E-10800/2009

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar hinn 24. febrúar sl., að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefnda, var endurupptekið og flutt að nýju hinn 20. maí sl.,og tekið til úrskurðar þann dag. Málið var höfðað fyrir dómþinginu af Sameign okkar sf., Fellahvarfi 12, Kópavogi, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu áritaðri um birtingu 28. september 2009.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að viðurkennt verði með dómi, að stefnanda beri réttur til þess að fá heimild til veiða á tilgreindum nytjastofnum í fiskveiðilandhelgi Íslands, þ.e. heimild til veiða á 50 tonnum af ufsa, 10 tonnum af langlúru, 20 tonnum af skráplúru, 20 tonnum af sandkola og 10 tonnum af grálúðu.

Til vara krefst stefnandi þess, að dæmd verði ógild sú ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins, dagsett 5. ágúst 2009, að synja stefnanda um leyfi til veiða á tilgreindum tegundum í fiskveiðilandhelgi Íslands.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega, að málinu verði vísað frá dómi, og stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnandi dæmdur til að greiða honum málskostnað.

II

Málavextir eru þeir, að frá og með 1. september 2009 hefur stefnandi verið útgerðaraðili bátsins Braga ER-2, skipaskráningarnúmer 6347. Hinn 30. júlí 2009 sótti stefnandi um að sér yrði veitt heimild til veiða á nytjastofnunum ufsa, langlúru, skráplúru, sandkola og grálúðu fyrir fiskveiðiárið 2009-2010, en tímabilið er frá 1. september 2009 til 31. ágúst 2010. Sótti stefnandi um að fá leyfi til veiða á 50 tonnum af ufsa, 10 tonnum af langlúru, 20 tonnum af skráplúru, 20 tonnum af sandkola og 10 tonnum af grálúðu. Stefnandi kveður umrædda nytjastofna hafa, um langt skeið, verið stórlega vannýtta og telji því þjóðarbúið fara á mis við mikil verðmæti vegna þess að þau séu ekki sótt.

Hinn 6. ágúst 2009 barst stefnanda svarbréf frá sjávarútvegsráðuneytinu, dagsett 5. ágúst 2009, þar sem umsókn stefnanda um leyfið var synjað. Í svarinu kom fram að sjávarútvegsráðuneytið teldi ekki heimild í lögum til þess að verða við fram kominni beiðni stefnanda, með vísan til 2. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, þar sem segir að veiðiheimildum á þeim tegundum sem heildarafli sé takmarkaður af skuli úthlutað til einstakra skipa. Þannig eigi skip tiltekna hlutdeild í leyfðum heildarafla. Aðeins þau skip sem hafi aflahlutdeild í viðkomandi tegund fái úthlutað aflamarki. Tegundir þær sem stefnandi hafi óskað eftir heimild til veiða á, séu kvótabundnar og aflahlutdeildum hafi verið úthlutað til einstakra skipa lögum samkvæmt. Með vísan til þess hafi beiðni stefnanda verið synjað. Stefnandi hafi ekki yfir aflahlutdeild að ráða, samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða.

III

Stefnandi byggir á því, að ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins hafi verið ólögmæt þar sem hún fari í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar sem og ákvæði og markmið laga um stjórn fiskveiða. Telur stefnandi ljóst að með ákvörðun sinni sé stefndi í raun að koma í veg fyrir að heildarafrakstur þjóðarbúsins af nytjastofnum verði hámarkaður og horfi með því fram hjá heildarhagsmunum þjóðarinnar, en frá setningu laga um stjórn fiskveiða hafi aldrei verið jafn rík ástæða og nú til þess að markmiðum laganna sé fylgt.

Nytjastofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar, samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, og íslenska ríkið setji reglur um nýtingu þeirra og byggi það á almennum valdheimildum löggjafans. Löggjafinn sé við setningu þessara reglna bundinn af ákvæðum stjórnarskrárinnar sem þýði m.a. að löggjafinn megi aðeins setja atvinnufrelsi manna skorður að almannahagsmunir krefjist þess. Því þurfi almannahagsmunir að reka til þess að frelsi stefnanda til þess að stunda veiðar í atvinnuskyni verði settar hömlur. Veiðigeta fiskiflotans hafi snemma á níunda áratug síðustu aldar verið talin vera komin langt fram yfir það sem nytjastofnarnir þyldu og því hafi verið talið brýnt að kveðið væri á um takmarkanir á fiskveiðum. Viðurkennt sé að almannahagsmunir geti krafist þess að frelsi manna til að stunda fiskveiðar séu settar skorður og hafi það aðallega verið gert með því að settar séu takmarkanir á leyfilegum heildarafla, eða svokallað aflamark sem sé leyfilegur heildarafli sem veiða megi úr einstökum nytjastofnum á ákveðnu tímabili, en það sé sett með heimild í 3. gr. laga um stjórn fiskveiða. Þetta aflamark skiptist svo, samkvæmt 2. mgr. 8. gr. sömu laga, á milli þeirra sem hafi yfir að ráða aflahlutdeild í viðkomandi nytjastofni í réttum hlutföllum miðað við aflahlutdeild hvers og eins, og byggist það upphaflega á veiðireynslu skipa á þriggja ára tímabili þar á undan. Þessu fyrirkomulagi hafi fyrst verið komið á í árslok 1983 og hafi fyrst um sinn verið framlengt um 2 ár í senn, en síðan með ótímabundnum hætti með lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða.

Í dómi Hæstaréttar, í málinu nr. 145/1998, hafi verið fjallað um verndunarsjónarmið varðandi fiskveiðistjórnunina, en þar segi: „Löggjafanum sé rétt að takmarka fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, ef uggvænt þykir, að fiskistofnar séu í hættu. Byggist það á almennum valdheimildum löggjafarvaldsins og fullveldisrétti ríkisins, sbr. 2.- 4. gr. laga nr. 41/1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar standi því ekki í vegi, að í lögum sé mælt fyrir um slíkar takmarkanir, enda sé almannahagsmunum fyrir að fara. Af forsögu núgildandi fiskveiðistjórnunarlaga sé ljóst, að löggjafinn hefur talið, að almannaheill tæki til takmörkunar veiðanna.“ Í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 12/2000 segi svo: „Ráðstafanir til að koma í veg fyrir ofveiði með aflatakmörkunum eru nauðsynlegur þáttur í verndun og skynsamlegri nýtingu fiskistofna. Krefjast almannahagsmunir þess að frelsi manna til að stunda fiskveiðar í atvinnuskyni séu settar skorður af þessum sökum.“ Takmörkun á atvinnufrelsi verði því talin réttlætast af slíkum almannahagsmunum sem í þessu tilfelli séu ráðstafanir til að koma í veg fyrir ofveiði og til þess að nytjastofnarnir séu á hverjum tíma nýttir á sem hagkvæmastan hátt fyrir þjóðarbúið í heild. Í athugasemdum við 1. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, hafi verið fjallað um markmið með stjórn fiskveiða, en þar standi: „Með fyrsta málslið greinarinnar er minnt á mikilvægi þess að varðveita fullt forræði Íslendinga yfir henni. Jafnframt felst í þessu sú sjálfsagða stefnumörkun að markmiðið með stjórn fiskveiða er að nýta fiskistofnana til hagsbóta fyrir þjóðarheildina.“

Stefnandi hafi hins vegar sótt um leyfi til þess að nýta nytjastofna sem hafi verið stórlega vannýttir um margra ára skeið og jafnframt hafi verið fyrirséð að þeir kæmu til með að verða það áfram, þar sem útgefið aflamark myndi bersýnilega ekki nást á yfirstandandi fiskveiðiári 2008-2009, frekar en undanfarin ár.

Nýting aflaheimilda á fiskveiðiárinu 2007-2008 í tilgreindum nytjastofnum hafi verið eftirgreind:

Aflamark Veitt Óveitt Ónýtt af heildaraflamarki

Ufsi 72.387 56.021 16.366 22,6%

Langlúra 2.466 1.417 1.029 42,1%

Skrápflúra 1.161 193 968 83,4%

Sandkoli 1.686 544 1.142 67,7%

Grálúða 16.477 8.966 7.511 45,6%

Stórfelld vannýting umræddra nytjastofna hafi samkvæmt þessu verið óumdeilanleg og því séu öll sjónarmið um verndun ótæk sem rökstuðningur fyrir áframhaldandi tálmunum á atvinnuréttindum manna varðandi þessa nytjastofna. Engir almannahagsmunir séu því til staðar, sem réttlæti það að umræddir nytjastofnar séu áfram kvótabundnir. Þvert á móti reki almannahagsmunir til þess að nytjastofnarnir séu nýttir að því marki sem þeir séu taldir þola út frá sjónarmiðum um sjálfbæra og hagkvæma nýtingu þeirra fyrir þjóðarbúið, sbr. markmið laga um stjórn fiskveiða nr. 116/2006. Það fari því bersýnilega í bága við 75. gr. stjórnarskrárinnar, að mönnum sem vilja nýta umrædda nytjastofna skuli vera neitað um leyfi til þess, enda eru engir almannahagsmunir sem réttlæti að atvinnufrelsi stefnanda sé skert á þann hátt sem gert sé með ákvörðun stefnda um að synja beiðni stefnanda um leyfi til nýtingar á tilgreindum nytjastofnum.

Stefnandi telur jafnframt ljóst, að stefndi hafi litið algjörlega fram hjá markmiðum laganna um verndun og hagkvæma nýtingu nytjastofnanna við ákvörðun sína að binda umrædda nytjastofna áfram í aflamarki, og þar með í forræði núverandi handhafa aflahlutdeilda. Enda sé ljóst að þeir nytjastofnar sem stefnandi hafi sótt um veiðirétt á séu stórlega vannýttir og muni þar af leiðandi ekki koma til með að skapa atvinnu og þar með treysta byggð í landinu, sbr. markmið laganna. Stefnandi telji, að ákvörðun ráðherra að takmarka veiðar á umræddum nytjastofnum hafi því ekki lagastoð, þar sem ráðherra hafi eingöngu heimild til þess að setja aflamark á nytjastofna, sem talið sé að þurfi að takmarka veiðar á, en að baki slíkri ákvörðun þurfi að liggja verndunarsjónarmið. Slík sjónarmið geti aldrei átt við um vannýtta stofna. Um slík sjónarmið hafi verið fjallað í áðurnefndum dómum Hæstaréttar í málinu nr. 145/1998 og málinu nr. 12/2000. Telji stefnandi augljóst að ákvörðun ráðherra verði ekki talin réttlætast af sjónarmiðum, sem þar séu sett fram. Ef fara eigi að markmiðum laga um stjórn fiskveiða þá gangi það beint gegn markmiðum þeirra, að neita stefnanda um veiðiheimildirnar, enda hafi þeir nytjastofnar sem sótt sé um leyfi til að veiða, verið vannýttir um langt skeið. Það hljóti að vera augljóst að nytjastofnarnir verði ekki nýttir til hagsbóta fyrir þjóðarheildina með því að stofnarnir séu látnir vera vannýttir áfram. Stjórnvöldum beri beinlínis skylda til þess að nytjastofnarnir séu nýttir með markmið laganna í huga, en ekki hagsmuni einstakra aðila til þess að halda aflaheimildum sínum, jafnvel þó þeir nýti þær ekki nema að litlu marki. Stefnandi telji því ljóst að ákvörðun ráðherra um að synja sér um heimild til veiða á tilgreindum nytjastofnum fari í bága við markmið laga um stjórn fiskveiða sem fram komi í 2. msl. 1. gr. laganna.

Stefnandi telji því einnig að ákvörðun stefnda um að takmarka veiðar á umræddum nytjastofnum með þeim hætti sem hér hafi verið rakið sé til þess fallin að hygla þeim aðilum sem hafi yfir að ráða aflahlutdeild í nytjastofnunum á sinn kostnað, en engin haldbær rök séu að baki ákvörðun ráðherra varðandi það að kvótabinda áðurnefnda nytjastofna. Með ákvörðun sinni hafi stefndi því í raun tekið afstöðu til þess að hann telji það fyrirkomulag sem nú sé við lýði við úthlutun aflamarks eiga að gilda óháð því hvort almannahagsmunir reki til takmörkunar veiða á einstökum nytjastofnum. Telur stefnandi það vera í andstöðu við ákvæði 1. málsliðar 1. gr. laga um stjórn fiskveiða að stefndi skuli álíta að nytjastofnarnir skuli vera áfram á fullu forræði núverandi handhafa aflaheimilda þrátt fyrir að þeir hafi verið langt frá því að nýta útgefið aflamark. Verði vart séð hvernig sú ákvörðun stefnda samrýmist þeirri yfirlýsingu fiskveiðistjórnunarlaga að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar, enda sé meðferð stefnda á heimildum til að nýta þessa sameign með þeim hætti að vart verði dregin önnur ályktun en að hann álíti nytjastofnana vera á fullu forræði núverandi handhafa aflaheimilda og að yfirlýsing sú, sem gefin sé í 1. málslið 1. gr. sé í raun markleysa. Stefnda hafi raunar, sem handhafa ríkisvalds, við ákvörðun aflamarks borið að sjá til þess að eigendur auðlindarinnar, íslenska þjóðin, geti notið hámarksafraksturs af henni í samræmi við þau markmið sem sett séu fram í 2. málslið 1. gr., en slíkt verði vart gert með því að láta nytjastofnana vera vannýtta áfram. Þetta hafi stefndi hins vegar ekki gert og því fari sú ákvörðun hans, að binda umrædda nytjastofna áfram í aflamark, bersýnilega gegn markmiðum laganna.

Með þessu setji stefndi því jafnframt fyrir fram tálmun við því að nokkrir aðrir en núverandi handhafar aflahlutdeilda fái tækifæri til að njóta atvinnuréttar í sjávarútvegi óháð því hvort aðstæður séu taldar reka til takmörkunar veiðanna eður ei. Telur stefnandi slíkt fara gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Synjun stefnda á beiðni stefnanda byggist á því að vísað sé til 2. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, en þar sé vísað til þess að aflaheimildir í þeim nytjastofnum, sem hafa verið kvótabundnir samkvæmt 3. gr. sömu laga, skuli skiptast á milli þeirra, sem hafi yfir að ráða aflahlutdeild í viðkomandi nytjastofni. Ráðuneytið veiti ekki öðrum heimild til veiða. Sú tálmun, sem felist í aðgangi stefnanda til veiða á umræddum nytjastofnum felist í því hvort ráðherra ákveði að kvótabinda tegundir með þeirri heimild sem honum sé gefin í 3. gr. fiskveiðistjórnunarlaga. Stefndi sé því í raun að vísa til sinnar eigin reglugerðar þegar hann ákveði að synja umsókn stefnanda. Atvinnufrelsi megi aftur á móti einungis takmarka með lögum settum af Alþingi. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, hafi sjávarútvegsráðherra heimild til þess að takmarka þetta frelsi með reglugerð. Þar komi fram að ráðherra skuli ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða megi úr nytjastofnum við Ísland, sem nauðsynlegt sé talið að takmarka veiðar á. Hér sé um að ræða matskennt ákvæði, þar sem ráðherra sé gefið vald til takmörkunar á mannréttindum, en slík ákvæði skuli ætíð vera ótvíræð. Skuli ráðherra beita þessu valdi árlega til þess að ákvarða aflamark fyrir næsta fiskveiðiár í þeim tegundum, sem nauðsynlegt sé talið að takmarka veiðar á. Stefnandi telur, að hér sé um að ræða of víðtækt framsal löggjafarvalds, enda gangi það gegn skýru ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar, að ráðherra sé gefið vald til þess að ákvarða takmörkun á atvinnufrelsi með reglugerð, þar sem atvinnufrelsi megi eingöngu takmarka með lögum, settum af Alþingi. Ráðherra sé þarna í raun gefið vald til þess að ákvarða af eigin geðþótta hvaða skilyrði honum þyki nægjanlega "nauðsynleg" fyrir því að nytjastofna skuli binda í aflamark. Hversu víðtækt vald ráðherra sé á þessu sviði megi sjá á ákvörðun aflamarks frá 10. júlí 2009, er stefndi hafi ákveðið að nota heimild sína samkvæmt 3. gr. fiskveiðistjórnunarlaga og setja aflamark á allar tegundir sem verið hafi í aflamarki undanfarin ár óháð því hvort þær væru vannýttar eða ekki. Tveimur dögum síðar hafi sagt svo frá í kvöldfréttum ríkisútvarpsins, að ástæðan fyrir því að hann hefði tekið vannýttar tegundir úr aflamarki væri sú að lagaheimildir til þess að taka nytjastofna úr aflamarki væru ekki fyrir hendi. Í lögunum sé hins vegar hvergi að finna slíkt bannákvæði, sem stefndi vísi til. Virðist stefndi því í raun misskilja heimildir sínar samkvæmt 3. gr. fiskveiðistjórnunarlaga, sem og tilgang lagagreinarinnar. Með þessu sé stefndi því búinn að viðurkenna opinberlega að ákvörðun hans hafi grundvallast á misskilningi hans á lögunum. Ef stefndi hefði gert sér grein fyrir að slíkt ákvæði væri hvergi að finna megi gera ráð fyrir því að hann hefði tekið þá ákvörðun, sem gert sé ráð fyrir í lögunum, og haldið umræddum nytjastofnum utan aflamarks. Stefnandi hafi gert stefnda grein fyrir þessu í tölvupósti hinn 12. júlí 2009, og krafið hann skýringa, en engu að síður standi ákvörðun stefnda varðandi aflamark fiskveiðiársins 2009-2010, þó í nýrri reglugerð frá 30. júlí 2009, óhögguð, þrátt fyrir að stefndi megi vita að hún byggist á röngum forsendum. Það hafi óumdeilanlega ekki verið ætlun löggjafans að vannýttir nytjastofnar yrðu kvótabundnir og því sé ótækt að umræddir nytjastofnar séu bundnir í aflamark þrátt fyrir að engin rök hnígi lengur í þá átt að þess sé þörf. Ákvörðun stefnda frá 10. júlí 2009, að binda umræddar tegundir í aflamark, sýni að ákvæði 3. gr. fiskveiðistjórnunarlaga sé allt annað en ótvírætt og framsal valds til ráðherra samkvæmt henni allt of víðtækt og gangi því gegn lagaáskilnaði 75. gr. stjórnarskrárinnar, enda takmarki umrædd reglugerð atvinnufrelsi stefnanda.

Samkvæmt ofangreindu telji stefnandi rétt sinn ótvíræðan til þess að fá heimild til veiða á tilgreindum nytjastofnum. Verði sá réttur ekki staðfestur með dómi sé nauðsynlegt fyrir stefnanda að fá ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins frá 5. ágúst 2009 hnekkt til þess að umsókn hans um heimild til veiða í tilgreindum nytjastofnum fái réttláta og lögmæta meðferð í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu.

Um lagarök vísar stefnandi til stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 97/1995. Stefnandi vísar og til laga um stjórn fiskveiða nr. 116/2006, mannréttindasáttmála Evrópu og alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sem Ísland staðfesti með auglýsingu utanríkisráðherra nr. 10, hinn 28. ágúst 1979, sbr. þingsályktun 8. maí 1979.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

III

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því, að aðalkrafa stefnanda sé óákveðin og horfi samkvæmt orðalagi sínu til ótiltekins tíma. Engin grein sé gerð fyrir því í stefnu á hvaða forsendum umkrafið magn í einstökum tegundum sé byggt. Engra upplýsinga eða gagna njóti heldur við af hálfu stefnanda um útgerðarhætti, veiðar, veiðarfæri og sókn báts hans, sem skotið gæti stoðum undir lögvarða hagsmuni stefnanda tengdum málssókn þessari. Ekkert sé sérstaklega heldur fjallað um varakröfu stefnanda í stefnu.

Regla 1. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, feli í sér að ef heildaraflatakmörkun sé ekki fyrir hendi á einstökum nytjastofnum séu veiðar á þeim frjálsar öllum skipum sem leyfi fái til veiða í atvinnuskyni, samkvæmt 4. gr. Bátur stefnanda sé smábátur með almennt veiðileyfi með aflamarki. Hvergi í stefnu sé gerð grein fyrir réttarheimild sem dómstóll eða ráðuneyti gæti stutt úrlausn sína við, um tilvist ætlaðs réttar stefnanda í því tilviki að aflahámarkstakmörkun reyndist ólögmæt, til að fá sérstaka heimild eða leyfi til veiða á þessum tegundum í nánar tilteknu magni, eins og kröfugerð stefnanda feli í sér.

Samkvæmt framangreindu fáist ekki séð að uppfyllt sé skilyrðum 1. og 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þá geti aðalkrafa stefnanda ekki talist dómhæf, sbr. 1. mgr. 24. gr. sömu laga.

Stefnandi krafðist þess að frávísunarkröfu stefnda yrði hafnað og málið tekið til efnisdóms.

IV

Aðalkrafa stefnanda er að viðurkennt verði með dómi að honum beri réttur til að fá heimild til veiða á tilgreindum nytjastofnum í fiskveiðilandhelgi Íslands, en til vara að ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins, þar sem honum var synjað um leyfið, verði dæmd ógild.

Byggir stefnandi kröfu sína á því, að umræddir nytjastofnar séu vannýttir og því skorti á lögmætar forsendur fyrir aflahámarkstakmörkun samkvæmt 3. gr. laga nr. 116/2006 auk þess sem ákvæðið feli í sér óheimilt framsal löggjafarvalds, sem brjóti í bága við 1. mgr. 75. gr. og 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Eins og að framan greinir var stefnanda synjað um leyfi til veiða á fyrrgreindum nytjastofnum í fiskveiðilandhelginni.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 116/2006, skal sjávarútvegsráðherra, að fengnum tillögum Hafrannsóknarstofnunar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstöku nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Skal heildarafli fyrir viðkomandi fiskveiðiár ákveðinn fyrir 1. ágúst ár hvert. Þá segir í 4. gr., að enginn megi stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Almenn veiðileyfi eru tvenns konar, þ.e. veiðileyfi með aflamarki og veiðileyfi með krókaaflamarki. Á sama fiskveiðiári getur skip aðeins haft eina gerð veiðileyfis. Í 7. gr. laganna segir, að bátum sem veiðileyfi hafa með krókaaflamarki sé heimilt að stunda veiðar úr þeim tegundum sem þeir hafa krókaaflamark í og enn fremur tegundum sem ekki sæta takmörkunum á leyfilegum heildarafla. Ráðherra skal þó setja reglur um leyfðan meðalafla. Í 8. gr. laganna er kveðið á um það, að veiðar á þeim tegundum sjávardýra, sem ekki sæta takmörkun á leyfilegum heildarafla samkvæmt 3. gr. séu frjálsar öllum þeim skipum, sem leyfi fá til veiða í atvinnuskyni samkvæmt 4. gr., með þeim takmörkunum sem leiðir af almennum reglum um veiðisvæði, veiðarfæri og veiðitíma. Í 2. mgr. 8. gr. segir, að veiðiheimildum á þeim tegundum, sem heildarafli er takmarkaður af, skuli úthlutað til einstakra skipa. Skuli hverju skipi úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildarafla tegundarinnar. Nefnist það aflahlutdeild skips og helst hún óbreytt milli ára. Og í 4. mgr. 8. gr. segir, að aflamark skips á hverju veiðitímabili eða vertíð ráðist af leyfðum heildarafla viðkomandi tegundar og hlutdeild skipsins í þeim heildarafla samkvæmt 2. mgr.

Kröfugerð stefnanda, eins og hún er fram sett, er um að með dómi verði honum úthlutað leyfi til veiða á ákveðnu magni úr tilgreindum nytjastofnum. Telur stefnandi að nytjastofnar þessir séu vannýttir og því sé ekki heimilt að kvótabinda þá, eins og heimilt sé að gera við þá fiskistofna sem eru í hættu, til að koma í veg fyrir ofveiði.

Skortir á það í stefnu að gerð sé grein fyrir því á hverju stefnandi byggi kröfu sína um að fá að veiða umkrafið magn. Væri aðalkrafa stefnanda tekin til greina, fengi stefnandi heimild til að veiða 50 tonn af ufsa, 10 tonn af langlúru, 20 tonn af skráplúru, 20 tonn af sandkola og 10 tonn af grálúðu, án þess að stefnandi hafi í nokkru gert grein fyrir því með hvaða hætti hann hyggst stunda þessar veiðar og hvenær, en í aðalkröfu er ekki afmarkaður neinn veiðitími og alls ekki ljóst að átt sé við fiskveiðiárið sem hófst haustið 2009. Samkvæmt framansögðu er aðalkrafa stefnanda því svo óákveðin og óskýr, að dómur verður ekki á hana lagður og ekki á valdi dómstóla að úthluta stefnanda þeim réttindum sem hann gerir kröfu um.

Stefnandi hefur heldur ekki sýnt fram á að ógilding úrskurðar sjávarútvegsráðuneytisins, eins og varakrafa stefnanda hljóðar á um, geti haft áhrif á hagsmuni hans eða að ógilding myndi veita honum þau réttindi sem hann hefur krafist. Hefur stefnandi því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um gildi framangreinds úrskurðar samkvæmt 1. og 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Samkvæmt framansögðu verður því ekki hjá því komist að vísa málinu frá dómi.

Eftir þessari niðurstöðu ber, samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að úrskurða stefnanda til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Sameign okkar sf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 150.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf