S-4327/2022

1. Mál þetta, sem dómtekið var 22. nóvember 2023, er höfðað með tveimur ákærum útgefnum af héraðssaksóknara 22. september 2022 og 15. júní 2023. Fyrri ákæran er gefin út á hendur S-kk-þgf K-kk-þgf Á-kk-þgf, kt. [...], [...], og X, og sú síðari á hendur S-kk-þgf K-kk-þgf einum.

2. Samkvæmt fyrri ákærunni sem dagsett er 22. september 2022 er báðum ákærðu gefið að sök: „meiri háttar brot gegn skattalögum og almennum hegningarlögum:

A.

Á hendur S-kk-þgf K-kk-þgf Á-kk-þgf sem framkvæmdastjóra og prókúruhafa ákærutímabilið og stjórnarformanni fram til 28. apríl 2021, einkahlutafélagsins BC1, kt. 580517- 1610 með því að hafa:

Eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilanna nóvember- desember rekstrarárið 2020 og janúar- febrúar rekstrarárið 2021 og með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var, eða innheimta bar, í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörstímabilanna nóvember- desember rekstrarárið 2020 og janúar- febrúar, mars- apríl og september-október rekstrarárið 2021, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 14.467.102 kr., sem sundurliðast sem hér greinir: nóvember – desember kr. 4.379.075 kr. 4.379.075

2021 janúar - febrúar

kr. 1.552.681 mars – apríl

kr. 2.073.317 september - október

kr. 5.300.738 kr. 8.926.736

Samtals kr. 13.305.811

B.

Á hendur S-kk-þgf K-kk-þgf Á-kk-þgf sem framkvæmdastjóra, stjórnarmanni og prókúruhafa einkahlutafélagsins ZF1, kt. 490118- 0120 (nú afskráð) með því að hafa:1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins júlí- ágúst rekstrarárið 2020 og með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var, eða innheimta bar, í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörstímabilanna maí- júní og júlí- ágúst rekstrarárið 2020, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 34.029.736 kr., sem sundurliðast sem hér greinir:

2020 maí - júní

kr. 14.200.413 júlí - ágúst

kr. 19.829.323 kr. 34.029.736

Samtals kr. 34.029.736

2. Eigi staðið skil á staðgreiðsluskilagrein einkahlutafélagsins fyrir greiðslutímabilið september rekstrarárið 2020 á lögmæltum tíma og með því að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna júní, september og október rekstrarárið 2020, samtals að fjárhæð kr. 12.186.034, sem sundurliðast sem hér greinir: 2020 júní kr. 7.791.913 september kr. 2.909.073 október kr. 1.485.048 kr. 12.186.034

Samtals kr. 12.186.034

C.

Á hendur S-kk-þgf K-kk-þgf Á-kk-þgf sem stjórnarmanni, framkvæmdastjóra og prókúruhafa einkahlutafélagsins BC Innviðir, kt. 611019- 0920 (nú gjaldþrota) fram til 28. apríl 2021, en sem framkvæmdastjóra og prókúruhafa frá þeim tíma til 31. ágúst 2021 og X sem stjórnarmanni og daglegum stjórnanda félagsins frá 1. júní 2021 með því að hafa:

1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins nóvember- desember rekstrarárið 2020 og með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var, eða innheimta bar, í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörstímabilanna nóvember- desember rekstrarárið 2020 og mars- apríl, maí júní og september- október rekstrarárið 2021, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 14.942.967 kr. hvað varðar ákærða S-kk-þf og samtals að fjárhæð 15.638.425 kr. hvað varðar ákærða X, sem sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil: Vangoldinn VSK: Vangoldinn VSK: hvað varðar S-kk-þf: hvað varðar X :

Árið 2020 nóvember – desember kr. 4.410.510 kr. 0 kr. 4.410.510 kr. 0

Árið 2021 mars – apríl kr. 3.012.731 kr. 3.012.731 maí - júní kr. 7.519.726 kr. 7.519.726 september- október kr. 0 kr. 5.105.968 kr.10.532.457 kr. 15.638.425

Samtals kr. 14.942.967 kr. 15.638.4252. Eigi staðið skil á staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins fyrir greiðslutímabilin febrúar, mars og ágúst rekstrarárið 2021 á lögmæltum tíma og með því að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins greiðslutímabilin febrúar til og með október rekstrarárið 2021, samtals að fjárhæð kr. 12.290.535 hvað varðar ákærða S-kk-þf og samtals að fjárhæð kr. 14.862.419 hvað varðar ákærða X, sem sundurliðast sem hér greinir:

Greiðslutímabil Vangoldin staðgreiðsla Vangoldin staðgreiðsla hvað varðar S-kk-þf: hvað varðar X :

Árið 2021 febrúar kr. 1.904.277 kr. 0 mars kr. 3.334.801 kr. 0 apríl kr. 1.193.332 kr. 0 maí kr. 2.418.806 kr. 2.948.880 júní kr. 1.119.854 kr. 1.649.928 júlí kr. 2.319.465 kr. 2.849.539 ágúst kr. 0 kr. 3.064.124 september kr. 0 kr. 2.047.162 október kr. 0 kr. 2.302.786 kr.12.290.535 kr.14.862.419

Samtals kr. 12.290.535 kr. 14.862.419

----------------------------------------------

Framangreind brot ákærðu samkvæmt A. kafla, 1. tölulið B. kafla og 1. tölulið C. kafla ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Framangreind brot ákærðu samkvæmt 2. tölulið B. kafla og 2. tölulið C. kafla ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda.

----------------------------------------------

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Í þinghaldi 8. febrúar 2023 var lögð fram leiðréttingarskýrsla virðisaukaskatts vegna BC1 ehf. sem er fylgiskjal skattframtals 2022 vegna rekstrar 2021. Virðisaukaskattur vegna tímabilsins september– október 2021 var samkvæmt leiðréttingarskýrslunni lægri en upphaflega hafði verið gerð grein fyrir í virðisaukaskattsskýrslu vegna tímabilsins. Fjárhæðir í ákærulið A er lúta að virðisaukaskatti vegna tímabilsins og samtölur vegna virðisaukaskatts í ákæruliðnum voru lækkaðar með tilliti til þessara breytinga og er gerð grein fyrir ákæru svona breyttri hér að framan.

3. Samkvæmt síðari ákærunni, sem gefin var út af héraðssaksóknara 15. júní 2023, er ákærði S-kk-þgf K-kk-þgf einn ákærður:

„[F]yrir meiriháttar brot gegn skattalögum með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2018 og 2019, vegna tekjuáranna 2017 og 2018 og fyrir að hafa eigi staðið skil á skattframtali gjaldárið 2020, vegna tekjuársins 2019 á lögmæltum tíma, og með því vanframtalið tekjur að fjárhæð samtals 69.872.288 krónur, frá níu lögaðilum, sem skattskyldar eru samkvæmt 1. tölulið A. liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. 19. og 21. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Með framangreindu komst ákærði undan greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 27.814.812 krónur, sem sundurliðast sem hér greinir:

Tekjuárið 2017

Framtalinn tekjuskattsstofn: kr. 2.006.684

Vanframtaldar tekjur: kr. 21.185.482

Tekjuskattur, skattprósenta 22,50% kr. 1.802.206

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 1.163.024

( Af stofni kr. 0 – 10.016.488)

Tekjuskattur, skattprósenta 31,80% kr. 4.189.866

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 1.913.108

( Af stofni yfir kr. 10.016.488)

Ónýttur persónuafsláttur kr. 0

Vangreiddur tekjuskattur og útsvar

samtals: kr. 9.068.203

Tekjuárið 2018

Framtalinn tekjuskattsstofn: kr. 1.488.000

Vanframtaldar tekjur: kr. 32.572.924

Tekjuskattur, skattprósenta 22,50% kr. 2.078.224

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 1.341.147

( Af stofni kr. 0 – 10.724.553)

Tekjuskattur, skattprósenta 31,80% kr. 7.420.966

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 3.388.441

( Af stofni yfir kr. 10.724.553)

Ónýttur persónuafsláttur kr. - 95.881

Vangreiddur tekjuskattur og útsvar

samtals: kr. 14.132.897

Tekjuárið 2019

Framtalinn tekjuskattsstofn á eindaga: kr. 0

Vanframtaldar tekjur: kr. 16.113.882

Áætlaður tekjuskattstofn með álagi: kr. 4.904.400

Vantaldar tekjur alls: kr. 11.209.482

Tekjuskattur, skattprósenta 22,50% kr. 1.399.645

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 903.238

( Af stofni kr. 0 - 11.125.045)

Tekjuskattur, skattprósenta 31,80% kr. 1.586.450

Útsvar, útsvarsprósenta 14,52% kr. 724.379

( Af stofni yfir kr. 11.125.045)

Ónýttur persónuafsláttur kr. 0

Vangreiddur tekjuskattur og útsvar

samtals: kr. 4.613.712 Vanframtaldar tekjur alls kr. 69.872.288

Vangreiddur tekjuskattur og útsvar kr. 27.814.812

----------------------------------------------

Brot ákærða teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. einnig 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga.

----------------------------------------------

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Þá er þess krafist að ákærða verði, með vísan til 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með dómi bannað að stofna félag með takmarkaðri ábyrgð félagsmanna, sitja í stjórn, starfa sem framkvæmdastjóri eða koma með öðrum hætti að stjórnun eða fara með meiri hluta atkvæðisréttar í slíku félagi í þrjúár.

4. Ákærði S-kk-nf K-kk-nf krefst sýknu vegna beggja ákæra auk þess sem þess er krafist að hafnað verði kröfu ákæruvaldsins um að ákærða verði bannað á grundvelli 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga að stofna félag með takmarkaðri ábyrgð félagsmanna, sitja í stjórn, starfa sem framkvæmdastjóri eða koma með öðrum hætti að stjórnun eða fara með meirihluta atkvæðisréttar í slíku félagi í þrjú ár. Til vara er þess krafist að ákærði verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Krafist er málsvarnarlauna skipaðs verjanda sem greidd verði úr ríkissjóði.

5. Ákærði X krefst þess aðallega að málinu samkvæmt ákæru 22. september 2022 verði vísað frá dómi er hann varðar en til vara er krafist sýknu og til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Krafist er málsvarnarlauna skipaðs verjanda sem greidd verði úr ríkissjóði sem og allur sakarkostnaður.

6. Dómari tók við meðferð málsins 26. apríl 2023 en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Helstu málsatvik

7. Með bréfi, dagsettu 15. júní 2022, vísaði embætti skattrannsóknarstjóra hjá Skattinum því máli sem hér er til úrlausnar til rannsóknar hjá héraðssaksóknara vegna meintra brota á ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, ákvæðum laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og eftir atvikum á ákvæðum almennra hegningarlaga vegna BC1 ehf., BC inniviða ehf. og ZF1 ehf. Ákæra sem var gefin út 22. september 2022 lýtur að þessum sakargiftum. Tilefni kærunnar var rannsókn skattrannsóknarstjóra á skilum virðisaukaskatts vegna BC1 ehf., skilum virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda vegna BC innviða ehf., sem tilgreint var að væri orðið gjaldþrota, og rannsókn á skilum virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda vegna ZF1 ehf., sem einnig er gjaldþrota. Þess var getið að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefði haft réttarstöðu sakbornings vegna allra þessara fyrirtækja en ákærði X einvörðungu vegna BC innviða ehf. Báðum ákærðu var samdægurs tilkynnt bréflega um að málum vegna þessara fyrirtækja hefði verið vísað til héraðssaksóknara.

8. Við munnlegan málflutning var rakið af hálfu ákærða S-kk-ef K-kk-ef að félög þessi væru tengd þannig að ZF1 ehf. hefði verið starfsmannaleiga sem réð hingað til lands erlenda starfsmenn, einkum til vinnu í byggingariðnaði, sem fyrirtækið hefði svo leigt til annarra fyrirtækja. BC1 ehf. hefði verið rekið í tengslum við starfsmannaleiguna þannig að starfsemi þess fólst í að útvega húsnæði, bifreiðar til afnota og vinnufatnað og fleira fyrir starfsmennina. Er ZF1 ehf. hefði lent í slíkum rekstrarvanda að ekki varð við ráðið hefði BC innviðir ehf. tekið við þeirri starfsemi en það félag hefði einnig þrotið örendið og bæði félögin orðið gjaldþrota. Af hálfu ákærðu voru rekstrarerfiðleikar þessir einkum útskýrðir með skírskotun til erfiðs rekstrarumhverfis á tímum heimsfaraldurs kórónaveirunnar, Covid- 19, sem leikið hefði starfsemi starfsmannaleiganna grátt.

9. Rannsókn skattrannsóknarstjóra sem hófst 8. desember 2021 leiddi í ljós hvað varðaði BC1 ehf. að ekki hefðu verið staðin skil á virðisaukaskatti innan lögboðins frests til ríkissjóðs uppgjörstímabilin nóvember‒desember 2020 og janúar‒febrúar, mars‒apríl og september‒október 2021. Þá hefði virðisaukaskattsskýrslum vegna uppgjörstímabilanna nóvember‒desember 2020 og janúar‒febrúar 2021 ekki verið skilað innan lögboðins frests. Tekið var fram að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefði verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri með prókúruumboð fyrir félagið frá 31. mars 2020 til 28. apríl 2021 og framkvæmdastjóri með prókúruumboð frá 28. apríl 2021. Fram kom að hann hefði borið um það við skýrslutöku að hafa stýrt daglegum rekstri félagsins og fjármálum. Ákærði staðfesti þetta fyrir dómi.

10. Hvað varðar ákæruatriði í kafla B í ákæru vegna ZF1 ehf. var tiltekið að rannsókn skattrannsóknarstjóra sem hefði hafist 8. desember 2021 hefði leitt í ljós að ekki hefðu verið staðin skil á staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir greiðslutímabilin júní, september og október 2020 innan lögboðins frests. Staðgreiðsluskilagrein vegna greiðslutímabilsins september 2020 hefði ekki verið skilað innan lögboðins frests. Þá hefðu ekki verið staðin skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs innan lögboðins frests fyrir uppgjörstímabilin maí‒júní og júlí‒ágúst 2020. Virðisaukaskattsskýrslu vegna uppgjörstímabilsins júlí‒ágúst 2020 hefði ekki heldur verið skilað innan lögboðins frests. Tekið var fram að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefði verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri með prókúruumboð fyrir félagið frá 18. febrúar 2019 til og með 6. desember 2020 og með prókúruumboð fyrir félagið eftir þann dag. Fram hefði komið af hálfu ákærða S-kk-ef K-kk-ef að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins og fjármálum. Einnig kom fram að félagið hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta 10. júní 2021 og skiptum lokið 11. október sama ár.

11. Ákæruliður C lýtur að BC innviðum ehf. en í því tilviki var einnig tiltekið að rannsókn skattrannsóknarstjóra hefði hafist 8. desember 2021 og hefði leitt í ljós að ekki hefðu verið staðin skil á staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir greiðslutímabilin febrúar til ogmeð október 2021 innan lögboðins frests. Af gögnum málsins má ráða að rannsókn Skattrannsóknarstjóra hafi lokið með útgáfu svokallaðrar frumskýrslu sem ber dagsetninguna 20. maí 2022. Niðurstaðan er sú að staðgreiðsluskilagreinum vegna greiðslutímabilanna febrúar, mars og ágúst 2021 hafi ekki verið skilað innan lögboðins frests. Þá hafi ekki verið staðin skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs innan lögboðins frests fyrir uppgjörstímabilin nóvember‒desember 2020 og mars‒apríl, maí‒júní og september- október 2021. Þá hafi virðisaukaskattsskýrslu vegna uppgjörstímabilsins nóvember‒desember 2020 ekki verið skilað innan lögboðins frests. Tekið var fram að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefði verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri með prókúruumboð fyrir félagið frá 31. mars 2020 til 28. apríl 2021 og framkvæmdastjóri með prókúruumboð frá 28. apríl 2021. Ákærði X hefði verið skráður stjórnarmaður frá 28. apríl 2021. Fram hefði komið af hálfu ákærða S-kk-ef K-kk-ef að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins og fjármálum fram að mánaðamótunum maí/júní 2021 og ákærði X þá tekið við. Ákærði X hefði borið um að hafa tekið við stjórn daglegs reksturs og annast um fjármálin frá júní 2021 allt þar til fyrirtækið hefði hætt rekstri í október sama ár. Einnig kom fram að félagið hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta 17. mars 2022 og skiptum lokið 11. október sama ár.

12. Hvað varðar ákæruatriði í kafla B í ákæru vegna ZF1 ehf. var tiltekið að rannsókn skattrannsóknarstjóra sem einnig hefði hafist 8. desember 2021 hefði leitt í ljós að ekki hefðu verið staðin skil á staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir greiðslutímabilin júní, september og október 2020 innan lögboðins frests. Staðgreiðsluskilagrein vegna greiðslutímabilsins september 2020 hefði ekki verið skilað innan lögboðins frests. Þá hefðu ekki verið staðin skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs innan lögboðins frests fyrir uppgjörstímabilin maí‒júní og júlí‒ágúst 2020. Virðisaukaskattsskýrslu vegna uppgjörstímabilsins júlí‒ágúst 2020 hefði ekki heldur verið skilað innan lögboðins frests. Tekið var fram að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefði verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri með prókúruumboð fyrir félagið frá 18. febrúar 2019 til og með 6. desember 2020 og með prókúruumboð fyrir félagið eftir þann dag. Fram hefði komið af hálfu ákærða S-kk-ef K-kk-ef að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins og fjármálum. Einnig kom fram að félagið hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta 10. júní 2021 og skiptum lokið 11. október sama ár.

13. Í sambandi við ákæruatriði í kafla C er lúta að fyrirtækinu BC innviðum ehf., sem er sá þáttur ákæru frá 22. september 2022 sem snýr að báðum ákærðu, skal því haldið til haga að fimm dögum eftir útgáfu fyrrgreindrar frumskýrslu, 25. maí 2022, tók Skattrannsóknarstjóri ákvörðun um álagningu sektar í tveimur öðrum málum sem ákærði X átti aðild að. Honum var gerð sekt vegna skattaðilans ZF verktaka ehf. að fjárhæð 1.400.000 krónur vegna vanrækslu á greiðslu afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda vegna starfsmanna félagsins að fjárhæð 3.176.020 krónur og vegna vanrækslu á greiðslu innheimts virðisaukaskatts að fjárhæð 24.050.994 krónur. Litið var til þess að ekki lægi annað fyrir en að vangreiðslan stafaði af erfiðleikum í rekstri félagsins og að ekkert væri komið fram um að ákærði nyti hags af brotinu. Þá var einnig litið til þess að skilagreinar bæði vegna staðgreiðslu og virðisaukaskatts lægju fyrir og fjárhæðir í málinu væru byggðar á þeim auk þess sem ákærði hefði sýnt samstarfsvilja í málinu. Þá var ákærða gerð sekt vegna skattaðilans B1100 ehf. að fjárhæð 500.000 krónur vegna sams konar brota, 6.108.185 krónur vegna staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna fyrirtækisins og 19.095.154 krónur vegna vanrækslu á greiðslu innheimts virðisaukaskatts. Fjárhæð sektarinnar var ákvörðuð á sömu forsendum að því viðbættu að tekið var tillit til þess að greitt hafði verið verulega inn á hinar vangreiddu skattskuldir sem hafði áhrif til lækkunar sektarfjárhæðanna niður úr lögbundnu lágmarki. Afdrif þessara mála hafa áhrif á niðurstöðu málsins gagnvart ákærða X, eins og nánar verður vikið að hér síðar.

14. Hvað ákæru dagsetta 15. júní 2023 áhrærir vísaði embætti skattrannsóknarstjóra hjá Skattinum til rannsóknar hjá héraðssaksóknara með bréfi, dagsettu 30. desember 2021, meintum brotum ákærða S-kk-ef K-kk-ef á ákvæðum laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og ákvæðum laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga og eftir atvikum á ákvæðum almennra hegningarlaga vegna þeirra. Tilefni kærunnar var rannsókn skattrannsóknarstjóra á tekjum og skattskilum ákærða gjaldárin 2018 til og með 2020. Ákærða var tilkynnt samdægurs bréflega um að málinu hefði verið vísað til héraðssaksóknara.

15. Tiltekið var í skýrslu skattrannsóknarstjóra að rannsókn embættisins, sem hefði hafist 21. febrúar 2021, hefði leitt í ljós að skattframtöl fyrrgreind gjaldár vegna tekna áranna 2017 til og með 2019 hefðu verið efnislega röng og tekjur ákærða vanframtaldar vegna greiðslna inn á bankareikninga hans. Greiðslur sem þannig hefðu verið greiddar frá ellefu aðilum á þessum árum væru tekjur sem skattleggja bæri samkvæmt 1. tölulið A- liðar 7. gr. laga um tekjuskatt. Þannig væru vanframtaldar tekjur að fjárhæð 70.063.002 krónur. 16. Skattrannsóknarstjóri kvað upp úrskurð 5. janúar 2023 þar sem þessi niðurstaða var staðfest og skilgreint hvernig þessar tekjur skiptust á milli þessara þriggja tekjuára. Vegna gjaldársins 2018 hækkaði stofn til tekjuskatts og útsvars um 21.185.482 krónur, úr 2.006.684 krónum í 23.192.166 krónur. Tekjuskattur, sem hafði enginn verið, hækkaði í 5.808.694 krónur, útsvar hækkaði úr 291.371 krónu í 3.367.503 krónur. Skattafsláttur til greiðslu útsvars sem verið hafði 183.377 krónur féll niður og barnabætur sem verið höfðu 311.250 krónur féllu einnig niður. Vegna gjaldársins 2019 hækkaði stofn til tekjuskatts og útsvars um 32.583.638 krónur, úr 1.448.000 krónum í 34.071.638 krónur. Tekjuskattur, sem hafði enginn verið, hækkaði í 9.379.845 krónur, útsvar hækkaði úr 216.058 krónum í 4.947.202 krónur. Skattafsláttur til greiðslu útsvars sem verið hafði 216.058 krónur féll niður. Útvarpsgjald, sem var ekkert, hækkaði í 17.500 krónur og gjald í framkvæmdasjóð aldraðra, sem var ekkert, hækkaði í 11.454 krónur. Vegna gjaldársins 2019 hækkaði stofn til tekjuskatts og útsvars um 11.209.482 krónur, úr 4.904.400 krónum í 16.113.882 krónur. Tekjuskattur, sem hafði verið 426.132 krónur, hækkaði í 3.412.226 krónur og útsvar hækkaði úr 712.118 krónum í 2.339.736 krónur. Tekið var fram að 2,5% verðbótaálag reiknaðist á álagða skatta og staðgreiðslu í samræmi við 122. gr. tekjuskattslaga.

Sjónarmið af hálfu ákærða S-kk-ef K-kk-ef 17. Ákærði S-kk-nf K-kk-nf gerir þá kröfu aðallega að vera sýknaður af þeirri háttsemi sem lýst er í ákærum héraðssaksóknara frá 22. september 2022 og 15. júní 2023 en til vara krefst ákærði þess að verða dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þess er sérstaklega krafist að hafnað verði kröfu um að ákærða verði með dómi bannað að stofna félag með takmarkaðri ábyrgð félagsmanna, sitja í stjórn, starfa sem framkvæmdastjóri eða að koma með öðrum hætti að stjórnun eða að fara með meirihluta atkvæðisréttar í slíku félagi í þrjú ár. Loks er gerð krafa um að málsvarnarlaun skipaðs verjanda verði greidd úr ríkissjóði.

18. Hvað varðar sakargiftir samkvæmt ákæru frá 22. september 2022 er gerð sérstök athugasemd þess efnis að lýsing á háttsemi ákærða sé villandi enda sé ljóst samkvæmt gögnum málsins að virðisaukaskattsskýrslum hafi einungis verið skilað í tveimur tilvikum á röngum tíma, annars vegar vegna nóvember‒desember 2020 og hins vegar janúar‒febrúar 2021. Í fyrra tilvikinu hafi skýrslu verði skilað 22. febrúar 2021 í stað 5. febrúar, eða 17 dögum of seint sem hafi helgast af veikindum bókara félagsins. Í síðara tilvikinu hafi átt að skila skýrslunni 6. apríl 2021 en henni þess í stað verið skilað 8. apríl 2021 og því einungis um tvo daga að ræða. Þessi háttsemi geti ekki falið í sér stórfellt brot og því sé heimfærsla til refsiákvæðis almennra hegningarlaga röng.

19. Þá hafi enginn dráttur orðið á skilum á skýrslum vegna tveggja tímabila sem ákæra taki til, mars‒apríl 2021 og september‒október 2021, þar sem þeim skýrslum hafi verið skilað á réttum dögum. Þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að sýkna verði ákærða af þeim hluta ákærunnar sem snýr að ofangreindum tímabilum.

20. Enn fremur komi fram í gögnum málsins að inn á höfuðstól skulda vegna virðisaukaskatts vegna tímabilanna sem hér um ræði hafi verið greiddar 10.300.578 krónur, þar af 1.000.000 króna innan lögboðsins frests. Eins komi fram í gögnum málsins að samtals hafi verið greiddar 17.699.808 krónur inn á skattaskuldir frá því að vanskil hafi hafist 6. febrúar 2021 og allt fram til 2. maí 2022. Félagið hafi þannig gert upp og greitt allan virðisaukaskatt vegna ofangreindra tímabila. Þá hafi verið samið um vanskil og af þeim greiddir vextir og álag í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

21. Þess beri að geta að ástæða þess að ekki hafi tekist að greiða virðisaukaskattinn á réttum tíma vegna ofangreindra tímabila hafi verið sú að ekki tókst að innheimta kröfur á réttum tíma. Um hafi verið að ræða sérstaklega erfitt tímabil og gríðarlegar áskoranir vegna Covid- 19- heimsfaraldursins. Þrátt fyrir það hafi félaginu á endanum tekist að vinna sig út úr þeim erfiðleikum og það sé enn í rekstri í dag.

22. Jafnframt sé við það að bæta að verjandi telji rangt að tengja skil á skýrslum við þær fjárhæðir sem séu þeim að baki enda sé ekki hægt að skilja ákæruna öðruvísi en svo að um sé að ræða hlutlæga reglu sem brotin hafi verið, að skilað hafi verið 17 dögum og tveimur dögum of seint og þar með hafi brotið verið fullframið. Það komi því í raun ekki við hver fjárhæðin á skýrslum hafi verið enda lúti könnun að því hvort skýrslu hafi verið skilað á réttum tíma eða ekki.

23. Af framansögðu sé ljóst að í ákæru sé því ranglega haldið fram að tímabilunum janúar‒febrúar og september‒október hafi verið skilað of seint. Sé því ljóst að fjárhæðir vegna þeirra ættu ekki að vera taldar með og ætti því ákæruliðurinn að hljóða upp á 4.379.075 + 1.552.681 eða samtals 5.931.756 krónur, eða um það bil 8.535.000 krónum lægri fjárhæð en fram komi í ákæru. Þess beri þó að geta að allur virðisaukaskattur hafi verið greiddur vegna umræddra tímabila. Því sé ljóst að því sé ranglega haldið fram í ákæru að tímabilunum janúar‒febrúar og september‒október hafi verið skilað of seint. Það sýni að fjárhæðir vegna þeirra eigi ekki að telja með og ætti því ákæruliðurinn að hljóða upp á 4.379.075 + 1.552.681, samtals 5.931.756 krónur eða um það bil 8.535.000 krónum lægri fjárhæð en fram komi í ákæru. Þess beri þó að geta að allur virðisaukaskattur hafi verið greiddur vegna umræddra tímabila.

24. Ákærði neiti einnig sök hvað varðar sakargiftir sem ákæra, dagsett 23. júní 2023, lýtur að. Ákærða hafi komið það á óvart er honum barst ábending símleiðis frá starfsmanni skattsins um að hann hefði ekki skilað inn skattskýrslu vegna tekjuársins 2019 og að misræmi væri milli innlagna á bankareikninga hans og þeirra tekna sem upp hefðu verið gefnar á skattframtölum hans fyrir tekjuárin 2017 og 2018 vegna innlagna frá níu aðilum. Hann hafi falið bókara sínum að skila inn skattskýrslum fyrir sig vegna tekjuáranna 2017 og 2018 og talið skilin fullnægjandi en hann hafi verið búsettur erlendis árið 2019 og því talið að sér bæri ekki að telja fram hér á landi tekjur vegna þess árs.

25. Ákærði hafi haft áhuga á að koma sínum málum á hreint gagnvart skattinum en flest þeirra fyrirtækja sem hefðu lagt inn fé á reikning hans hefðu verið orðin gjaldþrota og því vandkvæðum bundið að afla gagna um hver hefði verið ástæða hverrar innborgunar fyrir sig. Ákærði hafi því tekið á sig það misræmi sem hafi verið á milli innborgana á bankareikninga og þess sem upp hafi verið gefið á skattskýrslum hans án þess að gera tilraun til að telja hluta innborgananna fram sem dagpeninga, þrátt fyrir að hafa verið erlendis við vinnu í flestum tilvikum. Þetta hafi hann gert þar sem vaktar hafi verið vonir hjá honum um að málinu yrði lokið með sektarákvörðun án þess að því yrði vísað til saksóknara. Af þessum sökum hafi ákærði ráðist í það strax að leiðrétta skattskýrslur sínar og hafði skilað þeim inn áður en fyrsta yfirheyrsla hafi farið fram í málinu 11. febrúar 2021.

26. Í þeirri skýrslutöku hafi ákærði upplýst að töluverð óreiða hefði verið á fjármálum hans þessi ár en hann hefði verið að reyna að koma á koppinn hinum ýmsu fyrirtækjum, aðallega erlendis. Þá hafi hann upplýst að hann hefði talið sér til tekna allar innborganir á reikning sinn þegar hann hefði lagt út fyrir viðkomandi félög vegna launa og annars kostnaðar. Í skýrslutökunni hafi rannsóknarmenn skattsins nokkrum sinnum komið inn á að það væri ekki hægt að afgreiða nýjar skattskýrslur fyrr en rannsókn væri lokið. Ákærða hafi síðan var send tilkynning 30. desember 2021 um að máli hans hefði verið vísað til rannsóknar héraðssaksóknara.

27. Um ári síðar, 5. janúar 2023, hafi ákærða borist úrskurður um endurákvörðun opinberra gjalda gjaldárin 2018 til og með 2020, á grundvelli rannsóknar skattrannsóknarstjóra í máli hans. Sú endurákvörðun hafi verið byggð algerlega á framtölum ákærða. Taldi ákærði þar með að þessum þætti skattamála hans væri lokið og hafði strax samband við Skattinn og gerði greiðsluáætlun og greiddi síðan í samræmi við hana þangað til honum var birt ákæra í þessu máli. Með endurákvörðuninni hafi ákærða jafnframt verið gert að greiða 2,5% verðbótaálag ásamt dráttarvöxtum á mismun á álögðum sköttum og staðgreiðslu. Ljóst sé að slíkt álag er sjálfstæð refsing út af fyrir sig vegna hinna síðbúnu framtalsskila og leiðréttinga. Jafnframt var áréttað í málflutningi af hálfu ákærða að vegna þessarar refsingar yrði honum ekki gerð frekari refsing enda óheimilt að refsa í tvígang vegna sömu sakargifta.

28. Ákærði byggi þannig á því að með fyrrgreindum úrskurði frá 5. janúar 2023 hafi máli hans verið lokið og hann haft réttmætar væntingar til þeirra málaloka. Sérstaklega er vísað til tilkynningar skattrannsóknarstjóra um vísun málsins til rannsóknar þar sem á réttað hafi verið að með tilliti til endurákvörðunar skatta myndi skattrannsóknarstjóri fá upplýsingar frá héraðssaksóknara. Ákærði hafi ekki skilið það á annan máta en þann að endurákvörðun skatta hans færi því hönd í hönd við ákvörðun um refsimeðferð í máli hans. Sú staðreynd að honum hafði borist ákæra í öðru máli og þessu máli hefði verið lokið með endurákvörðun skatta hans hjá Skattinum með 2,5% álagi hafi gefið honum réttmætar væntingar til þess að málinu væri lokið. Hann hafði samið um skuldir sínar hjá Skattinum og greitt af þeim. Ákærði hafi því verið í skilum með skattinn þegar ákæra hafi verið gefin út hendur honum. Byggt sé á því að honum hafi verið gefnar réttmætar væntingar um að málinu yrði lokið með sekt ef hann skilaði inn leiðréttum skattframtölum. Það sé ástæða þess að hann hafi ákveðið að telja allar innborganir á reikning sinn sér til tekna.

29. Ákærði krefjist þess að kröfu ákæruvaldsins um atvinnurekstrarbann á grundvelli 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga verði hafnað. Ljóst sé að engin ástæða sé til að beita svo hörðum viðurlögum í máli þessu, komi til þess að ákærði verði sakfelldur. Jafnframt sé byggt á því að ákvæði þetta brjóti gegn grundvallarreglum stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi.

Sjónarmið af hálfu ákærða X

30. Ákærði krefst þess aðallega að ákæru á hendur honum verði vísað frá dómi en til vara sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins. Ákærði telur að ljóst hafi legið fyrir þegar héraðssaksóknari tók ákvörðun um útgáfu ákæru að málið ætti ekki heima í rannsókn hjá embættinu samkvæmt gildandi lögum og reglum og því beri að vísa því frá dómi. Þá séu skilyrði refsiábyrgðar ekki uppfyllt þar sem háttsemi ákærða hafi hvorki falið í sér ásetning eða stórkostlegt hirðuleysi né geti hún talist til stórfellds brots í skilningi laga.

31. Á þeim tíma sem ákærði annaðist daglegan rekstur BC innviða ehf. hafi aldrei verið tekin meðvituð ákvörðun um að standa ekki skil á virðisaukaskatti eða opinberum gjöldum. Rekstur félagsins hafi átt undir högg að sækja vegna heimsfaraldurs og öllum fjármunum sem komu inn í félagið hafi verið ráðstafað í rekstur þess og nýttir til að greiða skuldbindingar sem nauðsynlegt hafi verið að standa skil á. Ákærði hefði aldrei tekið ákvörðun um að skila ekki virðisaukaskatti eða staðgreiðslu opinberra gjalda en aðstæður hafi verið þannig að það hefði ekki verið hægt að greiða allar skuldbindingar að fullu. Enn fremur hafi ákærði verið í góðri trú um að þessir hlutir væru í lagi þar sem hann treysti meðal annars bókara félagsins fyrir skilum á virðisaukaskattsskýrslum og skilagreinum.

32. Eins og ákæra málsins sé sett fram geti meint brot ákærða aðeins náð til skila á virðisaukaskatti sem innheimtur var, eða innheimta bar, á þeim tíma sem ákærði sannarlega var í stjórn og var daglegur stjórnandi félagsins. Með vísan til þess geti meint brot ákærða aðeins náð til greiðslutímabilanna maí til október 2021. Ákærði bendi á að hann hafi tekið við rekstrinum í upphafi júní 2021.

33. Þau brot sem ákærða séu gefin að sök hafi verið heimfærð undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ljóst sé að framangreind brot gegn ákvæðum laga um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda varða aðeins sektum, en vísað er til þess að stórfelld brot gegn ákvæðunum varði við 262. gr. almennra hegningarlaga. Verður því að ætla að brot sem ekki sé meiri háttar í skilningi 262. gr. varði samkvæmt framangreindum sérlögum almennt fésektum eftir ákvörðun skattrannsóknarstjóra, sbr.

1. mgr. 41. gr. laga um virðisaukaskatt og 1. mgr. 31. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, nema máli sé vísað til lögreglu samkvæmt 5. mgr. framangreindra ákvæða. Málið hafi verið höfðað af héraðssaksóknara eftir að því var vísað þangað til rannsóknar og meðferðar af skattrannsóknarstjóra 15. júní 2022.

34. Ákvörðun um vísun málsins til héraðssaksóknara hafi verið tekin á grundvelli 4. mgr. 41. gr. laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, 4. mgr. 31. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987 og 2. mgr. 121. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021, sbr. 35. og 36. gr., sbr. 38. gr., reglugerðar um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna nr. 373/2001, sem og 2. mgr. 23. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 og 2. tölulið 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

35. Af hálfu ákærða sé bent á að hvorki 4. mgr. 41. gr. laga um virðisaukaskatt né 4. mgr. 31. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda kveði á um heimildir skattrannsóknarstjóra til að vísa málum til lögreglu. Um það sé fjallað í 5. mgr. þessara ákvæða en þau ákvæði hafi ekki tekið breytingum eftir gildistöku laga nr. 29/2021, þrátt fyrir að nú sé afdráttarlaust að ríkissaksóknari gefi út fyrirmæli um það hvenær mál komi til rannsóknar lögreglu, sbr. fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021. Þetta komi skýrt fram í 121. gr. laga um tekjuskatt og nýrri reglugerð um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna nr. 808/2022, sem hafi tekið gildi 30. júní 2022.

36. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 2. tölulið 8. gr. lögreglulaga, annist embætti héraðssaksóknara rannsókn brota gegn 262. gr. almennra hegningarlaga og alvarlegra brota gegn skatta- og tollalögum. Ljóst sé að meginskilyrði þess að brot varði við 262. gr. sé að brotið teljist meiri háttar í skilningi laga. Samkvæmt 2. mgr. 121. gr. laga um tekjuskatt, sem kveði almennt á um heimildir og skyldur skattrannsóknarstjóra, sé tekið fram að ríkissaksóknari setji nánari fyrirmæli um það hvaða málum beri að vísa til rannsóknar lögreglu. Af þeim sökum þurfi að mati ákærða að afmarka hvaða brot teljist vera alvarleg og meiri háttar í skilningi laga með hliðsjón af fyrirmælum ríkissaksóknara til að meta hvort mál eigi heima í ákærumeðferð.

37. Í fyrirmælum ríkissaksóknara nr. 6/2021 sé kveðið á um hvenær beri að vísa málum til lögreglu eftir frumrannsókn skattrannsóknarstjóra. Fyrirmælin hafi verið sett í kjölfar gildistöku laga nr. 29/2021 og tekið gildi 25. ágúst 2021. Í greinargerð að baki lögunum komifram að með setningu þeirra hafi verið settar fram ýmsar meginreglur sem miði að því að fækka málum sem komi til kasta lögreglu og auka svigrúm innan skattkerfisins til þess að ljúka minni málum á stjórnsýslustigi. Ríkissaksóknara hafi verið falið að gefa út fyrirmæli af þessu tilefni um það hvaða brot skyldu fara í ákærumeðferð á grundvelli laga um meðferð sakamála þar sem taka ætti mið af því markmiði að sem flestum málum yrði lokið innan skattkerfisins. Í greinargerð að baki lögunum komi jafnframt fram að í þessum fyrirmælum ríkissaksóknara felist mat á því hvaða brot teljist meiri háttar brot í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga þannig að þeim verði vísað strax til rannsóknar og ákærumeðferðar.

38. Í 2. gr. fyrirmæla ríkissaksóknara sé kveðið á um hvenær vísa skuli málum til lögreglu, með öðrum orðum hvenær brot geti talist meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Það sé í fyrsta lagi þegar rökstuddur grunur sé um að fjárhæð samanlagðra brota nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna. Í öðru lagi þegar rökstuddur grunur sé um að verknaður hafi verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti, eða við aðstæður sem auki mjög saknæmi brots, jafnvel þótt samanlögð fjárhæð brota nemi lægri fjárhæð en 50 milljónum króna. Í þriðja og síðasta lagi þegar fyrir liggi að aðili hafi áður verið dæmdur sekur um sams konar brot, enda séu ítrekunaráhrif ekki fallin niður skv. 3. mgr. 71. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt fyrirmælum ríkissaksóknara gildi slíkt hið sama hafi aðila verið úrskurðuð sekt af yfirskattanefnd eða ákvörðuð sekt af skattrannsóknarstjóra innan fimm ára frá því að ætlað brot hafi verið framið. Síðasttalda viðmiðið, sem snýr að ítrekunaráhrifum úrskurða eða ákvarðana skattayfirvalda, eigi sér hins vegar enga stoð í lögum. Þvert á móti sé með skýrum hætti kveðið á um það í 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga að brot teljist meiri háttar með vísan til ítrekunaráhrifa hafi sá brotlegi verið dæmdur áður sekur um sams konar brot.

39. Ákærði byggi á því að brot hans teljist hvorki meiri háttar né alvarleg í skilningi laga og að með réttu hefði átt að ljúka málinu innan skattkerfisins. Vísi ákærði í þeim efnum til markmiða laga nr. 29/2021 og þeirra breytinga sem hafi orðið á saksókn skattamála með þeim og fyrirmæla ríkissaksóknara nr. 6/2021. Rannsókn skattrannsóknarstjóra hafi hafist 8. desember 2021 og þá höfðu framangreind lög og fyrirmæli þegar tekið gildi. Þau höfðu síðan verið í gildi í um hálft ár þegar málinu var vísað til héraðssaksóknara.

40. Að mati ákærða hafi máli hans verið ranglega vísað til héraðssaksóknara í trássi við framangreind lög og leiðbeinandi tilmæli, enda augljóst að hvorki sé um meiri háttar brot að ræða í skilningi almennra hegningarlaga né alvarlegt brot gegn skattalögum í skilningi 2. töluliðar 8. gr. lögreglulaga. Þá sé ótalið að augljóst sé að það feli í sér mismunun að málum annarra sakborninga, sem jafnvel hafa gerst sekir um alvarlegri brot en ákærði, og hafi verið til rannsóknar á sama tíma, hafi verið lokið á stjórnsýslustigi án útgáfu ákæru. Ákærði telji því óhjákvæmilegt með vísan til framangreinds að máli þessu verði vísað frá dómi og málið sent aftur til afgreiðslu hjá skattyfirvöldum. Verði ekki fallist á frávísun málsins byggi ákærði á sömu málsástæðum til stuðnings varakröfu sinni um sýknu.

41. Með vísan til alls framangreinds byggi ákærði á því að niðurstaða um sekt eða sýknu velti á því hvort meint brot hans teljist meiri háttar eða alvarleg í skilningi laga. Skilyrði 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga séu þau að brot sé framið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi og að það teljist meiri háttar. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins teljist brot meiri háttar ef það lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög saknæmi brotsins og ef sá sem gerist sekur um brot sem um geti í 1. og 2. mgr. 262. gr. hefur áður verið dæmdur sekur fyrir sams konar brot.

42. Ákærði byggi á því að við mat á því hvort brot teljist meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. sé óhjákvæmilegt að miða við fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021, að því leyti sem þau samræmast 3. mgr. 262. gr. Í þessu máli liggi fyrir að fjárhæð vangreiddra skatta og opinberra gjalda, samkvæmt ákæru, nær ekki 50 milljónum króna. Þá liggi jafnframt fyrir að ákærði hafi ekki áður verið dæmdur sekur fyrir sams konar brot. Þá byggi ákærði á því að ekkert bendi til þess að meint brot hans teljist sérstaklega vítaverð eða þau framin við aðstæður sem auki mjög saknæmi, enda hafi verið um að ræða stutt tímabil á tímum heimsfaraldurs þegar félagið átti í rekstrarvanda eins og mörg önnur félög glímdu við á þessum tíma. Þá megi sjá á gögnum málsins að virðisaukaskattsskýrslum og skilagreinum hafi í langflestum tilfellum verið skilað á réttum tíma þegar ákærði var skráður stjórnarmaður í félaginu. Það sé í raun aðeins í eitt skipti að skil skilagreina hafi farið fram yfir frest en þá skilaði félagið skilagreinum 21. september 2021 í stað 15. september. Þá liggi fyrir að greitt hafi verið inn á skuldirnar innan lögboðins frests og talsvert hafi verið greitt inn á skattaskuldir félagsins frá því að vanskil hófust 6. febrúar 2021 til og með 7. desember sama ár, samtals 13.992.224 krónur og stærstur hluti eftir að ákærði kom að rekstri félagsins. Þá bendi ákærði á að í lögum sé hvergi að finna reglu þess efnis að úrskurðir eða ákvarðanir skattyfirvalda um sekt skuli hafa þau áhrif að brot teljist meiri háttar. Vegna þessa telji ákærði ljóst að fyrirmæli ríkissaksóknara um að úrskurðir og ákvarðanir á stjórnsýslustigi hafi sömu ítrekunaráhrif og dómar í skattamálum skorti lagastoð og verði þar af leiðandi ekki lögð til grundvallar hvað varði ítrekunaráhrif úrlausna skattyfirvalda með tilliti til þess hvort brot teljist meiri háttar í skilningi 262. gr. Af þessum ástæðum byggi ákærði á því að ekki komi til greina að sakfella hann fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. Aðra niðurstöðu skorti að mati ákærða ekki aðeins lagaheimild, heldur brjóti hún einnig gegn meginreglu sakamálaréttarfars um að allan vafa og óskýrleika beri að skýra sakborningi í hag.

43. Ákærði krefjist til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Sú krafa byggi að breyttu breytanda á öllum framangreindum sjónarmiðum um að brot hans teljist hvorki alvarleg né meiri háttar í skilningi laga. Þá byggi ákærði á því, með vísan til fyrirmæla ríkissaksóknara og framangreindrar umfjöllunar um að mál hans hafi ekki átt að koma til kasta héraðssaksóknara, að í öllu falli beri ekki að ákvarða honum þyngri refsingu en skattrannsóknarstjóri hafi heimild til. Ákærði byggi á því að komi til sakfellingar beri aðeins að ákvarða honum sekt samkvæmt fyrirmælum 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 30. gr. laga um opinber gjöld. Þá byggi ákærði jafnframt á því með vísan til atvika málsins að ákvæði 3. mgr. 41. gr. laga um virðisaukaskatt og 3. mgr. 31. gr. laga um opinber gjöld um lægri sekt en lágmarkssektir komi til álita og að ákærða verði ekki gerð vararefsing í formi fangelsisrefsingar.

44. Einkum sé vísað til þess að skil á virðisaukaskattsskýrslum og skilagreinum hafi í langflestum tilfellum verið innan tilskilins frests og séu fyrirliggjandi. Þegar hafi verið skilað seint í tíð ákærða sem dagslegs stjórnanda hafi einungis munað örfáum dögum og ákærði ætíð verið í góðri trú um að skil væru í lagi. Jafnframt vísist til þess að gögn málsins beri greinilega með sér að reglulega hafi verið greitt inn á skattskuldir félagsins og að hluta greitt innan lögboðins frests þótt höfuðstóll hafi ekki verið greiddur að fullu. Engin meðvituð ákvörðun hafi verið tekin um að greiða ekki heldur hafi féð einfaldlega ekki verið til vegna rekstrarvanda félagsins. Þrátt fyrir þetta hafi ákærði reynt að greiða reglulega inn á skuldir félagsins. Miðað við gögn málsins hafi verið greiddar samtals 13.992.224 krónur frá því að vanskil hófust, sem megi að stórum hluta rekja til þess tímabils er ákærði annaðist rekstur félagsins. Ekkert liggi fyrir um að ákærði hafi notið góðs af meintum brotum sínum. Þá hafi hann ekki þegið laun hjá félaginu auk þess sem hann hafi sýnt samstarfsvilja við rannsókn málsins. Ákærði ítreki að meint brot hans séu hvorki meiri háttar né alvarleg í skilningi laga og málsbætur séu miklar.

Niðurstaða

Ákærur á hendur ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf 45. Til úrlausnar eru í máli þessu tvær ákærur á hendur ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf, annars vegar ákæra dagsett 22. september 2022 er lýtur að skattalagabrotum í tengslum við rekstur þriggja einkahlutafélaga og hins vegar ákæra dagsett 15. júní 2023 vegna skattalagabrota er lúta að persónulegum skattframtölum og skattgreiðslum ákærða.

46. Samkvæmt fyrrgreindu ákærunni eru ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf gefin að sök brot í rekstri einkahlutafélagsins BC1 sem felast í því að virðisaukaskattsskýrslum hafi verið skilað of seint vegna tveggja tímabila, nóvember‒desember 2020 og janúar‒febrúar 2021 og að ekki hafi verið staðin skil á innheimtum virðisaukaskatti vegna fjögurra tímabila, fyrrgreindra tveggja tímabila og að auki vegna mars‒apríl 2021 og september‒október 2021.

47. Ákærði neitar sök en staðfesti fyrir dómi að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins á þeim tíma sem ákæra tekur til, þar á meðal fjármálum þess. Ákærði kvaðst hafa verið allsráðandi í félaginu, eins og hann komst að orði. Hann var jafnframt skráður framkvæmdastjóri og prókúruhafi á því tímabili sem ákæra tekur til. Leikur því ekki vafi á ábyrgð ákærða og skyldum hans til að halda skipulagi og starfsemi félagsins í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og sinna lögboðinni tilkynningarskyldu samkvæmt 38. gr. laga um virðisaukaskatt. Ákæra héraðssaksóknara er byggð á upplýsingum úr bókhaldi félagsins sem ákærði ber ábyrgð á samkvæmt tilvitnuðum ákvæðum. Ákærði hefur ekki gert grein fyrir því að bókhaldið sem slíkt sé rangt fært eða byggist á röngum upplýsingum og eru því ekki forsendur til annars en að lagðar verði til grundvallar upplýsingar úr því eins og byggt hefur verið á af hálfu skattrannsóknarstjóra og héraðssaksóknara.

48. Ákærði kvað greiðslur virðisaukaskatts hafa dregist vegna fjárskorts og sérstaklega erfiðs rekstrarumhverfis sem hefði stafað af heimsfaraldri Covid- 19 en fyrirtækið hefði ekki notið neins stuðnings hins opinbera eins og margir aðrir. Sá stuðningur sem ákærði vísaði til í þessu samhengi má ætla að hafi verið veittur á grundvelli laga nr. 38/2020 um fjárstuðning til minni rekstraraðila vegna heimsfaraldurs kórónuveiru en áskilið var í þeim lögum að rekstraraðili væri ekki í vanskilum með opinber gjöld í árslok 2019. Af framburði ákærða fyrir dómi verður sú ályktun dregin að sú hafi verið raunin. Ákærði byggði á því að enginn ásetningur eða stórfellt hirðuleysi hefði valdið drætti á greiðslum og þeir fjármunir sem hefðu verið á reiðum höndum hefðu verið nýttir til að greiða laun og annan kostnað. Hann kvaðst vera hreykinn af því að hafa tekist að greiða öll vanskil vegna virðisaukaskatts félagsins en ástæður þess að skil á virðisaukaskattsskýrslum hefðu dregist væri að rekja til ágreinings við bókara fyrirtækisins og orsakað það að skýrslu vegna nóvember‒desember 2020 hefði verið skilað 10 dögum of seint og skýrslu vegna janúar‒febrúar 2021 tveimur dögum of seint.

49. Hlutrænt liggur fyrir að afdregnum virðisaukaskatti var ekki skilað innan lögmælts frests í öllum þeim tilvikum sem ákæra tekur til og það sama á við um síðbúin skil virðisaukaskattsskýrslna sem liggur fyrir að var skilað of seint. Ákærða er ekki hald í því að bera fyrir sig ágreining við þann einstakling sem annaðist færslu bókhalds félagsins og að útbúa nefndar skýrslur. Þegar hefur verið leyst úr því fyrir dómstólum að í tilvikum sem þessum er ekki tækt að skjóta sér undan þeim skyldum sem að lögum hvíla á stjórnarmanni og framkvæmdastjóra einkahlutafélags með því að skírskota til verka undirmanna sinna, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 47/2018 frá 22. júní 2018. Dómstólar hafa jafnframt lagt strangt sakarmat á drátt á skilum skýrslna, sbr. til dæmis dóm Landsréttar í máli nr. 330/2022 frá 16. desember 2022. Þá stoðar ákærða ekki heldur að skírskota til heimsfaraldurs Covid- 19 til réttlætingar vanskila og síðbúinna skýrsluskila þannig að leysi hann undan ábyrgð. Þótt fáum blöðum sé um að fletta að sú óáran sem fylgdi farsóttinni hafi haft neikvæð áhrif á rekstur BC1 ehf. eins og fjöldamargra fyrirtækja hérlendis verður ekki heldur fram hjá því litið að samkvæmt ákærða stóð félaginu ekki til reiðu stuðningur hins opinbera vegna vanskila af þeim toga sem ákæra héraðssaksóknara lýtur að og þau vanskil hafa þá verið tilkomin áður en farsóttin skall á, enda miðað við árslok 2019 í tilvitnuðum lögum. Af því verður sú ályktun dregin að fjárhagsvandræði félagsins hefðu ekki einvörðungu verið til kominn vegna faraldursins. Brot ákærða eru þannig rétt heimfærð til refsiákvæða og teljast meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þegar litið er til þeirrar fjárhæðar sem um ræðir. Það hefur ekki áhrif á refsinæmi brota ákærða þótt vanskil hafi verið greidd eftir eindaga enda voru brot hans fullframin þá. Slík greiðsla kann á hinn bóginn að hafa áhrif á ákvörðun viðurlaga, svo sem hvort sektarlágmarki 1. mgr. 40. gr. um virðisaukaskatt verði beitt. Verður ákærði þannig sakfelldur í samræmi við ákæru vegna kafla A í ákæru sem dagsett er 22. september 2022.

