E-1455/2008

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 15. október 2008, er höfðað með stefnu birtri í Lögbirtingablaði 25. apríl 2008.

Stefnandi er K, kt. 000000-0000, [heimilisfang].

Stefndi er M, f. ..., með óþekkt heimilisfang í ...fylki í Bandaríkjunum.

Stefnandi krefst þess að henni verði einni falin forsjá dóttur hennar og stefnda, A, kt. 000000-0000, til 18 ára aldurs hennar og að stefnda verði gert að greiða stefnanda einfalt meðlag með dótturinni A frá 1. júní 2005 til 18 ára aldurs hennar.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að viðbættum 24,5% virðisaukaskatti án tillit til þess hvort stefnandi fái gjafsóknarleyfi vegna málarekstursins.

II.

Stefnandi kveður málavexti vera þá að málsaðilar hafi kynnst í september 2002 og gengið í hjónaband 7. ágúst 2003. Hinn 1. október sama ár hafi þeim fæðst dóttirin, A. Málsaðilar hafi búið saman á .... þar til í desember 2004 þegar stefndi hafi flust til Bandaríkjanna. Málsaðilar hafi þá ákveðið að slíta samvistum en í mars 2005 hafi þeir gert tilraun til að endurvekja samband sitt og hafi stefnandi flust með dótturina til stefnda í Bandaríkjunum. Hafi þær búið þar í þrjá mánuði en flutt aftur til Íslands í júní 2005. Eftir það hafi málsaðilar ekki búið saman.

Um áramótin 2005/2006 hafi dóttir málsaðila gengist undir hjartaaðgerð og hafi stefndi þá komið til landsins og dvalið hér í nokkrar vikur. Eftir það hafi stefndi lítið samband haft við dóttur sína og stefnanda. Árið 2006 hafi hann þó einu sinni sent dóttur sinni gjafir og hringt tvisvar sinnum í hana í desembermánuði.

Hinn 30. júlí 2007 hafi stefnanda borist skilnaðarsamningur frá lögmanni stefnda í Bandaríkjunum. Í samningnum hafi ekki verið kveðið á um hvernig fara skyldi með forsjá, umgengni eða meðlagsgreiðslur vegna dótturinnar við skilnað aðila. Lögmaður stefnanda hafi sent lögmanni stefnda tölvupóst hinn 14. ágúst 2007 þar sem farið hafi verið fram á að málsaðilar semdu um forsjá, umgengni og meðlagsgreiðslur vegna dótturinnar. Lögmaður stefnda hafi svarað tölvupóstinum með bréfi dagsettu 31. águst þar sem fram komi að stefndi færi eingöngu fram á skilnað en gerði ekki kröfu um forsjá eða breytingu á fyrirkomulagi á forsjá og umgengni. Reglur væru með þeim hætti í ....fylki að stefndi ætti kröfu á hjónaskilnaði vegna sambúðarslita aðila og að ekki væri hægt að ganga frá atriðum sem snertu barnið í skilnaðarmáli. Frá slíku yrði að ganga í sérstöku máli. Frá lögskilnaði aðila hafi verið gengið í desember 2007.

Á árinu 2007 hafi stefndi lítið samband haft við dóttur sína og stefnanda. Öll samskipti stefnanda vegna skilnaðarmálsins hafi verið við lögmann stefnda. Nýverið hafi stefndi þó gert kröfu um að stefnandi kæmi til Bandaríkjanna með dótturina, m.a. til að hitta ömmu hans, sem muni hafa verið mjög veik. Stefnandi hafi tjáð stefnda að ekki kæmi til greina af hennar hálfu að koma til Bandaríkjanna nema fyrst yrði gengið frá forsjá dótturinnar. Stefndi hafi neitað að ræða það við stefnanda.

Stefnandi kveður stefnda búsettan í Bandaríkjunum. Stefnandi viti þó ekki nákvæmlega hvar hann búi og hafi stefndi verið ófáanlegur til að upplýsa hana um það. Stefndi hafi ekki farið fram á forsjá yfir dóttur sinni og virðist hvorki hafa áhuga á velferð hennar né uppvexti. Þrátt fyrir það neiti hann að ræði við stefnanda um að henni verði falin forsjá dótturinnar til frambúðar.

Stefnandi kveðst alfarið hafa séð um uppeldi stúlkunnar eftir að stefndi flutti frá Íslandi í desember 2004 og kveður hún stefnda aldrei hafa greitt meðlag með stúlkunni.

Stefnandi kveður stöðu mála vera með þeim hætti að ekki verði hjá því komist að höfða forsjármál þetta. Nauðsynlegt sé að mati stefnanda að tryggja að hún fari ein með forsjána enda hafi stefndi með engu móti uppfyllt forsjárskyldur sínar. Þar sem ekki hafi verið unnt að ganga frá forsjá dótturinnar í tengslum við hjónaskilnarðarmál aðila í Bandaríkjunum sé henni nauðsynlegt að höfða forsjármál þetta. Stefnandi og dóttir hennar eigi báðar lögheimili á Íslandi og því sé forsjármálið höfðað hér.

III.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á því að það sé dótturinni, A, fyrir bestu að hún fari ein með forsjá hennar. Þess sé því krafist að stefnanda verði einni dæmd forsjá hennar með vísan til 2. mgr. 34. gr. barnalaga.

Stefnandi kveður aðstæður sínar góðar. Hún búi ásamt dóttur sinni í leiguíbúð í X. Kveðst hún vera reglusöm og starfa hjá .... Hún fái góðan stuðning frá móður sinni og frænku, sem búi í sama húsi og stefnandi. Stefnandi hafi, eins og áður segi, annast dóttur sína ein frá því að stefndi flutti til Bandaríkjana í desember 2004. Stefndi hafi ekki hitt barnið frá því um áramótin 2005/2006 og lítinn áhuga sýnt á að hitta hana.

Stefnandi kveður stefna fluttan af landi brott og nánast ekkert hafa gert til að reyna að umgangast dóttur sína. Samskipti hans við stefnanda og dótturina séu nánast engin og hafi helst verið sumarið 2007 í tengslum við kröfur hans um hjónaskilnað. Stefndi hafi ekki greitt meðlag með dótturinni og hafi raunar ekki viljað gefa stefnanda upp heimilisfang sitt í Bandaríkjunum. Því sé ljóst að stefndi hafi ítrekað brotið forsjárskyldur sínar.

Eins og málið liggi fyrir telji stefnandi að vegna aðstæðna sé ekki unnt að kveða á um umgengnisfyrirkomulag. Stefndi hafi ekki sýnt neinn vilja til að umgangast dótturina og því sé ekki unnt að kveða á um umgengni. Þess sé því ekki krafist að dómari kveði á um inntak umgengnisréttar stúlkunnar við stefnda, sbr. 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína um einfalt meðlag úr hendi stefnda með stúlkunni á framfærsluskyldu foreldra, sbr. 53. gr. barnalaga nr. 76/2003 og lágmarksmeðlagsskyldu forsjárlauss foreldris samkvæmt 57. gr., sbr. 55. gr. s.l. Málsaðilar hafi slitið samvistum í júní 2005 og kveðst stefnandi krefjast meðlags frá þeim tíma. Um heimild dómara til að kveða á um meðlagsskyldu í málinu vísar stefnandi til 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Stefnandi kveðst höfða málíð á heimilisvarnarþingi stúlkunnar, sbr. 1. mgr. 37. gr. barnalaga nr. 76/2003. Krafa um málskostnað byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggi á lögum nr. 60/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyld og henni sé því nauðsynlegt að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda.

IV.

Af hálfu stefnda var ekki sótt þing við þingfestingu málsins. Í þinghaldi 6. júní sl. skipaði dómari stefnda talsmann með heimild í 39. gr. barnalaga nr. 76/2003. Málinu var frestað í tvígang til að skipuðum talsmanni gæfist kostur á því að fá fram afstöðu stefnda til krafna stefnanda. Í þinghaldi 26. september sl. kvaðst talsmaðurinn hafa verið í samskiptum við stefnda í gegnum tölvupóst án þess þó að það hefði leitt til sátta í málinu. Í þinghaldi 15. október sl. lýsti talsmaðurinn því yfir að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hefði hún ekki fengið svör stefnda við fyrirspurnum sínum og tilraunir hennar til að fá stefnda til að ljúka málinu með sátt hefðu reynst árangurslausar. Kvað hún því ekki efni til þess að halda uppi vörnum í málinu. Að kröfu lögmanns stefnanda og með samþykki talsmanns stefnda var málið því dómtekið.

Með vísan til framangreinds verður að dæma málið eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda. Með hliðsjón af málavöxtum í stefnu, sem hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda, er ljóst að stefnandi hefur að mestu leyti sinnt ein daglegri umönnun og umsjá barnsins frá því barnið var rúmlega árs gamalt, en þá flutti stefndi til Bandaríkjanna. Þá er og ljóst af málsatvikum að barnið hefur ekki umgengist föður sinn frá því um áramótin 2005/2006 eða frá því að það var rúmlega tveggja ára gamalt. Með hliðsjón af framangreindu þykir ljóst að tengsl barnsins við stefnanda séu mun meiri en við stefnda. Má reyndar telja líklegt að tengsl barnsins við stefnda hafi rofnað að mestu leyti í ljósi þessu hversu ungt barnið var þegar málsaðilar skildu endanlega að skiptum. Þykir ljóst að það myndi hafa í för með sér mikla röskun á högum barnsins ef stefnda yrði falin forsjá þess. Ekkert hefur komið fram í málinu, sem er til þess fallið að draga forsjárhæfni stefnanda í efa. Í ljósi alls framangreinds þykir einsýnt að hagsmunum barnsins sé best borgið með því að stefnanda verði falin forsjá þess, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Með hliðsjón af framangreindu og með vísan til 4. mgr. 34. gr., sbr. 1. mgr. 53. og 54. gr. barnalaga ber að dæma stefnda til að greiða meðlag með barninu í samræmi við kröfu stefnanda þar að lútandi, en þó ekki lengra aftur í tímann en eitt ár frá því að meðlagskrafan var sett fram, sbr. 1. mgr. 57. gr. sömu laga. Samkvæmt gögnum málsins var það fyrst gert með birtingu stefnu hinn 25. apríl sl. Skal stefndi því greiða einfalt meðlag með barninu frá 25. apríl 2007 að telja til átján ára aldurs þess, eins og það er ákveðið á hverjum tíma samkvæmt lögum um almannatryggingar, sbr. 2. mgr. 55. gr. barnalaga.

Stefnanda var veitt gjafsókn í málinu með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dagsettu 12. ágúst 2008. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, D-kvk-ef P-kvk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 309.818 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Þóknun skipaðs talsmanns stefnda, M-kvk-ef G-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 176.479 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði, sbr. 39. gr. barnalag nr. 76/2001.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað að fjárhæð 500.718 krónur.

R-kvk-nf B-kvk-nf dómstjóri kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefnandi, K, fari með forsjá barns hennar og stefnda, M, A, kt. 000000-0000.

Stefndi greiði einfalt meðlag með barninu frá 25. apríl 2007 til 18 ára aldurs þess.

Allur gjafsókarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, D-kvk-ef P-kvk-ef hrl., 309.818 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Þóknun skipaðs talsmanns stefnda, M-kvk-ef G-kvk-ef hdl., 176.479 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað að fjárhæð 500.718 krónur.

R-kvk-nf B-kvk-nf,