E-2754/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 15. apríl. sl., er höfðað með stefnu birtri 19. júní 2009 af R-kk-þgf K-kk-þgf, Vallargerði 27, Kópavogi, á hendur G-kk-þgf B-kk-þgf, Burknavöllum 19, Hafnarfirði.

Stefnandi gerir þá kröfu að stefndi greiði stefnanda 2.067.164 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 36.500 krónum frá 10. mars 2000 til 7. apríl 2000, af 102.200 krónum frá 7. apríl 2000 til 10. maí 2000, af 140.300 krónum frá 10. maí 2000 til 2. júní 2000, af 160.300 krónum frá 2. júní 2000 til 17. júlí 2000, af 178.500 krónum frá 17. júlí til 6. september 2000, af 190.750 krónum frá 6. september 2000 til 1. mars 2001, af 274.750 krónum frá 1. mars til 11. maí 2001, af 357.107 krónum frá 11. maí 2001 til 10. september 2001, af 398.107 krónum frá 10. september 2001 til 4. janúar 2002, af 931.811 krónum frá 4. janúar 2002 til 27. júní 2002, af 946.811 krónum frá 27. júní 2002 til 14. október 2002, af 956.811 krónum frá 14. október 2002 til 19. desember 2002, af 966.811 krónum frá 19. desember 2002 til 1. febrúar 2003, af 1.209.033 krónum frá 1. febrúar 2003 til 22. apríl 2003, af 1.289.361 frá 22. apríl 2003 til 28. apríl 2003, af 1.299.361 krónum frá 28. apríl 2003 til 20. maí 2003, af 1.309.361 krónum frá 20. maí 2003 til 20. júní 2003, af 1.319.361 frá 20. júní 2003 til 20. maí 2004, af 1.569.361 frá 20. maí 2004 til 20. júlí 2005 og af 2.067.164 frá 20. júlí 2005 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins eða málskostnaðarreikningi.

Stefndi gerir þær dómkröfur aðallega, að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda, auk virðisaukaskatts og álags að mati dómsins, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og stefnda verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts.

I

Helstu málsatvik eru þau að stefndi, stefnandi og eiginkona stefnanda stofnuðu þann 22. nóvember 1996 sameignarfélagið, Sölu og ráðgjöf sf. Samkvæmt félagssamningi var eignarhlutum í félaginu skipt á þann hátt að stefndi var eigandi að 50% hluta félagsins, eiginkona stefnanda að 49% hluta og stefnandi að 1% hluta félagsins. Óumdeilt er að stefndi og stefnandi sáu alfarið um rekstur félagsins, þeir höfðu heimild til að rita firma félagsins og voru jafnframt prókúruhafar þess.

Í gögnum málsins kemur fram að á árunum 1999 til 2004 hafi Sala og ráðgjöf sf. safnað skuldum sem félagsmenn hafi hver í sínu lagi greitt, en ekki hafi tekist uppgjör með félagsmönnum vegna þeirra greiðslna og annars uppgjörs. Með dómum Héraðsdóms Reykjavíkur þann 3. ágúst 2005, í málum nr. E-9600/2004 og nr. E-9601/2004, voru stefnandi og eiginkona hans dæmd til að greiða stefnda þann hluta skuldanna stefndi hafði greitt, í hlutfalli við eign þeirra í Sölu og ráðgjöf sf. Í máli stefnda gegn eiginkonu stefnanda, máli nr. E-9601/2004, hafi eiginkona stefnanda uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar sem vísað var frá dómi. Þann 3. október 2006 sömdu stefndi og eiginkona stefnanda um fullnaðaruppgjör sín í milli, en stefnandi var ekki aðili að því uppgjöri.

Hluta þeirra skulda sem Sala og ráðgjöf sf. safnaði á árunum 1999 til 2004 greiddi stefnandi, m.a. skuldir vegna opinberra gjalda og þjónustu KPMG endurskoðunar hf. Í fyrirliggjandi máli krefur stefnandi stefnda um endurgreiðslu vegna þeirra greiðslna í samræmi við eignahlut stefnda.

II

Stefnandi byggir kröfu sína annars vegar á því að greiðslur stefnanda skuldum Sölu og ráðgjafar sf. hafi verið peningalán til stefnda og hins vegar á meginreglum laga um sameignarfélög og reglum fjármunaréttar um ábyrgð á fjárskuldbindingum. Krafa er gerð um dráttarvexti sem reiknist einum mánuði frá því að stefnandi hafi krafið stefnda um endurgreiðslu sem numið hafi eignarhlut hans.

Stefnandi byggir á því að í lok árs 1998 hafi verið um það rætt og ákveðið með eigendum félagsins að eiginkona hans gengi úr félaginu miðað við áramótin næstu og hlutur stefnanda og stefnda yrði því jafn. Dráttur hafi orðið á formlegri tilkynningu um úrsögn eiginkonu stefnanda úr félaginu og sölu hlutar hennar til stefnanda þar til 11. febrúar 1999. Til hafi staðið, eins og félagssamningur sagði til um, að gera upp reikninga félagsins, slíta félaginu, og skipta eignum þess og skuldum, enda hafi stefnandi þá verið hættur hjá félaginu og kominn í annað starf. Því hafi stefndi ekki sinnt og ekki mætt á fyrirhugaða fundi til að gera upp reikninga félagsins og skipta eignum og skuldum þess í samræmi við eignarhlutföll félagsmanna. Eftir að stefnandi hafi endanlega verið hættur störfum fyrir félagið haustið 1999, hafi stefndi rekið félagið einn og geri það enn eftir því sem stefnandi best viti. Stefndi hafi rekið félagið megnið af árinu 1999, allt árið 2000 og fram á árið 2001. Félagið hafi safnað skuldum á þeim tíma, auk þess sem stefndi virðist ekki hafa talið fram til skatts fyrir félagið. Skuldir félagsins hafi verið yfirdráttur á tékkareikningi félagsins að fjárhæð 1.149.407 krónur, opinber gjöld að fjárhæð 1.980.049 krónur, skuld við KGMP Endurskoðun hf. að fjárhæð 523.370 krónur og laun til starfsmanna félagsins að fjárhæð 381.500 krónur. Samtals hafi greiðsla stefnanda því numið 4.034.326 krónum. Ofangreindar skuldir félagsins hafi stefnandi greitt og lánað stefnda til greiðslu á hans 50% hlut í félaginu, en það sé stefnufjárhæð málsins.

Stefnandi greinir svo frá að á árunum 2002 og 2003 hafi aðilar reynt að slíta félaginu og gera upp reikninga þess. Það hafi reynst erfitt þar sem ágreiningur hafi verið um greiðslur hvors um sig á skuldum félagsins, þ.e. hvor hefði greitt meira auk þess sem á þeim tíma hafi verið óljóst hver endanleg skattaskuld yrði vegna tekjuáranna 1999 og 2000. Einnig hafi verið ágreiningur um úttektir aðila hjá félaginu í eigin þágu. Ekki hafi verið ágreiningur á þeim tíma um að stefnandi hefði greitt yfirdrátt á tékkareikningi félagsins að fjárhæð 1.149.407 krónur og laun starfsmanna að fjárhæð 381.500 krónur úr eigin vasa. Kröfur vegna greiðslu stefnanda á reikningum við KPMG Endurskoðun hf. að fjárhæð 523.370 krónur hafi verið höfð uppi á þeim tíma, en stefndi hafi talið sig hafa greitt sambærilega fjárhæð til sama aðila. Krafa stefnanda vegna opinberra gjalda að fjárhæð 990.024 krónur, sé 1.980.049 krónur skipt í tvennt. Þann 7. október 2004 hafi stefndi greitt tekjuskattsskuld og tryggingargjald vegna áranna 1999 til 2001. Krafði hann stefnanda og eiginkonu hans sem nam eignarhlut þeirra í félaginu. Þau hafi óskað eftir uppgjöri vegna krafna félagsins sem stefnandi hafði áður greitt, en stefndi hafi ekki verið til viðtals um það og stefnt þeim til greiðslu þeirra krafna sem hann hafi átt á þau. Stefnandi og eiginkona hans hafi á þeim tíma átt erfitt með að gagnstefna stefnanda þar sem ekki var hægt innan frests að afla nauðsynlegra gagna, en höfð hafi verið uppi skuldajafnaðarkrafa sem ekki hafi verið tekin til greina þar sem viðhlítandi gögn hafi skort. Stefnandi hafi nú aflað allra nauðsynlegra gagna sem sýna og sanna greiðslur hans á skuldum félagsins og það sem hann hafi lagt út fyrir stefnda. Þrátt fyrir kröfu um endurgreiðslu hafi stefndi ekki ljáð máls á því og telji sig eiga frekari kröfur á stefnanda.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki greitt þær kröfur sem hafðar séu uppi í málinu. Sömu kröfum hafi að stórum hluta til verið teflt fram til skuldajafnaðar af hálfu eiginkonu stefnanda í dómsmáli nr. E-9601/2004. Stefnandi hafi sjálfur staðfest fyrir dómi í því máli að eiginkona hans ætti nefndar kröfur, þ.e. kröfur um greiðslu opinberra gjalda. Ekkert sé fram komið sem stutt geti að stefnandi eigi núna þessar meintu kröfur.

Í öðru lagi er á því byggt að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt fjögurra ára fyrningarreglu 8. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Ekki fái staðist hjá stefnanda að byggja á því að um peningalán hafi verið að ræða, en væri sú raunin ætti við tíu ára fyrningarfrestur 2. mgr. 5. gr. sömu laga við og sé því mótmælt. Ekki hafi komið fram að aðalkröfur þær sem stefnandi greiddi fyrir hönd Sölu og ráðgjafar sf. fyrndust á lengri tíma en fjórum árum. Því verði að miða við að endurkröfur stefnanda á hendur stefnda hafi fyrnst á fjórum árum frá því að þær hafi verið greiddar fyrir félagið. Stefnandi hafi ekkert aðhafst sem nægt hafi til að slíta fyrningu krafnanna fyrr en mál þetta hafi verið höfðað. Því sé aðeins einn liður kröfu stefnanda hugsanlega ófyrndur, en það sé vegna greiðslu á kr. 995.605 til Tollstjórans í Reykjavík þann 20. júlí 2005. Samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda myndi því aðeins standa á stefnda að greiða helming þeirrar fjárhæðar eða 497.803 krónur. Á hinn bóginn sé því mótmælt að stefnandi hafi greitt þá kröfu, enda hafi henni verið haldið fram til skuldajafnaðar af hálfu eiginkonu stefnanda í dómsmáli nr. E-9601/2004 fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Ekkert framsal eða önnur gögn séu fyrir hendi sem stutt geti að stefnandi eigi kröfuna eða geti haldið henni til sjálfstæðs dóms.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að allar hugsanlegar kröfur stefnanda séu fyrir löngu niður fallnar sakir tómlætis, þ.e. að því marki sem þær séu ekki þegar fyrndar. Hér beri sérstaklega að líta til þeirra viðhorfa sem búa að baki reglunum um tómlæti. Það sé viðurkennd meginregla í kröfurétti að kröfuhafi verði að gæta réttar síns og halda honum til haga og bera halla af vanrækslu sinni. Talið sé að aðgerðarleysi kröfuhafa eða tómlæti hans, sem hann beri áhættuna af, geti leitt til þess að krafa hans falli niður fyrr en samkvæmt lögbundnum reglum um fyrningu. Rökin fyrir því séu að aðilar þurfi að geta gert ráð fyrir að gera upp viðskipti sín innan hæfilegs tíma, enda sé það bagalegt gagnvart skuldara að þurfa að gera upp meinta skuld sem legið hafi niðri til margra ára. Dómstólar hafi ítrekað beitt þessari reglu og sýknað skuldara vegna tómlætis kröfuhafa. Varðandi fyrirliggjandi mál sé rétt að taka sérstaklega fram að veittur hafi verið afsláttur af kröfum stefnda á hendur eiginkonu stefnanda í fullnaðaruppgjöri þeirra í kjölfar fyrri dómsmála, m.a. með hliðsjón af einu kröfu stefnanda sem ekki sé skýrlega fyrnd. Stefnandi hafi látið hjá líða í rétt tæp fjögur ár frá uppkvaðningu dóma Héraðsdóms Reykjavíkur í ágúst 2005 að halda áfram sínum málarekstri gegn stefnda. Það verði að telja lengri tíma en hæfilegt þyki til að gera ráðstafanir til að tryggja meintan rétt stefnanda, sem hann hafi vitað eða mátt vita að hann þyrfti að halda til haga. Í dómum Héraðsdóms Reykjavíkur frá 3. ágúst 2005, mál nr. E-9601/2004 og mál nr. E-9600/2004 hafi stefnandi og eiginkona hans, hvort í sínu lagi, haldið fram tilteknum kröfum til skuldajafnaðar, sem séu alfarið sömu kröfur og séu grundvöllur þessarar málshöfðunar. Engar kröfur hafi hins vegar samþykktar af héraðsdómi til skuldajafnaðar í málunum og fullnaðaruppgjör hafi verið gert milli stefnda og eiginkonu stefnanda. Engin innheimta hafi farið í gang af hálfu stefnanda vegna þessara meintu krafna hans og hann hafi ekki áfrýjað dóminum frá 3. ágúst 2005, sem honum hefði þó verið í lófa lagið að gera teldi hann að höfnun dómsins á gagnkröfum hans hafi verið röng. Því verði að leggja til grundvallar að stefndi hafi verið í góðri trú um að málum hans gagnvart stefnanda og eiginkonu hans væri lokið, enda hafi stefnandi ekkert gert til þess að tilkynna stefnda um meintar skuldir. Því byggi stefndi á því, með vísan til framangreindrar meginreglu kröfuréttar um tómlæti, að stefnandi hafi með tómlæti sínu glatað þeim kröfum sem haldið sé fram í þessu máli, sem leiða eigi til þess að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi hafnar sérstaklega kröfu stefnanda um málskostnað. Stefnandi hafi ekki reynt að innheimta meinta skuld stefnda með formlegu innheimtubréfi, viðræðum eða símtali, heldur hafi hann strax farið fór strax með málið fyrir dóm. Slíkt leiði til missis réttar til dæmds málskostnaðar að mati stefnda. Stefndi hafnar einnig vaxtakröfu stefnanda. Kröfu um vexti sem séu eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu, er sérstaklega mótmælt sem fyrndum. Þá andmælir stefndi upphafstíma dráttarvaxta frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Stefndi byggir kröfu sína um málskostnað úr hendi stefnanda á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu um virðisaukaskatt ofan á málflutningsþóknun byggir stefndi á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988, en stefndi sé einstaklingur og þurfi sjálfur að bera slíkan kostnað. Kröfu um álag ofan á málskostnað byggir stefndi á 131. gr. laga um meðferð einkamála. Ágreiningur stefnanda og eiginkonu hans við stefnda hafi staðið yfir í nær 10 ár. Tvö dómsmál hafi verið höfðuð af stefnda þessa máls, þeim hafi lokið með dómum fyrir 4 árum og greiðsla farið fram í kjölfarið. Kröfur stefnanda í málinu séu sömu kröfur og lágu til skuldajafnaðar af hálfu hans og eiginkonu hans í fyrri málum en samt hafi þeim ekki verið áfrýjað og ekki hafi verið talin ástæða til að halda málinu áfram strax, heldur beiðið í tæp fjögur ár. Þetta telji stefndi að eigi að skipta máli þegar fjárhæð málskostnaðar sé dæmd og eigi að leiða til álags ofan á dæmdan málskostnað.

Varakrafa stefnda um lækkun styðjist við sömu málsástæður og aðalkrafa stefnda.

Um lagarök vísar stefndi til laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, almennra reglna kröfuréttarins um tómlæti, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

IV

Eins og að framan er rakið gerðu aðilar þessa máls og eiginkona stefnanda með sér félagssamning vegna Sölu og ráðgjafar sf. Sameignarfélag er félagsskapur þar sem félagsmenn bera persónulega og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins og ef ekki er um annað samið milli félagsmanna eignast sá þeirra sem greiðir kröfu á hendur félaginu, endurkröfurétt á hendur sameignarfélaginu og öðrum félagsmönnum. Í samningi aðila er ekki sérstaklega fjallað um endurkröfurétt félagsmanna og því ekki annað fyrirliggjandi en að framangreind meginregla um endurkröfurétt eigi hér við.

Stefnukrafa fyrirliggjandi máls er til komin vegna greiðslna á skuldbindingum Sölu og ráðgjafar sf. á rúmlega fimm ára tímabili, á árunum 2000 til 2005, sú síðasta þann 20. júlí 2005. Til rökstuðnings kröfu sinni um sýknu teflir stefndi fram röksemdum er lúta, í fyrsta lagi að því að stefnandi hafi ekki innt framangreindar greiðslur af hendi, í öðru lagi að því að krafa stefnanda sé fyrnd og í þriðja lagi á því að krafa stefnanda sé niðurfallin sökum tómlætis stefnanda.

Aðila greinir meðal annars á um á hve löngum tíma krafa greiðanda á hendur öðrum félagsmönnum Sölu og ráðgjafar sf. fyrnist. Stefnandi telur að kröfur vegna greiðslna sinna skuli fyrnast á tíu árum þar sem um peningalán stefnanda til stefnda hafi verið að ræða, en stefnandi telur að sú krafa sem stefnandi telur sig eiga fyrnist á fjórum árum með vísan til 8. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Ljóst er að eldri lög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda taka til álitaefnisins, en samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, öðluðust lögin ekki gildi fyrr en 1. janúar 2007. Í sama ákvæði segir jafnframt að lögin gildi einvörðungu um þær kröfur sem stofnist eftir gildistöku laganna. Samkvæmt 4. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda fyrnist á fjórum árum kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum, enn fremur endurgjaldskrafa sú, er ábyrgðarmaður eða samskuldari hefir á hendur aðalskuldunaut, meðábyrgðarmanni eða samskuldara, út af greiðslu skuldar. Því þykir dóminum sýnt að þær greiðslur sem inntar voru af hendi og stefnandi krefur nú stefnda um greiðslu á í samræmi við eignahlut í Sölu og ráðgjöf sf. séu allar fyrndar utan kröfu vegna greiðslu til Tollstjórans í Reykjavík þann 20. júlí 2005.

Kvittun vegna greiðslu til Tollstjórans í Reykjavík þann 20. júlí 2005 er meðal gagna málsins og ber kvittunin með sér að stefnandi var greiðandi í umrætt sinn. Kröfu vegna þeirrar greiðslu var ekki teflt fram til skuldajafnaðar í máli eiginkonu stefnanda í héraðsdómsmálinu E-9601/2004 og ekkert liggur fyrir um að stefnandi hafi framselt þá kröfu sína á hendur öðrum félagsmönnum Sölu og ráðgjafar sf. Því þykir sýnt að stefnandi eigi kröfu vegna þeirrar greiðslu á hendur öðrum félagsmönnum Sölu og ráðgjafar sf.

Kemur þá til álita hvort nefnd krafa sé niður fallin sökum tómlætis stefnanda. Við mat á þessu verður að líta til allra kringumstæðna, ekki síst þess að stefnandi hafði þann 23. ágúst 2005, eins og fram kemur í dómskjali nr. 21, komið því á framfæri við stefnda að hann myndi stefna þeim kröfum sem hann hafi greitt vegna félagsins. Gögn málsins bera með sér að í kjölfar dóma Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-9600/2004 og E-9601/2004 hafi farið fram viðræður milli aðila þessa máls og eiginkonu stefnanda um heildaruppgjör á kröfum félagsmanna Sölu og ráðgjafar sf., þar sem krafa vegna greiðslu til Tollstjórans í Reykjavík þann 20. júlí 2005 hafi verið á meðal. Stefnandi og stefndi hafi ekki náð samkomulagi sín í milli, en eiginkona stefnanda og stefndi hafi samið um uppgjör sín í milli. Stefndi hefur haldið því fram þessi krafa hafi verið höfð til hliðsjónar þegar eiginkonu stefnanda var veittur afsláttur í samkomulagi hennar og stefnda. Telur dómurinn vafalaust að stefnandi hafi vitað um þessar samkomulagstilraunir og samkomulag það sem gert var milli eiginkonu hans og stefnda, sem stefnandi vildi ekki samþykkja sjálfur. Lagði þetta að mati dómsins ríkari skyldur á herðar stefnanda til þess að hraða boðuðum aðgerðum um að stefna þeim kröfum sem hann taldi sig rétt á vegna greiðslna fyrir félagið. Stefndi hafi því síður mátt búast við að stefnandi hefði uppi kröfur á hendur honum í þessa veru í framhaldinu, en þann skilning stefnda má ráða af tölvupósti lögmanns stefnda til lögmanns stefnanda þann 1. október 2006. Því er ljóst að stefnandi gerði ekkert til þess að slíta fyrningu stefndra krafna utan þess að birta stefnu nokkrum dögum innan fyrningarfrests þeirrar sem hann síðast greiddi og er ófyrnd. Greiðsla hans á síðastnefndu kröfunni þann 20. júlí 2005 til Tollstjórans í Reykjavík sem var skattakrafa og ófyrnd við málshöfðun samtals að fjárhæð 995.605 krónur. Bar stefnanda sjálfum að svara til helmings þessarar kröfu á móti stefnda og gat því réttlætt endurgreiðslu á 497.803 krónum til hans úr hendi stefnda. Verður að telja að stefnandi hafi með aðgerðarleysi sínu í hátt á þriðja ár sýnt af sér slíkt tómlæti að hann hafi fyrirgert hugsanlegum rétti sínum til endurgreiðslu umræddrar kröfu sem hann greiddi fyrir Sölu og Ráðgjöf sf. umfram eigin skuldbindingu. Af framansögðu og því sem rakið hefur verið um fyrningu stefnukrafna ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir eins og á stendur að málskostnaður milli aðila falli niður.

S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð :

Stefndi, G-kk-nf B-kk-nf, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, R-kk-ef E-kk-ef K-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf S-kk-nf