50. Hvað einkahlutafélagið ZF1 varðar er ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf samkvæmt B- lið ákæru frá 22. september 2022 gefin að sök brot í rekstri þess félags sem felast í því að virðisaukaskattsskýrslu hafi verið skilað of seint vegna eins tímabils, júlí‒ágúst 2020, og að ekki hafi verið staðin skil á innheimtum virðisaukaskatti á lögmæltum tíma vegna tveggja tímabila, fyrrgreinds tímabils og að auki vegna maí‒júní 2020, samtals 34.029.736 krónum. Þá er honum gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðsluskilagrein fyrir greiðslutímabilið september 2020 á lögmæltum tíma og með því að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda í samræmi við III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda sem hafði verið haldið eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna júní, september og október 2020, samtals að fjárhæð 12.186.034 krónur.

51. Ákærði neitar sök en staðfesti fyrir dómi með sama hætti og í tilviki BC1 ehf. að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins á þeim tíma sem ákæra tekur til, þar á meðal fjármálum. Ákærði kvaðst einnig hafa verið allsráðandi í þessu félagi. Hann hefði jafnframt verið skráður framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi á því tímabili sem ákæra tekur til. Leikur því ekki vafi á ábyrgð ákærða og skyldum hans til að halda skipulagi og starfsemi félagsins í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og sinna lögboðinni tilkynningarskyldu samkvæmt 38. gr. laga um virðisaukaskatt sem og sams konar skyldu til að afhenda sundurliðaða skilagrein mánaðarlega yfir afdregna staðgreiðslu, sbr. 20. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, auk þess sem vísa má til umfjöllunar um skyldur stjórnanda í efnisgrein 47 hér að framan.

52. Ákærði kvað í framburði fyrir dómi sama einstaklinginn hafa annast færslu bókhalds þessa félags og BC1 ehf. og hann hefði ekki áttað sig á því að skilagrein vegna staðgreiðslu hefði ekki verið skilað innan lögmælts frests auk þess sem bókarinn hefði breytt skilagrein vegna júní 2020 í mars 2021, sem hefði komið ákærða í opna skjöldu en þetta hefði hann gert til að klekkja á ákærða. Á því var þó ekki byggt að bókarinn hefði rangfært bókhaldið með þessu. Ákærði bar enn fremur að greiðslur virðisaukaskatts hefðu dregist vegna fjárskorts og sérstaklega erfiðs rekstrarumhverfis sem stafað hefði af heimsfaraldri Covid- 19 eins og í tilviki BC1 ehf. Enginn ásetningur eða stórfellt hirðuleysi hefði legið að baki drætti á greiðslum og þeir fjármunir sem hefðu verið á reiðum höndum hefðu verið nýttir til að greiða laun og annan kostnað. Hann kvaðst ótrúlega ánægður með hvað hann hefði verið duglegur að borga skatta, en greitt hefði verið sem næmi þriðjungi skilagreinar vegna staðgreiðslu júní 2020. Ekkert hefði á hinn bóginn verið greitt vegna staðgreiðslu september- og október- tímabilanna. Vegna virðisaukaskatts félagsins hefði virðisaukaskattsskýrslu verið skilað á réttum tíma fyrir maí‒júní og meira en þriðjungur fjárhæðarinnar verið greiddur en skýrslu vegna júlí‒ágúst hefði ekki verið skilað á réttum tíma né borist greiðsla.

53. Hlutrænt liggur fyrir að afdregnum virðisaukaskatti var ekki skilað innan lögmælts frests í þeim tilvikum sem ákæra tekur til og það sama á við um síðbúin skil virðisaukaskattsskýrslna að hluta til. Það sama gildir um afdregna staðgreiðslu eins og gerð hefur verið grein fyrir. Eins og í tilviki BC1 ehf. er ákærða ekki hald í því að bera fyrir sig ágreining við þann einstakling sem annaðist færslu bókhalds félagsins og að útbúa nefndar skýrslur, sbr. fyrrnefndan dóm Landsréttar í máli nr. 330/2022 frá 16. desember 2022. Þá stoðar ákærða ekki, með vísan til efnisgreinar 49 hér að framan, að skírskota til heimsfaraldurs Covid- 19 til réttlætingar vanskila og síðbúinna skýrsluskila þannig að leysi hann undan ábyrgð. Brot ákærða voru fullframin á eindaga skilaskyldu, og eru rétt heimfærð til refsiákvæða og teljast meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þegar litið er til þeirrar fjárhæðar sem um ræðir. Það hefur ekki áhrif á refsinæmi brota ákærða þótt vanskil hafi verið greidd eftir eindaga að einhverju marki enda voru brot hans fullframin þá. Slíkar greiðslur kunna á hinn bóginn að hafa áhrif á ákvörðun viðurlaga, svo sem hvort sektarlágmarki 1. mgr. 40. gr. um virðisaukaskatt verði beitt í einstökum tilvikum. Verður ákærði þannig sakfelldur í samræmi við ákæru vegna kafla B í ákærunni sem dagsett er 22. september 2022.

54. Samkvæmt framburði ákærða S-kk-ef K-kk-ef tók félagið BC innviðir ehf. við starfsemi ZF1 ehf. er síðarnefnda félagið þraut örendi í nóvember 2020. BC innviðir ehf. var samkvæmt gögnum málsins í rekstri fram í október 2021. Sakargiftir hvað varðar þetta félag skiptast á milli ákærðu, S-kk-ef K-kk-ef og X, þar sem sá síðarnefndi tók við rekstri félagsins af ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf. Að hluta til skarast tímabilin sem ákæran tekur til þannig að ákærðu báðum er gefin að sök refsiverð háttsemi vegna júní, júlí og ágúst 2021.

55. Ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf er einum gefið að sök að hafa skilað virðisaukaskattsskýrslu of seint vegna eins tímabils, nóvember‒desember 2020, og að ekki hafi verið staðin skil á innheimtum virðisaukaskatti á lögmæltum tíma vegna þess tímabils. Þá er honum ásamt meðákærða gefið að sök að hafa ekki staðið skil á innheimtum virðisaukaskatti á lögmæltum tíma vegna tveggja tímabila, mars‒apríl og maí‒júní 2021, samtals 14.942.967 krónur að meðtöldu fyrsttalda tímabilinu. Þá er ákærða gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðsluskilagreinum fyrir greiðslutímabilin febrúar, mars og apríl 2021 á lögmæltum tíma og með því að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem hafði verið haldið eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna febrúar til og með júlí, þar af ásamt meðákærða í maí, júní og júlí, samtals að fjárhæð 12.290.535 krónur.

56. Ákærði neitar sök en staðfesti fyrir dómi með sama hætti og í tilvikum BC1 ehf. og ZF1 ehf. að hann hefði stýrt daglegum rekstri félagsins, þar á meðal fjármálum, allt þar til meðákærði tók við. Hann var skráður framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi fram til 18. apríl 2021 en frá þeim tíma var ákærði skráður framkvæmdastjóri. Leikur því ekki vafi á ábyrgð ákærða og skyldum hans á þeim tíma sem hann var við stjórnvölinn til að halda skipulagi og starfsemi félagsins í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og sinna lögboðinni tilkynningarskyldu samkvæmt 38. gr. laga um virðisaukaskatt sem og sams konar skyldu til að afhenda sundurliðaða skilagrein mánaðarlega yfir afdregna staðgreiðslu, sbr. 20. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda.

57. Ákærði kvað síðbúin skil á virðisaukaskattsskýrslu vegna nóvember‒desember 2020 hafa helgast af heilsubresti sama einstaklingsins og annast hefði um færslu bókhalds fyrrgreindra tveggja félaga, BC1 ehf. og ZF1 ehf., og vanhöld á að skila skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda hefðu stafað af ágreiningi við bókarann. Greiðslur virðisaukaskatts hefðu dregist vegna fjárskorts og sérstaklega erfiðs rekstrarumhverfis sem stafað hefði af heimsfaraldri Covid- 19, eins og í tilviki hinna einkahlutafélaganna. Enginn ásetningur eða stórfellt hirðuleysi hefði orðið til að draga greiðslur og þeir fjármunir sem hefðu verið á reiðum höndum hefðu verið nýttir til að greiða laun og annan kostnað.

58. Ákærði byggir á því að hann beri ekki ábyrgð á rekstri BC innviða ehf. eftir að meðákærði hafði keypt hlutafé félagsins og tekið sæti í stjórn þess 18. apríl 2021 eða í síðasta lagi í lok maí er meðákærði hefði tekið við stjórnartaumum og rekstri félagsins. Fyrir liggur að ákærði var áfram skráður framkvæmdastjóri félagsins allt ákærutímabilið. Ákærði bar um að hann hefði ekki verið afskráður sem framkvæmdastjóri fyrir mistök. Ákærði X bar um það bæði við yfirheyrslu hjá skattrannsóknarstjóra sem og fyrir dómi að hafa tekið við í júní og annast rekstur félagsins í stað ákærða S-kk-ef K-kk-ef þótt S-kk-nf K-kk-nf hefði ekki verið afskráður sem framkvæmdastjóri. Ákærði X vildi þó ekki kveða fast að orði varðandi dagsetningu í þeim efnum, en við málflutning af hans hálfu fyrir dómi kom fram að það helgaðist af ábyrgð á gjalddaga virðisaukaskatts sem væri 5. hvers mánaðar. Samhljómur er þannig nánast í raun um það milli ákærðu hvenær skipti þeirra á milli hafi átt sér stað, að það hafi verið nærri mánaðamótum maí og júní 2021. Að sama skapi hafa þeir báðir á hinn bóginn borið um að ákærði S-kk-nf K-kk-nf hafi áfram verið meðákærða innan handar fram í ágúst þótt dregið hefði úr þýðingu þess eftir því sem lengra leið frá mánaðamótum maí og júní, er ákærði X tók við rekstrinum. Fyrir liggur í gögnum málsins að ákærði naut fullra launa til og með ágústmánuði 2021 frá félaginu en fyrir liggur að meðákærði þáði ekki laun fyrir störf í þágu félagsins.

59. Miðað við þetta hlutverk ákærða S-kk-ef K-kk-ef eins og því var lýst af hálfu beggja ákærðu, og að hann naut launa fram í ágúst verður því slegið föstu að ákærði S-kk-nf hafi borið ábyrgð á greiðslu virðisaukaskatts og skilum á virðisaukaskattsskýrslum allt ákærutímabilið, þar með talið vegna maí- og júnímánaða eins og krafist er samkvæmt ákæru, samtals að fjárhæð 14.942.967 krónur, þar sem sannað verður að teljast, með framburði ákærðu beggja, að ákærði hafi átt þátt í rekstri félagsins þegar skila bar virðisaukaskattsskýrslu vegna júní og sá virðisaukaskattur gjaldféll. Með sama hætti verður því slegið föstu að ákærði beri ábyrgð á afdreginni staðgreiðslu vegna júní en ekki verður fallist á að ákærði beri ábyrgð á afdreginni staðgreiðslu vegna júlí. Samtals nemur fjárhæðin 9.971.070 krónum. Nýtur ákærði vafans sem leiðir af afdráttarlausum framburði meðákærða X sem bar um ábyrgð sína á rekstrinum eftir að hann tók við honum, en fyrir dómi bar hann um að hlutverk ákærða hefði orðið minna eftir því sem leið frá því að meðákærði tók við.

60. Hlutrænt liggur fyrir að afdregnum virðisaukaskatti var ekki skilað innan lögmælts frests í þeim tilvikum sem ákæra tekur til og það sama á við um síðbúin skil virðisaukaskattsskýrslna að hluta til. Það sama gildir um afdregna staðgreiðslu, eins og gerð hefur verið grein fyrir. Í þessu tilviki hefur ekki öðrum ástæðum fyrir síðbúnum skilum og greiðslum verið hreyft en skírskotun til heimsfaraldurs Covid- 19, en um þær varnir gilda sömu sjónarmið og rakin eru hér að framan í efnisgrein 49. Vanskil og síðbúin skýrsluskil verða þannig ekki réttlætt með skírskotun til heimsfaraldursins þannig að ákærði sé laus undan ábyrgð. Brot ákærða voru fullframin á eindaga skilaskyldu, og eru rétt heimfærð til refsiákvæða og teljast meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þegar litið er til þeirrar fjárhæðar sem um ræðir. Engum greiðslum er til að dreifa sem geta haft áhrif til lækkunar við ákvörðun refsiviðurlaga. Verður ákærði þannig sakfelldur í samræmi við framangreint vegna kafla C í ákæru sem dagsett er 22. september 2022.

61. Svo vikið sé að ákæru sem gefin var út 15. júní 2023 er ákærða S-kk-þgf K-kk-þgf gefið að sök að hafa skilað til Skattsins efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2018 og 2019 og ekki skilað framtali vegna gjaldársins 2020 á lögmæltum tíma. Með þeim framgangsmáta vanframtaldi ákærði tekjur sínar samtals um 69.872.288 krónur og byggir ákæruvaldið á því að hann hafi þar með komist undan greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 27.814.812 krónur.

62. Fjárhæðir þær sem um er að tefla í þessari ákæru eru sóttar í leiðrétt framtöl ákærða vegna fyrri áranna tveggja og framtal vegna gjaldársins 2020. Tilgreindar fjárhæðir byggjast þannig á eigin framsetningu ákærða, en á honum hvíldi framtalsskylda eins og almennt gildir, sbr. 1. tölulið 2. mgr. 90. gr. laga um tekjuskatt.

63. Í ljósi þessarar afdráttarlausu skyldu verður ákærða ekki hald í þeirri vörn að hann hafi talið sig undanþeginn skyldu til að telja fram og greiða skatt á Íslandi vegna tekna ársins 2019 þar sem hann hefði dvalið langdvölum erlendis það ár. Ákærði hefur þó ekki gert grein fyrir því að hann hafi verið búsettur erlendis né gerði hann neinn reka að því að upplýsa hvort hann hefði dvalið á sama staðnum á því ári, gat einungis um að hafa dvalið vel á annað hundrað daga erlendis. Raunar mátti skilja framburð hans fyrir dómi þannig að hann hefði meðal annars gert víðreist á þessum tíma, í það minnsta um Króatíu, í þeim tilgangi að ráða starfsmenn til starfa til starfsmannaleigu, en hann hefði svo selt þá starfsmenn áfram til starfa hjá íslenskum fyrirtækjum, eins og ákærði komst að orði. Samkvæmt gögnum málsins flutti ákærði lögheimili sitt til Serbíu 30. desember 2019 og svo til Íslands 13. mars 2020 og enn síðar til Ungverjalands þar sem það er nú skráð. Þar sem sakargiftir máls þessa lúta að tekjum 2017 til og með 2019 hafa þessar breytingar á skráðu lögheimili ekki þýðingu.

64. Að sama skapi eru ekki forsendur til að leggja til grundvallar þá framsetningu af hálfu ákærða að hann hafi einvörðungu tekið það á sig að skrá innborganir á bankareikninga sína að fjárhæð 69.872.288 krónur sem tekjur á skattframtölum til að ljúka málinu gagnvart skattinum. Í raun hafi verið um að ræða fé tengt rekstri ýmissa fyrirtækja sem hann hefði hrint af stokkunum en ekki hefðu gengið sem skyldi og væru orðin gjaldþrota og honum verið vandi á höndum að afla gagna úr bókhaldi þeirra. Framburð ákærða mátti skilja svo að hann hefði talið sig vera með þessari framtalsgerð að semja sig frá refsimeðferð málsins auk þess sem hann hefði talið að skattrannsóknarstjóri myndi efna til rannsóknar til að kanna hvað væri hæft í þeirri staðhæfingu ákærða að umræddar greiðslur hefðu runnið um bankareikninga hans þar sem fyrirtæki sem hann hefði verið að vinna að að koma á laggirnar erlendis hefðu ekki haft bankareikninga. Ákæra er ekki hald í þessum málatilbúnaði enda sýnist það hafa staðið ákærða sjálfum nær að hlutast til um gagnaöflun til að skjóta stoðum undir þessa staðhæfingu enda stóð hann að sögn sjálfur að stofnun þessara félaga. Verður því talið sannað með vísan til skattframtala ákærða að hann hafi gerst sekur um brot gegn 1. og 2. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt.

65. Ákærða er ekki hald í þeirri vörn að honum hafi þegar verið gerð refsing með því að lagt var á 2,5% verðbótaálag á vanframtaldar tekjur í samræmi við 122. gr. laga um tekjuskatt. Fyrir liggur að löggjafinn skipaði þessu ákvæði laganna ekki meðal viðurlaga enda er ekki um viðurlög að ræða, eins og afdráttarlaust var áréttað í dómi Landsréttar í máli nr. 379/2022 frá 28. júní 2022.

66. Brot ákærða eru rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru og teljast vera meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þegar litið er til þeirrar fjárhæðar sem um ræðir og eðlis brota ákærða en í ákvæðinu er sérstaklega skírskotað til þess að hver sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gerist sekur um meiri háttar brot gegn 1., 2. eða 5. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, sbr. og 2. mgr. 22. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga og fleiri skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Verður ákærði því sakfelldur í samræmi við ákæru.

67. Í ákæru dagsettri 15. júní 2023 er enn fremur höfð uppi krafa um að ákærða verði bannað á grundvelli 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga að veita fyrirtækjum forstöðu tímabundið í þrjú ár. Um er að ræða svonefnt atvinnurekstrarbann. Næsta sérstætt er að krafa ákæruvaldsins í þessum efnum er höfð uppi í sakamáli sem höfðað var vegna persónulegra skattskila ákærða, að hafa skilað efnislega röngum framtölum í tvígang og hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram í eitt skipti. Vandséð er að rökrétt samhengi sé í ákæru hvað þetta varðar auk þess sem framsetning kröfu um atvinnurekstrarbann er mjög knöpp og ekki einhlítt að henda reiður á hvers vegna þessi krafa er sett fram í sakamáli sem lýtur ekki að skattalagabrotum í atvinnurekstri.

68. Í frumvarpi til laga nr. 56/2019, sem meðal annars leiddi í lög 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sagði að lögfesting þessa ákvæðis hefði verið afráðin að eggjan aðila vinnumarkaðarins með það að markmiði í þágu almannahagsmuna að stemma stigu við misnotkun á hlutafélagaforminu með svokölluðu kennitöluflakki og þeim óheppilegu afleiðingum sem það hefði í för með sér fyrir samfélagið í heild. Ekki verður séð að varist sé kennitöluflakki með atvinnurekstrarbanni á ákærða þótt hann sé sekur um brot á framtalsskyldu og að hafa rangfært framtöl sín, sbr. 109. gr. laga um tekjuskatt, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sem er meðal þeirra ákvæða sem til er vísað í 4. mgr. sömu greinar. Engri sjálfstæðri verknaðarlýsingu er fyrir að fara í ákæru heldur einvörðungu skírskotað til 4. mgr. 262. gr. Ákærði verður því ekki dæmdur í atvinnurekstrarbann á grundvelli sakarefna ákæru frá 15. júní 2023.

69. Mál sem höfðað var með útgáfu framangreindrar ákæru var sameinað eldra máli sem höfðað hafði verið með útgáfu ákæru 22. september 2022. Eins og að framan er rakið hefur því verið slegið föstu að ákærði hafi unnið til refsingar fyrir refsiverða háttsemi í tengslum við rekstur þriggja einkahlutafélaga. Mikið áhorfsmál er hvort unnt er að líta til þeirra sakargifta við mat á því hvort taka eigi kröfu ákæruvaldsins til greina um atvinnurekstrarbann ákærða.

70. Að mati dómsins ræður þó úrslitum í málinu að ekki verður séð að framganga ákærða sem slík falli að þeirri háttsemi sem þessu lagaákvæði er ætlað að sporna gegn. Þannig hefur ákæruvaldið ekki gert neinn reka að því að færa sönnur á að ákærði hafi í raun stundað svokallað kennitöluflakk. Að hann hafi komið að rekstri fjölda fyrirtækja sem hafi orðið gjaldþrota hvert á fætur öðru og hann staðið að stofnun nýrra félaga í þeirra stað. Slíkt liggur ekki fyrir. Mál þetta lýtur að þremur félögum sem lentu í slíkum rekstrarvanda að vanskil urðu á greiðslu opinberra gjalda og það leiddi til gjaldþrots tveggja þeirra en það þriðja rétti svo úr kútnum að það mun enn vera í rekstri. Þótt heimsfaraldur sem valdið hafi rekstrarerfiðleikum leysi ákærða ekki undan refsiábyrgð verður ekki fram hjá þessu rekstrarumhverfi litið þegar lagt er mat á ástæður þess að félögin tvö, BC1 ehf. og ZF1 ehf., urðu gjaldþrota. Ekki verður talið að ákvæði 4. mgr. 262. gr. sem slíkt brjóti gegn stjórnarskrárbundnu atvinnufrelsi samkvæmt 75. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands en beiting þess verður að vera hófleg og málefnaleg með tilliti til þess að um inngrip í stjórnarskrárvarin réttindi er að ræða og að bann þetta felur í sér refsikennd viðurlög. Í því ljósi og með hliðsjón af málavöxtum eru ekki forsendur til að fallast á kröfu ákæruvaldsins um að ákærða verði gert að sæta atvinnurekstrarbanni. Verður ákærði því sýknaður af þessari kröfu.

Ákæra á hendur X

71. Ákærði X er einvörðungu ákærður samkvæmt C- lið ákærunnar sem gefin var út 22. september 2022 og tekur til brota í rekstri BC innviða ehf. sem fjallað er um í efnisgreinum 54 til 60 hér að framan.

72. Ákærði krefst þess að ákærunni á hendur honum verði vísað frá dómi þar sem útgáfa hennar stríði gegn fyrirmælum ríkissaksóknara nr. 6/2021 um meðferð skattalagabrota sem ríkissaksóknari gaf út á grundvelli 2. mgr. 121. gr., sbr. 2. mgr. 103. gr. laga um tekjuskatt eins og þeim var breytt með 11. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 29/2021 um breytingu á lögum er varða rannsókn og saksókn vegna skattalagabrota. Fyrirmæli nr. 6/2021 sem beint er til héraðssaksóknara og skattrannsóknarstjóra eiga sér einnig stoð í 1. mgr. 21. gr. laga um meðferð sakamála þar sem kveðið er á um það hlutverk ríkissaksóknara að gefa út almennar reglur og fyrirmæli um meðferð ákæruvalds.

73. Í 2. og 3. gr. fyrirmæla ríkissaksóknara kemur fram við hvað skuli miða þegar tekin er ákvörðun um hvort máli er vísað til lögreglu eða ekki:

2. Máli skal vísað til lögreglu að lokinni frumrannsókn skattrannsóknarstjóra þegar: a. rökstuddur grunur er um að fjárhæð samanlagðra vangreiddra og eða undandreginna skatta og eða gjalda vegna refsiverðra skattalagabrota nemi hærri fjárhæð en samtals 50 milljónum króna. b. rökstuddur grunur er um að verknaður hafi verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti, eða við aðstæður sem auka mjög saknæmi brotsins, enda þótt fjárhæð samkvæmt 2. gr. a. nemi lægri fjárhæð en 50 milljónum króna. c. fyrir liggur að aðili hafi áður verið dæmdur sekur fyrir sams konar brot, þrátt fyrir að fjárhæð samkvæmt 2. gr. a. nemi lægri fjárhæð en 50 milljónum króna, enda séu ítrekunaráhrif ekki fallin niður samkvæmt 3. mgr. 71. gr. laga nr. 19/1940. Það sama á við ef aðila hefur innan fimm ára frá því að ætlað brot er framið verið úrskurðuð sekt af yfirskattanefnd eða ákvörðuð sekt af skattrannsóknarstjóra vegna slíkra brota.

3. Máli skal ekki vísað til lögreglu þegar þau viðmið eru uppfyllt er fram koma í 3. mgr. 110. gr. laga nr. 90/2003, 3. mgr. 31. gr. laga nr. 45/1987, 3. mgr. 20. gr. laga nr. 94/1996 eða 3. mgr. 41. gr. laga nr. 50/1988, enda þótt undandreginn eða vangreiddur skattur samkvæmt 2. gr. a. nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna, svo fremi að ætluð sekt samkvæmt ákvörðun skattrannsóknarstjóra nemi ekki hærri fjárhæð en 100 milljónum króna.

74. Tekið er fram í fyrirmælum ríkissaksóknara að þau séu gefin út í samræmi við ummæli í greingerð með frumvarpi til laga nr. 29/2021 sem héraðssaksóknara og skattrannsóknarstjóra beri einnig að líta til við meðferð skattalagabrota. Nánar tilgreind ummæli í lögskýringargögnum með lagafrumvarpinu eru sett fram orðrétt í fyrirmælunum. Ummælin eru eftirfarandi:

Lagt er til að ríkissaksóknari gefi út almenn fyrirmæli á grundvelli 21. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, þar sem fram komi hvaða mál séu þess eðlis að rétt sé að þau verði send til rannsóknar hjá lögreglu. Við útgáfu þeirra fyrirmæla yrði stefnt að því að alvarlegri brotin yrðu rannsökuð hjá héraðssaksóknara og þar höfð hliðsjón af lögfestum heimildum skattrannsóknarstjóra til að leggja á sektir. Til viðbótar er rétt að taka fram að þar falli undir alvarleg brot gagnvart 262. gr. almennra hegningarlaga, nr.

19/1940 en að auki yrði litið til þess hvort önnur brot sem ekki teldust stórfelld væru fléttuð saman við önnur alvarlegri brot, væru hluti af brotasamsteypu eða um væri að ræða ítrekuð brot sem eðlilegt er að færu til rannsóknar héraðssaksóknara.

Almennt verður að gera ráð fyrir að vanskilamálum yrði lokið innan skattkerfisins, þó með þeirri undantekningu að þau væru ekki ítrekuð eða teldust stórfelld. Með þessari breytingu er stefnt að því að færri brot fari til rannsóknar lögreglu. Þannig er gert ráð fyrir að sé um alvarleg brot að ræða verði þau almennt ekki tekin til rannsóknar hjá skattyfirvöldum en ekki er þó útilokað að við rannsókn skattrannsóknarstjóra komi í ljós að brot kynni að falla undir fyrirmæli ríkissaksóknara og er gert ráð fyrir því að málið geti verið sent til lögreglu þegar svo háttar til.

Jafnframt er gert ráð fyrir því að í einstökum tilvikum fari ríkissaksóknari með úrslitavald um ákvörðun þess hvort mál hljóti meðferð hjá lögreglu, rísi vafi um slíkt. Í frumvarpinu er því lagt til að ríkissaksóknari geti gefið skattrannsóknarstjóra fyrirmæli um að vísa einstökum málum til lögreglu, sem honum bæri að hlíta. Er þetta orðalag í samræmi við 3. mgr. 21. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008.

75. Fyrir liggur í máli þessu að ákæruefni á hendur ákærða X lúta samtals að 30.500.044 krónum vegna vangreiddrar staðgreiðslu launamanna BC innviða ehf. og vangreidds virðisaukaskatts í rekstri félagsins, hvoru tveggja á tímabilinu júní til og með október 2021. Verður því slegið föstu að um vanskilamál sé að ræða í þeim skilningi sem lagður er í hugtakið í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 29/2021 og að framan eru raktar. Þar er því slegið fram að almennt verði slíkum málum lokið innan skattkerfisins. Þessi fjárhæð sem hér er um að tefla er langt innan fyrrgreinds 50.000.000 króna viðmiðs a-liðar 2. töluliðar fyrirmæla ríkissaksóknara um meðferð skattalagabrota. 76. Ekki verður fallist á þau rök ákæruvaldsins sem hreyft var við málflutning vegna frávísunarkröfu ákærða að horfa eigi til heildarfjárhæðar vegna þeirra skattalagabrota sem tilgreind eru í ákæru á hendur báðum ákærðu frá 22. september 2022. Samtala þess sem ákæran lýtur að í A-, B- og C- liðum nemur 100.436.414 krónum. Engin rök standa á hinn bóginn til slíkrar samlagningar þannig að horft sé til sakarefna vegna BC1 ehf. og ZF1 ehf. gagnvart ákærða X enda hann í engum færum til að gerast brotlegur í rekstri þessara fyrirtækja sem virðast hafa verið honum óviðkomandi samkvæmt gögnum málsins. Hann er engum sökum borinn vegna þeirra. Þótt svo að einhver vafi teldist vera á því hvar mörk liggi milli ábyrgðar ákærðu hvors um sig vegna rekstrar BC innviða ehf. hefur það sem á milli stendur ekki úrslitaáhrif hvað þetta varðar enda nemur samtala þeirra skattalagabrota sem ákærðu eru gefin að sök vegna þess félags 39.753.542 krónum.

77. Því hefur ekki verið hreyft að rökstuddur grunur liggi fyrir um að verknaður ákærða í starfi sem forstöðumaður BC innviða ehf. hafi verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auki mjög á saknæmi brotsins þannig að b-liður 2. töluliðar reglna ríkissaksóknara um meðferð skattalagabrota komi til skoðunar.

78. Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að ákærði X hafði ekki verið dæmdur fyrir sams konar brot eða sætt sektarviðurlögum áður en frumskýrsla skattrannsóknarstjóra um málefni tengd rekstri BC innviða ehf. var gefin út 20. maí 2022 en sú skýrsla lá til grundvallar er sakarefnum vegna þess félags og BC1 ehf. og ZF1 ehf. var vísað til héraðssaksóknara 15. júní 2022. Þær sektir sem skattrannsóknarstjóri lagði á ákærða vegna ZF verktaka ehf. og B1100 ehf., sem vikið var að í rakningu málsatvika, voru felldar á hann 25. maí 2022, fimm dögum eftir að nefnd frumskýrsla lá fyrir. Eðli máls samkvæmt gátu þær sektir því ekki komið til skoðunar við mat á því hvort vísa ætti máli hans vegna BC innviða ehf. til héraðssaksóknara með tilliti til ítrekunaráhrifa. Því gerist ekki þörf á að taka afstöðu til þess hvort lagaheimild sé til þess í 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga að stjórnsýslusektir hafi slík ítrekunaráhrif sem kveðið er á um í fyrirmælum ríkissaksóknara.

79. Þá verður ekki séð að 3. töluliður fyrirmæla ríkissaksóknara standi því í vegi að unnt hefði verið að ljúka málinu með sekt hjá skattrannsóknarstjóra. Helgast það af þeirri staðreynd að fésektir ákærða X myndu ekki ná 50.000.000 króna miðað við framsetningu ákæruvaldsins sem tiltekin var í málflutningi, hvað þá heldur 100.000.000 króna eins og áskilið er í nefndum tölulið.

80. Embætti skattrannsóknarstjóra vísaði málum vegna þeirra þriggja fyrirtækja sem sakargiftir lúta að, BC1 ehf., BC innviða ehf. og ZF1 ehf., til héraðssaksóknara með bréfi, dagsettu 15. júní 2022. Í því bréfi er vísað til nokkurs fjölda lagagreina, reglugerðar og fyrirmæla ríkissaksóknara því til stuðnings að vísa málum vegna fyrirtækjanna til héraðssaksóknara.

81. Þannig er vísað til 5. mgr. 41. gr. laga um virðisaukaskatt sem kveður á um heimildir skattrannsóknarstjóra til að vísa máli til rannsóknar lögreglu af sjálfsdáðum eða í samræmi við fyrirmæli ríkissaksóknara. Jafnframt er vísað til 5. mgr. 31. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda sem kveður á um heimild skattrannsóknarstjóra til að vísa máli til rannsóknar lögreglu af sjálfsdáðum. Loks er vísað til 2. mgr. 121. gr. laga um tekjuskatt þar sem segir að ríkissaksóknari setji nánari fyrirmæli um hvaða málum skuli vísað til rannsóknar lögreglu og er sú tilvísun studd tilvísun í fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021 og reglugerð nr. 373/2001 um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna. Rétt er að halda því til haga að ný reglugerð um framkvæmd skattaeftirlits og skattrannsókna, nr. 808/2022, tók gildi 30. júní 2022 og leysti reglugerð nr. 373/2001 af hólmi. Í núgildandi reglugerð er í 31. gr. fjallað um sektir sem ríkisskattstjóri getur lagt á og í 32. gr. er fjallað um rannsókn hjá lögreglu og þess getið að fara eigi að fyrirmælum ríkissaksóknara sem sett eru með vísan til 121. gr. laga um tekjuskatt. Afdráttarlaust er þannig að leggja ber fyrirmæli ríkissaksóknara til grundvallar við mat á því hvort vísa ber máli til héraðssaksóknara. Þannig verður að horfa til 50.000.000 króna fjárhæðarviðmiðsins í fyrirmælum ríkissaksóknara í þessu tilliti.

82. Í bréfinu er jafnframt vísað til hlutverks héraðssaksóknara með vísan til 2. mgr. 23. gr. laga um meðferð sakamála og 2. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 þar sem kveðið er á um að héraðssaksóknari höfði sakamál vegna brota af því tagi sem hér um ræðir. Við túlkun þessara heimilda gilda sem endranær valdheimildir ríkissaksóknara til útgáfu almennra fyrirmæla sem og sértækra. Engum vafa er því undirorpið að margtilvitnuð fyrirmæli ríkissaksóknara binda hendur bæði skattrannsóknarstjóra og héraðssaksóknara í þessu tilliti. Þegar héraðssaksóknari gaf út ákæru á hendur ákærða X 22. september 2022 var löngu afstaðin breyting á lögum sem fólst í setningu laga nr. 29/2021 og ríkissaksóknari búinn að gefa út fyrirmæli nr. 6/2021, sem gefin voru út 25. ágúst 2021 eins og áður gat, auk þess að búið var að setja reglugerð nr. 808/2022.

83. Af framsetningu sakarefna í framangreindu bréfi skattrannsóknarstjóra til héraðssaksóknara verður að álykta að mat hins fyrrnefnda hafi verið að sakargiftir væru slíkar vegna félaganna þriggja sem fjallað er um í bréfinu að þær féllu að skilyrðum 2. töluliðar fyrirmæla ríkissaksóknara til að teljast vera alvarlegt mál þannig að um meiri háttar mál væri að ræða þar sem sakfelling samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga kæmi til álita. Skattrannsóknarstjóri hafi þannig horft á málefni félaganna þriggja sem eitt mál miðað við framsetningu málsins til héraðssaksóknara.

84. Skattrannsóknarstjóri ritaði ákærða X einnig bréf 15. júní 2022 þar sem einvörðungu eru til umfjöllunar sakargiftir vegna BC innviða ehf. Tekið var fram að eftir yfirferð yfir gögn málsins hefði skattrannsóknarstjóri ákveðið að vísa málinu til rannsóknar héraðssaksóknara. Tilgreindar voru sömu lagaheimildir, fyrirmæli ríkissaksóknara og reglugerð og í fyrrgreindu bréfi embættisins þann sama dag til héraðssaksóknara. Af orðalagi bréfsins verður afdráttarlaust dregin sú ályktun að gagnvart ákærða X hafi máliðí skilningi 2. töluliðar fyrirmæla ríkissaksóknara beinst að þeim sakargiftum sem að honum sneru en ekki sakarefni málsins gagnvart BC1 ehf. eða ZF1 ehf., eins og byggt var á af hálfu ákæruvaldsins við aðalmeðferð málsins. Virðist þannig liggja fyrir misræmi í því hvernig málið horfði við hjá skattrannsóknarstjóra.

85. Í samræmi við allt framangreint verður því slegið föstu að það hafi ekki samrýmst fyrirmælum ríkissaksóknara nr. 6/2021 að vísa máli ákærða X til rannsóknar hjá embætti héraðssaksóknara. Í 4. mgr. 108. gr. a í lögum um tekjuskatt er kveðið á um að lögregla geti ákveðið að mál sem sé til rannsóknar vegna skattalagabrots skuli endursent til skattyfirvalda til meðferðar og ákvörðunar ef ekki eru talin fyrir hendi skilyrði fyrir útgáfu ákæru vegna meintrar refsiverðrar háttsemi. Á sama hátt er tekið fram í 2. mgr. sömu greinar að telji héraðssaksóknari ekki tilefni til að ljúka rannsókn máls eða felli mál niður að hluta til eða öllu leyti skuli hann endursenda málið til ríkisskattstjóra sem geti þá eftir atvikum lagt á álag samkvæmt 108. gr. sömu laga.

86. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 29/2021 var sérstaklega fjallað um þessa endursendingarheimild héraðssaksóknara og lagt til grundvallar að sú leið yrði farin í þeim mæli að mótast [myndi ] traust framkvæmd í samvinnu stofnana skattyfirvalda annars vegar og lögreglu og ákæruvalds hins vegar um hvar skattalagabrot skuli rannsökuð. Fram kemur jafnframt í athugasemdum með frumvarpinu að nauðsyn hafi verið talin á slíkri almennri endursendingarheimild og tekið fram að sá möguleiki sé enn fyrir hendi að máli hafi ekki verið valinn réttur farvegur í upphafi, til dæmis að mál sé til rannsóknar hjá lögreglu sem hefði mátt ljúka með endurákvörðun skatta og beita viðurlögum skattkerfisins eða senda þurfi mál til lögreglu til frekari rannsóknar og meðferðar.

87. Að mati dómsins fær það ekki staðist að ef fyrirmælum ríkissaksóknara hefði verið fylgt af skattrannsóknarstjóra og héraðssaksóknara vegna máls ákærða sem einvörðungu lýtur að málefnum BC innviða ehf. hefðu meint brot einvörðungu sætt meðferð skattrannsóknarstjóra og verið heimfærð undir 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30 gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda eftir atvikum án þess að sakfelling samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga hefði komið til álita í stað þess að ákærði sæti ákæru á vegum héraðssaksóknara fyrir brot gegn öllum þessum refsiheimildum og gæti þurft að sæta fangelsisrefsingu og sekt með fangelsisrefsingu sem vararefsingu.

88. Að mati dómsins fellur sakarefni máls þessa ekki svo að umfjöllunarefni dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 35/2021 sem kveðinn var upp 13. apríl 2022 að dómurinn feli í sér fordæmi við úrlausn þessa máls, né nokkur fjöldi dóma Landsréttar þar sem vísað er til þessa dóms Hæstaréttar. Hvorki í nefndum dómi Hæstaréttar né í dómum Landsréttar var aðstaðan sú sem hér reynir á eftir því sem best verður séð. Er í því sambandi horft til þess að lög nr. 29/2021 höfðu tekið gildi og ríkissaksóknari var búinn að setja fyrirmæli nr. 6/2021 í maí og júní 2022 er málum ZF verktaka ehf. og B1100 ehf. var lokið með sektargreiðslu og máli vegna BC innviða ehf. vísað til héraðssaksóknara án þess að séð verði að fyrirmælunum hafi verið fylgt. Að auki var svo búið að setja reglugerð nr. 808/2022 áður en héraðssaksóknari gaf út títtnefnda ákæru 22. september 2022. Sakarefni það sem var til umfjöllunar í nefndum dómi Hæstaréttar var af öðrum toga og laut fyrst og fremst að álitaefni um sakartæmingu gagnvart 264. gr. almennra hegningarlaga. Í lok dómsins var vikið stuttlega að setningu laga nr. 29/2021 og þess getið að tilvísun ákærða í því máli til þeirra hefði ekki þýðingu í þessu tilliti enda hefði lagasetningin ekki breytt neinu um refsinæmi þessara brota eða lögbundin viðurlög við þeim. Þessi orð í dómi Hæstaréttar standa í beinu samhengi við umfjöllun dómsins í sömu efnisgrein um það hvort skilyrði væru til að beita ákvæðum 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt til að fara niður úr fésektarlágmarki vegna tiltekinna virðisauka- og tekjuskatts tímabila sem voru til umfjöllunar í dóminum. Þar var ekki vikið að 262. gr. almennra hegningarlaga. Dómurinn ber það ekki með sér að afstaða hafi verið tekin til fyrirmæla ríkissaksóknara nr. 6/2021 og þeim hafnað þannig að áfram yrði horft til skattalagabrota sem meiri háttar brota sem heimfæra bæri undir 262. gr. almennra hegningarlaga þrátt fyrir að skilyrðinu um 50.000.000 króna lágmarksfjárhæð samkvæmt fyrirmælunum væri ekki náð. Ekki verður séð að slíkt hafi verið til umfjöllunar fyrir Hæstarétti enda nokkuð fjarri meginumfjöllunarefni þess dóms. Enn fremur sýnist fjarlægt að draga slíka ályktun af dóminum þar sem að með því væri kollvarpað einu helsta viðmiði um skiptingu skattalagabrota sem löggjafinn horfði til er lögum er lúta að þeim brotum var breytt með lögum nr. 29/2021. Í ljósi þess að löggjafinn stefndi í raun að breytingu sem var þeim hagfelld sem sakaðir voru um skattalagabrot sýnist nokkuð í lagt að túlka dóm Hæstaréttar svo að með honum hafi þessu meginviðmiði löggjafans verið rutt úr vegi og haldið fast við að sakfella ákærða fyrir brot gegn 262. gr. almennra hegningarlaga vegna brota sem væru í eðli sínu ekki stórvægileg og lytu að lægri fjárhæð en 50.000.000 króna.

89. Með hliðsjón af öllu framanröktu er það niðurstaða dómsins að óhjákvæmilegt sé að vísa frá dómi sakargiftum á hendur ákærða X. Að mati dómsins bar héraðssaksóknara að endursenda málið gegn honum til skattrannsóknarstjóra til þóknanlegrar meðferðar þar sem sakargiftir gegn ákærða ná ekki máli andspænis fyrirmælum ríkissaksóknara nr. 6 /2021, sbr. 2. mgr. 121. gr. laga nr. 90/2003.

Refsiákvörðun

90. Ákærði S-kk-nf K-kk-nf er fæddur [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 21. september 2022, hefur hann ekki áður sætt refsingu. Þá verður horft til þess hvað varðar afbrot ákærða í tengslum við rekstur einkahlutafélaganna þriggja að ekkert annað liggur fyrir en að vanskil greiðslna virðisaukaskatts og afdreginnar staðgreiðslu eftir atvikum hafi stafað af erfiðleikum í rekstri félaganna og að ekkert hafi komið fram um að ákærði nyti hags af brotunum sem slíkum.

91. Um refsingu ákærða fer eftir 109. gr. laga um tekjuskatt, 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í öllum þessum ákvæðum er kveðið á um fésektir allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem vanrækt var greiðsla á auk þess sem kveðið er á um lágmarks fésekt sem nemur tvöfaldri skattfjárhæðinni. Í öllum tilvikum er enn fremur kveðið á um að stórfelld brot gegn ákvæðunum varði við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Af hálfu ákæruvaldsins var þess getið við málflutning að sektarlágmarkið ætti ekki við í þeim tilvikum sem brot einskorðist við að standa ekki réttilega skil á afdregnum sköttum í samræmi við skýrslur sem skilað hafi verið réttilega að því tilskyldu að verulegur hluti skattfjárhæðarinnar hafi enn fremur verið greiddur. Vísað var til þess að í dómaframkvæmd hefði mótast það viðmið að miða bæri við að þriðjungur fjárhæðarinnar sem um ræddi í hverju tilviki hefði verið greiddur til þess að farið væri á þennan hátt niður úr lágmarki.

92. Eins og að framan er rakið hefur ákærði S-kk-nf K-kk-nf verið sakfelldur nánast fyrir öll þau tilvik sem tilgreind eru í þeim tveimur ákærum sem eru til úrlausnar í málinu. Hann hefur því unnið sér til refsingar.

93. Hvað ákæruatriði er lúta að BC1 ehf. snertir verður ákærði sakfelldur í samræmi við A-lið ákæru frá 22. september 2022 en sektarrefsing ákærða verður ákveðin með hliðsjón af því að allur vangreiddur virðisaukaskattur hefur nú verið greiddur og í tveimur tilfellum var virðisaukaskattsskýrslum skilað á réttum tíma, vegna mars‒apríl og september‒október 2021. Heimilt er því að fara niður úr sektarlágmarki samkvæmt 40. gr. laga um virðisaukaskatt þannig að sekt ákærða af þessum sökum verður ákveðin 737.000 krónur. Í tveimur tilvikum á hinn bóginn, fyrir nóvember‒desember 2020 og janúar‒febrúar 2021, var skýrslum skilað of seint. Þótt sá dráttur hafi ekki verið langvarandi eru ekki forsendur til að fara niður úr sektarlágmarkinu með hliðsjón af því stranga sakarmati sem dómstólar hafa beitt í tilvikum sem þessum, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 71/2010 frá 3. mars 2011, enda er skilyrðum 2. töluliðar 1. mgr. 40, gr. laga um virðisaukaskatt ekki fullnægt til að fara niður úr lágmarkinu. Verður sekt ákærða vegna þessara tímabila ákveðin tvöföld fjárhæð virðisaukaskatts vegna þessara tveggja tímabila, 11.863.000 krónur. Sekt ákærða vegna BC1 ehf. nemur þannig samtals 12.600.000 krónum.

94. Hvað ákæruatriði er lúta að ZF1 ehf. snertir verður ákærði sakfelldur í samræmi við B-lið ákæru frá 22. september 2022 en sektarrefsing ákærða verður ákveðin með hliðsjón af því að virðisaukaskattsskýrslu vegna maí‒júní 2020 var skilað á réttum tíma og verulegur hluti vangoldins virðisaukaskatts að fjárhæð 14.200.413 krónur greiddur þannig að forsendur eru til að fara niður úr sektarlágmarki samkvæmt 40. gr. laga um virðisaukaskatt hvað það tímabil varðar þannig að sekt vegna þess nemur 1.400.000 krónum, en virðisaukaskattsskýrslu vegna júlí‒ágúst var ekki skilað á réttum tíma vegna virðisaukaskatts að fjárhæð 19.829.323 krónur og því gildir tilvitnað sektarlágmark þannig að sekt vegna þess nemur 39.600.000 krónum.

95. Eins gildir hvað varðar staðgreiðslu opinberra gjalda að skilagrein vegna júnímánaðar 2020 var skilað á réttum tíma og verulegur hluti vangoldinnar staðgreiðslu að fjárhæð 7.719.913 krónur greiddur þannig að færa má sekt niður úr lögákveðnu lágmarki samkvæmt 2. tölulið 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda svo að sekt vegna þessa nemur 779.000 krónum. Á hinn bóginn var ekkert greitt vegna vangoldinnar staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir september og október 2020, samtals að fjárhæð 4.394.121 króna, og því á lögákveðið lágmark við í þeim tilvikum, samtals að fjárhæð 8.788.000 krónur. Sekt ákærða vegna ZF1 ehf. nemur þannig samtals 49.740.000 krónum.

96. Hvað varðar ákæruatriði er lúta að BC innviðum ehf. verður ákærði sakfelldur í samræmi við C- lið ákæru frá 22. september 2022 eins og rakið er hér að framan í efnisgreinum 54 til 60 þannig að hann beri refsiábyrgð á vanskilum virðisaukaskatts vegna nóvember‒desember 2020 og mars‒apríl, samtals að fjárhæð 7.423.241 króna, og vegna maí‒júní 2021 að fjárhæð 7.519.726 krónur. Ekki var greitt verulega inn á neitt þessara tímabila þannig að um þau gildir öll sem slík lágmarksfésekt samkvæmt 1. mgr. 40. gr. Þannig nemur sekt vegna fyrrgreindu tímabilanna tveggja samtals 14.846.000 krónum. Sekt vegna síðasttalda tímabilsins, maí‒júní 2021, er á hinn bóginn ákveðin með tilliti til framburðar meðákærða sem bar um að hafa tekið við rekstri félagsins í júní 2021. Engu verður slegið föstu um sakarábyrgð meðákærða í máli þessu þar sem ákæru gagnvart honum er vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Verður talið rétt eins og hér stendur á að ákærði S-kk-nf K-kk-nf njóti vafans í þessum efnum í ljósi yfirlýsinga meðákærða og gagna málsins enda skilur í þeim efnum á milli sakarefnis máls þessa og málsatvika sem voru til umfjöllunar í dómi Hæstaréttar í máli nr. 71/2010 frá 3. mars 2011. Nemur sekt vegna síðasttalda tímabilsins þannig 7.519.500 krónum. Samtals nemur því sekt vegna virðisaukaskatts 22.365.500 krónum.

97. Refsiábyrgð vegna vanskila afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda tekur til febrúar 2021 til og með júní 2021, samtals 9.971.070 króna, og þar sem ekkert hefur verið greitt inn á umrædd tímabil gildir sektarlágmark samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda þannig að sekt vegna mánaðanna febrúar til og með maí nemur 17.700.000 krónum. Með sömu rökum og á við um vangoldin virðisaukaskatt verður ábyrgð ákærða takmörkuð við helming sektarrefsingar fyrir júní. Vangoldin staðgreiðsla opinberra gjalda þann mánuð nam 1.119.854 krónum og nemur sekt samkvæmt því tímabili þannig 1.119.500 krónum. Samtals nemur því sekt vegna staðgreiðslu 18.819.500 krónum. Sekt ákærða vegna BC innviða ehf. nemur þannig samtals 41.185.000 krónum.

98. Ákærði hefur jafnframt verið sakfelldur fyrir brot sem heimfært verður undir 1. og 2. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt, sbr. 262. gr. almennra hegningalaga. Fyrir liggur að ákærði rangfærði skattframtöl sín í tvígang og lét undir höfuð leggjast að telja fram í eitt skipti. Kom hans sér með þessu undan greiðslu opinberra gjalda af tekjum sem námu 69.872.288 krónum og kom sér þannig undan greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 27.814.812 krónur. Brot ákærða var stórfellt og því ekki fært að mati dómsins að miða við fésektarlágmark samkvæmt framangreindum ákvæðum heldur verði að miða við þrefalda fjárhæð vanskila vegna þessa brots eins og við á í slíkum tilvikum, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 724/2009 frá 1. júní 2011. Verður stefndi þannig dæmdur til að greiða 83.444.000 krónur í sekt af þessum sökum.

99. Í samræmi við allt framangreint verður ákærði dæmdur til að greiða 196.734.500 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa.

100. Ákærði S-kk-nf K-kk-nf hefur ekki áður sætt refsingu. Hann er nú sakfelldur fyrir mörg stórfelld brot í tengslum við starfsemi þriggja einkahlutafélaga og vegna eigin framtals-og skattskila og verður refsing hans ákveðin samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga. Verður einnig að líta til þess að brot hans eru alvarleg og beinast að verulegum fjárhæðum og ákærði á sér afar takmarkaðar málsbætur. Þegar þetta er virt er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 14 mánuði, en hún verður að hluta skilorðbundin eins og nánar greinir í dómsorði. Þá verður honum gert að greiða sekt eins og að framan er rakið en um vararefsingu fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

101. Ákærði S-kk-nf K-kk-nf greiði allan sakarkostnaðar til ríkissjóðs vegna hans þáttar í málinu. Til þess kostnaðar teljast málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef Á-kk-ef, sem þykja út frá eðli og umfangi máls hæfilega ákveðin 3.000.000 krónur með virðisaukaskatti.

102. Ákæru á hendur X, er vísað frá dómi. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 1.500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið T-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Máli þessu er vísað frá dómi er varðar ákæru á hendur X.

Ákærði, S-kk-nf K-kk-nf Á-kk-nf, sæti fangelsi í 14 mánuði en fresta skal fullnustu 9 mánaða af þeirri refsingu og sá hluti hennar falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði S-kk-nf K-kk-nf Á-kk-nf greiði 196.734.500 krónur sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms en sæti ella fangelsi í tólf mánuði verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Kröfu um að ákærða verði, með vísan til 4. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með dómi bannað að stofna félag með takmarkaðri ábyrgð félagsmanna, sitja í stjórn, starfa sem framkvæmdastjóri eða koma með öðrum hætti að stjórnun eða fara með meirihluta atkvæðisréttar í slíku félagi í þrjú ár er hafnað.

Ákærði S-kk-nf K-kk-nf greiði 3.500.000 króna í sakarkostnað í ríkissjóð þar með talið málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 3.000.000 krónur.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða X, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 2.500.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

B-kk-nf L. B-kk-nf