sem tryggi öruggar starfsaðstæður og velja skuli tæki í samræmi við eðli verks þannig að starfsmenn geti unnið á öruggan hátt. Nauðsynlegt hefði verið að velja öruggari leið til verksins í samræmi við grein 4.1.2 í fyrrnefndum viðauka, þar sem komi skýrt fram að eingöngu sé heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið sé tímabundið verk og þegar ekki sé ástæða til að nota önnur og öruggari tæki vegna lítillar áhættu. Í grein 4.2 sama viðauka séu sérákvæði varðandi notkun stiga og í grein 4.2.1 segi að stigar verði að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun. Stefnandi telji einsýnt að ekki hafi verið gætt að framangreindum atriðum á vinnustaðnum.

Stefnandi bendir einnig á leiðbeiningar um vinnuvernd nr. 1/1991, um lausa stiga, tröppur og búkka, sem settar hafi verið með heimild í lögum nr. 46/1980. Þar sé mælt fyrir um festingar á tröppum eins og hér um ræði til þess að auka stöðugleika tröppunnar. Þá vísar stefnandi til dóms Hæstaréttar 16. september 1999 í máli nr. 46/1999, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 3173, dóms Hæstaréttar 22. nóvember 2001 í máli nr. 74/2001, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 4163, og dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 16. september 2011 í máli nr. E-6962/2010. Í því máli sem hér um ræði hafi komið í ljós við frekari athugun á tröppunni að hún hafi verið brotin. Þar sem vinnuveitandi hafi ekki tilkynnt slysið, þrátt fyrir lagaskyldu, þurfi stefndi að bera hallann af sönnunarskorti um það hvort trappan brotnaði áður en hún rann eða við það að renna.

Stefnandi hafi aldrei hlotið kennslu eða þjálfun í æskilegu og öruggu verklagi heldur lært verklagið sjálfur af samstarfsmönnum sínum. Í því sambandi beri að hafa í huga að í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 46/1980 komi fram að vinnuveitanda sé skylt að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, þ. á m. að tryggja að við framkvæmd vinnu skuli gætt fyllsta öryggis og aðbúnaðar og hollustuhátta, sbr. 37. gr. laganna. Í 42. gr. laganna komi einnig fram að vinnustaður skuli vera þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Ríkar skyldur séu lagðar á atvinnurekanda í 14. gr. laganna og honum beri að gera starfsmönnum ljósa slysahættu sem kunni að vera bundin við starf þeirra og tryggja að þeir fái nauðsynlega þjálfun í að framkvæma störf sín. Ekki verði séð að gætt hafi verið að framangreindu hvað stefnanda varðar.

Engin verkstjórn hafi verið við verkið, en vinnuveitanda hafi borið að tryggja að eftirlit væri með starfsmönnum við vinnu. Verkstjóri beri einnig mikilvægar skyldur samkvæmt lögum nr. 46/1980. Samkvæmt 21. gr. laganna sé verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og honum beri að sjá til þess að allur búnaður sé góður og að öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hafi umsjón með. Í 1. mgr. 23. gr. sé einnig kveðið á um að verkstjóri skuli beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs, sem hann stjórni, séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann skuli sjá um að þeim ráðstöfunum sem gerðar séu til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti sé framfylgt. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skuli verkstjóri jafnframt tryggja að hættu sé afstýrt verði hann var við einhver þau atriði sem leitt geti til hættu á slysum eða sjúkdómum. Stefnandi telji ljóst að þessum skyldum hafi ekki verið fylgt eftir af hálfu forsvarsmanna Matfugls ehf. og verklag það sem viðhaft var á vinnustaðnum hafi verið óforsvaranlegt.

Slys stefnanda hafi ekki verið tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins, eins og skylt sé samkvæmt 79.-81. gr. laga nr. 46/1980. Í tengslum við sönnunarbyrði áréttar stefnandi að meginmáli skipti hvorum aðila hafi staðið nær að tryggja sér sönnun um staðreyndir og hvorum aðila hafi verið auðveldara að sanna atriði. Það sé alfarið á ábyrgð vinnuveitanda að tilkynna slys til Vinnueftirlitsins, sbr. 1. mgr. 81. gr. laganna. Vanræksla vinnuveitanda á að hlutast til um rannsókn á vinnuslysum leiði venjulega til þess að hann sé látinn bera halla af skorti á upplýsingum, sem ætla megi að unnt hefði verið að afla ef lögmælt rannsókn hefði farið fram. Vísar stefnandi í þessu sambandi til ummæla í dómi Hæstaréttar 5. febrúar 2009 í máli nr. 272/2008.

Stefnandi telur að um sé að ræða skýrt brot á framangreindum hátternisreglum og að komast hefði mátt hjá slysinu ef farið hefði verið eftir framangreindum reglum og fyllsta öryggis gætt. Á grundvelli hinnar ólögfestu meginreglu íslensks skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð telur stefnandi að um sé að ræða bótaskylda háttsemi og því eigi hann rétt á greiðslu úr frjálsri ábyrgðartryggingu Matfugls ehf.

Dómkrafa stefnanda sundurliðast í þrennt og byggir á greinargerð S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef læknis, dags. 11. nóvember 2009, þar sem afleiðingar slyssins voru metnar með tilliti til skaðabótalaga nr. 50/1993. Í fyrsta lagi er krafist þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 303.750 kr., en útreikning þeirrar kröfu útskýrir stefnandi svo: 180 x (700 x (7912/3282)). Í öðru lagi er krafist bóta fyrir varanlegan miska samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 1.928.580 kr., en útreikning þeirrar kröfu útskýrir stefnandi svo: 4.000.000 x (7912/3282) x 20. Í þriðja lagi er krafist bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 5.506.692 kr., sem stefnandi útskýrir m.a. svo: 2.825.466 x 12.993 x 15%.

Um lagarök tekur stefnandi fram að kröfur hans styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, og almennar ólögfestar reglur íslensks réttar um skaðabætur, þ. á m. sakarregluna og regluna um vinnuveitandaábyrgð. Kröfum sínum til stuðnings vísi stefnandi einnig til laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja. Um málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og því beri nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Við málflutning mótmælti lögmaður stefnanda málsástæðu stefnda um eigin sök stefnanda. Vísaði lögmaðurinn m.a. til þess að sönnunarbyrði um eigin sök væri stefnda og kvað mikið þurfa til svo að til meðábyrgðar tjónþola í vinnuslysum komi. Þá vísaði lögmaðurinn til 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, eftir breytingar laga nr. 124/2009, og dóms EFTA-dómstólsins 10. desember 2010 í máli E-2/10.

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðalkröfu sína um sýknu byggir stefndi í fyrsta lagi á því að sú málsatvikalýsing sem stefnandi byggi á fái ekki staðist þegar litið sé til sönnunargagna og eðli máls. Þegar slysið hafi hent hafi stefnandi verið starfsmaður Matfugls ehf. í svokölluðum innanúrtökusal í starfsstöð fyrirtækisins að Völuteig í Mosfellsbæ. Í salnum sé kjúklingum slátrað að jafnaði alla virka daga og hefjist snemma morguns. Á því tímabili er slysið átti sér stað hafi starfað þar að jafnaði tveir starfsmenn og verkstjóri. Sjálfri slátruninni sé venjulega lokið fyrir hádegi og þá hefjist þrif í salnum, sem starfsmenn annist. Þrif standi yfir í tvær til þrjár klukkustundir og því sé alla jafna um átta stunda vinnudag að ræða og vinnu lokið milli klukkan tvö og þrjú eftir hádegi, en það ráðist einkum af því hversu mörgum kjúklingum sé slátrað hverju sinni. Samkvæmt sláturáætlun hafi 10.200 fuglum verið slátrað á slysdegi en það sé undir meðtaltali. Hér hafi því verið um venjulegan vinnudag að ræða m.t.t. fjölda kjúklinga er slátrað var.

Samstarfsmaður stefnanda í innanúrtökusalnum, S-kk-nf S-kk-nf, hafi lokið vinnu og stimplað sig út kl. 14:30 á slysdegi. Verkstjóri stefnanda, Á-kk-nf B-kk-nf, sé skráður út kl. 15:10 á slysdegi. Stefnandi muni hafa leitað til Landspítalans í Fossvogi kl. 16:25. Tímaskráningarkerfi (stimpilklukka) starfsmanna Matfugls ehf. sé frá fyrirtækinu Marel hf. Auk þess sé aðgangur að innanúrtökusal Matfugls ehf. að Völuteigi sérstaklega aðgangsstýrður með kerfi frá Marel hf. Samkvæmt upplýsingum muni stefnandi hafi farið inn í innanúrtökusalinn kl. 15:54 þennan dag. Einungis hafi því liðið um hálf klukkustund frá því að stefnandi fór inn í innanúrtökusalinn í starfsstöð í Mosfellsbæ þar til hann leitaði til slysadeildar í Reykjavík. Það samræmist ekki frásögn stefnanda af atvikum.

Atvikalýsing stefnanda gangi eðli máls samkvæmt ekki heldur upp. Eðlilega séu þrif og hreinlæti mjög mikilvægur þáttur í matvælaframleiðslu sem kjúklingavinnsla sé. Búnaður og gólf séu þrifin eftir hverja slátrun. Eðli málsins samkvæmt séu tæki og annað þrifið „niður“ og endað á gólfi. Salurinn sé þrifinn með sápu og síðan sé skolað niður og að lokum sé sótthreinsað og þannig sé salurinn tilbúinn fyrir slátrun næsta dag. Starfsmenn innanúrtökusalarins annist þennan hluta starfseminnar að slátrun lokinni. Bæði samstarfsmaður stefnanda, S-kk-nf, og verkstjóri, Á-kk-nf, hafi verið farnir þennan dag, þó nokkuð áður en stefnandi kveðist hafa orðið fyrir slysinu. Þegar þeir yfirgáfu vinnustaðinn hafi salurinn verið reiðubúinn til slátrunar daginn eftir. Ef sú lýsing stefnanda er lögð til grundvallar, að hann hafi staðið í stiga og verið að þrífa veggi, verði að álykta að þá séu þrifin skammt á veg komin. Hann eigi þá, einn síns liðs, a.m.k. eftir að skola öll gólf og sótthreinsa. Þá sé ætlaður vinnutími hans ekki í neinu samræmi við það sem tíðkist og ráða megi af vinnuferli, þegar litið sé til sláturfjölda og sláturtíma, verklags við þrif og tímaskýrslna. Því sé ekki unnt að fallast á málsatvikalýsingu stefnanda og beri að sýkna þegar af þeirri ástæðu.

Stefndi álítur í öðru lagi að jafnvel þótt fallist yrði á að byggja á atvikalýsingu stefnanda að einhverju eða öllu leyti, teljist skaðabótaskylda ekki vera fyrir hendi. Vegna sjónarmiða stefnanda, um að unnt hefði verið að koma fyrir límborðum eða annars konar stoppurum við brúnir niðurfalla, tekur stefndi fram að í innanúrtökusalnum sé ekki um eiginleg niðurföll að ræða, heldur opna flóra. Þeir liggi endilangt eftir gólfi salarins. Hér sé um að ræða óhjákvæmilegan þátt í þeirri starfsemi sem um ræði, þar sem þrifum og hreinlæti þurfi að koma við með öruggum og skilvirkum hætti. Húsnæði þurfi því að fullnægja þeim kröfum sem gerðar séu til þeirrar starfsemi sem þar fari fram og í því felist m.a. opnir flórar á gólfi. Aðstæður séu því venjulegar miðað við þá starfsemi sem þarna fari fram og beinlínis sé gerð krafa um af hálfu heilbrigðisyfirvalda. Af þeim ástæðum einnig verði límborðum ekki komið við, af hreinlætis- og heilbrigðisástæðum.

Stefndi mótmælir því að frágangur stigans hafi ekki samræmst 4. mgr. 3. gr. reglna nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða, og byggir á því að reglan nái ekki til lausrar tröppu. Vegna sjónarmiða stefnanda um að réttara hefði verið að nota einfaldan vinnupall eða stiga tekur stefnandi fram að vandséð sé miðað við aðstæður í innanúrtökusal að vinnupöllum verði komið við, en þar geti verið þröngt að koma slíkum pöllum við, bæði við veggi og á öðrum svæðum, vegna vélbúnaðar í salnum. Þá fái stefndi engan veginn séð að dómur Hæstaréttar 3. febrúar 2011 í máli nr. 375/2010 og dómur Hæstaréttar 15. júní 2006 í máli nr. 61/2006, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 3091, hafi fordæmisgildi í þessu máli, enda sé atvikum ekki saman að jafna.

Vegna sjónarmiða stefnanda um að tryggja hefði átt stöðugleika tröppunnar með festingum tekur stefndi fram að algjörlega óútskýrt sé hvernig sá útbúnaður hefði átt að vera á tröppunni eða hvernig honum hefði verið komið við í innanúrtökusalnum. Þá sé því enn fremur mótmælt að ákvæði II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, eigi að leiða til skaðabótaskyldu í málinu. Þá sé því einnig mótmælt sem ósönnuðu að fótur tröppu hafi verið brotinn eða að hann hafi brotnað. Vegna sjónarmiða stefnanda, um að stefnandi hafi ekki hlotið kennslu eða þjálfun í verklagi heldur einungis lært verklag af samstarfsmönnum, bendir stefndi á að stefnandi hafi verið búinn að starfa hjá Matfugli ehf. í um þrjú ár er slysið eigi að hafa hent, eða frá árinu 2004. Stefnandi sé fæddur 1978 og hafi því verið 29 ára á slysdegi. Þess vegna sé ósannað að stefnandi hafi ekki haft nægilega þekkingu eða þjálfun til þeirra starfa sem hann sinnti hjá Matfugli ehf., óháð því hvaða atvikalýsing teljist sönnuð í málinu.

Um varakröfu sína tekur stefndi fram að samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 dragist greiðslur frá samnings- eða lögbundinni atvinnuslysatryggingu launþega frá skaðabótakröfu tjónþola á hendur vinnuveitanda þeim er slysatrygginguna keypti. Þar sem bætur úr slysatryggingu launþega hjá Matfugli ehf. hafi verið greiddar þann 20. nóvember 2009, að fjárhæð 1.436.290 kr., skuli sú greiðsla dragast frá verði fallist á dómkröfu stefnanda. Þá vísar stefndi til þess að líkt og fyrr sé rakið hafi stefnandi verið búinn að starfa hjá Matfugli ehf. frá árinu 2004 og verið 29 ára á slysdegi. Hann hafi því átt að búa yfir nægilegri þekkingu og reynslu á aðstæðum í innanúrtökusal, því sem gæta þurfi að og verklagi við einstök störf. Enn fremur sé vísað til þess að stefnandi hafi ekki verið beðinn sérstaklega um að vinna það verk sem hann haldi fram að hann hafi verið við er hann slasaðist. Stefnandi beri því sjálfur ábyrgð á tjóni sínu að öllu eða mestu leyti, sbr. reglur um meðábyrgð tjónþola (eigin sök).

Vegna kröfu stefnanda um vexti tekur stefndi fram að um fyrningu vaxtanna fari samkvæmt lögum nr. 14/1905, um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem í gildi voru á tjónsdegi. Samkvæmt 2. tölul. 3. gr. laganna fyrnist réttur til vaxta á fjórum árum og teljist því hluti vaxtakröfu stefnanda fyrndur þegar málið var höfðað. Þá telur stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda óljósa og ótæka og því geti dómurinn ekki tekið hana til greina.

Um lagarök vísar stefndi, til viðbótar þeim reglum sem sérstaklega er vikið að hér að framan, til almennra reglna um sönnun og sönnunarmat í skaðabótarétti, hinnar almennu sakarreglu, reglna um vinnuveitandaábyrgð og meðábyrgð tjónþola. Málskostnaðarkröfu sína styður stefndi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í málinu er deilt um skaðabótakröfu stefnanda vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir þann 8. október 2007, í starfi hjá Matfugli ehf., en félagið hafði ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Engin vitni voru að slysinu en í stefnu er atvikum lýst á þann veg að stefnandi hafi verið að þrífa vegg í vinnurými í lok dags. Til þess hafi hann þurft að notast við tröppu og slöngu, sem verið hafi mikill þrýstingur á. Er hann hafi staðið í tröppunni í um tveggja metra hæð hafi trappan runnið til í fitu á gólfinu svo að hann missti jafnvægið og datt á gólfið. Við síðari athugun hafi hann tekið eftir því að fremri fætur tröppunnar hefðu runnið ofan í niðurfall eða einskonar gryfju á gólfinu, auk þess sem einn fótur tröppunnar hafi verið brotinn. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi kvað stefnandi fót ekki hafa verið brotinn, heldur boginn, en kvaðst ekki vita hvort trappan hefði verið í lagi að þessu leyti er hann byrjaði að nota hana. Spurður um hvað hann teldi hafa orsakað slysið nefndi hann að trappan hefði verið óstabíl og gólfið mjög sleipt. Í málsatvikalýsingu að framan er nánari grein gerð fyrir aðilaskýrslu stefnanda og vitnaskýrslum fyrir dómi.

Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, hvílir sú skylda á atvinnurekanda að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins án ástæðulausrar tafar slys þar sem starfsmaður verður óvinnufær í einn eða fleiri daga. Fyrir liggja gögn um óvinnufærni stefnanda eftir slysið. Vinnuveitandi stefnanda, Matfugl ehf., lét undir höfuð leggjast að tilkynna slysið, þrátt fyrir ótvíræða skyldu til slíks, og því fór engin rannsókn fram á vegum Vinnueftirlitsins. Af þeim sökum verður að leggja framburð stefnanda um tildrög slyssins til grundvallar við úrlausn málsins, enda er hann einn til frásagnar um hvernig það vildi til, sbr. fyrirliggjandi dómaframkvæmd Hæstaréttar, m.a. dóm réttarins 16. maí 2013 í máli nr. 748/2012. Þau atriði sem stefndi hefur týnt til, og telur leiða til þess að atvikalýsing stefnanda fái ekki staðist, geta ekki breytt þessari niðurstöðu. Þau atriði lúta í reynd að því að ekki fái staðist að stefnandi hafi verið við umrædd þrif á umræddum tíma. Hvað sem líður framburði Á-kk-ef B-kk-ef verkstjóra, sem kvaðst m.a. fyrir dómi halda að slysið hefði ekki átt sér stað á vinnustaðnum, eða S-kk-ef S-kk-ef, sem kvað þrifum á viðkomandi sal hafa verið lokið þegar hann fór heim kl. 14:30, verður ekki fram hjá því litið að lýsing stefnanda fær beina stoð í fyrirliggjandi tilkynningu Matfugls ehf. til Tryggingastofnunar ríkisins, sem fyrrnefndur Á-kk-nf B-kk-nf undirritaði 13. desember 2007. Þar kemur m.a. fram að slysið hafi orðið „Við vinnu“ þann 8. október 2007 kl. 15:45, „Í vinnutíma“, „Á vinnustað“, nánar tiltekið „í innanúrtökusal“. Í nánari lýsingu á slysinu segir: „Datt úr tröppu við þrif í innanúrtökusal“. Þá fær lýsing stefnanda einnig nokkra stoð í vitnaskýrslum R-x-x Z-x-x, sem kom að slysinu, og G-kk-ef E-kk-ef verkstjóra, sem R-x-x kallaði til, og verður ekki talin í ósamræmi við læknisvottorð vegna komu stefnanda á slysa- og bráðadeild. Þá kom raunar fram í vitnaskýrslu Á-kk-ef B-kk-ef að starfsmenn hefðu enn verið að störfum þegar hann stimplaði sig út kl. 15:10; þeir hefðu verið u.þ.b. að klára og sennilega hefði verið eftir að skola niður sótthreinsiefnið eða eitthvað slíkt. Í ljósi þessa, og þess sem áður greinir um vanrækslu á tilkynningarskyldu, eru engin efni til annars en að leggja atvikalýsingu stefnanda til grundvallar enda hefur stefndi, sem hefur þegar greitt bætur vegna slyssins úr slysatryggingu launþega, ekki sýnt fram á að hún fái ekki staðist.

Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið einn að þrifum í fyrrnefndum innanúrtökusal og staðið í tröppu í u.þ.b. tveggja metra hæð að sprauta vatni á vegg, með slöngu undir þrýstingi, þegar trappan rann til með þeim afleiðingum að fremri fætur hennar lentu ofan í gryfju, sem í gólfinu er. Við þetta datt stefnandi á gólfið og slasaðist. Þá verður að leggja til grundvallar að það að grípa til umræddrar tröppu við þrif á veggjum hafi verið til samræmis við verklag sem tíðkaðist á vinnustaðnum, sem verkstjórar vissu af og ætlast var til. Þannig kom m.a. fram í vitnaskýrslu Á-kk-ef B-kk-ef, verkstjóra, að starfsmenn hafi getað gripið til tröppunnar ef þeir vildu einhverra hluta vegna komast örlítið hærra; ef þeir sáu einhver sjáanleg óhreinindi sem gekk illa að smúla niður. Nánar spurður að því hvort það væri í samræmi við hefðbundið verklag, að grípa til tröppunnar, svaraði vitnið að það gæti alveg staðist í þrifunum. Þá bar R-x-x Z-x-x, starfsmaður stefnda, fyrir dómi um notkun starfsmanna á tröppunum og vitneskju verkstjóra um þá notkun, enda væru tröppurnar til þess að starfsmenn notuðu þær.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, meðal annars um framkvæmd vinnu, vinnustaði og vélar, tækjabúnað og fleira. Í 21. gr. sömu laga er kveðið á um að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Eftir 1. mgr. 23. gr. laganna skal verkstjóri beita sér fyrir því að starfsskilyrði séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis. Þá skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður samkvæmt 1. mgr. 42. gr. að þar sé gætt fyllsta öryggis. Í 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett hefur verið á grundvelli 47. gr. laganna, kemur fram að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota innan fyrirtækisins hæfi verkinu sem inna skal af hendi eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin. Í grein 2.6 í I. viðauka reglugerðarinnar kemur fram að þegar öryggi og heilbrigði starfsmanna krefjist þess skuli tryggja stöðugleika tækja eða hluta þeirra með festingum eða á annan viðeigandi hátt. Í II. viðauka sömu reglugerðar er að finna ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Í grein 4.1.2 í viðaukanum segir að einungis sé „heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið er tímabundið verk og þegar [...] ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða þess að annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustað sem atvinnurekandi getur ekki breytt“. Í grein 4.2.1 er kveðið á um að stigar verði „að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun“. Þá er svofellt ákvæði í grein 4.2.2: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“

Í málinu liggja takmarkaðar upplýsingar fyrir um þá tröppu sem stefnandi notaðist við er hann slasaðist. Samkvæmt ljósmyndum hafði trappan á að skipa plast- eða gúmmíefni á kjálkum, sem virðist dæmigert fyrir slíka tröppu og má ætla að fylgt hafi tröppunni. Ekki liggur hins vegar fyrir að nokkrar frekari ráðstafanir hafi verið gerðar af hálfu Matfugls ehf. til að draga úr hættu á því að trappan rynni til. Af aðstæðum í umræddum sal verður þó skýrlega ráðið að nokkur hætta hafi verið á að slík trappa rynni til, enda unnið með vatn og sápu við að þrífa óhreinindi, þ. á m. fitu, eftir slátrun kjúklinga, og við verkið stóðu starfsmenn sem fyrr segir stundum í nokkurri hæð með slöngu undir þrýstingi. Þá jók á slysahættu að í gólfinu voru opnar gryfjur eða flórar, sem fætur tröppunnar gátu runnið ofan í, ef trappan tók á annað borð að færast til. Í ljósi framangreinds telur dómurinn að með því að ætla starfsmönnum að vinna verk líkt og stefnandi slasaðist við, með umræddri tröppu við framangreindar aðstæður, án þess að nokkrar öryggisráðstafanir hafi verið gerðar til að koma í veg fyrir að trappan rynni til, aðrar en þær sem fólust í hinum hefðbundnu kjálkum á slíkum tröppum, hafi ekki verið gætt þess öryggis af hálfu Matfugls ehf., sem boðið er í 13. gr. og 37. gr. laga nr. 46/1980. Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar ber félagið því ábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir við umrætt verk, enda liggur fyrir saknæm og ólögmæt háttsemi af hálfu félagsins sem stendur í orsakasambandi við slysið. Stefnandi hefur auk þess byggt á því að trappan hafi ekki verið í fullkomnu lagi og að stefndi verði að bera hallann af sönnunarskorti um ástand tröppunnar að þessu leyti þegar slysið varð, en fyrir liggur að viðgerð fór fram á tröppunni á einhverjum tímapunkti og í aðilaskýrslu sinni vísað stefnandi til þess að trappan hafi verið óstabíl, sem átt hafi þátt í því að slysið varð. Af gögnum málsins og framburði fyrir dómi verður ekki ráðið hvort framangreind viðgerð hafi átt sér stað fyrir eða eftir slysið og ekki liggja fyrir skýrar upplýsingar um hvert ástand tröppunnar var og þ.a.l. hvort það kunni að hafa verið með þeim hætti að það skapaði enn frekari slysahættu en að framan greinir. Rannsókn Vinnueftirlitsins hefði ótvírætt verið til þess fallin að bregða ljósi á ástand tröppunnar og orsakir slyssins og með vísan til þess sem fyrr segir um vanrækslu á tilkynningarskyldu til Vinnueftirlitsins verður Matfugl ehf., og þ.a.l. stefndi, að bera hallann af þeim skorti á upplýsingum sem fyrir hendi er að þessu leyti. Er þetta til frekari stuðnings bótaábyrgð Matfugls ehf. og þ.a.l. greiðsluskyldu stefnda.

Varakröfu sína um lækkun á skaðabótakröfu stefnanda byggir stefndi annars vegar á því að greiðslur úr slysatryggingu launþega skuli dragast frá skaðabótakröfunni og hins vegar á meðábyrgð stefnanda. Hvað fyrrnefnda atriðið varðar kemur fram í 2. málsl. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að greiðslur frá samnings- eða lögbundinni atvinnuslysatryggingu launþega dragist frá skaðabótakröfu hans á hendur vinnuveitanda þeim sem slysatrygginguna keypti. Í málinu liggja ekki fyrir gögn um þá greiðslu sem stefnandi fékk úr slysatryggingu launþega, sem Matfugl ehf. tók hjá stefnda, en í greinargerð stefnda er á því byggt að greiðslan hafi numið 1.436.290 kr. Hefur þeirri fjárhæð og umræddum frádrætti ekki verið mótmælt af hálfu stefnanda. Samkvæmt því kemur tilgreind fjárhæð til frádráttar skaðabótakröfu stefnanda, sem lækkar við það í 6.302.732 kr.

Hvað síðarnefnda atriðið varðar þá standa almennar reglur til þess að sönnunarbyrði um að stefnandi hafi hegðað sér með þeim hætti, að láta eigi hann bera hluta af tjóni sínu sjálfan vegna eigin sakar, hvílir á stefnda. Í greinargerð stefnda er byggt á eftirfarandi atriðum til stuðnings því að stefnandi beri sjálfur ábyrgð á tjóni sínu að öllu eða mestu leyti: „[Stefnandi hafði] starfað frá árinu 2004 hjá Matfugli ehf. og var 29 ára á slysdegi. Hann átti því að búa yfir nægilegri þekkingu og reynslu á aðstæðum í innanúrtökusal og því sem gæta þarf að og verklagi við einstök störf. Er enn fremur vísað til þess að stefnandi var ekki sérstaklega beðinn um að vinna það verk sem hann heldur fram að hann hafi verið við er hann slasaðist“. Líkt og fyrr greinir eru engin efni til annars en að leggja til grundvallar að stefnandi hafi slasast við vinnu sína hjá Matfugli ehf., með þeim hætti sem hann lýsir, og að verklag hans umrætt sinn hafi verið til samræmis við það sem tíðkaðist á vinnustaðnum og ætlast var til. Um þátt háttsemi stefnanda í því að slysið varð er samkvæmt framangreindu látið sitja við það í greinargerð stefnda, að taka fram að stefnandi hafi átt að búa yfir nægilegri þekkingu og reynslu á aðstæðum, því sem gæta þyrfti að og verklagi við einstök störf. Stefndi hefur ekki fært frekari rök að því hvernig á hafi skort að stefnandi hagaði sér í samræmi við þekkingu sínu og reynslu og hvernig slíkt hafi átt þátt í því að tjónið varð. Þá hefur stefndi engin rök fært að því að við framkvæmd þessa tiltekna verks hafi stefnandi hagað sér öðruvísi eða óvarlega með tilliti til þess verklags sem ætlast var til, enda hverfast varnir stefnda í meginatriðum um að ekki fái staðist að stefnandi hafi verið við verkið umrætt sinn auk þess sem verkið og umræddar aðstæður víki ekki frá því sem krefjast megi um öryggi. Að mati dómsins hefur stefndi ekki fært sönnur á að reglur um meðábyrgð tjónþola eigi að leysa Matfugl ehf., og þ.a.l. stefnda, undan ábyrgð að einhverju leyti. Er þá jafnframt haft í huga að skyldur starfsmanns samkvæmt regluverkinu um öryggi vinnustaða og framkvæmd starfs eru aðrar og minni en þær ríku skyldur sem hvíla á vinnuveitanda, sem ber höfuðábyrgð á því vinnuumhverfi er hann býr starfsmönnum sínum og því hvernig vinnan er framkvæmd.

Stefndi hefur mótmælt vaxtakröfu stefnanda að því leyti að eldri vextir en fjögurra ára frá birtingu stefnu séu fyrndir, sbr. 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem giltu á þeim tíma sem tjónsatburður varð. Mál þetta var höfðað 7. desember 2012 og verður því fallist á með stefnda að vextir frá fyrri tíma en 7. desember 2008 séu fyrndir, sbr. 28. gr. núgildandi laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þá hefur stefndi mótmælt dráttarvaxtakröfu stefnanda sem óljósri og ótækri. Í tilgreiningu á dómkröfum stefnanda í stefnu er ekki getið ártals á upphafstíma dráttarvaxtakröfunnar, heldur segir þar einungis 7. janúar. Við málflutning vísaði lögmaður stefnanda til þess að ártalið sem um ræðir væri 2013 og þess að um augljósa villu væri að ræða. Er málið var höfðað hafði stefnandi ekki sett fram tölulega kröfu á hendur stefnda, heldur gerðist það fyrst með birtingu stefnu þann 7. desember 2012. Þann 7. janúar 2013 var því mánuður liðinn frá því að hin tölulega krafa var sett fram. Fallast verður á það með stefnanda að um augljósa villu sé að ræða og verður krafa hans um dráttarvexti frá 7. janúar 2013, sem felur í sér síðasta ártalið sem til greina gat komið, tekin til greina.

Ekki er ágreiningur um tölulegar fjárhæðir eða forsendur kröfugerðar stefnanda að öðru leyti en að framan greinir. Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 6.302.732 kr., með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu. Eftir framangreindum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til greiðslu málskostnaðar með þeim hætti sem í dómsorði greinir. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, H-kk-ef B-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 700.000 krónur, og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kvk-nf I-kvk-nf G-kvk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið G-kk-nf Ó-kk-nf M-kk-nf hdl.

Dóminn kveður upp E-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, K-x-x T-x-x, 6.302.732 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 7. desember 2008 til 7. janúar 2013, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags.

Stefndi greiði 700.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef B-kk-ef hrl., 700.000 krónur.

E-kk-nf J-kk-nf