X-71/2012

Þetta mál, sem barst dóminum 4. maí 2012, með bréfi slitastjórnar LBI hf. var þingfest 8. júní það ár og tekið til úrskurðar 29. nóvember 2013.

Sóknaraðili, Stapi lífeyrissjóður, kt. ..., Strandgötu 3, Akureyri, krefst þess að varnaraðila, LBI hf., kt. ..., Álfheimum 74, Reykjavík, verði gert að afhenda sóknaraðila eftirrit af eftirtöldum gögnum:

1. Samningi, dagsettum í júlí 2010, milli slitastjórnar Landsbanka Íslands hf. og B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef og félaga tengdra honum um uppgjör skulda.

2. Bréfaskiptum, þar á meðal tölvubréfum, milli slitastjórnarinnar og B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef og aðila sem komu fram fyrir hans hönd í tengslum við gerð samnings skv. lið 1.

3. Bréfum og tölvubréfum, sem einhver af eftirtöldum mönnum sendi, fékk send, eða fékk afrit af, á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til þess tíma að honum var skipuð skilanefnd 7. október 2008 og varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Með tengslum er átt við umfjöllun um það

i) hvort B-kk-nf T-kk-nf hafi átt að teljast tengdur aðili, meðal annars í skilningi alþjóðlegs reikningsskilastaðals IAS 24, sem samþykktur var af framkvæmdastjórn ESB, 29. september 2003, með reglugerð nr. 1725/2003,

ii) hvort Samson eignarhaldsfélag ehf. hafi átt að teljast móðurfélag Landsbanka Íslands hf., meðal annars í skilningi 2. gr. laga nr. 2/1995 og 97. gr. laga nr. 161/2002, eða

iii) hvort yfirtökuskylda hafi stofnast hjá Samson eignarhaldsfélagi ehf. gagnvart hluthöfum Landsbanka Íslands.

Þeir menn sem þessi kröfuliður taki til séu:

a) Bankaráðsmenn Landsbanka Íslands hf. á hverjum tíma, b) S-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, c) H-kk-nf J. K-kk-nf, d) Á-kk-nf H-kk-nf, e) K-kk-nf G-kk-nf V-kk-nf, f) H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, g) Samson eignarhaldsfélag ehf., h) B-kk-nf G-kk-nf, i) B-kk-nf T-kk-nf B-kk-nf, j) B-kk-nf M-kk-nf R-kk-nf, k) A-kk-nf S-kk-nf, l) endurskoðendur Landsbanka Íslands hf. og Samsonar eignarhaldsfélags á hverjum tíma, þar á meðal V-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili endurbætti kröfu sína við meðferð málsins og krafðist þess undir 3. lið að varnaraðila yrði gert að afhenda honum eftirrit neðangreindra tölvuskeyta:

a) tölvupósts V-kk-ef R. G-kk-ef til S-kk-ef G. G-kk-ef, dags. 5. maí 2005, sbr. dómskjal nr. 50 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

b) tölvupósts V-kk-ef R. G-kk-ef til J-x-x F-x-x, dags. 6. maí 2005, sbr. dómskjal nr. 51 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

c) tölvupósts V-kk-ef R. G-kk-ef til H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, dags. 7. maí 2005, sbr. dómskjal nr. 52 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

d) tölvupósts H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef til S-kk-ef G. G-kk-ef, dags. 7. maí 2005, sbr. dómskjal nr. 53 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

e) tölvupósts um tengda aðila frá H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf til E-kk-ef Þ. H-kk-ef og Þ-kk-ef Ö-kk-ef, dags. 15. júlí 2006, sbr. dómskjal nr. 58 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

f) tölvupóstssamskipta S-kk-ef G. G-kk-ef og H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, dags. 18. október 2006, sbr. dómskjal nr. 59 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

g) tölvupósts J-kk-ef S-kk-ef til H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef og H-kk-ef V. B-kk-ef, dags. 16. nóvember 2006, ásamt viðhengi þess pósts, sbr. dómskjal nr. 61 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

h) tölvupóstssamskipta Á-kk-ef H-kk-ef, S-kk-ef S-kk-ef o.fl. vegna upplýsinga um eignarhald á Samson eignarhaldsfélagi ehf., dags. 19. og 20. apríl 2007, sbr. dómskjal nr. 66 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

i) tölvupóstssamskipta Þ-kk-ef Ö-kk-ef, Á-kk-ef H-kk-ef o.fl. vegna félaga tengdra B-kk-þgf T-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf G-kk-þgf, dags. 9.-17. október 2007, sbr. dómskjal nr. 65 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

j) tölvupóstssamskipta J-x-x H. R-kk-ef, K-kk-ef G. V-kk-ef og S-kvk-ef T-kvk-ef um Givenshire Equities Ltd., dags. 30. nóvember til 4. desember 2007, sbr. dómskjal nr. 67 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

l) tölvupósts H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef til V-kk-ef R. G-kk-ef, dags. 22. janúar 2008, sbr. dómskjal nr. 69 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

m) tölvupóstssamskipta A-kk-ef S-kk-ef við B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf, dags. 29. desember 2005, sbr. dómskjal nr. 56 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012,

n) tölvupóstssamskipta H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, V-kk-ef R-kk-ef G-kk-ef og H-kk-ef S-kk-ef, dags. 3. janúar 2006 og 9. janúar 2006 ásamt viðhengi þessara samskipta, sbr. dómskjal nr. 57 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012.

4. Bréfum og tölvubréfum sem fóru á milli starfsmanna og stjórnenda Landsbanka Íslands hf. og Fjármálaeftirlitsins, á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd.

5. Fundargerðum og vinnugögnum bankaráðs Landsbanka Íslands hf., á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd, sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Með tengslum er átt við skilgreiningu skv. lið 3 að framan.

6. Tölvupóstssamskiptum, bréfaskiptum, innanhússgögnum, minnisblöðum og öðrum vinnugögnum starfsmanna Landsbanka Íslands hf., á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd, sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Með tengslum er átt við skilgreiningu skv. lið 3 að framan.

Við meðferð málsins endurbætti sóknaraðili kröfu sína og krafðist þess undir 6. lið að varnaraðila yrði gert að afhenda honum eftirrit:

k) tölvupóstssamskipta A-kvk-nf R-x-x, G-x-x G-x-x o.fl., dags. 30. nóvember til 13. desember 2007, sbr. dómskjal nr. 68 í héraðsdómsmálinu nr. E-2210/2012.

7. Skýrslum og öðrum gögnum frá innri endurskoðanda Landsbanka Íslands ehf., á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Með tengslum er átt við skilgreiningu skv. lið 3 að framan.

8. Skýrslum og öðrum gögnum frá regluvörslu Landsbanka Íslands ehf., á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd, sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf. Með tengslum er átt við skilgreiningu skv. lið 3 að framan.

9. Gögnum sem lögð hafa verið fram í Héraðsdómi Reykjavíkur í héraðsdómsmálinu nr. E-991/2012: Landsbanki Íslands hf. gegn 32 nánar tilgreindum aðilum, sem var höfðað með stefnu, dags. 16. janúar 2012, er þingfest var í Héraðsdómi Reykjavíkur, 8. mars 2012.

10. Bréfum og tölvubréfum sem fóru á milli starfsmanna og stjórnenda Landsbanka Íslands ehf. og starfsmanna PricewaterhouseCoopers, á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til 7. október 2008 er honum var skipuð skilanefnd, sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Með tengslum er átt við skilgreiningu skv. lið 3 að framan.

11. Öðrum upplýsingum um ofangreint efni sem ekki eru tilgreindar að framan, en slitastjórn er kunnugt um og geta skipt máli við mat á því hvort sóknaraðili eigi bótakröfu vegna brota gegn reglum um tengda aðila eða varða vangaveltur um það hvort Samson eignarhaldsfélag ehf. skuli teljast móðurfélag Landsbanka Íslands og hvort yfirtökuskylda hafi stofnast hjá Samson eignarhaldsfélagi ehf. gagnvart öðrum hluthöfum Landsbanka Íslands hf.

Sóknaraðili krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað.

Varnaraðili krefst auk þess málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Málsatvik

Sóknaraðili átti hlutafé í Landsbanka Íslands fyrir fall hans og lýsti kröfu við slit hans. Varnaraðili, LBI, slitabú Landsbanka Íslands er fjármálafyrirtæki í skilningi laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Bankanum var, 7. október 2008, skipuð skilanefnd með heimild í lögum nr. 125/2008. Þá misstu hlutabréf í bankanum verðgildi sitt algerlega. Bankinn fékk heimild til greiðslustöðvunar, 5. desember 2008, í samræmi við lög nr. 129/2008. Bankinn var, 29. apríl 2009, tekinn til slitameðferðar er Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði honum slitastjórn í samræmi við lög nr. 44/2009. Slitameðferð bankans er ekki lokið.

