E-7185/2005

Mál þetta, sem var dómtekið 8. þ.m., var höfðað 21. nóvember 2005.

Stefnandi er H-kvk-nf I. H-kvk-nf, Garpsdal, Reykhólahreppi.

Stefndi er Reykhólahreppur.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 3.523.612 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2005 til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur hennar verði verulega lækkaðar og í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi hennar.

Stefnandi er sjúkraliði að mennt og starfaði sem slíkur samkvæmt tímabundinni ráðningu við hjúkrunar- og dvalarheimilið Barmahlíð í Reykhólasveit frá 1. október 2003 til 31. ágúst 2004 en hafði einnig starfað þar á árinu 2000. Í stefnu greinir frá því að í maí 2004 hafi stefnandi af fjárhagsástæðum látið af fyrirætlun sinni um að setjast aftur á skólabekk og spurst fyrir um það hjá hjúkrunarforstjóra Barmahlíðar, V-kvk-þgf B-kvk-þgf, hvort hún fengi áframhaldandi vinnu og hafi því verið vel tekið. V-kvk-nf hafi hins vegar þann 28. júlí 2004 tilkynnt stefnanda í viðurvist vistmanna og starfsfólks Barmahlíðar að henni yrði ekki boðin áframhaldandi ráðning. Með bréfi, dags. 27. júlí 2004, til hjúkrunarforstjórans sótti stefnandi um áframhaldandi stöðu sjúkraliða en var tilkynnt með svarbréfi 5. ágúst 2004 að ráðningarsamningur hennar yrði ekki framlengdur.

Stefndi auglýsti 12. og 19. ágúst 2004 í Stykkishólms-Póstinum eftir sjúkraliða eða starfsmanni í umönnun í Barmahlíð. Með auglýsingu stefnda í Morgunblaðinu 5. september sama ár var óskað eftir sjúkraliða og starfsmanni í umönnun sem allra fyrst. Tekið var fram að húsnæði væri á staðnum; í Barmahlíð dveldust 16 heimilismenn og væri um að ræða þrískiptar vaktir eða eftir samkomulagi. Stefnandi sótti um starfið 6. september sama ár.

Stefnandi leitaði til lögmanns þar sem umsókn hennar var ekki svarað. Lögmaðurinn sendi hjúkrunarforstjóra Barmahlíðar bréf 5. október 2004 þar sem fram kemur að stefnanda hafi borist til eyrna að tveir starfsmenn hafi verið ráðnir og hvorugur þeirra með sjúkraliðamenntun. Vísað var til forgangsréttar sjúkraliða samkvæmt lögum nr. 58/1984, sbr. reglugerð nr. 897/2001, og krafist rökstuðnings með vísun til 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Sveitarstjóri stefnda óskaði með bréfi 8. ágúst 2004 álits heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins á eftirfarandi atriðum varðandi forgangsrétt sjúkraliða samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 897/2001 um menntun, réttindi og skyldur sjúkraliða: 1) Hvort umönnunar- og hjúkrunarstörf á dvalarheimilinu Barmahlíð þar sem séu 13 hjúkrunarrými og 2 dvalarrými séu sérhæfð. 2) Hvort tilvitnuð 4. grein hafi lagastoð en sveitarstjóranum virðist svo ekki vera og því að engu hafandi enda verulega íþyngjandi.

Með bréfi hjúkrunarforstjórans 12. október 2004 til stefnanda er staðfest að ákveðið hafi verið að hafna umsókn hennar og hafi ófaglærðir starfsmenn verið ráðnir. Um ástæðu þessa er vísað til þess að reynsla af tímabundinni ráðningu stefnanda hafi ekki verið góð “eins og þér er vel kunnugt um”. Þá er því annars vegar haldið fram að hjúkrunarstörf á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Barmahlíð séu ekki sérhæfð og hins vegar að 4. gr. reglugerðar nr. 897/2001 skorti lagastoð.

Með bréfi lögmanns stefnanda til hjúkrunarforstjórans 15. október 2004 var ítrekuð krafa um að sú ákvörðun að ráða stefnanda ekki til starfa þrátt fyrir menntun hennar og starfsreynslu yrði rökstudd með fullnægjandi hætti í samræmi við stjórnsýslulög. Í svarbréfi 10. nóvember sama ár er ítrekað að umrædd umönnunarstörf í Barmahlíð séu ekki sérhæfð svo og að reglugerð nr. 897/2001 hafi ekki nægjanlega lagastoð. Við mat á umsókn stefnanda hafi annars vegar verið litið til þess að hún hafi ein umsækjenda haft menntun sem sjúkraliði en hins vegar til reynslu af störfum hennar og mati á persónulegum eiginleikum hennar til að sinna starfanum. Upp hafi komið ákveðin vandamál í samskiptum stefnanda við annað starfsfólk og vistmenn og fjarvistir frá vinnu hafi verið umtalsverðar (þær skýrast að langmestu leyti af framlögðum læknisvottorðum).

Lögmaður stefnanda sendi lögmanni stefnda bréf, dags. 26. janúar 2005, þar sem ítrekuð voru sjónarmið, sem fram höfðu verið sett því til stuðnings að um ólögmæta ákvörðun hefði verið að ræða. Skorað var á stefnda að endurskoða afstöðu sína og greiða stefnanda skaðabætur sem næmu launum sjúkraliða í 100% starfi í eitt ár, 3.969.732 krónur, auk miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að upphæð 500.000 krónur.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið sendi þann 19. apríl 2005 svar við áðurgreindri fyrirspurn sveitarstjóra stefnda. Þar kemur fram að ráðuneytið telji engum vafa undirorpið að ákvæði 4. gr. reglugerðar 897/2001 um sjúkraliða hafi fullnægjandi lagastoð. Samkvæmt því sé óheimilt að ráða ófaglærða til sérhæfðra umönnunarstarfa án þess að auglýsa fyrst eftir sjúkraliða. Umönnunarstörf á hjúkrunardeildum séu að hluta sérhæfð umönnunarstörf og þar njóti sjúkraliðar forgangs og að hluta almenn umönnunarstörf og þar gildi forgangsrétturinn ekki. “. . . Dæmi um störf sem ráðuneytið hefur talið að falli undir hjúkrunarstörf eða sérhæfð umönnunarstörf samkvæmt framangreindu eru lyfjagjöf, umbúnaður líka og þátttaka í gerð RAI mats. Sé um að ræða ráðningu til að sinna slíkum störfum, annarri sérhæfðri umönnun eða hjúkrun sem fellur undir ákvæði 3. mgr. 3. gr. reglugerðar um sjúkraliða ber að ráða sjúkraliða til að sinna þeim sé það unnt.”

Lögmaður stefnda sendi lögmanni stefnanda framangreint svar ráðuneytisins með bréfi 29. apríl 2005. Vísað er til þess að í mörg ár hafi starfað við hjúkrunarheimilið hjúkrunarfræðingur í 100% stöðu og sjúkraliði í 80% stöðu. Sérhæfðum umönnunarstörfum hafi til margra ára verið sinnt af þessum starfsmönnum Barmahlíðar og því verði ekki séð að stefnandi hafi notið forgangs í starf sjúkraliða.

Það er meginmálsástæða stefnanda að ákvörðun stefnda um að ráða ófaglærðan einstakling í starf sjúkraliða við Barmahlíð hafi verið ólögmæt, sbr. ákvæði laga nr. 58/1984 og reglugerðar nr. 897/2001, einkum 4. gr. Af auglýsingum stefnda verði ráðið að þörf hafi verið fyrir sjúkraliða við hjúkrunarheimilið og hafi stefnandi verið hin eina í hópi umsækjenda með sjúkraliðamenntun. Þær skýringar, sem stefndi hafi fært fram eftir á, að umönnunarstörf við hjúkrunarheimilið séu ekki sérhæfð séu í ósamræmi við mat stefnda á þeim tíma er auglýst hafi verið eftir sjúkraliða til starfs og verði af þeim sökum ekki lagðar til grundvallar. Þá sé að mati stefnanda fullkomlega ljóst að umönnunarstörf við hjúkrunarheimilið séu sérhæfð í skilningi 4. gr. reglugerðar 897/2001.

Einnig er á því byggt af hálfu stefnanda að ómálefnaleg sjónarmið hafi ráðið ákvörðun stefnda um ráðningu í störf við hjúkrunarheimilið og að ákvörðunin hafi af þeim sökum verið ólögmæt. Um það er vísað til 11. gr. stjórnsýslulaga en ljóst sé, er litið sé til menntunar og starfsreynslu stefnanda, að hún hafi verið hæfust umsækjenda. Það að umsókn stefnanda hafi ekki verið virt svars sé til marks um huglæga afstöðu forstöðumanns stefnda til hennar og enn frekari sönnun þess að ómálefnaleg sjónarmið hafi legið að baki ákvörðun um ráðningar.

Stefnandi krefst bóta vegna þess tekjumissis sem fyrirséð sé að hún muni verða fyrir til frambúðar vegna ákvörðunar stefnda. Miðað er við að föst mánaðarlaun hennar fyrir dagvinnu í því starfi sem hún sótti um hefðu ekki orðið lægri en 165.980 krónur á mánuði og að greiðslur vegna vaktavinnuálags og skerðingar á matar- og kaffitímum hefðu numið að lágmarki um 60.000 krónum á mánuði. Stefnandi telur hæfilegar bætur nema 12 mánaða launum auk greiðslna sem henni hefði borið frá atvinnurekanda af umræddum launum í lífeyrissjóð (11,5%). Samtals sé krafa stefnanda því um bætur að fjárhæð 3.023.612 (2.711.760 + 311.852) krónur.

Miskabótakrafa stefnanda er studd þeim rökum að með afstöðu og ákvörðunum stefnda hafi verið kastað rýrð á persónu hennar og starfsheiður. Þá hafi hún verið svipt kostum á að sinna því starfi sem hún hafi menntun til og áhuga á. Þessi meðferð á stefnanda sé henni sérstaklega þungbær sem íbúa í því litla samfélagi sem Reykhólahreppur sé.

Á því er byggt af hálfu stefnda að ákvæði 4. gr. reglugerðar nr. 897/2001 hafi ekki næga stoð í lögum nr. 58/1984. Einnig beri að líta til þess að samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar skuli sveitarfélög sjálf ráða málefnum sínum og geti heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra ekki með reglugerð bundið hendur sveitarfélags með þessum hætti. Þar sem ekki hafi verið vikið að því í auglýsingum að um væri að ræða sérhæfð umönnunar- eða hjúkrunarstörf og fyrir störfuðu við Barmahlíð hjúkrunarfræðingur og sjúkraliði hafi stefnda verið heimilt að ráð almenna starfsmenn í almenn umönnunarstörf.

Einnig er á því byggt af hálfu stefnda að við ákvörðun um ráðningu hafi eingöngu verið horft til málefnalegra sjónarmiða og hagsmunir dvalarheimilisins og vistmanna verið hafðir að leiðarljósi en óhjákvæmilegt hafi verið að líta til reynslu af störfum stefnanda og persónulegra eiginleika hennar.

Um varakröfu stefnda er vísað til þess að stefnandi hafi verið áfram við störf hjá stefnda eftir að atvik málsins urðu, við leikskóla og sundlaug, og að auki hafi hún verið að störfum á Kárahnjúkum hluta þess tímabils sem krafa hennar taki til. Ekki verði séð að stefnandi hafi orðið fyrir neinu tjóni við það að fá ekki það starf sem málið snúist um. Þeirri aðferð að miða kröfu við laun í fullu starfi er mótmælt svo og því að grundvöllur sé fyrir því að dæma miskabætur. Þá er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt.

Samkvæmt 1. gr. laga um sjúkraliða nr. 58/1984 hafa þeir einir rétt til að starfa sem sjúkraliðar hér á landi sem fengið hafa til þess leyfi heilbrigðisráðherra. Samkvæmt 4. gr. laganna er óheimilt að ráða sem sjúkraliða aðra en þá sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögunum. Heimild til setningar reglugerðar með nánari ákvæðum um framkvæmd laganna er að finna í 8. gr. laganna, sbr. reglugerð nr. 897/2001. Starfssvið sjúkraliða er skilgreint þannig í 3. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar: “Sjúkraliði starfar einkum við almenna og sérhæfða umönnun sjúkra og við þau hjúkrunarstörf sem hann hefur menntun og faglega færni til að sinna.” Samkvæmt 4. gr. reglugerðarinnar er ekki heimilt “að ráða aðra en sjúkraliða til sérhæfðra umönnunar- og hjúkrunarstarfa samkvæmt 3. mgr. 3. gr. nema áður hafi verið auglýst eftir sjúkraliðum.” Samkvæmt þessu er vafalaust að ákvæði 4. gr. tilvitnaðrar reglugerðar hefur fullnægjandi lagastoð. Það að ákvæðið geti ekki tekið til sveitarfélaga heldur einungis ríkisstofnana er fjarri lagi. Mjög ólíklegt verður að telja, m.a. vegna vaktavinnu, að hjúkrunarfræðingur, sem gegndi starfi hjúkrunarforstjóra, og sjúkraliði í 80% starfi hafi getað sinnt öllum sérhæfðum umönnunar- og hjúkrunarstörfum á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Barmahlíð. Um það verður vart fundin réttari niðurstaða en sú sem birtist í mati stefnda sjálfs sem auglýsti eftir sjúkraliða. Hér var um fortakslausa lagaskyldu að ræða og skoðanir forsvarsmanna stefnda varðandi frammistöðu stefnanda í starfi eða ætlaða persónulega eiginleika hafa ekki vægi.

Réttur var brotinn á stefnanda við það að fram hjá henni var gengið við umrædda ráðningu og hefur stefndi með því bakað sér bótaskyldu gagnvart henni. Samkvæmt skattframtölum voru heildartekjur stefnanda nærfellt hinar sömu árið 2005 sem árið 2004. Á tólf mánaða tímabili frá 1. september 2004 voru tekjur stefnanda nokkrum hundruðum þúsunda króna lægri en verið hefði í áframhaldandi starfi í Barmahlíð. Tjón stefnanda felst einkum í því að vegna hinnar ólögmætu ákvörðunar stefnda á hún þess ekki kost í ótiltekinn tíma að sinna í heimabyggð sinni starfi sem hún hefur hlotið menntun til. Það verður metið að álitum og eru bætur fyrir fjártjón stefnanda ákveðnar 1.200.000 krónur.

Fallist er á að stefnandi hafi orðið fyrir miska við það að svo berlega var fram hjá henni gengið og umsókn hennar að auki ekki virt svars fyrr en að kröfu lögmanns. Miskabætur eru ákveðnar 300.000 krónur.

Samkvæmt þessu er niðurstaða málsins sú að dæma beri stefnda til að greiða stefnanda 1.500.000 (1.200.000 + 300.000) krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem er ákveðinn 450.000 krónur.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Reykhólahreppur, greiði stefnanda, H-kvk-þgf I. H-kvk-þgf, 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. nóvember 2005 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf.