E-4512/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 24. október sl., var höfðað 22. nóvember 2011.

Stefnandi er P-kk-nf V-kk-nf B-kk-nf, Eskivöllum 3, Hafnarfirði

Stefndi er Verkþing eignarhald ehf. (áður Verkþing ehf.), Kaplahrauni 22, Hafnarfirði.

Réttargæslustefndi er Sjóvá-Almennar tryggingar hf.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 9.861.375 krónur með 4,5% vöxtum, af 935.151 krónu frá 22. maí 2003 til 22. nóvember 2003, en frá þeim degi af 9.861.375 krónum til 13. janúar 2011 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 9.854.411 krónur með 4,5% vöxtum, af 935.151 krónu frá 22. maí 2003 til 22. nóvember 2003, en frá þeim degi af 4.654.411 krónum til 13. janúar 2011 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð til 24. nóvember 2011 en frá þeim degi af 9.854.411krónum til greiðsludags.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalflutning málsins, ef til kemur, eða að mati dómsins ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi krefst þess aðallega að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Málavextir eru þeir að stefnandi var að læra til smiðs og vann hjá stefnda sem er byggingarfyrirtæki. Hinn 22. maí 2003 var hann við vinnu að Blómvöllum í Hafnarfirði ásamt þremur samstarfsmönnum. Unnið var að því að byggja tveggja hæða hús. Búið var að steypa botnplötu, útveggi og gólfplötu annarrar hæðar og nýlega var búið að steypa veggjamót annarrar hæðar. Stefnandi var að vinna við að rífa niður mót sem notuð voru við að steypa veggina. Veggir hússins voru steyptir í svokölluð kerfismót en mótin voru fest saman með festingum, svokölluðum spjótum og klemmum. Þá voru mótin ennf remur stífuð með skástífum sem boltaðar voru í gólfplötu annarrar hæðar hússins. Er slysið varð vann stefnandi að því að taka niður kerfismótin. Óumdeilt er að þá var búið að fjarlægja áhengda palla sem áður voru á mótunum. Deila aðilar um hvort það hafi verið eðlilegt verklag.

Stefnanda var falið að losa klemmur og spjót sem héldu mótunum saman að innanverðu. Stefnandi gat ekki unnið verkið standandi á gólfinu en samkvæmt stefnu var efri brún móta í 3,3 metra hæð frá gólfi. Eftir að hafa fullvissað sig um að enginn nothæfur stigi væri til staðar, kveðst hann sér hafa verið nauðugur sá einn kostur að klifra upp þverbita sem voru á innanverðum mótunum. Kveður hann slíkt verklag hafa verið viðhaft á vinnustaðnum og starfsmenn og stjórnendur hafi engar athugasemdir gert við það.

Meðan stefnandi var að losa efstu klemmuna og ýta spjótum út úr götum kerfismóta með hamri kveðst hann hafa misst jafnvægið þar sem hann stóð í mótinu og fallið niður á gólfplötuna. Hann kveðst hafa reynt að bera fæturna fyrir sig en hafi rekið annan fótinn í skástífu sem hafi verið boltuð í gólfplötuna. Það hafi orðið til þess að hann hafi ekki náð að lenda rétt á hægra fæti og við höggið hafi fóturinn brotnað.

Lögregla var kölluð á vettvang og liggur skýrsla lögreglu frammi í málinu.

Vinnueftirlitið var ekki kallað á slysstað.

Kröfur stefnanda á hendur réttargæslustefnda voru fyrst settar fram með tölvupósti lögmanns stefnanda til réttargæslustefnda hinn 18. september 2009 eða rúmum 6 árum eftir að slysið átti sér stað.

Með sameiginlegri matsbeiðni aðila, dags. 18. júní 2010, var R-kk-þgf J-kk-þgf lækni og I-kk-þgf S-kk-þgf hæstaréttarlögmanni falið að meta líkamstjón stefnanda vegna slyssins. Matsgerð þeirra er dags. 5. desember 2010. Samkvæmt matsgerðinni töldu þeir tímabil atvinnutjóns (óvinnufærni), sbr. 2. gr. skaðabótalaga, vera frá 22. maí 2003 til 1. september 2003. Þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga voru metnar þannig að stefnandi taldist hafa verið veikur frá 22. maí 2003 til 1. september 2003, þar af rúmfastur í tvo daga. Varanlegur miski var metinn til sjö stiga. I-kk-nf S-kk-nf mat varanlega örorku stefnanda 12% en R-kk-nf J-kk-nf mat varanlega örorku hans 5%. Töldu matsmenn heilsufar stefnanda hafa verið orðið stöðugt 22. nóvember 2003.

Stefnandi sendi réttargæslustefnda kröfubréf, dags. 13. desember 2010, þar sem stefnandi gerði kröfu á hendur réttargæslustefnda en óumdeilt er að stefndi var með gilda ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda á slysdegi. Stuðst var við örorkumat I-kk-ef S-kk-ef. Þá var enn fremur tekið mið af meðaltekjum iðnlærðra byggingarsmiða árið 2003 við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en stefnandi hafði nær lokið húsasmíðanámi sínu er slysið varð og var hann skráður í sveinspróf í júní 2003, aðeins tæpum mánuði eftir slys.

Í tölvupósti frá starfsmanni réttargæslustefnda, dags. 9. júní 2011, var bótaskyldu stefnda hafnað á þeim grundvelli að slysið yrði ekki rakið til atvika sem stefndi bæri skaðabótaábyrgð á og því yrði ekki fallist á greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingunni. Bótaréttur var hins vegar talinn vera fyrir hendi úr slysatryggingu launþega. Í bréfinu var stefnanda jafnframt bent á rétt hans til að skjóta málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Stefnandi kaus að nýta sér ekki þann málskotsrétt.

Stefnandi kveðst ekki geta unað við þessa afstöðu félagsins og sé honum því nauðugur sá einn kostur að stefna Verkþingi eignarhaldi ehf. til greiðslu skaðabóta og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu.

Stefndi hefur breytt um nafn frá því slysið átti sér stað. Fyrirtækið hét áður Verkþing ehf. en heitir í dag Verkþing eignarhald ehf.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Skaðabótaábyrgð stefnda

Óforsvaranlegt verklag og vinnuaðstæður hjá stefnda

Stefnandi byggir á því að það verklag sem viðhaft var á verkstaðnum við Blómvelli 25 í Hafnarfirði, þ.e. að fjarlægja vinnupalla áður en lokið var við niðurrif efri raðar kerfismóta og klifra upp þverbita kerfismóta og nota þá sem eins konar stiga við losun mótanna, hafi verið óforsvaranlegt og farið í bága við skráðar sem og óskráðar hátternisreglur sem í gildi voru við þær aðstæður sem uppi voru á verkstaðnum. Stefnandi telur að stefndi hafi ekki tryggt öryggi starfsmanna sinna líkt og 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, kveði á um. Í 37. gr. sömu laga segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Í 42. gr. laganna komi þar að auki fram að vinnustaður skuli vera þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefnandi telur að stefndi hafi með öllu brugðist þessum skyldum sínum.

Í tölvupósti réttargæslustefnda, dags. 9. júní 2011, sé því borið við að ekki hafi verið mögulegt að notast við áhengda palla innan í húsinu þegar mótin voru losuð. Stefnandi mótmæli því. Sé því alrangt sem réttargæslustefndi fullyrði að pallurinn hefði lokið sínu hlutverki. Hann hafi beinlínis verið nauðsynlegur við umrætt verk.

Hvað sem öðru líði þá hefði stefndi engu að síður getað tryggt öryggi stefnanda með öðrum hætti, m.a. með öryggislínu. Um þetta vísar stefnandi til greinar 33.9 í B-hluta IV. viðauka reglna nr. 546/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, en í ákvæðinu segi orðrétt:

„Ef hætta getur verið á að menn falli niður og handriðum eða öryggispöllum verði ekki komið við skulu starfsmenn hafa öryggisbelti með stillanlegum lás af viðurkenndri gerð. Líflínan skal vera örugglega fest fyrir ofan starfsmanninn verði því mögulega við komið.“

Þá vísi stefnandi til 1. gr. sömu reglna en samkvæmt ákvæðinu skulu athafnasvæði vera nægilega stöðug og traust til þess að það hæfi notkun þeirra. Þá segi einnig í 15. gr. A-hluta IV. viðauka sömu reglna að í vinnurýmum skuli vera nægilegur gólfflötur, hæð og loftrými til að starfsmenn geti stundað vinnu sínu að teknu tilliti til alls nauðsynlegs búnaðar eða tækja sem eru á staðnum.

Jafnframt vísar stefnandi til 1. mgr. 28. gr. í B-hluta IV. viðauka reglugerðar nr. 547/1996.

Enn fremur vísi stefnandi til tilskipunar nr. 2001/45/EB, um breytingu á tilskipun ráðsins nr. 89/655/EB, um lágmarkskröfur varðandi öryggi og hollustu er starfsmenn nota tæki á vinnustöðum, sem vísað sé til í 10. lið XVIII. viðauka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eins og honum hafi verið breytt með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 39/2002. Vísi stefnandi til greinar 4.1.1 í umræddri tilskipun sem tók gildi þann 27. júní 2001.

Ákvæði þetta sé nánast samhljóða gr. 4.1.1 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, sem tók gildi þann 18. apríl 2006, en þar segir orðrétt:

„Við tímabundna vinnu í hæð þar sem fallhætta er fyrir hendi, og ekki er unnt að tryggja öryggi starfsmanna og viðeigandi vinnuvistfræðilegar aðstæður á heppilegu undirlagi, skal velja þau tæki sem best tryggja öruggar starfsaðstæður. Nota skal persónuhlífar ef ekki er unnt að koma við almennum öryggisráðstöfunum. Velja skal tæki í samræmi við eðli verks, fyrirsjáanlegt álag og þannig að starfsmenn geti unnið og farið um á öruggan hátt.

Velja skal heppilegustu aðgangsleiðir að tímabundnum verkstöðvum þar sem starfsmenn eru í fallhættu eftir því hve oft þarf að fara um, í hvaða hæð og hve lengi er unnið. Velja skal aðgangsleiðir þannig að unnt sé að rýma staðinn ef hætta steðjar að. Umferð til eða frá aðgangsleiðum palla, vinnupalla eða göngubrúa má ekki auka hættu á falli.“

Sem fyrr segi hafi nothæfur stigi ekki verið tiltækur á svæðinu. Enda þótt svo hefði verið hafi verkaðstæðum verið hagað með þeim hætti að óheimilt hafi verið að notast við stiga, sbr. gr. 4.1.2 í fyrrnefndri tilskipun EB.

Sem fyrr sé ákvæði tilskipunarinnar samhljóða gr. 4.1.2. reglna nr. 367/2006 en þar segi orðrétt:

„Einungis er heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið er tímabundið verk og þegar, að teknu tilliti til liðar 4.1.1, ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða þess að annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustað sem atvinnurekandi getur ekki breytt.“

Enda þótt reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja, hefði ekki tekið gildi er slys stefnanda átti sér stað verði engu að síður að líta til efnis reglnanna enda hafði fyrrnefnd tilskipun nr. 89/655/EB tekið gildi fyrir slys stefnanda. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 skuli skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Að mati stefnanda eigi þetta augljóslega við um vinnuverndarlöggjöfina. Hvað sem öðru líði sé hins vegar ljóst að efni reglugerðar nr. 367/2006 sé aðeins nánari útlistun á almennum leiðbeiningarreglum sem finna megi í 13., 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980 og hafi því verið í gildi allt frá gildistöku umræddra laga. Hafi fyrrnefnd reglugerð aðeins verið formleg lögfesting á þeim meginreglum sem þegar hafi verið í gildi er slys stefnanda varð.

Með hliðsjón af öllu framangreindu sé að mati stefnanda einsýnt að slys hans megi rekja til gáleysislegrar háttsemi vinnuveitanda hans. Stefnandi hafi verið sendur til að vinna tiltekið verk án þess að hafa fullnægjandi aðbúnað til að sinna því verki. Búið hafi verið að rífa niður vinnupall sem hefði án efa getað komið í veg fyrir slys stefnanda. Þá hafi engir vinnupallar verið að utanverðu sem stefnandi hefði mögulega getað notast við. Enn fremur hafi engar öryggislínur verið á staðnum sem mögulega hefðu getað fyrirbyggt slys stefnanda. Að lokum hafi engir nothæfir stigar verið tiltækir á verkstaðnum.

Að öllu þessu virtu telji stefnandi það liggja í augum uppi að stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysi hans. Stefnandi geti með engu móti sjálfur borið ábyrgð á slysi sínu enda er öryggi og aðbúnaður á vinnustað alfarið á ábyrgð vinnuveitanda. Þá beri sérstaklega að líta til þeirrar staðreyndar að stefnandi var ungur að árum og í starfsnámi hjá stefnda er slysið átti sér stað og hafi því með engu móti getað fyrirskipað betra verklag. Geti eigin sök því aldrei komið til álita í málinu.

Skortur á leiðbeiningum og þjálfun starfsmanna

Á slysdegi hafi stefnandi verið í starfsnámi hjá stefnda og hafi því notast við þær verkaðferðir sem aðrir starfsmenn viðhöfðu og það sem honum hafði verið kennt. Stefnandi mótmæli harðlega þeim fullyrðingum, sem fram komi í tölvupósti G-kk-ef P-kk-ef hinn 9. júní 2011 um að „sérstök áhersla [hafi verið] lögð á það við starfsmenn að klifra alls ekki í mótunum þar sem þau voru gjarnan hál af mótaolíu eins og almennt gildir við slíka vinnu“. Slíkt sé alrangt en réttargæslustefndi viðurkenni í raun í sama bréfi að yfirmönnum stefnda hafi verið kunnugt um að starfsmenn hefðu viðhaft umrætt verklag. Þá hafni stefnandi því alfarið að gerðar hafi verið athugasemdir við þetta verklag starfsmannanna enda hafi yfirmenn stefnda margsinnis viðhaft nákvæmlega sama verklag. Stefnandi hafi aðeins verið að fylgja fyrirmælum og framkvæma verk sem honum var falið að framkvæma með þeim búnaði sem fyrir hendi var á verkstað.

Samkvæmt 9. gr. þágildandi reglugerðar nr. 431/1997, um notkun tækja, sbr. 1. mgr. 7. gr. og 8. gr. núgildandi reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, skuli atvinnurekandi gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að starfsmenn sem falið er að nota tæki á vinnustað fái nægjanlega þjálfun þar með taldar leiðbeiningar um hvernig bregðast skuli við hættu sem notkunin kann að hafa í för með sér. Þá bar atvinnurekanda skv. 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 431/1997 að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að starfsmenn hefðu handbærar nægilegar upplýsingar og ritaðar leiðbeiningar um þau tæki sem notuð voru á vinnustað. Að mati stefnanda liggi í augum uppi að stefndi hafi vanrækt með öllu skyldur sínar samkvæmt þessum ákvæðum. Með háttsemi sinni hafi stefndi jafnframt brotið gegn 1. mgr. 14. gr. laga nr. 46/1980 en samkvæmt ákvæðinu skuli atvinnurekandi gera starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómshættu, sem kunni að vera bundin við starf þeirra. Þá skuli atvinnurekandi þar að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Hafi það því alfarið verið á ábyrgð stefnda að sjá til þess að stefnandi fengi skýr fyrirmæli um hvernig framkvæma ætti vinnuna þannig að ekki stafaði hætta af, eða upplýsa hann um hættuna sem fólgin væri í umræddum verkþætti. Að mati stefnanda hafi þetta verið sérstaklega brýnt í ljósi þess að hann hafði ekki lokið sveinsprófi í húsasmíði er slysið átti sér stað heldur eingöngu verið í starfsnámi hjá fyrirtækinu. Eðli málsins samkvæmt verði að gera enn ríkari kröfur til atvinnurekanda að upplýsa starfsnema um alla áhættuþætti sem starfinu fylgja heldur en faglærða starfsmenn. Þessa skyldu hafi stefndi ekki uppfyllt umræddan dag.

Slys stefnanda var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins

Í skýrslu lögreglu, dags. 22. maí 2003 segi að Á-kk-nf P-kk-nf, framkvæmdarstjóri stefnda, hafi tilkynnt slysið til Vinnueftirlits ríkisins. Þetta sé hins vegar ekki rétt. Í tölvupósti K-kvk-ef Þ-kvk-ef K-kvk-ef, starfsmanns Vinnueftirlitsins, dags. 15. nóvember 2011 segi að í tölvuskrám og bókum Vinnueftirlitsins sé ekki að finna neinar vísbendingar um að slysið hafi verið tilkynnt stofnuninni. Ekki liggi því fyrir nein gögn um málið.

Samkvæmt 79.-81. gr. laga nr. 46/1980 hvíli fortakslaus skylda á vinnuveitanda að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins. Vanræki vinnuveitandi að hlutast til um rannsókn á vinnuslysum leiði það til þess að hann sé látinn bera halla af skorti á upplýsingum, sem ætla megi að unnt hefði verið að afla, hefði lögmælt rannsókn farið fram. Sé því oft slakað á kröfum sem gerðar séu til tjónþola um að sanna að tjóni hans sé valdið með saknæmri háttsemi.

Af dómaframkvæmd megi ráða að strangar skyldur hvíli á vinnuveitendum um að hlutast til um að framkvæmd sé viðunandi rannsókn á slysum. Megi nefna sem dæmi Hrd. frá 19. mars 2009 í máli nr. 363/2008.

Þegar vinnuveitandi hafi hins vegar algjörlega vanrækt tilkynningarskyldu sína, og lögboðin rannsókn á tildrögum slyss fer ekki fram, sé frásögn tjónþola um atvik að vinnuslysi oft lögð til grundvallar dómi. Vísað sé til dóms Hæstaréttar frá 5. febrúar 2009, í máli nr. 272/2008 þar að lútandi.

Í ljósi þess að slys stefnanda var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins, og af þeirri ástæðu ekki rannsakað, sé auðsýnt að stefndi verði að bera hallann af skorti á upplýsingum sem ætla megi að unnt hefði verið að afla hefði lögmælt rannsókn farið fram.

Skortur á verkstjórn - vinnuveitendaábyrgð

Eins og að framan sé rakið hafi fjölmargar brotalamir verið á öryggi og aðbúnaði starfsmanna stefnda. Samkvæmt 21. gr. laga nr. 46/1980 sé verkstjóri fyrirtækis fulltrúi atvinnurekanda og beri honum því að sjá til þess að aðbúnaður sé góður og öruggt skipulag ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Í 1. mgr. 23. gr. laganna sé einnig kveðið á um að verkstjóri skuli beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs, sem hann stjórnar, séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann skal sjá um að þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skal verkstjóri jafnframt tryggja að hættu sé afstýrt verði hann var við einhver þau atriði, sem leitt geta til hættu á slysum eða sjúkdómum.

Stefnandi telur að verkstjóri stefnda hafi með öllu brugðist þeim skyldum sem á honum hvíldu. Með hliðsjón af framangreindu, og þeirri staðreynd að brotið hafi verið gegn fjölda skráðra sem og óskráðra hátternisreglna, sem á starfssviðinu gilda, telur stefnandi að verkstjóri stefnda hafi sýnt af sér saknæma háttsemi.

Á grundvelli ólögfestar meginreglu íslensks skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð telur stefnandi að um sé að ræða bótaskylda háttsemi. Þar sem stefndi hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á slysdegi sé félaginu stefnt til réttargæslu.

Árslaunaviðmið vegna ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku

Árið 1999 hafi stefnandi hafið nám í húsasmíði og hóf hann starfsnám hinn 1. júlí 1999 hjá stefnda. Samkvæmt námssamningi skyldi námstíma ljúka 1. júlí 2003. Hafi stefnandi því aðeins átt rétt rúman mánuð eftir af starfsnámi sínu er slysið varð og hafi hann verið skráður í sveinspróf sem fara átti fram við Iðnskólann í Reykjavík aðeins tæpum mánuði eftir slys. Þá hafði stefnandi enn fremur lokið burtfararprófi í húsasmíði frá Iðnskólanum í Hafnarfirði hinn 25. maí 2002 eða ári fyrir slysið. Stefnandi hafi hins vegar átt eftir að standast verklega og skriflega prófraun vegna sveinsprófsins. Vegna afleiðinga slyssins þurfti stefnandi að seinka sveinsprófi þar til í janúar 2004. Þegar slysið átti sér stað hafði stefnandi því lokið u.þ.b. 95% af húsasmíðanámi sínu og sá hann á umræddum degi fram á að verða orðinn fulllærður húsasmiður innan mánaðar ef slysið hefði ekki komið til.

Í ljósi þessa sé þess krafist að tekið verði mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku en í ákvæðinu segi að árslaun skuli metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Samkvæmt textaskýringu ákvæðisins megi vera ljóst að leggja beri annan mælikvarða til grundvallar við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku þegar skilyrði ákvæðisins, um óvenjulegar aðstæður og annan og réttari mælikvarða á framtíðartekjur, séu fyrir hendi.

Í athugasemdum með 7. gr. laganna segi að stundi tjónþoli nám þegar líkamstjón ber að höndum og þiggi laun í tengslum við það, t.d. iðnnám, verði venjulega að miða árslaun við tekjur sem tjónþoli mundi hafa haft hefði hann verið nýbúinn að ljúka námi.

Þá beri enn fremur að líta til þess að skilyrði 7. gr. skaðabótalaga hafi verið verulega rýmkuð með gildistöku laga nr. 37/1999 en í fyrrnefndum athugasemdum með 6. gr. í frumvarpi til laganna segi: „Þá er gerð tillaga um að 2. mgr. 7. gr. verði rýmkuð þannig að mati verði beitt í þeim tilvikum þegar viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár fyrir slys þykir af einhverjum ástæðum ekki réttmæt.“

Stefnandi telur ekki nokkurn vafa leika á því að skilyrði greinarinnar séu fyrir hendi í máli þessu enda sé ákvæðinu einmitt ætlað að taka til tilvika sem þessara, þ.e. þegar tjónþoli hefur lokið bróðurparti náms síns. Að mati stefnanda séu tekjur áranna 2000, 2001 og 2002 ekki viðmiðunarhæfar enda gefi þær ekki rétta mynd af tekjutjóni stefnanda til framtíðar sem skaðabótalögum sé ætlað að tryggja. Hafa beri í huga að á þessum árum hafi stefnandi verið í námi við Iðnskólann í Hafnarfirði og því með mjög takmarkaðar tekjur. Enn fremur beri sérstaklega að líta til þess að stefnandi var ungur að árum er slys varð, eða 21 árs.

Í ljósi alls framangreinds er þess krafist að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku verði stuðst við uppreiknaðar meðaltekjur iðnlærðra byggingarsmiða árið 2003, þ.e. 4.140.000 (345.000 x 12) en upplýsingarnar séu fengnar af heimasíðu Hagstofu Íslands.

Kröfugerð

Líkt og að framan greinir hafi matsmennirnir I-kk-nf S-kk-nf hrl. og R-kk-nf J-kk-nf læknir komist að mismunandi niðurstöðum um varanlega örorku stefnanda. Taldi I-kk-nf að örorka stefnanda væri 12% en R-kk-nf 5% en ólíkar forsendur hafi verið lagðar til grundvallar mötunum tveimur. Til þess að útskýra þetta nánar verður að líta til málsatvika sem koma til eftir slysið.

Þegar ljóst varð að stefnandi yrði óvinnufær í a.m.k. hálft ár frá slysdegi hafi hann ákveðið að skrá sig í nám við Tækniháskóla Íslands og hóf hann nám þar í ágúst 2003. Í janúar 2005 hafi hann útskrifast frá skólanum með stúdentspróf/raungreinadeildarpróf. Hóf stefnandi þá aftur vinnu hjá stefnda og starfaði þar í u.þ.b. eitt og hálft ár. Á þeim tíma hafi hann gert sér grein fyrir því hversu slæmur hann væri í fætinum og að hann myndi ekki geta starfað við smíðar til frambúðar. Í ágúst 2006 hafi stefnandi hafið nám í byggingatæknifræði við Háskólann í Reykjavík og hafi lokið því námi í janúar 2010. Í framhaldi hóf hann MSc- nám sem hann lauk í júní 2011.

Eins og matsgerð beri með sér greini matsmenn á um hvaða aðferð beri að leggja til grundvallar matinu á varanlegri örorku stefnanda. I-kk-nf S-kk-nf líti til stöðu stefnanda á stöðugleikatímapunkti en R-kk-nf J-kk-nf líti til aðstæðna tjónþola á matsdegi, þ.e.a.s. eftir að hann söðlaði um starfsvettvang vegna afleiðinga slyssins. Í forsendum beggja matsmanna er þó tiltekið að stefnandi hafi orðið fyrir umtalsverðum kostnaði vegna þessara breytinga á starfshögum. Enginn ágreiningur sé um mat á tímabundnu atvinnutjóni, þjáningum, varanlegum miska og stöðugleikatímapunkti.

Aðalkrafa

Aðalkrafa stefnanda taki mið af mati I-kk-ef S-kk-ef enda telur stefnandi rétt að taka mið af stöðu tjónþola á stöðugleikatímapunkti rétt eins og skýrt orðalag 5. gr. skaðabótalaga kveði á um. Matsmenn hafi komist að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að stöðugleikatímapunktur stefnanda vegna slyssins hinn 22. maí 2003 væri 22. nóvember 2003.

Að mati stefnanda sé ósanngjarnt að líta til aðstæðna hans í dag við mat á varanlegri örorku líkt og R-kk-nf J-kk-nf virðist gera. Í þessu samhengi beri að líta til 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga en samkvæmt ákvæðinu skuli, þegar tjón vegna örorku er metið, líta til þeirra kosta sem tjónþoli eigi til að afla sér tekna með vinnu sem sanngjarnt sé að ætlast til að hann starfi við. Að mati stefnanda miðast sanngirniskrafa ákvæðisins við þá kosti sem hann átti sem húsasmiður til að afla sér tekna. Eftir slysið hafi stefnandi reynt að starfa sem húsasmiður en hafi hætt að lokum þar sem það reyndist honum um megn. Starfsgeta stefnanda sem húsasmiðs sé því skert sem og geta til erfiðari starfa. Mat á skerðingu á starfsorku beri því að miðast við stöðu stefnanda á stöðugleikatímapunkti.

Stefnandi hafni þeim rökum R-kk-ef J-kk-ef að reynsla sé komin á vinnugetu hans en stefnandi hafi varið sex og hálfu ári frá því að slysið átti sér stað á skólabekk og hafi hann ekki lokið námi sínu fyrr en í júní 2011. Reynsla eigi því eftir að koma á vinnugetu stefnanda á nýjum starfsvettvangi en starf hans í dag fari að hluta til fram á byggingarstað þar sem undirlag sé oft á tíðum óslétt. Þá þurfi stefnandi oft á tíðum að fara upp á vinnupalla og þök bygginga og því ekki um að ræða hefðbundna skrifstofuvinnu líkt og mat R-kk-ef J-kk-ef geri ráð fyrir.

Þá sé að mati stefnanda með engu móti sanngjarnt að ætlast til þess að stefnandi söðli algjörlega um starfsvettvang, verji fimm til sex og hálfu ári af starfsævi sinni til að öðlast menntun til að starfa á nýjum starfsvettvangi og greiði allan kostnað vegna námsins. Þá beri enn fremur að hafa í huga að stefnandi hafi haft sáralitlar tekjur á meðan hann stundaði nám sitt við Tækniháskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík.

Stefnandi sé því alfarið ósammála forsendum R-kk-ef J-kk-ef, hann telur þær vera rangar og ekki samkvæmt orðalagi 5. gr. skaðabótalaga. Þess utan leggi R-kk-nf J-kk-nf kolrangar tölulegar upplýsingar um meðaltekjur húsasmiða til grundvallar niðurstöðum sínum. Í matsgerðinni fullyrði R-kk-nf að meðaltekjur húsasmiða ársins 2005 hafi verið 1.295.000 krónur, árið 2006 hafi þær verið 1.505.000 krónur og árið 2007 hafið þær verið 1.694.000 krónur. Stefnandi telji þessar tölur ekki vera í neinu samræmi við meðaltekjur iðnlærðra byggingasmiða. Samkvæmt heimasíðu Hagstofu Íslands hafi meðaltekjur iðnlærðra byggingasmiða árið 2005 verið 5.136.000 krónur (428.000 x 12), árið 2006 5.664.000 krónur (472.000 x 12) og árið 2007 5.988.000 krónur (490.000 x 12). Að mati stefnanda sé algjörlega ótækt að styðjast við mat á varanlegri örorku þegar tölulegar forsendur matsins séu jafn rangar og raun beri vitni.

Kröfur stefnanda sundurliðist með eftirfarandi hætti:

1. Bætur skv. 2. gr. skbl. (tímabundið atvinnutjón)  211.946 kr.

2. Bætur skv. 3. gr. skbl. (þjáningabætur)

2 x (1300 x (7521/3282)) 5.960 kr.

101 x (700 x (721/3282)) 101.600 kr.

3. Bætur skv. 4. gr. skbl. (miskabætur)

4.000.000 x (7521/3282) x 7% 615.645 kr.

4. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl. (örorkubætur)

((345.000 x 12) x 1,07) x 16,792 x 12% 8.926.224 kr.

9.861.375 kr.

Við útreikning bóta vegna tímabundins atvinnutjóns, sbr. 2. gr. skaðabótalaga, sé stuðst við tekjur stefnanda fyrstu fjóra mánuði ársins 2003, þ.e. 253.523 krónur (1.014.091/4). Stefnandi hafi verið óvinnufær frá 22. maí 2003 til 1. september 2003. Útreikningur bóta vegna tímabundins atvinnutjóns reiknast með eftirfarandi hætti:

Við útreikning þjáningabóta og miskabóta, sbr. 3. og 4. gr. skaðabótalaga, séu grunnfjárhæðir uppreiknaðar í samræmi við lánskjaravísitölu í október 2011, þ.e. 7521.

Útreikningur varanlegrar örorku taki mið af mati I-kk-ef S-kk-ef, dags. 5. desember 2010. Líkt og greini í kafla 4.2 sé stuðst við meðaltekjur iðnlærðra byggingasmiða árið 2003 samkvæmt heimasíðu Hagstofu Íslands, þ.e. 4.140.000 (345.000 x 12) sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga Við þær tekjur bætist svo lífeyrisframlag atvinnurekanda, þ.e. 7%. Á stöðugleikatímapunkti, hinn 22. nóvember 2003, hafi stefnandi verið 21 árs og 239 daga gamall. Sé stuðull hans samkvæmt 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga því 16,792.

Bætur vegna þjáninga, varanlegs miska og tímabundins atvinnutjóns beri 4,5% vexti frá slysdegi samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, þ.e. 22. nóvember 2003, samkvæmt sömu grein. Dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sé svo krafist af allri fjárhæðinni frá 13. janúar 2010, þ.e. mánuði eftir dagsetningu kröfubréfs, til greiðsludags.

Varakrafa

Vilji svo ólíklega til að fallist verði á að styðjast eigi við örorkumat R-kk-ef J-kk-ef sé þess krafist að stefndi greiði honum bætur samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga að álitum að fjárhæð 5.200.000 krónur vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við námið, missis tekna, óhagræðis og röskunar á stöðu. Eins og fram komi í mati R-kk-ef J-kk-ef hafi stefnandi takmarkað tjón sitt með því að söðla um starfsvettvang eftir slysið og kosta til við frekara nám. Að mati stefnanda sé fullkomlega óeðlilegt að stefndi njóti einungis góðs af þessu og greiði ekki kostnað sem falli til vegna þessa. Þess beri að geta að skuldir stefnanda vegna námsins séu mun hærri en framangreind fjárhæð og sé þar m.a. skuld við Lánasjóð íslenskra námsmanna sem standi í 6.719.379 krónum nú í nóvember 2011. Ef stefnandi hefði ekki orðið fyrir slysinu og unnið áfram sem húsasmiður megi jafnframt gera ráð fyrir að eitthvað af tekjum hans hefðu setið eftir sem eignaukning en þess í stað sitji hann nú aðeins uppi með skuldir.

Varakrafa stefnanda sundurliðist með eftirfarandi hætti:

1. Bætur skv. 1. gr. skbl. (annað fjártjón) 5.200.000 kr.

2. Bætur skv. 2. gr. skbl. (tímabundið atvinnutjón)  211.946 kr.

3. Bætur skv. 3. gr. skbl. (þjáningabætur)

2 x (1300 x (7521/3282)) 5.960 kr.

101 x (700 x (721/3282)) 101.600 kr.

4. Bætur skv. 4. gr. skbl. (miskabætur)

4.000.000 x (7521/3282) x 7% 615.645 kr.

5. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl. (örorkubætur)

((345.000 x 12) x 1,07) x 16,792 x 5% 3.719.260 kr.

9.854.411 kr.

Um umfjöllun um bætur samkvæmt 2.-7. gr. skaðabótalaga vísist til umfjöllunar að framan.

Sem fyrr segi sé gerð krafa vegna annars fjártjóns, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga, að álitum, að fjárhæð 5.200.000 krónur. Þeirri kröfu sé í hóf stillt en áætla megi að kostnaður vegna náms stefnanda nemi mun hærri fjárhæð þegar tekið sé tillit til framfærslu, skólagjalda og bókakostnaðar. Sem fyrr segi hafi stefnandi hafið frumgreinanám haustið 2003 í Tækniháskóla Íslands og hafi lokið því námi í janúar 2005. Þá hóf hann nám við í byggingaverkfræði í Háskólanum í Reykjavík haustið 2006 og lauk B.Sc. gráðu í janúar 2010. Þá hafi stefnandi ennfremur lokið MSc-prófi í byggingaverkfræði úr sama skóla í júní 2011. Þar sem örorkumat R-kk-ef J-kk-ef miðist við stöðu stefnanda í desember 2010 sé einungis tiltekinn kostnaður sem féll til við nám stefnanda í frumgreinarnámi við Tækniháskóla Íslands og BSc-nám við Háskólann í Reykjavík en ekki við MSc-námið.

Samkvæmt framfærslutöflu Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir árið 2010-2011 nemi framfærsla á hverja lánshæfa ECTS-einingu 19.919 krónum fyrir einstakling sem sé barnlaus en 24.426 krónum fyrir einstakling sem eigi eitt barn. Samkvæmt framfærslutöflunni hefði framfærslukostnaður stefnanda á árunum 2003 til 2009 numið 7.654.950 krónum. Skólagjöld og bókakostnaður stefnanda á sama tímabili hafi numið 1.587.500 krónum.

Samtals nemi grunnkostnaður vegna náms stefnanda samtals 9.242.450 krónum (7.654.950 + 1.587.500). Í ljósi þessa hljóti krafa að fjárhæð 5.200.000 krónur vegna annars fjártjóns, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga, að teljast mjög í hóf stillt. Um þetta vísist að öðru leyti til dóms Hæstaréttar frá 4. nóvember 2004 í máli nr. 188/2004 þar sem fallist var á kröfur tjónþola um hærri bætur vegna óhagræðis og röskunar á stöðum og högum með vísan til þess að kröfunni væri í hóf stillt.

Bætur vegna þjáninga, varanlegs miska og tímabundins atvinnutjóns beri 4,5% vexti frá slysdegi samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, þ.e. 22. nóvember 2003, samkvæmt sömu grein. Dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sé svo krafist af bótum vegna þjáninga, varanlegs miska, tímabundins atvinnutjóns og varanlegrar örorku frá 13. janúar 2010, þ.e. mánuði eftir dagsetningu kröfubréfs, til greiðsludags. Enn fremur sé krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kröfu um almennt fjártjón frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem og stjórnvaldsfyrirmæli sem sett eru á grundvelli laga nr. 46/1980. Þá vísar stefnandi enn fremur til tilskipana Evrópusambandsins á sviði vinnuverndarlöggjafar, m.a. til tilskipana nr. 2001/45/EB og nr. 391/89/EB, laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið og bókunar nr. 35 við EES-samninginn. Enn fremur vísar stefnandi til óskráðra meginregla á sviði vinnuverndar.

Um vaxtakröfuna vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra.

Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður stefnda og lagarök

Aðalkrafa

Stefndi kveður aðalkröfu sína um sýknu byggjast á því að slys stefnanda sé ekki að rekja til atvika eða aðstæðna sem stefndi eða starfsmenn hans beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Slysið sé ekki að rekja til gáleysis samstarfsmanna stefnda, aðstæðna á vinnustað né saknæms gáleysis stefnda. Stefnandi beri sönnunarbyrði um orsök tjóns síns og umfang þess og hann hafi ekki sannað hið gagnstæða.

Slys stefnanda sé að rekja til óhappatilviljunar og ef til vill eigin sakar stefnanda sjálfs. Stefndi hafi hvorki brotið gegn lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, né reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í þeim lögum.

Stefndi mótmæli því að vinnuaðstæður eða viðurkennt verklag á verkstað hafi verið óforsvaranlegt. Hann mótmælir því harðlega að það verklag hafi verið viðhaft á verkstað og samþykkt af stefnda, að klifra upp þverbita kerfismóta og nota þau sem eins konar stiga við losun móta. Þvert á móti hafi sérstök áhersla verið lögð á það við starfsmenn að klifra ekki í mótunum enda hafi mönnum almennt verið kunnugt um að því fylgdi hætta. Mótin séu hál af mótaolíu og/eða bleytu og augljós hætta fylgi því að klifra í þeim. Byggingarstjóri hafi brýnt fyrir starfsmönnum sínum að notast við stiga eða annan viðurkenndan búnað. Því hafði brugðið við að starfsmenn færu gegn fyrirmælum og freistuðust til að klifra í mótunum til flýta fyrir starfi sínu. Ef byggingarstjóri stóð menn að slíku verklagi hafi hann gert athugasemdir. Stefndi fullyrði að öllum starfsmönnum á verkstað hafi verið kunnug hættan samhliða því að klifra í hálum mótunum.

Stefnandi hafi ekki verið að taka niður kerfismót í fyrsta sinn heldur hafi hann verið alvanur. Hann hafði unnið hjá stefnda frá því í júlí 1999 eða í tæp 4 ár og hafði margsinnis áður komið að mótauppslætti og niðurrifi. Þá hafi stefnandi verið að læra til smiðs og hafði þegar lokið burtfararprófi í húsasmíði frá Iðnskólanum í Hafnarfirði. Stefnandi hafi einungis átt eftir að taka sveinsprófið og hafi verið skráður til að taka það um mánuði síðar. Samkvæmt stefnu hafði stefnandi lokið u.þ.b. 95% af húsasmíðanámi sínu á slysdegi og sá fram á að verða fulllærður smiður innan mánaðar. Á þessum tíma hafi stefnandi verið orðinn sjálfstæður í starfi sínu og nokkuð sjálfráður um hvernig hann stóð að verki. Stefndi telur því að stefnanda hafi verið ljóst að hann var að taka áhættu er hann klifraði upp kerfismótin og jafnframt að hann var að brjóta gegn því verklagi sem fyrir starfsmönnum var haft.

Stefndi fullyrði að á verkstað hafi verið til staðar fullnægjandi stigar sem stefnandi hefði getað notað og tryggt með því öryggi sitt eins og frekast var unnt. Stigar séu jafn nauðsynlegt tæki í byggingarvinnu og hamar og sög og því alltaf fleiri en einn stigi til staðar á vinnustað. Stefnandi hafi þurft að standa í tæplega 2 metra hæð til að vinna verkið og hafi því ekki verið þörf á sérstaklega löngum stiga eða sérstaklega útbúnum. Byggingarstjóri hafi lýst því yfir að m.a. hafi verið á staðnum þrískiptur, útdraganlegur stigi upp á 3,5-4 metra sem einnig hafi verið hægt að breyta í tröppur og þá hægt að standa í honum í um 2 metra hæð. Þá hefur stefnandi sjálfur viðurkennt í stefnu, og í tölvupósti frá 18. september 2009, að stigar hafi verið fyrir hendi á verkstað. Þrátt fyrir það þá kaus stefnandi fremur að klifra upp hál mótin og tók með því óþarfa áhættu.

Í stefnu á blaðsíðu 2 segi: Eftir að stefnandi hafði fullvissað sig um að enginn nothæfur stigi væri fyrir hendi var honum nauðugur kostur að klifra upp þverbita, sem voru á innanverðum kerfismótunum. Hér sé ákveðið misræmi í málatilbúnaði stefnanda. Stefnandi haldi því fram að það hafi verið viðurkennt verklag að klifra í kerfismótunum og beinlínis það verklag sem haft var fyrir starfsmönnum. Fyrst svo var, megi velta fyrir sér af hverju stefnandi hafi verið að fullvissa sig um að enginn nothæfur stigi væri fyrir hendi áður en hann klifraði í mótunum. Þá veki orðalagið „nauðugur sá kostur“ eftirtekt þar sem í því felst viðurkenning á að um neyðarkost hafi verið að ræða og að stefnandi gerði sér grein fyrir hættunni.

Hafi stefnandi talið sig vanta upplýsingar eða leiðbeiningar um hvernig standa bæri að verki hefði hann getað leitað til samstarfsmanna eða byggingarstjóra en það hafi hann ekki gert.

Í stefnu haldi stefnandi því fram að þar sem vinnan fólst í því að taka niður kerfismót af veggjum að utanverðu hefði verið heppilegast og eðlilegast að vinna verkið að utanverðu á pöllum en ekki inni í húsinu. Stefndi mótmæli því að þetta hafi verið heppilegasta aðferðin. Mótin hafi verið í um 6 metra hæð að utanverðu og því aðstæður til athafna ekki heppilegri að utan.

Þá haldi stefnandi því fram í stefnu að fyrst engir pallar voru að utanverðu og verkið unnið að innan þá hefði einnig verið hægt að hafa vinnupalla inni í húsinu og vinna verkið af þeim. Óumdeilt er í málinu að pallarnir að innanverðu höfðu verið fjarlægðir enda höfðu þeir lokið hlutverki sínu. Fyrirliggjandi verkefni, er slysið átti sér stað, var að taka niður mótin, ekki einungis efri röð mótanna heldur öll mótin. Eðli máls samkvæmt þurfti því að fjarlægja áhengda pallana af mótunum áður en mótin voru losuð og hífð í burtu.

Samkvæmt lögregluskýrslu hafi verið haft samband við Vinnueftirlitið þegar slysið varð. Engin rannsókn hafi þó farið fram af hálfu Vinnueftirlitsins en slíkt komi þó ekki að sök þar sem aðdragandi að slysinu og málavextir séu í sjálfu sér óumdeildir. Ágreiningur aðila snúist í raun einungis um það hvort það hafi verið viðurkennt verklag, og það verklag sem fyrir starfsmönnum var haft, að klifra í kerfismótunum. Þá sé enn fremur óumdeilt að stigar hafi verið til staðar á verkstað.

Stefndi fallist ekki á að skortur á leiðbeiningum, þjálfun starfsmanns, aðbúnaði eða verkstjórn hafi orsakað slysið. Fullnægjandi aðbúnaður hafi verið til staðar fyrir starfsmenn stefnda og fyllsta öryggis var gætt. Ekki sé fallist á að slysið verði rakið til skorts á öryggisbúnaði eða ófullnægjandi verklags á ábyrgð stefnda. Það að starfsmaður verði fyrir tjóni þegar hann ákveður, gegn betri vitund, að „stytta sér leið“, taka áhættu og virða öryggisreglur að vettugi sé ekki á ábyrgð vinnuveitanda. Stefndi sé sammála því mati stefnanda, að það að klifra upp olíusmurð kerfismótin í um tveggja metra hæð með hamar í annarri hendi,hafi verið óforsvaranleg vinnubrögð og falið í sér áhættu. Stefnandi hafi þekkt aðstæður vel og hafði margsinnis áður unnið verkið. Stefnanda hafi borið, eins og vinnandi fólki almennt, að gæta að sér við vinnu sína eins og sanngjarnt og eðlilegt verði talið.

Stefndi mótmæli því að hafa gerst brotlegur við skráðar hátternisreglur.

Stefnandi vísi í stefnu til greinar 33.9 í B-hluta IV. viðauka reglna nr. 547/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og vill meina að stefnandi hafi átt að vera í öryggisbelti með stillanlegum lás og festur í líflínu. Stefndi mótmælir þessu og telur að öryggi stefnanda hefði verið nægilega tryggt ef hann hefði notað stiga og telur það eðlilegt vinnulag fyrir smið að vinna í 1,8-2 metra hæð í stiga án þess að vera með líflínu.

Þá vísar stefnandi í stefnu til 1. mgr. 28. gr. í B-hluta IV. viðauka reglugerðar nr. 547/1996 sem kveður á um að niðurrifi bygginga skuli stjórnað af til þess hæfum manni og vinna skuli framkvæmd á þann hátt sem minnst hætta stafi af. Stefndi mótmæli því að þetta ákvæði eigi við um niðurrif kerfismóta þegar verið sé að reisa hús. Í þessum kafla sé verið að fjalla um niðurrif bygginga. Burtséð frá því hvort ákvæðið eigi við eða ekki þá hafi stefndi talið sig hafa valið hæfan mann til verksins með fjögurra ára starfsreynslu og það hafi verið vilji stefnda að vinnan yrði framkvæmd á þann hátt sem minnst hætta stafaði af, þ.e. úr viðurkenndum stiga.

Í stefnu sé vísað til 9. gr. þágildandi reglugerðar nr. 431/1997, um notkun tækja, sbr. 1. mgr. 7. gr. og 8. gr. núgildandi reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, um að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að starfsmenn, sem falið er að nota tæki á vinnustað, fái nægjanlega þjálfun þar með taldar leiðbeiningar um hvernig bregðast skuli við hættu sem notkunin kann að hafa í för með sér. Stefndi fullyrði að stefnandi hafi kunnað að nota stiga eftir 4 ár í starfi.

Þá sé í stefnu vísað til 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 431/1997 um að starfsmaður hafi handbærar nægilegar upplýsingar og ritaðar leiðbeiningar um þau tæki sem hann noti. Stefndi telur að ekki geti verið um brot á þessu ákvæði að ræða þegar tækið sem um ræðir er stigi og starfsmaðurinn hefur 4 ára starfsreynslu.

Enn fremur sé því mótmælt að stefndi hafi gerst brotlegur við 1. mgr. 14. gr. laga nr. 46/1980 og ekki gert starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómshættu. Stefndi hafði fundið að því að klifrað væri í mótunum auk þess sem því fylgi fallhætta sem augljós sé gegnum og skynsömum manni.

Loks vísi stefnandi í stefnu til Evróputilskipunar nr. 2001/45/EB. Í fyrsta lagi hafi umrædd tilskipun ekki verið lögleidd hérlendis fyrr en með reglugerð 367/2006 sem tók gildi um þremur árum eftir slysið. Í öðru lagi verði ekki annað séð annað en að það verklag sem stefndi boðaði, þ.e. að vinna verkið úr stiga, hafi verið í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar, sbr. greinar 4.1.1 og 4.1.2 í viðauka II með reglugerðinni. Þar segi að heimilt sé að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið sé tímabundið verk og ekki sé ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu. Að taka niður mót sé alvanaleg iðja í byggingarstarfsemi og hættulítil ef rétt sé að verkinu staðið. Gegn betri vitund hafi stefnandi kosið að stytta sér leið og klifra upp mótið og verði hann að bera hallann að þeirri áhættutöku.

Stefndi mótmæli því að hann hafi gerst sekur um brot gegn skráðum hátternisreglum. Allri vinnu á verkstað hafi verið þannig hagað að gætt var fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá hafi allur tilskilinn öryggisbúnaður verið fyrir hendi.

Varakrafa

Stefndi krefst þess til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

a) Eigin sök

Til vara byggi stefndi á því að tjón stefnanda sé að mestu leyti að rekja til áhættutöku og aðgæsluleysis stefnanda sjálfs þegar hann kaus gegn betri vitund að klifra í hálum mótunum. Stefnandi eigi því að bera stærstan hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar og því beri að lækka dómkröfur stefnanda verulega. Því til stuðnings vísist til sömu málsástæðna og fram koma til rökstuðnings aðalkröfu eftir því sem við á.

b) Árslaunaviðmið

Stefndi sé sammála því, ef komist verður að þeirri niðurstöðu að dæma bæri stefnanda skaðabætur, að nota beri árslaunaviðmið fyrir iðnlærða húsasmiði þar sem stefnandi var nær fullnuma smiður. Á hinn bóginn verði þá einnig að líta á stefnanda sem fullnuma smið þegar litið er til kunnáttu hans, starfsþekkingar og hæfni í að meta aðstæður.

c) Varanleg örorka

Aðilar hafi sameiginlega óskað eftir mati frá matsmönnunum R-kk-þgf J-kk-þgf lækni og I-kk-þgf S-kk-þgf hæstaréttarlögmanni. Í matsgerð hafi matsmennirnir komist að sömu niðurstöðu utan þess að I-kk-nf telji varanlega örorku stefnanda vera 12% en R-kk-nf 5%.

Matsmennirnir hafi því verið sammála um að varanleg örorka næmi 5% en varanlegri örorku umfram það sé mótmælt sem ósannaðri.

Matsmaðurinn R-kk-nf hafi talið varanlega örorku stefnanda vera 5%. Við mat sitt leggi R-kk-nf til grundvallar allar upplýsingar sem liggja fyrir er matið fór fram. Hann líti til þess að mörg ár voru liðin frá slysi og reynsla var komin á vinnugetu stefnanda. Hann hafi einnig litið til þess að stefnandi hafði eftir slysið aflað sér viðbótarmenntunar, sem byggingartæknifræðingur, og staða hans eftir það nám verið betri launalega séð. Matsmaðurinn geti þess sérstaklega í örorkumati að stefnandi hafi sinnt lögbundinni tjónstakmörkunarskyldu sinni. Þá taki matsmaðurinn R-kk-nf tillit til þess við mat sitt að vinna tæknifræðings sé að öllu jöfnu talsvert léttari líkamlega en vinna húsasmiðs og því muni einkenna frá ökkla síður gæta í vinnu stefnanda sem tæknifræðings.

Matsmaðurinn I-kk-nf hafi talið varanlega örorku stefnanda vera 12% og miði hann þá við stöðu stefnanda á stöðugleikapunkti hinn 22. nóvember 2003.

Stefndi telji þessa túlkun matsmannsins I-kk-ef á skaðabótalögunum ranga. Í greinargerð með frumvarpi til skaðabótalaga segi orðrétt: Mat á getu tjónþola til að afla tekna til frambúðar tekur oftast nær til margra ára. Slíkt mat er venjulega því auðveldara þeim mun lengra sem liðið er frá slysi eða öðru tjónsatviki. Í ýmsum tilvikum er ekki unnt að gera mjög nákvæmt mat á tjóni vegna missis eða skerðingar getu til tekjuöflunar fyrr en mörgum árum eftir að tjónsatvik bar að höndum. Til þess að endanleg ákvörðun bótafjárhæðar dragist ekki von úr viti af þessum sökum er lagt til í 1. mgr. að krafa um bætur fyrir örorku stofnist þegar tjónþoli getur ekki náð frekari bata. Af því leiðir að tjónþoli eða hinn bótaskyldi geta þá krafist örorkumats. Við örorkumat verður fyrst og fremst að leggja til grundvallar upplýsingar sem eru fyrir hendi þegar ljóst þykir að tjónþoli geti ekki náð frekari bata. Einnig er unnt að líta til upplýsinga sem síðar koma fram en áður en málinu er endanlega lokið. Hins vegar mundi ekki unnt að fresta máli til þess að bíða eftir árangri endurhæfingar eða því hvernig tjónþola gangi að afla sér tekna þegar hann hefur hafið störf að nýju eftir slys. Þegar örorka er metin ber því almennt ekki að líta til þess hvort unnt sé að koma við endurmenntun eða endurþjálfun er komi tjónþola að gagni. Hins vegar skal líta til endurhæfingar (endurmenntunar og endurþjálfunar) sem þegar hefur farið fram og enn fremur til þess ef telja má víst að fyrirhuguð endurhæfing beri árangur. [leturbr. lögmanns stefnda.]

Það sé því rétt sem fram komi í matsgerð matsmannsins I-kk-ef að ekki sé réttlætanlegt að fresta máli til að fá upplýsingar um tekjuöflun eftir slys en hér hafi þess ekki verið þörf. Upplýsingarnar hafi legið fyrir er stefnandi kom fyrst fram með kröfur sínar þar sem það var ekki gert fyrr en rúmum 6 árum eftir slysið. Skýrt komi fram í greinargerð með frumvarpi til skaðabótalaga að við mat á varanlegri örorku beri að líta til þeirra upplýsinga sem liggja fyrir áður en máli er lokið og þeirrar endurmenntunar sem fram hefur farið. Því beri að taka tillit til allra upplýsinga sem liggi fyrir þegar matið fer fram rétt eins og matsmaðurinn R-kk-nf hafi gert en ekki loka augunum fyrir framþróun og upplýsingum frá því eftir stöðugleikapunkt eins og matsmaðurinn I-kk-nf virðist hafa talið sér skylt að gera.

Loks beri að geta þess að matsmaðurinn I-kk-nf segi í sínu örorkumati að hann telji stefnanda geta starfað sem skrifstofumaður án umtalsverðra takmarkana og því ljóst að matsmaðurinn I-kk-nf hefði metið varanlega örorku lægri ef hann hefði talið sér heimilt að horfa til endurmenntunar.

Ef til greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda og réttargæslustefnda komi beri því að miða við 5% varanlega örorku og lækka beri kröfu stefnanda sem því nemi.

d) Bætur skv. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga

Í varakröfu stefnanda sem byggist á 5% varanlegri örorku í stað 12% sé krafist bóta samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga að álitum að fjárhæð 5.200.000 krónur vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við námið, missis tekna, óhagræðis og röskunar á stöðu. Í stefnu sé síðan reifað að framfærslukostnaður stefnanda samkvæmt framfærslutöflu Lánasjóðs íslenskra námsmanna frá haustinu 2003 til 2009 hafi verið 7.654.950 krónur og að skólagjöld og bókakostnaður fyrir sama tímabil hafi verið 1.587.500 krónur.

Stefni mótmæli kröfu byggðri á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem hún sé órökstudd og ósönnuð. Þá sé kröfunni ekki í hóf stillt og í hróplegu ósamræmi við dómaframkvæmd.

Fyrir það fyrsta sé framfærslukostnaður Lánasjóðs íslenskra námsmanna reiknaður út frá útgjaldaliðum, svo sem mat, drykk, klæðnaði, húsnæði og heilsugæslu. Allt séu þetta útgjöld sem stefnandi hefði haft óháð því hvort hann varð fyrir slysi í maí 2003 eða því hvort hann vann sem smiður eða var námsmaður. Hér hafi því ekki verið um neina kostnaðaraukningu vegna slyssins að ræða.

Þá sé stefnandi í útreikningum sínum ekki að miða við grunnframfærslu Lánasjóðs íslenskra námsmanna eins og hún hafi verið á hverjum tíma. Stefnandi taki útreikninga frá 2010-2011 og noti þá útreikninga aftur til ársins 2003 án frekari rökstuðnings. Kröfu stefnanda um bókakostnað sé mótmælt sérstaklega enda er hún algjörlega órökstudd. Kröfu stefnanda um skólagjöld sé einnig mótmælt. Stefnandi segi í stefnu að hann ætli aðeins að tiltaka kostnað sem hafi fallið til við nám stefnanda í frumgreinanámi við Tækniháskóla Íslands og BSc nám við Háskólann í Reykjavík en ekki MSc námið. Þrátt fyrir það séu innifalin í kröfu hans skólagjöld að fjárhæð 348.000 krónur vegna skólagjalda í MSc náminu. Þá hafi stefnandi kosið að stunda háskólanám við Háskólann í Reykjavík þar sem skólagjöld séu margfalt hærri en t.d í Háskóla Íslands. Stefnandi verði sjálfur að bera kostnaðinn af þeirri ákvörðun sinni.

Kröfu stefnanda um bætur samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga sé þó fyrst og fremst mótmælt þar sem tekið hafi verið tillit til kostnaðar við að skipta um starf við mat á varanlegu örorkunni. Í örorkumati R-kk-ef, sem varakrafa stefnanda byggist á, segi orðrétt: Sé tekið tillit til tekjuskerðinga meðan á námi stóð og þess að líklegt sé má telja að ökklaeinkenni geti hamlað P-kk-þgf að nokkru leyti í vinnu hans sem tæknifræðingur er það mat R-kk-ef að örorka sé réttilega metin 5%.

e) Vextir

Stefndi mótmælir vöxtum eldri en fjögurra ára frá stefnubirtingardegi sem fyrndum og dráttarvöxtum frá fyrri tíma en dómsuppkvaðningardegi.

Um lagarök vísa stefndu einkum til reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar um takmörkun tjóns, sönnun tjóns, sönnunarbyrði og eigin sök, auk annarra ólögfestra meginreglna skaðabótaréttar. Þá er vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og stjórnvaldsfyrirmæla sem sett hafa verið á grundvelli laga nr. 46/1980.

Um vexti er vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu varðandi upphafstíma dráttarvaxta og laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007.

Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Stefnandi kom fyrir dóminn og lýsti aðdraganda slyssins á þann veg að búið hefði verið að steypa í kerfismót 2. hæðar daginn fyrir slys. Þennan dag hafi því legið fyrir að rífa niður þessi mót frá veggjunum. Tveir starfsmenn hafi verið að vinna á jörðu niðri. E-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, samstarfsmaður stefnanda, var að losa mótin frá gaflvegg að utanverðu. Kveðst stefnandi hafa verið beðinn að fara og losa að innanverðu festingar, klemmur og spjót, sem héldu mótunum saman. Hafi honum verið falið að losa efstu klemmuna á flekunum, sem hafi verið efst uppi í mæni og draga út spjótin. Um hafi verið að ræða fleka sem ekki var hægt að ná til utan frá, 6 metrar upp í efri brún. Kvaðst stefnandi hafa losað efstu klemmuna í efstu brún flekans. Aðrar klemmur og spjót hafi E-kk-nf S-kk-nf losað.

Áður en verkið hófst kveðst stefnandi hafa gengið að verkfæragámnum í leit að stiga. Þá hafi hann séð að E-kk-nf S-kk-nf stóð í stiganum. Um var að ræða útdraganlegan stiga sem hefði náð þeirri hæð sem hann þurfti að fara í.

Stefnandi lýsti því að það væri pressa í þessari vinnu og ekkert annað að gera fyrir hann en að klifra upp mótið þar sem búið var að fjarlægja vinnupalla sem voru á mótunum og stigi ekki til staðar. Lýsti hann þeirri skoðun sinni að fullkomlega eðlilegt og öruggt verklag hefði verið að fjarlægja efri flekana áður en vinnupallarnir voru teknir niður. Kvað hann pallana hafa verið notaða þegar steypu var hellt í mótin. Kvað hann það iðulega hafa verið gert, að klifra upp mótin, og hefði það verið verklag sem allir starfsmenn viðhöfðu. Hann hafi verið þarna í starfsnámi og hefði lært af þeim mönnum sem unnu með honum.

Til þess að losa klemmuna hafi hann þurft að nota hamar. Hann hafi einnig þurft að halda sér föstum. Kvað hann talsvert átak hafa þurft til að losa klemmuna. Í þann mund sem hann var að gera sig kláran til að fara niður þá kveðst hann hafa misst jafnvægið. Hann hafi reynt að bera fyrir sig fæturna í fallinu en verið svo óheppinn að það var skástífa undir. Hann hafi rekið fótinn í þessa stífu sem hafi valdið því að fóturinn skekkist. Fóturinn hafi brotnað og liðbönd rifnað og hafi fóturinn farið mjög illa.

Stefnandi bar einnig að þótt stiginn hefði verið á lausu hefði alltaf verið áhættusamt að nota hann að innanverðu því það hafi verið umtalsverð hæð sem þurfti að fara í og átök sem fylgi því að losa klemmuna. Þótt hann hefði verið í stiga hefði hann allt að einu þurft að halda sér föstum til að geta losað klemmuna og í þeim átökum hefði stiginn getað oltið undan honum.

Á-kk-nf Þ-kk-nf P-kk-nf húsasmíðameistari var byggingarstjóri og verkstjóri á vinnustaðnum. Hann bar fyrir dómi að hann hefði ekki verið vitni að slysinu og hefði ekki verið á vinnusvæðinu er slysið varð. Þá var honum ekki kunnugt um að pallarnir hefðu verið teknir niður. Kvað hann það hafa verið viðtekna venju að láta pallana á mótunum standa meðan verið var að rífa efri helminginn á mótunum. Það hefðu verið venjuleg vinnubrögð. Það hafi hins vegar ekki verið gert í þessu tilviki og þess vegna hafi stefnandi þurft að klifra í mótinu. Kvað hann það óvanalegt en það hefði komið fyrir. Kvaðst hann ekki vita hver fyrirskipaði að taka pallana niður áður en verkinu var lokið. Í svona vinnu gangi mikið á, margir sem koma að verki og menn vilji ekki láta bíða eftir sér. Ef stigi er ekki við höndina þá freistist menn til að klifra í mótunum.

Taldi hann sig hafa farið yfir það með mönnum að vera ekki að klifra í mótum. Slysið hafi orðið á fyrstu árum fyrirtækisins og hefði öryggismálum farið fram eftir sem árin liðu og eftir því sem starfsmannafjöldinn jókst hafi harðar verið tekið á öryggismálum.

E-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, samstarfsmaður stefnanda á þessum tíma, bar fyrir dómi að hann hefði verið að losa flekana að utanverðu og hefði hann staðið í stiga við verkið. Kvað hann stigann sem hann var að nota hafa verið eina útdragalegan stigann á vinnusvæðinu. Það hafi ekki verið nóg þar sem þeir hefðu verið fimm eða sex að vinna þarna. Hann bar að það hefði verið alvanalegt að menn klifruðu í mótunum þrátt fyrir að það hefði verið bannað. Þeir sem voru að banna þetta hafi einnig gert þetta. E-kk-nf S-kk-nf kvað þá hafa verið varaða við því að klifra í mótunum en bar að það væri líka ákveðin hætta að fara í stiga, en hættuminna. Það fylgi því fallhætta að klifra í mótunum og sú hætta sé einnig til staðar þótt notaður sé stigi. E-kk-nf bar að þegar slysið varð hefði verið búið að fjarlægja pallana af mótunum. Hafi stefnandi því ekki átt um neitt annað að velja en að klifra upp mótið.

Þ-kk-þgf H-kk-nf, samstarfsmaður stefnanda á þessum tíma, bar fyrir dómi að mikið hefði verið gert af því að klifra í kerfismótunum. Þeir hafi verið með fína vinnupalla á mótunum en stiga hafi vantað.

Samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi, án ástæðulausrar tafar, tilkynna til Vinnueftirlits ríkisins öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð.

Engin vitni voru að slysinu. Fyrir liggur að stefndi tilkynnti ekki um slysið til Vinnueftirlitsins og engin úttekt var gerð af þess hálfu. Verður stefndi að bera hallann af því að það var ekki gert og verður framburður stefnanda því lagður til grundvallar að því er varðar aðdraganda slyssins.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal vinnuveitandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, meðal annars um framkvæmd vinnu, sbr. meðal annars 1. mgr. 37. gr. sömu laga.

Þegar virtir eru þeir framburðir sem raktir eru hér að framan þykir ljóst að vinnuveitandi stefnanda, stefndi í máli þessu, hafi ekki sinnt þessari skyldu. Búið var að fjarlægja vinnupall sem hefði getað tryggt öryggi stefnanda við hið umrædda verk.

Stefndi heldur því fram í greinargerð sinni að það hafi verið vilji hans að vinnan yrði framkvæmd á þann hátt sem minnst hætta stafaði af, þ.e. úr viðurkenndum stiga. Samkvæmt því sem fram hefur komið var enginn slíkur tiltækur þegar stefnanda var falið að framkvæma hið umrædda verk. Stefnandi, sem var í starfsnámi hjá stefnda, naut engrar verkstjórnar eða leiðbeininga við verkið þar sem verkstjóri var fjarverandi.

Þegar framanritað er virt ber því að fallast á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir í umrætt sinn. Ekki er fallist á að stefnandi eigi sjálfur sök á slysinu enda ekki sýnt fram á annað en að hann hafi framkvæmt verkið með þeim eina hætti sem hann mögulega gat, hætti sem viðgengist hafði á vinnustaðnum, þ.e. að klifra upp mótin til þess að geta losað þær festingar sem honum var falið að losa.

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á matsgerð I-kk-ef S-kk-ef hrl. og R-kk-ef J-kk-ef læknis. Eins og áður segir er niðurstaða matsmanna samhljóða að því er varðar tímabil atvinnutjóns, þjáningabætur, varanlegan miska og um að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt 22. nóvember 2003. Að því er varðar varanlega örorku stefnanda kemst I-kk-nf að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnanda sé 12% en mat R-kk-ef er að varanleg örorka sé 5%.

Í matsgerð kemur fram, og er það í samræmi við framburð stefnanda fyrir dómi, að hann vann við húsasmíði í nokkurn tíma en hafi komist að raun um að hann réð ekki við þau störf. Hann hafi því ákveðið að fara í frekara nám. Hann lauk stúdentsnámi 2005 og hóf nám í byggingatæknifræði á árinu 2006. Hann lauk því námi vorið 2010. Hann vann ekki með námi nema í leyfum.

Niðurstaða matsmannsins I-kk-ef S-kk-ef byggist á því að hann telur að miða verði mat á skerðingu á starfsgetu við stöðu P-kk-ef á slysdegi og/eða batahvörfum en hann var þá langt kominn með nám í húsasmíði. Hann vísar til 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem segi skýrt að tjónþoli eigi rétt á bótum fyrir varanlega örorku ef líkamstjón hefur valdið skerðingu á getu til að afla vinnutekna þegar heilsufar er orðið stöðugt. Matsmenn telji heilsufar stefnanda stöðugt 22. nóvember 2003 og því telur matsmaður að miða beri við stöðu P-kk-ef á því tímamarki enda miðist útreikningur á tjóni hans við það, sbr. 6. grein skaðabótalaga. Þegar varanleg örorka P-kk-ef sé metin skuli samkvæmt 2. mgr. 5. greinar skaðabótalaga líta til þeirra kosta sem hann átti til að afla sér tekna sem „sanngjarnt er að ætlast til að hann starfi við“. Sanngirniskrafan í þessu sambandi taki, að mati matsmannsins I-kk-ef, til þeirra kosta sem stefnandi átti miðað við það tímamark sem metin örorka miðist við enda segi í greinargerð skaðabótalaga að það sé ekki unnt að fresta mati til að sjá hvernig tjónþola gangi að afla sér tekna eftir slys og því sé ekki unnt að taka tillit til endurmenntunar. Sanngirniskrafan miðist því við þá kosti sem P-kk-nf átti sem húsasmiður til að afla sér tekna. Hann hafi látið reyna á það og talið að hann réði ekki nægilega við það starf og hafi því söðlað um og hafið nýtt nám sem hann lauk með verulegum kostnaði. Telur I-kk-nf augljóst að starfsgeta til starfa sem húsasmiður sé nokkuð skert sem og til allra erfiðari starfa. Hann telur hins vegar ljóst að stefnandi geti starfað sem skrifstofumaður án umtalsverðra takmarkana. Hann miðar því skerðingu á starfsgetu við stöðu á slysdegi/batahvörfum og telur því að taka verði tillit til þess að starfsgeta við húsasmíði sé nokkuð skert. Telur hann varanlega örorku því rétt metna 12%.“.

Í umfjöllun R-kk-ef J-kk-ef um varanlega örorku stefnanda segir m.a. að þegar mat á líkamstjóni P-kk-ef fór fram hafi verið liðin allmörg ár frá slysi og því komin reynsla á vinnugetu hans.

Við mat á örorku beri m.a. að meta atvinnutækifæri fyrir slys annars vegar og eftir slys hins vegar, einnig atvinnu og tekjur fyrir og eftir tjónsatvik. Einnig skuli meta líkleg áhrif slyss á atvinnutekjur til framtíðar.

Samanburður á tekjum fyrir og eftir slys sé, eins og málum sé hér háttað, ekki mælikvarði á líklega örorku P-kk-ef vegna afleiðinga slyssins.

Að mati R-kk-ef er vinnugeta P-kk-ef sem húsasmiðs skert vegna afleiðinga slyssins. P-kk-nf hafi hins vegar eftir slysið aflað sér viðbótarmenntunar og hafi lokið námi og starfi sem byggingartæknifræðingur. Hafi hann þannig sinnt lögbundinni tjónstakmörkunarskyldu sinni sbr. 2. mgr. 5. gr. skbl.

Vegna þessa náms, sem stefnandi fór í, hafi hlotist af aukakostnaður og stefnandi orðið fyrir tekjumissi sem trésmiður þann tíma sem nám stóð yfir. Eftir námslok sé staða hans hins vegar betri en áður launalega séð, eins og sjá megi af meðfylgjandi töflu.

Miski P-kk-ef vegna afleiðinga slyssins sé metinn til 7 stiga vegna einkenna frá ökkla. Alllangur tími sé liðinn frá slysi og hafi slitbreytingar ekki þróast í ökklanum og séu litlar líkur á breytingum eða versnun á þessum einkennum. Því séu ekki líkur á tekjuskerðingu vegna slíkra breytinga.

Vinna tæknifræðings teljist að öllu jöfnu vera talsvert léttari líkamlega en vinna sem húsasmiður. Gæti því áhrifa af ökklaeinkennum á vinnugetu mun síður í vinnu sem tæknifræðingur en sem húsasmiður. Sé tekið tillit til tekjuskerðinga meðan á námi stóð og þess að líklegt megi telja að ökklaeinkenni geti hamlað P-kk-þgf að nokkru leyti í vinnu hans sem tæknifræðingur er það mat R-kk-ef að örorka sé réttilega metin 5%.

Eins og fram kemur í rökstuðningi matsmannsins telur hann að samanburður á tekjum fyrir og eftir slys sé, eins og málum sé hér háttað, ekki mælikvarði á líklega örorku P-kk-ef vegna afleiðinga slyssins. Samkvæmt 7. gr. skaðabótalaganna er hins vegar ljóst að við ákvörðun bóta vegna varanalegrar örorku skulu árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. vera meðalatvinnutekjur tjónþola þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð. Í ljósi þess, ákvæðis 5. gr. skaðabótalaga og þeirrar löngu dómvenju að miða upphaf varanlegrar örorku við stöðugleikapunt er ekki fallist á niðurstöðu matsmannsins R-kk-ef J-kk-ef um varanlega örorku stefnanda. Verður því byggt á niðurstöðu matsmannsins I-kk-ef S-kk-ef sem telur varanlega örorku stefnanda rétt metna 12%.

Matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna hefur ekki verið hnekkt og verður á henni byggt í samræmi við það sem rakið er hér á undan.

Við útreikning stefnanda á bótum vegna varanlegrar örorku er byggt á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og stuðst við meðaltekjur byggingasmiða árið 2003. Af hálfu stefnda er ekki gerður ágreiningur um þetta tekjuviðmið. Þá er enginn tölulegur ágreiningur um dómkröfu stefnanda.

Samkvæmt framansögðu ber því að taka aðalkröfu stefnanda til greina.

Stefndi mótmælir vöxtum eldri en fjögurra ára sem fyrndum og mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda.

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 22. nóvember 2011. Vextir fyrnast á fjórum árum. Vextir dæmast því af stefnufjárhæð frá 22. nóvember 2007. Dráttarvaxta er krafist frá því mánuði eftir að kröfubréf stefnanda var sent til réttargæslustefnda og ber að fallast á þá kröfu stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 900.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Verkþing eignarhald ehf., greiði stefnanda, P-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf,

9.861.375 krónur með 4,5% vöxtum frá 22. nóvember 2007 til 13. janúar 2011 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf