S-358/2010

I.

Mál þetta er höfðað með ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 30. apríl 2010 á hendur A, kt. (…), (…), Reykjavík, fyrir líkamsárás og brot gegn barnaverndarlögum, með því að hafa aðfaranótt laugardagsins 21. nóvember 2009 á heimili sínu að (…), Reykjavík, snúið uppá og togað í, eða með öðrum hætti, tekið harkalega á hægri fæti sonar síns B, sem þá var fjögurra vikna gamall, með þeim afleiðingum að hann lærleggsbrotnaði.

Þetta er talið varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en til vara við 219. gr. almennra hegningarlaga og 98. gr. barnaverndarlaga.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu B, kt. (…), er krafist miskabóta úr hendi ákærðu að fjárhæð kr. 900.000 auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. nóvember 2009 þar til mánuður er liðinn frá birtingardegi bótakröfunnar, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags auk greiðslu málskostnaðar.

Verjandi krefst þess aðallega að ákærða verði sýknuð af ákæru en til vara að hún verði dæmd til vægustu refsingar er lög leyfa og að refsingin verði þá bundin skilorði. Þá er krafist frávísunar á bótakröfu en að öðrum kosti að ákærða verði sýknuð af henni.

Málið var dómtekið 30. júní sl. en síðan endurupptekið í dag til þingfestingar á framhaldsákæru dags. 12. júlí sl. þar sem fram kemur að breyta verði ákæru með þeim hætti að orðið „vinstri“ komi í stað orðsins „hægri“ í þriðju línu í verknaðarlýsingu. Var útgáfa og þingfesting framhaldsákærunnar samþykkt af hálfu ákærðu.

II.

Upphaf máls þessa má rekja til þess að hinn 24. nóvember 2009 barst Barnavernd Reykjavíkur tilkynning frá Barnaspítala Hringsins um ætlaða vanrækslu ákærðu gagnvart fjögurra vikna syni sínum, B, brotaþola máls þessa. Kom þar fram að ákærða hefði komið með drenginn á spítalann til skoðunar og meðferðar og upplýst að barnið hefði spyrnt fótum í skiptiborð, farið fram af því en ákærða náð að grípa um vinstri fót þess til að taka af því fallið. Sagði og að sérfræðingar spítalans teldu ólíklegt að eins mánaðar gamalt barn gæti spyrnt sér með þessum hætti, auk þess sem töluverðan kraft þyrfti til að lærleggsbrjóta svo lítið barn.

Í bréfi Barnaverndar Reykjavíkur til lögreglu, dags. 9. desember 2009, kemur fram að auk framangreindrar tilkynningar hafi Barnavernd borist tilkynning frá spítalanum vegna óútskýrðra brota á handleggjum eins árs gamallar dóttur ákærðu. Þá hafi komið fram í samtölum við lækna spítalans að engar viðhlítandi skýringar hafi komið fram á orsökum þessara beinbrota og að þeir séu sammála um að um hafi verið að ræða stórkostlegt og mjög alvarlegt aðgæsluleysi gagnvart börnunum. Sé þess óskað að lögreglurannsókn fari fram á framangreindum óútskýrðum beinbrotum barnanna. Mál það sem hér er til meðferðar lýtur eins og fyrr segir aðeins að meintum brotum ákærðu gagnvart fjögurra vikna syni sínum í greint sinn.

Í tilvitnuðu bréfi Barnaverndar til lögreglu er til þess vísað að fram komi í sjúkraskrá drengsins að við komu hans á bráðamóttöku hafi ákærða gefið þá skýringu að barnið hefði dottið af skiptiborði og niður á gólf og lent á vinstri fótlegg. Þá segir og að vegna ósamræmis í frásögn ákærðu af atvikinu hefði hún verið beðin um að sýna starfsfólki Barnaverndar, með bangsa, hvernig atvikið með drenginn hefði gerst. Hefði ákærða þá tekið bangsann, lagt hann á bakið á mitt borðið, þannig að hægri hlið hans sneri að henni. Þannig hefði hún sagst hafa skipt á drengnum. Hún hefði hins vegar dregið bangsann stöðugt nær brún borðsins og svo sýnt hvernig drengurinn hefði velt sér yfir á hægri hlið og niður af borðinu. Hún hefði svo náð að grípa í vinstri fót hans. Hefði ákærða viðurkennt að þessi skýring á falli drengsins væri ekki sú hin sama og fyrr hefði verið gefin. Drengurinn hefði því ekki spyrnt sér fram af borðinu heldur velt sér af því. Þetta væri hin rétta skýring á því sem gerst hefði. Fram hefði komið hjá ákærðu að dýna með upphækkuðum brúnum, sem almennt væri á skiptiborðinu, hefði ekki verið á borðinu í greint sinn. Engin skýring hefði þó komið fram hjá henni hvernig á því stóð.

Lögregluskýrsla var tekin af ákærðu vegna málsins 17. desember 2009. Kvaðst hún í greint sinn hafa vaknað um kl. 02.30, aðfaranótt laugardagsins 21. nóvember 2009, við það að drengurinn grét. Hefði hún lagt hann á skiptiborð, sem staðið hefði skammt frá rúminu. Sagði hún að skiptiborðið væri yfirleitt með dýnu, með upphækkuðum hliðarbrúnum. Dýnan hefði þó ekki verið á borðinu þar sem hún hefði verið fjarlægð við tiltekt í íbúðinni skömmu áður. Ákærða kvaðst þó ekki geta skýrt það neitt frekar. Hún hefði því lagt drenginn á borðplötuna og gengið eitt eða tvö skref að rúminu til að ná þar í bleyju. Hefði henni þá verið litið í átt að skiptiborðinu og séð að drengurinn velti sér yfir á hægri hliðina, með þeim afleiðingum að hann féll út af því. Hún hefði þá brugðist við og náð að grípa með hægri hendi um vinstri lærlegg drengsins áður en hann hafnaði í gólfinu. Um leið og hún greip um fótinn kvaðst hún hafa heyrt hljóð eins og eitthvað brotnaði. Hún hefði þá lagt drenginn í rúmið og hringt grátandi í stjúpu sína, C. Hefði C komið skömmu síðar og farið með þau á slysadeild Landspítalans. Er ákærða var sérstaklega spurð út í misræmi í frásögn sinni þá sagði hún að C hefði haft orð fyrir henni en sjálf hefði hún verið í losti. Kvað hún C hafa misskilið frásögn sína á þann veg að drengurinn hefði dottið í gólfið.

Í málinu liggja fyrir ýmis gögn frá Barnavernd Reykjavíkur varðandi mat á forsjárhæfni ákærðu og D, föður brotaþola, en þau slitu samvistum eftir að mál þetta kom upp. Þá liggja fyrir ljósmyndir af vettvangi. Við vettvangsrannsókn lögreglu var umrætt skiptiborð ekki til staðar og upplýsti ákærða að því hefði verið hent. Staðfesti D þá frásögn í skýrslu sinni hjá lögreglu og sagðist hann hafa farið með borðið í Góða Hirðinn vegna þess að það hafi í raun verið sáralítið notað. Fyrir liggur hins vegar ljósmynd sem D kveðst hafa tekið og sýnir dóttur hans sitjandi á umræddu skiptiborði. Þá er í gögnum ljósmynd af borði, sem talið er sömu eða svipaðrar gerðar og umrætt skiptiborð, og reyndist það við mælingu vera 91,5 sm á hæð, frá gólfi að borðplötu.

Að beiðni lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu voru barnalæknarnir G-kk-nf P-kk-nf og P-kk-nf L-kk-nf dómkvaddir til að láta uppi álit sitt á hugsanlegum orsökum fyrir áverkum á brotaþola. Í matsgerð þeirra, sem dagsett er 26. mars 2010, kemur fram eftirfarandi:

„Undirritaðir matsmenn voru dómkvaddir til að svara eftirtöldum spurningum og erum við sammála um þau svör sem fylgja spurningunum:

1. Gat B hafa hlotið það brot á vinstra lærlegg, sem kom í ljós við skoðun á slysadeild 20. nóvember 2009, á þann hátt sem kærða lýsir, þ.e. við það að hún greip í fótlegg drengsins er hann velti sér út af skiptiborði?

Svar: Undirritaðir telja fræðilega mögulegt að brotið hafi orðið með þeim hætti sem kærða lýsir en í ljósi annarra áverka á neðri útlimum drengsins, þ.e. þeirra beinbreytinga sem greindust við röntgenmyndatöku af hægri lærlegg og vinstri sköflungi, er þess skýring mjög ólíkleg. Einnig er ljóst að 4 vikna gamalt barn er hvorki fært um að spyrna sér né velta sér út af boði. Mun líklegra er því að áverkinn, þ.e.a.s. brotið á vinstri lærlegg, sé tilkominn vegna harkalegrar meðferðar, þ.e. að um ofbeldisáverka sé að ræða.

2. Að lýsa því eins nákvæmlega og unnt er hvernig líklegt sé að slíkt lærleggsbrot komi til hjá svo ungu barni („brot-mekanismi“).

Svar: Undirritaðir eru sammála skriflegu áliti I-kvk-ef L-kvk-ef barnaröntgenlæknis (sbr. skjal II 1-7) en þar kemur fram að líklegasta skýringin á brotinu sé tog með samtímis snúningi á ganglim hjá ungu barni sem enn er ekki byrjað að ganga. Hafa ber í huga að ofbeldi er algengasta ástæða lærleggsbrots hjá 4 vikna barni. Blæðing undir beinhimnu á hægri lærlegg og vinstra sköflungi, sem sáust við röntgenmyndatöku, styður þetta álit.

3. Að skýra nánar en gert er í vottorði J-kk-ef R. K-kk-ef, barnalæknis, hvers eðlis þeir áverkar eru sem sáust við röntgenmyndatöku af báðum lærleggjum B, „… sem vekur grun um áverka á beini“, og hvernig ætla megi að þeir séu tilkomnir.

Svar: Þær breytingar sem vitnað er til koma fram við áverka sem veldur blæðingu undir himnuna sem umlykur beinið sem losnar við það frá beininu. Þessar breytingar sjást við röntgenrannsókn 1-2 vikum eftir að áverkinn á sér stað. Áverkinn verður þegar gripið er fast um útliminn og togað eða snúið um leið. Þannig er um snúnings- og/eða togáverka að ræða sem verður við harkalega meðhöndlun á barninu, þ.e.a.s. ofbeldi. Í tilviki B sáust þessar breytingar á hægri lærlegg og við sköflungi.

