E-1030/2009

Mál þetta var höfðað 5. mars 2009 og dómtekið 13. október sama ár. Stefnandi er M, […], Hafnarfirði. Stefnda er K, […], Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að samningur aðila um skilnaðarkjör vegna skilnaðar að borði og sæng, dags. 24. mars 2006, verði felldur úr gildi. Jafnframt er krafist málskostnaðar.

Stefnda krefst þess að hún verði sýknuð af kröfu stefnanda. Þá krefst hún þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað.

I.

Aðilar gengu í hjónaband 4. júní 1994 en slitu samvistir 24. mars 2006. Hinn 11. apríl 2006 mættu aðilar hjá sýslumanninum í Hafnarfirði og leituðu eftir leyfi til skilnaðar að borði og sæng. Aðilar eiga saman tvö börn undir 18 ára aldri, A, fædd […] 1995, og B, fæddur […] 2000. Jafnframt eiga aðilar einn lögráða son, C.

Í endurriti úr hjónaskilnaðarbók Hafnarfjarðar frá 11. apríl 2006 kemur fram að aðilar séu sammála um að stefnda fari með forsjá yngri barnanna og lögheimili þeirra sé hjá henni. Þá séu aðilar sammála um að maðurinn greiði einfalt meðlag með börnunum frá 1. apríl 2006 til 18 ára aldurs þeirra. Um lífeyri segir að hvorugur aðila geri kröfu um makalífeyri úr hendi hins. Jafnframt segir í hjónaskilnaðarbók að aðilar hafi lagt fram skriflegan, undirritaðan og vottaðan fjárskiptasamning, dags. 24. mars 2006. Sýslumaður gaf hinn 12. apríl 2006 út leyfisbréf til skilnaðar að borði og sæng, með þeim skilmálum sem aðilar höfðu orðið ásáttir um. Leyfi til lögskilnaðar var veitt 12. desember 2006.

Í 2. gr. skilnaðarsamnings aðila segir að þau séu sammála um að stefnda fari með forsjá tveggja ólögráða barna aðila og að stefnandi greiði með þeim einfalt lágmarksmeðlag frá 1. apríl 2006 til fullnaðs 18 ára aldurs þeirra.

Samkvæmt 5. gr. samningsins voru eignir aðila við skilnað fasteign við […] í Hafnarfirði, að verðmæti 50.000.000 kr., fasteign við […] að verðmæti 126.000 kr., og tvær bifreiðar, hvor að verðmæti 200.000 kr. Auk þess áttu þau hlutabréf í KB banka og innistæður í Glitni, samtals 842.000 kr.

Í 6. gr. samningsins er kveðið á um skiptingu eigna. Selja átti fasteignina að […] og konan að búa þar án endurgjalds með börnin þar til eignin yrði afhent nýjum eiganda. Rekstrarkostnaður vegna eignarinnar átti að skiptast milli aðila til helminga og stefnandi greiða leikskólagjald fyrir yngsta barnið meðan þau byggju í húsinu. Svo segir í samningnum:

Söluandvirði hússins að frádregnum áhvílandi veðskuldum og kostnaði mun skiptast þannig á milli okkar að konan fær 70% en maðurinn 30% netto andvirðis. Er sú skipting byggð á því að tvö yngri börnin eru ekki heilsuhraust og mega ekki við miklum breytingum og verður því að því stefnt að konunni sé unnt að kaupa íbúð í sama hverfi. Þá mun eldri sonur okkar [C] sem orðinn er lögráða verða fyrirsjáanlega búsettur hjá móður sinni um óákveðinn tíma. Ennfremur gerir konan ekki kröfu um makalífeyri né aukið meðlag.

Aðrar eignir skiptust þannig að hlutabréfum og innistæðum í bönkum var skipt jafnt. Aðilar fengu hvor sína bifreiðina og fasteignin […] kom í hlut stefnanda. Skuld stefndu vegna námsláns kom til helmingaskipta, þar sem þeir fjármunir hefðu runnið til sameiginlegs heimilishalds aðila á sínum tíma. Þannig átti stefnandi að greiða helming lánsins, 890.000 kr., af sínum hluta af söluandvirði hússins.

Með kaupsamningi 1. júní 2007 var fasteignin að […] seld fyrir 50.000.000 kr. Áhvílandi veðskuldir til frádráttar söluverði voru 19.895.428 kr. Hrein eign til skipta milli aðila var því 30.104.572 kr. Stefnandi fékk í sinn hlut 30% af söluverðinu og stefnda 70%. Aðilar greiddu til jafns sölulaun og fasteignagjöld vegna fasteignarinnar.

