E-6135/2005

Mál þetta höfðaði þrotabú Huga hf. með stefnu birtri 29. september 2005 á hendur Tímaritaútgáfunni Fróða ehf., Höfðabakka 9, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að rift verði með dómi greiðslu til stefnda að fjárhæð 20.000.000 króna, sem fram fór 22. desember 2004. Þá verði stefndi dæmdur til að greiða 20.000.000 króna með dráttarvöxtum frá 23. desember 2004 til greiðsludags. Loks krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

Í málinu er krafist riftunar á einni ráðstöfun er gerð var nokkru fyrir gjaldþrot Huga hf. Í stefnu var krafist riftunar tveggja ráðstafana, en kröfu varðandi aðra var vísað frá dómi með úrskurði 20. febrúar sl. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 7. apríl sl.

Bú Huga hf., sem áður hét Fróði, var tekið til gjaldþrotaskipta 30. desember 2004. Félagið hafði selt allar eignir sínar til stefnda með samningi 30. nóvember 2004. Tvö eintök eru til af þessum samningi, bæði dagsett 30. nóvember. Í öðru eintakinu er kaupverðið sagt 330.000.000 króna og var gengið frá því 30. nóvember. Í kringum 10. desember var útbúið hitt eintakið af samningnum, en það er einnig dagsett 30. nóvember. Þar er kaupverðið sagt 310.000.000 króna.

Þau verðmæti sem seld voru eru talin í samningi aðila. Er um að ræða útgáfuréttindi að sjö tímaritum, viðskiptasambönd, endurprentunarréttindi, lausafé, réttur til vörumerkja, léna o.fl. Þá fylgdu viðskiptakröfur. Er það orðað svo í hinum fyrri samningi, greinum 1.5.1. og 1.5.2.:

1.5.1 Þrátt fyrir gr. 1.1.5. og 1.4 að ofan skulu veltufjármunir seljanda fylgja með í kaupum þessum, alls viðskiptakröfur að fjárhæð kr. 151.529.675 að bókfærðu verðmæti, en í samningi þessum eru þessar kröfur verðlagðar á raunvirði kr. 120.744.370, að teknu tilliti til aldurs og skuldara þeirra og reynslu af innheimtu. Sundurliðast þessar viðskiptakröfur með eftirfarandi hætti: [hér er rakin skipting ofangreindra samtalna á milli krafna á hendur auglýsendum, áskrifendum, kortafyrirtækjum og óuppgerð lausasala]

1.5.2 Auk þess skulu fylgja með í kaupum þessum kröfur samkvæmt reikningum sem gefnir verða út af hálfu seljanda frá 26.11.2004-30.11.2004, áætlað raunverð kr. 15.000.000 (m.v. 7% afskrift), en verði frávik frá þessari upphæð skal það hafa áhrif á kaupverð til hækkunar eða lækkunar á þeim hluta greiðslu kaupanda sem skal innt af hendi í reiðufé 1. desember 2004, sbr. 2.2. gr.

Kaupverð var greitt með yfirtöku skulda við Prentsmiðjuna Odda hf. og Íslandsbanka hf., sem tryggðar voru með veði í hinum seldu eignum. Þá voru greiddar 83.149.932 krónur inn á reikning H-kk-ef í Íslandsbanka 2. desember 2004. Hinn 2. desember voru endurgreiddar 20.000.000 króna vegna þessarar lækkunar kaupverðsins.

Skiptastjóra þrotabúsins var í upphafi einungis sýndur síðari kaupsamningurinn, sá sem tilgreindi kaupverðið 310.000.000 króna. Hinn samningurinn var sendur honum sem fylgiskjal með bréfi dagsettu 1. apríl 2005.

Í beiðni um gjaldþrotaskipti sem barst héraðsdómi 30. desember 2004 segir að gengið hafi verið frá kaupsamningnum 30. nóvember og að kaupverð hafi verið ákveðið 310.000.000 króna. Ekki er þar getið um áðurgreinda lækkun kaupverðsins. Þá er ekki vikið að þessu atriði í skýrslu sem P-kk-nf G-kk-nf, sem var stjórnarformaður Huga hf., gaf hjá skiptastjóra 1. febrúar 2005.

Með bréfi 1. apríl svaraði P-kk-nf G-kk-nf erindi skiptastjórans og sendi honum afrit af hinum fyrri kaupsamningi. Virðist sem skiptastjóranum hafi þá fyrst verið gerð grein fyrir atvikum í þessum efni. Með bréfi 6. apríl lýsti skiptastjóri síðan yfir riftun greiðslunnar. Í því bréfi kemur fram að fyrirsvarsmenn hins gjaldþrota félags hafi sagt að lækkun kaupverðsins væri leiðrétting þar sem viðskiptakröfur hefðu verið mun lægri en talið hefði verið.

Í framhaldi af bréfi skiptastjórans ritaði P-kk-nf G-kk-nf greinargerð um málefni búsins. Barst hún skiptastjóra í lok maí. Í bréfinu segir m.a.:

Þær kröfur sem kaupandi hafði keypt með fyrri kaupsamningi en höfðu verið greiddar af skuldurum til og með 30. nóvember námu kr. 41.534.199. Átti kaupandi skýlausan rétt á að fá þessa fjármuni úr hendi seljanda þótt seljandi hefði sem fyrri kröfuhafi tekið við þeim frá greiðanda, enda hafði kaupandi bæði keypt þessar kröfur og greitt fyrir þær samkvæmt fyrri kaupsamningnum. Þar sem þessar kröfur höfðu verið greiddar var talið rétt að halda þeim utan við seinni kaupsamninginn, og láta frekar fyrri kaupsamninginn standa að því er þær varðaði. ... Átti kaupandi á grundvelli gr. 1.5.2 rétt á endurgreiðslu frá seljanda á mismuninum, þ.e. kr. 4.297.910, og jafnframt var rétt að miða seinni kaupsamninginn við hinar lægri rauntölur að þessu leyti. Auk þess hafði verið ákveðinn hærri afskriftarstuðull fyrir þær lausasölukröfur sem eftir stóðu í seinni samningnum, og kortakröfur höfðu verið lækkaðar eins og fyrr segir. Allt þetta hefði réttlætt að að kaupverðið í seinni kaupsamningnum (sem greiddum kröfum var haldið til hliðar við) hefði verið ákveðið a.m.k. kr. 42.357.538 lægra en í fyrri kaupsamningnum, og að í uppgjöri beggja kaupsamninga hefði seljandi greitt kaupanda a.m.k. sömu fjárhæð. Þrátt fyrir þetta var ákveðið að kaupverðið í seinni kaupsamningnum yrði eingöngu kr. 20.000.000 lægra en í hinum fyrri, eða kr. 310.000.000. Hinn nýi kaupsamningur skilgreindi umfang ógreiddra viðskiptakrafna miðað við lok dags 30. nóvember (greiddar kröfur höfðu verið teknar út og rauntölur fyrir útgefnar kröfur teknar inn), og kvað um leið á um nýtt kaupverð sem var mun hagstæðara fyrir seljanda en kaupverð skv. fyrri samningi.

Í kjölfarið greiddi seljandi kaupanda kr. 20.000.000 hinn 23. desember 2005. Samkvæmt fyrrgreindu byggðist þessi greiðsla á því að seljandi var að skila til kaupanda þeim fjármunum sem honum höfðu borist til og með 30. nóvember vegna greiðslna á kröfum sem kaupandi hafði keypt og greitt fyrir samkvæmt fyrri kaupsamningnum. Átti kaupandi þannig eignarrétt á umræddum fjármunum þótt þeir væru í vörslum Huga hf. Samsvarandi greiðslur höfðu verið greiddar af seljanda eftir 30. nóvember. Þar sem kaupverðið var ákveðið svo hagstætt fyrir seljanda í seinni kaupsamningnum greiddi seljandi kaupanda ekki alla þá fjármuni sem seljandi hafði móttekið frá skuldurum hinna seldu krafna til og með 30. nóvember, heldur eingöngu þessar kr. 20.000.000. Af sömu ásæðum greiddi seljandi kaupanda ekkert þótt útgefnar kröfur af hálfu seljanda 26.-30. nóvember hefðu verið kr. 11.507.623 í stað kr. 15.000.000 (eftir 7% afskriftir), þótt hækkaður afskriftastuðull á lausasölukröfum hafi verið ákveðinn í seinni samningnum og þótt kortakröfur hefðu lækkað. Varð þetta niðurstaðan þrátt fyrir að kaupandi hefði greitt kaupverð fyrri kaupsamnings að fullu. Þannig telur kaupandi að seinni kaupsamningurinn hafi verið hagstæðari seljanda sem nemur a.m.k. kr. 22.357.538. Ástæða þess að kaupandi felldi sig við þessa niðurstöðu var sú að hann vildi tryggja enn betur að ekki væri greitt of lágt verð fyrir þau verðmæti sem keypt voru samkvæmt samningnum.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi segir að þegar umrædd greiðsla átti sér stað hafi innistæðan á bankareikningi H-kk-ef, sem hafi verið eina eign búsins, lækkað um rúmlega 31%. Þá hafi legið fyrir að bú félagsins yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Þessi greiðsla skuldar skömmu fyrir frestdag hafi falið í sér mismunun kröfuhafa. Stórum hluta eigna hafi verið ráðstafað til náskylds félags skömmu fyrir gjaldþrot. Greiðsla þessi hafi skert greiðslugetu þrotabúsins verulega í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991.

Þá kveðst stefnandi einnig byggja á riftunarreglu 141. gr. laganna. Krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, ef þrotamaður var ógjaldfær og sá sem hag hafði af ráðstöfun vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamanns.

Stefnandi styður fjárkröfu sína við ákvæði 142. gr. laga nr. 21/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi telur að umrædd greiðsla á 20.000.000 króna hafi verið skil verðmæta sem hann hafi átt fullan eignarrétt að. Hluti viðskiptakrafna hefði verið greiddur til stefnanda er samningurinn var gerður. Á tímabilinu 26. til 30. nóvember 2004 hafi 41.534.199 krónur verið greiddar til stefnanda. Stefndi hafi því á grundvelli beins eignarréttar átt rétt til að fá þessar kröfur afhentar. Yfirlit sem stuðst hafi verið við er gengið var frá fyrri samningnum hafi verið áætlun um verðmæti viðskiptakrafna. Þar sem þessar kröfur höfðu verið greiddar stefnanda hafi stefndi átt rétt til að fá þær afhentar. Hluti hins selda hafi breytt um form, frá því að vera viðskiptakrafa til þess að vera peningar á innlánsreikningi. Styður stefndi þetta við meginreglur eigna- og kröfuréttar og vísar til 109. gr. laga nr. 21/1991.

Fyrri samningurinn hafi verið látinn standa að því er varðar þessar greiddu viðskiptakröfur að fjárhæð 41.534.199 krónur, en nýr samningur gerður að því er varðar aðrar kröfur sem og annað sem selt var. Stefndi segir að það væri með öllu órökrétt að halda því fram að stefndi hafi ætlað að gefa stefnanda eftir eignarrétt sinn að þeim peningum sem höfðu verið greiddir til stefnanda vegna þeirra viðskiptakrafna sem seldar voru stefnda með samningi I. Síðari samningurinn beri ekki með sér neitt slíkt afsal.

Samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 skuli afhenda eign eða réttindi í vörslum þrotabús til þriðja aðila ef eignarréttur er sannaður. Ef sú leið hefði ekki verið farin að gera síðari samninginn og samhliða því greiða kr. 20.000.000 til stefnanda hefði stefndi fengið 41.534.199 krónur endurgreiddar við upphaf gjaldþrotaskipta, enda hafi hér verið um að ræða sérgreindar fjárhæðir í reikningshaldi stefnanda. Stefndi hafi getað sannað eignarrétt sinn að fénu samkvæmt fyrri samningnum.

Því sé skilyrðum 134. og 141. gr. ekki fullnægt. Ráðstöfunin hafi ekki verið óvenjuleg og hún hafi verið stefnanda til hagsbóta.

Stefndi byggir á til vara að þar sem raunverð þeirra viðskiptakrafna sem framseldar voru með síðari samningnum hafi lækkað um rúmlega 42 milljónir, en kaupverðið var aðeins lækkað um 20 milljónir, hafi það verið stefnanda mjög til hagsbóta að framkvæma síðari samninginn.