Niðurstaða: Undirritaðir matsmenn telja skýringu kærðu á því hvernig áverkar drengsins voru tilkomnir ótrúverðuga og allar líkur á að um beináverka af mannavöldum sé að ræða. Ljóst er að 4 vikna gamalt barn er hvorki fært um að spyrna sér né velta sér út af borði. Áverka á systur B, E, 5 mánuðum áður, sem eru dæmigerðir ofbeldisáverkar, styðja þessa ályktun.“

Í gögnum málsins liggur og fyrir mat B-kk-ef E-kk-ef sálfræðings á forsjárhæfni ákærðu og föður brotaþola, D, sem unnið var fyrir Barnavernd Reykjavíkur.

III.

Skýrslur fyrir dómi

C, stjúpmóðir ákærðu, sagði ákærðu hafa hringt í sig umrædda nótt, líklega á milli kl. 2 og 3. Hefði hún sagt eitthvað á þá leið að svolítið hræðilegt hefði komið fyrir, að drengurinn hefði dottið út af skiptiborðinu og að eitthvað hefði þá komið fyrir fótinn. Kvaðst vitnið strax hafa farið að heimili ákærðu og verið komin þangað, líklega um 5 mínútum síðar. Er þangað kom hefði ákærða setið með drenginn fanginu inni í stofunni. Hefði verið augljóst að ákærða hefði orðið fyrir áfalli. Hefði hún setið þarna með tárin í augunum og fátt sagt annað en já og nei. Ákærða væri þroskaskert og fælust hennar þroskafrávik í málhömlun. Þegar eitthvað mikið væri að segði ákærða lítið sem ekki neitt. Sagðist vitnið svo hafa tekið drenginn í fangið og séð að hægri fótur hans var alveg máttlaus. Hefði hún þá afráðið að þær færu strax með drenginn til læknisskoðunar. Hefðu þær farið á slysadeild Landspítalans þar sem þær hefðu verið spurðar hvað komið hefði fyrir. Kvaðst vitnið hafa þar hafa haft orð fyrir þeim og sagt frá því að drengurinn hefði dottið af skiptiborði niður á gólf. Ákærða hefði ekkert tjáð sig þarna á staðnum um það hvað gerðist nema að hún hefði svarað neitandi spurningu einhvers læknisins um það hvort drengurinn hefði lent með höfuðið í gólfið. Ákærða hefði síðar leiðrétt vitnið, en þó ekki þarna um nóttina. Aðspurð sagðist ákærða ekki hafa séð skiptiborðið á heimili ákærðu þessa nótt. Fram kom hjá vitninu að drengurinn hefði fæðst eitthvað fyrir tímann en hefði verið mjög kröftugur og hreyft sig mikið. Hún gæti þó ekki sagt til um hvort hann hefði verið farinn að velta sér. Þá kvaðst hún heldur ekkert geta sagt til um hvort ákærða hefði sagt um nóttina að drengurinn hefði velt sér fram af eða spyrnt sér fram af borðinu. Aðspurð um hæfileika ákærðu til að annast ungbörn sagðist vitnið ekki hafa orðið vör við annað en að hún væri mjög vel hæf til þess og að sagðist hún bera fullt traust til ákærðu að því leyti. Hefði hún aldrei orðið vör við að ákærða sýndi af sér einhverja hörku í samskiptum við börnin og kvaðst engan veginn geta séð ákærðu fyrir sér beita ofbeldi.

D, fyrrverandi sambýlismaður ákærðu og faðir brotaþola, staðfesti að ljósmynd sem fyrir liggur í málinu sé af skiptiborði sem þau hefðu notað. Sagðist hann aldrei hafa séð borðið öðruvísi en með dýnunni á. Vitnið kvaðst ekki hafa verið statt á heimili sínu þegar sonur hans lærleggsbrotnaði heldur austur á landi, bæði í tengslum við starf sitt og vegna skírnarveislu í fjölskyldunni. Kvaðst hann ekki hafa kveikt á gsm-síma sínum fyrr en rúmlega kl. 5 daginn eftir og þá séð að ákærða hefði verið að reyna að hringja í hann. Hefði hann hringt í hana og hún þá spurt hvar hann hefði verið. Ákærða hefði þá tilkynnt sér það að sonur þeirra hefði brotnað þá um nóttina. Hefði drengurinn fallið fram af skiptiborðinu við að spyrna sér einhvern veginn í, en hún náð að grípa í hann og bjarga honum frá að falla í gólfið. Vitnið kvaðst hafa komið heim til sín á ný tveimur dögum síðar. Hefði ákærða þá lýst því að hún hefði verið að þrífa skiptiborðið í umrætt sinn og þess vegna tekið dýnuna af borðinu. Vitnið kvaðst sjálfur telja að „mjög ómögulegt“ hefði verið að taka dýnuna af borðinu og kvaðst hann eiga erfitt með að trúa því að dýnan hefði ekki verið á borðinu í greint sinn. Þegar hann kom heim hefði dýnan verið komin á borðið. Kvaðst hann aðspurður ekki vita til þess að nauðsyn hafi borið til að þrífa dýnuna. Sagði hann að í raun hefðu þau notað borðið lítið við að skipta á drengnum, en áður fyrr, eftir að dóttir þeirra fæddist, hefðu þau hins vegar notað það meira. Hefðu þau yfirleitt skipt á drengnum í hjónarúminu. Spurður hvort hann hefði orðið var við að ákærða tæki óvenjulega harkalega á börnunum kvað hann ákærðu ef til vill hafa vantað að sýna „smámóðureðli við barnið“. Hún hefði átt það til að taka barnið „smá harkalega“ upp ef hana brast þolinmæði. Þá hefði hún haft orð á því að henni þætti erfitt að vera ein með börnin. Vitnið tók fram að þegar ákærði tilkynnti honum um að drengurinn hefði brotnað hefði honum brugðið alveg hræðilega, frosið, og um leið skynjað að þau væru að fara að stíga inn í mjög erfitt tímabil með afskiptum barnaverndaryfirvalda, sérstaklega með tilliti til þess að þau hefðu á þessum tíma verið búin að ganga í gegnum erfitt tímabil vegna þeirra brota og áverka sem greinst hefðu á dóttur þeirra. Vitnið sagði börnin nú dvelja hjá honum og foreldrum hans.

E-kvk-nf S-kvk-nf B-kvk-nf, hjúkrunarfræðingar á slysa- og bráðadeild Landspítalans, kvaðst hafa verið á vakt umrædda nótt og tekið á móti drengnum til aðhlynningar og skoðunar. Kvaðst hún muna atvik á þann veg að móðir drengsins, ákærða, hefði aðallega sagt frá atvikum en stjúpmóður hennar hefði auk þess skotið að einhverju til fyllingar eða skýringar. Hefði ákærða sagt þannig frá atvikum að hún hefði ætlað að fara að skipta á drengnum. Hefði hún litið af honum augnablik og hann þá náð að spyrna sér af borðinu, í um eins og hálfs metra hæð, og fallið við það á gólfið. Hefði hann lent á vinstri fótleggnum. Aldrei hefði komið til umræðu þarna á staðnum að móðirin hefði gripið um fótlegg drengsins. Læknir hefði komið og skoðað drenginn og spurt út í atvik, og ákærða hefði svarað þeim spurningum sem hann hefði spurt. Kvaðst vitnið hafa verið hjá drengnum og ákærðu allan tímann sem þau voru á slysadeildinni. Drengurinn hefði síðan verið fluttur þaðan í röntgenmyndatöku. Vitnið tók fram að hún hefði aldrei séð áverka af þessu tagi eftir fall.

Á-kvk-nf E-kvk-nf E-kvk-nf, læknir á slysa- og bráðadeild Landspítala, kvaðst hafa skráð niður þá lýsingu á atvikum sem fram kemur í fyrirliggjandi bráðasjúkraskrá. Sagði hún ákærðu og ömmu drengsins hafa komið saman með hann til skoðunar. Hefði ákærða sýnst róleg en ekki sýnt mikil viðbrögð. Kvaðst vitnið hafa í byrjun spurt hana hvað gerst hefði. Hefðu þær báðar lýst atvikum svo að drengurinn hefði spyrnt sér, fallið við það á gólfið og lent við það á vinstri fótlegg. Vitnið kvaðst þó lítið hafa staldrað við þá skýringu þar sem hún og annað starfsfólk þarna á staðnum hefðu einbeitt sér að því að greina þá áverka sem drengurinn hefði orðið fyrir og koma honum í framhaldi til viðeigandi meðferðar. Aðspurt kvaðst vitnið ekki minnast þess að nefnt hefði verið að ákærða hefði gripið í lærlegg eða fót barnsins þegar það féll. Ákærða hefði svarað spurningum sínum um hvað gerst hefði en amman hefði þó haft sig meira í frammi hvað það varði og sagt meira frá, sérstaklega eftir því sem frá leið. Kvaðst vitnið hafa kannað hvort verið gæti að drengurinn hefði fengið höfuðhögg með því að spyrja ákærðu hvort drengurinn hefði grátið strax eftir fallið. Teldi hún sig hafa fengið svör þar um frá ákærðu.