Með bréfi, 15. nóvember 2011, óskaði lögmaður sóknaraðila, fyrir hönd fjölmargra hluthafa í Landsbankanum, eftir nánar tilgreindum gögnum slitastjórnar varnaraðila. Slitastjórnin svaraði með bréfi, 13. desember 2011, þar sem tekið var fram að áður en lengra væri haldið yrði að gera grein fyrir því fyrir hvaða hluthafa beiðnin væri sett fram. Lögmaður sóknaraðila svaraði með bréfi, 23. desember 2011, og tilkynnti að sóknaraðili, sem jafnframt væri kröfuhafi við slitameðferðina, setti beiðnina fram.

Slitastjórn varnaraðila tók fram, í bréfi til sóknaraðila 27. janúar 2012, að nauðsynlegt væri, áður en efnisleg afstaða yrði tekin, að sóknaraðili afmarkaði eins nákvæmlega og honum væri unnt þau skjöl sem hann krefðist aðgangs að. Slík afmörkun væri forsenda þess að hún gæti metið hvort hann hefði lögvarða hagsmuni, í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., af endurriti einstakra skjala og hvort þau teldust háð þagnarskyldu samkvæmt 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Sóknaraðili sendi slitastjórninni því nýja beiðni um aðgang að gögnum hjá varnaraðila með bréfi, 1. febrúar 2012, þar sem sóknaraðili afmarkaði eftir föngum þau gögn sem hann óskaði eftir. Með bréfi, 24. febrúar 2012, hafnaði slitastjórnin einnig þeirri beiðni. Að mati slitastjórnarinnar yrði af tveimur nánar tilgreindum dómum Hæstaréttar ráðið að þeir lögvörðu hagsmunir sem vísað væri til í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 yrðu að varða slitameðferðina. Ekki yrði séð að aðili ætti á grundvelli framangreinds ákvæðis rétt á því að fá afhent skjöl í slitameðferð til sönnunarfærslu vegna fyrirhugaðs einkamáls á hendur þriðja aðila. Þá mætti, að mati slitastjórnar, draga í efa að skilyrði 7. og 8. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga væru uppfyllt. Af þeim sökum væri nauðsynlegt að afla sérstakrar heimildar Persónuverndar sem tæki afstöðu til þess hvort uppfyllt væru skilyrði 3. mgr. 8. gr. laganna. Það væri auk þess mat slitastjórnar, vegna þess hvernig beiðni sóknaraðila væri sett fram, að hún gæti ekki metið hvort það færi í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki að verða við beiðninni.

Sóknaraðili mótmælti þessari afstöðu slitastjórnar með bréfi, 1. mars 2012. Hann rökstuddi nánar þá lögvörðu hagsmuni sem hann taldi sig hafa af aðgangi að umbeðnum gögnum, ítrekaði beiðni sína og krafðist þess að ágreiningnum yrði vísað til héraðsdóms yrði slitastjórn ekki við beiðninni. Slitastjórnin hafnaði beiðni sóknaraðila að nýju með bréfi, 22. mars 2012. Síðan beindi hún ágreiningi málsaðila til Héraðsdóms Reykjavíkur í samræmi við 171. gr. laga nr. 21/1991.

Að mati sóknaraðila lýtur ágreiningur þessa máls aðallega að því

i) annars vegar hvort hann hafi lögvarða hagsmuni af aðgangi að umkröfðum gögnum í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 og

ii) hins vegar hvort hann setji kröfu sína fram á þann hátt að slitastjórn geti metið hvort það fari í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki að verða við beiðninni.

Sóknaraðili lagði greinargerð sína í málinu fram á dómþingi 5. september 2012 og varnaraðili sína 15. október það ár. Með úrskurði 22. nóvember 2012 féllst Héraðsdómur Reykjavíkur á að sóknaraðili fengi, á grundvelli 14. gr. laga nr. 91/1991, afhenta stefnu og skjalaskrá í máli nr. E-2210/2012: Landsbanki Íslands gegn PricewaterhouseCoopers ehf. o.fl.

Með stoð í þessum gögnum afmarkaði sóknaraðili kröfu sína frekar við meðferð málsins og krafðist nánar tilgreindra gagna sem eru nú stafliðir í kröfuliðum 3 og 6.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili styður dómkröfur sínar við 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. málslið 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Sóknaraðili hefur lögvarða hagsmuni af aðgangi að umkröfðum gögnum

Sóknaraðili vísar til þess að hann sé hvort tveggja hluthafi í Landsbanka Íslands og kröfuhafi við slit hans. Hann hafi orðið fyrir umtalsverðu tjóni eftir að bankanum var skipuð skilanefnd og hann síðar tekinn til slitameðferðar. Hlutafé sóknaraðila í bankanum hafi orðið verðlaust auk þess sem aðeins lítill hluti muni fást upp í kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila, slitabúi bankans.

Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sé fjallað um atriði sem, að mati sóknaraðila, gefi tilefni til að ætla að í aðdraganda falls bankans hafi æðstu stjórnendur og eigandi hans sýnt af sér saknæma háttsemi sem hafi valdið sóknaraðila og fleirum tjóni. Sóknaraðili telur meðal annars að aðaleigendur Landsbankans, feðgarnir B-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf T-kk-nf B-kk-nf, hafi í gegnum félag sitt, Samson eignarhaldsfélag ehf., haft óeðlileg áhrif á starfsemi bankans og á skipulagðan og ólögmætan hátt notað þau áhrif til þess að veita B-kk-þgf T-kk-þgf og félögum í hans eigu lán umfram heimildir. Til að leyna þeim lánveitingum hafi þeir á skipulagðan og ólögmætan hátt brotið gegn reglum um birtingu upplýsinga um viðskipti við tengda aðila. Varnaraðili virðist sömu skoðunar og geri framangreint raunar að umfjöllunarefni í stefnu sinni vegna skaðabótamáls sem hann hafi höfðað á hendur 32 nánar tilgreindum aðilum, meðal annars fyrrverandi bankaráðsmönnum og bankastjórum varnaraðila.

Tilgangur sóknaraðila, með því að óska þessara gagna, sé að leggja mat á það hvort fyrir hendi séu atvik og aðstæður sem geti leitt til þess að hann sem hluthafi í bankanum og nú kröfuhafi við slit varnaraðila, geti átt skaðabótakröfur á hendur bankanum sjálfum, stjórn hans, stjórnendum eða aðaleiganda eða fyrirsvarsmönnum aðaleiganda. Sóknaraðili hyggist einnig leggja mat á það hvort efni séu til þess að hann reki mál á hendur stjórn, stjórnendum eða öðrum aðilum, til hagsbóta fyrir varnaraðila á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., ákveði slitastjórn að halda hagsmununum ekki uppi.

Þau atvik sem sóknaraðili telur að rannsaka þurfi nánar séu samskipti stjórnar og stjórnenda bankans við aðaleigendur hans, ytri og innri endurskoðendur, sem og Fjármálaeftirlitið, og hvernig það hafi komið til að upplýsingum um raunverulegt eignarhald bankans hafi verið leynt, miðað við það sem fram komi í stefnu slitastjórnar, í máli nr. E-991/2012. Jafnframt hver eða hverjir beri ábyrgð á því að viðskiptamönnum og hluthöfum bankans hafi, langa hríð, verið veittar rangar og villandi upplýsingar um eignarhald hans. Sóknaraðili telur tilefni til að rannsaka hvort stjórn og stjórnendur bankans hafi lagt á ráðin með aðaleigendum sínum um að veita rangar og villandi upplýsingar um eignarhaldið og halda leyndum umfangsmiklum lánum til B-kk-ef T-kk-ef og tengdra félaga sem voru langt umfram lögbundnar heimildir. Helstu atriði sem sóknaraðili telur þurfa að rannsaka og leitast við að leiða í ljós séu:

Af hverju Samson eignarhaldsfélag ehf. hafi ekki verið skilgreint sem móðurfélag Landsbanka Íslands hf. og hver eða hverjir hafi haft áhrif á það. Fyrirliggjandi upplýsingar, svo sem úr stefnu slitastjórnar frá 16. janúar 2012, á hendur fyrrverandi bankaráðsmönnum og bankastjórum Landsbankans, bendi til þess að gróflega hafi verið farið á svig við reglur hlutafélagalaga og laga um fjármálafyrirtæki, um skilgreiningu á móðurfélagi. Hefði Samson eignarhaldsfélag ehf. verið réttilega skilgreint sem móðurfélag Landsbanka Íslands hf. hefði það haft margvísleg áhrif, meðal annars þau að ekki hefði verið undan því vikist að upplýsa um lánveitingar til eigenda Samsonar eignarhaldsfélags ehf. og yfirtökuskylda gagnvart öðrum hluthöfum hefði stofnast.

Tengt 1. lið telur sóknaraðili að rannsaka þurfi sérstaklega hvort stjórnendur og stjórn Landsbanka Íslands hf. hafi tekið þátt í því að leyna raunverulegri eignarhlutdeild Samsonar eignarhaldsfélags ehf. í Landsbanka Íslands hf., í því skyni að aðstoða aðaleigendur bankans við að fara á svig við reglur um yfirtökuskyldu.

Hvort stjórn og stjórnendur bankans hafi vísvitandi og skipulega farið á svig við reglur um svokallaða tengda aðila. Sóknaraðili telur þá lagaskyldu hafa hvílt á Landsbanka Íslands hf. að skilgreina B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf sem tengdan aðila, en þeirri skyldu hafi bankinn ekki fylgt og þannig farið á svig við reglur um stórar áhættuskuldbindingar og komið sér hjá því að upplýsa um umfangsmikil lán til hans, sem hafi verið langt umfram heimildir.

Hvort stjórn og stjórnendur bankans hafi vísvitandi og skipulega farið á svig við reglur um skilgreiningu á stórum áhættuskuldbindingum. Sóknaraðili telur sterkar vísbendingar um það að stjórn og stjórnendur Landsbanka Íslands hf. hafi, í samvinnu við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf, ákveðið að tengja hann ekki við öll félög sem hann réði yfir, svo sem Actavis hf. Það hafi verið gert til þess að fara á svig við reglur um stórar áhættuskuldbindingar.

Sóknaraðili byggir á því að hann eigi rétt til þess að fá öll gögn sem þetta mál varði þannig að hann geti sjálfur lagt mat á það hvort tilefni sé til að fara í skaðabótamál við þá sem að meintum ólögmætum gerningum komu.

Varðandi þá kröfu sína að fá afrit af samningum slitastjórnarinnar við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf, sbr. 1. og 2. lið dómkrafna, kveðst sóknaraðili vilja rannsaka hvort slitastjórn hafi gætt hagsmuna bankans nægilega við gerð þeirra samninga og hvort hún hafi afsalað, fyrir hönd Landsbanka Íslands hf., rétti til að hafa uppi frekari kröfur á hendur B-kk-þgf T-kk-þgf. Sóknaraðili telur eðlilegt að sér, sem kröfuhafa, sé veittur aðgangur að þessum gögnum, enda lúti slitastjórn aðhaldi og eftirliti kröfuhafa, sbr. 76. gr. laga nr. 21/1991.

Að öllu framangreindu virtu telur sóknaraðili sig hafa lögvarða hagsmuni af því að fá aðgang að umkröfðum gögnum.

Unnt er að meta hvort afhending gagna fari í bága við ákvæði um bankaleynd

Sóknaraðili bendir á að í bréfi slitastjórnar varnaraðila, 24. febrúar 2012, sé því haldið fram að beiðni hans um afhendingu gagna sé þannig sett fram að erfitt sé að meta hvort það fari í bága við 58. gr. laga nr. 161/2002 að verða við beiðninni. Í bréfi slitastjórnar, 22. mars 2012, sé jafnframt vísað til sömu raka.

Sóknaraðili telur beiðni sína um afhendingu gagna úr fórum varnaraðila svo skýra og vel afmarkaða að varnaraðili geti auðveldlega metið hvort það fari í bága við 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki að verða við henni.

Sóknaraðili telur ákvæði um þagnarskyldu í lögum um fjármálafyrirtæki ekki geta staðið í vegi fyrir afhendingu gagnanna, enda biðji hann ekki um gögn sem falli undir ákvæðið, það er upplýsingar um viðskipti eða einkamálefni viðskiptamanna Landsbanka Íslands hf. Ákvæði laga um fjármálafyrirtæki um þagnarskyldu komi ekki í veg fyrir að gerðar séu opinberar upplýsingar sem beri að opinbera samkvæmt öðrum lögum, svo sem upplýsingar um störf og samninga sem skiptastjórar eða slitastjórnir geri um uppgjör á kröfum sem falli undir slitin, hverjir séu tengdir aðilar, hvernig eignarhaldi Landsbanka Íslands hf. hafi raunverulega verið háttað og viðskipti hans við tengda aðila. Einnig standi ákvæði laga um fjármálafyrirtæki um þagnarskyldu, um viðskipta- og einkamálefni viðskiptamanna bankans, því ekki í vegi að upplýst sé um bréfaskipti við eftirlitsaðila, eða að afhent séu innanhússgögn eða samskipti við ytri endurskoðanda, um þau álitaefni sem sóknaraðili telur að rannsaka þurfi frekar.

Landsbanka Íslands hf. hafi verið skylt að upplýsa nákvæmlega um tengsl bankans við aðaleigendur sína og þær upplýsingar séu meðal þess sem sóknaraðili óski aðgangs að. Að auki sé spurt um efni samninga um uppgjör við B-kk-þf T-kk-þf, en eins og viðurkennt sé í stefnu slitastjórnar Landsbanka Íslands hf., dags. 16. janúar 2012, hafi B-kk-nf T-kk-nf verið nátengdur Landsbanka Íslands hf. og því hafi bankanum borið á hverjum tíma að upplýsa um allar lánveitingar til hans og félaga sem hann réði yfir, sem og aðra samninga við hann, sbr. ákvæði 53. gr. og 63. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Samkvæmt ákvæðum 3. mgr. 95. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, beri að hafa ársreikning og skýrslu stjórnar aðgengilega öllum viðskiptamönnum bankans og því ljóst að þær upplýsingar sem eigi að koma fram í ársreikningi séu ekki háðar bankaleynd samkvæmt sömu lögum. Þá sé einnig nauðsynlegt að veita slíkar upplýsingar til þess að hluthafar geti metið hvort brotið hafi verið gegn ákvæðum 76. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, þannig að skaðabótaskylda hafi stofnast skv. 134. gr. sömu laga.

Sóknaraðili telur því að ákvæði 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, geti ekki staðið því í vegi að veittar séu upplýsingar um viðskipti Landsbanka Íslands hf. við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf, enda falli hann í það minnsta undir ákvæði 2. mgr. 53. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga, teljist hafa verið nátengdur B-kk-þgf G-kk-þgf, formanni bankaráðs Landsbanka Íslands hf., og einnig Samson eignarhaldsfélagi ehf., móðurfélagi Landsbanka Íslands hf.

Að öllu framangreindu virtu telur sóknaraðili beiðni sína þannig úr garði gerða að vel sé hægt að meta hvort afhending einstakra gagna fari í bága við ákvæði um bankaleynd og að ekki sé fyrir fram við því að búast að í þeim gögnum sem óskað sé afhendingar á séu upplýsingar háðar bankaleynd.

Önnur atriði er varða fyrirliggjandi afstöðu slitastjórnar í málinu

Sóknaraðili vísar til þess að í bréfi slitastjórnar, 22. mars 2012, sé tekið fram að gagnabeiðni sóknaraðila eigi sér ekki hliðstæðu að umfangi og efni í slitameðferð varnaraðila auk þess sem þeir hæstaréttardómar sem gengið hafi um afhendingu skjala úr slitum fjármálafyrirtækja hafi fjallað um afmarkaðri efni.

Sóknaraðili bendir á að flest varðandi slitameðferðir hinna föllnu banka eigi sér vart hliðstæðu að umfangi. Ákvæði 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 geri ekki ráð fyrir að aðgangur að gögnum þrotabús (í þessu tilviki slitabús) eigi að takmarkast við ákveðið umfang. Þvert á móti geri ákvæðið ráð fyrir að þeir sem hafi lögvarða hagsmuni geti að jafnaði fengið aðgang að hvaða gögnum þrotabús, eða bús í slitameðferð, sem er. Ráða megi af bréfi slitastjórnarinnar að hún hafi umbeðin gögn undir höndum en sé ekki reiðubúin að afhenda þau sökum þess hve umfangsmikil beiðni sóknaraðila sé. Eins og að framan greini geri ákvæði 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 ekki ráð fyrir því að aðgangur að gögnum þrotabús eigi að takmarkast við ákveðið umfang og því fái sóknaraðili ekki séð hvaða þýðingu það hafi að þeir hæstaréttardómar, sem gengið hafi um afhendingu skjala úr slitum fjármálafyrirtækja, hafi fjallað um afmarkaðri efni.

Í afstöðu slitastjórnarinnar frá 24. febrúar 2012 og 22. mars 2012 sé tekið fram að ekki verði séð að aðili eigi, á grundvelli 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, rétt á því að fá skjöl úr þrotabúi eða úr búi í slitameðferð til sönnunarfærslu vegna fyrirhugaðs einkamáls á hendur þriðja aðila. Bent sé á að XII. kafli laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eigi við þegar aðili vilji freista þess að afla sönnunargagna áður en mál sé höfðað.

Sóknaraðili mótmælir þessum rökum slitastjórnar. Í fyrsta lagi geri ákvæði 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 ekki ráð fyrir að skjala sé, eða sé ekki, aflað í ákveðnum tilgangi. Í annan stað kveði 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 á um heimild, en ekki skyldu, til að leita sönnunar fyrir dómi um atvik sem varði lögvarða hagsmuni hans og geta ráðið niðurstöðu um hvort hann láti verða af málshöfðun vegna þeirra. Ákvæðið geri augljóslega ráð fyrir að hægt sé að afla skjala og annarra sýnilegra sönnunargagna, sem geti ráðið niðurstöðu um hvort hann láti verða af málshöfðun vegna þeirra, á annan hátt en með dómi.

Í bréfi slitastjórnar, 22. mars 2012, sé því haldið fram að grundvöllur þess að kröfuhafi geti neytt úrræðis 130. gr. laga nr. 21/1991 sé að slitastjórn hafi ákveðið að halda ekki uppi tilteknum hagsmunum sem fjármálafyrirtæki í slitum njóti eða geti notið. Engin slík ákvörðun hafi verið tekin og að mati slitastjórnar verði krafa um aðgang að skjölum ekki reist á því að kröfuhafi vilji rannsaka atvik sem síðar gætu leitt til þess að hann ákveði að halda uppi slíkum hagsmunum. Þegar af þeirri ástæðu geti sóknaraðili ekki átt lögvarða hagsmuni af því að fá umbeðin gögn á þeim grundvelli.

Vegna þessarar röksemdar bendir sóknaraðili á að kröfuhafar eigi rétt á að leggja sjálfir mat á það hvort þrotabú eigi tiltekna hagsmuni, en séu ekki háðir einhliða mati skiptastjóra um það. Kjósi skiptastjóri að láta hjá líða að rannsaka það, hvort tilteknir hagsmunir séu fyrir hendi, séu kröfuhafar ekki bundnir af þeirri ákvörðun og hún takmarki ekki rétt kröfuhafa til að fá gögn sem geri þeim kleift að leggja sjálfstætt mat á viðkomandi hagsmuni. Telji kröfuhafi tiltekna hagsmuni fyrir hendi geti hann innt skiptastjóra (í þessu tilviki slitastjórn) eftir því hvort hann muni halda hagsmunum uppi. Hyggist skiptastjóri ekki gera það geti kröfuhafi í kjölfarið ákveðið að halda þeim hagsmunum uppi. Réttur sóknaraðila til að fá í hendur upplýsingar geti því ekki verið háður því hvort slitastjórn varnaraðila hafi tekið ákvörðun um að halda uppi þessum hugsanlegu hagsmunum, eða ekki.

Í bréfi slitastjórnar til sóknaraðila, 22. mars 2012, segi að þeir samningar sem varnaraðili gerði við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf og fyrirtæki tengd honum í júlí 2010 útiloki ekki að slitastjórn geti farið í skaðabótamál við hann og fyrirtæki hans. Þessa samninga hafi innlend og erlend fjármálafyrirtæki gert og séu aðilar bundnir trúnaði um efni þeirra. Þegar af þeirri ástæðu og með vísan til 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki sé ekki unnt að verða við beiðni sóknaraðila um aðgang að þeim. Það sama eigi við um þau samskipti sem leiddu til gerð þessara samninga.

Sóknaraðili telur skiptastjóra (í þessu tilviki slitastjórn) ekki geta gert samninga, í raun fyrir hönd kröfuhafa, sem hann sé síðan bundinn trúnaði um gagnvart kröfuhöfum. Skiptastjóri lúti aðhaldi og eftirliti kröfuhafa, sbr. 76. gr. laga nr. 21/1991. Að sama skapi geti sá sem semji við skiptastjóra ekki átt kröfu til þess að hann haldi þagnarskyldu um efni samninganna gagnvart kröfuhöfum. Ákvæði 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 geri ekki heldur ráð fyrir að aðgangur að gögnum þrotabús sé takmarkaður við ákveðin gögn, til dæmis gögn sem ekki séu háð trúnaði. Þá telur sóknaraðili ákvæði um bankaleynd ekki geta átt við um samninga sem slitastjórn geri við fyrrum fyrirsvarsmann aðaleiganda varnaraðila, sbr. það sem áður segir.

Að lokum mótmælir sóknaraðili þeirri afstöðu slitastjórnar að draga megi í efa að skilyrði 7. og 8. gr. laga nr. 77/2000 um meðferð persónuupplýsinga og persónuvernd séu uppfyllt, sem leiði til þess að nauðsynlegt sé að afla sérstakrar heimildar Persónuverndar, sem taki þá afstöðu til þess hvort uppfyllt séu skilyrði 3. mgr. 8. gr. laganna. Þær upplýsingar sem sóknaraðili óski eftir falli almennt ekki undir skilgreiningu framangreindra laga á persónuupplýsingum, enda varði þær í fæstum tilvikum einstaklinga, heldur varði þær fyrirtæki, svo sem Landsbanka Íslands hf., Samson ehf. og Fjármálaeftirlitið. Að því leyti sem upplýsingar sem um sé beðið gætu fallið undir lög nr. 77/2000, sé heimild sóknaraðila til að fá þessar upplýsingar alveg skýr skv. 3. og 7. tölulið 1. mgr. 8. gr. laganna. Sóknaraðili sjái ekki heldur hvernig ákvæði laga nr. 77/2000 eigi að koma í veg fyrir aðgang hans að umbeðnum gögnum. Telji slitastjórn varnaraðila sig þurfa að afla sérstakrar heimildar Persónuverndar sé henni frjálst að gera það. Skylda slitastjórnarinnar til að veita aðgang að gögnum sé engu að síður afdráttarlaus og geri ákvæði 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 enga þá fyrirvara sem slitastjórnin haldi fram.

Sóknaraðili styður kröfu sína um málskostnað við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili mótmælir því að uppfyllt séu lagaskilyrði fyrir aðgangi sóknaraðila að umkröfðum gögnum og upplýsingum og krefst þess því að öllum dómkröfum sóknaraðila verði hafnað.

Varnaraðili vísar í fyrsta lagi til þess að með 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 sé ekki veittur almennur aðgangur að skjölum þrotabús eða fjármálafyrirtækis í slitameðferð. Það nægi ekki að sá sem krefjist aðgangs að skjölum sýni fram á að hann hafi hagsmuni af aðgangi heldur þurfi þeir hagsmunir að vera lögvarðir.

Varðandi kröfu sóknaraðila um aðgang að gögnum og upplýsingum í þeim tilgangi að leggja mat á hvort fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem geti leitt til þess að sóknaraðili, sem hluthafi í Landsbanka Íslands hf. og kröfuhafi við slit hans, geti átt skaðabótakröfur á hendur fyrrverandi stjórn bankans, stjórnendum, aðaleiganda eða fyrirsvarsmönnum aðaleiganda bendir varnaraðili á að af dómum Hæstaréttar megi ráða að þeir lögvörðu hagsmunir sem vísað sé til í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 verði að varða viðkomandi þrotabú eða fjármálafyrirtæki í slitameðferð, þ.e. hagsmuni þess sem krefst skjala á grundvelli ákvæðisins gagnvart búinu eða þrotamanni.

Í samræmi við þetta byggir varnaraðili á því að sóknaraðili eigi ekki rétt til aðgangs að gögnum í slitameðferð Landsbanka Íslands hf. á grundvelli 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til sönnunarfærslu vegna fyrirhugaðs einkamáls á hendur þriðja aðila. Ákvæði XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eigi við þegar aðili freisti þess að afla sönnunargagna áður en mál sé höfðað. Sóknaraðili hafi því ekki lögvarinna hagsmuna að gæta í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til aðgangs að umkröfðum gögnum í þeim tilgangi að leggja mat á hvort fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem geti leitt til þess að sóknaraðili höfði mál á hendur þriðja aðila.

Varnaraðili bendir á að annar tilgangur sóknaraðila með gögnunum sé að leggja mat á hvort fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem geti leitt til þess að sóknaraðili, sem kröfuhafi og hluthafi í Landsbanka Íslands hf., geti átt skaðabótakröfu á hendur bankanum sjálfum. Vegna þessa tilgangs vísar varnaraðili til þess að Landsbanki Íslands hf. sé í slitameðferð eftir ákvæðum B-liðar XII. kafla laga nr. 161/2002 og að um þá meðferð gildi í meginatriðum reglur laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í því felist meðal annars að kröfum á hendur bankanum verði almennt ekki komið fram nema á þann hátt sem kveðið sé á um í XVIII. kafla laga nr. 21/1991. Slitastjórn Landsbanka Íslands hf. hafi, 30. apríl 2009, gefið út innköllun til kröfuhafa sem fyrst var birt í Lögbirtingablaðinu þennan sama dag. Að liðnum sex mánuðum frá fyrstu birtingu, á miðnætti 30. október 2009, hafi kröfulýsingarfresti lokið. Sóknaraðili hafi ekki lýst skaðabótakröfu á hendur Landsbanka Íslands hf., hvorki áður en né eftir að kröfulýsingarfrestur rann út. Þar sem ekki verði séð að eitthvert þeirra atriða sem eru talin í 118. gr. laga nr. 21/1991 geti átt við um slíka kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila byggi varnaraðili á því að ekki sé unnt að telja hagsmuni sóknaraðila af málsókn á hendur Landsbanka Íslands hf. lögvarða í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991. Af þessum sökum beri að hafna öllum kröfum sóknaraðila.

Varnaraðili mótmælir því í þriðja lagi að sóknaraðili eigi rétt á aðgangi að umkröfðum gögnum í þeim tilgangi að leggja mat á hvort efni séu til þess að sóknaraðili reki mál á hendur stjórn, stjórnendum eða öðrum aðilum, til hagsbóta fyrir varnaraðila á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., ákveði slitastjórn varnaraðila að halda hagsmunum ekki uppi. Samkvæmt þessu ákvæði geti kröfuhafi í eigin nafni og á eigin áhættu haldið uppi hagsmunum sem þrotabú kunni að njóta eða geti notið enda hafi skiptastjóri ákveðið að halda þeim ekki uppi. Grundvöllur þess að kröfuhafi geti neytt þessa réttar sé sá að slitastjórn hafi ákveðið að halda ekki uppi tilteknum hagsmunum sem fjármálafyrirtæki í slitameðferð njóti eða geti notið. Slitastjórn hafi ekki tekið slíka ákvörðun. Varnaraðili byggi á því að krafa um aðgang að skjölum verði ekki reist á því að sóknaraðili vilji rannsaka atvik sem síðar gætu leitt til þess að hann ákveði að halda uppi slíkum hagsmunum. Geti sóknaraðili þegar af þessari ástæðu ekki átt lögvarða hagsmuni í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til aðgangs að umkröfðum gögnum á þessum grundvelli. Því beri að hafna öllum kröfum sóknaraðila.

Auk framangreinds vísar varnaraðili til þess að dómkröfur sóknaraðila um afhendingu nánar tilgreindra gagna varði að verulegu leyti gögn sem teljist til persónuupplýsinga þannig að vinnsla þeirra, það er leit upplýsinga, afritun og hvers konar umsýsla, heyri undir gildissvið laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Varnaraðili byggi á því að skilyrði 7. og 8. gr. laga nr. 77/2000 fyrir vinnslu persónuupplýsinga séu ekki uppfyllt að því er varði dómkröfur sóknaraðila um afhendingu gagna. Af þessum sökum sé nauðsynlegt að afla sérstakrar heimildar Persónuverndar sem taki þá afstöðu til þess hvort uppfyllt séu skilyrði 3. mgr. 8. gr. laganna fyrir vinnslu persónuupplýsinganna.

Varnaraðili tekur fram að dómkröfur sóknaraðila eigi sér ekki hliðstæðu að umfangi og efni í slitameðferð varnaraðila. Landsbanki Íslands hf. hafi verið og sé fjármálafyrirtæki í skilningi laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum og verði því að skoða sjálfstætt í hverju tilviki hvort uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002, annars vegar hvort sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni og hins vegar hvort bankaleynd hvíli á umbeðnum gögnum og upplýsingum. Varnaraðili byggi á því að kröfur sóknaraðila varði gögn með viðkvæmum upplýsingum sem séu háðar bankaleynd samkvæmt ákvæði 58. gr. Vegna þessa ákvæðis sé varnaraðila bæði óskylt og óheimilt að afhenda sóknaraðila umkrafin gögn. Í öllu falli byggi varnaraðili á því að dómkröfur sóknaraðila um aðgang að gögnum, eins og þær séu afmarkaðar, séu of víðtækar til þess að unnt sé að meta hvort afhending gagnanna fari í bága við 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Því beri að hafna öllum kröfum sóknaraðila.

Í 1. og 2. lið dómkrafna krefjist sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að afhenda sóknaraðila eftirrit samnings milli slitastjórnar Landsbanka íslands hf. og B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef og félaga sem tengist honum um uppgjör skulda svo og bréfaskipta slitastjórnar og B-kk-ef T-kk-ef og aðila sem komu fram fyrir hans hönd við gerð þess samnings.

Varnaraðili krefst þess að þessum liðum í kröfu sóknaraðila verði hafnað. Auk áðurnefndra röksemda vísar varnaraðili sérstaklega til þess að samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 sé slitastjórn varnaraðila bundin þagnarskyldu um allt það sem hún fái vitneskju um við framkvæmd starfa síns og varði viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanna, nema skylt sé að veita upplýsingar samkvæmt lögum. Þessu ákvæði sé ætlað að vernda persónulega og viðskiptalega hagsmuni þeirra sem eigi viðskipti við fjármálafyrirtæki. Varnaraðila sé bæði óskylt og óheimilt að afhenda sóknaraðila gögn samkvæmt 1. og 2. lið í kröfu sóknaraðila þar sem þessi samningur við B-kk-þf T-kk-þf, og félög sem tengist honum, hafi verið gerður við hann sem viðskiptamann í skilningi 1. mgr. 58. gr. og varði viðskipta- og einkamálefni hans og félaga honum tengdra. Varnaraðili vísar til þess að leiki vafi á því hvort sá sem upplýsingarnar varði sé viðskiptamaður í skilningi 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 beri að túlka ákvæðið þröngt. Varnaraðili mótmælir því að þetta séu upplýsingar sem Landsbanka Íslands hf. sé skylt að veita á grundvelli laga nr. 3/2006 um ársreikninga og laga nr. 2/1995 um hlutafélög.

Að auki áréttar varnaraðili að þeir samningar sem hann gerði við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf og félög tengd honum, í júlí 2010, útiloki ekki að slitastjórn varnaraðila geti farið í skaðabótamál við B-kk-þf og fyrirtæki hans. Auk varnaraðila hafi innlend og erlend fjármálafyrirtæki komið að gerð samninganna og séu samningsaðilar bundnir trúnaði um efni þeirra. Varnaraðila sé því óskylt og óheimilt að afhenda sóknaraðila umkrafin gögn og því beri að hafna 1. og 2. kröfulið í dómkröfu sóknaraðila.

Varðandi 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið í dómkröfum sóknaraðila vísar varnaraðili til áðurnefndra raka fyrir því að sóknaraðili hafi ekki lögvarinna hagsmuna að gæta í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til þess að fá aðgang að umkröfðum gögnum sem og til umfjöllunar um lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og ákvæðis 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Varnaraðili áréttar að á sóknaraðila hvíli sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu að varnaraðila sé skylt að afhenda umbeðin gögn á grundvelli 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðila hafi ekki lánast sú sönnunarfærsla og því krefjist varnaraðili þess að kröfum í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið sóknaraðila verði hafnað.

Í 4. lið dómkrafna sinna krefjist sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að afhenda sóknaraðila eftirrit bréfa og tölvubréfa sem fóru á milli starfsmanna og stjórnenda Landsbanka Íslands hf. og Fjármálaeftirlitsins, á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til þess tíma að bankanum var skipuð skilanefnd, 7. október 2008. Varnaraðili mótmælir sérstaklega þessari kröfu sóknaraðila og krefst þess að henni verið hafnað. Sóknaraðili krefjist ekki ákveðinna gagna eða samskipta vegna afmarkaðra mála á milli Landsbanka Íslands hf. og Fjármálaeftirlitsins heldur allra samskipta þessara aðila á fimm ára tímabili. Þessi liður í kröfu sóknaraðila sé of víðtækur til þess að unnt sé að sannreyna og meta hvort sóknaraðili hafi lögvarinna hagsmuna að gæta af aðgangi að umkröfðum gögnum. Á þessu fimm ára tímabili hafi starfsmenn og stjórnendur Landsbanka Íslands hf. átt mikil samskipti við Fjármálaeftirlitið vegna ýmissa mála, þar á meðal vegna annarra málefna en þeirra sem krafa sóknaraðila um afhendingu gagna og upplýsinga í þessu máli varði. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína samkvæmt 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til þess að krefjast aðgangs að ótilgreindum gögnum og samskiptum Landsbanka Íslands hf. og Fjármálaeftirlitsins, vegna ótilgreindra mála, á tímabilinu. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna 4. lið í kröfu sóknaraðila. Varnaraðili vísar jafnframt til framangreindrar umfjöllunar um lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og ákvæðis 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002.

Í 9. lið krefjist sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að afhenda honum eftirrit framlagðra gagna í Héraðsdómi Reykjavíkur í héraðsdómsmálinu nr. E-991/2012. Varnaraðili mótmælir sérstaklega þessari kröfu og krefst þess að henni verði hafnað. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á hvaða lögvörðu hagsmuni, í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, hann hafi af afhendingu allra fram lagðra gagna í þessu tiltekna dómsmáli. Málatilbúnaður sóknaraðila sýni að hann viti ekki hvaða gögn hafi verið lögð fram í málinu og geti hann því, eðli málsins samkvæmt, ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni af því að fá gögnin afhent. Krafa hans sé því að þessu leyti of víðtæk til þess að unnt sé að sannreyna og meta hvort, og að hvaða leyti, sóknaraðili hafi lögvarinna hagsmuna að gæta af aðgangi að umkröfðum gögnum. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á hina lögvörðu hagsmuni samkvæmt 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 vegna kröfu um afhendingu ótilgreindra gagna sem hann viti hvorki hver séu né hvað í þeim standi. Beri þegar af þeirri ástæðu að hafna 9. lið í kröfu sóknaraðila. Varnaraðili vísar jafnframt til framangreindrar umfjöllunar um lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og til ákvæðis um bankaleynd í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002.

Í 11. lið krefjist sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að afhenda sóknaraðila eftirrit af „öðrum upplýsingum um ofangreint efni sem ekki eru tilgreindar að framan, en slitastjórn er kunnugt um og geta skipt máli við mat á því hvort sóknaraðili eigi bótakröfu vegna brota á reglum um tengda aðila eða varða vangaveltur um það hvort Samson eignarhaldsfélag ehf. skuli teljast móðurfélag Landsbanka Íslands og hvort yfirtökuskylda hafi stofnast hjá Samson eignarhaldsfélagi ehf. gagnvart öðrum hluthöfum Landsbanka Íslands hf.“. Varnaraðili mótmælir sérstaklega þessari kröfu og krefst þess að henni verði hafnað. Krafa sóknaraðila lúti ekki að ákveðnum gögnum eða skjölum í vörslu varnaraðila heldur sé krafist ótilgreinda „upplýsinga“ samkvæmt mati slitastjórnar varnaraðila. Sóknaraðili hafi ekki heldur vegna þessarar kröfu sýnt fram á að hann hafi lögvarinna hagsmuna að gæta í skilningi 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 til að fá aðgang að hinum ótilgreindu upplýsingum. Varnaraðili byggir á því að svo víðtæk krafa fái ekki stoð í 2. mgr. 80. gr. enda sé skýrt tekið fram í ákvæðinu að sá sem hafi lögvarinna hagsmuna að gæta geti krafist aðgangs að skjölum þrotabús en þar sé ekki vikið að aðgangi að ótilgreindum „upplýsingum“ sem þrotabú kunni að búa yfir. Varnaraðili byggir á því að skýra beri ákvæði 2. mgr. 80. gr. þröngri lögskýringu og að hugtakið „upplýsingar“ samkvæmt 11. kröfulið sóknaraðila rúmist ekki innan ákvæðisins. Þá byggir varnaraðili á því að krafa sóknaraðila sé að þessu leyti of víðtæk til þess að unnt sé að sannreyna og meta hvort sóknaraðili hafi lögvarinna hagsmuna að gæta af aðgangi að umkröfðum upplýsingum. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á hina lögvörðu hagsmuni, samkvæmt 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, til þess að krefjast afhendingar ótilgreindra upplýsinga. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna 11. lið í kröfu sóknaraðila. Varnaraðili vísar jafnframt til framangreindrar umfjöllunar um lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og ákvæðis 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002.

Varnaraðili mótmælir að öðru leyti öllum dómkröfum og málsástæðum sóknaraðila í heild sinni og krefst þess með vísan til alls þess sem að framan er rakið að öllum dómkröfum sóknaraðila verði hafnað.

Til stuðnings kröfum sínum vísar varnaraðili til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum, laga nr. 2/1995 um hlutafélög og laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Krafa hans um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Niðurstaða

Sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir tjóni þegar hlutabréf hans í Landsbankanum urðu verðlaus, 7. október 2008. Til viðbótar því tjóni muni aðeins lítill hluti fást upp í þá kröfu sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila. Sóknaraðili hefur hug á að fá tjón sitt bætt en hefur ekki enn náð að meta til fullnustu hver beri ábyrgð á tjóni hans sem og margra annarra í sömu stöðu. Hann kveðst þurfa gögnin til þess að geta metið hvort fyrir hendi séu atvik og aðstæður sem veiti honum, sem kröfuhafa og hluthafa í varnaraðila, rétt til skaðabóta frá bankanum sjálfum, stjórn hans, stjórnendum eða aðaleiganda eða fyrirsvarsmönnum aðaleiganda. Sóknaraðili hyggist einnig leggja mat á það hvort efni séu til þess að hann reki mál á hendur stjórn, stjórnendum eða öðrum aðilum, til hagsbóta fyrir varnaraðila á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., ákveði slitastjórn varnaraðila að halda hagsmununum ekki uppi.

Sóknaraðili telur tjónið mega, að minnsta kosti að hluta, rekja til ólögmætra og saknæmra athafna í starfsemi bankans sem hafi að lokum leitt til þess að bankinn var tekinn til slita. Þau atriði sem sóknaraðili telur að þurfi að afla frekari gagna um, með heimild í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, áður en hann ákveður hvort hann höfði mál og á hendur hverjum, séu samskipti stjórnar og stjórnenda bankans við aðaleigendur hans, ytri og innri endurskoðendur, sem og Fjármálaeftirlitið, svo og hvernig það hafi komið til að upplýsingum um raunverulegt eignarhald bankans hafi verið leynt, miðað við það sem fram komi í stefnu slitastjórnar í máli nr. E- 991/2012. Jafnframt hver eða hverjir beri ábyrgð á því að langa hríð hafi viðskiptamönnum og hluthöfum bankans verið veittar rangar og villandi upplýsingar um eignarhald hans. Sóknaraðili telur tilefni til að rannsaka hvort stjórn og stjórnendur bankans hafi lagt á ráðin með aðaleigendum sínum um að veita rangar og villandi upplýsingar um eignarhaldið og halda leyndum umfangsmiklum lánveitingum til B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef og tengdra félaga sem voru langt umfram lögbundnar heimildir.

Það er alkunna að hlutafé í Landsbankanum missti verðgildi sitt 7. október 2008 þegar Fjármálaeftirlitið tók yfir stjórn bankans. Eigendur hlutafjár í bankanum urðu þar með fyrir tjóni. Samkvæmt dómum Hæstaréttar í málum nr. 64/2011 og 259/2013 er slíkt tjón nægjanlega einstaklingsbundið til þess að sérhver hlutafjáreigandi geti höfðað mál gegn stjórnendum fjármálafyrirtækis með stoð í 2. málslið 1. mgr. 134. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög vegna brota gegn ákvæðum þeirra laga eða samþykktum félags. Þar sem sóknaraðili átti hlutabréf í Landsbankanum þegar þau urðu verðlaus þykja þau atvik sem hann leitar sönnunar um, orsakir tjónsins, varða lögvarða hagsmuni hans.

Sóknaraðili byggir kröfu sína á 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. málslið 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 segir að sá sem sýni skiptastjóra fram á að hann hafi lögvarinna hagsmuna að gæta geti krafist þess að fá aðgang að skjölum þrotabúsins til skoðunar og eftirrit af þeim á eigin kostnað meðan skiptastjóri hafi þau í vörslum sínum. Varnaraðili telur þetta ákvæði bundið við það að þeir lögvörðu hagsmunir sem það vísi til verði að varða viðkomandi þrotabú eða fjármálafyrirtæki í slitameðferð, hagsmunir þess sem krefjist skjala á grundvelli ákvæðisins verði að varða búið eða þrotamanninn en ekki svonefnda þriðju menn, sem hann telur fyrrverandi stjórnendur og eigendur bankans vera.

Lagaákvæðið er ekki orðað þannig og sú merking verður ekki heldur ráðin af greinargerð með frumvarpi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt þeirri greinargerð giltu almennar réttarfarsreglur um aðgang að skjölum fyrir gildistöku laga nr. 21/1991 enda tóku héraðsdómarar þá við þeim skjölum sem skiptastjórar og slitastjórnir taka nú við og varðveita vegna skipta þrotabúa og fjármálafyrirtækja í slitameðferð. Í greinargerð með frumvarpinu kemur ekki fram að til standi, við gildistöku laga nr. 21/1991, að þrengja heimildir til aðgangs að gögnum sem tengist þrotabúum.

Væri talið að heimild til aðgangs að gögnum í vörslum skiptastjóra eða slitastjórnar væri takmörkuð á þann hátt sem sóknaraðili heldur fram verður ekki horft fram hjá því að þrotamaður í þessu tilviki er ekki einstaklingur heldur lögaðili, banki. Hann gerði ekkert nema fyrir tilstilli þeirra einstaklinga sem stýrðu honum, sumir vegna yfirráða yfir háum hundraðshluta hlutafjár í bankanum en aðrir sem starfsmenn hans. Eins og kemur fram í stefnu varnaraðila í máli nr. E-991/2012 á hendur sjö fyrrum stjórnendum bankans og 25 breskum og þýskum vátryggjendum sem ábyrgðartryggðu stjórn og aðra stjórnendur bankans svo og í stefnu í máli nr. E-2210/2012 á hendur endurskoðendum bankans telur varnaraðili sjálfur að þeir sem stýrðu bankanum hafi ekki, að minnsta kosti undir það síðasta, fylgt út í hörgul þeim lögum og öðrum reglum sem giltu um starfsemi bankans og það hafi valdið bankanum fjártjóni sem slitabú bankans, varnaraðili, reynir nú að endurheimta.

Á sama hátt telur sóknaraðili að tjón hans verði rakið til þess hvernig sömu menn stýrðu bankanum sem leiddi til þess að bankinn fór í greiðsluþrot og eign hluthafa, eins og sóknaraðila, varð að engu. Mál til heimtu skaðabóta úr hendi þeirra sem héldu um stjórnvöl bankans fram að því að Fjármálaeftirlitið tók yfir stjórn hans er því ekki mál gegn þriðja manni sem er ótengdur þrotamanninum, slitabúinu. Fyrrum eigendur og stjórnendur bankans eru jafn tengdir slitabúinu og útgerð og skipstjóri strönduðu skipi. Hagsmunir sóknaraðila, af því að afla upplýsinga til þess að geta metið hvort efni séu til málshöfðunar á hendur eigendum og stjórnendum bankans vegna þess tjóns sem hann varð fyrir við fall hans, þykja því fyllilega falla undir gildissvið ákvæðisins jafnvel þótt það væri þrengt eins og varnaraðili ber við.

Það dregur ekki úr rétti sóknaraðila til gagnanna þótt hann hafi tilgreint í beiðni sinni að hann vilji einnig nota þau til þess að meta hvort hann höfði máli gegn bankanum eða hyggist nýta þau til þess að meta hvort hann haldi uppi hagsmunum sem slitastjórnin láti hjá líða að halda til haga fyrir varnaraðila.

Í öðru lagi byggir varnaraðili á því að honum sé óheimilt að afhenda upplýsingarnar vegna þagnarskyldu sem á honum hvíli samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í því ákvæði segir að stjórnarmenn fjármálafyrirtækis, framkvæmdastjórar, endurskoðendur, starfsmenn og hverjir þeir sem taki að sér verk í þágu fyrirtækisins séu bundnir þagnarskyldu um allt það sem þeir fái vitneskju um við framkvæmd starfa síns og varði viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanna þess, nema skylt sé að veita upplýsingar samkvæmt lögum. Þagnarskyldan haldist þótt látið sé af starfi.

Í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið krefst sóknaraðili gagna sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf. Sóknaraðili útskýrir jafnframt að með tengslum eigi hann við umfjöllun um það

i) hvort B-kk-nf T-kk-nf hafi átt að teljast tengdur aðili, meðal annars í skilningi alþjóðlegs reikningsskilastaðals IAS 24, sem samþykktur var af framkvæmdastjórn ESB, 29. september 2003, með reglugerð nr. 1725/2003,

ii) hvort Samson eignarhaldsfélag ehf. hafi átt að teljast móðurfélag Landsbanka Íslands hf., meðal annars í skilningi 2. gr. laga nr. 2/1995 og 97. gr. laga nr. 161/2002, eða

iii) hvort yfirtökuskylda hafi stofnast hjá Samson eignarhaldsfélagi ehf. gagnvart hluthöfum Landsbanka Íslands.

Í 9. gr. alþjóðlegs reikningsskilastaðals IAS 24 segir í stórum dráttum að einstaklingur eða náinn meðlimur fjölskyldu hans flokkist sem tengdur aðili uppgjörsfélags a) hafi hann full yfirráð yfir félaginu, beint eða vegna samvinnu, b) hafi hann veruleg áhrif í félagi, eða c) sé lykilstjórnandi félags, eða lykilstjórnandi móðurfélags þess. Þær upplýsingar sem þarf til þess að svara því hvort eitthvað af þessu þrennu eigi við um tengsl B-kk-ef T-kk-ef við Landsbankann eru ekki upplýsingar um viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanns fjármálafyrirtækis.

Upplýsingar um hlutafjáreign Samsonar eignarhaldsfélags í Landsbanka Íslands svara lið ii og iii. Þær eru enn síður upplýsingar um viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanns fjármálafyrirtækis. Þær upplýsingar sem sóknaraðili óskar eftir í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið falla því ekki undir 58. gr. laga nr. 161/2002 og verður kröfu hans ekki hafnað af þeim sökum.

Í kröfuliðum 3, 5, 6, 7, 8 og 10 biður sóknaraðili um bréf eða tölvubréf og nafngreinir sendendur og viðtakendur þeirra. Vitað er hverjir voru bankaráðsmenn Landsbanka Íslands á hverjum tíma og hverjir endurskoðuðu reikninga bankans og eignarhaldsfélagsins Samsonar. Krafa sóknaraðila þykir því ekki of óljóst tilgreind til þess að ekki sé unnt að verða við henni.

Upplýsingar um tengsl eru jafnframt upplýsingar sem áttu að vera opinberar og því hefur réttur sóknaraðila til aðgangs að þeim ekki aukist við það að Landsbankinn er nú í slitameðferð og hægt er að krefjast aðgangs að skjölum í fórum slitastjórnar samkvæmt 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. málslið 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Eins og segir í lýsingu málavaxta féllst Héraðsdómur Reykjavíkur á, 22. nóvember 2012, að sóknaraðili skyldi fá afhenta stefnu og skjalaskrá í máli nr. E-2210/2012: Landsbanki Íslands gegn PricewaterhouseCoopers ehf. o.fl.

Með stoð í þessum gögnum afmarkaði sóknaraðili kröfu sína frekar við meðferð málsins og krafðist nánar tilgreindra gagna, tölvuskeyta, sem eru nú taldir í stafliðum a-n í kröfuliðum 3 og 6 en varnaraðili hefur lagt þá fram sem gögn til stuðnings kröfum sínum í máli nr. E-2210/2012. Miðað við lýsingu málavaxta og málsástæðna í stefnu þess máls varða þessi gögn hvorki viðskipti þeirra, sem rita eða fá send tölvuskeyti, við Landsbankann né einkamálefni þeirra. Þvert á móti sýnir stefnan að varnaraðili byggir kröfur sínar á svipuðum atvikum og sóknaraðili leitar sönnunar um. Ekkert bendir því til þess að varnaraðili sé bundinn trúnaði samkvæmt 58. gr. laga nr. 161/2002 vegna upplýsinga í þeim tölvuskeytum sem sóknaraðili hefur tilgreint nánar undir 3. og 6. tölulið kröfu sinnar og verður kröfu hans ekki hafnað af þeim sökum.

Varnaraðili mótmælir sérstaklega 1. og 2. lið dómkrafna sóknaraðila þar sem þær varði samning milli slitastjórnar Landsbanka Íslands og B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef og félaga sem tengist honum um uppgjör skulda og bréfaskipta slitastjórnar og B-kk-ef T-kk-ef og aðila sem komu fram fyrir hans hönd við gerð þess samnings.

Sóknaraðili byggir rétt sinn til þess að sjá þennan samning á því að hann sé gerður við aðra kröfuhafa við slitameðferð varnaraðila eins og komi fram í fréttatilkynningu varnaraðila 28. ágúst 2010. Sóknaraðili telur eðlilegt að sér, sem kröfuhafa, sé veittur aðgangur að þessum gögnum, enda lúti slitastjórn aðhaldi og eftirliti kröfuhafa, sbr. 76. gr. laga nr. 21/1991.

Við munnlega meðferð málsins fyrir dómi kom fram að þeir kröfuhafar sem vísað er til í fréttatilkynningunni hafi átt kröfu á B-kk-þf T-kk-þf persónulega en ættu ekki þar með sagt kröfu við slit bankans. Allir þeir sem hafi átt kröfu á B-kk-þf T-kk-þf, eða að minnsta kosti þeir sem áttu hæstu kröfurnar, hafi gert við hann rammasamning um heildaruppgjör skulda.

Þrátt fyrir að varnaraðili sæti nú slitameðferð er hann engu að síður fjármálafyrirtæki í skilningi laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þar sem ekki hefur annað komið fram en að sá samningur sem sóknaraðili krefst eftirrits af hafi verið gerður við B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf sem viðskiptamann varnaraðila en þó ekki hvað síst vegna þess að aðrir kröfuhafar B-kk-ef komu að gerð þessa rammasamnings við hann þykir 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki koma í veg fyrir að unnt sé að fallast á 1. og 2. lið í kröfu sóknaraðila.

Varnaraðili mótmælir jafnframt sérstaklega 4. lið dómkrafna sóknaraðila þar sem hann krefst endurrita bréfa og tölvubréfa sem fóru á milli starfsmanna og stjórnenda Landsbanka Íslands hf. og Fjármálaeftirlitsins, á tímabilinu frá því að Samson eignarhaldsfélag ehf. varð aðaleigandi Landsbanka Íslands hf. árið 2003 til þess tíma að honum var skipuð skilanefnd, 7. október 2008.

Í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið krefst sóknaraðili gagna sem varða tengsl Landsbanka Íslands hf. við Samson eignarhaldsfélag ehf., B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf B-kk-þf.

Í 4. lið tilgreinir sóknaraðili ekki á sama hátt eftir hvaða upplýsingum hann slægist í þeim skjölum sem hann óskar afrits af. Fallist er á það með varnaraðila að sóknaraðili verði að tilgreina það eða þau efnisatriði sem hann telur að fjallað sé um í gögnunum og tengja þau efnisatriði við lögvarða hagsmuni sína, það er þau atvik sem hann leitar sönnunar um, orsakir tjóns síns. Að mati dómsins er þessi krafa ekki nægilega reifuð og þykir því verða að vísa henni frá dómi.

Enn fremur mótmælir varnaraðili sérstaklega 9. lið dómkrafna sóknaraðila. Þar sem hann krefst þess að varnaraðila verði gert að afhenda honum eftirrit framlagðra gagna í Héraðsdómi Reykjavíkur í héraðsdómsmálinu nr. E-991/2012.

Alla jafna leggur sá, sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta af því að fá eftirrit málsskjala, kröfu þess efnis fyrir héraðsdóm á grundvelli 14. gr. laga nr. 91/1991. Héraðsdómari gefur aðilum málsins kost á því að tjá sig um þá kröfu. Eins og fram er komið höfðaði varnaraðili það einkamál á hendur sjö æðstu stjórnendum bankans og 25 vátryggjendum þeirra. Stefndu í því einkamáli hafa ekki átt þess kost við meðferð þessa ágreiningsmáls að taka afstöðu til kröfu sóknaraðila um afhendingu málsskjala í einkamálinu. Af þeim sökum er ekki unnt að fallast á að varnaraðila beri að afhenda honum greinargerðir stefndu eða önnur gögn sem stefndu lögðu fram í því máli.

Sóknaraðili hefur hins vegar lagt fram stefnu máls nr. E-991/2012 og veit því hvaða málsatvik og málsástæður varnaraðili þarf að sanna með þeim gögnum sem hann hefur lagt fram í því máli en varnaraðili lýsir þar atvikum sem svipar mjög til þeirra sem sóknaraðili leitar nú sönnunar um.

Þykir mega fallast á rétt sóknaraðila til aðgangs að þeim gögnum sem varnaraðili færir fram til sönnunar kröfum sínum á hendur þeim Íslendingum sem er stefnt í málinu. Sóknaraðili þykir ekki eiga rétt til þeirra gagna sem varnaraðili leggur fram til sönnunar kröfum sínum á hendur erlendu vátryggjendunum enda hefur sóknaraðili ekki tengt þá við lögvarða hagsmuni sína.

Varnaraðili höfðar það einkamál, nr. E-991/2012, á hendur stjórn og stjórnendum Landsbankans vegna þess tjóns sem þeir hafi valdið bankanum með störfum sínum. Af fram lagðri stefnu verður ekki séð að viðskipta- eða einkamálefni stefndu komi þar neitt við sögu. Skyldur varnaraðila samkvæmt ákvæði 58. gr. laga nr. 161/2002 koma því ekki í veg fyrir að honum sé skylt að afhenda sóknaraðila skjölin.

Dómurinn fellst á það með varnaraðila að krafa í 11. lið sé of óljós til þess að unnt sé að fallast á hana.

Dómurinn hefur því fallist á að varnaraðila beri að afhenda sóknaraðila þau gögn sem hann tilgreinir í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið kröfu sinnar svo og gögn tilgreind í 11. lið, en þó aðeins þau sem varnaraðili færir fram til sönnunar kröfum sínum á hendur þeim Íslendingum sem er stefnt í málinu.

Til viðbótar því að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni og varnaraðili sé bundinn trúnaði um öll þau gögn sem hann krefst byggir varnaraðili á því að ákvæði laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga komi í veg fyrir að honum sé heimilt að afhenda sóknaraðila umbeðin gögn.

Þær upplýsingar sem sóknaraðili leitar eftir og fallist hefur verið á að skuli afhenda honum varða einkum og sér í lagi, tengsl Landsbanka Íslands, frá þeim tíma þegar Samson eignarhaldsfélag ehf. keypti bankann af ríkinu, við það félag svo og við B-kk-þf G-kk-þf og B-kk-þf T-kk-þf G-kk-þf, eigendur Samsonar.

Leit og söfnun upplýsinga um þessi tengsl að því marki sem hún varðar þessa tvo lögaðila, Samson eignarhaldsfélag og Landsbankann, er ekki vinnsla persónuupplýsinga. Að því marki sem þær upplýsingar, sem varnaraðili þarf að leita að og safna saman, eru persónuupplýsingar þykja persónuverndarsjónarmið ekki geta leitt til þess að hafna eigi aðgangi sóknaraðila að þeim enda bar Landsbankanum að upplýsa um tengsl sín við aðaleigendur sína. Þar sem fallist hefur verið á að sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni af því að fá eftirrit gagnanna er vinnsla þeirra jafnframt heimil á grundvelli 7. töluliðar 8. gr. laga nr. 77/2000 enda verður ekki séð að grundvallarréttindi og frelsi einstaklinganna sem áttu bankann og stýrðu honum vegi þyngra en hagsmunir sóknaraðila af því að fá að kynna sér efni gagnanna í því skyni að gæta lögvarinna hagsmuna sinna, það er til þess að meta hvort tjón hans verði rakið til athafna stjórnenda eða eigenda bankans.

Þar sem einungis er fallist á kröfu sóknaraðila að hluta til þykir rétt, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, að hvor málsaðili beri sinn kostnað af málinu.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Varnaraðila, LBI hf., er skylt að afhenda sóknaraðila, Stapa lífeyrissjóði, eftirrit þeirra gagna sem hann lýsir í 3., 5., 6., 7., 8. og 10. lið kröfu sinnar, svo og þau gögn sem sóknaraðili krefst í 9. lið, þó aðeins þau gögn sem varnaraðili færir fram til sönnunar kröfum sínum á hendur þeim Íslendingum sem er stefnt í máli nr. E-991/2012.

Kröfu sóknaraðila samkvæmt 1., 2., og 11. lið er hafnað.

Kröfu sóknaraðila samkvæmt 4. lið er vísað frá dómi.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

I-kvk-nf L-kvk-nf