Hinn 11. apríl 2008 fór stefnda þess á leit við sýslumanninn í Hafnarfirði að samkomulagi aðila, um að stefnandi skyldi greiða stefndu einfalt meðlag með börnunum, yrði breytt frá og með 1. apríl 2008 þannig að honum yrði gert að greiða henni tvöfalt meðlag með börnunum til 18 ára aldurs þeirra. Stefnandi mótmælti kröfu stefndu, fyrst og fremst á þeim grundvelli að aðilar hefðu samið svo um við skilnaðinn að stefnda færi ekki fram á aukið meðlag.

Með úrskurði sýslumanns 1. október 2008 var fallist á kröfu stefndu um að stefnandi greiddi aukið meðlag með börnunum sem næmi 1,75% meðlagi. Stefnandi telur, með vísan til úrskurðar sýslumanns, að grundvöllur skilnaðarsamnings aðila sé brostinn. Hefur stefnandi því höfðað mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilar skýrslur. Þá gaf vitnið S-kvk-nf T-kvk-nf hæstaréttarlögmaður skýrslu fyrir dóminum.

II.

Stefnandi byggir á því að forsendur fjárskiptasamnings aðila hafi brostið þegar stefnda hafi farið fram á aukið meðlag með börnunum og úrskurður hafi verið kveðinn upp um skyldu hans til greiðslu þess. Í samningnum hafi skýrlega verið tekið fram að skipting eigna byggðist á því að börn aðila mættu ekki við miklum breytingum og að stefnda gerði ekki kröfu um aukið meðlag með þeim, enda komi mun meira í hennar hlut.

Stefnandi telur ljóst að hallað hafi verulega á hann við fjárskipti milli aðila og hann hafi a.m.k. mátt treysta því að samningurinn yrði efndur hvað þetta varðaði. Þar sem það hafi ekki gengið eftir séu brostnar forsendur fyrir eignaskiptingu samkvæmt samningnum. Stefnandi kveður ljóst að samningurinn hafi verið verulega ósanngjarn þegar til hans var stofnað. Það hafi verið algjört skilyrði af hans hálfu, fyrir umræddum skilnaðarskilmálum, að hann yrði ekki krafinn aukalega um aðrar greiðslur þar sem hann hafi verið búinn að efna allt slíkt og langt umfram það. Þetta hafi stefndu verið ljóst. Stefnandi segir að hann hefði aldrei gert samninginn með þessum hætti hefði honum verið ljóst að stefnda ætlaði ekki að uppfylla loforð sitt samkvæmt samningnum.

Stefnandi segir að hann hafi ekki notið lögmannsaðstoðar við gerð samningsins, en stefnda hafi leitað til lögmanns sem hafi útbúið fjárskiptasamninginn fyrir hana og hún lagt hann fyrir stefnanda. Stefnandi hafi verið undir miklum þrýstingi að ganga frá samningi með fyrrgreindum hætti af tilliti til hagsmuna barna aðila. Stefnandi kveðst hafa gengið til samningsgerðarinnar í trausti þess að hann yrði ekki krafinn um greiðslu aukins meðlags sem nú hafi verið úrskurðað um. Stefnandi telur að verulega hafi hallað á hann við fjárskipti aðila og að hann hafi ekki haft nægilega yfirsýn yfir málið vegna þrýstings af hálfu stefndu. Hann hafi gengið til samninga í þeirri trú að stefnda hefði ekki heimild til að víkja frá ákvæðum samningsins. Þar sem hún hafi gert það sé grundvöllurinn brostinn.

Með frávikum frá helmingaskiptareglum hjúskaparlaga hafi stefnda fengið greitt aukið meðlag með börnunum sem svari til tvöfalds barnameðlags með báðum börnunum í mörg ár fram í tímann og langt fram yfir 18 ára aldur barnanna. Miðað við söluverð eignarinnar, 50.000.000 kr., og áhvílandi veðskuldir til frádráttar, hafi nettóeign aðila í fasteigninni verið 30.104.572 kr. Stefnda hafi fengið tæplega 22.000.000 kr. í sinn hlut, en stefndi rúmlega 8.000.000 kr. Þannig hafi mismunurinn verið tæplega 14.000.000 kr. Stefnandi telur að taka verði tillit til þess við mat á samningi þeim sem hér sé til umfjöllunar. Stefnandi telur ósanngjarnt af stefndu að bera samninginn fyrir sig þar sem hún hafi þegar vikið frá honum. Stefnda sé ekki fjárhagslega illa stödd, hún hafi háskólamenntun og sé í góðu starfi.

Stefnandi segir að honum sé nú fyrst kunnugt um að ekki hafi verið eðlilegt að blanda framfærslu barnanna inn í samninginn þar sem það sé grundvallarregla að meðlag sé eign barnsins sjálfs og að ekki eigi að blanda því inn í fjárskipti milli foreldra. Þetta komi t.d. fram í fyrrgreindum úrskurði sýslumanns. Telur stefnandi að lögmanni stefndu, er útbjó samninginn, hafi borið að upplýsa hann um þetta.

Stefnandi kveðst hafa leitaði álits á kröfu stefndu um aukið meðlag hjá lögmanni á lögmannsstofu þeirri er hafi útbúið samninginn fyrir hana. Hann hafi óskað eftir upplýsingum um hvort stefnda væri, að mati lögmannsins, búin að rifta samningnum með því að óska eftir auknu meðlagi þrátt fyrir ákvæði samningsins. Í svarbréfi lögmannsins komi m.a. fram að án þess að fullyrða neitt sýnist lögmanninum svo vera.

Stefnandi telur stefndu hafa blekkt sig til samningsgerðarinnar og hún hafi beðið með að setja fram kröfu um aukið meðlag þar til frestur til málshöfðunar samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga hafi verið liðinn. Hún hafi sett fram kröfu um aukið meðlag skömmu eftir að fresturinn hafi runnið út. Gerir stefnandi kröfu um að samningurinn verði ógiltur á grundvelli brostinna forsendna og á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936, einkum 36. gr.

Málskostnaðarkrafa stefnanda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sérstaklega 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi máls þessa sé ekki virðisaukaskattsskyldur og sé honum því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefndu.

II.

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að ákvæði 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 gefi stefnanda í engu heimild til að krefjast riftunar á fjárskiptasamningi þeim sem aðilar gerðu sín í milli um mánaðamótin mars/apríl 2006 og sem staðfestur var hjá sýslumanni 11. apríl 2006. Samkvæmt ákvæðinu sé unnt að fella fjárskiptasamning hjóna úr gildi ef hann var bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Frestur til að rifta fjárskiptasamningi hjóna á grundvelli þessarar heimildar falli niður þegar ár er liðið frá því að skilnaður að borði og sæng var veittur. Augljóslega séu riftunarheimildir á grundvelli þessa ákvæðis löngu liðnar. Jafnvel þótt þær væru ekki liðnar telur stefnda að þær ættu ekki við því dómaframkvæmd mæli skýrt fyrir um að það sé huglæg afstaða málsaðila til samningsins sem ráði úrslitum um það hvort hann telst bersýnilega ósanngjarn, en ekki hvernig skiptunum í raun var fyrir komið. Málsaðilum hafi skáskiptin verið augljóst og til þeirra sé sérstaklega vísað í fjárskiptasamningnum.

Í 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga komi jafnframt fram að eins árs reglan eigi ekki við ef þess er freistað að hnekkja samningnum með stoð í reglum um fjármunaréttarsamninga. Þar sé átt við ákvæði III. kafla laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, með síðari breytingum.

Stefnda segir að skilja verði málatilbúnað stefnanda með þeim hætti að hann telji reglur um brostnar forsendur eiga að verða þess valdandi að fjárskiptasamningi aðila skuli nú rift á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, með síðari breytingum. Hann virðist halda því fram að hans forsenda fyrir skáskiptum hafi verið sú að stefnda myndi aldrei krefja hann um meðlag umfram einfalt meðlag með börnum aðila. Ekkert komi þó fram í fjárskiptasamningi aðila um þessa meintu forsendu stefnanda.

Reglan um samningsfrelsið sé ein af grundvallarreglum íslensks fjármunaréttar. Í reglunni felist m.a. frjálsræði um efni löggerninga að svo miklu leyti sem það stríði ekki gegn ófrávíkjanlegum lagareglum og almennu velsæmi. Eigi þýðingarminni í þessu sambandi sé reglan um að gerða samninga beri að halda. Af reglum þessum leiði að samningsaðili geti almennt séð ekki komið sér hjá því að efna samningsskyldur sínar, þó svo að þær megi telja ósanngjarnar í hans garð. Sé þá haft í huga að samningur hafi verið gerður milli jafnsettra aðila.

Stefnda telur að fullkomið jafnræði hafi verið með aðilum við samningsgerðina. Stefnanda hafi verið kunnugt um að stefnda leitaði lögmannsaðstoðar við gerð draga að fjárskiptasamningi. Stefnandi hafi fengið drögin í hendur og gert við þau margvíslegar athugasemdir sem í einu og öllu hafi verið tekið tillit til. Stefnda hafi ekki vitað betur en að vegna þeirra athugasemda hefði stefnandi leitað aðstoðar lögmanns.

Fjárskiptasamningur aðila beri skýrlega með sér að vikið sé til hliðar hefðbundinni helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. Forsenda stefnanda fyrir því fráviki komi hvergi fram. Því geti hann ekki nú, þremur árum seinna, komið og sagt að forsendan hafi verið sú að stefnda afsalaði sér til frambúðar lögvörðum rétti til viðbótarmeðlags úr hans hendi með börnum aðila, sbr. 57. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Stefnda segir að skilyrði fyrir beitingu reglunnar um brostnar forsendur séu afar ströng. Liggja verði fyrir að forsendan hafi verið ákvörðunarástæða hjá samningsaðila og það skilyrði jafnframt sett að gagnaðilinn hafi vitað eða mátt vita af þessari forsendu samningsins. Stefnda mótmælir því að það hafi nokkru sinni komið fram af hálfu stefnanda að einfalt meðlag hafi verið forsenda stefnanda fyrir skáskiptunum. Auk þess telur stefnda að slík forsenda hefði verið óheimil þar sem fjárskipti vegna fjármála hjóna og greiðsla meðlags vegna framfærslu barna aðila séu tvö aðskilin atriði sem óheimilt sé að blanda saman.

Samningur aðila hafi falið í sér frávik frá helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Báðir aðilar hafi gert sér grein fyrir því. Í endurriti úr hjónaskilnaðarbók Hafnafjarðar 11. apríl 2006 sé bókað að leiðbeiningaskyldu samkvæmt barnalögum og hjúskaparlögum hafi verið gætt.

Í samningnum komi skýrt fram að söluandvirði fasteignar aðila að […] skuli skipt þannig að stefnda fái 70% í sinn hlut en stefnandi 30%. Þessi skipting hafi verið ákveðin svo stefndu væri kleift að kaupa aðra fasteign í sama hverfi og aðilar bjuggu, en fasteignaverð í þessu hverfi hafi verið hátt. Litið hafi verið til þess að tvö yngri börn aðila væru ekki heilsuhraust og mættu ekki við miklum breytingum. Þá hafi verið litið til þess að elsti sonur aðila, sem hafði átt við vímuefnavanda að stríða, yrði búsettur hjá stefndu og því þyrfti hún stærri fasteign en ella, með herbergi fyrir elsta soninn.

Stefnda hafnar því með öllu að hafa beitt stefnanda óeðlilegum þrýstingi til þess að skrifa undir samninginn. Hún segir að aðilar hafi verið í sambúð í 25 ár og þar af gift í tæp tólf ár. Stefnandi hafi séð um fjármál heimilisins og hann hafi því haft jafn mikla ef ekki betri yfirsýn yfir fjármál málsaðila. Allar upplýsingar um eignastöðu aðila hafi legið fyrir við fjárskiptin. Stefnandi hafi fengið í hendur drög að skilnaðarsamningi sem lögmaður útbjó fyrir stefndu. Stefnandi hafi gert nokkrar athugasemdir við þau drög og hafi verið tekið tillit til allra hans athugasemda. Aðilar hafi komið sér saman um að dagsetja samninginn miðað við þann dag sem stefnandi flutti að heiman, þótt báðir aðilar hefðu gert sér grein fyrir því að í raun hafi hann verið undirritaður nokkrum dögum seinna. Skilnaðarsamningurinn hafi ekki verið staðfestur hjá sýslumanni fyrr en 11. apríl 2006, a.m.k. viku eftir að hann hafi verið undirritaður af beggja hálfu. Stefnandi hafi haft nægan tíma til að taka afstöðu til þeirra samningsdraga sem lögmaður stefndu útbjó. Auk þess liggi fyrir að gerðar hafi verið breytingar á drögunum að kröfu stefnanda. Þá hafi stefnandi knúið á um lögskilnað einungis sex mánuðum eftir skilnað að borði og sæng. Hafi hann þá engar athugasemdir gert við skilnaðarsamninginn, né sett fram nokkra fyrirvara vegna fjárskiptanna. Hafi hann þó stuttu áður haft í hótunum við stefndu um að rifta fjárskiptasamningnum.

Stefnda mótmælir því að hún hafi vitað af því að stefnandi hafi sett það sem skilyrði fyrir skáskiptum að hann yrði ekki krafinn um viðbótarmeðlagsgreiðslur með börnum sínum. Enda komi það meinta skilyrði hans hvergi fram í skilnaðarsamningnum. Það hafi verið skilningur stefndu að stefnandi vildi fyrst og fremst tryggja stöðugleika hvað varðar búsetu barnanna og þess vegna hafi hann fallist á skáskiptin.

Stefnda segir að hún hafi aldrei farið leynt með að forsenda hennar fyrir skáskiptum væru fyrst og fremst hagsmunir barna aðila. Af skilnaðarsamningnum verði ekkert annað ráðið en að málsaðilar hafi verið sammála um forsendur hlutfallsskipta sinna á fasteigninni, en þeim sé berlega lýst í samningnum.

Þegar stefnda hafi rætt um framfærslu barnanna við stefnanda hafi hann sagst hafa hingað til séð fyrir sínum börnum og hann myndi gera það áfram. Stefnda kveðst hafa talið sig geta treyst stefnanda hvað þetta varðaði. Því sé eingöngu gert ráð fyrir greiðslu einfalds meðlags af hálfu stefnanda þegar samið hafi verið um framfærslu barnanna við hjónaskilnaðinn. Stefnandi hafi staðið við loforð sitt framan af og hann tekið jafnan þátt í framfærslu barnanna, þ.e. hann hafi greitt ýmsan aukakostnað til viðbótar við einfalda meðlagið.

Í október 2006 hafi stefnandi tilkynnt með tölvupósti til stefndu að hann hygðist ekki taka þátt í framfærslu barnanna umfram meðlagsskyldu sína. Stefnda hafi látið þar við sitja í byrjun. Í apríl 2008, þegar börnin voru orðin eldri og farin að stunda kostnaðarsamar tómstundir, hafi stefnda talið að hún ætti ekki annarra kosta völ en að kalla eftir úrskurði sýslumanns um álag á meðlag úr hendi stefnanda. Þá hafi bæði börnin þurft að taka lyf vegna bakflæðis og stúlkan við ofnæmi. Jafnframt hafi ýmis annar kostnaður fallið til, svo sem tannlækna- og sjúkrakostnaður. Stefnandi hafi til þessa ekki greitt neitt aukalega til framfærslu eða uppihalds barnanna.

Stefnda byggir á því að skylda til greiðslu meðlags sé óháð fjárskiptum aðila. Meðlagsgreiðslur renni til framfærslu barna. Meðlag tilheyri barni, en það foreldri sem barn búi hjá veiti því viðtöku. Samkvæmt barnalögum beri að greiða meðlag í samræmi við fjárhagsstöðu aðila. Með tilliti til hagsmuna barna aðila hafi stefndu verið óheimilt að skuldbinda sig til að krefjast aldrei viðbótarmeðlags úr hendi stefnanda.

Stefnda telur að það standist ekki skoðun að stefnda hafi beðið með að krefjast viðbótarmeðlags þar til frestur samkvæmt 95. gr. hjúskaparlaga rann út. Málshöfðunarfrestur samkvæmt ákvæðinu hafi byrjað að líða þegar leyfisbréf til skilnaðar að borði og sæng var gefið út 12. apríl 2006. Stefnda hafi sótt um viðbótarmeðlag í apríl 2008, en þá hafi málshöfðunarfrestur ákvæðisins verið löngu liðinn. Umsókn stefndu hafi eingöngu verið í samhengi við háttsemi stefnanda sem hafi á þeim tíma neitað eðlilegri þátttöku í kostnaði vegna tómstundaiðkunar barnanna.

Þá telur stefnda að jafnvel þótt talið verði að reglur um brostnar forsendur gætu átt við þá hafi stefnandi misst þá mótbáru fyrir tómlæti. Stefnandi hafi hótað stefndu því fyrst í október 2006 að rifta samningi aðila. Engu að síður hafi hann gengið frá lögskilnaði án athugasemda og engan reka gert að því að rifta samningi aðila fyrr en þremur árum eftir að frá honum var gengið. Þessi háttsemi stefnanda feli í sér tómlæti sem leiða eigi til sýknu.

Krafa stefndu um málskostnað er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnda sé ekki virðisaukaskattsskyld og sé henni því nauðsynlegt að fá skattinn dæmdan úr hendi stefnanda.

IV.

Í máli þessu er deilt um það hvort skilyrði séu til þess að fella úr gildi samning aðila um fjárskipti, dags. 24. mars 2006, en í samningnum er m.a. kveðið á um 70% hlut stefndu af söluandvirði húss aðila og 30% hlut stefnanda. Þá segir í samningnum að stefnda geri ekki kröfu um aukið meðlag. Stefnda hafði hins vegar uppi slíka kröfu hjá sýslumanni og með úrskurði sýslumanns 1. október 2008 var mælt fyrir um að stefnandi skyldi greiða aukið meðlag með tveimur börnum aðila, sem næmi 1,75% meðlagi.

Samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 er unnt að fella samning um fjárskipti úr gildi með dómi að nokkru eða öllu leyti ef hann hefur verið bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Í ákvæðinu segir enn fremur að dómsmál skuli höfða innan árs frá fullnaðardómi til skilnaðar eða frá útgáfu leyfisbréfs til skilnaðar. Tímafrestir samkvæmt 2. mgr. 95. gr. voru löngu liðnir er stefnandi höfðaði mál þetta og verður samningur aðila því ekki felldur úr gildi á grundvelli þessa ákvæðis. Ákvæðið stendur hins vegar ekki í vegi fyrir því að samningi verði hnekkt með stoð í reglum um fjármunaréttarsamninga og byggir stefnandi málatilbúnað sinn á forsendubresti og III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. laganna.

Mikilvægt er að hafa í huga að ógildingarreglur um brostnar forsendur og 36. gr. laga nr. 7/1936 fela í sér undantekningu frá þeirri grundvallarreglu að samninga skuli halda. Hvað varðar samninga um fjárskipti er sérstaklega mikilvægt að hrófla ekki við þeim nema sérstaklega standi á, enda getur það haft í för með sér mikla röskun, s.s. varðandi heimili og hagi barna.

Ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 felur í sér heimild til að víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat á því hvort víkja skuli samningi til hliðar skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Það eitt að hlutur stefndu hafi verið meiri við fjárskiptin getur ekki leitt til þess að samningurinn teljist ósanngjarn. Horfa verður til þess að samningurinn kvað á um að stefnda færi með forsjá tveggja barna aðila og með skiptunum var stefnt að því að hún gæti keypt íbúð í sama hverfi og aðilar bjuggu í, þannig að ekki þyrfti að raska högum barnanna. Einnig var litið til þess að eldri sonur aðila myndi búa hjá stefndu. Þótt í samningi aðila segi að stefnda geri ekki kröfu um aukið meðlag verður að líta til þess að samkvæmt 63. gr. barnalaga nr. 76/2003 tilheyrir meðlag barni og skal notað í þágu þess. Þá getur sýslumaður með úrskurði breytt staðfestum samningi að tilteknum skilyrðum uppfylltum, sbr. 64. gr. barnalaga. Stefnandi getur því ekki borið fyrir sig nú forsendubrest eða vankunnáttu. Þá er ekki unnt að fallast á að staða aðila eða atvik við samningsgerðina geti leitt til þess að samningurinn verði felldur úr gildi. Stefnanda var kunnugt um að stefnda naut aðstoðar lögmanns og honum var í lófa lagið að leita sér ráðgjafar ef hann taldi þess þörf. Er ósannað að stefnda hafi beitt hann óeðlilegum þrýstingi eða að hann hafi ekki haft „nægilega yfirsýn“ yfir málið, en fram hefur komið að hann hafði séð um fjármál heimilisins. Stefnanda gafst kostur á að gera athugasemdir við samninginn og féllst stefnda á allar breytingatillögur hans. Með hliðsjón af því sem áður segir, um að meðlag sé eign barns og sýslumaður geti breytt fjárskiptasamningi, verður samningnum ekki vikið til hliðar vegna atvika sem síðar koma til.

Að öllu þessu virtu getur stefnandi hvorki byggt á reglum um brostnar forsendur né 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á ástæður til að ógilda samninginn með stoð í öðrum ógildingarreglum laganna, s.s. vegna svika eða misneytingar. Eru því ekki lagaskilyrði til að fella samninginn úr gildi og verður stefnda því sýknuð af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að láta hvorn aðila bera sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefnda, K, er sýkn af kröfum stefnanda, M.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf