E-4232/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 20. janúar sl., var höfðað með stefnu birtri 18. október 2013. Stefnandi er A og stefndi er Sjúkratryggingar Íslands, Laugavegi 114-118 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir á baki í kjölfar aðgerðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi þann 1. apríl 2009. Þá krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

I.

Haustið 2008 leitaði stefndi til læknis vegna bakverkja. Í dagnótu X sem stefnandi leitaði til þann 17. nóvember 2008 er ástandi stefnanda lýst þannig að hann geti illa staðið upp á endann vegna verkja í mjóbakinu. Segulómrannsókn frá 29. september 2008 sýni talsverð þrengsli á liðbilinu L:IV–L:V. Mikil þrengsli séu á mænugöngum en sem frá náttúrunnar hendi séu óvenju mjó hjá stefnanda.

Stefnanda var vísað áfram til Z sérfræðings í hryggjarskurðlækningum. Fram kemur í göngudeildarnótu hans frá 16. janúar 2009 að stefnandi sé bæði með þrengsli í mænugöngum (spinal stenosu) og slit neðst í lendarhrygg og fylgi þessu miklir bakverkir. Í kjölfar skoðunar fór stefnandi í aðgerð hjá Z þann 1. apríl 2009. Gerð var afförgun á L:IV–L:V og aftari spenging.

Stefnandi var í eftirliti næstu mánuði eftir aðgerðina. Samkvæmt göngudeildarnótu frá 10. júlí 2009 var hann á hægum batavegi en áfram óvinnufær. Í göngudeildarnótu frá 11. september 2009 kemur fram að stögin hafi losnað úr neðstu skrúfunum en þess hafði einnig orðið vart í fyrri rannsóknum. Segir jafnframt að það sé þó góður beingróandi í gangi en þar sem stögin hafi losnað sé stefnandi að koma sér upp fölskum lið (pseudarhrosu). Stefnandi þurfi að fara í enduraðgerð innan 4–6 vikna svo að ekki verði of mikil örvefsmyndun á svæðinu, en það þurfi að bæta við stögum, setja þverstag og bæta við beini úr beinabanka.

Stefnandi fór aftur í aðgerð 13. janúar 2010. Í aðgerðarlýsingu kemur fram að skrúfurnar hægra megin hafi verið lausar og að ekki hafi verið neinn gróandi í facettuliðnum (smáliðir á milli hryggjarliða) eða spengingunni, vinstra megin hafi þó verið kominn töluverður stöðugleiki í facettuliðinn, en efri skrúfan hafi verið laus. Allar skrúfurnar og stögin hafi því verið tekin og send til skoðunar. Settar voru nýjar og stærri skrúfur, ný stög ásamt þverstagi til styrkingar. Þá var sett bein frá beinabanka til viðbótar í spengingarsvæði.

Stefnandi var áfram undir eftirliti. Í læknabréfi Z frá 14. júní 2010 kemur fram að myndgreiningarrannsókn sýni að spengingin sé gróin. Þremur mánuðum seinna kemur stefnandi á ný í eftirlit og segir í göngudeildarnótu 6. september 2010 að stefnanda líði ekki mikið betur, hann geti hjólað næstum því ótakmarkað en stirðleiki sé í bakinu og verkir við lengri stöður. Stefnda var vísað til sjúkraþjálfara en hann mun ekki hafa fengið neinn sérstakan bata af þeirri meðferð. Við útskrift úr eftirliti á Landspítalanum 21. janúar 2011 segir í göngudeildarnótu að stefnanda líði ekki betur. Er honum vísað til heimilislæknis vegna vottorða og annars sem hann þurfi á að halda vegna einkennanna í framtíðinni.

Stefnandi leitaði til læknis á ný vegna verkja í mjóbaki og segir í göngudeildarnótu Z 14. desember 2012 að röntgenmyndataka sýni að stefnandi sé alveg gróinn og engin ný merki séu um slit á bilinu fyrir ofan. Hann hafi lagast töluvert og sé kominn niður í sitt gamla ástand.

Stefnandi óskaði eftir bótum úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000. Með bréfi dagsettu 13. ágúst 2010 var stefnanda synjað um bætur. og staðfesti úrskurðarnefnd almannatrygginga synjun stefnda með úrskurði þann 6. júlí 2011.

Stefnandi byggir málsókn sína á því að hann hafi hlotið líkamstjón eftir meðferð sína á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og hafi lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkennt að hann eigi rétt á bótum vegna þess samkvæmt lögum nr. 111/2000. Stefnandi og Z læknir gáfu skýrslu fyrir dómi.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að hann hafi sannanlega orðið fyrir tjóni vegna þeirrar læknismeðferðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem að framan er lýst og að stefndi beri bótaábyrgð á því á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því að ekki hafi verið staðið rétt að aðgerðinni sem hann gekkst undir hjá Z þann 1. apríl 2009. Mistökin felist í því að stögin, sem sett voru í hann, hafi ekki verið nægjanlega vel fest og/eða að ekki hafi verið settir nægjanlega margir styrktarbitar. Þá hafi of langur tími liðið frá því ljóst var að gera þyrfti aðgerð á ný og þar til síðari aðgerðin fór fram. Eigi hann því rétt til bóta á grundvelli 1. tölul. 2. gr. laga nr. 111/2000 þar sem komast hefði mátt hjá tjóni ef aðgerðinni hefði verið hagað eins vel og unnt var og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

Til stuðnings framangreindri málsástæðu bendir stefnandi á að fyrir liggi að stögin hafi losnað sem leiddi til þess að gróandi var ekki eins og skyldi auk þess sem stefnandi hafi fengið svokallaða pseudarthrosu við neðsta bilið. Þetta hafi leitt til þess að gera hafi þurft aðra aðgerð þar sem fleiri stög og styrktarbitum hafi verið komið fyrir.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að hvað sem líði mistökum í fyrri aðgerðinni hafi sjaldgæfur fylgikvilli fylgt aðgerðunum sem stefndi beri bótaskyldu á samkvæmt 4. tölulið 2. gr. laganna. Líta eigi til þess fylgikvilla að stögin hafi losnað en ekki almennt til þess hve algengt sé að spengingar grói ekki. Ekki liggi fyrir sundurliðaðar upplýsingar frá stefnda varðandi það hve algengt það sé að stög losni í sambærilegum aðgerðum og stefnandi gekkst undir en fyrir liggi að í 5–25% tilvika verði vart vangróanda í spengingum. Á stefnda hafi hvílt skylda til að rannsaka nánar, áður en tekin var ákvörðun um að hafna bótaskyldu, hve stór hluti þeirra aðgerða sem liggja að baki þessum tölum sé sambærilegur þeim sem stefnandi gekkst undir. Með þeim hætti einum sé unnt að staðreyna hve algengur fylgikvillinn var sem upp kom í hans tilviki.

Þá hvíli sönnunarbyrði í málinu á stefnda og að hann eigi hægara um vik að afla gagna til stuðnings því að ekki hafi verið gerð mistök og/eða að ekki sé um sjaldgæfan fylgikvilla að ræða.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi hlotið hefðbundna og eðlilega meðferð á Landspítalanum og orðið fyrir algengum fylgikvilla aðgerðar þar sem spengt sé í baki. Atvikið sé því ekki bótaskylt samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu nr. 111/2000. Í 2. gr. þeirra laga sé tilgreint til hvaða tjónsatvika þau nái og það sé skilyrði að heilsutjón sjúklings megi að öllum líkindum rekja til einhverra af fjórum tilgreindum atvikum sem nánar séu rakin í 1. til 4. tölulið greinarinnar.

Við aðgerðina þann 1. apríl 2009 hafi meðferð verið hagað eins vel og unnt hafi verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði. Rétt hafi verið staðið að aðgerðinni og ekkert í gögnum málsins styðji þá staðhæfingu stefnanda að mistök hafi valdið því að stögin hafi losnað. Stög geti losnað þegar spenging grær ekki vegna innri hreyfinga í líkamanum sem á endanum losi stögin þar sem beingróning hafi ekki orðið. Um fimm mánuðum eftir fyrri aðgerð hafi komið í ljós að stögin höfðu losnað. Það sé langur tími og líklegast sé að þau hafi gefið eftir með tímanum vegna þess að spengingin greri ekki. Það sé þekktur fylgikvilli slíkra aðgerða. Það verði að teljast eðlilegt í ljósi þess að spengingin greri ekki eftir fyrri aðgerðina að fleiri styrktarbitum og sverari skrúfum hafi verið komið fyrir í seinni aðgerðinni 13. janúar 2010.

Þá hafnar stefndi því að skilyrði bóta samkvæmt 4. tl. 2. gr. laga nr. 111/2000 séu fyrir hendi. Byggt er á því að sá fylgikvilli sem hlaust af aðgerðinni sé sá að spengingin hafi ekki gróið. Stefnanda hafi verið gert ljóst fyrir aðgerðina að um 80% líkur væru á bata eftir aðgerðina, en í 10–15% tilvika grói spengingar ekki eftir aðgerð. Þá sé þörf á enduraðgerð, líkt og í tilfelli stefnanda. Þar sem spengingin greri ekki hjá stefnanda hefði enduraðgerð verið nauðsynleg á endanum hvort sem stögin hefðu losnað eða ekki. Hér sé því um algengan fylgikvilla að ræða og skuli miða við þann fylgikvilla að spenging grói ekki í kjölfar aðgerðar.

Stefndi bendir á að grundvallarskilyrði fyrir bótaskyldu sé að fylgikvilli sé afleiðing rannsóknar eða meðferðar en ekki grunnsjúkdóms. Þetta skilyrði sé ekki uppfyllt í tilviki stefnanda. Einkenni stefnanda verði rakin til þess grunnsjúkdóms sem hrjáði hann fyrir aðgerðirnar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi 1. apríl 2009 og 13. janúar 2010. Svo sem fram komi í dagnótu frá Landspítalanum 17. nóvember 2008, fyrir fyrri aðgerðina sem stefnandi gekkst undir, hafi stefnandi átt í erfiðleikum með að standa vegna stirðleika og slæmsku í mjóbaki og hafði hann verið þannig í nokkur ár. Í sömu nótu komi fram að stefnandi hafi verið illa haldinn af verkjum sem hafi í raun gert hann óstarfhæfan.

Stefndi mótmælir því að málið hafi ekki verið rannsakað nægilega áður en tekin var ákvörðun um að hafna bótaskyldu. Samkvæmt þeim gögnum sem hafi verið aflað og liggi fyrir í þessu máli hafi að mati sérfræðinga ekki verið um bótaskylt atvik að ræða á grundvelli laganna. Það komi í hlut stefnanda að sanna að ákvörðun stefndu sé byggð á röngum eða ófullnægjandi upplýsingum og sýna fram á að atvik hafi verið með öðrum hætti en stefndu halda fram og að tjón stefnanda megi rekja til meðferðar sem hann hafi hlotið á Landspítala – háskólasjúkrahúsi svo bótaskylt sé samkvæmt lögum nr. 111/2000.

IV.

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni vegna aðgerða á baki sem hann gekkst undir á Landspítala – háskólasjúkrahúsi 1. apríl 2009 og 13. janúar 2010. Styður hann kröfu um bætur með vísan til 1. og 4. tölul. 2. gr. laga nr. 111/2000.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna eiga þeir sjúklingar sem verða fyrir líkamlegu eða andlegu tjóni rétt til bóta samkvæmt lögunum, án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð á þeim atvikum sem liggja til grundvallar bótaskyldu enda séu önnur skilyrði laganna fyrir hendi.

Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar ber stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera lög nr. 111/2000 ekki ráð fyrir því að slakað sé á sönnunarbyrði stefnanda hvað þetta atriði varðar.

Svo sem fram kemur í læknanótu X 17. nóvember 2008 var stefnandi óvinnufær á árinu 2008. Segir í læknanótunni að stefnandi geti illa staðið upp á endann vegna bakverkja sem séu stirðleiki og slæmska í mjóbakinu og hafi hann verið þannig í nokkur ár. Í skýrslu fyrir dómi sagði stefnandi að hann hefði unnið sem kranamaður hjá byggingarfyrirtæki og í því starfi aðallega stjórnað krananum frá stjórnklefa uppi í krananum sjálfum. Hann sagðist aðspurður hafa verið með bakverki áður en hann hóf störf hjá byggingarfyrirtækinu en vinnan í krananum hafi haldið bakverkjunum í skefjum og hafi hann getað stjórnað krananum sitjandi í stjórnklefanum. Haustið 2008 hafi starfsaðstæður hans breyst á þann veg að honum var gert að að færa sig niður á jörðina og stjórna krananum þaðan með fjarstýringu. Fljótlega hafi komið í ljós að hann réð ekki við þannig aðstæður vegna bakverkjanna og hann hafi, eftir að hafa reynt að fá bót meina sinna með sjúkraþjálfun, sagt upp starfi sínu þar sem hann taldi sig ófæran um að sinna því. Hann hafi hætt störfum í september eða október 2008 og verið frá vinnu síðan.

Vegna framangreinds sjúkdómsástands gekkst stefnandi undir tvær aðgerðir hjá Z, þá fyrri 1. apríl 2009 og þá seinni 13. janúar 2010. Í kjölfar þeirra var hann undir eftirliti og fór m.a. í sjúkraþjálfun. Í göngudeildarnótu Z 14. júní 2010 segir að röntgenmyndataka sýni að spengingin sé gróin og í nótu hans frá 22. október 2010 kemur fram að læknirinn sé ekki vongóður um frekari bata stefnanda. Við útskrift stefnanda úr eftirliti er bókað að þann 21. janúar 2011 komi fram að líðan hans sé óbreytt. Þá sýnir röntgenmyndataka 14. desember 2012 að spengingin sé alveg gróin og engin ný merki séu um slit á bilinu fyrir ofan. Stefnandi hafi lagast töluvert og sé kominn niður í sitt gamla ástand. Stefnandi bar á sama veg fyrir dómi, þ.e. hann sagðist telja að ástand sitt væri áþekkt því sem það hafi verið áður en hann gekkst undir umdeildar aðgerðir á Landspítalanum.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni af umræddum læknisaðgerðum. Öll gögn málsins og framburður hans sjálfs fyrir dómi, benda til þess að sjúkdómsástand hans nú sé líkt því sem það var áður en hann gekkst undir aðgerðirnar. Af gögnum málsins verður því ekki annað ráðið en að ástand hans nú sé að rekja til grunnsjúkdóms stefnanda en ekki til þeirra læknisaðgerða sem hann gekkst undir. Bótaréttur samkvæmt lögum nr. 111/2000 nær ekki til þess þegar aðgerðir eða meðferð skilar ekki þeim árangri sem stefnt er að. Þegar af þessari ástæðu ber að sýkna stefnda.

Rétt er að málskostnaður falli niður.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda, A-kvk-nf P-kvk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu stefnda, J-kvk-nf B-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

Dóminn kveða upp I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari og dómsformaður, ásamt meðdómsmönnunum R-kk-þgf J-kk-þgf bæklunarlækni og A-kk-þgf K-kk-þgf bæklunarlækni.

Dómsorð:

Stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, er sýkn af kröfu stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf

A-kk-nf K-kk-nf

R-kk-nf J-kk-nf