E-5267/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 10. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af J-kk-þgf M-kk-þgf S-kk-þgf, Lindargötu 12, Siglufirði, með stefnu birtri 11. ágúst 2010, á hendur Ramma hf., Gránugötu 1-3, Siglufirði, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu stefnda Ramma hf. hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna vinnuslyss stefnanda hinn 29. júní 2006. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað, en til vara að stefndu verði aðeins dæmdir skaðabótaskyldir að hluta vegna slyss stefnanda 29. júní 2006 og að málskostnaður falli niður.

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá stefnda Ramma hf., þá Þormóði ramma – Sæbergi hf., hinn 16. ágúst 2004 og starfaði í móttöku rækjuvinnslu. Hinn 29. júní 2006 var stefnandi við þrif á innmötunarbandi í lok vinnudags. Féll hann úr fimmta og efsta þrepi stiga, sem lá upp að stigapalli neðan við innmötunarbandið og lenti á gólfinu. Atvikið var tilkynnt til Vinnueftirlitsins hinn 5. janúar 2007. Í tilkynningunni er því lýst að stefnandi hafi staðið í stiga og verið að „smúla“ innmötunarbandið þegar hann hafi misst fótanna og fallið niður. Sömu lýsingu er að finna í tilkynningu til Tryggingastofnunar ríkisins, dagsettri sama dag, sem undirrituð er af stefnanda og starfsmanni stefnda.

Stefnandi hélt áfram störfum hjá stefnda eftir atvikið, en leitaði hinn 26. júlí 2006 til læknis vegna viðvarandi einkenna frá úlnlið. Var talið að um álagsbólgu í úlnlið væri að ræða og stefnanda ráðlagt að nota teygjubindi auk þess sem hann fékk bólgueyðandi töflur. Hinn 8. september 2006 leitaði stefnandi á ný til læknis. Var þá tekin röntgenmynd þar sem kom fram brot á bátsbeini. Hinn 27. desember 2007 gekkst stefnandi undir aðgerð hjá bæklunarlækni þar sem beinendar voru festir með skrúfu.

Stefndi, Sjóvá Almennar tryggingar hf., gerði upp greiðslu til stefnanda vegna slysatryggingar launþega á grundvelli matsgerðar tveggja bæklunarlækna. Með tölvubréfi tryggingafélagsins, dagsettu 14. júlí 2008, var bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu hins vegar hafnað og á því byggt að þær aðferðir sem stefnandi hafi notað við þrifin hafi ekki verið réttar eða í samræmi við það sem honum hafi verið kennt. Honum hafi borið að fara upp stigana og upp á vinnupalla til að „smúla“ bandið. Með úrskurði Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 16. júní 2009 var niðurstaða tryggingafélagsins staðfest.

Við aðalmeðferð málsins kvaðst stefnandi hafa verið á leið upp stigann í því skyni að þrífa innmötunarbandið er atvikið varð. Hann hafi sett vatnsslöngu yfir hægri öxl, en haft vinstri hönd á handriði er hann gekk upp þrepin. Í efsta þrepi neðri stigans hafi hann stigið á slönguna og við það misst jafnvægið og fallið í gólfið. Stefnandi kvaðst hafa hafið störf hjá stefnda árið 2004 og hafi honum þá verið leiðbeint um hvernig hann ætti að bera sig að við þrifin. Hann hafi unnið þetta verk daglega á vinnutíma sínum.

H-kk-nf M-kk-nf, rekstrarstjóri rækjuvinnslunnar, sagði breytingar hafa verið gerðar á verksmiðjunni árið 2000 og stiginn sem um ræðir þá verið tekinn í notkun. Stiginn hafi verið úr áli og þrepin með hrufóttu yfirborði. Starfsmenn Vinnueftirlitsins hafi tekið verksmiðjuna út eftir breytingarnar árið 2000 og sinnt reglubundnu eftirliti eftir það. Ekki hafi verið gerðar athugasemdir við staðsetningu vatnsslöngunnar eða umbúnað að öðru leyti. Vitnið sagðist ekki hafa frétt af atvikinu fyrr en stefnandi sneri til baka eftir sumarleyfi. Málsatvik hafi verið óljós og hafi því liðið nokkur tími þar til slysið var tilkynnt til Vinnueftirlitsins. Vitnið sagði ekki hafa verið unnið sérstakt áhættumat vegna starfseminnar, en verklýsingar legið fyrir varðandi þrif og annað. Ó-kk-nf S-kk-nf hafi verið verkstjóri og öryggisfulltrúi og hafi hann kennt nýjum starfsmönnum til verka. Aðspurður upplýsti vitnið að hann ætti 27% í félagi sem ætti 38% í stefnda, Ramma hf., og hafi eignarhluturinn verið sá sami á þeim tíma sem atvik urðu. Hann kvaðst þó ekki eiga sæti í stjórn félagsins eða vera í fyrirsvari fyrir það.

Ó-kk-nf S-kk-nf kvaðst hafa verið flokksstjóri í rækjuvinnslu Ramma hf. og næsti yfirmaður stefnanda. Stefnanda hafi verið leiðbeint um starfið þegar hann hóf störf, þ.á m. um hvernig ætti að standa að þrifum. Vitnið sagði að auk slöngunnar sem stefnandi notaði í umrætt sinn hafi stundum verið notuð önnur slanga við þrifin, sem hafi verið staðsett á sömu hæð og innmötunarbandið, en í öðru herbergi. Hann sagði stigann hafa verið með handriði og þrep með grófu yfirborði. Þrifin hafi verið tiltölulega einfalt verk og myndi hann ekki eftir öðru slysi tengdu því eða stiganum. Aðspurður sagði vitnið ómögulegt að þrífa innmötunarbandið úr efsta þrepi neðri stigans þar sem efri stiginn væri þar fyrir.

Þá gaf M-kvk-nf E-kvk-nf, starfsmaður á skrifstofu Ramma hf., skýrslu fyrir dóminum. Ekki eru efni til að rekja framburð vitnisins.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndi, Rammi hf., beri bótaábyrgð á grundvelli hinnar almennu sakarreglu skaðabótaréttar, en beinir jafnframt kröfu að stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf., sem hefur tryggt félagið ábyrgðartryggingu.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að aðstæður á vinnustaðnum, ákvörðun um framkvæmd vinnu og almenn leiðsögn til hans hafi verið á ábyrgð vinnuveitanda og jafnframt verið orsök þess tjóns sem hann varð fyrir. Eldri starfsmenn hafi fengið stefnanda það verkefni að þrífa innmötunarband en til þess hafi hann þurft að klifra upp stiga með langa háþrýstislöngu. Stefnandi telji tröppur þær sem hann þurfti að klífa ekki uppfylla skilyrði ákvæða byggingarreglugerðar auk reglna um húsnæði vinnustaða, sérstaklega með tilliti til þess að hann hafi þurft að halda á slöngunni til þess að komast á þann stað þar sem þrif fóru fram. Auðvelt hefði verið að gera vinnuaðstæður með þeim hætti að slanga sem notuð var við þrif væri staðsett þar sem hún var notuð svo að starfsmenn þyrftu ekki að burðast með hana upp og niður lóðréttan stiga á hverjum degi. Stefnandi telji að ef stefndi, Rammi hf., hefði fylgt þeim reglum sem gilda um áhættumat, áætlanir og öryggi á vinnustöðum hefði auðveldlega mátt koma í veg fyrir slysið sem hann lenti í.

Eins og aðstæður hafi verið og framkvæmd verksins og verkstjórn verið háttað þegar stefnandi slasaðist, verði að telja að vinnu hafi ekki verið hagað þannig að fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar hafi verið gætt, sbr. ákvæði 13. gr. og 37. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Allan vafa í þessu efni beri að túlka stefnda í óhag, sem vanrækt hafi að tilkynna Vinnueftirlitinu um slysið á þeim tíma sem það átti sér stað. Stefndi hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi með því að hafa aðstæður á verkstað með þeim hætti að slys varð.

Ekki sé ágreiningur í málinu um að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna slyssins. Af því sem rakið hafi verið sé ljóst að stefndu beri ábyrgð á tjóni stefnanda og beri þannig skylda til greiðslu bóta á grundvelli þeirrar ábyrgðar. Stefndi, Rammi hf., hafi haft í gildi ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og beri því að taka kröfu stefnanda til greina.

Um lagarök vísar stefnandi til laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 og byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Þá vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu

Aðalkröfu sína um sýknu byggja stefndu á því að stefndi, Rammi hf., beri ekki skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda þar sem tjónið verði ekki rakið til atvika sem hann beri ábyrgð á að lögum. Orsök tjónsins sé að rekja til óhappatilviljunar og/eða eigin sakar stefnanda. Stefnandi, sem beri sönnunarbyrði um orsök tjóns síns og umfang þess, hafi ekki sannað hið gagnstæða.

Stefnandi hafi þekkt vel til aðstæðna í rækjuvinnslunni enda unnið þar í tæplega tvö ár þegar atvikið varð. Stefnandi hafi margoft þrifið innmötunarbandið sem um ræðir. Við upphaf starfsferilsins hafi honum verið sýnd vinnutilhögun í móttöku rækjuvinnslunnar eins og öðrum starfsmönnum. Honum hafi verið kennt að við þrif á innmötunarbandinu þyrfti að fara upp stiga og upp á vinnupalla sem staðsettir voru á milli stiganna. Lýsing stefnanda á því að hann hafi orðið að standa í stiganum við þrif á innmötunarbandinu sé ekki í samræmi við það sem honum hafi verið leiðbeint um og sé það röng vinnutilhögun. Stefnandi hafi því ekki sýnt af sér tilhlýðilega aðgæslu í umrætt sinn og beri alla ábyrgð sjálfur á afleiðingum þess verði ekki talið um hreint óhappatilvik að ræða.

Engir sjónarvottar hafi verið að atvikinu og hafi stefnandi ekki gert yfirmönnum sínum viðvart um það fyrr en um 3 til 4 vikum síðar. Yfirmaður í móttöku hafi verið á staðnum en ekki verið við innmötunarbandið þegar atvikið átti sér stað og því ekki séð hvað gerðist. Stefnandi hafi einskis látið getið við hann er hann fór heim í lok vinnudags.

Aðstæður á vinnustað stefnda, ákvörðun um framkvæmd vinnu og almenn leiðsögn til starfsmanna hafi að öllu leyti verið til fyrirmyndar. Starfsmönnum sé leiðbeint um vinnutilhögun þegar þeir hefji störf og starfsmenn Vinnueftirlitsins hafi sinnt reglubundnu eftirliti með verksmiðjunni. Af hálfu þeirra hafi aldrei verið gerðar athugasemdir við stigann sem um ræðir.

Að því er varðar tilkynningarskyldu atvinnurekanda samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 sé á það að líta að stefnandi hafi mætt til vinnu daginn eftir atvikið, sem bendi til þess að hann hafi verið vinnufær. Þá hafi stefnandi ekki tilkynnt yfirmönnum sínum atvikið og engin vitni verið að því. Stefndi hafi því ekki vitað af atvikinu fyrr en síðar. Þá hafi stefnandi verið við vinnu að loknu sumarleyfi frá 21. ágúst til 28. september 2006. Auk þess sé ekki vitað hverjar hafi verið afleiðingar þess að stefnandi rak sig síðar í skóhillu. Því hafi ekkert bent til þess að um langvarandi óvinnufærni eða alvarlegt slys væri að ræða, sem krefðist snarlega atbeina Vinnueftirlitsins. Séu því ekki fyrir hendi ástæður til að draga úr sönnunarkröfum í garð stefnanda.

Varakrafa stefndu lýtur að því að stefnanda verði gert að bera tjón sitt að mestu sjálfur vegna eigin sakar, sbr. framangreint. Stefndu mótmæli niðurstöðum matsgerðar sem liggi fyrir í málinu og bendi meðal annars á að í matsgerðinni sé ekki vikið að þeim möguleika að bátsbein hafi brotnað við högg það er stefnandi hafi hlotið hinn 8. september 2006.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, almennra reglna skaðabótaréttar um saknæmi, orsakasamhengi, sönnunarbyrði, gáleysi og eigin sök tjónþola. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um hvort stefndi, Rammi hf., beri ábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir er hann féll úr stiga við vinnu sína, þannig að stefnandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu félagsins hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að stefndi, Rammi hf., hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, reglum um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 og byggingarreglugerð nr. 441/1998.

Í gögnum málsins er því lýst að stefnandi hafi verið að þrífa svokallað innmötunarband þegar atvikið varð og hafi hann staðið í efsta þrepi stiga og sprautað úr vatnsslöngu er hann missti jafnvægi og féll í gólfið. Stefnandi bar hins vegar fyrir dóminum að slysið hefði orðið er hann var á leið upp stigann í því skyni að þrífa innmötunarbandið. Hafi hann haft vatnsslönguna yfir hægri öxl en vinstri hönd á handriði stigans er hann gekk upp þrepin. Í fimmta og efsta þrepi hafi hann stigið á slönguna, misst jafnvægið og fallið í gólfið. Verður við þessa atvikalýsingu miðað, enda kom fram hjá vitninu Ó-kk-þgf S-kk-þgf fyrir dóminum, að ómögulegt hefði verið að þrífa bandið úr efsta þrepi stigans, þar sem efri stigi og stigapallur hefðu þá byrgt opið framan við það.

Stefnandi hóf störf hjá stefnda, Ramma hf., hinn 16. ágúst 2004 og hafði því unnið hjá félaginu í tæp tvö ár þegar slysið varð. Er fram komið að verkstjóri í móttökusal leiðbeindi honum um hvernig hann skyldi bera sig að við störf sín í upphafi. Þótt stefnandi hafi verið ungur að árum er til þess að líta að um einfalt verk var að ræða, sem hann var þaulvanur að vinna.

Stiginn sem um ræðir er ekki lengur til staðar og ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um hæð hans og halla. Meðal gagna málsins eru hins vegar ljósmyndir af stiganum og má af þeim ráða aðstæður á vettvangi í umrætt sinn. Um var að ræða fimm þrepa stiga úr áli með grófri áferð á þrepum og handrið á hliðum. Verður ekki séð að notkun stigans hafi haft í för með sér sérstaka hættu. Þá er til þess að líta að starfsmenn Vinnueftirlitsins höfðu reglubundið eftirlit með verksmiðjunni og höfðu engar athugasemdir verið gerðar við stigann og umbúnað hans af þeirra hálfu.

Með hliðsjón af framansögðu verður ekki talið að rekja megi orsök slyssins til þess að skort hafi á leiðbeiningar til stefnanda um framkvæmd verksins eða að vinnuaðferðin hafi haft sérstaka hættu í för með sér með tilliti til aðstæðna á vinnustað. Er einnig til þess að líta sem kom fram í framburði vitnisins Ó-kk-ef S-kk-ef fyrir dómi, að unnt hafi verið að nota aðra slöngu við þrifin, sem var staðsett á sömu hæð og innmötunarbandið. Stefnandi gerði engum viðvart um slysið og var tilkynningu ekki beint til Vinnueftirlitsins fyrr en síðar. Þar sem atvik þykja nægilega upplýst hefur þetta ekki áhrif á niðurstöðu málsins. Að mati dómsins voru aðstæður á vettvangi ekki með þeim hætti að þörf væri á því að vinna sérstaka áætlun með tilliti til heilbrigðis og öryggis starfsmanna, sbr. 39. gr. laga nr. 46/1980. Þá þykir það ekki hafa áhrif á bótagrundvöll að ekki hafi verið unnið sérstakt áhættumat fyrir vinnustaðinn, sbr. 65. gr. a. laga nr. 46/1980.

Af framburði stefnanda og gögnum málsins að öðru leyti verður ráðið að tjón það sem stefnandi varð fyrir í umrætt sinn megi rekja til óhappatilviks. Er það því niðurstaða dómsins að ekki hafi verið sýnt fram á að stefndi, Rammi hf., hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti svo að varði skaðabótaábyrgð. Verða stefndu sýknuð af kröfum stefnanda.

Með hliðsjón af atvikum málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Rammi hf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., eru sýkn af kröfum stefnanda, J-kk-ef M-kk-ef S-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

R-kvk-nf H-kvk-nf