Stefndi telur að í tengslum við uppgjör á fyrri samningnum hafi verið áskilin endurgreiðsla á 42.357.538 krónum. Vitaskuld hafi sá áskilnaður verið fyrir hendi við gerð fyrri samningsins að fjárhæð viðskiptakrafna væri áætluð, en hafi verið óljóst hvaða breytingar yrðu þar á dagana 26.-30. nóvember. Afhending hafi miðast við 1. desember. Yfirlit sem notast var við í fyrri samningnum um verðmæti viðskiptakrafna hafi verið gert 26. nóvember og því aðeins byggt á áætlun. Því hafi verið nauðsynlegt að endurskoða umfang þeirra viðskiptakrafna er seldar voru. Það hafi verið gert 10. desember. Þar sem stefnandi hafi hagnast verulega á síðari samningnum hafi greiðsla á 20 milljónum króna til stefnda ekki verið óvenjuleg. Stefnandi hafi haldið afganginum af því fé sem hann hafi tekið við sem greiðslu viðskiptakrafna, krafna sem hann hafði selt og fengið greiddar. Með síðari samningnum hafi greiðsla til stefnda í raun verið lækkuð. 134. gr. laga nr. 21/1991 geti því ekki átt við. Þá geti greiðslan ekki talst ótilhlýðileg, enda hafi stefnandi hagnast á henni. 141. gr. geti því heldur ekki átt við.

Forsendur og niðurstaða.

Fram kemur í greinargerð stefnda að þegar reksturinn var seldur þann 30. nóvember 2004 hafði verið ákveðið að hætta rekstri félags þess sem síðast hét Hugi hf. og gefa bú þess upp til gjaldþrotaskipta. Ráðstafanir þær sem fjallað er um í þessu máli voru því gerðar þegar ljóst var orðið að gjaldþrotaskipti hæfust innan tíðar.

Samningar þeir sem gerðir voru eru á milli skyldra aðila. Ekki eru skriflegar heimildir um ástæður þess að síðari samningurinn var gerður og kaupverðið þar með lækkað. Síðari skýringar stefnda geta ekki haft sama sönnunargildi og bréfaskipti sem fram hefðu farið áður en til gjaldþrotaskipta kom. Þá er ekki unnt að byggja alfarið á því skjallega formi sem aðilar hafa búið um löggerninga sína, heldur verður að líta til þess sem í raun fólst í gerningunum.

Eftir að ákveðið var að gefa bú Huga hf. upp til gjaldþrotaskipta voru stefnda greiddar 20 milljónir króna úr sjóði félagsins. Segir stefndi þetta hafa verið leiðréttingu kaupverðs. Þá segir hann að hér hafi verið skilað fjármunum sem hann hafi átt, hafi keypt og greitt fyrir.

Á þetta er ekki unnt að fallast. Í kaupsamningnum er ekki að finna skrá um þær kröfur sem seldar voru, einungis skráð samanlögð fjárhæð þeirra, sennilega samanlagður höfuðstóll. Þannig laut samningurinn að öllum viðskiptakröfum sem til staðar væru er samningurinn var gerður. Kröfur sem þá höfðu verið greiddar voru því ekki seldar.

Gengið hafði verið frá bindandi samningi 30. nóvember. Í nýjum samningi felst ekki annað en að seljandi viðurkenndi skaðabóta- eða afsláttarkröfu kaupanda. Slíka kröfu kann hann að hafa átt, byggða á sjónarmiðum um rangar forsendur, galla, eða öðru. Meginatriðið er þó að stefndi átti hugsanlega fjárkröfu á hendur Huga hf., ekki beinan eignarrétt að tilgreindum peningaupphæðum. Hann hafði ekki keypt þær kröfur sem þegar höfðu verið greiddar 30. nóvember.

Í hlutfalli við heildareignir þrotabúsins eru 20.000.000 króna umtalsverð fjárhæð sem skerti eignir þrotabúsins verulega í skilningi 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Greiðsla umtalsverðrar fjárhæðar í þann mund sem bú félagsins var gefið upp til gjaldþrotaskipta var því óvenjuleg og verður greiðslunni rift samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laganna. Stefndi verður samkvæmt 1. mgr. 142. gr. dæmdur til að endurgreiða 20.000.000 króna. Dráttarvextir verða dæmdir frá því að mál þetta var höfðað.

Við ákvörðun málskostnaðar ber að líta til þess að málflutningur fór fram um frávísunarkröfu stefnda, sem var tekin til greina um hinn lægri hluta upphaflegrar kröfugerðar stefnanda. Verður stefnda gert að greiða 700.000 krónur í málskostnað. Er þá tekið tillit til virðisaukaskatts.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Framangreindri greiðslu Huga hf. til stefnda, Tímaritaútgáfunnar Fróða ehf., er rift.

Stefndi greiði stefnanda, þrotabúi Huga hf., 20.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. september 2005 til greiðsludags og 700.000 krónur í málskostnað.