E-992/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 19. maí sl. er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þ-kk-þgf Á-kk-þgf E-kk-þgf, Rauðarárstíg 22, Reykjavík á hendur íslenska ríkinu með stefnu birtri 21. janúar 2009.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði honum 1.380.796 kr. með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 94.684 kr. frá 30. janúar til 30. mars 2005, en frá þeim degi af 880.797 kr. til 29. janúar 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál og við ákvörðun málskostnaðarins verði tillit tekið til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati réttarins. Til vara er þess krafist að stefnukröfurnar verði stórkostlega lækkaðar og málskostnaður verði í því tilviki látinn niður falla.

Málavextir

Hinn 30. janúar 2005 varð stefnandi fyrir líkamstjóni. Samkvæmt kæruskýrslu stefnanda, sem gefin var hjá lögreglu 14. febrúar 2005, voru atvik með þeim hætti að hann var á gangi snemma morguns nærri gatnamótum Smiðjustígs og Hverfisgötu, hjá veitingastaðnum Hverfisbarnum, þegar drukkinn, öskrandi maður kom hlaupandi og stefndi beint á hann.

Stefnandi reyndi að forðast manninn en það skipti engum togum að árásarmaðurinn hljóp beint á hann. Féll stefnandi við það á mjöðmina og árásarmaðurinn ofan á vinstri fót hans með þeim afleiðingum að stefnandi lær- og mjaðmargrindarbrotnaði. Að beiðni stefnanda aðstoðaði árásamaðurinn stefnanda að reisa sig upp en sleppti svo snögglega takinu og hljóp í burtu þegar tvö vitni sögðust hafa hringt og óskað liðsinnis lögreglu. Við það féll stefnandi aftur til jarðar enda það illa slasaður að hann gat með engu móti staðið óstuddur.

Samkvæmt vettvangsskýrslu lögreglu, dags. 23. febrúar 2005, kvaðst stefnandi hafa verið að ganga fyrir horn á húsi þegar maður hafi komið hlaupandi fyrir hornið og á hann með þeim afleiðingum að hann féll á jörðina. Hann kvað þetta vera óviljaverk hjá manninum og að hann hafi sinnt honum töluverða stund. Stefnandi var mjög kvalinn og gat ekki hreyft sig og var hann því fluttur á slysadeild LSH- Fossvogi með sjúkrabifreið.

Afleiðingarnar líkamsárásarinnar samkvæmt áverkavottorði, dags. 25. febrúar 2005, eru að stefnandi lær- og mjaðmargrindarbrotnaði og þurfti að dvelja á sjúkrahúsi til aðhlynningar í 9 daga frá atvikinu. Að sjúkrahúsdvöl lokinni fór hann á Rauðakrosshótelið til frekari umönnunar.

Atvik þetta var kært til lögreglu og bóta krafist en þar sem árásarmaðurinn fannst aldrei var rannsókn hætt og málið fellt niður.

Með bréfi, dags 30. mars 2006, fór S-kk-nf K. A-kk-nf hrl. þess á leit fyrir hönd stefnanda að bótanefndin, sem starfar á grundvelli laga nr. 69/1995, upplýsti hvort líklegt væri að stefnandi ætti rétt til greiðslu skaðabóta úr ríkissjóði vegna atviksins.

Því hafnaði bótanefndin með bréfi, dags. 29. maí 2006, á þeim grundvelli að hún taldi ekki sýnt að stefnandi hefði orðið fyrir tjóni er rekja mætti til refsiverðs verknaðar í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995.

Stefnandi leitaði til dr. A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarlæknis og er matsgerð hans frá 5. maí 2008. Þar kemur meðal annars fram að þjáningabætur skv. 3. gr. eru annars vegar rúmliggjandi frá 30.01.2005 til 08.02.2005 og án rúmlegu frá 09.02.2005 til 30.03.2005 og varanlegur miski skv. 4. gr. 10%.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfu sína byggir stefnandi einkum á lögum nr. 69/1995, um bætur til þolenda afbrota. Stefnandi leitaði til bótanefndarinnar sem starfar samkvæmt lögum nr. 69/1995, en beiðni hans var hafnað hinn 29. maí 2006. Stefnandi telur að niðurstaða nefndarinnar sé röng og byggist á of þröngri túlkun á hugtakinu refsiverður verknaður.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 69/1995 skal greiða tjónþola bætur samkvæmt lögunum þótt ekki sé vitað hver tjónvaldur er eða finnst ekki. Stefnandi byggir á því að líkamstjón hans sé afleiðing líkamsárásar er hann varð fyrir þann 30. janúar 2005. Hafi árásin verið framin af ásetningi og afleiðingar hennar verði í það minnsta metnar árásarmanninum til gáleysis.

Í fyrsta lagi megi skýrt lesa úr gögnum málsins að árásamaðurinn hafi tilefnislaust og af ásetningi hlaupið á stefnanda. Falla afleiðingar þeirrar árásar undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en ella undir verknaðarlýsingu 219. gr. sömu laga.

Atvik þetta samsvarar líkamsárás og er brot á almennum hegningalögum enda ber að skýra hugtakið árás rúmt eins og dómur Hæstaréttar frá 9. janúar 1976, í máli nr. 166/1975 ber með sér.

Bein tenging er á milli árásarinnar og áverka stefnanda samkvæmt áverkavottorði og ekki er möguleiki að hann hafi hlotið þá á annan hátt, s.s. með því að veita sér þá sjálfur eða fyrir óhapp.

Í annan stað kemur fram, bæði í kæruskýrslu stefnanda og skýrslu vitnis, að umræddur maður flýr af vettvangi þrátt fyrir að bera umönnunarskyldu gagnvart stefnanda með því að hann kom honum í þetta ástand. Er það brot gegn 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga.

Stefnandi uppfyllti jafnframt skilyrði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 um að tilkynna án ástæðulauss dráttar atburðinn til lögreglu og að gera kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi árásarmanns. Samkvæmt 2. mgr. sömu laga var innan tveggja ára send umsókn um bætur til bótanefndar sem með úrskurði sínum 29. maí 2006, mál nr. 102/2006, synjaði umsókn stefnanda um greiðslu skaðabóta. Taldi nefndin að tjón stefnanda mætti ekki rekja til refsiverðs verknaðar í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 69/1995 er greiðsluskylda fyrir hendi þó að árásarmaðurinn hafi aldrei fundist og með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2007 í máli nr. E-5950/2006 var fallist á þann skilning.

Með vísan til tveggja dóma Hæstaréttar þann 10. febrúar 2005 í máli nr. 354/2004 og 12. maí 2005 í máli nr. 494/2004 og til Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2007 í máli nr. E-5950/2006, er stefnanda heimilt að beina kröfu um greiðslu bóta, samkvæmt lögum nr. 69/1995, að íslenska ríkinu.

Með hliðsjón af öllu ofangreindu og gögnum málsins það mat stefnanda að öllum skilyrðum laga nr. 69/1995 sé fullnægt. Stefnandi telur fullvíst að orsakasamband sé milli árásarinnar og umfangs tjóns hans og að hún hafi verið afleiðing saknæms atferlis árásarmannsins og því hafi skapast greiðsluskylda úr hendi ríkissjóðs samkvæmt lögum nr. 69/1995.

Stefnukrafan samanstendur af eftirfarandi liðum:

a) Þjáningabætur kr. 94.683

(10 dagar með rúmlegu x 2.564 krónur)

(50 dagar án rúmlegu x 1.381 krónur)

b) Varanlegur miski kr. 786.113

(10% x 7.891.126)

c) Bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga kr. 500.000

Samtals kr. 1.380.797

Gerð er krafa um dráttarvexti frá 30. apríl 2006, en þann dag var mánuður liðinn frá því að stefnandi lagði fram bótakröfu sína, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Vísað er til laga nr. 69/1995 um bætur úr ríkissjóði til þolenda afbrota, einkum 1. mgr. 1. gr. og 9. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum greinum nr. 218, 219 og 220. Kröfur um vexti og vaxtavexti styðjast við lög nr. 38/2001, með síðari breytingum. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla einkamálalaga nr. 91/1991 einkum 129. og 130. gr. laganna. Lög um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Óumdeilt er í þessu máli að stefnandi varð fyrir líkamstjóni þegar hlaupandi maður rakst á hann. Í vettvangsskýrslu lögreglu kemur fram að stefnandi hafi setið á jörðinni þegar lögreglumenn komu á vettvang. Hafi stefnandi greint frá því að hann hafi verið að ganga fyrir horn á húsi þegar ókunnur maður hafi komið hlaupandi fyrir hornið og á hann með þeim afleiðingum að stefnandi féll í götuna. Hafi stefnandi tekið fram að um óviljaverk hafi verið að ræða og maðurinn hafi sinnt sér töluverða stund en síðan horfið af vettvangi. Vitni sem var á staðnum og að sinna stefnanda sagðist hafa séð mann koma hlaupandi fyrir hornið og beint á stefnanda með þeim afleiðingum að stefnandi hafi skollið í jörðina. Sagði vitnið að um slys hafi verið að ræða og maðurinn hafi aðstoðað stefnanda en síðan þurft að fara. Í kæruskýrslu sem var gefin nokkrum dögum eftir atburðinn sagði stefnandi að maðurinn hefði hlaupið beint á sig, með þeim afleiðingum að hann hefði fallið í götuna. Maðurinn hefði dottið ofan á fót hans með þeim afleiðingum að stefnandi lærbrotnaði. Þar kom einnig fram að tvær stúlkur hefðu komið á vettvang og aðstoðað hann.

Samkvæmt 9. gr. laga um greiðslu bóta til þolenda afbrota nr. 69/1995, ber að greiða bætur þótt sá sem er valdur að tjóni sé óþekktur. Í skýringum með frumvarpi að lögunum segir um 9. gr. að ef tjónvaldi verði ekki refsað þar sem hann sé ókunnur eða ósakhæfur skuli bótanefnd meta í hverju tilviki hvort tjón stafi af verknaði sem er refsiverður samkvæmt almennum hegningarlögum. Það sé skilyrði fyrir greiðslu bóta að um hafi verið að ræða ásetningsverknað eða refsivert gáleysi. Skilja má af orðalagi í athugasemdinni að beita skuli jafn ströngu sönnunarmati og þegar um opinbert mál sé að ræða.

Bótanefnd byggði synjun um greiðslu bóta á því að af gögnum málsins væri ekki unnt að ráða að um refsiverðan verknað hafi verið að ræða og atvikið félli því ekki undir gildissvið laga um greiðslu á bótum til þolenda afbrota. Ekkert verulegt misræmi er á milli atvikalýsingu vitnis og stefnanda og verður því að telja hana rétta hvað varðar þau atriði sem máli skiptir.

Samkvæmt 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er refsivert að valda öðrum manni tjóni á líkama og heilbrigði með vísvitandi líkamsárás. Samkvæmt 219. gr. sömu laga er það refsiverð háttsemi að valda líkamstjóni sem er svo mikið sem getur í 218. gr. þótt af gáleysi sé. Ekkert í gögnum málsins styður að atvikið geti fallið undir skilgreiningu áður nefndar 218. gr. hegningarlaga á líkamsárás. Atvikalýsing bendir ekki til annars en að maðurinn hafi hlaupið á stefnanda án nokkurs ásetnings. Til að falla undir áður nefnda 219. gr. hegningarlaga, þarf verknaðurinn að teljast unnin af gáleysi. Til að um gáleysisverk sé að ræða þarf sá sem veldur tjóni að geta séð tjónið fyrir sem líklega afleiðingu háttsemi sinnar. Tjón það sem stefnandi varð fyrir er hann brotnaði á vinstri lærleggshnútu er svo ólíkleg afleiðing af háttsemi tjónvalds að tilviljun ein réð og atvikið getur því ekki fallið undir annað en óhappatilvik, en það er refsilaust samkvæmt almennum hegningarlögum. Fellur atvikið því utan gildissviðs laga nr. 69/1995.

Samkvæmt 1. mgr. 220 gr. almennra hegningarlaga er refsivert að yfirgefa mann sem maður hefur komið í það ástand að hann sé án bjargar. Í þessu máli hefur komið fram að nokkur fjöldi fólks var á slysstað og stefnandi því tæplega bjargarlaus. Jafnframt er ljóst að þótt háttsemi tjónvalds kynni að varða við það hegningarlagaákvæði, þá eru orsakatengsl milli þeirrar háttsemi og tjóns stefnanda engin og það því ótengt bótakröfu hans.

Verði ekki á sýknukröfu umbjóðenda minna fallist er varakrafa mín sú að stefnukröfurnar verði stórkostlega lækkaðar. Samkvæmt b-lið 2. mgr. 7. gr. laga nr. 69/1995 greiðir ríkissjóður ekki hærri fjárhæð fyrir líkamstjón af dæmdum eða ákvörðuðum bótum að vöxtum meðtöldum en 2.500.000 kr. Í samræmi við það er þess krafist að samanlögð fjárhæð bóta og vaxta fari ekki fram úr 2.500.000 kr.

Kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 500.000 kr. er harðlega mótmælt. Sú krafa er engum rökum studd og svo vanreifuð að varðar frávísun frá dómi. Á engan hátt fær staðist, hvernig sem á er litið, að uppfyllt séu skilyrði ákvæðisins um að líkamstjón verði rakið til ásetnings eða stórkostlegs gáleysis eða um sé að ræða ólögmæta meingerð. Til vara er þeirri kröfu mótmælt sem allt of hárri og krafist stórkostlegrar lækkunar hennar.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda er mótmælt. Engri rökstuddri sundurliðaðri bótakröfu hefur verið til að dreifa af hálfu stefnanda í máli þessu fyrr en við þingfestingu máls þessa og gætu fyrst komið til álita að liðnum mánuði frá þeim tíma. Jafnframt er ljóst að útreikningur stefnanda á þjáningabótum og bótum vegna varanlegs miska miðast við lánskjaravísitölu í janúar 2009. Þá er dráttarvaxtakrafa með vísan til III. kafla laga nr. 38/2001 án tilgreiningar vaxtafótar vanreifuð, sbr. 11. gr. þeirra laga, og ber að vísa henni frá dómi.

Niðurstaða

Í málinu krefst stefnandi bóta á grundvelli laga nr. 69/1995. Samkvæmt 9. gr. laganna skal greiða tjónþola bætur samkvæmt lögunum, þótt ekki sé vitað hver tjónvaldur er. Samkvæmt athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til laga nr. 69/1995 er tilgangur þeirra að styrkja stöðu þolenda afbrota og er meginákvæði frumvarpsins að ríkið greiði bætur vegna líkamstjóns og miska sem leiði af broti á almennum hegningarlögum. Orð í athugasemdum með 9. gr. frumvarpsins, sem rakin eru hér að framan, benda til þess að beita beri þröngri lögskýringu og gera strangar kröfur til sönnunar í þessum tilvikum eins um opinbert mál væri að ræða.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu er haft eftir stefnanda að hann hafi verið að ganga fyrir horn á húsi þegar maður hafi komið hlaupandi fyrir hornið og á hann með þeim afleiðingum að hann hafi fallið á jörðina. Haft er eftir stefnanda að þetta hafi verið óviljaverk og að maðurinn hafi sinnt honum um stund. Samkvæmt sömu skýrslu var haft eftir H-kvk-þgf H-kvk-þgf, sem varð vitni að þessu, að maðurinn hafi komið hlaupandi fyrir hornið og hlaupið beint á stefnanda með þeim afleiðingum að stefnandi hafi skollið í jörðina. Hún kvað þetta hafa verið slys og maðurinn hafi aðstoðað þau, en síðan þurft að fara. Í áverkavottorði frá 25. febrúar 2005 er haft eftir stefnanda er hann kom á bráðadeildina að hann hafi verið á gangi snemma morguns og einhver hafi hlaupið á hann eða rekist á hann þannig að hann hafi fallið við og lent á gangstéttarbrún. Engin vitni hafa verið leidd fyrir dóminn og verður því að meta málsatvikin af framlögðum skýrslum. Í ljósi þess að lýsingar í lögregluskýrslunni eru nokkuð samhljóða, og öðrum skýrslum vitna er ekki til að dreifa, verður að leggja þá lýsingu til grundvallar í málinu. Ekkert bendir til þess að um líkamsárás hafi verið að ræða, fremur að óhappatilvik hafi átt sér stað. Það er refsilaust og fellur utan gildissviðs laga nr. 69/1995. Tilvitnun stefnanda til ætlaðs brots á 220. gr. almennra hegningarlaga á ekki við rök að styðjast í málinu og er haldlaus.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að sýkna eigi stefnda að öllum kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmannsins, B-kk-ef E-kk-ef hdl., sem er hæfilega ákveðin 400.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun þóknunarinnar hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, Þ-kk-ef Á-kk-ef E-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kk-ef E-kk-ef hdl., 400.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf.

--------------------------------------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómur Reykjavíkur, 22. maí 2009.

Gjald 1.200 krónur.

Greitt.