E-4728/2014

Mál þetta höfðuðu L-kk-nf V-kk-nf E-kk-nf og H-kvk-nf I-kvk-nf, Maltakri 9, Garðabæ, með stefnu birtri 25. nóvember 2014 á hendur Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík. Málið var dómtekið 11. júní sl.

Stefnendur krefjast þess að felld verði úr gildi veðsetning sem þau heimiluðu í fasteign sinni að Maltakri 9, Garðabæ, fastanúmer 231-1446, með undirritun á veðskuldabréf nr. 1121-74-120128, útgefnu af J-kk-þgf Þ-kk-þgf L-kk-þgf, dagsettu 21. nóvember 2005 og yfirlýsingu um veðsetningu og veðbandslausn, dags. 24. ágúst 2009.

Stefnendur krefjast þess að stefnda verði gert að aflýsa framangreindu veðskuldabréfi af fasteigninni Maltakri 9, Garðabæ, fastanúmer 231-1446.

Stefnandi H-kvk-nf krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 1.013.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. maí 2013 til greiðsludags.

Loks krefjast stefnendur málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins.

J-kk-nf Þ-kk-nf L-kk-nf, sem er sonur stefnenda, gaf út veðskuldabréf til Sparisjóðs Hafnarfjarðar, dags. 21. nóvember 2005. Bréfið var að höfuðstól 4.000.000 króna, tryggt með veði í Sólheimum 25. Stefnendur skrifuðu undir skuldabréfið í reit ætlaðan þinglýstum eiganda.

Þann 24. ágúst 2009 var útbúin yfirlýsing um veðsetningu og veðbandslausn vegna þessa skuldabréfs. Var fasteignin að Sólheimum 25 þá leyst úr veðböndum en fasteignin Maltakur 9 í Garðabæ veðsett. Stefnendur árituðu veðflutning þennan sem þinglýstir eigendur. Er hér var komið sögu var Byr sparisjóður kröfuhafi, en Sparisjóður Hafnarfjarðar og Sparisjóður vélstjóra höfðu sameinast undir því nafni.

Andvirði skuldabréfsins var greitt út þann 24. nóvember 2005. Hluti fór beint til greiðslu eldri skuldar stefnanda við sparisjóðinn, en 2.841.900 krónur voru fyrst lagðar inn á reikning stefnanda H-kvk-ef, en sama dag millifærðar á reikning J-kk-ef Þ-kk-ef. Segir í fylgiskjali um millifærsluna að hún sé gerð að beiðni H-kvk-ef.

Skuldin sem greidd var upp var samkvæmt skuldabréfi útgefnu af J-kk-þgf Þ-kk-þgf þann 28. apríl 2004 til Sparisjóðs Hafnarfjarðar. Það bréf var að höfuðstól 1.250.000 krónur og áritað af stefnendum báðum sem sjálfskuldarábyrgðarmönnum.

Í stefnu er því haldið fram að þegar stefnendur heimiluðu veðsetningu vegna skuldar J-kk-ef Þ-kk-ef, þann 21. nóvember 2005, hafi ekki farið fram mat á greiðslugetu skuldarans. Það hafi heldur ekki verið gert þegar veðið var flutt af Sólheimum 25 á Maltakur 9 í ágúst 2009. Þá hafa engin gögn verið lögð fram um greiðslumat vegna lánveitingarinnar og veðflutningsins.

Með eldra skuldabréfinu lögðu stefnendur fram skjal sem þau hafa undirritað og hefur fyrirsögnina Niðurstaða greiðslumats. Skjal þetta er ódagsett, en ber með sér að hafa verið útbúið vegna lántöku J-kk-ef Þ-kk-ef með útgáfu skuldabréfs. Í skjalinu segir að niðurstaða greiðslumats bendi til þess að lántaki geti efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu.

Stefnendur halda því fram að lántakinn, J-kk-nf Þ-kk-nf, hafi ekki getað greitt af láninu í apríl 2008 eða síðar. Hafi stefnandi H-kvk-nf tekið að sér að leggja inn á bankareikning hans til þess að hann gæti greitt af láninu. Hún hefur lagt fram yfirlit um samtals 33 innborganir sínar á reikning J-kk-ef, sem nema samtals 1.013.000 krónum. Í flestum þeirra er skráð sú skýring að innborgunin sé vegna afborgunar af láni, en svo er þó ekki í öllum tilvikum. Þá hefur lántakinn oftast greitt af láninu í kjölfar innborgunar, en það er þó ekki einhlítt. Í kvörtun til Úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki krafðist stefnandi H-kvk-nf þess að bankinn endurgreiddi 898.161 krónu auk vaxta. Eru aðilar sammála um að það sé sú fjárhæð sem greidd var af láninu frá og með apríl 2008.

Eins og að framan greinir lögðu stefnendur mál sitt fyrir Úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Stefnandi L-kk-nf kvartaði með bréfi dags. 31. ágúst 2012. Var meðferð málsins lokið með úrskurði 28. febrúar 2013 og fallist á að veðsetning á hans eignarhluta í íbúðinni væri felld úr gildi. Hins vegar var ekki fallist á endurgreiðslukröfu vegna þess að stefnandi H-kvk-nf hefði lagt inn á reikning J-kk-ef, en ekki L-kk-nf.

Í kjölfar þessarar niðurstöðu kvartaði stefnandi H-kvk-nf einnig til nefndarinnar. Úrskurður var kveðinn upp þann 21. júní 2013. Var kröfum hennar öllum hafnað, en á því var byggt að lánsfjárhæðinni hefði að stærstum hluta verið ráðstafað inn á reikning hennar, eins og áður greinir.

Stefndi lýsti því yfir með bréfi, dags. 14. mars 2013, að hann hygðist ekki una niðurstöðu nefndarinnar um kvörtun stefnanda L-kk-ef.

Málsástæður og lagarök stefnenda

Stefnendur vísa til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, dags. 1. nóvember 2001, 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og 4. og 6. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti.

Stefnendur byggja á því að ekki hafi verið unnið greiðslumat á lántakanum þegar þau settu íbúð sína að veði með veðskuldabréfinu þann 21. nóvember 2005. Með þessari vanrækslu hafi verið brotið gegn áðurnefndum reglum og því sé veðsetningin ógild samkvæmt 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Stefnendur byggja á því að stefndi hafi látið lántakann afla undirskrifta þeirra. Stefndi hafi ekki fullnægt þeirri skyldu sinni að meta hvort stefnendur væru fær um að skilja skuldbindinguna sem þau gengust undir. Upplýsingabæklingur um ábyrgðir hafi heldur ekki verið látinn í té . Auk framangreindra reglna benda stefnendur hér á dóm Hæstaréttar í máli nr. 169/2012.

Stefnendur byggja á því að lög um ábyrgðarmenn hafi tekið gildi áður en veðið var flutt á Maltakur 9 í ágúst 2009. Stefndi hafi ekki látið meta greiðsluhæfi lántaka og ekki gert skriflegan ábyrgðarsamning, sbr. 4. og 6. gr. laganna. Telja stefnendur að þetta atriði leiði eitt til þess að fella verði veðsetninguna úr gildi samkvæmt 36. gr. samningalaga.

Stefnendur greina frá því að þau hafi lagt mál sitt fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Stefndi hafi gefið nefndinni villandi upplýsingar. Hann hafi byggt á því að sá hluti lánsins sem ekki fór til greiðslu eldri skuldar lántakans, 2.841.900 krónur, hafi verið lagður inn á reikning stefnanda H-kvk-ef. Það hafi verið rétt, en stefndi hafi ekki sagt að fjárhæðin hafi samdægurs verið millifærð á reikning lántakans. Því hafi H-kvk-nf ekki haft neinn hag af láninu og þessi vörn stefnda verið haldlaus.

Stefnendur byggja einnig á því að sjálfskuldarábyrgð þeirra á skuldabréfi J-kk-ef Þ-kk-ef, dags. 28. apríl 2004, hafi verið ógild. Skuldabréf þetta var greitt upp með 1.125.100 krónum af lánsfjárhæð síðara skuldabréfsins. Skylt hafi verið að meta greiðslugetu útgefanda skuldabréfsins, en það hafi ekki verið gert áður en stefnendur gengust í ábyrgðina.

Því er haldið fram í stefnu að nokkru eftir að skrifað hafði verið undir skuldabréfið hafi stefnendur verið beðin um að skrifa undir skjal sem bar fyrirsögnina Niðurstöður greiðslumats. Engar tölur komi fram á skjalinu, þar sé einungis sagt að niðurstaða greiðslumats bendi til þess að lántaki geti staðið við skuldbindingar sínar. Blaðið sé ódagsett. Stefnendur hafi hins vegar á sama tíma og þau skrifuðu undir skuldabréfið, skrifað undir skjal með fyrirsögninni Til ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga. Þar hafi verið óskað eftir svörum stefnenda um það hvort þau vildu að greiðslugeta lántaka yrði metin. Þetta sýni að matið hafi þá ekki verið unnið. Sjálfskuldarábyrgð stefnenda á þessu fyrra skuldabréfi sé því ógild samkvæmt 36. gr. samningalaga. Því sé ábyrgð þeirra á síðara skuldabréfinu ógild í heild.

Stefnendur segja að lántakinn hafi getað greitt af láninu fram í apríl 2008, en ekki eftir það. Hafi stefnandi H-kvk-nf lagt inn á bankareikning lántakans með jöfnu millibili til þess að hann gæti greitt af láninu. Hún hafi greitt af láninu vegna þess að hún hafi ranglega talið að veðsetningin væri gild. Byggir hún á því að þar sem veðsetningin hafi verið ólögmæt og ógild séu greiðslur hennar af láninu það einnig.

Stefnandi vísar til 33 greiðslna. Í fimm tilvikum sé ekki að finna beina tilvísun til þess að um sé að ræða afborgun af láni. Allar greiðslurnar hafi verið inntar af hendi því sem næst á gjalddögum afborgana. Því séu allar greiðslurnar vegna afborgana af láninu.

Stefnandi H-kvk-nf kveðst í stefnu hafa greitt 1.013.000 krónur vegna lánsins. Fram kom við meðferð málsins að greiddar voru samtals 898.161 króna af skuldabréfinu eftir að lántakinn hætti að geta greitt sjálfur. Krafðist stefnandi þess til vara að sú fjárhæð yrði endurgreidd henni.

Stefnandi H-kvk-nf krefst þess að krafan beri dráttarvexti frá 3. maí 2013, mánuði eftir að kvartað var vtið Úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Um heimild til að hafa uppi tvær sjálfstæðar kröfur í málinu vísa stefnendur til 1. mgr. 19. gr. og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991. Kröfurnar eigi rætur að rekja til sama atviks og löggernings.

Loks vísa stefnendur til 33. gr. samningalaga. Það sé óheiðarlegt af stefnda að byggja á veðsetningunni vegna þeirra atvika sem voru fyrir hendi þegar veðsetningin kom til vitundar hans, en honum hafi verið kunnugt um að greiðslumat lá ekki fyrir.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að lánveitingin hafi verið í samræmi við greiðslugetu lántakans, en lánið sé í skilum og hafi alltaf verið í skilum. Markmiði samkomulags um notkun ábyrgða hafi því verið náð.

Stefndi segir að ekkert bendi til þess að stefnendur hafi ekki gert sér grein fyrir ábyrgðinni sem þau tóku á sig með veðsetningunni. Þau hafi ekki gert það að skilyrði að greiðslugeta lántakans yrði metin eða gert athugasemdir í þá veru. Þá sé ekkert sem bendi til þess að greiðslugeta lántakans hafi verið slæm þegar lánið var veitt.

Stefndi byggir á því að umrætt lán til J-kk-ef Þ-kk-ef L-kk-ef hafi verið íbúðalán. Þótt lántakinn sé ekki þinglýstur eigandi íbúðarinnar, hafi það verið veitt til að fjármagna kaupin. Þetta komi fram í lánsumsókn. Lántakinn hafi búið í íbúðinni. Þá hafi hluti lánsfjárhæðarinnar verið lagður inn á reikning stefnanda H-kvk-ef. Engu breyti þótt fjárhæðin hafi verið færð yfir á reikning J-kk-ef, stefnendur hafi ekki lagt fram yfirlit um síðari færslur á milli reikninganna.

Þá byggir stefndi á því að stefnendur hafi sýnt af sér tómlæti og því sé hugsanleg krafa þeirra fallin niður. Veðsetningin hafi farið fram í nóvember 2005. Tæpum sjö árum síðar hafi stefnendur kvartað til Úrskurðarnefndar. Allan þann tíma hafi lánið verið í skilum og raunar flutt á milli fasteigna í eigu stefnenda.

Loks mótmælir stefndi endurkröfu stefndu H-kvk-ef. Hún hafi ekki sannað að hún hafi greitt af láninu. Hún eigi enga endurkröfu á stefnda, jafnvel þótt hún hefði veitt syni sínum lán eða styrki til að greiða afborganir. Þá stemmi innborganir hennar á reikning J-kk-ef ekki við afborganir af skuldabréfinu. Ósannað sé að innborganir hafi verið vegna þess skuldabréfs sem um sé deilt í þessu máli.

Stefndi tekur fram í lok greinargerðar sinnar að hvorki honum né Sparisjóði Hafnarfjarðar hafi verið skylt að varðveita gögn um framkvæmd greiðslumats. Stefnendur geti ekki byggt á því að greiðslumat hafi ekki verið framkvæmt, en þau hafi merkt við í þar til gerðan reit að greiðslumat hafi verið framkvæmt.

Niðurstaða

Stefnendur heimiluðu veðsetningu íbúðar sinnar til tryggingar skuld sonar þeirra við Sparisjóð Hafnarfjarðar. Þau undu við þessa veðsetningu í nokkur ár og fluttu veðið á nýja íbúð sem þau keyptu. Í málatilbúnaði þeirra kemur fram að lántakinn stóð í skilum framan af, en á árinu 2008 tók stefnandi H-kvk-nf að styrkja hann til þess að hann gæti staðið í skilum. Þótt langur tími hafi liðið verður ekki fallist á að stefnendur hafi sýnt af sér slíkt tómlæti að þau hafi glatað rétti sínum til að andmæla veðsetningunni.

Skuld samkvæmt veðskuldabréfinu var að fjárhæð 4.000.000 króna. Var sparisjóðnum því skylt að meta greiðslugeta lántakans samkvæmt 3. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Það var ekki gert og haldbær skýring á því hefur ekki komið fram. Það stoðar ekki að halda því fram að stefnendur hafi ekki óskað eftir því að greiðslugeta lántakans yrði metin, skylda sparijóðsins var fortakslaus.

Dómstólar hafa gert strangar kröfur til fjármálafyrirtækja um að þau hlíti reglum framangreinds samkomulags. Hefur einatt verið fallist á að fella beri skuldbindingu úr gildi samkvæmt 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 þegar greiðslugeta aðalskuldara hefur ekki verið metin. Þá er upplýst að stefnendur komu ekki í sparisjóðinn þegar þau heimiluðu veðsetninguna og var hugur þeirra til ráðstöfunarinnar því ekki kannaður að neinu leyti. Hafa fjármálafyrirtæki verið látin bera hallann af því að hafa veitt lán án þess að vanda svo til verka sem samkomulagið gerir kröfu til. Verður hér einnig komist að þessari sömu niðurstöðu og verður samkvæmt 36. gr. samningalaga að fella veðsetninguna úr gildi að því leyti sem veitt var nýtt lán með veðskuldabréfinu.

Hluti lánsfjárhæðarinnar fór til að greiða upp eldri skuld lántakans, sem stefnendur voru í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Það lán hafði verið veitt 28. apríl 2004. Í tengslum við lánveitinguna skrifuðu stefnendur undir yfirlýsingu um að þau hefðu fengið og kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð. Í sama skjali er vísað til greiðslumats sem bendi til þess að lántaki geti staðið við skuldbindingar sínar. Það stoðar ekki fyrir stefnendur að halda því fram að þetta skjal hafi verið undirritað eftir að þau gengust í ábyrgð. Yfirlýsing þeirra er skýr og geta þau ekki andspænis henni fullyrt að greiðslugeta lántakans hafi ekki verið metin. Verður veðsetning íbúðar þeirra ekki felld úr gildi að því leyti sem lánsféð fór til greiðslu þessarar eldri skuldar.

Stefnandi H-kvk-nf lagði rúmlega eina milljón króna inn á reikning lántakans, en stefnendur halda því fram að þetta hafi verið gert til þess að hann gæti greitt af skuldabréfinu. Verður að fallast á það með stefnendum að með þessum greiðslum hafi hún tryggt að lántakinn greiddi af skuldabréfinu. Með því að stuðla að því að greitt var af skuldinni, án þess að gera fyrirvara um gildi veðsetningarinnar, hefur stefnandi H-kvk-nf sýnt af sér slíkt tómlæti að hún getur ekki krafist endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem fór til greiðslu af bréfinu. Verður stefndi sýknaður af endurgreiðslukröfu hennar.

Samkvæmt framansögðu verður veðsetning íbúðar stefnenda felld úr gildi að því leyti sem hún var til tryggingar nýrri skuld. Eins og áður greinir var lánsfjárhæðin 4.000.000 króna, en 1.125.100 krónum var varið til greiðslu eldri skuldar sem stefnendur voru í ábyrgð fyrir. Verður veðsetningin því felld úr gildi fyrir upphaflegri fjárhæð umfram 1.125.100 krónur.

Þar sem veðréttur stefnda er ekki felldur úr gildi að öllu leyti, verður ekki fallist á aflýsingu hans úr þinglýsingabókum.

Kröfur stefnenda eru teknar til greina að hluta til, en fallist er á meginmálsástæðu þeirra. Er því rétt að stefndi greiði þeim 800.000 krónur í málskostnað. Hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Framangreind veðsetning á íbúð stefnenda, L-kk-ef V-kk-ef E-kk-ef og H-kvk-ef I-kvk-ef, að Maltakri 9 í Garðabæ er felld úr gildi um upphaflega fjárhæð skuldar umfram 1.125.100 krónur.

Kröfu stefnenda um aflýsingu veðskuldabréfsins er hafnað.

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýknaður af endurgreiðslukröfu stefnanda, H-kvk-ef I-kvk-ef.

Stefndi greiði stefnendum samtals 800.000 krónur í málskostnað.