E-11612/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 15. maí sl., var höfðað 8. desember sl. af dánarbúi H-kk-ef V-kk-ef, Bústaðabletti 10, Reykjavík, gegn Reykjavíkurborg, Ráðhúsinu við Tjörnina, Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnanda bætur samkvæmt erfðafestubréfi, útgefnu 5. september 1932, fyrir 2.169 m² skerðingu á erfðafestulóð að Bústaðabletti 10 í Reykjavík sem tekin var af erfðafestuhafa á árinu 1972 með ákvörðun stefnda og úthlutað fyrir fasteignina Bjarkarás (Stjörnugróf 9). Einnig er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins að meðtöldum áhrifum 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati réttarins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Kröfur stefnanda í málinu eru byggðar á samningi um leigu á erfðafestulandi að Bústaðabletti 10, útgefnum af borgarstjóranum í Reykjavík 5. september 1932. Með samningnum var V-kk-þgf J-kk-þgf leigt til ræktunar umrætt erfðafestuland. Eftir lát V-kk-ef 1. mars 1946 gekk erfðafesturétturinn til sonar hans, H-kk-ef V-kk-ef, en hann lést á árinu 2007.

Hluti landsins var tekinn úr erfðafestu samkvæmt ákvörðun stefnda á árinu 1969. Af hálfu stefnda er vísað til þess að þetta hafi verið heimilt samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að aldrei hafi verið greiddar bætur samkvæmt ákvæðum samningsins fyrir þessa skerðingu. Af hálfu stefnda er því hins vegar haldið fram að það hafi verið gert, m.a. með eftirgjöf af skuld sem hvílt hafi á húsinu er stefndi endurbyggði fyrir erfðafestuhafa á árinu 1946. Stefndi hafi viðurkennt eignarrétt stefnanda á húsinu en eignarréttur hafi áður verið umdeildur. Einnig hafi bætur komið fyrir skerðinguna með úthlutun á lóð að Funahöfða 12 á árinu 1972.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til leigusamningsins en þar sé stærð, legu og afmörkun landsins lýst þannig að hin leigða landspilda sé 0,34 hektarar að flatarmáli samkvæmt viðfestum uppdrætti. Erfðafestuhafinn hafi ræktað landið að fullu og öllu og byggt á því einbýlishús árið 1948 sem enn standi og nefnist Vellir.

Stefndi virtist hafa greitt styrk til upphaflegs rétthafa spildunnar til húsbyggingar á landinu, en í bréfi 23. október 1964 sé óskað eftir því að S-kk-nf J-kk-nf hrl. semji um endurgreiðslu styrksins. Engin tiltæk gögn staðfesti hvenær eða með hvaða hætti umræddur styrkur var endurgreiddur og þá ekki hvort um var að ræða lán eða óafturkræfa styrkveitingu samkvæmt lögum. Í bréfi stefnda 28. maí 1971 sé þó lofað að „skuld hjá félagsmálastofnun“, áhvílandi á Völlum, verði felld niður.

Eftir fráfall V-kk-ef J-kk-ef 1. mars 1946 hafi sonur hans, H-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf, eignast erfðafesturéttinn að landinu. Hann hafi búið að Völlum eftir lát föður síns til æviloka ásamt konu sinni, G-kvk-þgf M-kvk-þgf, og fimm börnum þeirra. H-kk-nf hafi byggt steypustöð á landinu með leyfi stefnda skömmu eftir 1960 og framleiddi þar gangstéttahellur en fyrirtækið hafi hann nefnt Helluver sf. Fyrirtækið hafi verið starfrækt að Bústaðabletti 10, allt til ársins 1981 en þá hafi starfseminni verið hætt á lóðinni.

Með bréfi borgarverkfræðings til borgarráðs 23. júní 1969 hafi verið lagt til, vegna úthlutunar stefnda á lóð við Stjörnugróf til Styrktarfélags vangefinna, að Bústaðablettur 10 yrði tekinn úr erfðafestu með heimild í 7. gr. erfðafestusamningsins. Það hafi ekki gengið eftir en í bréfi borgarstjóra 25. júní sama ár hafi verið tilkynnt að samkvæmt ályktun borgarráðs yrði hluti landsins tekinn úr erfðafestu og að endurgjald yrði greitt samkvæmt ákvæðum erfðafestubréfsins. Samkvæmt bréfi borgarstjóra 9. júní 1971 hafi borgarráð veitt heimild til að gera samninga við erfðafestuhafa lóðarinnar samkvæmt tillögu skrifstofustjóra borgarverkfræðings 28. maí s.á.

Samkvæmt ályktun borgarráðs 3. mars 1969 hafi Styrktarfélag vangefinna fengið 6000 m² lóð að Stjörnugróf 9 til að reisa og reka á henni dag- og vinnuheimili. Stefnandi hafi orðið að flytja starfsemi Helluvers af Bústaðabletti 10 vegna reksturs vinnuheimilisins þrátt fyrir að framleiðslan hafi ekki farið fram á þeim hluta landsins sem tekinn var af erfðafestuhafanum.

Með bréfi lóðanefndar 4. nóvember 1971 hafi verið lagt til að Helluveri sf. yrði gefinn kostur á iðnaðarlóð að Funahöfða 12 í Reykjavík undir starfsemi sína. Í tillögunni sé kveðið á um greiðslu gatnagerðargjalda af lóðinni og viðurlög verði ekki farið að skilmálum úthlutunarinnar. Þar sé m.a. kveðið á um að lóðin verði ekki afhent til byggingar nema fyrri og síðari hluti gatnagerðargjalda sé greiddur að fullu. Tillaga lóðanefndar hafi verið staðfest af borgarstjóra með bréfi 12. nóvember s.á. Lóðasamningur stefnda og Helluvers sf. hafi á sínum tíma verið gerður til 50 ára frá 1. janúar 1972. Við undirritun samningsins 17. desember 1981 hafi legið fyrir að leigutakinn hefði þegar uppfyllt skilyrði úthlutunarinnar og hafið byggingu húss á lóðinni.

Með bréfi stefnda 19. desember 1991 til erfðafestuhafa hafi verið boðnar bætur fyrir alla eignina að Bústaðabletti 10. Skyldi erfðafestuhafanum þá, gegn afsali erfðafesturéttar samkvæmt samningnum frá 5. september 1932, úthlutaða lóð fyrir einbýlishús að Gerðhömrum 27 í Reykjavík án greiðslu gatnagerðargjalda. Jafnframt hafi stefndi gert erfðafestuhafanum kauptilboð í íbúðarhúsið á landinu fyrir tilgreinda upphæð. Hugmynd stefnda hafi verið hafnað af þáverandi erfðafestuhafa enda hafi hann ekki viljað láta af hendi alla eignina og engin skylda borið til þess.

Á árunum 1992-2002 hafi aðilar skipst á tilboðum og hugmyndum um uppgjör erfðafestunnar án þess að samkomulag yrði. Í október 1992 hafi stefndi gert erfðafestuhafanum tilboð um greiðslu á 1.740.850 krónum fyrir afsal erfðafestunnar og 5.400.000 krónur fyrir íbúðarhúsið og fylgifé. Þá liggi fyrir samningsuppkast starfsmanns stefnda frá árinu 2002, þar sem erfðafestuhafanum hafi verið boðnar 14 milljónir króna fyrir erfðafesturéttinn samkvæmt samningum frá árinu 1932 og húsið á landinu. Með bréfi stefnda til H-kk-ef V-kk-ef 10. október 2002 hafi verið boðið, annaðhvort greiðsla að fjárhæð 14 milljónir króna auk lögmannskostnaðar eða 11,14 milljónir króna auk byggingaréttar fyrir einbýlishús við Ólafsgeisla í Grafarholti. Með tölvubréfi stefnda til þáverandi lögmanns erfðafestuhafans 31. október s.á. hafi stefndi boðið 13 milljónir króna og byggingarrétt fyrir einbýlishús á lóðinni við Ólafsgeisla 103 og væri þar um að ræða heildarbætur til erfðafestuhafa.

Á árinu 2003 hafi stefndi útbúið drög að afsali fyrir þeim hluta landsins sem tekinn var í þágu Styrktarfélags vangefinna, alls 2.169 fermetrum. Í afsalsdrögunum segi að erfðafestusamningnum hafi verið sagt upp á árinu 1969 og í framhaldi af því hafi sá hluti erfðafestulandsins verið lagður undir Stjörnugróf 9. Erfðafestuhafanum hafi þegar verið bætt þessi skerðing landsins að fullu. Erfðafestuhafinn hafi ekki sætt sig við þetta þar sem hann hefði ekki fengið skerðinguna bætta.

Með bréfi 21. desember 2005 hafi erfðafestuhafi krafið stefnda um tilteknar bætur fyrir landið sem tekið var og lagt til lóðarinnar við Stjörnugróf 9. Krafan hafi verið ítrekuð með bréfi 16. janúar 2006. Með bréfi stefnda 17. janúar s.á. hafi verið staðfest að erindi stefnanda væri til skoðunar á lögfræðiskrifstofu stefnda sem yrði í sambandi við lögmann stefnanda að skoðun lokinni. Með bréfi lögmanns stefnanda 18. apríl 2007 hafi krafan á hendur stefnda verið ítrekuð og jafnframt skorað á hann að leggja fram gögn til stuðnings staðhæfingum um að erfðafestuhafi hefði fengið bætur fyrir skerðingu erfðafestulandsins. Erindi stefnanda hafi ekki enn verið svarað og hafi stefnanda verið nauðugur einn kostur að höfða málið til að fá staðfesta skyldu stefnda til að greiða endurgjald samkvæmt ákvæðum erfðafestubréfsins fyrir skerðingu þeirra réttinda sem um ræði.

H-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf hafi látist 19. janúar 2007 en ekkja hans sitji í óskiptu búi samkvæmt leyfi sýslumannsins í Reykjavík 21. febrúar s.á. Dánarbú H-kk-ef J-kk-ef sé nú rétthafi þeirra erfðafesturéttinda að Bústaðabletti 10 sem um ræði.

Stefnandi krefjist þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnanda bætur samkvæmt 7. gr. í erfðafestubréfinu frá 5. september 1932 fyrir 2.169 m² skerðingu á erfðafestulóðinni að Bústaðabletti 10, sem hafi verið tekin af þáverandi erfðafestuhafa á árinu 1972 og úthlutað Styrktarfélagi vangefinna fyrir fasteignina Bjarkarás (Stjörnugróf 9). Samkvæmt 7. gr. samningsins sé rétthafa landsins skylt að láta af hendi erfðafesturéttinn, hvort sem er að hluta eða í heild, gegn endurgjaldi (bótum) sem tveir óvilhallir matsmenn meti.

Óumdeilt sé að stefndi sagði upp erfðafesturéttindum stefnanda að hluta og krafðist þess að fá til sín verulegan hluta af landinu, samtals 2.169 m². Það hafi verið gert á grundvelli heimildar í 7. gr. erfðafestusamningsins. Um sé að ræða hefðbundinn erfðafestusamning sem gerður hafi verið með venjulegum skilmálum á stöðluðu eyðublaði frá stefnda. Þá sé óumdeilt og viðurkennt af hálfu stefnda að erfðafestan sjálf hafi verið eign V-kk-ef J-kk-ef. Enn fremur sé óumdeilt að sonur V-kk-ef, H-kk-nf J-kk-nf, hafi eignast erfðafesturéttinn eftir föður sinn.

Á fundi borgarráðs 8. júní 1971 hafi verið samþykkt að heimila samninga við erfðafestuhafa Bústaðabletts 10 eftir tillögu þáverandi skrifstofustjóra stefnda. Af efni bréfs hans til S-kk-ef J-kk-ef hrl. 28. maí s.á. megi ráða að samningur stefnda við erfðafestuhafa skyldi vera tvíþættur, þ.e. annars vegar samkomulag um endurgjald fyrir skerðingu erfðafestunnar vegna hluta landsins sem látinn var til Styrktarfélags vangefinna að Bjarkarási 9 (Stjörnugróf 9), og hins vegar samningur um flutning á fyrirtæki erfðafestuhafans frá Bústaðabletti 10, enda hafi starfsemi hellusteypunnar á landinu verið talin ósamrýmanleg rekstri vinnu- og dagvistar vangefinna að Bjarkarási. Erfðafestuhafanum hafi verið úthlutað lóð fyrir hellusteypuna að Funahöfða 12 án þess að í því fælist nokkur sérstök ívilnun sem jafna mætti skaðabótum fyrir hin skertu erfðafesturéttindi. Á þessum tíma hafi erfðafestuhafinn verið H-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf, en ekki Helluver sf. Um sé að ræða tvo lögaðila, en Helluver sf. hafi greitt álögð gatnagerðargjöld og lóðarleigu vegna lóðarinnar að Funahöfða 12. Erfðafestuhafinn hafi staðið í áralöngu stappi við stefnda um fullar efndir þess samnings, sem borgarráð hafi lofað stefnanda, vegna tregðu stefnda við að greiða eðlilegar bætur fyrir skerðingu erfðafestunnar og hafi flutningur hellusteypunnar af landinu tafist af þessum sökum, allt til ársins 1980 eða 1981. Stefndi hafi reynt að koma sér hjá greiðslu bóta fyrir skerðinguna og svo hafi farið að erfðafestuhafinn hafi á árinu 1981 verið knúinn til að lýsa því yfir að hann myndi rífa mannvirki hellusteypunnar að Bústaðabletti án þess að hafa fengið umkrafðar bætur fyrir það land sem tekið var.

Í raun og veru hafi þessi tvö málefni verið ótengd vegna þess að mannvirki og birgðir hellusteypunnar hafi ekki verið staðsett á því landi sem erfðafestuhafanum var gert að láta af hendi samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins. Honum hafi engu að síður verið gert að flytja starfsemina af landinu vegna heimilisins. Stefndi tengdi þó ranglega saman flutning hellusteypunnar af landinu og greiðslur bóta til erfðafestuhafans og staðhæfi að skerðingin hafi verið bætt af stefnda. Því hafni stefnandi og vísi á bug sem röngu og ósönnuðu.

Í bréfi stefnda 28. maí 1971 sé staðhæft að við greiðslu Helluvers sf. á gatnagerðargjöldum af lóðinni við Funahöfða hafi verið „felld niður skuld“ hjá félagsmálastofnun Reykjavíkur, sem sögð var áhvílandi á Völlum. Þessu hafni stefnandi sem röngu, enda fái ekki staðist að stefndi geti tengt saman greiðslu á óafturkræfum styrk til þáverandi erfðafestuhafa, V-kk-ef J-kk-ef, sem hafi líklega verið greiddur vegna bágrar stöðu styrkþega 1947 eða 1948 samkvæmt framfærslulögum nr. 80/1947. Engar tiltækar upplýsingar séu til sem staðfesti órökstuddar staðhæfingar stefnda að þessu leyti. Stefndi hafi engan veginn sýnt fram á að hann hafi efnt þann samning sem borgarráð heimilaði 1971.

Stefndi hafi margoft boðið stefnanda bætur fyrir erfðafestuna en eingöngu í því samhengi að stefnandi láti af hendi þann hluta erfðafestulandsins sem eftir standi, þ.e. 1.231 m² og íbúðarhúsið sem standi á landinu. Það hafi erfðafestuhafinn ekki viljað sætta sig við, enda skylda stefnda samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins ótvíræð sú að bæta skerðinguna óháð þeim réttindum sem stefnandi hafi nú yfir að ráða og hafi nýtt til þessa. Stefnda beri að lögum skylda til að ganga til samninga við erfðafestuhafann um endurgjald fyrir þau réttindi sem stefnandi hafi orðið að láta af hendi á sínum tíma. Stefndi sé þannig bundinn af ákvæðum erfðafestusamningsins, auk almennra reglna samningaréttar og eignaréttar og geti ekki ákveðið einhliða að bíða með uppgjör fyrir skerðinguna þar til öll réttindi stefnanda hafa verið látin af hendi.

Stefndi hafi ekki efnt að fullu samning þann sem borgarráð hafi ákveðið á fundi sínum 8. júní 1971 að gerður yrði vegna skerðingar erfðafesturéttindanna. Skriflegur samningur hafi ekki verið gerður við erfðafestuhafann í framhaldi af uppsögn réttindanna og skerðingu landsins á grundvelli ákvörðunar stefnda um uppsögn erfðafestunnar að hluta. Sá samningur sem erfðafestuhafinn nefni í bréfi til borgarstjóra sé ekki um skerðingu erfðafestunnar, heldur varði þvert á móti samning Helluvers sf. um Funahöfða 12, enda engum öðrum samningi til að dreifa sem var undirritaður af aðilum. Þetta komi fram í yfirlýsingu hjónanna H-kk-ef og G-kvk-ef 5. mars 2005. Í bréfi H-kk-ef til borgarstjóra sé að öðru leyti kvartað yfir því að máli hans hafi í engu verið sinnt hjá stefnda en erindum hafi ekki verið svarað og engar skýringar á því gefnar en það eitt feli í sér brot á stjórnsýslulögum.

Stefndi sé bundinn af ákvörðun sinni um samninga við stefnanda frá 1971 og beri honum skylda til að semja við stefnanda um bætur fyrir skerðinguna þrátt fyrir að hluti réttindanna sé enn í umráðum stefnanda. Stefndi viðurkenni að hafa ekki greitt fyrir skerðingu erfðafestunnar, sbr. t.d. bréf stefnda 13. maí 1997. Í ákvörðun stefnda felist bindandi loforð um að gerður yrði samningur við erfðafestuhafann vegna skerðingar á réttindum sem um ræði.

Samkvæmt þágildandi skipulagslögum nr. 19/1964 hafi borið að bæta skerðingu lóða vegna framkvæmda á skipulagi, sbr. nánar VII. kafla laganna, einkum 29. gr., sbr. nú 33. gr. gildandi byggingar- og skipulagslaga nr. 73/1997. Heimild stefnda til að skerða erfðafesturéttindi stefnanda samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins hafi aldrei verið dregin í efa af rétthafans hálfu en þar sé jafnframt skýrt kveðið á um þá skyldu stefnda að greiða endurgjald fyrir skerðinguna sem ákveðið sé með samkomulagi eða mati óvilhallra tilkvaddra matsmanna.

Erfðafestuhafanum hafi ekki verið greitt endurgjald fyrir skerðinguna, líklega vegna ágreinings um önnur óskyld mál. Þar sé átt við ágreining aðila um flutning á ósamrýmanlegri starfsemi Helluvers sf. á erfðafestulandinu og um eignarhald á íbúðarhúsinu Völlum sem hafi komið til vegna styrkgreiðslu frá stefnda til upphaflegs erfðafestuhafa. Slík mál leysi stefnda ekki undan þeirri skyldu að gera samning við stefnanda á grundvelli 7. gr. erfðafestusamningsins í samræmi við ákvörðun stefnda sem tilkynnt hafi verið í bréfi 25. júní 1969, auk almennra reglna samningaréttar og eignaréttar, enda um að ræða stjórnarskrárvarin eignarréttindi stefnanda. Í drögum að kaupsamningi við H-kk-þf V-kk-þf, sem rétthafa erfðafestunnar, séu réttindin afmörkuð þannig að selt sé íbúðarhús og önnur mannvirki á erfðafestulandinu ásamt öllu sem húsinu fylgi og fylgja beri, þar með talin tilheyrandi erfðafesturéttindi. Um sé að ræða íbúðarhús og taki kaupin enn fremur til allra girðinga og alls gróðurs erfðafestuhafa á erfðafestulandinu, svo og til allra réttinda hans á því eins og þau séu skilgreind í erfðafestusamningi, upphaflega frá 5. september 1932, að engu undanskildu. Samningsuppkast þetta beri með sér að hafa verið samið á árinu 2002 af starfsmanni stefnda. Samkvæmt því sé ljóst að stefndi hafi á þessum tíma gert ráð fyrir að greiða endurgjald fyrir 0,34 ha af erfðafestulandi, ásamt mannvirkjum og gróðri í eigu stefnanda á landinu, enda sé í 1. gr. uppkastsins beinlínis vísað til þeirra réttinda sem erfðafestuhafanum voru fengin með erfðafestusamningnum.

Að þessu virtu sé ljóst að stefndi viðurkenni að hafa ekki greitt stefnanda endurgjald fyrir skerðingu réttindanna, eins og honum beri að gera samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins, þrátt fyrir gefin fyrirheit þar um. Stefnandi hafi árum saman krafið stefnda um efndir samningsins en án árangurs. Sjónarmiðum og kröfum stefnanda hafi verið sýnt fádæma skeytingarleysi af hálfu stefnda. Ekki fái staðist að stefndi, sem hafi viðurkennt rétt stefnanda til bóta fyrir skerðingu alls landsins, síðast á árinu 2002, geti komist hjá því að greiða stefnanda endurgjald fyrir þá skerðingu á réttindum stefnanda sem þegar sé orðin.

Krafa stefnanda á hendur stefnda sé viðurkenningarkarfa samkvæmt heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Miðað við þá óskiljanlegu afstöðu stefnda að hafna því að greiða stefnanda bætur, nema hann afsali sér öllum réttindum og tilkalli til erfðafestunnar og láti af hendi til stefnda eignarrétt að íbúðarhúsinu á lóðinni, sé stefnanda nauðsynlegt að leita viðurkenningardóms um þá skyldu stefnda að efna erfðafestusamninginn. Stefnandi sé dánarbú og hafi augljósa og lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr þeim réttarágreiningi sem um ræði.

Stefnandi byggi á Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, stjórnsýslulögum nr. 37/1993, skipulagslögum nr. 19/1964, byggingar- og skipulagslögum nr. 73/1997 og lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá sé byggt á almennum reglum samninga- og eignaréttar.

Viðurkenningarkrafa stefnanda byggist á 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála og málskostnaðarkrafan á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. og 130. gr. laganna. Krafan um að tekið verði tillit til 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknunina við ákvörðun málskostnaðar sé byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum sé gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og hafi ekki frádráttarrétt á móti skattinum.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er málsatvikum lýst þannig að með samningi 5. september 1932 hafi V-kk-þgf J-kk-þgf verið leigt til ræktunar erfðafestuland sem hafi samkvæmt samningnum verið 0,34 ha að stærð. Þar hafi V-kk-nf búið í skúr sem settur var upp í leyfisleysi. Á þessum tíma hafi hann verið orðinn aldraður maður og á framfærslu stefnda. Í bréfi yfirframfærslufulltrúa Reykjavíkur til bæjarráðs Reykjavíkur 18. apríl 1945 komi fram að umræddur skúr væri enginn mannabústaður og kæmi ekki til mála að fjölskylda V-kk-ef byggi þar áfram. Framfærslunefnd Reykjavíkur hafi í framhaldinu ákveðið á fundi 12. júlí s.á. að byggja íbúðarhús fyrir V-kk-þf á erfðafestulandinu. Yfirframfærslufulltrúi hafi sótt um leyfi fyrir hönd bæjarsjóðs til að byggja einlyft íbúðarhús úr timbri á Bústaðabletti 10, sem samþykkt hafi verið af bæjarstjórninni 16. nóvember s.á.

Fjölskylda H-kk-ef V-kk-ef hafi búið í húsinu en H-kk-nf hefði tekið við landinu sem erfðafestuhafi eftir andlát V-kk-ef árið 1946. Húsnæðið hafi verið svo illa á sig komið ákveðið hefði verið að endurnýja það. Til þess hafi verið kostað af hálfu stefnda 125.580,89 gömlum krónum sem hafi hvílt sem veðskuld á eigninni. Í stefnu og yfirlýsingu frá 23. október 1964 komi fram að skuldin sé ,,um hundrað og fimmtán þúsund krónur”, en það sé ekki nákvæm tala. Byggingarár íbúðarhúsnæðisins sé 1946 og hafi húsið verið nefnt Vellir en það sé við Bústaðablett 10 og standi þar enn.

Á árinu 1964 hafi hluti landsins verið tekinn úr erfðafestu og aftur að hluta á árinu 1969 með vísan til 7. gr. erfðafestusamningsins, sem heimili stefnda að taka landið að meira eða minna leyti úr erfðafestu hvenær sem stefndi þarfnist þess. Síðari uppsögnin hafi tengst úthlutun stefnda á lóð til Styrktarfélags vangefinna.

Í yfirlýsingu 23. október 1964 komi fram að H-kk-nf feli S-kk-þgf J-kk-þgf hrl. að semja um áhvílandi veðskuld. Í bréfi S-kk-ef til stefnda 28. mars 1967 komi fram að systkinin H-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf og S-kvk-nf K. V-kvk-nf óskuðu eftir að verða eigendur eignarinnar og að greiða skuld sína við stefnda. Í svari þáverandi skrifstofustjóra borgarverkfræðings komi fram að borgarsjóður hefði hug á að kaupa upp eignir erfðafestunnar, enda hefði henni verið sagt upp á árinu 1964. Af hálfu stefnda hafi verið óskað eftir því að teknar yrðu upp viðræður um væntanleg kaup og að fram kæmu upplýsingar um kröfur þeirra, sem lögmaðurinn kæmi fram fyrir, ef til þess kæmi. Í bréfi þáverandi skrifstofustjóra borgarverkfræðings 12. maí 1967 komi jafnframt fram að þótt erfðafestan væri eign dánarbús V-kk-ef J-kk-ef, þá mætti deila um eignarréttinn að íbúðarhúsnæðinu. Einnig komi fram að borgaryfirvöld hefðu sagt upp velflestum erfðafestum í borgarlandinu og stefndu að því að kaupa upp mannvirki á þeim. Af þeim sökum var talið ósennilegt að fallist yrði á að íbúðarhúsið yrði afsalað börnum V-kk-ef eins og farið sé fram á í bréfi lögmannsins 28. mars 1967.

Samkvæmt bréfi borgarstjórans í Reykjavík 25. júní 1969 hafi hluti Bústaðabletts 10 verið tekinn úr erfðafestu samkvæmt 7. gr. erfðafestusamningsins, en þar sé einhliða heimild til uppsagnar hans og hafi endurgjald átt að greiðast samkvæmt ákvæðum hans. Skrifstofustjóra borgarverkfræðings hafi verið falið að komast að samkomulagi við erfðafestuhafa um endurgjald. Í bréfi skrifstofustjóra til innheimtudeildar sé óskað upplýsinga um óuppgerða veðskuld til borgarsjóðs á húseigninni Völlum sem skráð hafi verið sem eign dánarbús V-kk-ef J-kk-ef.

Viðræður hafi átt sér stað á milli skrifstofustjórans og lögmanns erfðafestuhafa um samkomulag. Tillaga hafi verið gerð í formi staðfestingar á samkomulagsatriðum sem hafi verið lögð fyrir borgarráð eftir að samþykki hafi legið fyrir frá erfðafestuhafa en tillagan hefði ekki verið lögð fyrir borgarráð nema samþykki lægi fyrir. Á fundi 8. júní 1971 hafi borgarráð samþykkt að heimila samninga við erfðafestuhafa samkvæmt framangreindri tillögu. Þar sé m.a. gert ráð fyrir því að erfðafestuhafanum verði úthlutað lóð undir iðnaðarhúsnæði vegna fyrirtækis hans gegn greiðslu gatnagerðargjalds, felld yrði niður skuld erfðafestuhafa við Félagsmálastofnun, þ.e. vegna byggingar húsnæðis fyrir fjölskylduna á landinu, mörkum erfðafestulandsins yrði hagað með tilliti til lóðar Styrktarfélags vangefinna, viðurkenndur yrði eignarréttur erfðafestuhafans að íbúðarhúsnæðinu en hann hefði verið umdeildur og loks að kaup á íbúðarhúsi og uppgjör erfðafestunnar færi að öðru leyti fram síðar. Á bréf borgarstjóra 9. júní s.á. hafi verið ritað að H-kk-nf V-kk-nf væri samþykkur tillögunni með fyrirvara um að hann hljóti eina byggingarlóð er erfðafesta falli niður samkvæmt venju, sbr. áritun 14. júní s.á. Þáverandi skrifstofustjóri hafi staðfest að þetta sé hans rithönd og að með þessari athugasemd hafi hann verið að staðfesta samþykki erfðafestuhafa fyrir tillögunni. Framangreindur fyrirvari erfðafestuhafa sé í samræmi við þá venju stefnda að erfðafestuhöfum hafi verið boðin byggingarlóð fyrir íbúðarhúsnæði þegar erfðafesta hafi verið gerð upp að fullu.

Með bréfi 5. júlí s.á. hafi lögmanninum verið tilkynnt að á fundi 8. júní s.á. hafi borgarráð heimilað samninga við erfðafestuhafa í samræmi við tillögu 28. maí s.á. Í bréfinu sé vísað til þess að H-kk-nf væri tillögunni samþykkur, sem fái stoð í því sem að framan sé rakið. Í samræmi við samkomulagið hafi erfðafestuhafi sótt um iðnaðarlóð fyrir fyrirtæki sitt. Lóðanefnd hafi lagt til 4. nóvember s.á. að fyrirtæki H-kk-ef, Helluveri sf., yrði gefinn kostur á iðnaðarlóð að Funahöfða 12 undir starfsemi sína og hafi sú tillaga verið staðfest af borgarstjóra 12. nóvember s.á.

J-kk-nf T. H-kk-nf, sonur H-kk-ef V-kk-ef, hafi með bréfi 26. ágúst 1991 fyrir hönd eigenda íbúðarhússins að Bústaðabletti 10 sett fram tillögu um makaskipti, þ.e. að erfðafestan yrði felld niður og í staðinn fengi fjölskyldan 203 m² húsnæði. Í bréfi J-kk-ef segi að lóðin sé rúmir 2600 m² í kringum húsið og að húsið sem fjölskyldan vildi í staðinn hefði verið valið úr teikningasafni Húsnæðisstofnunar ríkisins. Með bréfi stefnda til erfðafestuhafa hafi verið boðnar bætur fyrir alla eignina að Bústaðabletti 10 og hafi hann átt að fá, gegn afsali erfðafesturéttar samkvæmt samningnum frá 1932, lóð fyrir einbýlishús að Gerðuhömrum 27 án greiðslu gatnagerðargjalds. Jafnframt hafi stefndi gert erfðafestuhafanum kauptilboð í íbúðarhúsið en því hafi verið hafnað.

H-kk-nf hafi gefið út opinbera yfirlýsingu 9. ágúst 1996, sem hafi borist stefnda, þess efnis að hann ætti fasteignina að Bústaðabletti sem væri uppgjör á erfðafestu og skuld sem jöfnuð hafi verið við stefnda vegna byggingar Bjarkaráss. Rúmlega níu mánuðum síðar hafi H-kk-nf sent borgarstjóra bréf þar sem segi orðrétt:

,,Vegna úthlutunar lóðar við Stjörnugróf til Styrktarfélags vangefinna þann 23. júní 1969 reyndist nauðsynlegt að taka af erfðafestulandi nr. 10 við Bústaðablett (sjá meðfylgjandi ljósrit númer 1). Fór svo að samningur var gerður og undirrituðum var greitt fyrir þann hluta er tekinn var og jafnframt voru gerðar upp gamlar skuldir sem undirritaður hafði ítrekað reynt að fá að greiða en ekki gengið.“

Í bréfi erfðafestuhafa til borgarstjóra 1. nóvember 2000 sé því haldið fram að bréf H-kk-ef, sem gert hafi verið á skrifstofu sýslumanns, væri falsað, a.m.k. sá hluti þar sem fram kemur að hann hafi þegar fengið greitt fyrir þann hlut sem tekinn var úr erfðafestu árið 1969. Sönnunarbyrði um slíkt athæfi hvíli að sjálfsögðu á stefnanda. Það sé fyrst með bréfi þessu, eða þrjátíu árum eftir að samkomulag um endurgjald var samþykkt af hálfu aðila, að erfðafestuhafi eða börn hans, setji fram í kröfum sínum að skerðingin á hluta landsins hafi ekki verði bætt.

Af hálfu stefnda hafi ítrekað verið reynt að ná samkomulagi við erfðafestuhafa um kaup á íbúðarhúsinu og semja um uppgjör þeirrar erfðafestu sem eftir standi, eins og gögn málsins beri skýrlega með sér, en það hafi ekki tekist. Aðilar hafi skipst á tilboðum og lagt fram hugmyndir að uppgjöri en verðhugmyndir erfðafestuhafa og fulltrúa hans hafi verið langt frá því sem raunhæft gæti talist. Það hafi flækt fyrir samningsviðræðum að börn erfðafestuhafa hafi blandað inn í uppgjörið þeim hluta erfðafestulandsins sem þegar hafi verið bættur og H-kk-nf hafi viðurkennt oftar en einu sinni að væri frágengið. Reikningar fyrir lóðarleigu hafi t.d. verið sendir stefnda, fyrir allt að 201.000.000 króna. Í þeim tilboðum sem stefndi hafi lagt fram til lúkningar á tillögu, sem E-kk-nf B. S-kk-nf og H-kk-nf hafi samþykkt á sínum tíma, þ.e. að kaup á íbúðarhúsi og uppgjör erfðafestunnar færu fram síðar, hafi stefndi alltaf tekið tillit til þeirra bóta sem erfðafestuhafi hafi fengið fyrir skerðingu lóðarinnar árið 1969. Af hálfu stefnda hafi aldrei verið fallist á framangreind sjónarmið barna erfðafestuhafa.

Með bréfi fulltrúa erfðafestuhafa til byggingarfulltrúans í Reykjavík 30. september 2002 hafi verið óskað eftir staðfestingu á lóðarstærð, þ.e. þeirri lóð sem eftir standi eftir að sá lóðarhluti sem fór undir Bjarkarás hefði verið tekinn út. Mælingadeild Umhverfis- og tæknisviðs borgarinnar hafi kannað þau gögn sem til voru um landspilduna og hafi niðurstaðan orðið sú að af erfðafestulandinu sé eftir 1231 m². Í tölvupósti Á-kk-ef J-kk-ef, þá skrifstofustjóra borgarverkfræðings, til S-kvk-ef H-kvk-ef, dóttur H-kk-ef V-kk-ef, 13. nóvember 2003, hafi fylgt uppdráttur sem sýni upphaflega erfðafestulandið (0,34 ha) og það sem tekið var af því undir Bjarkarás. Einnig hafi fylgt með bréf til byggingarfulltrúa sem H-kk-nf og eiginkona hans hafi átt að samþykkja svo hægt yrði að ganga frá afsali til þinglýsingar en uppkast að slíku afsali hafi legið fyrir. Slík áritun hafi hins vegar aldrei fengist og því hafi bréfið ekki verið sent byggingarfulltrúa.

Í yfirlýsingu H-kk-ef og G-kvk-ef 5. mars 2004 komi fram að engir samningar hafi verið gerðir um greiðslu og eigendur hafi ekki fengið neinar fjárgreiðslur eða aðrar bætur vegna þess hluta sem afhentur var stefnda á sínum tíma. Jafnframt segi að þetta hafi verið staðfest skriflega af hálfu skrifstofustjóra borgarverkfræðings. Efni þessarar yfirlýsingar sé af hálfu stefnda harðlega mótmælt sem rangri. Hið rétta sé að í tölvupósti skrifstofustjóra borgarverkfræðings 5. júlí s.á. segi að eftir því sem hann komist næst muni erfðafestuhafanum ekki verið greiddar neinar peningabætur vegna skerðingar á erfðafestulandinu þegar það var tekið undir lóð Bjarkaráss. Hins vegar hafi bæturnar falist í því að erfðafestuhafinn hafi fengið lóð undir atvinnuhúsnæði gegn greiðslu gatnagerðargjalds, skuld hans við stefnda hafi verið felld niður og viðurkenndur hafi verið fullur eignarréttur dánarbús V-kk-ef að íbúðarhúsnæðinu, sem stefndi endurbyggði, en deilt hafði verið um eignarhaldið.

Krafa stefnda um sýknu byggist á því að stefndi hafi þegar greitt stefnanda að fullu bætur vegna skerðingar á erfðafestulóð að Bústaðabletti 10 sem tekin var úr erfðafestu með ákvörðun borgarráðs 24. júní 1969.

Í fyrsta lagi hafi stefnanda þegar verið greiddar bætur með niðurfellingu skuldar V-kk-ef J-kk-ef við stefnda að upphæð 125.580,89 gamlar krónur. Á þessum tíma hafi V-kk-nf verið á framfærslu stefnda og ófús að flytja sig úr skúr sem settur var upp án leyfis og staðsettur á erfðafestulandinu en hafi verið óíbúðarhæfur. Þess vegna hafi verið gripið til þess ráðs af hálfu stefnda að leggja til fé til að endurbyggja húsnæðið. H-kk-nf V-kk-nf, sem tók við erfðafestunni eftir andlát föður síns, hafi falið lögmanni sínum að semja um skuldina við stefnda. Hann hafi jafnframt óskað eftir því að fá að gerast eigandi að íbúðarhúsinu ásamt systur sinni, S-kvk-þgf K. V-kvk-þgf. Í því felist ótvírætt viðurkenning H-kk-ef á umræddri skuld. Þetta komi einnig fram í bréfi H-kk-ef 6. maí 1971 en þar sé talað um lán frá stefnda til að endurbyggja húsið. Staðhæfingar stefnanda þess efnis að um óafturkræfan styrk hafi verið ræða séu algjörlega úr lausu lofti gripnar og fái með engu móti stoð í gögnum málsins. Á þeim tíma er til skuldarinnar var stofnað hafi verið í gildi framfærslulög nr. 135/1935. Í 56. gr. laganna sagði m.a. að sá sem þegið hefði framfærslustyrk, væri skyldur til að endurborga hann sveitinni sem aðra skuld, nema um styrk væri að ræða sem ekki væri endurkræfur samkvæmt lögunum eða öðrum heimildum. Í 63. gr. laganna hafi verið upptalning á styrkjum, sem sveitarstjórnum hafi ekki verið heimilt að krefjast endurgreiðslu. Húsnæði, sem framfærsluþegum var útvegað, hafi ekki verið einn af þeim styrkjum.

Með samkomulagi, sem gert hafi verið við erfðafestuhafa um endurgjald vegna skerðingar á hluta erfðafestulandsins, hafi af hálfu aðila verið samþykkt að umrædd skuld yrði felld niður. H-kk-nf V-kk-nf og börn hans hafi staðfest að skuldin hefði verið felld niður. Í bréfi þeirra til borgarverkfræðings 17. október 2000 segi að allt sem H-kk-nf hafi fengið borgað fyrir lóðina undir Bjarkarási sé niðurfelling á 115.000 króna gjaldi sem hafi verið á Bústaðabletti á sínum tíma. Þá komi fram í opinberri yfirlýsingu H-kk-ef 9. ágúst 1996 að vegna byggingar Bjarkaráss og skuldar, sem jöfnuð hafi verið við stefndu, væri hann orðinn þinglýstur eigandi að fasteigninni að Bústaðabletti 10.

Í samskiptum stefnda við erfðafestuhafa og börn hans hafi ávallt verið á það bent að bætur hafi þegar verið greiddar vegna skerðingar á erfðafestulandinu, þ.á m. með niðurfellingu skuldar erfðafestuhafa við stefnda. Þá hafi í tilboðum stefnda um uppgjör erfðafestunnar og kaup á mannvirkjum ávallt verið tekið tillit til þegar greiddra bóta vegna skerðingar erfðafestulandsins um og eftir árið 1970. Ef framangreind fjárhæð, sem stefndi felldi niður sem hluta af þeim bótum og erfðafestuhafi fékk, er framreiknuð til dagsins í dag sé ljóst að um verulega fjárhæð var að ræða eða um tæpar sjö milljónir króna ef miðað er við vísitölu neysluverðs frá 1948.

Í öðru lagi hafi stefnanda þegar verið greiddar bætur með viðurkenningu stefnda á eignarrétti erfðafestuhafa á íbúðarhúsinu sem stefndi hafi endurbyggt og standi enn á erfðafestulandinu en deilt hafði verið um eignarhaldið. Fulltrúi stefnda hafi sótt um að fá að byggja húsið fyrir erfðafestuhafa sem hafi verið á framfærslu stefnda og hafi lagt fé í byggingu þess. Íbúðarhúsið hafi m.a. verið metið á 4.840.000 krónur án lóðarréttinda, sbr. mat Eignarmiðlunar frá 1991. Í samræmi við það verðmat hafi erfðafestuhafa verið boðnar 5.200.000 krónur fyrir íbúðarhúsið, sbr. kauptilboð stefnda 19. desember 1991. Þá liggi fyrir mat upp á 12.500.000 króna með lóð, sbr. mat M-kk-ef L-kk-ef. Jafnframt liggi fyrir mat Eignarmiðlunar frá árinu 2001 þar sem heildareignin, miðað við að lágmarkslóð fylgi með, sé metin á 10.500.000 krónur.

Í þriðja lagi hafi H-kk-þgf V-kk-þgf verið gefinn kostur á lóð undir fyrirtæki sitt í samræmi við samkomulag aðila frá 1971. Lóðanefnd hafi lagt til að fyrirtæki H-kk-ef fengi 600 m² iðnaðarlóð við Funahöfða 12 gegn greiðslu gatnagerðargjalds. Á þessum tíma hafi lítið framboð verið á góðum iðnaðarlóðum en mikil ásókn í þær og því hafi verið hliðrað til svo að H-kk-nf gæti fengið umrædda lóð. Stefndi mótmæli því að uppgjör erfðafestunnar og úthlutun iðnaðarlóðar til fyrirtækis H-kk-ef séu ótengd málefni enda hafi samkomulag aðila um uppgjör vegna skerðingar á hluta erfðafestunnar falið í sér að hann fengi lóð fyrir starfsemi fyrirtæki síns. Þá sé því harðlega mótmælt að stefndi hafi með einhverju móti reynt að koma sér hjá greiðslu bóta fyrir skerðinguna og stillt erfðafestuhafa upp við vegg árið 1981 með því að láta hann lýsa því yfir að hann myndi rífa mannvirki hellusteypunnar að Bústaðabletti án þess að hafa fengið bætur fyrir það land sem tekið var. Hér sé um að ræða algjörlega órökstudda og ósannaða fullyrðingu af hálfu stefnanda. Jafnframt sé því mótmælt að á þessum tíma hefði erfðafestuhafi verið búinn að standa í áralöngu stappi við stefnda um fullar efndir þess samnings sem staðfestingin frá 28. maí 1971 feli í sér. Það hafi ekki verið fyrr en með bréfi erfðafestuhafa og barna hans 14. ágúst 2000, að því sé haldið fram að ekki hefðu verið greiddar bætur vegna skerðingarinnar. Ljóst sé því að samningur aðila hafi í raun verið þríþættur en ekki tvíþættur eins og stefnandi haldi fram.

Í málinu liggi fyrir að ekki hafi verið gengið frá eða þinglýst skjölum varðandi töku hluta erfðafestulandsins undir lóð Stjörnugrófar 9. Það breyti því hins vegar ekki að stefnandi hafi þegar fengið skerðinguna að fullu bætta. Færslur í veðmálabækur séu ekki réttarskapandi, heldur sé þeim ætlað að tryggja rétt gagnvart þriðja aðila. Við erfðafestuhafa hafi verið gert samkomulag sem hafi verið þannig úr garði gert að hluti þess skyldi koma til framkvæmda síðar en samkomulagið hafi komið til framkvæmda að vissu marki. Aldrei hafi verið gert afsal fyrir þann hluta lóðar sem fór undir Bjarkarás, en drög að afsali hafi verið látin taka til erfðafestunnar í heild sinni. Í afsalsdrögunum segi orðrétt: ,,Erfðafestusamningnum var sagt upp á árinu 1969 og í framhaldi af því voru ofangreindir 2.169 ferm. erfðafestulandsins lagðir undir Stjörnugróf 9. Hefur erfðafestuhafanum þegar verið bætt þessi skerðing að fullu.“

Viðurkenningarkrafa stefnanda byggist á því að stefnda beri að greiða bætur samkvæmt 7. gr. í erfðafestubréfi sem gefið var út 5. september 1932. Borga eigi tiltekna aura (gamla) fyrir hvern fermetra í fullri rækt. Það hafi verið áætlaður kostnaður við að bylta landi úr órækt í ræktað land. Því sé ljóst að ef bætt yrði samkvæmt samningnum yrðu bætur nánast engar. Af þeim sökum hafi stefndi í gegnum tíðina greitt erfðafestuhöfum bætur langt umfram skyldur þegar erfðafestulönd hafi verð gerð upp en þetta mál sé engin undantekning frá þeirri venju. Mannvirki hafi verið bætt eftir mati og erfðafesturétturinn ýmist með byggingarrétti á lóð til frjálsrar ráðstöfunar eða með greiðslu fjárhæðar sem samsvari gatnagerðargjaldi af einbýlishúsalóð. Þetta samræmist þeim fyrirvara sem H-kk-nf hafi gert á sínum tíma. Fyrir 30 árum hafi verið reynt að gera upp við erfðafestuhafann með kaupum á erfðafesturéttinum og mannvirkjum öllum en það hafi ekki gengið nema að hluta. Þá hafi ekki verið undirritað afsal þess hluta erfðafestulandsins sem fór undir lóð Bjarkaráss þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og sé stefnandi því enn þinglýstur eigandi þess hluta landsins.

Því sé mótmælt sem ósönnuðu og röngu að stefndi hafi viðurkennt að hafa ekki greitt endurgjald fyrir skerðingu réttindanna eins og stefnandi haldi fram. Stefndi vísi í því efni til samningsuppkasts sem starfsmaður stefnda hafi samið árið 2002. Af samskiptum starfsmanns stefnda og þáverandi lögmanns stefnanda sé ljóst að í skjaladrögum, hvort sem var um að ræða kauptilboð eða drög að kaupsamningum, hafi ávallt verið búið að taka tillit til þeirra bóta sem greiddar voru vegna skerðingar erfðafestulandsins árið 1969. Þá sé þeirri fullyrðingu mótmælt að kröfum stefnanda hafi verið sýnt fádæma skeytingarleysi af hálfu stefnda og bréfum ekki svarað en, eins og gögn málsins sýni, hafi kröfum stefnanda, sem hafi verið allt upp í 201.000.000 króna fyrir þann hluta málsins sem mál þetta taki til, verið hafnað enda hefði stefndi bætt stefnanda skerðinguna að fullu.

Stefndi byggi málatilbúnað sinn á meginreglum samningaréttar um skuldbindingargildi og túlkun samninga, meginreglum einkamálaréttarfars um sönnun og framfærslulögum nr. 135/1935, einkum 56. og 63. gr. laganna. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129. gr., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Enginn skriflegur samningur hefur verið lagður fram um endurgjald vegna skerðingar á lóðinni, sem leigð var með samningnum frá 5. september 1932, en samkvæmt 7. gr. hans er leigutaka skylt að láta af hendi erfðafesturétt sinn gegn endurgjaldi, eins og nánar er fyrir mælt í samningsákvæðinu. Af hálfu stefnda er því haldið fram að þrátt fyrir þetta hafi bætur vegna umræddrar skerðingar á lóðinni verið greiddar erfðafestuhafa. Því til staðfestu eru drög að samkomulagi sem fram koma í bréfi þáverandi skrifstofustjóra borgarverkfræðings 28. maí 1971 til lögmanns erfðafestuhafa. Í þeim segir að íbúðarhúsið standi um óákveðinn tíma með þeim réttindum (erfðafestu) sem þá voru enda sé af hálfu borgarsjóðs viðurkenndur fullur eignarréttur dánarbús V-kk-ef J-kk-ef. Borgarsjóður hafi áfram rétt til uppsagnar á eftirstöðvum erfðafestunnar og kaupa á húseigninni, enda séu þá greiddar fullur bætur samkvæmt venjum og reglum borgarsjóðs. Í framhaldi af umsókn H-kk-ef V-kk-ef um lóð undir hellusteypu verði honum gefinn kostur á lóð undir um það bil 250 m² hús. Skuli hann greiða gatnagerðargjald af þeirri úthlutun samkvæmt gjaldskrá og verði þá jafnframt felld niður skuld hjá félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar sem þá hafi verið áhvílandi á einbýlishúsinu Völlum.

Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu önnur en þau sem gefa til kynna að þetta hafi allt saman gengið eftir. Lóð undir hellusteypu var úthlutað en ekki þykir skipta máli í því sambandi þótt fyrirtækið Helluver sf. hafi greitt leigu og gatnagerðargjöld, enda hefur ekki annað komið fram en erfðafestuhafinn hafi sjálfur tekið ákvörðun um það og engar athugasemdir gert vegna úthlutunar á lóðinni sem gerð var með þessum hætti. Veðskuldinni var aflétt af húsinu en í bréfi erfðafestuhafa 23. október 1964 til stefnda var óskað eftir því að lögmaður hans semdi um skuldina en hana skyldi skrifa á H-kk-þf V-kk-þf. Af hálfu stefnanda hafa engin gögn verið lögð fram um þær staðhæfingar stefnanda að ekki hafi verið um skuld að ræða eða að lánið hafi verið óafturkræfur styrkur.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að með þessu hafi bætur verið greiddar fyrir skerðingu á erfðafestulandinu. Í bréfi H-kk-ef til borgarstjóra 10. apríl 1997 kemur fram að nauðsynlegt hafi verið vegna úthlutunar lóðar við Stjörnugróf til Styrktarfélags vangefinna 23. júní 1969 að taka af erfðafestulandinu við Bústaðablett 10. Þar segir enn fremur að samningur hafi verið gerður og undirrituðum hafi verið greitt fyrir þann hluta er tekinn var. Jafnframt hafi verið gerðar upp gamlar skuldir sem hann hefði ítrekað reynt að fá að greiða án þess að það hafi gengið eftir. Samkvæmt þessu hefur erfðafestuhafinn talið á þessum tíma, þ.e. 10. apríl 1997, að honum hafi þegar verið greitt endurgjald fyrir skerðingu á lóðinni sem varð löngu áður. Enginn ágreiningur virðist hafa verið uppi milli erfðafestuhafa og stefnda um bætur vegna töku stefnda á hluta lóðarinnar úr leigu fyrr en á árinu 2000. Þá þykja gögn málsins ekki veita viðhlítandi sönnun fyrir þeirri staðhæfingu stefnanda að stefndi hafi viðurkennt að ekki hefðu verið greiddar bætur vegna skerðingar á hinni leigðu lóð.

Að öllu þessu virtu verður að líta svo á að stefndi hafi með samkomulagi við erfðafestuhafa staðið skil á endurgjaldi fyrir skerðingu á lóðinni samkvæmt erfðafestubréfinu. Er þar með enginn grundvöllur fyrir kröfu stefnanda í málinu um að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnanda bætur eins og krafist er. Með vísan til þessa ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Rétt þykir samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála að stefnandi greiði stefnda hluta málskostnaðar sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefnda, Reykjavíkurborg, er sýknuð af kröfum stefnanda, Dánarbús Halldórs Vigfússonar, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.