I-kvk-nf L-kvk-nf barnaröntgenlæknir kvaðst hafa skoðað röntgenmyndir af drengnum sem teknar hefðu verið daginn eftir umrætt atvik. Hefðu þær sýnt skásnúningsbrot í vinstri lærlegg. Brotið hefði ekki verið farið að gróa og hefði því verið um ferskt brot að ræða, innan við viku gamalt. Síðan hefðu verið teknar yfirlitsröntgenmyndir af drengnum, um þremur og hálfri viku síðar, þar sem vaknað hefði grunur um að um ofbeldi gæti hafa verið að ræða. Hefði þá umrætt brot augljóslega verið farið að gróa en auk þess hefði sést beinnýmyndun á hægri lærlegg, meðfram skaftinu, og einnig á vinstri sköflungi. Hefðu ummerkin bent til þess að blæðing hefði átt sér stað undir beinhimnu. Spurð um hugsanlegar orsakir fyrir lærleggsbrotinu kvað vitnið að til að svara því þyrfti að skoða fleiri atriði saman. Kvaðst hún hafa tekið fram í skýrslu sinni að vaknað hefði grunur um ofbeldi. Um væri að ræða sterkasta bein líkamans og mikið álag þyrfti til að kom svo það brotnaði. Mætti spyrja sig út frá aldri drengsins hvort tæknilega væri mögulegt, út frá þroska og hreyfigetu, að hann gæti fengið slíkt brot af eðlilegum orsökum. Þá benti staðsetning og eðli áverkans frekar til þess að snúið hefði verið upp á og togað. Kvaðst vitnið telja mjög ólíklega þá skýringu sem ákærða hefði síðar gefið á orsökum áverkans að hún hefði náð að grípa í fótlegg drengsins áður en hann féll í gólfið. Hvað það varðaði skipti þó máli hvar ákærða hefði gripið um fótinn í fallinu. Hefði hún gripið um lærlegginn kvaðst vitnið eiga mjög erfitt með að sjá að það hefði getað leitt til umræddra áverka, en eitthvað meiri líkur væru á að slíkt gæti hafa gerst við að gripið hefði verið um sköflunginn eða fótinn sjálfan þótt vissulega væri það ólíklegt. Þá teldi hún nauðsynlegt, við mat á orsökum brotsins, að horfa til hinna áverkanna sem greinst hefðu á drengnum.

S-kvk-nf P-kvk-nf bæklunarlæknir kvaðst hafa verið kvödd út umrædda nótt til að skoða og meta meðferð á brotaþola. Hefði hún ákveðið að setja drenginn í gifs. Að því loknu hefði hún ekki skipt sér meira af málinu þá um nóttina. Meðan á meðferðinni stóð umrædda nótt kvaðst vitnið ekki hafa haft nein samskipti við ákærðu. Sagði hún samstarfsfólk sitt hafa sagt sér að upplýst hefði verið af móður að drengurinn hefði fallið af skiptiborði við að spyrna sér. Spurð um hugsanlegar ástæður lærleggsbrotsins sagði vitnið ekki hægt að segja til um það með óyggjandi hætti. Ljóst væri að brotið hefði gerst við einhvers konar tog og snúning með átaki. Í sjálfu sér væri ekki hægt að útiloka þá skýringu sem ákærða hefði seinna gefið að hún hefði gripið um fót barnsins og að við það hefði fóturinn brotnað. Hins vegar kvað hún sérfræðinga á þessu sviði sammála um að þegar um svo alvarlega áverka væri að ræða á svo litlu barni yrði alltaf að leiða hugann að því hvort um ofbeldisverknað hefði verið að ræða. Þegar einnig lægi fyrir að um fleiri slíka áverka væri að ræða ykjust verulega líkurnar á því að orsökina mætti rekja til ofbeldis gagnvart barninu. Ljóst væri að hinir áverkarnir sem greinst hefðu síðar á drengnum hlytu að vera annað hvort frá sama eða svipuðum tíma eða eldri. Þeir gætu ekki hafa verið yngri því á þeim tíma hefði drengurinn verið í gifsi. Aðspurð taldi hún ólíklegt að áverkarnir á lærleggnum yrðu varanlegir. Spurð um slysatíðni á eins mánaða gömlum börnum sagði vitnið hana vera hverfandi og óalgengt væri að slys yrðu á svo ungum börnum, sem ekki væru farin að snúa sér, við að falla út af skiptiborði. Kvaðst hún ekki hafa séð dæmi þess að eins mánaða gamalt væri farið að snúa sér.

J-kk-nf R. K-kk-nf barnalæknir kvað umrætt tilvik hafa verið þannig vaxið, svo óvenjulegt, að hann hefði talið nauðsynlegt að drengurinn færi í allsherjarrannsókn til að kanna hvort hann hefði einhver merki um aðra áverka en brotið á lærleggnum. Það hefði síðan komið í ljós, eftir yfirlitsmyndatöku um miðjan desember 2009, að hann hefði einnig áverka á hægri lærlegg og á vinstri fótlegg. Þar sem starfsfólk spítalans hefði ekki talið sig hafa fengið haldbærar skýringar á því hvernig þessir áverkar hefðu orðið hefði niðurstaðan orðið sú að tilkynna bæri um málið til barnaverndaryfirvalda. Kvaðst hann hafa starfað við barnaspítalann í um 30 ár, og komið að mjög mörgum málum þar sem grunur hefði vaknað um ofbeldi gagnvart börnum, og hefði hann aldrei komið að slíkum áverkum á svo ungu barni, en um væri að ræða sterkasta bein líkamans og drengurinn bæði lítill og rýr miðað við aldur. Kvaðst hann ekki telja sig þess umkominn að útiloka að skýring ákærðu á orsök áverkans, að hún hefði gripið um fót drengsins eftir fall, gæti átt við rök að styðjast, en hann teldi þá skýringu hins vegar mjög ótrúlega. Að sama skapa kvaðst hann telja það afskaplega ólíklegt, þótt hann gæti ekki útilokað það, að drengurinn hefði í umrætt sinn velt sér á hliðina og þar með út af borðinu. Væri oft við það miðað að börn færu að getað velt sér á hliðina þegar þau væru orðið tveggja til þriggja mánaða gömul. Vitnið sagði reynsluna sanna það að þegar um svo gríðarlega áverka væri að ræða eins og hér um ræddi, og án þess að nægilegar skýringar lægju fyrir um orsakir þeirra, þá mætti rekja mjög hátt hlutfall þeirra tilvika til einhvers konar ofbeldis. Þegar auk þess lægi fyrir að viðkomandi barn hefði fleiri áverka hlyti það að auka líkurnar enn frekar á því að um slíkt hefði verið að ræða. Það segði sig sjálft að svo lítið barn, sem ekki væri vitað til að ætti við að stríða einhvern sjúkdóm sem ylli sérstaklega mikilli brotgirni á beinum, ætti ekki að lærleggsbrotna nema við mikil átök.

G-kk-nf P-kk-nf barnalæknir skýrði nánar og staðfesti framangreinda matsgerð sína varðandi hugsanlega orsök og eðli þeirra áverka sem greindust á vinstri lærlegg drengsins. Sagði hann að lærleggsbrot á börnum væru í sjálfu sér ekki mjög sjaldgæf nema um væri að ræða mjög ung börn. Í starfi sínu um áratugaskeið sem barnalæknir hefði hann ekki séð slíka áverka á svo ungu barni. Samt væri mjög algengt að börn dyttu út af borðum eða væru gripin eða þrifin upp og bankað í bakið á þeim þegar stæði í þeim. Þrátt fyrir það sæjust aldrei sambærileg tilvik. Atvik þetta væri því mjög óvenjulegt en þó ekki fræðilega ómögulegt. Rannsóknir sýndu að þegar áverkar greindust á ungbörnum mætti í yfirgnæfandi fjölda tilvika rekja þá til ofbeldis. Þá væri mjög óvenjulegt og ólíklegt að svo ungt barn gæti snúið sér af baki á sléttu yfirborði. Fræðilegur möguleiki væri einnig á því, þótt hann væri mjög ólíklegur, að lærleggbrot drengsins ætti sér þær skýringar að ákærða hefði gripið um fót þess, en það gæti þá einungis hafa gerst við það að hún gripi um fótinn sjálfan eða sköflunginn. Varðandi aðra áverka sem greindust á drengnum sagði vitnið að þar væri augljóslega um að ræða áverka sem fram kæmu þegar harkalega væri gengið á barnið. Sýndist honum líklegt að drengurinn hefði hlotið þá áverka á svipuðum tíma og áverkann á vinstri lærleggnum. Aðspurt sagðist vitnið ekki vita til þess að drengurinn hefði sérstaklega verið rannsakaður með tilliti til þess hvort hann hefði einhvern sjúkdóm sem leiddi til óeðlilegrar brotgirni á beinum, en hann vissi hins vegar til þess að systir drengsins, sem greinst hefði með brot á fimm beinum fimm mánuðum áður, hefði verið rannsökuð með tilliti til þessa án þess að slíkur sjúkdómur greindist. Kvaðst hann ekki sjá, miðað við sögu drengins fyrir og eftir þennan atburð að slík rannsókn hefði haft einhverja þýðingu í þessu tilliti.

P-kk-nf L-kk-nf barnalæknir staðfesti og skýrði framangreinda matsgerð á svipaðan hátt og G-kk-nf P-kk-nf. Taldi hann yfirgnæfandi líkur á að skýring ákærðu á orsökum áverkans stæðust ekki og að líklegasta skýringin væri tog með samtímis snúningi á fætinum. Á sama hátt mætti væntanlega rekja hina áverka barnsins einnig til snúnings eða togs á útliminn. Væri það niðurstaða þeirra að allar líkur væru á að rekja mætti áverka á beinum drengsins til ofbeldis. Loks taldi vitnið hverfandi líkur á að barnið hefði getað velt sér út af sléttri plötu skiptiborðsins.

F, föðursystir ákærðu, kvaðst hafa verið viðstödd er gifsið var fjarlægt af drengnum. Sagðist hún þá hafa spurt S-kvk-þf P-kvk-þf bæklunarlækni að því hvort áverkarnir á drengnum „væru ekki í samræmi við það sem gerðist“. Kvaðst hún hafa skilið lækninn á þann veg að svo væri. Sagðist vitnið starfa sem hjúkrunarfræðingur og að bæði ákærða og D hefðu leitað mikið til sín vegna beggja barnanna. Þá hefði ákærða verið mikið inni á sínu heimili allt frá því að ákærða var lítið barn. Kvað hún ákærðu ávallt hafa verið mjög rólega og yfirvegaða í allri framkomu. Hefði hún tekið þeim erfiðleikum sem henni hefðu mætt vegna hennar seinfærni með stóískri ró. Kvaðst hún aldrei minnast þess að hafa séð hana missa stjórn á skapi sínu og að hún sæi það alls ekki fyrir sér að ákærða væri fær um að beita ofbeldi. Hins vegar ætti hún það til að verða málstola við ákveðnar kringumstæður.

E-kvk-nf G-kvk-nf kvaðst vera heilsugæsluhjúkrunarfræðingur og annast ungbarnaeftirlit í heimahúsum. Kvaðst hún hafa skoðað bæði börn ákærðu og ekki orðið vör við neitt annað en að þau döfnuðu eðlilega og að foreldrarnir sinntu sínu hlutverki á eðlilegan hátt. Þá hefði hún aldrei orðið vör við að ákærða sýndi af sér einhverja óeðlilega hegðun gagnvart börnunum.

G-kvk-nf H-kvk-nf I-kvk-nf kvaðst sem starfsmaður Barnaverndar Reykjavíkur hafa í tvígang hlýtt á ákærðu greina frá því hvað gerðist þegar sonur hennar lærleggsbrotnaði. Í fyrra skiptið hefði það verið á heimili ákærðu hinn 25. nóvember 2009. Hefði ákærða þá lýst atvikum svo að hún hefði nýlokið við að gefa drengnum að drekka í hjónarúminu og lagt hann á skiptiborðið í því skyni að skipta á honum. Hefði hún gengið að rúminu og náð þar í bleyju. Á meðan hefði drengurinn náð að spyrna sér út af borðinu en ákærða náð að grípa hann í fallinu og þannig kom í veg fyrir að hann félli í gólfið. Í framhaldi þessa atburðar hefði verið tekin um það ákvörðun hjá Barnavernd að drengurinn yrði vistaður á Vistheimili barna um sinn. Þar hefði svo verið haldinn fundur með ákærðu nokkru síðar og hefði hún þá lýst atvikum á svipaðan veg og fyrr, meðal annars með því að nota bangsa til að sýna legu barnsins á borðinu og hvað síðan gerðist. Hún hefði þá talað um og sýnt með látbragði að hún hefði látið drenginn á skiptiborðið, sem hefði verið án dýnu. Frásögn hennar hefði þó verið frábrugðin fyrri framburði að því leyti að hún hefði sagt drenginn hafa náð að velta sér út af borðinu í stað þess að spyrna sér af því, en hún þá náð að grípa um vinstri fótlegginn á honum og bjarga honum frá að falla í gólfið.

B-kk-nf E-kk-nf sálfræðingur skýrði nánar þann hluta af fyrirliggjandi forsjárhæfnismati er lýtur að ákærðu og hann vann fyrir Barnavernd Reykjavíkur. Kvað hann ekkert hafa komið fram sem benti til að ákærða væri haldin eiginlegum geðsjúkdómi þó hún hefði sögu um þunglyndi. Hins vegar greindust hjá henni talsverðar tilfinningasveiflur og að henni liði oft illa. Í ljós hefði komið að ákærða ætti í erfiðleikum með að tengjast börnum sínum. Þá væru til staðar erfiðleikar við forsjár- og uppeldishæfni og að rannsókn hans benti til þess að umönnun ákærðu á tveimur börnum hefði í raun verið henni ofviða. Fram hefði komið hjá ákærðu að miklir erfiðleikar hefðu verið hjá henni alla hennar barnæsku og væri ljóst að hún hefði orðið að sæta mikilli og slæmri vanrækslu. Hún hefði verið ættleidd á mjög viðkvæmum aldri, þriggja ára, sem aftur hefði vafalaust haft mikil áhrif á möguleika hennar til tengslamyndunar. Varðandi mat á greindarstöðu sagði vitnið ákærðu hafa mælst með talsverðan misþroska. Hún væri málfarslega á stigi vægrar greindarskerðingar og á verklegum hluta í lágri meðalgreind. Almenn greind hefði mælst á stigi vægrar greindarskerðingar. Skilningur hennar á allri orðræðu væri því slakur og hún ætti sannanlega erfitt með að lesa flókin samskipti og útskýra hluti.

IV.

Niðurstaða

Við aðalmeðferð málsins kaus ákærða að nýta sér rétt sinn skv. 2. mgr. 113. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 til að gefa ekki skýrslu. Eins og að framan hefur verið lýst gaf ákærða hins vegar skýrslu hjá lögreglu og var myndupptaka af henni spiluð við aðalmeðferð málsins. Var framburður hennar þar á þá leið að drengurinn hefði velt sér á borðplötu skiptiborðsins yfir á hægri hliðina með þeim afleiðingum að hann féll út af því. Ákærða hefði þá náð að grípa með hægri hendi um vinstri lærlegg drengsins áður en hann hafnaði í gólfinu. Fyrir liggur endurrit úr bráðasjúkraskrá Landspítala-háskólasjúkrahúss þar sem segir: „Mánaðar gamall drengur sem kemur með bólginn fótlegg eftir fall af skiptiborði. Móðir var að skipta á honum, hann náði svo að spyrna sér og rúllar út af borðinu, og lendir á vi fótlegg fyrst, móðir telur hann ekki hafa fengið neitt verulegt höfuðhögg. Grét strax, verið órólegur en annars sjálfum sér líkur. Kemur með móður og ömmu í barnastól.“ Eins og rakið hefur verið bar C, stjúpmóðir ákærðu, fyrir dóminum að framangreind frásögn væri eftir henni höfð en ekki ákærðu. Hún hefði alfarið haft orð fyrir ákærðu og lýst fyrir starfsfólki spítalans því sem gerst hefði. Hefði ákærða verið nánast málstola, sem sé algengt hjá henni þegar hún verði fyrir áfalli. Framburður Á-kvk-ef E-kvk-ef E-kvk-ef sérfræðilæknis og E-kvk-ef S-kvk-ef B-kvk-ef hjúkrunarfræðings er hins vegar á þann veg að framangreindar upplýsingar í sjúkraskránni séu byggðar á frásögn ákærðu sjálfrar þótt stjúpmóðir ákærðu hafi einnig bætt þar einhverju við. Aldrei hafi komið til umræðu þarna á staðnum að ákærða hefði gripið um fótlegg drengsins heldur hefði hann fallið á gólfið og lent á vinstra fætinum. Þar sem ákærða gaf ekki skýrslu fyrir dóminum var ekki unnt að spyrja hana nánar út í framangreint. Þegar til þessa er litið, og þá höfð í huga náin tengsl vitnisins C við ákærðu, telur dómurinn að leggja verði til grundvallar að skýringar ákærðu hjá lögreglu á orsökum áverkanna séu aðrar en hún gaf við komuna á sjúkrahús umrædda nótt.

Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð og vætti barnalæknanna G-kk-ef P-kk-ef og P-kk-ef L-kk-ef telja þeir ótrúverðuga skýringu ákærðu á því hvernig áverkarnir á læri brotaþola séu tilkomnir. Ljóst sé að fjögurra vikna gamalt barn sé hvorki fært um að spyrna sér né velta út af borði. Er niðurstaða þeirra sú að allar líkur séu á að um beináverka af mannavöldum sé að ræða.

Að virtu því sem að framan er rakið, og einnig vitnisburði S-kvk-ef P-kvk-ef bæklunarlæknis, I-kvk-ef L-kvk-ef barnaröntgenlæknis og J-kk-ef R. K-kk-ef barnalæknis, sem gerð hefur verið ítarleg grein fyrir, er það niðurstaða dómsins að framburður ákærðu sé ótrúverðugur og að ekki verði á honum byggt við úrlausn málsins. Með hliðsjón af öllu framangreindu og því að um snúnings- og/eða togáverka er að ræða verður að telja hafið yfir skynsamlegan vafa að lærleggsbrotið hafi orsakast af harkalegri meðhöndlun á drengnum umrætt sinn. Eins og hér háttar þykir og mega líta til þess að drengurinn greindist jafnframt með alvarlega áverka á hægri lærlegg og vinstra sköflungi er hann var rannsakaður ítarlegar rúmlega þremur vikum eftir umrætt atvik. Þar sem ekkert er fram komið um að aðrir en ákærða hafi haft afskipti af drengnum umrædda nótt telur dómurinn að fram sé komin nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, um að ákærða hafi gerst sek um þá háttsemi sem henni er gefin að sök í ákæru. Varðar háttsemi hennar við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur ákærða ekki áður gerst sek um refsiverðan verknað. Við ákvörðun refsingar hennar verður að líta til þess að um alvarlegt brot hennar er að ræða gegn eins mánaðar gömlum syni sínum. Hefur ákærða með því brugðist gróflega forsjár- og umönnunarskyldum sínum gagnvart drengnum. Hins vegar verður einnig horft til vitnisburðar B-kk-ef E-kk-ef sálfræðings og fyrirliggjandi gagna um að ákærða hafi þurft að stríða við mjög mikla og langvarandi erfiðleika í æsku sem markað hafi hana fyrir lífstíð. Hafi hún mælst með talsverðan misþroska, almenn greind hafi mælst á stigi vægrar greindarskerðingar og ljóst sé að hún eigi við að glíma talsverðar tilfinningasveiflur. Með hliðsjón af framangreindu, og með vísan til 1. og 3. tl. 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, auk 75. gr. sömu laga, þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 3 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

M-kvk-nf G-kvk-nf hdl., skipaður réttargæslumaður B, og sérstaklega skipuð sem fjárhaldsmaður hans, gerir þá kröfu að ákærðu verði gert að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur auk nánar tilgreindra vaxta. Með hliðsjón af eðli og alvarleika brotsins sem ákærða hefur verið sakfelld verður ákærðu gert að greiða brotaþola miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sem þykja hæfilega ákveðnar 300.000 krónur ásamt vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Ákærða greiði 223.440 krónur í útlagðan sakarkostnað samkvæmt yfirliti lögreglustjóra. Þá greiði hún þóknun skipaðs verjanda síns, við rannsókn málsins og fyrir dómi, 564.750 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, 140.000 krónur. Hefur við ákvörðun þóknunar verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómendunum H-kk-þgf B-kk-þgf, fyrrverandi nýburalækni og M-kk-þgf P-kk-þgf A-kk-þgf bæklunarskurðlækni.

D ó m s o r ð :

Ákærða, A, sæti fangelsi í 3 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða greiði B 300.000 krónur ásamt vöxtum skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 21. nóvember 2009 til 26. júní 2010 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði 928.190 krónur í sakarkostnað, þar með taldar 564.750 krónur vegna þóknunar skipaðs verjanda síns, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef hdl. og 140.000 krónur vegna réttargæsluþóknunar M-kvk-ef G-kvk-ef hdl.

Á-kk-nf M-kk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf