S-9470/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 8. maí síðastliðinn, er höfðað með ákæru útgefinni af sérstökum saksóknara 11. október 2013, á hendur X, kennitala 000000-0000, með lögheimili [...], og Y, kennitala 000000-0000, með lögheimili [...], „fyrir eftirtalin brot gegn almennum hegningarlögum og lögum um hlutafélög:

I

Á hendur ákærða X fyrir brot á lögum um hlutafélög með því að hafa á árinu 2009, sem stjórnarformaður og prókúruhafi hlutafélagsins A, kennitala 000000-0000, [...], Reykjavík, (hér eftir A) látið félagið veita þáverandi stjórnarmanni A, Y, óheimilt lán að fjárhæð 58.597.500 krónur en hinn 3. febrúar 2009 var andvirði lánsins greitt inn á reikning Sparisjóðabanka Íslands nr. [...], þaðan sem fjármununum var veitt áfram inn á reikning Kaupthing Bank Luxembourg S.A. til lækkunar á skuld Y við þann banka. Þá samþykkti ákærði X framlengingu á láninu sex sinnum.

Hinn 4. febrúar 2009 greiddi Y 10.000.000 króna inn á skuld sína við A. Vegna eftirstöðvanna var gerður skriflegur samningur um skammtímalán sem dagsettur var 3. febrúar 2009. Hljóðaði höfuðstóll hans upp á 48.597.500 krónur og var hann á gjalddaga 3. mars 2009.

Lánið var framlengt sex sinnum og var áföllnum vöxtum bætt við höfuðstól hverju sinni:

1. Hinn 3. mars 2009 námu eftirstöðvar lánsins 49.407.815 krónum. Lánið var þá framlengt til 3. apríl 2009.

2. Hinn 3. apríl 2009 voru greiddar inn á lánið 904.094 krónur og eftirstöðvar lánsins, þá að fjárhæð 49.407.815 krónur, framlengdar til 4. maí 2009.

3. Hinn 4. maí 2009 námu eftirstöðvar lánsins 50.273.618 krónum. Lánið var þá framlengt til 8. maí 2009.

4. Hinn 8. maí 2009 voru greiddar inn á lánið 8.000.000 króna og eftirstöðvar lánsins, þá að fjárhæð 42.367.183 krónur, framlengdar til 25. maí 2009.

5. Hinn 25. maí 2009 voru greiddar inn á lánið 11.490.000 krónur og eftirstöðvar lánsins, þá að fjárhæð 31.152.276 krónur, framlengdar til 27. júlí 2009.

6. Hinn 27. júlí 2009 námu eftirstöðvar lánsins 31.813.288 krónum. Lánið var þá framlengt til 27. ágúst 2009.

Lánið var greitt upp 11. nóvember 2009 með greiðslu 33.035.113 króna.

II

Á hendur ákærða Y fyrir brot á lögum um hlutafélög með því að hafa á neðangreindum dagsetningum, sem stjórnarmaður og prókúruhafi A, ítrekað látið félagið veita einkahlutafélaginu B, kennitala 000000-0000, (hér eftir B) óheimil lán. B var beint og síðar óbeint í helmingseigu X, þáverandi stjórnarformanns A, auk þess sem X gegndi stöðu framkvæmdastjóra B allan tímann sem ákæran tekur til. Þannig stóð félagið X sérstaklega nærri. Nánar tiltekið:

1) Fyrir að hafa hinn 28. nóvember 2008 látið A veita B lán að fjárhæð 50.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga 29. desember 2008. Lánið var framlengt þrisvar sinnum með samþykki ákærða og áföllnum vöxtum bætt við höfuðstól lánsins hverju sinni:

1. Hinn 29. desember 2008 námu eftirstöðvar lánsins 50.907.955,56 krónum. Lánið var þá framlengt til 29. janúar 2009.

2. Hinn 29. janúar 2009 námu eftirstöðvar lánsins 51.832.399 krónum. Lánið var þá framlengt til 30. mars 2009.

3. Hinn 30. mars 2009 námu eftirstöðvar lánsins 53.681.088 krónum. Lánið var þá framlengt til 14. apríl 2009.

2) Fyrir að hafa hinn 26. janúar 2009 látið A veita B lán að fjárhæð 50.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga 30. mars 2009. Hinn 30. mars 2009 námu eftirstöðvar lánsins 51.820.000 krónum. Var áföllnum vöxtum þá bætt við höfuðstól lánsins og það framlengt með samþykki ákærða til 14. apríl 2009.

3) Fyrir að hafa hinn 5. mars 2009 látið A veita B lán að fjárhæð 15.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga 30. mars 2009. Hinn 30. mars 2009 námu eftirstöðvar lánsins 15.221.345 krónum. Var áföllnum vöxtum þá bætt við höfuðstól lánsins og það framlengt með samþykki ákærða til 14. apríl 2009.

4) Fyrir að hafa hinn 1. apríl 2009 látið A veita B lán að fjárhæð 20.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga 14. apríl 2009.

Hinn 14. apríl 2009 voru 95.000.000 króna greiddar inn á lán A til B, sbr. liði 1) til 4) hér að framan. Eftir innborgunina námu eftirstöðvar lánanna samtals 46.901.669 krónum. Voru þær eftirstöðvar framlengdar með samþykki ákærða með einum samningi til 27. apríl 2009. Þann dag greiddi B upp útistandandi skuldir sínar við A.

5) Fyrir að hafa hinn 2. júlí 2009 látið A veita B lán að fjárhæð 30.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga hinn 2. október 2009. Lánið var framlengt tvisvar sinnum með samþykki ákærða og áföllnum vöxtum bætt við höfuðstól lánsins hverju sinni:

1. Hinn 2. október 2009 námu eftirstöðvar lánsins 30.831.781 krónu. Lánið var þá framlengt til 4. janúar 2010.

2. Hinn 4. janúar 2010 námu eftirstöðvar lánsins 31.755.578 krónum. Lánið var þá framlengt til 4. mars 2010.

6) Fyrir að hafa hinn 5. ágúst 2009 látið A veita B lán að fjárhæð 20.000.000 króna. Lánið var á gjalddaga hinn 5. nóvember 2009. Lánið var framlengt tvisvar sinnum með samþykki ákærða og áföllnum vöxtum bætt við höfuðstól lánsins hverju sinni:

1. Hinn 5. nóvember 2009 námu eftirstöðvar lánsins 20.564.778 krónum. Lánið var þá framlengt til 5. febrúar 2010.

2. Hinn 5. febrúar 2010 námu eftirstöðvar lánsins 21.169.154 krónum. Lánið var þá framlengt til 6. apríl 2010.

Hinn 31. mars 2010 voru lán A til B, sbr. liði 5) og 6) hér að ofan, greidd upp með því að B greiddi 54.148.359 krónur inn á reikning A.

III

A

Á hendur ákærða X fyrir umboðssvik með því að hafa í janúar 2009 misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, þegar hann fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa skuldabréf, útgefið 26. janúar 2009 af E, kennitala 000000-0000, svila Y, þá stjórnarmanns A, að fjárhæð 24.000.000 króna þrátt fyrir að kaupin gengju gegn fjárfestingarstefnu A, væru í andstöðu við hagsmuni félagsins og án þess að stjórn A væri upplýst um kaupin. Þá var endurgreiðsla skuldabréfsins ekki tryggð á fullnægjandi hátt en eina tryggingin fólst í sjálfskuldarábyrgð einkahlutafélagsins F, kennitala 000000-0000, félags með neikvæða eiginfjárstöðu í eigu E. Loks var greiðslugeta og eignastaða lánþegans ekki könnuð. Lánið var ekki greitt á gjalddaga en það var gert upp í október 2009 með fjármunum frá A, sbr. nánar í lið C hér á eftir.

B

Á hendur ákærða X fyrir umboðssvik með því að hafa í febrúar 2009 misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, þegar hann fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa skuldabréf, útgefið 6. febrúar 2009 af einkahlutafélaginu C, kennitala 000000-0000, (hér eftir C) félags í eigu E, svila Y, þá stjórnarmanns A, að fjárhæð 34.700.000 króna þrátt fyrir að kaupin gengju gegn fjárfestingarstefnu A, væru í andstöðu við hagsmuni félagsins og án þess að stjórn A væri upplýst um kaupin. Þá var endurgreiðsla skuldabréfsins ekki tryggð á fullnægjandi hátt en eina tryggingin fólst í sjálfskuldarábyrgð einkahlutafélagsins F, kennitala 000000-0000, félags með neikvæða eiginfjárstöðu í eigu E. Loks var greiðslugeta og eignastaða lánþegans ekki könnuð en í lok árs 2008 var eigið fé C neikvætt um rúmlega 17,9 milljónir króna. Lánið var ekki greitt á gjalddaga en það var greitt upp í október 2009 með fjármunum frá A, sbr. nánar í lið C hér á eftir.

C

Á hendur ákærða X fyrir umboðssvik með því að hafa í október 2009 misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, þegar hann fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa samtals 40% hlutafjár í C fyrir 150.000.000 króna þrátt fyrir að kaupverðið væri of hátt miðað við stöðu C, kaupin gengju gegn fjárfestingarstefnu A og væru í andstöðu við hagsmuni A. Þá upplýsti ákærði stjórn A ekki um kaupin. Eigið fé C var sem fyrr segir neikvætt í árslok 2008 um rúmlega 17,9 milljónir króna.

Gengið var frá kaupunum með samkomulagi á milli A og E, eiganda C og svila Y, þá stjórnarmanns A, dagsettu 23. október 2009. Í því fólst annars vegar að A keypti 11,132% af 500.000 króna hlutafé í C, að nafnverði 54.660 krónur, af E og greiddi fyrir hlutinn með því að skuldajafna við skuld E að fjárhæð 27.610.714 krónur, sbr. lið A hér að framan. Hins vegar keypti A nýtt hlutafé að nafnverði 242.290 krónur fyrir 122.389.286 krónur.

Samkvæmt hluthafasamkomulagi, sem var hluti fyrrnefnds samnings, skyldi nota hina nýju fjármuni til að greiða niður skuldir C. við A, sbr. lið B hér að framan, og við aðra kröfuhafa. Það var forsenda samningsins að helstu eignir C, [...] og [...] í Reykjanesbæ, yrðu veðbandalausar eftir að hinum nýju fjármunum hefði verið ráðstafað.

Y, stjórnarmaður A, átti verulegra hagsmuna að gæta í viðskiptunum en sem eigandi handhafaskuldabréfa að nafnvirði tæplega 220 milljónir króna, útgefnum af C, var hann einn stærsti kröfuhafi þess félags. Krafa Y á C var án nokkurra trygginga. Eftir að veðkröfurnar höfðu verið greiddar upp var hagsmunum Y til muna betur borgið en áður.

IV

Brot ákærða X í I. kafla ákæru telst varða við 1. mgr. 104. gr. sbr. 2. tl. 153. gr. laga um hlutafélög nr. 2/1995.

Brot ákærða Y í II. kafla ákæru telst varða við 1. mgr. 104. gr. sbr. 2. tl. 153. gr. laga um hlutafélög nr. 2/1995.

Brot ákærða X í A, B og C-lið III. kafla ákæru teljast varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

V

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Röksemdir sem málssókn er byggð á, sbr. d-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála:

Röksemdir sem varða I. kafla ákæru:

Í I. kafla ákæru sé ákærða X gefið að sök að hafa látið A veita Y, þá stjórnarmanni A, lán eins og nánar sé tilgreint í ákærutextanum. Með því hafi hann brotið gegn 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Ekki hafi verið um venjulegt viðskiptalán að ræða í skilningi ákvæðisins enda um að ræða háa lánveitingu til einstaklings án þess að nokkurt veð væri tekið til tryggingar. Álíka lánafyrirgreiðsla hafi ekki staðið öðrum til boða og rúmaðist ekki innan fjárfestingarstefnu A. Ákvæði 7. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga eigi ekki við í þessu tilviki, enda sé A ekki fjármálastofnun í skilningi ákvæðisins. Þegar lánið hafi verið greitt út í febrúar 2009 hafi ólögmætu ástandi verið komið á. Hinu ólögmæta ástandi hafi verið viðhaldið með framlengingum á láninu og hafi því ekki lokið fyrr en lánið hafi verið greitt upp 11. nóvember 2009. Beri því að miða upphaf fyrningarfrestsins við þann dag. Fyrning hafi verið rofin 31. maí 2011 en þá hafi sakarefninu fyrst verið beint að ákærða X.

Röksemdir sem varða II. kafla ákæru:

Í II. kafla ákæru sé ákærða Y gefið að sök að hafa látið A veita einkahlutafélaginu B lán eins og nánar sé tilgreint í ákærutextanum. Í ljósi þess að X, stjórnarformaður A, hafi verið framkvæmdastjóri B, auk þess sem hann hafi átt helmingshlut í B á móti bróður sínum, ýmist beint eða í gegnum félagið D, verði að telja B aðila sem hafi staðið X sérstaklega nærri í skilningi 2. málsliðar 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga in fine. Með því að ákærði Y hafi látið A veita B lán hafi hann brotið gegn 1. mgr. 104. gr. laganna. Ekki hafi verið um venjulegt viðskiptalán að ræða í skilningi ákvæðisins, enda hafi álíka lánafyrirgreiðsla ekki staðið öðrum til boða og rúmaðist ekki innan fjárfestingarstefnu A. Ákvæði 7. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga eigi ekki við í þessu tilviki, enda sé A ekki fjármálastofnun í skilningi ákvæðisins. Loks beri að líta á upphaflegu lánveitinguna, þær lánveitingar sem henni hafi fylgt og framlengingarnar sem eina heild (framhaldsbrot), enda um að ræða framhaldandi röð samkynja refsiverðra athafna gegn öðrum hagsmunum en persónu manna. Beri því að miða upphaf fyrningarfrestsins við 31. mars 2010. Fyrning hafi verið rofin 8. júní 2011 en þá hafi sakarefninu fyrst verið beint að ákærða Y.

Röksemdir sem varða III. kafla A:

Í lið A í III. kafla ákæru séu ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa látið A kaupa skuldabréf útgefið af E, svila Y, stjórnarmanns A. Umboðssvikaákvæðið geri kröfu um að þrjú hlutlæg skilyrði séu uppfyllt. Í fyrsta lagi þarf gerandi að vera í aðstöðu til að skuldbinda annan aðila, í öðru lagi þarf hann að misnota þessa aðstöðu og í þriðja lagi þarf að sýna fram á fjártjón eða verulega fjártjónshættu.

Aðstaða til að skuldbinda A: Ákærði var stjórnarformaður A og honum hafði verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Ákærði var þannig í aðstöðu til að skuldbinda A. Í krafti stöðu sinnar hafði ákærði einnig mikið áhrifavald sem hann notaði til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti.

Misnotkun á aðstöðu: Við mat á því hvort ákærði hafi með háttsemi sinni misnotað aðstöðu sína vega þyngst þrjú atriði: Í fyrsta lagi hafi skuldabréfakaupin ekki rúmast innan fjárfestingarstefnu A sem þannig takmarkaði heimildir ákærða. Í öðru lagi hafi kaup skuldabréfsins gengið gegn hagsmunum A. Í þriðja lagi beri að horfa heildstætt á þær lánveitingar, sem fjallað sé um í I. og II. kafla ákæruskjalsins, og skuldabréfakaupin, sem ákært sé fyrir í III. kafla A. Virðist ákærði X og Y, þá stjórnarmaður A, hafa myndað með sér samtök um hagsmunagæslu þar sem hvor veitti öðrum af fé A. Í ljósi tengsla Y við lánþega verður að telja kaup á skuldabréfi E hluta af þessari gagnkvæmu hagsmunagæslu.

Fjártjónshætta: Ákæruvaldið telji að annars vegar hafi veruleg fjártjónshætta skapast strax við það að farið var út fyrir fyrrnefnda fjárfestingarstefnu. Byggist sú ályktun á því að fjárfestingarstefnunni var ætlað að takmarka fjártjónshættu A. Hins vegar hafi falist í því fjártjónshætta að kaupa skuldabréf að nafnverði 24 milljónir króna af einstaklingi án þess að teknar væru ásættanlegar tryggingar fyrir. Lítið hald hafi verið í sjálfskuldarábyrgð F, enda var það félag með neikvæða eiginfjárstöðu í lok árs 2008.

Lánið var ekki greitt á gjalddaga en það var greitt upp í október 2009 með fjármunum frá A, sbr. lið C. Greiðsla skuldarinnar hafi þannig komið frá A í tengslum við kaup á nær verðlausu hlutafé C á of háu verði.

Röksemdir sem varða III. kafla B:

Í lið B í III. kafla ákæru séu ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa látið A kaupa skuldabréf útgefið af C.

Aðstaða til að skuldbinda A: Ákærði hafi verið stjórnarformaður A og hafði verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Ákærði var þannig í aðstöðu til að skuldbinda A. Í krafti stöðu sinnar hafði ákærði einnig mikið áhrifavald sem hann notaði til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti.

Misnotkun á aðstöðu: Við mat á því hvort ákærði hafi með háttsemi sinni misnotað aðstöðu sína vega þyngst þrjú atriði: Í fyrsta lagi hafi skuldabréfakaupin ekki rúmast innan fjárfestingarstefnu A sem þannig takmarkaði heimildir ákærða. Í öðru lagi hafi kaup skuldabréfsins gengið gegn hagsmunum A. Í þriðja lagi beri að horfa heildstætt á þær lánveitingar, sem fjallað sé um í kafla I og II í ákæruskjali, og skuldabréfakaupin, sem ákært sé fyrir í III. kafla A og B. Virðast ákærðu hafa myndað með sér samtök um hagsmunagæslu þar sem hvor veitti öðrum af fé A. Í ljósi tengsla Y við C, sem nánar sé fjallað um í lið C í III. kafla ákæruskjalsins, verði að telja kaup á skuldabréfi félagsins hluta af þessari hagsmunagæslu.

Fjártjónshætta: Ákæruvaldið byggi á því að annars vegar hafi veruleg fjártjónshætta skapast strax við það að farið hafi verið út fyrir fyrrnefnda fjárfestingarstefnu. Byggist sú ályktun á því að fjárfestingarstefnunni hafi verið ætlað að takmarka fjártjónshættu A. Hins vegar hafi fjártjónshætta falist í því að kaupa skuldabréf af einkahlutafélagi með neikvæða eiginfjárstöðu. Lítið hald hafi verið í sjálfskuldarábyrgð F, enda hafi það félag verið með neikvæða eiginfjárstöðu í lok árs 2008. Lánið hafi ekki verið greitt á gjalddaga en það hafi verið greitt upp í október 2009 með fjármunum frá A, sbr. lið C. Greiðsla skuldarinnar hafi þannig komið úr sjóðum A í tengslum við kaup á nær verðlausu hlutafé C á of háu verði.

Röksemdir sem varða III. kafla C:

Í lið C í III. kafla ákæru séu ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa látið A kaupa 40% eignarhlut í C.

Aðstaða til að skuldbinda A: Ákærði var stjórnarformaður A og hafði verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Ákærði hafi þannig verið í aðstöðu til að skuldbinda A. Í krafti stöðu sinnar hafði ákærði einnig mikið áhrifavald sem hann notaði til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti.

Misnotkun á aðstöðu: Við mat á því hvort ákærði hafi með háttsemi sinni misnotað aðstöðu sína vega þyngst þrjú atriði: Í fyrsta lagi hafi kaupin á óskráðum hlutabréfum í C ekki rúmast innan fjárfestingarstefnu A sem hafi þannig takmarkað heimildir ákærða. Í öðru lagi hafi kaupin gengið gegn hagsmunum A. Í þriðja lagi verði að horfa til þess að Y hafði, sem einn stærsti kröfuhafi C, sjálfur mikilla hagsmuna að gæta, sbr. nánari tilgreiningu í ákærutextanum. Eins og fram komi í köflum I og II í ákæru gættu ákærði X og Y hagsmuna hvor annars og notuðu til þess fé A. Verði að telja þessi viðskipti hluta af þessari hagsmunagæslu.

Fjártjónshætta: Ákæruvaldið byggi á því að annars vegar hafi veruleg fjártjónshætta strax skapast við það að farið hafi verið út fyrir fyrrnefnda fjárfestingarstefnu. Byggist sú ályktun á því að fjárfestingarstefnunni hafi verið ætlað að takmarka fjártjónshættu A. Hins vegar hafi fjártjónshætta falist í því að kaupa minnihluta hlutabréfa í einkahlutafélagi sem í árslok 2008 hafi verið með neikvæða eiginfjárstöðu. Þrátt fyrir hlutafjárhækkunina hafði eigið fé C í árslok 2009 einungis hækkað upp í tæplega 10,6 milljónir króna, vegna mikils tapreksturs á árinu 2009. Þá hafi í samkomulaginu um kaup A á 40% hlut í C verið sérstaklega tekið fram að A hefði kauprétt að meirihlutanum, 60%, á 100 milljónir króna. Sé með öllu óljóst hvernig kaupverðið á þeim hluta sem A hafi keypt á 150 milljónir króna hafi verið fundið út. Sýni það að engar viðskiptalegar forsendur hafi legið að baki kaupverðinu. Í árslok 2011 hafði bókfært verðmæti eignarhluta A í C verið fært niður í 75 þúsund krónur.

Ákærði X krefst aðallega sýknu, en til vara að honum verði ekki gerð refsing, þótt hann verði ekki sýknaður af báðum ákæruliðum. Til þrautavara krefst ákærði X þess, verði honum gerð refsing, að öll refsingin verði skilorðsbundin. Loks krefst ákærði þess í öllum tilvikum að sakarkostnaður, þar með talin þóknun verjanda, verði greiddur úr ríkissjóði.

Ákærði Y krefst þess aðallega að hann verði sýknaður, en til vara að honum verði ekki gerð refsing í málinu. Hann krefst þess að allur sakarkostnaður, þar með talin þóknun skipaðs verjanda hans, verði greiddur úr ríkissjóði.

Málsatvik:

Með bréfi 5. nóvember 2010 vísaði Fjármálaeftirlitið til sérstaks saksóknara rannsókn sem það hafði unnið á ætluðum umboðssvikum og fleiri fjármunabrotum ákærðu og G til áframhaldandi rannsóknar vegna gruns um refsiverða háttsemi innan og í tengslum við A. (skammstafað A). Í bréfinu segir að það sé mat Fjármálaeftirlitsins að framannefndir aðilar hafi í störfum sínum brotið gegn ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 247. og 249. gr., og eftir atvikum 248. gr., auk fjölmargra ákvæða laga nr. 60/1994 um vátryggingarstarfsemi, nú lög nr. 56/2010, og laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Í bréfinu segir einnig að Fjármálaeftirlitið telji að atvik málsins bendi jafnframt til að brotið hafi verið gegn 28. gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingarstarfsemi (nú 30. gr. laga nr. 56/2010) og sé sú háttsemi einnig kærð til embættis sérstaks saksóknara.

Þá segir í bréfinu að Fjármálaeftirlitið hafi í byrjun febrúar 2010 skipað sérfræðing, endurskoðanda hjá Grant Thornton, til að gera úttekt á A. Hafi honum verið ætlað að skoða samskiptasögu virks eiganda félagsins og samskipti þess við systurfélög sín. Einnig viðskipti tengdra aðila ásamt öllum fjárfestingum og lánveitingum félagsins frá upphafi árs 2008 til febrúar 2010 og hvort um hafi verið að ræða gagnkvæma fjármögnun félaganna, sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 954/2001 um útreikning á aðlöguðu gjaldþoli vátryggingafélaga. Hafi endurskoðandinn skilað skýrslu um úttekt sína 7. apríl 2010. Í framhaldinu hafi Fjármálaeftirlitið sent félaginu skýrsluna með bréfi 5. maí 2010 og óskað nánari sjónarmiða og gagna vegna tiltekinna þátta í starfsemi félagsins. Svar félagsins og fylgiskjöl hafi borist 21. maí 2010.

Í bréfi Fjármálaeftirlitsins segir meðal annars um lánveitingar til stjórnarmanna að Y, þáverandi stjórnarmanni A og forstjóra H, hafi verið veitt lán upp á tæplega 50 milljónir króna 3. febrúar 2009 sem hafi ítrekað verið framlengt. Samkvæmt upplýsingum Fjármálaeftirlitsins hafi ákvörðun um lánið verið tekin af X með tölvupósti til G sem hafi séð um framkvæmd lánveitingarinnar. Þá hafi B, í helmingseigu X, ítrekað verið veitt lán á tímabilinu 28. nóvember 2008 til 4. ágúst 2009. Um sé að ræða sex lán sem flest hafi verið framlengd. Hlutafélagi hafi hvorki verið heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdarstjórum félagsins eða móðurfélags lán né setja tryggingu fyrir þá. Brjóti framannefndar lánveitingar gegn 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga. Þá segir að meðal þeirra aðila sem tengist einstaka stjórnarmönnum og veitt hafi verið lán séu I, fyrrverandi stjórnarmaður Kaupþings, E, svili Y, og J, viðskiptafélagi og vinur X. Undir liðum „Óeðlilegar fjárfestingaákvarðanir“ segir að félagið hafi keypt 40% hlut í C, sem sé í eigu E, og greitt fyrir 150 milljónir króna og jafnframt fengið kauprétt að 60% á 100 milljónir króna. Veki athygli að kaupréttur að stærri hluta í félaginu sé metinn lægra verði en minni hlutur. Samkvæmt upplýsingum forstjóra A á fundi 24. júní 2010 hafi þessi kaup verið gerð til að „bjarga“ svila Y.

Um ákvarðanatöku innan A segir í fyrrnefndu bréfi Fjármálaeftirlitsins til embættis sérstaks saksóknara að fjárfestingar, lánveitingar og aðrar ráðstafanir fjármuna A hafi almennt ekki verið lagðar fyrir forstjóra eða stjórn til ákvarðanatöku eða staðfestingar. Nefndar ákvarðanir virðist því ekki hafa verið teknar af þar til bærum aðilum. Algengast hafi verið að G hafi skrifað undir þær hreyfingar sem gerðar hafi verið á eignasafni félagsins. Samkvæmt upplýsingum frá félaginu sjálfu og skýrslu endurskoðanda hafi verið algengast að Y og eftir atvikum X hafi komið að ákvarðanatöku ásamt G. Það hafi þó ekki verið algilt og virðist sem G hafi í fjölmörg skipti undirritað samninga einn vegna ráðstöfunar á fjármunum A. Í sumum tilvikum hafi ráðstöfun fjármuna verið gerð með vitund forstjóra félagsins.

Í skýrslu samkvæmt 56. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir meðal annars að rannsókn málsins hjá sérstökum saksóknara hafi upphaflega lotið að atriðum sem talin hafi verið upp í vísun Fjármálaeftirlitsins til sérstaks saksóknara en við rannsóknina hafi verið hætt við rannsókn hluta þessara tilvika og eftir standi eftirgreind tilvik:

-Lán og framlengingar lána A til B.

-Lán A til Y, stjórnarmanns félagsins.

-Lán A til E, svila Y.

-Lán til C, félags í eigu E.

-Kaup A á hlutum í C af E.

Í bréfi sérstaks saksóknara samkvæmt lögum nr. 135/2008 til setts ríkissaksóknara 1. desember 2010 var leitað úrlausnar um valdsvið sérstaks saksóknara í máli er varðaði A. Þess var óskað, til að taka af öll tvímæli, að settur ríkissaksóknari tæki ákvörðun um hvort sérstakur saksóknari skyldi fara með málið, sbr. 5. mgr. 2. gr. laga nr. 135/2008, sbr. 2. gr. laga nr. 52/2010 og 1. gr. laga nr. 80/2009. Í svarbréfi setts ríkissaksóknara til sérstaks saksóknara 5. janúar 2011 segir að með hliðsjón af inntaki málsins og því að þegar séu til rannsóknar mál sem beinist að háttsemi sumra af þeim aðilum sem tilgreindir séu sem kærði í kæru Fjármálaeftirlitsins sýnist eðlilegt, þegar litið sé til rannsóknar- og ákæruheimilda embættis sérstaks saksóknara, að kærumál það sem hér um ræði falli undir starfssvið þess embættis. Með vísan til þess var lagt fyrir sérstakan saksóknara að taka málið til rannsóknar, sbr. 5. mgr. 2. gr. laga nr. 135/2008, sbr. 3. mgr. 21. gr. laga nr. 88/2008.

Ákærði X var yfirheyrður tvisvar sinnum við rannsókn málsins, 31. maí 2011 og 11. október 2012. Ákærði Y var yfirheyrður 8. júní 2011 og 26. september 2012. Þá var G, starfsmaður H. ([...]) og síðar starfsmaður A, yfirheyrður 31. maí og 1. júní 2011 og 4. október 2012. K, forstjóri A, var yfirheyrður 31. maí 2011 og 5. október 2012. L var yfirheyrður 31. maí 2011. Á tímabilinu frá 31. maí 2011 til 18. janúar 2013 voru yfirheyrð vitnin V1, V2, V3, V4, V5, V6, V7, V8, V9, V10, V11, V12, V13, V14, V15, V16, V17, V18, V19, E, V20, V21 og V22. Undir rannsókn málsins var auk þess aflað mikils fjölda gagna sem verður vísað til síðar eftir því sem ástæða þykir til.

Ákæra á hendur ákærðu í málinu var gefin út 11. október 2013 og var málið þingfest 30. október sama ár. Ákærðu mættu ekki við þingfestingu málsins. Ákærðu neituðu sök við fyrirtöku málsins 18. nóvember 2013. Var málinu við svo búið frestað. Í þinghaldi 27. nóvember sama ár lýstu verjendur ákærðu því yfir að þeir myndu skila greinargerðum í málinu og fengu til þess frest til 14. febrúar 2014. Með úrskurði I-kk-ef E-kk-ef dómstjóra 11. febrúar 2014 viku allir dómarar við Héraðsdóm Reykjavíkur sæti í málinu með vísan til g-liðar 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með bréfi dómstólaráðs 17. febrúar 2014 var undirrituðum héraðsdómara falin meðferð málsins, með vísan til 6. mgr. 15. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla. Í þinghaldi 27. febrúar 2014 fengu skipaðir verjendur ákærðu að þeirra ósk viðbótarfrest til 28. apríl sama ár til að skila greinargerðum. Voru greinargerðir ákærðu lagðar fram 28. apríl 2014. Sama dag var tekin skýrsla af vitninu V23 samkvæmt heimild í 5. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og 2. maí sama ár af vitnunum G og E. Aðalmeðferð í málinu fór svo fram dagana 7. og 8. maí 2014.

Málsvörn ákærðu:

Ákærðu lögðu fram skriflegar greinargerðir á grundvelli heimildar í 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 sem eru mjög ítarlegar.

A

Í greinargerð ákærða X segir meðal annars að við úrlausn á I. kafla ákærunnar reyni á tvær mikilvægar undantekningar frá reglu 1. mgr. 104. gr. laga um hlutafélög nr. 2/1995 um bann við lánveitingu. Eigi undantekningarnar við, leiði þær til þess, að ráðstafanir, sem ella væru ólögmætar, verði fullkomlega lögmætar. Því sé haldið fram að eðlileg viðskipti liggi til grundvallar lánveitingunni sem ákært sé fyrir. Á það skuli minnt, að allur skynsamlegur vafi um lagatúlkun, eðli viðskiptanna og stöðu A, skuli skýrður sakborningi í hag. Á sama hátt og bannregla 104. gr. sæti þrengjandi lögskýringu samkvæmt túlkunarreglu refsiréttar, verði af sömu ástæðu að skýra undantekningarreglur ákvæðisins rýmkandi skýringu, ef á reyni. Í 1. mgr. 104. gr. sé lagt bann við því að veita lán. Í verknaðarlýsingu ákæru sé ákærða gefið að sök að hafa látið félagið veita þáverandi stjórnarmanni A, Y, óheimilt lán. Af þessu sé ljóst að verknaðarlýsing ákæru samrýmist ekki orðalagi 104. gr. Ákærði hafi verið því samþykkur að félagið lánaði Y umrædda fjármuni. Aðkomu hans að lánveitingunni hafi þar með lokið. Það hafi ekki verið í verkahring ákærða að annast frágang málsins, sjá um töku trygginga eða ákveða hvort uppfyllt væru skilyrði til útborgunar lánsins. Hann hafi ekki vitað betur en að allur frágangur lánveitingarinnar hefði farið fram með réttum hætti og verið í samræmi við fjárfestingarstefnu A og verklagsreglur félagsins.

Samkvæmt upphafsorðum 153. gr. laga nr. 2/1995 varði brot gegn 104. gr. laganna sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Lánið hafi verið greitt upp að fullu meira en tveimur árum áður en lögregla hafi hafið rannsókn málsins. Ekkert tjón hafi hlotist af ráðstöfuninni og engin einkaréttarleg krafa hafi verið höfð uppi í málinu. Þvert á móti hafi A haft ávinning af lánveitingunni sem hafi borið háa vexti og verið til skamms tíma. Ákærði hafi ekki notið ávinnings af lánveitingunni. Lögskýringu ákæruvaldsins um upphaf fyrningarfrests sé mótmælt sem rangri. Til þess beri að líta að um sé að ræða sjálfstæða einkaréttarlega samninga sem efndir hafi verið samkvæmt efni sínu. Ákærði hafi eingöngu samþykkt lánið til Y sem veitt hafi verið 3. febrúar 2009 til 30 daga. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafi ákærði talið sig hafa samþykkt framlengingar lánsins, en þar hafi verið um misminni að ræða. Þær hafi verið ákveðnar af G, framkvæmdastjóra H, félags sem hafi séð um fjárfestingar A. Ákærði hafi ekki haft nein afskipti af lánunum eftir að hann hafi lýst sig samþykkan lánveitingu til 30 daga 3. febrúar 2009. Hafi því verið liðin meira en tvö ár frá þeim tíma þegar lögreglurannsókn hófst í maí 2011. Ætlað brot sé því fyrnt.

Þá segi í síðasta málslið 1. mgr. 104. gr. að ákvæðið taki ekki til venjulegra viðskiptalána. Athugasemdir með frumvarpi því sem síðar hafi orðið að lögum nr. 2/1995 séu fáorðar um hvað telst vera venjulegt viðskiptalán. Ákærði fullyrði að lánveitingar til einstaklinga eins og hér um ræði hafi verið liður í venjubundinni starfsemi A þar sem ávöxtun fjár og lánveitingar voru stór þáttur í starfsemi félagsins. Var lánastarfsemi sérstaklega tilgreind sem einn tilgangur félagsins í samþykktum þess. Í 13. gr. laga nr. 56/2010 um vátryggingastarfsemi sé ákvæði um hliðarstarfsemi sem vátryggingafélagi sé heimilt að stunda. Sé ákvæðið ekki talið fela í sér breytingu frá áður gildandi reglum. Að mati ákærða hafi A haft ríka hagsmuni af lánveitingunni til Y. Þannig hafi lánið borið mjög háa vexti, eða ríflega 21% ársvexti, og hafi auk þess verið til skamms tíma. Þá veki ákærði athygli á því að það hafi ekki verið í hans verkahring að ganga frá tryggingum fyrir lánveitingum og hafi hann mátt treysta því að frágangur starfsmanna A á viðskiptunum yrði í samræmi við reglur félagsins. Með vísan til framangreinds teljist lán A til Y til venjulegs viðskiptaláns, sem undantekningarákvæði 104. gr. taki til.

Í 7. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga komi fram að ákvæðum 1. og 2. mgr. 104. gr. verði ekki beitt um innlánsstofnanir eða aðrar fjármálastofnanir. Á því sé byggt af hálfu ákærða að A teljist fjármálastofnun í skilningi ákvæðisins. Lánveitingin hafi því verið heimil. Vakin sé athygli á að hlutafélagalögin séu frá árinu 1995. Í tengslum við lögskýringu á hugtakinu fjármálastofnun beri því að hafa til hliðsjónar skilgreiningu hugtaksins á þeim tíma sem lögin hafi verið sett. Í greinargerð ákærða er rakin skilgreining í frumvarpi frá árinu 1993 og orðnotkun í lögum frá 1997 og 1998 um fjármálastofnun og fullyrt að enginn vafi geti verið um að A falli undir hugtakið fjármálastofnun í skilningi 7. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga.

Þá segir ákærði í greinargerð sinni að refsiheimildir í lögum séu ekki alltaf svo skýrar og ótvíræðar, að ekki geti verið neinum vafa undirorpið, hvað átt sé við í efnislýsingum þeirra. Refsiákvæði laga þurfi að skýra eins og önnur lög. Ætíð beri þó að gæta þess, að þær skýringar séu fremur sakborningi í hag en ákæruvaldinu, ef skynsamlegur vafi sé um túlkun ákvæða, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Leiki vafi á hvort tiltekið sakarefni falli undir refsiákvæði, eða hvor skýringarkosturinn af tveimur eigi fremur við skal velja þann kostinn sem sé ákærða hagfelldari. Túlkunarregla refsiréttar leiði meðal annars til þess, að beita beri þrengjandi lögskýringu, ef vafi leiki á um merkingu refsiákvæðis. Á sama hátt og bannregla 104. gr. sætir þrengjandi lögskýringu samkvæmt túlkunarreglu refsiréttar, verði af sömu ástæðu að skýra undantekningarreglur ákvæðisins rýmkandi skýringu, ef á reyni.

Ásetningur sé saknæmisskilyrði refsireglunnar í 2. tölulið 153. gr. hlutafélagalaga. Raunar sé þar notað hugtakið vísvitandi, sem svari til efri stiga ásetnings (beins ásetnings), þegar um samhverf sérrefsilagabrot sé að ræða. Krafist sé vitneskju eða huglægrar afstöðu sem nálgist vissu. Þetta sé mun strangari saknæmiskrafa en almennt sé gerð í sérrefsilögum.

Samkvæmt lið III í ákæru sé ákærði X sakaður um umboðssvik með því að hafa í þremur tilvikum misnotað aðstöðu sína sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, farið út fyrir heimildir og stefnt fé félagsins í verulega hættu. Því sé mótmælt að ákærði hafi misnotað aðstöðu sína á nokkurn hátt og stefnt fjármunum félagsins í verulega hættu. Til þess að ákærða verði gerð refsing á grundvelli umboðssvika samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga þá þurfi ákæruvaldið í fyrsta lagi að sýna fram á að ákærði hafi misnotað aðstöðu sína hjá A. Í öðru lagi þurfi að sýna fram á að þessi misnotkun hafi skapað að minnsta kosti verulega fjártjónshættu fyrir A og að huglæg afstaða ákærða hafi í því sambandi staðið til þess að afla sér eða öðrum fjárvinnings að sama skapi, sbr. 243. gr. sömu laga. Ákærði verði ekki sakfelldur nema hafið sé yfir skynsamlegan vafa að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum sé gefin að sök og að framangreind skilyrði refsiábyrgðar séu uppfyllt, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Sé á því byggt að svo sé ekki og því beri að sýkna ákærða af sakargiftum í III. lið ákæru.

Fyrsta efnisskilyrði umboðssvika sé misnotkun á aðstöðu. Svo um misnotkun sé að ræða þurfa athafnir ákærða að teljast almennt séð verulegt eða vítavert frávik frá þeim reglum sem giltu í starfsemi A. Mælikvarðinn sé ekki eingöngu formlegur heldur líka efnislegur. Á þeim tíma sem atvik málsins hafi gerst hafi lög nr. 60/1994 um vátryggingarstarfsemi verið í gildi. Í 34. gr. laganna var mælt fyrir um að vátryggingafélög skuli, auk þess að uppfylla á hverjum tíma gjaldþolsskilyrði samkvæmt lögunum, sjá til þess að á hverjum tíma væru fyrir hendi eignir, sérstaklega tilgreindar til jöfnunar á vátryggingarskuldbindingum. Í 3. mgr. 35. gr. laganna sagði svo að vátryggingafélagi skyldi frjálst að ávaxta eignir, sem ekki sé þörf til jöfnunar vátryggingarskuldinni að teknu tilliti til varfærnissjónarmiða og að uppfylltum skilyrðum um fullnægjandi gjaldþol félagsins. Fjárfestingarstefna A hafi verið sett án lagaskyldu og hafi einungis verið til viðmiðunar. Þótt ákærði telji sig í einu og öllu hafa unnið í samræmi við fjárfestingarstefnuna sé samt rétt að vekja athygli á því að háttsemi andstæð leiðbeiningarreglu geti ekki orðið grundvöllur sakfellis í refsimáli. Samkvæmt efnahagsreikningi A í árslok 2008 námu heildareignir félagsins 31.979.000.000 króna. Vátryggingarskuld nam 20.720.000.000 króna. Eignir umfram þörf til jöfnunar vátryggingarskuldinni námu því 11.259.000.000 króna. Í fjárfestingarstefnunni sé að finna lista yfir þær tegundir fjárfestinga sem hafi verið heimilar samkvæmt fjárfestingarstefnunni. Ákærði fullyrði að lánveitingar þær og hlutabréfakaup sem ákært er fyrir í III. lið ákæru hafi rúmast innan flokksins „annað“ í fjárfestingarstefnunni og hafi þannig verið heimilar. 5% markið heimili 1,6 milljarða króna í þessum flokki sem er langt yfir þeim fjárhæðum sem hér um ræði.

Annað sjálfstætt efnisskilyrði þess að sakfellt verði fyrir umboðssvik sé að sköpuð hafi verið veruleg fjártjónshætta fyrir A. Í fjárfestingarstefnu A birtist mikilvægustu áhættuviðmið stjórnar A, með öðrum orðum mat stjórnarinnar á því hvað væri viðunandi áhætta hjá félaginu. Ákærði kveðst vekja sérstaka athygli á að í fjárfestingarstefnunni séu engin viðmið um töku trygginga. Í gögnum málsins komi víða fram að félagið hafi veitt lán án trygginga. Á það skuli sérstaklega bent að staða félagsins hafi verið sterk á þessum tíma og eignir félagsins námu um 11.259.000.000 króna umfram vátryggingarskuldbindingu. Að mati ákærða fari víðs fjarri að nokkur fjártjónshætta hafi verið samfara lánveitingunum og hlutabréfakaupum í III. lið ákæru. Hvað þá að uppfyllt sé skilyrðið um verulega fjártjónshættu. Ráðstafanirnar hafi rúmast innan fjárfestingarstefnu A.

Þriðja skilyrðið sé ásetningur. Skilyrði refsiábyrgðar sé að ákærði hafi haft ásetning til að misnota aðstöðu sína og til þess að afla sér eða öðrum ólögmæts fjárvinnings. Í málinu séu engar vísbendingar um að þessi ásetningsskilyrði séu uppfyllt. Ákæruvaldið verði að sanna, að ásetningur ákærða hafi náð til allra efnisþátta verknaðar eins og honum er lýst fullfrömdum í verknaðarlýsingu 249. gr. almennra hegningarlaga. Sönnunarbyrðin fyrir því að þessi skilyrði séu uppfyllt hvíli á ákæruvaldinu – vafi um sekt ákærða að þessu leyti leiði til sýknu samkvæmt 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Ákæran á hendur X fyrir umboðssvik í staflið A sé á því reist að hann hafi misnotað aðstöðu sína með því að fara út fyrir heimildir og stefna fé A í verulega hættu í tengslum við lánveitingu að fjárhæð 24.000.000 króna til E í janúar 2009. Þessi ásökun eigi sér enga stoð í gögnum málsins. Ákærði hafi hvorki komið fram fyrir hönd A né skuldbundið félagið í tengslum við lánveitingu til E. Á því sé byggt af hálfu ákærða að lánveitingin hafi rúmast innan fjárfestingarstefnu A. Fjárhæð lánveitingarinnar hafi aðeins numið 0,07% af heildareignum A. Í fjárfestingarstefnu A sem hafi verið í gildi á umræddum tíma hafi engin ákvæði verið um töku trygginga í tengslum við lánveitingu sem þessa. Þá bendi ákærði á að það hafi ekki verið í hans verkahring að annast töku trygginga. Slíkt hafi verið á hendi þeirra aðila sem sáu um framkvæmd lánveitingarinnar og vissi ákærði ekki annað en að þar væru hagsmunir félagsins tryggðir með venjulegum hætti. Ákærða hafi ekki verið kunnugt um form lánveitingarinnar. Lánið hafi verið að fullu endurgreitt til A.

Vegna stafliðar B í ákæru sé á því byggt að ákærði hafi misnotað aðstöðu sína með því að fara út fyrir heimildir og stefnt með því fé A í verulega hættu í tengslum við lánveitingu að fjárhæð 34.700.000 krónur til C í febrúar 2009. Ásökun þessi eigi sér enga stoð í gögnum málsins. Ákærði kveðst vísa að öðru leyti til umfjöllunar í staflið A að framan. Sömu rök og þar séu nefnd leiði til sýknu í þessum kafla ákæru. Fjárhæð lánveitingarinnar hafi aðeins numið 0,1% af heildareignum A. Þá hafi C á þessum tíma átt verðmætar fasteignir. Lán þetta hafi einnig verið endurgreitt að fullu til A.

Í ákæru, staflið C í III. kafla, sé á því byggt að ákærði hafi misnotað aðstöðu sína með því að fara út fyrir heimildir og stefnt með því fé A í verulega hættu með kaupum á 40% hlutafjár í C þrátt fyrir að kaupverðið hafi verið of hátt miðað við stöðu félagsins og gengið gegn fjárfestingarstefnu og hagsmunum A. Þessi lýsing sé um sumt misvísandi og um annað beinlínis röng. C hafi átt fasteign að [...] í C sem var brunatryggð hjá A fyrir 187 milljónir króna. Mikið tjón hafi orðið á fasteigninni í bruna 21. apríl 2009. Hlutabréfakaupin hafi verið þáttur í stærri viðskiptum sem meðal annars hafi falið í sér uppgjör á brunatjóninu. Kaup hlutafjárins hafi verið hluti af viðskiptalegri ákvörðun stjórnenda A, þar á meðal forstjóra og ákærða, sem hafi verið talin í heild sinni þjóna hagsmunum félagsins. Með samningnum hafi meðal annars verið bundinn endir á kröfur E, forsvarsmanns C, f.h. félagsins, um allt að 187 milljóna króna tjónabætur vegna brunans og hugmyndir hans um kostnaðarsama endurbyggingu hússins. Greiðslur fengust á útistandandi fjárkröfum á hendur E og C, sem áður er um fjallað. Niðurstaða hafi fengist um að brunna húsið yrði rifið til grunna þannig að eftir stæði auð lóð með mjög verðmætum byggingarrétti á besta stað í Keflavík. Með greiðslu á 150 milljónum króna hafi A eignast 40% hlut í félaginu og samið svo um að stór hluti kaupverðsins gengi til greiðslu skulda félagsins. Markmiðið hafi meðal annars verið að styrkja stöðu A eins og unnt var gagnvart C og eignast í leiðinni umtalsverðan hlut í félagi sem líklegt þótti til þess að skila verulegum arði í framtíðinni í tengslum við uppbyggingu fasteigna C. Rangt sé að líta á ákæruefnið sem sjálfstæð kaup á hlutafé án tengsla við brunatjónið eins og ákæruvaldið gerir. Fasteignin að [...] hafi einnig verið í eigu C. Sú fasteign hafi ekki skemmst í brunanum. Samkvæmt verðmati löggiltra fasteignasala, sem hafi legið fyrir á þeim tíma sem samkomulagið hafi verið undirritað, hafi verðmæti fasteignanna og byggingarréttarins að [...] og [...] numið á bilinu 570 til 685 milljónir króna. Af þeim sökum sé ljóst að félagið átti verðmætar eignir og hafi haft mikla tekjumöguleika til framtíðar. Gengið hafi verið til viðskiptanna í tengslum við brunauppgjör. Markmiðið hafi verið að takmarka hugsanlegt tjón A og tryggja félaginu mögulegan ávinning af fasteignaverkefninu í framtíðinni með eignarhaldi á 40% hlut í félaginu og kauprétti á 60% hlutafjárins.

Í þessum ákærulið sé sagt að ákærði hafi stefnt fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa samtals 40% hlutafjár í C fyrir 150.000.000 króna þrátt fyrir að kaupverðið hafi verið of hátt miðað við stöðu C. Ekkert sé sagt um hvert „rétt“ verð hefði verið, einungis fullyrt að 150 milljónir króna hafi verið „of hátt“ verð. Stjórnendur A hafi ekki verið þessu sammála. Þeir hafi talið samninginn við C hagstæðan A þegar til heildarhagsmuna væri litið. Ákærði mótmæli því að tilgreint verð hafi verið of hátt.

Með vísan til umfjöllunar um fjártjónshættuna, tímamark hennar og svigrúm til bjartsýni í viðskiptum sé því hafnað að með viðskiptunum hafi fjármunum A verið stefnt í verulega fjártjónshættu. Því fari víðs fjarri. Félagið hafi átt verðmætar fasteignir sem hafi fyllilega staðið undir kaupverði hlutafjárins. Í ljósi þessa verði ekki talið að uppfyllt séu efnisskilyrði umboðssvika um misnotkun á aðstöðu og að veruleg fjártjónshætta hafi skapast vegna hinnar umþrættu ráðstöfunar. Þá veki ákærði athygli á fundargerð stjórnar frá 17. ágúst 2009 þar sem fram komi í máli forstjóra félagsins að félagið ætti að fjárfesta meira í fasteignum eða fasteignafélögum. Hafi því verið um yfirlýst markmið að ræða af hálfu félagsins um að auka vægi slíkra eigna í eignasafni félagsins. Uppgjörið við E um hlutafé í C hafi verið í samræmi við þá stefnu.

B

Í greinargerð ákærða Y segir meðal annars að í ákæru séu tilgreind sex tilvik um lánveitingar til B Lánin hafi í nokkrum tilvika verið framlengd um lengri eða skemmri tíma og sé fullyrt að ákærði Y hafi veitt til þess samþykki sitt í hvert sinn. Í röksemdum sem fylgja ákæru sé fullyrt að ekki hafi verið um venjuleg viðskiptalán að ræða í skilningi 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 og einnig að 7. mgr. 104. gr. eigi hér ekki við. Þá sé tekið fram að líta skuli á lánveitingarnar sem eina heild (framhaldsbrot) og upphaf fyrningarfrests miðist við 31. mars 2010, það er þegar seinasta lánið hafi verið greitt upp. Fyrning hafi þá verið rofin 8. júní 2011 þegar rannsókn máls þessa hafi hafist.

Lán þau sem um ræði í málinu hafi aðallega verið notuð til að standa straum af kostnaði við byggingaframkvæmdir. Lánin hafi verið tekin á tímabilinu nóvember 2008 fram til ágúst 2009 og séu eftirgreind:

1. 28. nóvember 2008, 50 milljónir króna. Framlengt 29. desember 2008, 29. janúar 2009 og 30. mars 2009.

2. 26. febrúar 2009, 50 milljónir króna. Framlengt 30. mars 2009.

3. 5.3.2009 kr. 15 millj. Framlengt 30. mars 2009.

4. 1.4.2009 kr. 20 millj.

Þann 14. apríl 2009 hafi 95 milljónir króna verið greiddar inn á framangreind lán en eftirstöðvar, 46.901.669 krónur, framlengdar til 27. apríl 2009. Þann dag voru allar skuldir í liðum 1–4 greiddar að fullu.

5. 2. júlí 2009, 30 milljónir króna. Framlengt 2. október 2009 og 4. janúar 2010.

6. 5. ágúst 2009, 20 milljónir króna. Framlengt 5. nóvember 2009 og 5. febrúar 2010.

Lán samkvæmt töluliðum 5–6 hafi að fullu verið greidd 31. mars 2010. Hvorki sé ágreiningur um framangreindar fjárhæðir né dagsetningar. Hafi þau lán sem ákærða sé gefið að sök að hafa látið A hf. veita á ólögmætan hátt öll verið uppgreidd rúmu misseri áður en Fjármálaeftirlitið hafi vísað málinu til rannsóknar hjá lögreglu.

Ákærði kveðst mótmæla því að hann hafi ítrekað látið A veita B óheimil lán. Byggt sé á því að lánveitingarnar hafi í öllum tilvikum verið heimilar í samræmi við 104. gr. laga nr. 2/1995 þar sem um venjuleg viðskiptalán hafi verið að ræða. Þá séu lán A til B heimil, sbr. 6. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995, þar sem B hafi verið móðurfélag A í skilningi ákvæðisins, sbr. 2. gr. laganna. Einnig hafi lánin til B í öllum tilvikum verið heimil samkvæmt 7. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995. Verði ekki fallist á framangreint þá sé sök ákærða fyrnd, sbr. 81. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 153. gr. laga nr. 2/1995 og skýr dómafordæmi.

Fyrir liggi að X hafi verið stór eigandi að A. Hann hafi verið í tímabundinni lausafjárþörf í íslenskum krónum. Fjárþörfina virðist mega rekja til þess að á þeim tíma, þegar lánin hafi verið tekin, hafi miklir erfiðleikar verið því samfara að flytja erlent fé til landsins vegna takmarkana sem settar hafi verið á gjaldeyrisviðskipti í kjölfar hrunsins. Við þær aðstæður snúi X sér til ákærða Y, sem helst hafi verið tengdur honum innan A, og biður hann að hlutast til um lán til skamms tíma. Kveðst ákærði hafa snúið sér til framkvæmdastjóra fjármálasviðs A, G, sem hafi annast frágang mála í samráði við starfsmann B Ekki hafi verið um neitt að ræða sem heiti ,,ákvörðun“ í þessu samhengi, hvorki hjá ákærða né G, heldur sé hér verið að sinna eðlilegri ósk eins af eigendum félagsins og megi sjá af yfirheyrslum yfir ákærða og G að þeir eigi ekki auðvelt með að svara til um hver hafi tekið ákvarðanir vegna þessara lánveitinga þrátt fyrir að þráspurt sé um það atriði af rannsakendum málsins.

Í 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um bann við að veita hluthöfum o.fl. lán sé að finna mikilvæga undanþágureglu, það er að ákvæði málsgreinarinnar taka ekki til venjulegra viðskiptalána. Í greinargerð með frumvarpinu sé tekið fram að ef slík lán séu liður í viðskiptum og venjubundin bæði í fyrirtækinu og almennt í slíkum fyrirtækjum þá séu slík lán heimiluð. Lánveitingin, sem ákæran fjalli um, hafi og sé væntanlega enn venjubundin í starfsemi A, enda sé lánastarfsemi sérstaklega tilgreind sem tilgangur rekstrar í starfsemi félagsins. Jafnvel sé það svo að í 13. gr. l. nr. 56/2010 um vátryggingarstarfsemi sé félögum heimilt, sbr. ákvæði um hliðarstarfsemi, meðal annars að kaupa og selja skuldabréf og aðra fjármálagerninga og lánveitingar. Vátryggingafélagi er því heimilt að lána fé. Svipaðar heimildir hafi verið í eldri lögum. A hafi alla tíð stundað lánastarfsemi eins og önnur tryggingafélög. Fullyrt sé að A hafi verið heimilt að veita það lán sem ákæran fjalli um, félagið hafi haft hagsmuni af láninu sem hafi borið háa vexti og hafi verið til skamms tíma og aldrei hafi verið hætta á tapi lánsins sem hafi verið tekið af sérstökum ástæðum eins og áður sé fram komið.

Í skjölum málsins og yfirheyrslum sé iðulega vísað til svonefndrar fjárfestingarstefnu A. Þessi atriði séu áréttuð í ákæruskjali án þess að auðvelt sé að átta sig á af hverju það sé sérstaklega tekið fram. Vissulega hafi A sett sér reglur um fjárfestingarstefnu, svo sem vegna áranna 2008 og 2009. Þetta hafi verið gert án lagaskyldu, en ákvæði þess efnis hafi ekki verið sett fyrr en með lögum nr. 56/2010. Í eldri lögum, nr. 60/1994, hafi verið aðrar reglur, sbr. 34. gr. laga nr. 60/1994 og reglugerð nr. 646/1995, en þessi lagaákvæði eigi að tryggja að eignir vátryggingafélaga séu alltaf nægar til að mæta vátryggingarskuldbindingum. Engar reglur séu án undantekninga og raunar sé gert ráð fyrir því í lögum, sbr. 35. gr. laga nr. 60/1994 en þar segi að vátryggingafélagi sé frjálst að ávaxta eignir sem ekki sé þörf á til jöfnunar vátryggingarskuldinni að teknu tilliti til varfærnissjónarmiða og að uppfylltum skilyrðum um fullnægjandi gjaldþol félagsins. Lög nr. 60/1994 hafi verið í gildi þegar B hafi verið veitt framangreind lán. Ákvæði 35. gr. laga nr. 60/1994 sé síðan tekið upp óbreytt í lög nr. 56/2010, sbr. 5. tölulið 37. gr. laganna. Þannig hafi verið ástatt um lán þau sem mál þetta snúist um. Því sé vandséð hvaða þörf sé á að vísa ítrekað til fjárfestingarstefnu, enda sé ekki ákært fyrir brot á þeim lagagreinum sem um hana fjalla. Í þessu samhengi sé einnig rétt að árétta að framkvæmdastjóri fjármálasviðs, G, hafi haft heimildir til að lána einn og án atbeina annarra allt að 100.000.000 króna. Komi það fram í verklagsreglum A um viðskipti félagsins, stjórnar þess og starfsmanna með fjármálagerninga. Því sé áréttað í samræmi við framangreint að lánveiting til X hafi verið venjulegt viðskiptalán og heimil í samræmi við 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 sem strax sé tilefni til sýknu.

Ákærði vísar til þess að hugtakið „móðurfélag“ sé skilgreint í 2. gr. laga nr. 2/1995. Samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laganna er heimilt að veita lán til móðurfélags, þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 104. gr. Í 2. gr. laga nr. 2/1995 sé gert ráð fyrir því að samstæða geti skapast milli hlutafélaga eða einkahlutafélaga þegar ákveðnar forsendur séu fyrir hendi, þ.e. annaðhvort yfirráð eins félags yfir öðru í formi atkvæðisréttar eða í formi annarra raunverulegra yfirráða. Samkvæmt 4. mgr. 2. gr. séu móður- og dótturfélög í sameiningu nefnd samstæða. En samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 2/1995 sé móðurfélag það félag sem á svo mikinn hluta hlutafjár í öðru hlutafélagi eða einkahlutafélagi að það fari með meirihluta atkvæða í félaginu. Þá sé um móðurfélag að ræða þegar dótturfélag eða móðurfélag, ásamt einu eða fleiri dótturfélögum, eða fleiri en eitt dótturfélag í sameiningu eigi svo mikið hlutafé í öðru hlutafélagi eða einkahlutafélagi, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 2/1995. Í skýrslu rannsakenda, sem lögð hafi verið fram með ákæru, sé tiltekið að bræðurnir X og M hafi átt B, sem hafi átt allt hlutafé í B, sem hafi átt allt hlutafé í N, sem hafi átt 51% hlutafjár í H, sem hafi átt 99,9% í A. Þannig sé það útskýrt í skýrslunni að það sé ein af forsendum ákærunnar að B hafi verið félag tengt A. Ákæruvaldinu hafi þó láðst að nefna að B hafi jafnframt verið móðurfélag A í skilningi 2. gr. laga nr. 2/1995. Það leiði óhjákvæmilega af skilgreiningu hugtaksins í 2. gr. laga nr. 2/1995, enda hafi B – í gegnum N – átt 51% í H, sem hafi átt A. B hafi þannig átt meirihluta í A og farið með yfirráð í tryggingafélaginu í skilningi 2. gr. laga nr. 2/1995. Lánveiting A til B hafi því verið heimil samkvæmt 6. mgr. 104. gr., sbr. 2. gr., laga nr. 2/1995.

Ákærði kveður að hugtakið „fjármálastofnun“ sé ekki skilgreint í lögum nr. 2/1995 og engar leiðbeiningar að finna í athugasemdum með frumvarpinu um það hvað átt sé við með orðalaginu „aðrar fjármálastofnanir“ í skilningi laganna. Ekki sé heldur að finna skýlausa skilgreiningu á hugtakinu fjármálastofnun í öðrum íslenskum lögum þrátt fyrir að það komi víða fyrir í lagatexta. Skoðun á eldri lögum um hlutafélög veitir heldur engin örugg svör sem skýra hugtakið „fjármálastofnun“. Það sem skipti máli um lög nr. 60/1994 sé að með þeim lögum hafi heimildir vátryggingafélaga verið rýmkaðar mikið. Meðal annars hafi vátryggingafélögum verið heimilað að reka fjármálastarfsemi, þar með talið viðskiptabanka, í sérstökum félögum, sbr. 3. mgr. 9. gr. laganna.

Meginregla 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 sé að hvorki sé heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum lán né setja tryggingu fyrir þá. Undantekning er þó gerð, það er að „innlánsstofnanir“ og „aðrar fjármálastofnanir“ séu undanþegnar banninu. Í 2. tölulið 153. gr. laga nr. 2/1995 komi fram að það varði sektum eða fangelsi að brjóta vísvitandi gegn ákvæði 104. gr. og refsing sé sektir eða fangelsi allt að tveimur árum. Sérstaklega sé vakin athygli á orðinu vísvitandi og því nægir ekki einfalt gáleysi, heldur þurfi til aukinn ásetning.

Almennt sé talið og raunar óumdeilt að refsilög beri að skýra þröngt ef vafi leiki á því hvort tiltekin sakarefni falli undir refsiákvæði, það er ef skýringarkostir séu fleiri en einn, þá eigi að velja þann skýringarkost sem sakborningi er hagstæðastur. Í lögum nr. 33/1944, 69. gr., sé fjallað um meginregluna um lögbundnar refsiheimildir og gerðar ákveðnar kröfur til skýrleika refsiheimildarinnar og auðvitað nauðsyn að ekki leiki vafi á því hvort tiltekin háttsemi falli örugglega undir verknaðarlýsingu ákvæðis um refsingu. Eins og hér sé ástatt um skilning á hugtakinu „aðrar fjármálastofnanir“ þá sé ljóst að löggjafinn hafi ekki skilgreint hugtakið hvort heldur sé í lögum eða greinargerðum með lagafrumvörpum. Hugtakið sé raunar notað rúmt auk þess að önnur hugtök eins og „fjármálafyrirtæki“ og jafnvel hugtakið „fjármálaþjónusta“ rugli myndina. Hér eigi því að beita þeirri grundvallarreglu að allur vafi á refsinæmi eigi að vera sakborningi í hag og framangreint eigi að leiða til sýknu.

Þá kveðst ákærði halda því fram, verði ekki fallist á sýknuástæður sem raktar séu hér að framan, að sök í þessu máli sé fyrnd. Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga fyrnist sök á tveimur árum þegar ekki liggi fyrir þyngri refsing við broti en eins árs fangelsi eða refsing sú, sem unnið er til, fari ekki fram úr sektum. Við ákvörðun í sakfyrningarfresti sé einkum stuðst við tvær aðferðir. Annars vegar refsingu ,,in concreto“, það er þá refsingu sem unnið sé til hverju sinni og þá tekið mið af þeirri refsingu sem dæmd hefði verið miðað við málavexti og atburði alla, og hins vegar refsing ,,in abstracto“, það er að miðað er við lögmætt refsihámark, svonefnda refsirammareglu. Hæstiréttur Íslands hafi miðað við fyrri regluna eins og glögglega megi sjá af dómi réttarins í máli nr. 385/2007 en þar séu atvik sambærileg við þetta mál. Í málinu leggi Hæstiréttur mat á allar refsihækkunar- og refsilækkunarástæður og sé meðal annars tilgreint að þau lán sem málið hafi snúist um hafi öll verið greidd meira en tveimur árum áður en rannsókn hófst. Niðurstaðan sé að refsing hefði ekki farið fram úr sektum og sök því fyrnd þar sem tvö ár voru liðin frá brotum ákærða. Hér standi svo á að fyrsta lánið sem mál þetta snúist um hafi verið veitt 28. nóvember 2008, það sé framlengt þrisvar, seinast til 14. apríl 2009. Annað lán hafi verið veitt 26. febrúar 2009, þriðja lánið hafi verið veitt 5. mars 2009 og bæði framlengd til 14. apríl 2009. Fjórða lánið hafi verið veitt 1. apríl 2009 og hafi greiðslu allra framangreindra lána verið lokið 27. apríl 2009. Nýtt lán hafi svo verið veitt 2. júlí 2009 og framlengt seinast til 4. mars 2010. Loks hafi lán verið veitt 5. ágúst 2009 og framlengt seinast til 5. febrúar 2010. Síðasttöldu lánin tvö hafi verið greidd að fullu 31. mars 2010. Hvað varði tvö síðasttöldu lánin þá komi hvergi fram í skjölum málsins að ákærði hafi komið nálægt þeim lánveitingum. Þvert á móti komi fram að G hafi einn séð um afgreiðslu lánsins 2. júlí 2009 og raunar einnig annast seinustu lánveitinguna 5. ágúst 2009, að minnsta kosti sé hvergi minnst á ákærða í því sambandi nema í svonefndu cc í tölvupósti. Við þetta sé að bæta að í tölvupósti sem lagður sé fram með greinargerð þessari komi fram að ákærði eigi enga aðkomu að framlengingu lána þann 14. apríl 2009 og raunar flestra annarra framlenginga lána. Þá komi ákærði á engan hátt að framlengingu láns 5. febrúar 2010 (lán veitt 5. ágúst 2009). Tölvupóst þennan hafi ákæruvaldið haft undir höndum en hafi af einhverjum ástæðum ekki séð tilefni til að láta hann fylgja með gögnum málsins. Þá veki það athygli að í samantekt ákæruvaldsins sé áréttað að G hafi sjálfur komið að láni sem veitt hafi verið 2. júlí 2009. Engu að síður sé ákærði sóttur til sakar vegna þeirrar lánveitingar og framlengingar allra lánanna þrátt fyrir að gögn bendi til annars. Vert sé að hafa í huga 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála í þessu sambandi. Staðfest sé að öll umrædd lán sem ákærði hafi hugsanlega komið að hafi verið að fullu greidd upp 27. apríl 2009 og hafi því verið liðin meira en tvö ár þegar því sé haldið fram að fyrning hafi verið rofin við upphaf rannsóknar þann 8. júní 2011.

Í ákæru sé því haldið fram að líta beri á lánveitingarnar og framlengingar lánanna sem eina heild eða framhaldsbrot. Þessu sé ákærði ósammála en Hæstiréttur Íslands hafi í dómi sínum nr. 130/2011 fjallað um sambærileg tilvik. Í dómnum sé því slegið föstu að röð gjaldmiðlaskiptasamninga sé ekki einn og sami samningurinn heldur beri að líta á hvern og einn samning sem sjálfstæðan og vísað til þess að hver samningur hafi borið sjálfstætt númer óháð fyrri samningum og hver samningur hafi staðið sjálfstætt í þeim skilningi að skuldbinding samkvæmt honum hafi að fullu ráðist af texta hans sjálfs án tilvísana til fyrri samninga. Eins og hér standi á miðað við framangreint hafi fyrstu fjögur lánin sem málið snúist um verið að fullu greidd 27. apríl 2009 en sakarefni hafi fyrst verið beint að ákærða 8. júní 2011 og því tvö ár liðin. Ákærði hafi ekki komið að þeim lánum sem gengið hafi verið frá 2. júlí 2009 og 5. ágúst 2009. Áréttað skuli að lokum að ákærði hafi engan hag haft af lánveitingunum, ekkert tjón hafi orðið og raunar aldrei tjónshætta. Lánin hafi verið A hagstæð að öllu leyti með tilliti til vaxtakjara og lán þau sem ákærði sé sakaður um að hafa veitt atbeina sinn til hafi verið að fullu greidd upp þegar rannsókn máls þessa hafi hafist. Því eigi að sýkna ákærða samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga.

Framburður ákærðu og vitna fyrir dómi við aðalmeðferð málsins:

Ákærði X var stjórnarformaður A (A) á þeim tíma sem atburðir sem ákært er út af gerðust. Hann kvaðst einnig á sama tíma hafa verið stjórnarformaður H og stjórnarmaður margra annarra félaga. Ákærði kvaðst aldrei hafa séð lánssamningana eða önnur skjöl sem tengjast málinu fyrr en þau voru sýnd honum, sum hver hjá lögreglu. Hann kvað það rangt að hann hafi látið veita meðákærða Y lán en hann hafi verið því samþykkur þegar Y hafi leitað eftir því og kvaðst ekki myndu setja sig upp á móti því. Varðandi ákærulið III þá kvaðst ákærði ekki muna hvort lánveitingar hafi verið ræddar við hann, en síðar hafi orðið tjón á eignum viðkomandi aðila og þá hafi verið borið undir ákærða hvort hann væri samþykkur afgreiðslu þessa tiltekna tjónamáls sem hafi verið eitt af mörgum sem A hafði með höndum. Hafi það verið borið undir ákærða af því að aðilinn tengdist stjórnarmanni í félaginu, það er meðákærða. Ákærði kvaðst ekki hafa haft neina umsýslu skjala með höndum. Það hafi verið í höndum G og V23, forstjóra félagsins. Kvaðst ákærði hafa treyst því að þeir tækju þær ákvarðanir sem þyrfti þannig að lögum og reglum annars vegar félagsins og hins vegar landsins væri fylgt. Þá kvað ákærði það engan vafa í sínum huga að A væri fjármálastofnun enda hefði félagið heyrt undir Fjármálaeftirlitið og meðákærði Y verið fyrir hönd félagsins í stjórn fjármálafyrirtækja. Á mælikvarða félagsins væri um að ræða óverulegar fjárhæðir sem tilgreindar væru í ákæruliðunum. Bótasjóðir A hafi verið yfirfullir af góðum eignum til að mæta vátryggingarskuldbindingum og samkvæmt lögum hafi aðrir fjármunir verið til frjálsrar ráðstöfunar.

Aðspurður kvaðst ákærði X hafa verið því samþykkur að Y leitaði eftir láni að fjárhæð 60 milljónir og að hann myndi leita til G með umsókn um lán og afgreiðslu á því. Ákærði bar að hann hefði ekkert komið að málinu nema að hafa sagt við G að hann væri því ekki mótfallinn að Y yrði veitt lán. A hefði staðið í lánastarfsemi til einstaklinga en ákærði kvaðst ekki vita hvort sambærileg lán hefðu verið veitt, enda hefði hann ekki komið að afgreiðslu lána eða töku trygginga fyrir þeim og ekki verið við dagleg störf fyrir A. Ákærði neitaði því aðspurður að hafa veitt samþykki sitt fyrir framlengingu á láninu. Spurður um það hvers vegna ákærði hafi svarað sömu spurningu játandi á rannsóknarstigi málsins kvaðst ákærði útskýra breyttan framburð á þann veg að hann hefði ekki haft gögn til að skoða og hefði haldið að hann hefði samþykkt að lánið yrði framlengt en hefði greinilega misminnt um það. Þá fullyrti ákærði að nú væri komið í ljós að embætti sérstaks saksóknara hefði við rannsóknina haft undir höndum gögn um hið gagnstæða sem honum hefði ekki verið kynnt þegar skýrsla hafi verið tekin af honum vegna málsins. Spurður um lánveitingar til B tilgreindar í ákærulið II kvaðst ákærði hafa rætt við Y um það hvort hann sæi því eitthvað til fyrirstöðu að ákærði sækti um lán fyrir B hjá A eða H. Hann hafi ekki séð það og því hafi ákærði snúið sér til G sem hafi heimilað þessar lánveitingar til B. Fyrir þeim hafi ekki verið teknar sértækar tryggingar en eignir B hafi staðið á bak við lánið. Ákærði kvaðst þekkja ótal dæmi þess að A hefði lánað félögum og viðskiptavinum peninga eins og önnur tryggingafélög á Íslandi. B var í eigu ákærða og bróður hans. Um tölvusamskipti ákærða og Y vegna lána til B kvaðst ákærði hafa viljað að Y væri upplýstur um lánin.

Spurður um ákæruatriði í III. kafla ákærunnar greindi ákærði frá því að hann hefði ekki gefið heimild fyrir láninu til E. Spurður um framburð á rannsóknarstigi í þá veru að hann væri á því að hann hefði gefið einhverja heimild fyrir þessu kvað ákærði að framburð hans þá yrði að skoða í því ljósi að skýrslan hefði verið gefin eftir að búið var að handtaka hann og draga út af heimilinu. Kvaðst ákærði ekki hafa haft nein skjöl eða forsendur til að meta það sem hann hafi verið að segja, en hann hafi tekið fram í skýrslu sinni hjá lögreglu að hann væri að giska og þegar harðar hafi verið gegnið að honum kvaðst ákærði hafa sagt að hann hefði tekið einhverjar ákvarðanir, sem væri rangt og misminni af hans hálfu. Eftir að hann hefði kynnt sér málið hefði komið í ljós að aðkoma hans að þessari lánveitingu hefði engin verið. Hann kvaðst ekkert hafa vitað um fjárhagsstöðu E á þessum tíma eða til hvers lánið hefði verið ætlað. Þá kvaðst ákærði ekki kannast við F eða fjárhagsstöðu þess. Ekki kvaðst ákærði vita hver hefði tekið ákvörðun um að kaupa skuldabréfið en taldi að G hefði gert það. Ákærði bar að hann vissi ekkert um kaup á skuldabréfi af C og hefði ekki vitað neitt um félagið, eignir þess eða skuldir.

Aðspurður kvaðst ákærði kannast við fjárfestingarstefnu A og bar að vel hefði gengið að fylgja henni. Kvað ákærði sig ekki reka minni til að stjórn hefði verið gerð grein fyrir frávikum frá henni. Þá kom fram hjá ákærða að kaup A á skuldabréfum C hefðu fallið undir aðrar fjárfestingar, það er liðinn „annað“ sem þýði allt annað. Í fjárfestingarstefnunni væri ekki fjallað sérstaklega um liðinn „annað“ því það væri „allt annað“. Spurður um kaup A á 40% hlut í C kvaðst ákærði kannast við þau kaup og hafa komið að þeim með þeim hætti að samþykkis hans hefði verið leitað við uppgjör við C þannig að E, sem ákærði kvaðst aldrei hafa hitt eða séð, tengdist Y og því hefði verið eðlilegt að bera það undir formann stjórnar félagsins hvort ganga mætti til samninga á þeim nótum sem síðar var gert. Ákærði kvaðst hafa lagt blessun sína yfir það að V23 og G myndu ganga frá málinu og kvaðst ákærði ekki hafa komið að frágangi málsins á neinn hátt. Um aðdragandann að þessum viðskiptum kvaðst ákærði ekki vita neitt. Verið var að ganga frá tjónauppgjöri við E og þess gætt í hvívetna að lán hans við félagið yrðu gerð upp og að hagsmunir A yrðu hafðir í fyrirrúmi. Ákærði kvaðst vita það núna, eftir að hafa kynnt sér gögn málsins, að eignin hefði verið brunatryggð fyrir 187 miljónir króna. Þá kvaðst ákærði hafa vitað að Y ætti einhverra hagsmuna að gæta í málinu en ekki hvaða. Neitaði ákærði því að kaupin hefðu verið gerð til að bæta þá hagsmuni. Verið var að bæta stöðu A.

Spurður af verjanda sínum kvað ákærði A hafa verið heimilt að lána peninga. Væri það tekið fram í samþykktum félagsins og í lögum um vátryggingarsamninga. Það væri einn tilgangur félagsins. Sjálfur kvaðst ákærði sem prókúruhafi félagsins hafa haft heimild til að skuldbinda félagið fyrir allt að 500 milljónir króna án þess að hafa samráð við stjórn félagsins. Lánastarfsemi hafi verið stór þáttur í starfsemi félagsins og dæmi um að einstaklingum og félögum sem voru í viðskiptum við A væri veitt lán og hefði slíkt viðgengist í áratugi. Þá kvaðst ákærði hafa verið í daglegum samskiptum við Y þar sem hann hefði verið forstjóri H að aðalstarfi og leitaði Y til ákærða og spurði hvort ákærði myndi setja sig upp á móti því að Y myndi leita fyrirgreiðslu hjá A. Ákærði kvaðst alls ekki vera því mótfallinn. Þá bar ákærði að G hafi kannað hjá honum hvort hann væri samþykkur því að A lánaði Y 60 milljónir króna af því að Y hefði sagt honum að hann væri búinn að tala við ákærða og hafi G viljað fá það staðfest. G hafi haft heimild til að lána 500 milljónir. Á yfirliti yfir lánveitingar komi fram að ákvörðun um lánveitingar samkvæmt ákærulið I hafi verið teknar af G. Ákærði kvaðst ekki hafa verið spurður út í skjalið við yfirheyrslu hjá lögreglu. Hann kvaðst ekki vita til hve langs tíma lánið hafi verið veitt og hvorki vita um vaxtakjör lánsins né um tryggingar fyrir því. Ákærði bar að lánið til Y hefði ekki verið á óvenjulegum kjörum og vextir þess um það bil 20%. Ótalmörg dæmi hefðu verið um lán til einstaklinga og félaga frá A. Lánið til Y hefði verið venjulegt viðskiptalán. Þá neitaði ákærði því að hafa framlengt lánið sex sinnum eða að hafa haft nokkra aðkomu að framlengingu lánsins. Honum hafi ekki verið kunnugt um framlenginguna. Þá kom fram að hámarkið í liðnum „annað“ eða 0 - 5 % væri 1.600 milljónir króna, reiknað af rúmum 30 milljörðum króna. Ákærði kvaðst engin samskipti hafa haft við E út af láni sem tilgreint væri í ákærulið III A, það er skuldabréf að fjárhæð 24 milljónir króna. Sú lánveiting hefði rúmast innan heimildar sem G hefði haft fyrir hönd A. Spurður kvaðst ákærði ekki hafa komið að formi eða skilmálum lánsins og þá ekki að ákvörðun um tryggingar. Eftir að hafa skoðað bréfið eftir á taldi ákærði að lánveitingin hefði rúmast innan fjárfestingarstefnu A. Um lán til C í ákærulið III B bar ákærði að hann hefði engan þátt átt í þeirri lánveitingu en hún hefði rúmast innan þeirra heimilda sem G hefði haft fyrir hönd A. Þá kvaðst ákærði ekki hafa komið að formi eða skilmálum lánsins og ekki að ákvörðun um tryggingar. Þá bar ákærði að lánveitingin hefði rúmast innan fjárfestingarstefnu A. Um lán samkvæmt C-lið III. kafla ákærunnar greindi ákærði frá því að leitað hefði verið til hans með heildaruppgjör við E og C. Brunatjón hefði orðið og vildu menn tryggja greiðslur á lánum sem honum hefði verið veitt og til félaga í hans eigu. Var það gert. Vegna tengsla E og Y kvaðst ákærði hafa lagt blessun sína yfir það að gengið yrði til samninga við hann og hafi G og V23 verið falið að ganga frá málinu. Ákærði kvaðst ekki hafa gengið frá samningi við E en hagsmunir A hefðu verið tryggðir með kauprétti að 60% í félaginu. Þannig hefði A getað tekið framtíðarhagnað af E í eigin þágu. Þýðing kaupréttarins var sjálfstæð og óháð kaupum á 40% hlutnum. Ákærði kvaðst hafa haft vitneskju um að fasteignir C hefðu verið verðmetnar fyrir kaupin en hann hefði ekki séð sjálft verðmatið. Annars vegar hefði verið um að ræða 570 milljónir króna og tæpar 700 milljónir hins vegar. Spurður á ný um lánveitingar til B og hvers vegna ákærði hefði leitað til meðákærða Y bar ákærði að þeir hefðu unnið náið saman og verið í miklum samskiptum, hann sem forstjóri H að aðalstarfi og ákærði starfandi stjórnarformaður að aðalstarfi. Þægilegt hafi verið að leita fyrst til Y áður en hann leitaði til G, en í sjálfu sér kvaðst ákærði hafa getað leitað beint til G. Um þörfina fyrir lánið bar ákærði að félagið B væri umsýslufélag þeirra bræðra sem hafi staðið í húsbyggingum. Við hrun hafi orðið óhægt um vik að flytja fjármuni til landsins en bræðurnir hafi búið erlendis í um 14 ár. Þeir hafi átt í vandræðum með að koma peningum heim og engar bankastofnanir verið til. Þess vegna hafi verið leitað til A um fjármögnun til skamms tíma. B hafi verið móðurfélag A.

Ákærði Y var stjórnarformaður A til október 2008 og eftir það varaformaður stjórnar. Hann kvaðst hafa haft prókúru fyrir félagið. Um kafla I í ákæru bar ákærði að hann hefði fengið 48 milljónir króna að láni frá félaginu. Upphaflega hafi lánið verið 58 milljónir en greiddar hefðu verið til baka 10 milljónir. G hafi heimilað að lánið yrði veitt. Ákærði kvaðst hafa spurt meðákærða X að því hvort hann teldi nokkuð vera því til fyrirstöðu að hann fengi lán hjá A og hafi X vísað á G. Ákærði kvað X ekki hafa heimilað lánið en ekki lýst sig því mótfallinn. Ákærði kvað aflahæfi sitt hafa verið til tryggingar láninu. Ekkert hefði verið óeðlilegt við að stjórnarmenn óskuðu eftir láni hjá félaginu og hefði það þekkst. Ákærði kvað fjárhagsstöðu sína hafa verið þokkalega á þessum tíma. Hann hefði átt skuldlaust einbýlishús. Fjárhagsstaðan hefði verið óljós en góð. Ákærði kvaðst hafa beðið G um framlengingar á láninu og hafi hann tekið ákvörðun um það. Ákærði X hafi ekki komið að ákvörðunum um það. Spurður um ákærulið II, það er sex lánveitingar til B, neitaði ákærði að hafa heimilað lánin, ekkert þeirra hafi hann heimilað, en kvaðst hafa lýst sig samþykkan því að B fengi lán. Ákærði greindi frá því að X hefði talað við hann eins og oft áður og spurt hvort honum þætti óeðlilegt að B fengi lán. Kvaðst ákærði hafa lýst sig samþykkan því að B fengi lán. Hann hefði ekki komið að ákvörðun um lánveitingar eða framlengingu þeirra og ekki að formi lána eða kjörum. Spurður um það hver hefði tekið ákvörðun um lánveitingarnar kvað ákærði það hafa verið G sem séð hefði um lánveitingar. Ákærði kvaðst annað tveggja hafa vísað X til G eða beðið G að hafa samband við X. Spurður um það hvers vegna X hefði beðið hann um lánið bar ákærði að þeir hefðu haft mikil samskipti á þessum tíma og kvaðst ákærði hafa verið hans maður inni í H og A. Hann hefði vísað lánabeiðnum frá sér áfram til G án þess að samþykkja lánveitinguna. Í tölvubréfi 4. mars kvaðst ákærði samþykkja lánabeiðni en taki ekki afstöðu til þess hvort veita eigi lánið frá H eða A. Kvaðst ákærði með þessum tölvupósti hafa lýst sig samþykkan því að B yrði veitt lán vegna tengsla félagsins við X en ekki hafa afstöðu til þess hvort félagið eigi að lána peningana. Um það lán sem fjallað sé um í tölvusamskiptum 4. ágúst 2009 kvaðst ákærði ekki hafa samþykkt þessa lánveitingu og ekki hafa haft neina aðkomu að henni. Ákærði gat ekki upplýst af hverju afrit af þessum póstsamskiptum hefði verið sent á hann. Hann kvaðst hafa vitað að ákærði X hefði átt stóran hlut í B og að ástæða lánveitinganna hefði verið lausafjárskortur í íslenskum krónum. Þá neitaði ákærði því aðspurður að hann hefði samþykkt framlengingu á lánunum og kvaðst ákærði ekki vita hver hefði samþykkt þær. Spurður um sakargiftir samkvæmt III. kafla ákærunnar, það er skuldabréf að fjárhæð 24 milljónir króna, bar ákærði að E hefði leitað til hans og spurt hvort A gæti veitt honum fyrirgreiðslu. Ákærði kvaðst hafa vísað E til G. Hann hefði fyrir misskilning sagt við rannsókn málsins hjá lögreglu að hann hefði vísað E, sem væri svili hans, til X. Um ástæðu þess að skuldabréfið hafi verið keypt eða að E hefði leitað til félagsins bar ákærði að E hefði verið að ljúka framkvæmdum og endurfjármögnun á [...]. Hann hefði ekki vitað um fjárhagsstöðu E á þessum tíma en talið hana mjög góða.

Ákærði bar að félagið C hefði verið fasteignaverkefnafélag. Aðkoma ákærða að félaginu C hefði verið að hann hefði lánað félaginu fyrir stórum hluta af kaupverði fasteignar, um það bil 140 milljónir króna. Félagið hafi gefið út handhafabréf vegna skuldarinnar sem voru ótryggð að öðru leyti en með efnahagsreikningi félagsins. Ákærði kvaðst ekki vita hver hefði verið aðkoma X að kaupum á þessu skuldabréfi og ekki hver hefði tekið ákvörðun um kaupin. Þá kom fram að A hefði með kaupum á 40% hlut í félaginu C verið að lágmarka það tjón sem félagið stóð frammi fyrir. Hugmyndin hafi verið að kaupa sig inn í félagið og lágmarka með því tjónið og eiga þá hagsmuni í verkefninu þegar því lyki. Spurður um það hvort staða hans hefði orðið betri sem kröfuhafa ótryggðrar kröfu hjá C við það að allar veðskuldir voru greiddar upp, kvað ákærði að sjálfsagt hefði staða hans verið betri en staða A hafi jafnframt orðið betri og þar hafi hagsmunirnir legið. Ákærði kvaðst ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um þessi kaup en aðkoma X hefði engin verið að ákærði hélt en hann kvaðst ekki þekkja það. Forstjóri A hafi skrifað undir samninginn.

Spurður kvaðst ákærði líta svo á að A hefði verið fjármálastofnun og hefði hann fyrir hönd félagsins setið í stjórn fjármálafyrirtækja gagnvart Fjármálaeftirlitinu og öðrum aðilum. Þá kom fram að lánin til B hafi verið fullkomlega eðlileg og á sambærilegum vaxtakjörum. Ákærði bar aðspurður að í tölvupósti 23. janúar 2009, sem ákærði sendi G, hefði hann verið að biðja G um að taka afstöðu til beiðni B um 50 milljóna króna lán. Ákærði kvaðst aðeins hafa komið lánabeiðninni áfram til B og beðið hann að ljúka málinu í samræmi við skeytið. Ákærði kvaðst ekki hafa samþykkt lánið eða ákveðið lánakjör, lánstíma eða tryggingar. Spurður um póst V13 til ákærða 4. mars 2009 um það hvort ákærði geti lánað B 15 milljónir frá H kvaðst ákærði ekki hafa haft nein afskipti af málinu. Spurður um tölvupóst V13 til X 30. mars 2009 um að 200 milljónir séu á gjalddaga í láni hjá B frá H/A, sem X bað um að yrði framlengt í 14 daga. Var beiðnin framsend á G án aðkomu ákærða sem kvaðst ekkert vita um þetta. Í tölvubréfi V13 1. apríl 2009 til ákærða og G er óskað eftir 20 milljónum til viðbótar fyrir B. Í svarpósti ákærða til V13 og G, með samriti á X, samþykkir ákærði. Spurður um það hvað ákærði hafi verið að samþykkja kvaðst ákærði hafa verið að samþykkja að B yrði veitt lán. Ekki hafi verið um að ræða neina ákvörðun eða samþykkt um að B fengi lánið.

Aðspurður kvað ákærði að A hefði verið heimilt að lána peninga. Það hefði verið hluti af tilgangi félagsins. Ákærði kvaðst hafa litið svo á að A væri Fjármálastofnun og að lánastarfsemin væri stór þáttur í starfsemi félagsins og sambærilegur við það sem hafi verið hjá því tryggingafélagi sem hann hafi áður starfað hjá. Dæmi hafi verið um það að einstaklingum og félögum í viðskiptum hjá A væri veitt lán hjá félaginu. Þá kvaðst ákærði ekki vita til þess að meðákærði X hefði haft einhver afskipti af þeim lánveitingum. Ákærði kvað lánið til sín hafa verið venjulegt viðskiptalán. Kvaðst ákærði ekki hafa rætt við X um framlengingu lánsins en hafa verið í samskiptum við G um það. Tölvupóstur milli ákærða og G um framlengingu lánanna hefði ekki verið borinn undir hann við rannsókn málsins. Ákærði kvaðst aðspurður þekkja fjárfestingarstefnu A og hefði átt þátt í að semja hana. Ekki hefði verið lögskylt að hafa slíka stefnu. Í töflu um tegundir fjárfestinga sé tilgreindur flokkurinn „aðrar fjárfestingar“, þar með talið flokkurinn „annað“. Engar reglur hafi verið um tryggingar við veitingu lána eða fjárfestingar sem féllu í þennan flokk. Ákærði bar að 24 milljóna króna lánveiting til einstaklings með sjálfsskuldarábyrgð hafi rúmast innan fjárfestingarstefnunnar. Sama væri að segja um 34,7 milljónir króna til einkahlutafélags með sjálfsskuldarábyrgð. Þá svaraði ákærði því aðspurður að þau viðskipti að kaupa 40% hlutafjár í C og borga fyrir það 150 milljónir króna rúmaðist innan fjárfestingarstefnu A. Við þessa ákvörðun hafi verið horft til þess að félagið þurfti að greiða 187 milljóna króna vátryggingarbætur. Allar tölur lægri en það og væntanlega hagnaður af framtíðarverkefnum voru til að lágmarka tjónið. Búið var að hanna 50 íbúða blokk sem átti að skapa mikil verðmæti. Það hefði getað komið í hlut félagsins með kaupum á 40% hlut í verkefninu. Þá hefði kaupréttur á eftirstöðvunum skipt máli varðandi þann ávinning sem hefði hámarkað hagnað E og skapað meiri hagnað hjá A og lægra tjón. Þá bar ákærði að sér væri kunnugt um það að A hefði fengið tilboð í hlut sinn hjá C á árinu 2010 fyrir 150 milljónir króna sem hefði verið hafnað.

Vitnið V23 greindi frá því fyrir dómi að hann hefði verið forstjóri A frá hausti 2008 til 2011. Spurður um ákæruatriði í I. kafla ákærunnar, það er lán til ákærða Y, bar vitnið að það hefði ekki átt neina aðkomu að þessari lánveitingu. Vitnið kvaðst hafa beðið um að lánið yrði greitt upp þegar það sá upplýsingar um lánið, vegna þess að vitnið taldi óheppilegt að stjórnarmenn væru með lán hjá félaginu vegna fordæmis sem slíkt gæti gefið. Vitnið kvaðst ekki hafa verið spurður áður en lánið hefði verið veitt. Vitnið kvaðst ekki geta vitað hver hefði tekið ákvörðun um lánveitinguna til ákærða Y, en kvaðst halda að G hefði tekið ákvörðun um framlengingar á láninu. Spurt um framburð vitnisins hjá lögreglu um að X hefði tekið ákvörðun um lánveitinguna kvað vitnið það ekki rangt haft eftir sér í skýrslunni en vitnið myndi þetta ekki núna og gæti því ekki borið um það að X hefði tekið ákvörðun um lánið, en vitnið hefði ekki gert það. Vitnið sagði engin veð hafa verið fyrir láninu. Önnur dæmi hefðu verið um jafnhá lán til einstaklinga í sögu A. Spurður um ákæruatriði í kafla II, það er lán til B, og aðkomu vitnisins að lánveitingum greindi vitnið frá því að það hefði enga aðkomu haft að lánveitingunum. Vitnið kvaðst hafa sagt það hjá lögreglu að því hefði fundist óheppilegt að stjórnarmenn eða félög þeirra fengju lán hjá A. Spurt um það hver hefði heimilað lánveitingar A til B kvaðst vitnið ekki geta svarað því hvort það hefði verið G eða Y. Spurður um þann framburð vitnisins hjá lögreglu að Y hefði tekið ákvörðun um lánin kvaðst vitnið ekki hafa vitað betur en vildi ekki fullyrða neitt um þetta. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað betur á þeim tíma þegar skýrsla hjá lögreglu var tekin. Vitnið hefði ekki haft neina vitneskju um lánin þegar ákvörðun um þau var tekin og vitneskja hans um þau byggðist á upplýsingum frá öðrum. Vitnið kvað engar tryggingar hafi verið fyrir lánunum. Spurt um ákæruatriði í kafla III bar vitnið að ákvörðun um kaup á skuldabréfi E að fjárhæð 24 milljónir hefði verið tekin af G. Þetta væri ekki lán sem vitnið hefði ákveðið. Spurt um framburð vitnisins hjá lögreglu um að X hefði samþykkt lánveitinguna bar vitnið að það hefði ekki veitt lánið en kvaðst halda að það hefði verið þannig að X hefði samþykkt lánið. Vitnið kvaðst ekki hafa mótmælt lánveitingunni á þeim tíma, ekki svo vitnið myndi. Vitnið bar að almennt hefði gengið mjög vel að halda sig við fjárfestingarstefnu félagsins. Þá svaraði vitnið því játandi að kaupin á skuldabréfi E samræmdust skilyrðum fjárfestingarstefnunnar. Vitnið kvaðst ekki muna eftir að frávik frá fjárfestingarstefnunni hefðu verið borin undir stjórn. Engin frávik hefðu verið. Vitnið kvaðst ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um kaup A á skuldabréfi C. Spurt um það hvort vitnið myndi atburði betur nú en við skýrslugjöf hjá lögreglu kvað vitnið ekki svo vera. Vitnið kvaðst hafa verið handtekið og verið við þær aðstæður undir miklu álagi við skýrslutökuna en reynt að svara eftir bestu vitund á þeim tíma. Síðar og eftir að hafa skoðað gögn málsins hafi komið í ljós að margt hafi verið öðruvísi í minningunni heldur en það hafi raunverulega verið. Það skýri að hluta til misræmi í framburði vitnisins hjá lögreglu og fyrir dómi en sumt kvaðst vitnið muna. Um aðdragandann að því að A keypti 40% hlut í C bar vitnið að mörg verktakafyrirtæki hafi verið í miklum kröggum 2009 vegna bankahrunsins. Mörg af þeim fyrirtækjum sem voru í viðskiptum við A þurftu aðstoðar við. Veita þurfti frávik frá fjárfestingarstefnunni vegna þess að staða margra þessara félaga var með allt öðrum hætti en verið hafði fyrir hrun. Verja þurfti hagsmuni A og þetta var eitt af þeim málum sem A skoðaði. Talið var að þau skuldabréf sem voru útistandandi vegna mála tengdum C hefðu að mati vitnisins verið óöruggari þannig að A vildi reyna að finna leiðir til að tryggja hagsmuni félagsins betur. Það hafi verið ástæðan fyrir því að farið var að fjárfesta í C. Vitni bar að brunatjón á fasteign C hefði ekki tengst kaupunum, „ekki þannig“. Vitnið kvaðst hafa tekið ákvörðun um að kaupa hlutinn í C í samráði við X. Vitnið kvaðst hafa verið hlynnt kaupunum en um þau hefði ekki verið fjallað í stjórn A. Vitnið neitaði því aðspurt að kaupin hefðu verið gerð til að bjarga svila Y. Fyrst og fremst var verið að vernda hagsmuni A. Þá bar vitnið að kaupin hefðu samrýmst fjárfestingarstefnu A.

Aðspurt af verjanda ákærða X kvað vitnið A hafa verið heimilt að lána peninga og hafi svo verið í áratugi. Heimildin hafi verið í samþykktum félagsins og hluti af starfsleyfi vátryggingafélags var að hafa með höndum ávöxtun á fjármunum með fjárfestingum og lánastarfsemi. Það að lána peninga sé þannig hluti af starfsemi félagsins. Vitnið taldi félaginu heimilt að veita stjórnarmönnum félagsins lán. Vitnið kvað stjórnendur A hafa litið svo á að A væri fjármálastofnun. Þá bar vitnið að lánastarfsemi hefði verið mjög stór þáttur í starfi félagsins og eftir að A hafi keypt O hafi lánastarfsemin verið færð inn í O á sínum tíma en fram að þeim tíma hafi bílalán upp á fleiri milljarða verið í lánasafni A. Spurt um það hvort lánveitingin til Y hafi verið á einhverjum sérstökum kjörum sem voru óvenjuleg eða honum sérstaklega hagstæð kvað vitnið að háir vextir, um 20%, hefðu verið á láninu. Það hefði verið til skamms tíma. Dæmi hafi verið um sambærilegar lánveitingar hjá félaginu og til Y. Vitnið taldi lánveitinguna til Y hafa verið venjulegt viðskiptalán og að G hefði haft heimild til þess frá félaginu að taka ákvarðanir um lánveitingu og framlengingu láns af þessari stærð. G gat lánað eða fjárfest fyrir allt að 500 milljónir króna. Ekki hafi verið skráðar í reglur félagsins kröfur um sérstakar tryggingar sem taka þyrfti fyrir lánveitingum. Fjárfestingarstefnan hafi verið leiðbeinandi um það hvernig best var að gera hlutina. Vitnið kvaðst hafa komið að því að setja fjárfestingarstefnuna. Ekki hafi verið lagaskylda að setja slíka fjárfestingarstefnu á þeim tíma sem hún tók gildi. Það hafi komið inn í lög síðar og gilt frá 2011. Um töflu í fjárfestingarstefnunni með liðnum „annað“ undir öðrum fjárfestingum upplýsti vitnið að það væru allar aðrar fjárfestingar sem ekki féllu undir hina flokkana. Um var að ræða viðbótarheimild sem ekki féll undir aðra flokka. Þá bar vitnið að 5% markið væri hlutfall af heildareignum félagsins. Spurt um það hvort ákærði X hefði haft heimild frá A til að lána E í janúar 2009 og C í febrúar 2009 bar vitnið að X hefði haft heimild félagsins til að lána þær fjárhæðir sem um ræði. X hefði haft prókúru hjá félaginu og mátti lána að vitnið taldi 500 milljónir. Um samskipti E við A vegna kaupa félagsins á 40% hlut í C bar vitnið að E hefði verið í samskiptum við G en ekki vitnið. Vitnið kvaðst hafa vitað um tilvist og niðurstöðu verðmats P og Q frá 2. apríl 2008 á fasteignum C og byggingarétti, sem var áætlað 685 milljónir, en hann hafi ekki séð sjálft verðmatið. Þá kvaðst vitnið ekki hafa séð verðmat R en hafa þekkt niðurstöðu þess. Vitnið bar að gerð samkomulagsins við E hefði rúmast innan fjárfestingarstefnu A. Þá kvaðst vitnið aðspurt hafa haft formlega heimild sem prókúruhafi félagsins til að skrifa undir samkomulag um þá fjárhæð sem þar um ræddi. Prókúran hafi náð upp í 500 milljónir.

Aðspurt af verjanda ákærða Y um lánveitingar til B bar vitnið að þær hefðu verið óheppilegar. B hafi ekki notið neinna sérkjara og skilmálar lánanna hafi tekið mið af peningamarkaðslánum hjá bönkunum. Fram kom hjá vitninu að samkvæmt yfirliti í málsgögnum um eignir til jöfnunar vátryggingarskuldar hafi A haft 11 milljarða til ráðstöfunar umfram það sem þurfti til tryggingar á vátryggingarskuldbindingum. A hafði heimild til að lána 11 milljarða eftir þeim reglum sem lög um vátryggingarstarfsemi segja fyrir um.

Vitnið E greindi frá því fyrir dómi hann væri smiður og ynni við byggingar. Hann hefði verið eini eigandi C og fleiri félaga sem tengdust hans atvinnu og voru í viðskiptum við A. Vitnið kvað ákærða Y vera svila sinn en hann hefði engin tengsl við ákærða X og aldrei séð hann eða hitt hann. Spurt um skuldabréf sem vitnið hefði gefið út að fjárhæð 24 milljónir og A hefði keypt bar vitnið að það hefði fengið lán hjá A vegna þess að aukið eigið fé hefði vantað inn í [...]. Vitnið kvaðst hafa verið að fara úr Frjálsa fjárfestingabankanum með framkvæmdina og til Arionbanka. Vitnið kvaðst hafa leitað til G og fengið lánið í gegn hjá honum. Spurt um það hvort vitnið hafi verið í sambandi við Y vegna lánsins kvaðst vitnið hafa spurt Y út í þetta en hann hafi sagt að það væri alfarið í höndum G að taka ákvörðun um lánið. Þá neitaði vitnið því að það hefði verið í sambandi við ákærða X. Vitnið bar að fjárhagsstaða þess hefði verið mjög góð í byrjun árs 2009. Persónulegt eigið fé hefði verið um 300 milljónir. Fjárhagsstaða F hefði verið veik og eigið fé neikvætt á meðan verið var að ljúka framkvæmdum. Vitnið greindi frá því aðspurt að félagið C hefði verið stofnað vegna framkvæmda í Reykjanesbæ. [...] og [...] hefðu verið keypt 2007 fyrir samtals 178 milljónir og sameinuð lóð sem var 1,1 ha og var byggingarmagnið rétt um 20 þúsund fermetrar. Kaupin voru fjármögnuð með láni erlendis frá. Spurt um skuldabréf að fjárhæð 34,7 milljónir bar vitnið að það hefði leitað til G. Vitnið kvaðst ekki hafa hugmynd um það hvort ákærði X hefði komið að þessu. Vitnið kvaðst ekki hafa leitað annað með beiðni um lán. Lánið væri tryggt með sjálfskuldarábyrgð F og C. Vitnið mundi ekki hvenær lánið hafi verið greitt til baka en sagði að það hefði ekki verið greitt á gjalddaga og hefðu vextirnir verið tvær til þrjár milljónir að vitnið minnti þegar lánið var greitt. Vitnið sagði aðdragandann að því að A keypti 40% hlut í C vera þann að hann hefði komið að máli við G með hugmynd um að A kæmi að fjármögnun eða sem hluthafi til að framkvæma. G hafi litist vel á verkefnið. Svo hafi kviknað í húsinu og kvaðst vitnið hafa farið fram á bætur sem hefðu verið 187 milljónir en A hafi boðið 30 eða 40 milljónir. Til að fá allt tjónið bætt þurfti að endurbyggja húsið og kvaðst vitnið hafa ákveðið það. Hugmyndin var þá ekki að byggja íbúðir heldur fiskverkun sem yrði leigð út. Vitnið greindi frá því að samkomulagið sem gert hefði verið við A hefði eingöngu verið gert út af brunanum. Bruninn hefði verið ástæða þess að vitnið kvaðst hafa verið komið í þessa stöðu þrátt fyrir að það væri ekki nefnt í samkomulaginu. Vitnið kvað A hafa viljað hafa kaupréttarákvæði í samningnum til að geta keypt 60% hlut í félaginu á 100 milljónir. Vitni sagði að uppgjör A hafi haft lítil áhrif á handhafaskuldabréfin. Um hefði verið að ræða greiðslu til Kaupþings og að gera upp 24 milljónirnar sem voru orðnar 27 milljónir og lokagreiðsluna 34,7 milljónir. Væntanlega hefðu handhafaskuldabréfin verið komin í aðeins betri stöðu.

Aðspurt af verjanda ákærða X bar vitnið að það hefði ekki verið í samskiptum við neinn annan starfsmann A en G, fyrir utan einn lögmann sem vitnið mundi ekki nafnið á en hefði starfað hjá A. G hafi viljað að lánið til vitnisins persónulega yrði í formi skuldabréfs. Félagið F væri að öllu leyti í eigu vitnisins og eitt þeirra félaga sem hafi verið í viðskiptum við A. Spurður um neikvæða stöðu félagsins samkvæmt ársreikningum kvað vitnið ársreikninga ekki gefa rétta mynd af stöðunni. Talið væri fram á kaupverði og áföllnum framkvæmdakostnaði og því hefðu verið verðmæti í félaginu sem ekki hafi komið fram í ársreikningi. Vitnið kvaðst ekki vita hvort saksóknari hefði látið meta stöðu F á þessum tíma. Vitnið kvaðst þekkja verðmat Miðborgar fasteignasölu sem það hefði óskað eftir. Um væri að ræða mat á byggingarrétti C að fjárhæð 685 milljónir. Vitnið kvaðst hafa látið vinna annað verðmat í nóvember 2008 eftir hrunið. Verðmætið væri eðlilega lægra eða 570 milljónir. Vitnið sagði ársreikning félagsins ekki gefa rétta mynd af fjárhagsstyrk félagsins. Eignirnar hefðu verið færðar í reikninginn samkvæmt kaupverði, 178 milljónir, og þess vegna sýni ársreikningurinn ekki þá verðmætaaukningu sem er á milli kaupverðsins og matsverðsins á þessum tíma. Því hefði raunveruleg staða félagsins verið eftir atvikum 350 – 500 milljónum króna hærri eftir því við hvaða mat væri stuðst. Vitnið kvað G hafa lagt fyrir vitnið tilboð um uppgjör vegna brunatjónsins. Þá hefði vitnið lýst fyrir G afstöðu sinni um niðurrif hússins og endurbyggingu hússins. Þá kvaðst vitnið hafa gert G fyrir hönd A tilboð 4. maí 2009 þar sem tengt hefði verið saman uppgjörið á vátryggingarbótunum vegna brunans og hugmynd sem var um að A keypti hlut í C. Vitnið staðfesti undirritun sína undir tilboðið. Vitnið kvað viðbrögð A ekki hafa verið alslæm en þessu hefði ekki verið tekið. G hefði kynnt vitninu þessa afstöðu A og hefðu öll samskipti vitnisins við A verið við G og lögmanninn sem hefði setið einn og einn fund. Spurt um tölvusamskipti vitnisins og G 18. maí 2009 vegna tillögu að kaupum A á hlutabréfum í C, og hvers vegna X hefði fengið samrit póstanna, bar vitnið að skjölin stöfuðu frá vitninu, og að ástæða þess að X hefði fengið samrit bar vitnið að það hefði verið orðið pirrað á G og fundist hann vinna hægt og talið rétt að búa til pressu á félagið. Niðurstaðan af samskiptum vitnisins við A hefði verið að félagið hefði tekið 40% í C og eignaðist kauprétt að 60%, eins og vitnið hafði gert tillögu um, fyrir 150 milljónir.

Vitnið G kom fyrir dóm og greindi frá því að hann hefði starfað hjá H 2008, auk þess að hafa verið framkvæmdastjóri rannsókna. Kvaðst vitnið hafa haft yfirumsjón með eignastýringu fyrir H-félögin. Breyting hafi orðið eftir mánaðamótin nóvember-desember 2009 en þá varð vitnið sjóðsstjóri hjá A og S. Vitnið kvaðst hafa haft prókúru fyrir A. Spurt um lán samkvæmt ákærulið I bar vitnið að það hefði fengið lánabeiðni og leitað heimildar hjá X á þeim tíma, og hvort X hafi vitað af því, og fengið já frá honum og veitt síðan lánið. Spurður um það hvort rétt væri að X hefði tekið ákvörðun um lánveitinguna kvaðst vitnið halda að það hefði ráðfært sig við hann. Samþykki X hefði komið með tölvupósti. Spurt um það af hverju vitnið hefði sent X tölvupóstinn kvaðst vitnið hafa gert það til að hann hefði vitund og samþykki stjórnarformanns þar sem Y hefði verið forstjóri. Vitnið taldi rétt að X yrði upplýstur um málið áður en eitthvað yrði gert. Vitnið kvaðst hafa fengið lánabeiðnina frá ákærða Y. Engar tryggingar hafi verið fyrir láninu. Eitthvað hafi verið um það að einstaklingar hafi fengið svo há lán en vitnið kvaðst ekki muna þær fjárhæðir. Vitnið kvaðst þekkja önnur dæmi þess að stjórnarmaður í A hefði fengið viðlíka lán frá A. Það hefði verið félag X. Vitnið kvaðst ekki muna hvort það hefði rætt um lánveitinguna við V23, forstjóra A. Einhverjar framlengingar hafi verið á láninu sem voru samþykktar. Kvaðst vitnið reikna með að það hefði samþykkt framlengingar á láninu til Y. Vitnið mundi ekki hvort það hefði haft samráð við einhvern um framlenginguna en að því er vitnið minnti voru á þessum tíma haldnir reglulegir verðbréfafundir þar sem þetta hafi örugglega verið rætt. Þá fundi sátu forstjóri og V10, fjármálastjóri A. Ákærði Y hafi óskað eftir framlengingu lánsins og hafi ákærði X ekki komið neitt að því en vitnið kvaðst ekki vera viss um það. Vitnið bar að lánin til B hafi vitnið unnið með V13 að einhverju leyti. Hafi ákærði Y átt litla aðkomu að þessum lánveitingum en hann hafi verið upplýstur um lánabeiðni eða þess háttar, en vitnið kvaðst ekki muna þetta. Vitnið bar að það hefði skrifað undir lánin en myndi ekki nákvæmlega aðdraganda að þeim. Vitnið bar að verklagið hefði verið þannig að leitað hefði verið til vitnisins og óskað eftir láni. Spurt um tölvupóstssamskipti á milli Y og vitnisins, þar sem Y bað vitnið að klára 50 milljóna króna lán til B, bar vitnið að það myndi ekki hvort það hefði litið á póst Y sem fyrirmæli frá honum. Vitnið kvaðst ekki muna hvort ákærði Y hefði vitað af framlengingum á lánum til B. Spurt um tölvusamskipti 1. apríl 2009, þar sem V13 sendir ákærðu Y og X ósk um 20 milljóna króna viðbótarlán fyrir B og Y svarar með orðunum samþykkt, kvaðst vitnið ekki muna hvort hann hafi litið á tölvupóst Y sem fyrirmæli en bar að það virðist vera að Y sé að samþykkja lánið eða framlenginguna.

Spurt um ákæruatriði í kafla III greindi vitnið frá því að það hefði tekið ákvörðun um kaup A á skuldabréfi E. Vitnið kvaðst ekki muna hvort það hefði haft samráð um kaupin við ákærða Y. Þá bar vitnið að ákærði X hefði ekki komið að málinu. Vitnið bar að það hefði samþykkt lánveitinguna. Ávöxtun hefði verið þeir viðskiptalegu hagsmunir sem A hefði haft af lánveitingunni. Vitnið kvaðst halda að ekki hefði verið fjallað um lánveitinguna í stjórn A. Kaupin á skuldabréfinu hefðu verið í samræmi við fjárfestingarstefnu A. Um skuldabréf, sem A keypti af C 6. febrúar 2009 að fjárhæð 34,7 milljónir, bar vitnið að þetta hefði verið á svipuðum tíma. E hefði leitað til vitnisins og hafi þeir verið að skoða C-verkefnið. Spurður um hvort vitnið hefði eitt tekið ákvörðun um kaupin svaraði vitnið að því þætti líklegt að aðrir hefðu vitað af kaupunum, en kvaðst ekki muna það. Vitnið kvaðst halda að aðkoma X að þessu láni hefði engin verið. Vitnið bar að það hefðu verið viðskiptalegir hagsmunir A af því að veita lánið, háir vextir og A hafði áhuga á að fara meira inn á fasteignahlutann. Ekki hafi verið fjallað um lánveitinguna í stjórn. Vitnið sagði að eiginfjárstaða C hefði verið könnuð áður en bréfið var keypt en kvaðst ekki muna hvernig hún hefði verið. Vitnið kvaðst ekki geta nefnt dæmi um það að A hefði keypt skuldabréf félags með neikvæða eiginfjárstöðu. Vitnið bar að það kannaðist við umræðu um að staða C væri betri en ársreikningar segðu til um og hefði sú umræða snúist um verðmat. Vitnið kvaðst muna eftir fjárfestingarstefnu A. Yfirleitt hefði gengið mjög vel að halda sig við stefnuna. Heimilt hefði verið að kaupa skuldabréf C samkvæmt fjárfestingarstefnunni. Vitnið bar að samkomulagið á milli A og E hefði verið niðurstaða af vinnu vitnisins, lögfræðinga og V23. Þá kvaðst vitnið reikna með að ákærðu Y og X hafi vitað af samkomulaginu. Með ákvörðunarvaldið fóru vitnið og V23. Vitnið bar að samkomulagið hafi tengst leit félagsins að fasteignaverkefnum eftir hrun. Vitnið kvaðst ekki vera frá því að samningurinn hefði tengst brunatjóni að [...] en kvaðst ekki muna það. Þá kvaðst vitnið ekki vita til þess að tilgreindar forsendur í samningnum hafi tengst handhafaskuldabréfum. Vitnið kvaðst muna að E hafi óskað eftir því að bréfin yrðu sett á félagið en vitnið hafnaði því. Taldi vitnið líklegt að það hafi verið eftir gerð samkomulagsins.

Spurt af verjanda X bar vitnið að það hefði tíðkast hjá félaginu að lána peninga og að það væri hluti af starfseminni samkvæmt samþykktum félagsins. Vitnið kvaðst hafa haft heimild til að lána 500 milljónir króna. Þá kom fram að vitnið hefði litið á A sem fjármálastofnun og gerði ráð fyrir að stjórnarmenn hefðu einnig litið svo á. Lánastarfsemi hafi verið stór þáttur í starfsemi félagsins og nefndi vitnið bílalán í því sambandi. Þá hafi verið einhver dæmi um að einstaklingum og félögum sem voru í viðskiptum hjá A hafi verið lánaðir peningar. Spurt um það hvort lánið til Y hafi verið á óvenjulegum kjörum eða honum eitthvað sérstaklega hagstæð bar vitnið að svo hefði ekki verið. Markaðskjör hefðu verið notuð með álagi. Dæmi hafi verið um sambærileg lán frá A til einstaklinga. Vitnið bar að lánið til Y hefði verið viðskiptalán. Vitnið kvaðst hafa haft heimild til að veita lánið. Vitnið bar að það hefði fengið staðfestingu hjá ákærða X á því að hann væri samþykkur því að vitnið lánaði ákærða Y allt að 60 milljónir króna. Vitnið kvaðst ekki hafa rætt við ákærða X um það hvað lánið yrði til langs tíma eða um vaxtakjör lánsins og ekki um tryggingar. Vitnið staðfesti að það hefði sent tölvupóst 3. apríl 2009 til Y og spurt hann um það hvað hann vildi framlengja lengi. Þá staðfesti vitnið að annar framlagður tölvupóstur á dómsskjali 16 og skjöl um framlengingu á láni til Y stöfuðu frá vitninu og svar hans 20. maí 2009 til V24 um pappírsvinnu vegna láns til Y sem hafi verið framlengt.

Þá staðfesti vitnið aðspurt að hafa sent tölvupóst 2. mars 2009 til Y, framlagðan á dómsskjali 16, og að pósturinn ætti við um lánið sem ákært er fyrir í I. kafla ákærunnar. Ekkert annað kæmi til greina. Vitnið staðfesti einnig að hafa sent tölvupóst 19. maí klukkan 15.16 og 29. júlí 2009 til Y. Spurt um það hvort þessi tölvupóstur hafi verið lagður fyrir vitnið við skýrslugjöf hjá lögreglu kvaðst vitnið ekki muna það. Vitnið kvaðst aðspurt hafa tekið ákvörðun um og gengið frá framlengingu á láninu til Y. Vitnið kvaðst halda að það hefði ekki rætt við X um framlengingu lánanna. Spurt um fjárfestingarstefnu A kvaðst vitnið hafa átt þátt í að semja stefnuna. Vitnið bar að það kannaðist við flokkun fjárfestinga í stefnunni, 0 – 5% markið væri af sjóðum sem verið var að ávaxta, það er verðbréfasafn félagsins. Liðurinn „annað“ vísaði til þess að undir það félli allt annað en það sem félli í hina flokkana. Fjárfestingarstefnan hafi fyrst og fremst verið til að halda utan um það safn sem tengdist vátryggingarskuldbindingum, annað hafi verið eigið fé og til að mæta þeim skuldbindingum þá hafði A mjög stranga stefnu. Vitnið bar að A hefði átt um 10-15 milljarða eigið fé umfram vátryggingarskuldbindingar.

Spurt af verjanda ákærða Y um lánveitingar til B, tilgreindar í ákærulið II, kvaðst vitnið ekki útiloka að það hefði tekið ákvörðun um og gengið frá lánum til B án þess að spyrja nokkurn annan að því. Þá kvaðst vitnið einnig hafa tekið ákvörðun um framlengingu lánanna. Þá kvaðst vitnið ekki sjá betur af tölvusamskiptum V13, X og vitnisins 30. mars 2009 en að hann hefði sjálfur tekið ákvörðun um framlengingu á viðkomandi láni og án aðkomu Y. Spurt um tölvusamskipti 4. ágúst 2009 milli V21, V13, X og vitnisins, en þar segir V13 „frágengið með G“, kvað vitnið að líklegt væri að það hefði gengið eitt frá þessu láni og án aðkomu Y en kvaðst ekki muna það. Aðspurt um tölvusamskipti 9. og 10. nóvember 2009 vegna láns til B, bar vitnið að það hefði sjálft séð um framlengingu lánsins. Þá kvaðst vitnið ekki sjá betur en að það hefði sjálft séð um framlengingu láns sem fjallað væri um í tölvupósti 28-30. desember 2009.

Spurt um tölvusamskipti á dómskjali 14 bar vitnið að líklegt væri að það hefði sjálft séð um þessa framlengingu. Kvaðst vitnið minnast þess að það hefði verið í beinum samskiptum við V13 út af þessu láni og minntist vitnið þess ekki að ákærði Y hefði komið að láninu. Kvað vitnið sama svar eiga við um þær framlengingar sem um væri fjallað í tölvusamskiptum á dómskjalinu. Vitnið kvað kjörin á lánum til B ekki hafa verið ívilnandi á neinn hátt fyrir B og bar vitnið að það hefði átt frumkvæði að lánskjörunum. Þá bar vitnið að lánveitingar til B hafi rúmast innan þeirra heimilda sem vitnið hafði sem starfsmaður A og hafi aðkoma ákærða Y því með öllu verið óþörf.

Spurt um ákærulið III og samskipti við E og félagið C bar vitnið að um hefði verið að ræða viðskiptavini A. E hafi nálgast A í gegnum Y sem hafi vísað E á vitnið og verið í samskiptum við það alloft. Vitnið vissi ekki til þess að E hefði verið í samskiptum við aðra hjá A. Vitnið kvaðst ekki muna betur en að það hefði gengið frá lánveitingunni fyrir hönd A og hafa haft til þess heimild. Þá hefði lánveitingin verið innan fjárfestingarstefnu A. Vitnið kvaðst hafa komið að ákvörðun um vaxtakjör á láninu. Þá bar vitnið að það væri ekki ólíklegt að það hefði verið frá sér komið að lánið væri á formi skuldabréfs með sjálfskuldarábyrgð. Vitnið bar að slíkt lán ætti sér fordæmi, „hefði verið gert áður“. Vitnið kvaðst ekki muna eftir aðkomu X að þessari lánveitingu. Spurt um skuldabréf til C kvaðst vitnið hafa gengið frá lánveitingunni fyrir hönd A. Vitnið sagði lánveitinguna innan þeirrar heimildar sem það hafði og að lánið hefði rúmast innan fjárfestingarstefnu A. Vitnið kvaðst reikna með því að það hefði ákveðið skilmála lánsins og formið á láninu. Þá hefði lánið átt sér hliðstæðu hjá A. Vitnið kvaðst ekki muna til þess að ákærði X hefði haft aðkomu að lánveitingunni. Vitnið kvaðst halda að X hefði haft heimild frá A til að taka ákvörðun um lán eins og hér væri um að ræða.

Vitnið kannaðist við undirskrift sína undir samning A við E vegna C. Vitnið kvaðst hafa átt hlut að máli við gerð samningsins í samvinnu við lögfræðinga og aðra. Samningurinn hefði verið gerður í framhaldi af samþykkinu við tilboði E. Spurt um það hvort kaup á óskráðum hlutabréfum fyrir 150 milljónir rúmuðust innan þeirra heimilda sem forstjóri A hafði kvaðst vitnið halda að svo hefði verið. Þá taldi vitnið að samningurinn rúmaðist innan fjárfestingarstefnu A. Vitnið bar að það þekkti verðmat fyrir byggingarrétt C og miðað við það verðmat vantaði verðmæti upp á 350 – 500 milljónir inn í ársreikninginn til þess að hann gefi raunverulega mynd af stöðu félagsins miðað við fyrirliggjandi verðmat. Þá bar vitnið að það hefði verið skynsamlegt út frá hagsmunum A að samþykkja tilboð E um samkomulag hans og A eins og vitnið tilkynnti honum með tölvupósti 10. ágúst 2009. Vitnið og V23 hefðu sameiginlega komist að þessari niðurstöðu og í framhaldinu hafi E verið tilkynnt þetta. Eins og fram komi í tölvupósti vitnisins og E 25. ágúst 2009 hafi vaxta verið krafist „alla leið“.

Vitnið V20 gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að E, eigandi C, hefði leitað til vitnisins á árinu 2011 og beðið um aðstoð við að semja við A um einhverja vendingu á málum hans þar og hlutafjárkaupum sem hafði misfarist. Vitnið kvaðst hafa farið á tvo eða þrjá fundi með E í A til að finna lausn á hlutafjáraukningu í C. Vitnið kvaðst hafa komið með tillögur sem voru sendar A. A hafði keypt hlut í C og hafi hlutaféð sem þeir höfðu lagt til átt að fara til að greiða upp skuldir C en þær skuldir höfðu ekki verið greiddar og var E að reyna að semja um niðurstöðu í því. Hafði peningurinn verið notaður til að greiða niður kostnað sem hlotist hafði af því að rífa niður byggingar á lóð þeirri sem C átti en sá kostnaður hafði reynst meiri en gert var ráð fyrir. Vitnið kvaðst um svipað leyti hafa keypt af Y handhafaskuldabréf sem C hafi gefið út. Aðspurt kvaðst vitnið ekki geta borið um atvik málsins á árinu 2009, enda hefði það ekki komið að þessum málum fyrr en á árinu 2011. Vitnið kvaðst þó vita til þess að A hefði fengið á árinu 2010 tilboð í 40% hlutinn í C. Þá voru A boðnar 150 milljónir fyrir hlutinn en tilboðinu var ekki tekið.

Vitnið V17 kvaðst hafa starfað frá 1. mars 2008 sem lögfræðingur á skrifstofu forstjóra A. Vitnið kvaðst ekkert vita um lán til Y eða B. Þá kvaðst vitnið ekkert vita um kaup á skuldabréfi af E frá þeim tíma sem kaupin voru gerð. Vitnið kvaðst hafa frétt af kaupunum eftir húsleit 2011. Þá bar vitnið að það hefði ekki hugmynd um hver hefði verið stærsti kröfuhafi A. Vitnið kvaðst muna eftir fundi í ársbyrjun 2011 með V20 þar sem A hafi óskað eftir upplýsingum um hver stæði að baki handhafaskuldabréfum, en um það hefði ekki verið upplýsingar hjá félaginu. Það hafi ekki verið upplýst.

Vitnið V10 viðskiptafræðingur gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hún hafi hafið störf hjá A í apríl 2008 og starfað til júníloka 2010 sem framkvæmdastjóri fjármálasviðs. Spurð um lán A til Y kvaðst vitnið vita lítið. Hún kvaðst þó muna að V23 forstjóri hefði gert athugasemd við lánveitinguna þar sem Y hefði verið stjórnarmaður í A. Vitnið kvaðst ekki þekkja það hvort eitthvað hefði verið óvenjulegt við lánið. Þá kvaðst vitnið ekki muna eftir því að einstaklingi hefðu verið lánaðar 60 milljónir án trygginga. Um lán til B kvaðst vitnið ekkert vita og ekki heldur um kaup á skuldabréfi E. Sama væri um kaup A á skuldabréfi C. Þá kvaðst vitnið ekki þekkja til kaupa A á 40% hluta í C. Spurð um það hvort það hefði tíðkast á þessum tíma að veita lán hjá félaginu bar vitnið að það hefði verið í einstaka tilvikum.

Vitnið V13, viðskiptafræðingur og endurskoðandi, kom fyrir dóm til skýrslugjafar og kvaðst hafa setið í stjórn A frá mars 2008 til desember 2010. Spurt um lán til B bar vitnið að það hefði haustið 2008 greitt reikninga sem bárust B á því tímabili. Vitnið kvaðst hafa verið í samskiptum við G. Ákærði Y hefði verið „inn á tölvupóstum“ en vitnið hefði ekki haft samband við Y og vissi ekki hvort hann hefði tekið ákvörðun um lánveitingu eða framlengingu lána. Vitnið kvaðst ekki vita um veð eða tryggingar fyrir lánunum. Um tölvupóstssamskipti vitnisins og G 19. nóvember 2008 um lán til B bar vitnið að skammstöfunin Y stæði fyrir Y en vitnið kvaðst ekki muna hver tilvitnuð fyrirmæli hefðu verið. Vitnið kvaðst hafa haft netfangið V13@H.com. Spurt var um tölvupóst X til Y 28. nóvember 2008, þar sem segir: „ertu til í að biðja um að veita [...] lán til B 50 mills í dag“, en vitnið fékk samrit af póstinum. Vitnið kvaðst enga aðkomu hafa haft að þessu láni að öðru leyti en að hafa fengið samrit póstsins. Spurt var um tölvupóst frá X til vitnisins 23. janúar 2009, en þar segir: „Biddu um 50 millur hjá G í money market fyrir B. Ask Y for approval.“ Vitnið kvaðst ekki muna eftir póstinum eða að hafa leitað til Y eftir heimild en það hefði þá verið tölvupóstur til hans um staðfestingu, sbr. þennan póst. Borinn var undir vitnið tölvupóstsamskipti vitnisins, ákærða Y og G sem X fékk afrit af og í einhverjum tilvika þar sem rætt er um 15 milljóna króna lán. Vitnið kvaðst ekki muna sérstaklega eftir þessari lánveitingu. Spurt um það hver hefði tekið ákvörðun um lánveitinguna vísaði vitnið til þess að frá Y kæmi „samþykkt“. Borin voru undir vitnið tölvupóstsamskipti milli vitnisins, G og Y, sem ákærði X fékk samrit af. Í samskiptunum kemur fram að vitnið óskar eftir 20 millj. til viðbótar fyrir B með sama gjalddaga og lán sem höfðu verið framlengd vikuna áður. Spurt um það hver hefði veitt heimild fyrir lánunum kvaðst vitnið ekki vita annað en það sem stæði á póstinum. Aðspurt kvaðst vitnið ekki muna eftir framlengingu lánanna til B. Vitnið kvaðst hafa spurt X hvað ætti að gera en vissi ekki hver hefði tekið ákvörðun um framlengingu þeirra. Lánveitingar til B hefðu ekki verið nefndar á stjórnarfundi A af því að þetta væru lágar fjárhæðir. Vitnið kvaðst ekki vita neitt um lán A til E eða til C og ekki um kaup félagsins á 40% hlut í C. Aðspurt bar vitnið að A hefði stundað lánastarfsemi og að það hafi almennt verið talið af stjórnendum að það væri heimilt til að ávaxta fjármuni. Heimildin hafi verið samkvæmt lögum um vátryggingarstarfsemi. Vitnið kvaðst hafa þekkt fjárfestingarstefnu A sem hefði verið samþykkt af stjórn. Vitnið mundi ekki hvort A hafi verið skylt að samþykkja fjárfestingarstefnu. Þá taldi vitnið að slík fjárfestingarstefna hefði ekki verið bindandi fyrir stjórn. Vitnið kannaðist aðspurt við flokkinn „aðrar fjárfestingar“ og liðinn „annað“. Vitnið bar að undir liðinn annað félli allt annað, ótalið annars staðar. Mörkin 0 – 5% væru reiknuð af eignum félagsins. Samkvæmt því væru 5% 1,5 milljarðar miðað við 30 milljarða heildareign. Þá greindi vitnið frá því aðspurt að lánveiting að fjárhæð 24 milljónir króna til einstaklings án sérstakrar tryggingar gæti fallið undir liðinn annað í fjárfestingarstefnunni. Sama væri að segja um 34,7 milljóna króna lán til einkahlutafélags með sjálfskuldarábyrgð og kaup á innlendum hlutabréfum.

Spurt af verjanda ákærða Y um það hvort H hefði lánað B, eins og ætla mætti af tölvupósti G til vitnisins 19. nóvember 2008, bar vitnið að lán hafi komið frá H sem hefði að öllum líkindum veitt þetta lán úr því að svarið væri með þessum hætti. Spurt um tölvusamskipti milli vitnisins, X og G 30. mars 2009 um framlengingu á láni til B í 14 daga staðfesti vitnið að ekkert samband hefði verið haft við Y. G hefði afgreitt lánið.

Vitnið L1, rannsóknarlögreglumaður hjá embætti sérstaks saksóknara, gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hann hefði stjórnað rannsókn embættisins á málinu. Hann sagði tvo yfirlögregluþjóna við embættið hafa stýrt rannsókninni jafnhliða og án verkaskiptingar sín á milli auk þess sem þeir hafi haft þann hátt á að hafa sérstaka verkefnisstjórn um verkefnin með saksóknurum. Vitnið staðfesti að lýsing á rannsókn á haldlögðum tölvupósti, sem lýst væri á bls. 7 í framlagðri skýrslu rannsakenda í málinu, væri rétt lýsing á vinnubrögðum lögreglu við leit í tölvupósti og á heimasvæðum. Spurður um það hver tæki ákvörðun um það hvaða tölvupóstur í haldlögðum gögnum hefði sönnunargildi og væri þannig gerður að haldlögðum gögnum svaraði vitnið að í stórum dráttum væru það rannsakendurnir sjálfir en ekki stjórnendur rannsóknarinnar, enda væri pósturinn ekki borinn undir þá til mats á því. Þá kom fram hjá vitninu að það myndi ekki til þess að hafa fengið að vita af framlagðri áskorun ákærða X um rannsókn á því hvort í haldlögðum gögnum væri að finna tölvupóstssamskipti um hvernig staðið hafi verið að framlengingu lána sem ákært er fyrir í kafla I í ákærunni. Vitnið kvaðst aðspurt ekki kannast við eða hafa lesið skýrslu lögreglu á dómsskjali 15 um leit að tölvupósti sem tengist framlengingu á láni til Y. Vitnið upplýsti að L2, lögreglufulltrúi og starfsmaður sérstaks saksóknara, hefði ritað skýrsluna. Vitnið sagði lýsingu í skýrslunni á verkefninu vera eðlilega. Spurt um það hvort tölvupóstur 3. apríl frá G til Y, þar sem G spyr: Hvað viltu framlengja lengi?, og lánsskjalið sem fylgir póstinum hefði sönnunargildi í málinu um framlengingu lánsins sagði vitnið að það teldi að eðlilegt hefði verið að spyrja út í efni þessa tölvupósts. Vitnið kvað það sama eiga við um tölvupóstsamskipti milli sömu aðila 8. maí, 20. maí, 29. júlí og 7. október 2009 og viðhengi sem með fylgdu. Þá taldi vitnið afar líklegt að umræddur tölvupóstur hefði verið á heimasvæði G sem var haldlagt en hins vegar væri það svo að ekki væri leitað sérstaklega í tölvupósti G nema þá að farið sé ofan í enn og nákvæmari leit. Leitað væri í heildarþýði sem tengist tölvupóstfangi nokkuð margra einstaklinga sem eru taldir upp í skýrslu rannsakenda. Þar eru taldir upp nokkuð margir einstaklingar og þýði sem leitað er í sérstaklega til að byrja með eru tölvupósthólf allra þessara einstaklinga. Spurt um það hvort hugsanlegt væri að málið hafi verið rannsakað án þess að tölvupóstssamskiptin milli G og Y í haldlögðum gögnum frá þeim hafi verið skoðuð bar vitnið að svo gæti verið vegna þess að leitin væri keyrð á leitarorðum og leitin síðan þrengd enn frekar. Mögulegt væri að einhver tölvupóstur komi ekki upp í leitinni og verði ekki gerður að skjölum málsins. Væri það vegna þess að mörg leitarorð væru keyrð og þá verði til mörg skjöl, það er samkvæmt svonefndri víðleit. Svo væri reynt að keyra aðra leit en það þýði sem væri mun minna en engu að síður mjög stórt og í þessu máli hafi verið lagt af stað með 150 þúsund skjöl sem hafi farið niður í um 50 þúsund. Síðan hefði verið reynt að minnka stabbann með leitarorðum. Fyrirfram uppgefin leitarorð marka leitina að rannsóknarefnum. Þá kvaðst vitnið hafa í gær séð framlagðan tölvupóst á dómskjali 16. Spurður um hvort tölvupósturinn hafi sönnunargildi í málinu sagði vitnið að eðlilegt væri að spyrja út í efni tölvupóstsins ef hann hefði verið meðal gagna málsins. Vitnið gat ekki gefið skýringu á því hvers vegna tölvupóstur sem hefði að geyma orðið framlengja í einhverri beygingarmynd rötuðu ekki inn í skjöl málsins en sagði að við athugun embættisins á grundvelli áskorunar ákærða hefði komið í ljós að mistök hefðu orðið og rannsakendur hefðu farið í þýði til að leita og ekki farið í grunngögnin og þar með hafi þau mistök orðið að fara í viðkomandi þýði en ekki upphafsgögnin og það hafi orðið til þess að þetta hafi ekki fundist vegna þess að gögnin hafi ekki flust í fyrstu yfir í úrtak númer tvö. Spurt um það hvort rannsakendur hafi haft póst framlagðan á dómskjali 15 og 16 undir höndum við rannsókn málsins eftir að hald var lagt á heimasvæði og pósthólf G í maí 2011, svaraði vitnið því neitandi, „það held ég ekki“. Hefði svo verið hefðu þeir verið gerðir að gögnum málsins. Spurt um það hvort þeir hefðu ekki haft póstinn rafrænt undir höndum sagði vitnið svo vera en pósturinn hefði ekki verið kallaður fram. Spurt um það af hverju rannsakendur hafi ekki vakið athygli ákærða X á því að þeir hefðu undir höndum gögn sem sýndu að hann hefði ekki tekið þátt í ákvörðun um framlengingu lánsins benti vitnið á svar X hjá lögreglu um að hann hefði samþykkt lánið til Y. Vitnið kvaðst ekki kunna á því skýringu hvers vegna gögn þar sem vissulega kæmi fram í ákvörðunardálki að G hefði tekið ákvörðun um lánið til Y, hefðu ekki verið borin undir ákærða. Eðlilegt hefði verið að spyrja út í gögnin.

Spurt var um tölvupóstssamskipti milli X, V13 og G, með samriti til Y, 4. ágúst 2009, og varða 20 milljóna króna lán til B. Í tölvupósti tilkynnir V13 að lánið sé frágengið með G, og bar vitnið aðspurt að skjalið hefði upplýsingagildi og því hefði verið eðlilegt að bera þetta undir G við rannsókn málsins. Þá upplýsti vitnið að stimpill embættisins og dagsetningin 8. júní 2011 staðfesti hvenær skjalið hafi verið dregið inn í málið. Vitnið kvaðst ekki hafa á því skýringar hvers vegna ákærði Y hafi heldur ekki verið spurður út í sömu tölvusamskipti við rannsókn málsins. Loks bar vitnið aðspurt um tölvupóst 5. maí 2014 að rannsókn málsins væri lokið og ekki væri lengur verið að skoða þýði.

Vitnið V25, löggiltur endurskoðandi, gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hann hefði starfað í 25 ár hjá A, fyrst sem deildarstjóri bókhalds og frá 2004 sem innri endurskoðandi félagsins, þó með hléi 2006-2008 vegna starfa við áætlanagerð fyrir fyrirtækið. Frá 2008 gegndi vitnið starfi innri endurskoðanda og væri svo enn. Um lán A til Y kvaðst vitnið ekki þekkja þann grunn eða vita hvernig lántakan bar að. Hann kvaðst hafa tekið eftir láninu í bókum félagsins og veitt því athygli eins og öðrum lánum, enda væri það hluti af starfi vitnisins að fara yfir fjárfestingar félagsins og kanna hvort þær væru í samræmi við þær reglur sem hefðu verið settar. Vitnið bar að á þessum tíma hafi ekki verið mjög algengt að lána einstaklingum. Félagið hafi ekki verið mikið í lánastarfsemi til einstaklinga heldur var verið að lána fyrirtækjum veðlán, t.d. útgerðarfyrirtækjum. O hafði tekið við bílalánum. Vitnið kvað önnur dæmi um að einstaklingum hefði verið lánað háar fjárhæðir en gat ekki svarað því hvort það hefði verið án trygginga en yfirleitt hafi verið um veðlán að ræða. Um lánin til B væri það sama að segja og kvaðst vitnið ekki þekkja forsendur fyrir lánveitingunni. Félagið hafi ekki auglýst mikið lánveitingar eftir að bílalánin fóru annað. Vitnið kvaðst ekki geta veitt upplýsingar um kaup A á skuldabréfi E eða C að öðru leyti en því en að þau komu inn í lánasafnið.

Vitnið V12, deildarstjóri í bókhaldi A, kom fyrir dóm og kvaðst muna eftir því að hafa bókað lán til Y hjá félaginu. Meira vissi vitnið ekki um lánið. Í hans deild hefði engin umræða verið um lánið. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa gert athugasemdir við lánin til Y og B en vitnið kvaðst oft hafa bent yfirmanni sínum, í þessu tilviki V10, á ef honum hefði fundist eitthvað óvanalegt. Það hefði verið dregið úr lánveitingum almennt eftir að A eignarhaldsfélag var stofnað og eftir kaup H á því félagi. Bílalán fóru til O og engin ný bílalán voru veitt. Því hafi lán sem voru einhverjar upphæðir verið óvanaleg í huga vitnisins.

Vitnið V5, lögfræðingur og forstöðumaður lögfræðilegra málefna hjá A, gaf skýrslu fyrir dómi. Spurður um lán sem A veitti Y kvaðst vitnið vita það um lánið að V7 hefði komið til vitnisins líklega á árinu 2009 og greint vitninu frá láninu. Þeir hafi farið til forstjóra félagsins og sagt honum frá láninu af því að þeir töldu það ekki í samræmi við starfsemi vátryggingafélaga. Það hefðu bara verið þau lög sem þeir töldu að lánið samrýmdist ekki. Vitnið kvaðst ekki vita annað en að V23 forstjóri hafi brugðist strax við en vitnið vissi ekki um ákvarðanatöku af þessu tilefni.

Vitnið L, stjórnarmaður í A, gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því aðspurður að A hefði verið heimilt að lána peninga. A var fjármálastofnun og hafði heimild til að lána peninga. Tilgangur félagsins var lánastarfsemi og það var alltaf hluti af starfsemi félagsins, mismikil á hverjum tíma. Dæmi hafi verið um að einstaklingum og fyrirtækjum í viðskiptum við A hefði verið veitt lán. Það hafi viðgengist alla tíð. Vitnið kvaðst hafa þekkt fjárfestingarstefnu A ágætlega og kannaðist við undirritun sína undir skjalið. Setning fjárfestingarstefnunnar hafi verið umfram skyldu en verið innri reglur félagsins og voru viðmiðunarreglur fyrir stjórnina. Spurt um töflu yfir tegundir fjárfestinga greindi vitnið frá því að liðurinn „annað“ sem hluti af „öðrum fjárfestingum“ hafi verið opinn liður sem margt gat heyrt undir. Stór hluti af verkefnum félagsins var að ávaxta það fé sem þar var inni. Þetta voru miklir peningar og reynt var að finna bestu ávöxtunarleiðirnar og þarna gat þess vegna verið um lánastarfsemi að ræða. Spurður um það hvort liðurinn „annað“ vísi til þess að um sé að ræða annað en það sem falli undir hina liðina, bar vitnið að svo væri. Vitnið bar að 24 milljóna króna lánveiting til einstaklings með sjálfskuldarábyrgð myndi rúmast innan fjárfestingarstefnunnar. Heildarefnahagsreikningur félagsins hafi verið rúmir 30 milljarðar og bótasjóðurinn þriðjungur af því og 5% af því um eitt þúsund eða fimmtán hundruð milljónir. Vitnið sagði það mat sitt að 34,7 milljóna króna lánveiting til einkahlutafélags í formi skuldabréfs með sjálfskuldarábyrgð myndi rúmast innan fjárfestingarstefnunnar. Spurt um það hvort fjárfestingarstefnan tæki almennt til viðskiptasamninga sem tengjast bótauppgjöri bar vitnið að það þyrfti að meta það á hverjum tíma. Ekki væri hægt að útiloka slíkt. Vitnið sagði það sitt mat að 150 milljóna króna kaup á hlutafé í einkahlutafélagi rúmaðist innan fjárfestingarstefnunnar.

Niðurstaða:

Í I. kafla ákærunnar er ákærða X gefið að sök brot á lögum um hlutafélög nr. 2/1995 með því að hafa á árinu 2009, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A (A), látið félagið veita þáverandi stjórnarmanni félagsins, Y, óheimilt lán að fjárhæð 58.597.500 krónur og að hafa framlengt lánið sex sinnum. Í ákærunni segir einnig, sbr. kafla I að framan, að 3. febrúar 2009 hafi andvirði lánsins verið greitt inn á reikning í Sparisjóðabanka Íslands, þaðan sem fjármununum hafi verið veitt áfram inn á reikning Kaupthing Bank Luxemburg S.A. til lækkunar á skuld Y við þann banka. Y hafi greitt 10.000.000 króna inn á skuld sína við A 4. febrúar 2009 og að gerður hafi verið skriflegur samningur um skammtímalán, dagsettur 3. febrúar 2009, að höfuðstól 48.597.500 krónur, með gjalddaga 3. mars 2009.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærði hafi brotið gegn 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Ekki hafi verið um venjulegt viðskiptalán að ræða í skilningi ákvæðisins, enda um að ræða hátt lán til einstaklings án þess að nokkurt veð væri tekið til tryggingar. Álíka lán hafi ekki staðið öðrum til boða og rúmaðist ekki innan fjárfestingastefnu A. Þá eigi ákvæði 7. mgr. 104. gr. ekki við enda sé A ekki fjármálastofnun. Þegar lánið hafi verið veitt í febrúar 2009 hafi hinu ólögmæta ástandi verið komið á, því hafi svo verið viðhaldið með framlengingum á láninu og hafi ekki lokið fyrr en lánið hafi verið greitt upp 11. nóvember 2009. Beri að miða upphaf fyrningarfrests við það. Fyrning hafi verið rofin 31. maí 2011 þegar sakarefninu hafi fyrst verið beint að ákærða.

Fyrir dómi kvað ákærði X það vera rangt að hann hefði látið A veita meðákærða Y lánið. Hann hafi verið því samþykkur að Y leitaði eftir láni að fjárhæð 60 milljónir króna og að hann myndi í því skyni snúa sér til G með umsókn um lán og afgreiðslu á því. Ákærði myndi ekki setja sig upp á móti því. Kvaðst ákærði ekki hafa komið að málinu nema að hafa sagt við G að hann væri því ekki mótfallinn að Y yrði veitt lán. Ákærði kvaðst ekkert hafa haft með afgreiðslu lána eða töku trygginga að gera enda ekki í daglegum störfum fyrir A. Þá neitaði ákærði því að hafa samþykkt framlengingu lánsins.

Ákærði Y bar fyrir dómi að G hafi heimilað að lánið yrði veitt. Kvaðst ákærði hafa spurt meðákærða X að því hvort hann teldi nokkuð vera því til fyrirstöðu að hann fengi lán hjá A og hafi X vísað honum á G. Ákærði kvað X ekki hafa heimilað lánið en lýst sig því ekki mótfallinn. Þá greindi ákærði Y frá því að hann hefði beðið G um framlengingar á láninu og hefði G tekið ákvörðun um þær. Ákærði X hefði ekki komið að ákvörðun um framlengingar á láninu.

Vitnið V23 fyrrverandi forstjóri A gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hann hefði ekki verið spurður áður en lánið til Y hefði verið veitt. Kvaðst vitnið ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um að veita Y lánið, en kvaðst halda að G hefði tekið ákvörðun um framlengingar á láninu. Spurður um þann framburð hjá lögreglu að ákærði X hefði tekið ákvörðun um lánveitinguna kvað vitnið það ekki rangt eftir sér haft en hann myndi þetta ekki núna og gæti ekki borið um þetta.

Vitnið G bar fyrir dómi að hann hefði fengið lánabeiðni frá Y. Hann hafi leitað heimildar hjá ákærða X og upplýsinga um hvort hann vissi um beiðnina, fengið jáyrði frá honum og þá veitt lánið. Hann hafi ráðfært sig við ákærða X og hefði samþykki hans komið í tölvupósti. Spurður um það af hverju hann hefði sent X tölvupóst vegna beiðninnar bar vitnið að það hefði verið til þess að upplýsa stjórnarformann og fá samþykki hans þar sem Y hafi verið stjórnarmaður. Vitnið kvaðst hafa talið rétt að X yrði upplýstur um málið. Þá bar vitnið að lánið til ákærða Y hefði ekki verið á óeðlilegum kjörum. Notuð hefðu verið markaðskjör með álagi. Þá hafi verið fyrir hendi dæmi um sambærileg lán til einstaklinga. Lánið hefði verið viðskiptalán sem vitnið kvaðst hafa haft heimild til að veita en fengið staðfestingu frá ákærða X á því að hann væri samþykkur því að vitnið lánaði ákærða Y. Vitnið kvaðst ekki hafa rætt við ákærða X um það til hvað langs tíma lánið yrði veitt, á hvaða kjörum, eða um tryggingar fyrir láninu.

Í tölvubréfi G til ákærða X sunnudaginn 1. febrúar 2009 segir eftirfarandi orðrétt: „Y hefur beðið um lán sem samsvarar um 60 m.kr. og segist vera með samþykki frá þér fyrir láninu. Getur þú staðfest það?“ X svarar sama dag, þannig: „Ja rgds X“.

Í 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög segir að hlutafélagi sé hvorki heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán né setja tryggingu fyrir þá. Einnig er félagi óheimilt að veita þeim lán eða setja fyrir þann tryggingu sem giftur er eða í óvígðri sambúð með aðila samkvæmt 1. málslið eða er skyldur honum að feðgatali eða niðja ellegar stendur hlutaðeigandi að öðru leyti sérstaklega nærri. Ákvæði þetta tekur þó ekki til venjulegra viðskiptalána.

Samkvæmt verknaðarlýsingu ákærunnar er ákærða X gefið að sök að hafa látið A veita stjórnarmanni óheimilt lán og samþykkt framlengingu á láninu sex sinnum. Samkvæmt framburði G fyrir dómi, sem fær stoð í málsgögnum, verður ekki annað séð en að G hafi tekið ákvörðun um að veita lánið til ákærða Y á grundvelli beiðni hans þar um, þó þannig að hann hafi leitað staðfestingar á því hjá ákærða X að hann væri fyrir sitt leyti samþykkur lánveitingunni. Þá fær framburður vitnisins G einnig stoð í framburðum beggja ákærðu í málinu, en ákærði Y bar fyrir dómi að X hefði vísað lánabeiðni hans til G. Þá kom fram hjá ákærða X að hann hefði tjáð Y að hann myndi ekki setja sig upp á móti því að félagið veitti honum umbeðið lán. Þessi samskipti vitnisins G og ákærða X verða með engu móti skilin á þann veg að ákærði X „hafi látið“ A veita Y lánið. Fyrrnefnt svar ákærða X í tölvubréfinu til G 1. febrúar 2009 verður að mati dómsins ekki skilið sem ákvörðun eða fyrirmæli X um að félagið skyldi lána ákærða Y umrædda fjármuni. Í framburði vitnisins G kom fram að hann hefði viljað upplýsa ákærða X sem stjórnarformann félagsins um beiðni Y, en hann hefði ekki rætt við hann um lánstíma eða vaxtakjör. Þá liggur fyrir í málsgögnum skriflegur samningur um skammtímalán A til ákærða Y sem undirritað er af G fyrir hönd félagsins. Einnig skjal um verðbréfahreyfingu vegna lánsins til ákærða Y. Í dálki fyrir ákvörðun er skráð „G“.

Einnig er ákærða X er gefið að sök að hafa samþykkt framlengingu á láninu til Y sex sinnum. Því neitar ákærði X. Í framburði ákærða Y kom fram að hann hefði í öllum tilvikum beðið G um að framlengja lánið og hefði G tekið ákvörðun um það án aðkomu ákærða X. Með áskorun sem lögð var fram í málinu 27. febrúar 2014 skoraði ákærði X á saksóknara, með vísan til 3. mgr. 18. gr. og 5. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að rannsaka hvort í haldlögðum gögnum málsins væri að finna tölvupóstssamskipti, sem ekki væru meðal framlagðra gagna málsins, um hvernig staðið hafi verið að framlengingu þeirra lána sem ákært væri fyrir í I. kafla ákærunnar. Í svari embættis sérstaks saksóknara kemur fram að eftir áskorun ákærða hafi verið leitað eftir tölvupóstum eða gögnum sem tengdust framlengingu á láni A til Y með Clearwell kerfi embættisins. Fjöldi skjala í leitarþýði hafi verið rúmlega sextíu þúsund. Leitað hafi verið eftir bókunarheiti viðkomandi framlenginga eins og þau komi fram í yfirlitum frá A. Þá hafi einnig verið leitað eftir fjárhæðum á framlengingum lána, fjárhæðum innborgana frá Y, dagsetningum á framlengingum lánsins og eftir skjölum þar sem orðið framlengja hafi komið fram í einhverri beygingarmynd. Skjöl sem hafi fundist við þessa leit og hafi verið talin tengjast framlengingu á láni til Y hafi verið merkt í kerfinu og prentuð út. Um sé að ræða sex tölvubréf, 11 blaðsíður að lengd. Þau eru dagsett 3. apríl, 8. maí 20. maí (tvö bréf), 29. júlí og 7. október 2009. Skjöl þessi voru lögð fram í málinu af ákæruvaldinu 28. apríl 2014.

Framangreind tölvusamskipti eru á milli G og ákærða Y. Þeim fylgja óundirritaðir samningar um skammtímalán A til ákærða Y þar sem samningsdagur á hverri framlengingu er tilgreindur, það er 3. mars, 4. maí, 27. júlí og 27. ágúst 2009. Tölvusamskipti þessi bera með sér, svo ekki verður um villst, að G tók í öllum tilvikum ákvörðun um framlengingu lánsins, lánakjör og undirritaði skjöl þar að lútandi. Er það í samræmi við framburð hans fyrir dómi og einnig framburð ákærða X um að hann hafi ekki átt neina aðkomu að nefndum framlengingum, svo og framburð ákærða Y sem kvaðst í öllum tilvikum hafa snúið sér til G um framlengingu lánsins.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna. Einnig metur dómari, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal, en ályktanir má leiða um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Í samræmi við meginregluna um milliliðalausa sönnunarfærslu fyrir dómi skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. nefndra laga nr. 88/2008, en ekki á lögreglurannsókn umfram það sem heimilað er í 3. mgr. 111. gr. laganna. Kemur í hlut dómara að meta sönnunargildi þeirra gagna sem teflt er fram af hálfu ákæruvaldsins eins og að framan er nefnt, sbr. 109. og 126. gr. laga nr. 88/2008.

Með vísan til þess sem nú hefur verið rakið er það mat dómsins að verknaðarlýsing í I. kafla ákærunnar hafi ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi gegn neitun ákærða og framburði vitnisins G, til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. áðurgreint ákvæði 1. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þykir ákæruvaldið þannig hvorki hafa fært sönnur á þær fullyrðingar sínar að ákærði X hafi á árinu 2009 látið A lána Y óheimilt lán að fjárhæð 58.597.500 krónur né samþykkt framlengingu á láninu sex sinnum og þannig gerst brotlegur við 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Miðað við þessa niðurstöðu í málinu þykir það ekki hafa þýðingu að fjalla um þær fullyrðingar ákæruvaldsins að A sé ekki fjármálastofnun í skilningi 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995, að lánið til ákærða Y hafi ekki verið venjulegt viðskiptalán og hafi ekki rúmast innan fjárfestingastefnu A. Sama um við um upphaf fyrningarfrests og rof fyrningar sem um er fjallað í röksemdum ákæruvaldsins fyrir ákæru í málinu.

Samkvæmt framangreindu skal ákærði X vera sýkn af sakargiftum ákæruvaldsins í I. kafla ákærunnar.

Í II. kafla ákærunnar er ákærða Y gefið að sök brot á lögum nr. 2/1995 um hlutafélög með því að hafa sem stjórnarmaður og prókúruhafi A ítrekað látið A veita B óheimil lán, en B hafi verið í helmingseigu ákærða X, þáverandi stjórnarformanns A, sem auk þess var framkvæmdastjóri B.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að í ljósi þess að X, stjórnarformaður A, hafi verið framkvæmdastjóri B, auk þess sem hann hafi átt helmingshlut í félaginu á móti bróður sínum, ýmist beint eða í gegnum félagið D, verði að telja B aðila sem hafi staðið X sérstaklega nærri í skilningi 2. málsliðar 1. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga in fine. Með því að ákærði Y hafi látið A veita B lán hafi hann brotið gegn 1. mgr. 104. gr. laganna. Ekki hafi verið um venjulegt viðskiptalán að ræða í skilningi ákvæðisins enda hafi álíka lánafyrirgreiðsla ekki staðið öðrum til boða og ekki rúmist innan fjárfestingarstefnu A. Ákvæði 7. mgr. 104. gr. hlutafélagalaga eigi ekki við í þessu tilviki enda sé A ekki fjármálastofnun í skilningi ákvæðisins. Loks beri að líta á upphaflega lánið, þau lán sem hafi fylgt og framlengingarnar sem eina heild (framhaldsbrot), enda um að ræða framhaldandi röð samkynja refsiverðra athafna gegn öðrum hagsmunum en persónu manna. Beri því að miða upphaf fyrningarfrestsins við 31. mars 2010. Fyrning hafi verið rofin 8. júní 2011 en þá hafi sakarefninu fyrst verið beint að ákærða Y.

Ákærði Y neitaði því fyrir dómi að hann hefði tekið ákvörðun um sex lán til B og greindi frá því að G hefði tekið ákvörðun um lánin. Ákærði kvaðst hafa lýst sig samþykkan því að B yrðu veitt þessi lán og vísað ákærða X til G eða beðið G um að hafa samband við ákærða X. Ákærði X bar fyrir dómi að hann hefði rætt við Y um það hvort hann sæi því eitthvað til fyrirstöðu að ákærði sækti um lán fyrir B hjá A eða H. Ákærði Y hefði ekkert séð því til fyrirstöðu og því hefði ákærði snúið sér til G sem hafi heimilað þessar lánveitingar til B.

Vitnið V23 bar fyrir dómi að hann hefði ekki átt neina aðkomu að lánum A til B og kvaðst vitnið ekki vita hvort G eða Y hefðu heimilað lánin. Vitnið var spurt um framburð þess hjá lögreglu um að ákærði Y hefði tekið ákvörðun um lánin. Kvaðst vitnið þá ekki hafa vitað betur en vildi ekki fullyrða neitt um þetta.

Vitnið G greindi frá því fyrir dómi, spurður um lánveitingar til B, að hann útilokaði ekki að hafa tekið ákvörðun um og gengið frá lánum til B án þess að spyrja nokkurn annan að því. Vitnið kvaðst hafa tekið ákvörðun um framlengingar lánanna. Spurður um tölvusamskipti V13 og ákærða Y 30. mars 2009 um framlengingu á láni til B, sem vitnið svaraði samdægurs með orðunum „Will do“ kvaðst vitnið ekki sjá betur en að það hefði sjálft tekið ákvörðun um framlengingu og án aðkomu ákærða Y. Vitnið V13 var fyrir dómi spurð um lán A til B Vitnið kvaðst í leyfi bókara hafa greitt reikninga sem bárust B. Hún hafi verið í samskiptum við G en kvaðst ekki hafa haft samband við ákærða Y sem hefði verið „inni á tölvupóstum.“

Í tölvubréfi V13 til X 10. október 2008 segir að T og U séu búin að senda háa reikninga vegna V og séu ógreiddir reikningar samtals 31 milljón króna. Þá segir að til að greiða reikningana þurfi að bæta 18 milljónum inn á reikning B. Í tölvubréfi V13 til G 19. nóvember 2008 segir að lán A til B, samtals 50 milljónir króna, beri að leggja inn á tilgreindan bankareikning B. Bréfið hefst á þessum orðum: „Sæll. Í samræmi við fyrirmæli frá Y“. G svarar V13 samdægurs, þannig „H ætlar að lána B þetta. Hvað ertu að hugsa um langan tíma ef við búum til skjölin fyrir þetta. V19, ertu til í að millifæra og útbúa skjöl þegar lánstími er kominn. Kjörin yrðu 250 bp yfir money market, nema V13 vilji greiða meira.“ Þann 28. nóvember 2008 sendir X tölvubréf á Y og V13 og spyr þannig: „Ertu til í að biðja A að veita J lán til B, 50 milljónir í dag. 30 dagar.“ Í tölvubréfi X til V13 23. janúar 2009 segir orðrétt: „Biddu um 50 millur hjá G í money market fyrir B. Ask Y for approval.“ Sama dag sendir Y G svofellt tölvubréf: „Viltu klára þetta í samvinnu við V13.“ Þann 4. mars 2009 spyr V13 Y um það hvort hann geti heimilað J lánveitingu frá H og/eða A að fjárhæð 15 milljónir á sambærilegum kjörum og áður. Y svarar þannig: „Samþykkt“ V13 þakkar fyrir og spyr hvort G sjái ekki um afgreiðslu svona mála. Í tölvubréfi V13 til X 30. mars 2009 greinir V13 frá því að það séu um það bil 200 milljónir á gjalddaga „í money market loans hjá B í dag (H/A)“. X svarar og segir „framlengja þessu í 14 daga“. V13 sendir þessi samskipti til G, vekur athygli á pósti X og skrifar: „framlengja í 14 daga“. G svara um hæl með orðunum „Will do“. Þann 1. apríl 2009 sendi V13 svofellt tölvubréf til Y og G: „Sælir félagar. Óska hér með eftir 20 mill láni til viðbótar fyrir B með sama gjalddaga og lánin voru framlengd í síðustu viku eða 14. apríl nk.“ Y svarar samdægurs: „Samþykkt“. Þann 4. ágúst 2009 sendi V21 X tölvubréf þess efnis að aur vanti orðið inn á reikning B. V21 spyr: „Heldur þú að þú getir látið leggja inn við tækifæri?“ Sama dag bregst X við með því að senda tölvubréf til V13 og samrit til ákærða Y, þannig: „Hæ, ertu til í að tala við G og fá 20 mkr. í J fyrir B.“? V13 svarar X 30 mínútum síðar, þannig „Frágengið með G“. Samrit af bréfinu er sent Y. Í tölvubréfi V21 til X 2. október 2009 segir: „Lán sem B fékk hjá A upp á 30 milljónir er á gjalddaga í dag. Hvað viltu gera?“ X svarar sama dag „Láta framlengja í 3 mán.“ Þann 5. október sendi V21 tölvubréf til G, samrit til Y, þar sem segir: „Sæll G. X biður um framlengingu í 3 mánuði á láninu frá A til B sem var á gjalddaga 2. október 2009.“ G svarar V21 sama dag og segir: „Ok, framlengi um 3 mánuði.“ Þann 9. nóvember 2009 sendi V21 tölvubréf til G og spyr hvort ekki sé rétt að lán frá A til B hafi verið á gjalddaga 5. nóvember síðastliðinn að fjárhæð 20.564.778 krónur með vöxtum. Einnig hvort búið hafi verið að framlengja láninu eða greiða það. G svarar að hann sé með skráð í kerfinu gjalddaga 4. nóvember og að ekki sé búið að greiða. Með þær upplýsingar spyr V21 X að því hvort hún eigi að biðja um framlengingu á láninu. X svarar og segir að framlengja þurfi í þrjá mánuði. Þar næst sendir V21 bréf til G og segir: X biður um framlengingu í þrjá mánuði. G svarar þannig: „Ok fer í það.“ Fyrir dómi greindi V13 frá því að hún hefði verið í sambandi við G vegna lána til B en ákærði Y hefði „verið inn á tölvupóstum“ eins og það var orðað en hún hefði ekki haft samband við hann. Kvaðst V13 ekki vita hvort hann hefði tekið ákvörðun um lánveitingu eða framlengingu lána.

Samkvæmt verknaðarlýsingu í II. kafla ákærunnar er ákærða Y gefið að sök að hafa, sem stjórnarmaður og prókúruhafi A, ítrekað látið félagið veita B óheimil lán sem eru tilgreind í sex töluliðum í ákærunni. Er ætlað brot ákærða talið varða við 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Samkvæmt því ákvæði er hlutafélagi hvorki heimilt að veita hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélagi þess lán né setja tryggingu fyrir þá. Félagi er einnig óheimilt að veita þeim lán eða setja fyrir þann tryggingu sem giftur er eða í óvígðri sambúð með aðila samkvæmt 1. málslið eða er skyldur honum að feðgatali eða niðja ellegar stendur hlutaðeigandi sérstaklega nærri. Þessi takmörkun á þó ekki við um venjuleg viðskiptalán eins og segir í 1. mgr. in fine. Þá er einnig gerð sú undantekning í 7. mgr. greinarinnar að ákvæði 1. mgr. verði ekki beitt um innlánsstofnanir eða aðrar fjármálastofnanir.

Framburður vitnisins G, sem rakinn er að framan og fær stoð í málsgögnum, þar með töldum framanröktum tölvusamskiptum hans annars vegar og V13 og V21 hins vegar, þykir staðfesta að G hafi tekið ákvörðun um að veita B lánin samkvæmt beiðni þar um án ákvörðunar eða fyrirmæla frá ákærða Y. Í öllu falli er ljóst að framanrakin samskipti staðfesta ekki, þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði Y hafi átt þann þátt í þeim lánveitingum sem lýst er í ákæruskjalinu. Engu breytir í þessu sambandi þótt ákærði Y hafi fengið einhverja af fyrrgreindum tölvupóstum, beint eða samrit þeirra, og samþykkt lán að fjárhæð 15 milljónir til B frá H og/eða A 4. mars 2009. Þessu breytir heldur ekki fyrrnefndur tölvupóstur V13 19. nóvember 2008 til G sem hefst á orðunum „ Í samræmi við fyrirmæli Y“ en í þessum pósti eru upplýsingar um inn á hvaða bankareikning eigi að leggja 50 milljón króna lán A til B. G svarar V13 um fimm mínútum síðar, leiðréttir og segir að H ætli að lána B. Fyrir dómi skýrði ákærði Y aðkomu sína að þessum lánveitingum til B með þeim hætti að hann hefði lýst sig samþykkan því að B fengi lánin. Staðfesta framanraktir tölvupóstar það í tveimur tilvikum, 4. mars og 14. apríl 2009. Sú verknaðarlýsing ákærunnar að ákærði Y hafi ítrekað látið A veita B óheimil lán er að mati dómsins hvorki studd sönnunargögnum né framburði vitna fyrir dómi. Þvert á móti þykir staðfest með framburði G að hann hafi veitt B lánin, ákveðið framlengingar lánanna, lánstíma og lánakjör og undirritað skjöl þar að lútandi.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna. Einnig metur dómari, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal, en ályktanir má leiða um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Þá skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. nefndra laga nr. 88/2008, en ekki á lögreglurannsókn umfram það sem heimilað er í 3. mgr. 11. gr. laganna. Er það í samræmi við meginregluna um milliliðalausa sönnunarfærslu fyrir dómi. Þá metur dómari sönnunargildi þeirra gagna sem teflt er fram af hálfu ákæruvaldsins, sbr. áðurgreinda 109. gr. laga nr. 88/2008 og 126. gr. sömu laga.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið er það mat dómsins að verknaðarlýsing í II. kafla ákærunnar hafi ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi gegn neitun ákærða Y og framburði vitnisins G, til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. áðurgreint ákvæði 1. mgr. 108. gr. , sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þykir ákæruvaldið þannig hvorki hafa fært sönnur á þær fullyrðingar sínar að ákærði Y hafi á árunum 2008-2010 látið A veita B óheimil lán, sem tilgreind eru í II. kafla ákærunnar, né samþykkt framlengingar á lánunum og þannig brotið gegn 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Miðað við þessa niðurstöðu þykir það ekki hafa þýðingu í málinu að fjalla um þær fullyrðingar ákæruvaldsins að A sé ekki fjármálastofnun í skilningi 1. mgr. 104. gr. laga nr. 2/1995, að lánin til B hafi ekki verið venjuleg viðskiptalán eða að lánin hafi ekki rúmast innan fjárfestingastefndu A. Sama á við um upphaf fyrningarfrests og rof fyrningar sem um er fjallað í röksemdum ákæruvaldsins fyrir ákærunni.

Samkvæmt framangreindu skal ákærði Y vera sýkn af sakargiftum ákæruvaldsins í II. kafla. ákærunnar.

Í III. kafla ákærunnar, staflið A, eru ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa í janúar 2009 látið A kaupa skuldabréf, útgefið 26. janúar 2009, af E, svila ákærða Y, stjórnarmanns A.

Byggt er á því af hálfu ákæruvaldsins að ákærði hafi verið stjórnarformaður A og að honum hafi verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Hann hafi því verið í aðstöðu til að skuldbinda félagið. Í krafti stöðu sinnar hafi ákærði haft mikið áhrifavald sem hann hafi notað til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti. Skuldabréfakaupin hafi ekki rúmast innan fjárfestingastefnu A sem hafi takmarkað heimildir ákærða. Þá hafi skuldabréfakaupin gengið gegn hagsmunum A og hafi veruleg fjártjónshætta skapast strax við það að farið var út fyrir fjárfestingastefnuna.

Samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1040 er það refsivert ef maður sem fengið hefur aðstöðu til þess að gera eitthvað, sem annar maður verður bundinn við, eða hefur fjárreiður fyrir aðra á hendi, misnotar þessa aðstöðu sína, þá varðar það fangelsi allt að tveimur árum, og má þyngja refsinguna, ef mjög miklar sakir eru, í allt að sex ára fangelsi.

Ákærði X neitaði því fyrir dómi að hafa gefið heimild fyrir kaupum á skuldabréfinu af E. Kvaðst ákærði ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um að kaupa skuldabréfið en taldi að G hefði gert það. Spurður um þann framburð hjá lögreglu að hann hefði veitt heimild fyrir kaupunum sagði ákærði að þann framburð yrði að skoða í því ljósi að þegar skýrslan hefði verið gefin hefði verið búið að handtaka hann og draga út af heimili hans. Hann hefði ekki haft nein skjöl eða forsendur til að meta það sem hann hafi verið að segja. Hann hafi greint frá því, þegar harðar hafi verið gengið að honum að hann giskaði á að hafa veitt heimild fyrir kaupunum, en það hefði verið misminni hans. Eftir að hafa kynnt sér gögnin hafi komið í ljós að hann hafi ekki átt neina aðkomu að skuldabréfakaupunum.

Vitnið V23 greindi frá því fyrir dómi að G hefði tekið ákvörðun um kaup á skuldabréfi af E. Þá bar vitnið að mönnum hefði almennt gengið vel að halda sig við fjárfestingastefnu félagsins og sagði vitnið að kaupin á skuldabréfinu hefðu samræmst fjárfestingastefnunni. Vitnið E bar fyrir dómi að hann hefði leitað til G og fengið lánið afgreitt hjá honum. Hann hefði talað um lánið við Y, en ekki við X. Hefði Y vísað honum á G. Kvaðst vitnið ekki hafa verið í samskiptum við neina aðra starfsmenn A en G. Vitnið G kvaðst fyrir dómi hafa tekið ákvörðun um kaup A á skuldabréfi af E. Fram kom að X hefði ekki komið að málinu en vitnið mundi ekki hvort hann hefði rætt við Y um lánið. Vitnið bar að kaup A á skuldabréfinu hefðu verið í samræmi við fjárfestingastefnu félagsins.

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið ber vitnunum E og G saman um að E hafi leitað eftir lánafyrirgreiðslu hjá A og verið í samskiptum við G sem hafi tekið ákvörðun um að kaupa af E skuldabréf að fjárhæð 24.000.000 króna án aðkomu ákærða X. G var prókúruhafi A og hafði heimild til þess frá félaginu að taka ákvarðanir um lánveitingar og framlengingar lána ef því var að skipta og gat lánað eða fjárfest fyrir allt að 500 milljónir króna. Kemur þetta fram í framburði fyrrum forstjóra félagsins fyrir dómi, vitnisins V23. Ákærði X var einnig í aðstöðu til að skuldbinda A fyrir 500 milljónum króna. Gögn málsins staðfesta á hinn bóginn ekki að ákærði X hafi misnotað þessa aðstöðu sína með því, eins og haldið er fram af ákæruvaldinu, að hafa beitt áhrifavaldi sínu og gefið starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti. Fyrir þeirri fullyrðingu hafa ekki verið færðar fram neinar sönnur og verður því hvorki fallist á það með ákæruvaldinu að ákærði X „misnotað aðstöðu sína“ sem stjórnarformaður og prókúruhafi þegar hann „fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa skuldabréf ...“.

Samkvæmt fundargerð aðalfundar A árið 2009 kemur fram að í árslok 2008 námu heildareignir félagsins 31.979.000.000 króna. Vátryggingaskuld nam 20.720.000.000 króna. Þá segir að eiginfjárhlutfall A hafi í árslok numið 30% og gjaldþol hafi verið 4,4 sinnum meira en lágmarksgjaldþol. Loks segir að handbært fé hafi verið tæplega 9.000.000.000 króna.

Fyrir dómi kom fram hjá vitnunum V23, L og G að kaup félagsins á skuldabréfi E hafi samræmst fjárfestingastefnu félagsins og félli undir liðinn „annað“ í flokknum „aðrar fjárfestingar“. Samkvæmt þeim lið var heimilt að fjárfesta samkvæmt stefnunni fyrir 0-5% af heildareignum félagsins, eða fyrir allt að 1.500.000.000 króna sem er langt yfir þeirri fjárhæð sem ákært er fyrir samkvæmt þessum staflið.

Fram er komið að hvorki gögn málsins né framburðir vitna staðfesti þá fullyrðingu ákæruvaldsins í þessum staflið ákærunnar að ákærði X hafi gefið fyrirmæli um þessi viðskipti og þannig látið A kaupa umrætt skuldabréf af E. Það er einnig mat dómsins að ekki hafi verið færð fyrir því nokkur haldbær rök að með kaupum A á umræddu skuldabréfi hafi fé félagsins verið stefnt í verulega hættu. Við mat á því hvort fjármunum A hafi verið stefnt í verulega hættu með kaupum á bréfinu verður að taka tilliti til þess hvaða líkur væru á því að fjártjón yrði og hve mikið tjón hlytist af slíku fjártjóni. Í ákæru málsins segir að lánið hafi ekki verið greitt á gjalddaga en það hafi verið gert upp í október 2009 með fjármunum frá A. Við mat á fjártjónshættu verður að leggja til grundvallar, sbr. ákvæði 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að hún hafi falist í því að lánið yrði ekki greitt á gjalddaga eins og skylda E stóð til og að hætta væri á því að A fengi ekki fullnustu kröfu sinnar ef ganga þyrfti að skuldaranum og tryggingum fyrir greiðslu skuldarinnar.

Skuldabréfið var gefið út 26. janúar 2009 af E og skyldi bera 23,8% ársvexti frá útgáfudegi. Lánið og áfallna vexti samþykkti skuldarinn að endurgreiða með einni greiðslu 27. júlí 2009. Lánið var ekki greitt á gjalddaga en var greitt upp með áföllnum vöxtum í október 2009.

Hafa verður í huga að stjórn A setti félaginu sérstaka fjárfestingastefnu til viðmiðunar án þess að hún væri bindandi fyrir félagið. Í málsgögnum er að finna slíka stefnu fyrir árin 2008 og 2009. Tillaga að fjárfestingastefnu félagsins fyrir síðarnefnda árið var lögð fram á fundi stjórnar A 22. október 2008 með þeim skýringum að sveigjanleiki sé aukinn frá því sem áður hafi verið, með það að markmiði að unnt yrði að bregðast hraðar við síbreytilegum aðstæðum á markaði, eins og bókað er í fundargerð frá fundinum. Var fjárfestingastefnan samþykkt á fundinum og stjórnarformanni, forstjóra og G falin framkvæmd hennar. Vitnin V23, G og L báru fyrir dómi að kaup A á skuldabréfinu af E hafi rúmast innan heimilda stefnunnar. Á sama veg báru báðir ákærðu í málinu. Ljóst er að margnefnd fjárfestingastefna félagsins endurspeglar útlánamörk og áhættumat félagsins af fjárfestingarstarfsemi þess. Að mati dómsins hefur ekki verið hnekkt því mati framangreindra vitna eða fullyrðingum ákærðu um að kaup félagsins á skuldabréfinu hafi rúmast innan heimildar fjárfestingarstefnu A. Sama á við um þær upplýsingar að ríflega 11 milljarðar hafi verið til ráðstöfunar fyrir „aðrar fjárfestingar“ þar af um 1,5 milljarður í flokknum „annað“. Í ljósi þess að stjórn félagsins tók sérstaka ákvörðun um að rýmka heimildir samkvæmt fjárfestingarstefnunni verður að álykta sem svo að þeirri ákvörðun hafi fylgt einhver aukin áhætta sem þó væri forsvaranleg áhætta í hverjum fjárfestingarflokki eða tegund fjárfestinga fyrir sig. Að teknu tilliti til þess og alls þess sem að framan greinir verður niðurstaðan sú að ákæruvaldið hafi ekki fært fyrir því viðhlítandi sönnur að sú ákvörðun að kaupa skuldabréfið umrædda af E hafi falið í sér verulega fjártjónshættu fyrir A þannig að uppfyllt séu skilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Samkvæmt öllu því sem nú hefur verið rakið er það mat dómsins að verknaðarlýsing í III. kafla ákærunnar, staflið A, hafi ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi gegn neitun ákærða X og framburðum vitnanna V23, E og G til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. ákvæði 1. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þykir ákæruvaldið þannig ekki hafa fært viðhlítandi sönnur á þá fullyrðingu sína, sem verknaðarlýsing ákærunnar byggir á, að ákærði X hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í III. kafla ákærunnar, staflið A. Sama á við um þá fullyrðingu að kaupin á skuldabréfinu hafi verið í andstöðu við fjárfestingastefnu félagsins, gengið gegn hagmunum félagsins og stefnt fjármunum þess í verulega hættu. Samkvæmt þessu skal ákærði X vera sýkn af þessum sakargiftum ákæruvaldsins.

Í III. kafla ákærunnar, staflið B, eru ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa í febrúar 2009 látið A kaupa skuldabréf útgefið af C að fjárhæð 34,7 milljónir króna.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærði hafi verið stjórnarformaður A og hafi verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Ákærði hafi þannig verið í aðstöðu til að skuldbinda félagið. Í krafti stöðu sinnar hafi ákærði haft mikið áhrifavald sem hann hafi notað til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti. Hafi skuldabréfakaupin ekki rúmast innan fjárfestingastefnu A og gengið gegn hagsmunum félagsins.

Samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1040 er það refsivert ef maður sem fengið hefur aðstöðu til þess að gera eitthvað, sem annar maður verður bundinn við, eða hefur fjárreiður fyrir aðra á hendi, misnotar þessa aðstöðu sína, þá varðar það fangelsi allt að tveimur árum, og má þyngja refsinguna, ef mjög miklar sakir eru, allt að sex ára fangelsi.

Ákærði X bar fyrir dómi að hann vissi ekkert um kaup A á skuldabréfi af C og hefði ekki vitað neitt um félagið, eignir þess eða skuldir.

Vitnið V23 kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um að kaupa skuldabréf af C. Vitnið E, eigandi C, greindi frá því fyrir dómi að hann hefði leitað til G. Hann hefði ekki leitað til annarra um lán. Vitnið kvaðst ekki hafa hugmynd um hvort X hefði komið að lánveitingunni. Vitnið G bar fyrir dómi að E hefði leitað til sín um að A keypti skuldabréf af C að fjárhæð 34,7 milljónir króna. Hefði það verið á sama tíma og A hafi verið að skoða verkefni með C. Vitnið taldi líklegt að það hefði eitt tekið ákvörðun um að kaupa skuldabréfið en aðrir hefðu vitnað af kaupunum. Þá kvaðst vitnið halda að aðkoma X að þessum kaupum hefði engin verið.

Hvorki verður ráðið af framburðum framangreindra vitna fyrir dómi né af gögnum málsins að ákærði X hafi í krafti stöðu sinnar hjá A látið A kaupa skuldabréf útgefið af C og með því misnotað aðstöðu sína og farið út fyrir heimildir sínar. Af framburði vitnisins G fyrir dómi verður ekki ráðið þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að hann hafi fengið fyrirmæli um það frá ákærða X að kaupa umrætt skuldabréf fyrir hönd félagsins af C.

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið er það mat dómsins að verknaðarlýsing í III. kafla ákærunnar, staflið B, hafi ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi gegn neitun ákærða X og framburðum vitnanna E og G til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. ákvæði 1. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þykir ákæruvaldið þannig ekki hafa fært viðhlítandi sönnur á þá fullyrðingu sína, sem verknaðarlýsing ákærunnar byggir á, að ákærði X hafi „misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, þegar hann fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa skuldabréf .... að fjárhæð 34.700.000 króna ...“ Sama á við um þá fullyrðingu að kaupin á skuldabréfinu hafi verið í andstöðu við fjárfestingastefnu félagsins, gengið gegn hagmunum félagsins og stefnt fjármunum þess í verulega hættu. Um mat á þessu eiga við sömu sjónarmið og rakin eru að framan í kafla III, staflið A. Verður niðurstaða dómsins sú að ákærði X skal vera sýkn af sakargiftum ákæruvaldsins sem lýst er í III. kafla ákærunnar, staflið B.

Í III. kafla ákærunnar, staflið C, eru ákærða X gefin að sök umboðssvik með því að hafa í október 2009 misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi, þegar hann hafi farið út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa 40% eignarhluta í C fyrir 150.000.000 króna þrátt fyrir að kaupverðið væri of hátt miðað við stöðu C.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærði hafi verið stjórnarformaður A og hafi verið veitt prókúra fyrir félagið í nóvember 2008. Ákærði hafi þannig verið í aðstöðu til að skuldbinda A. Í krafti stöðu sinnar hafi ákærði haft mikið áhrifavald sem hann hafi notað til að gefa starfsmönnum fyrirmæli um einstök viðskipti. Hafi kaupin á óskráðum hlutabréfum í C ekki rúmast innan fjárfestingastefnu A og hafi kaupin gengið gegn hagsmunum A. Þá hafi veruleg fjártjónshætta strax skapast við það að farið hafi verið út fyrir fjárfestingastefnuna.

Ákærði X greindi frá því fyrir dómi að hann kannaðist við kaup A á 40% eignarhluta í C. Kvaðst ákærði hafa komið að kaupunum með þeim hætti að leitað hefði verið eftir samþykki hans í tengslum við uppgjör við C þannig að E, sem ákærði kvaðst aldrei hafa hitt, tengdist Y og því hefði verið eðlilegt að bera kaupin undir formann stjórnar félagsins, það er hvort ganga mætti til samninga á þeim nótum sem síðar var gert. Ákærði kvaðst hafa lagt blessun sína yfir það að V23 og G myndu ganga frá kaupunum. Kvaðst ákærði ekki hafa komið að frágangi málsins á neinn hátt. Um aðdragandann að þessum viðskiptum kvaðst ákærði ekki vita neitt. Verið var að ganga frá tjónauppgjöri við E og hafi þess verið gætt í hvívetna að lán hans við félagið yrðu gerð upp og hagsmunir A yrðu hafðir í fyrirrúmi. Ákærði Y greindi frá því að með kaupum A á 40% hlut í C hefði A verið að lágmarka það tjón sem félagið hafi staðið frammi fyrir.

Vitnið V23 bar fyrir dómi um aðdragandann að því að A hafi keypt eignarhlutann í C að mörg verktakafyrirtæki hefðu verið í miklum kröggum 2009 vegna bankahrunsins. Mörg af þeim fyrirtækjum sem hefðu verið í viðskiptum við A hefðu þurft aðstoð. Heimila hafi þurft frávík frá fjárfestingastefnunni vegna þess að staða margra þessara fyrirtækja hafi orðið með allt öðrum hætti en verið hafi fyrir hrun. Verja hafi þurft hagsmuni A og hafi þetta verið eitt af þeim málum sem A hafi skoðað. Vitnið bar að E, en ekki vitnið, hefði verið í samskiptum við G í tengslum við kaup félagsins á 40% hlut í C. Vitnið kvaðst hafa tekið ákvörðun um að kaupa hlutinn í samráði við ákærða X. Kvaðst vitnið hafa verið hlynnt kaupunum, en um þau hefði ekki verið fjallað í stjórn félagsins. Neitaði vitnið því aðspurt að kaupin hefðu verið gerð til þess að bjarga svila E, Y. Kaupin hefðu verið gerð til að vernda hagsmuni A og hafi kaupin samrýmst fjárfestingastefnu A.

Vitnið E greindi frá því að aðdragandinn að því að A keypti hlutinn í C hefði verið sá að hann hefði komið að máli við G um að A kæmi að fjármögnun framkvæmda C við [...] í Reykjanesbæ sem hluthafi. Hafi G litist vel á verkefnið. Svo hafi kviknað í [...]. Vitnið kvaðst hafa farið fram á bætur að fjárhæð 187 milljónir króna, en A boðið 30 eða 40 milljónir. Niðurstaðan hafi á endanum orðið sú að A hafi tekið yfir 40% hlut í C og eignast kauprétt að 60%, eins og vitnið hafi gert tillögu um, fyrir 150 milljónir króna. Vitnið G bar fyrir dómi að það hefði verið skynsamlegt út frá hagsmunum A að samþykkja tilboð E um samkomulag hans og A en það hefði vitnið tilkynnt E með tölvupósti 10. ágúst 2009. Vitnið og V23 hefðu sameiginlega komist að þessari niðurstöðu og í framhaldinu hafi E verið tilkynnt þetta.

Vitnið G bar fyrir dómi að samkomulagið milli A og E hefði verið niðurstaða af vinnu vitnisins, lögfræðinga og V23. Kvaðst vitnið reikna með að Y og X hafi vitað af samkomulaginu, en vitnið og V23 hafi farið með ákvörðunarvaldið. Kvað vitnið að samkomulagið hafi tengst leit félagsins að fasteignaverkefnum eftir hrun.

Hvorki verður ráðið af framburðum framangreindra vitna fyrir dómi né af gögnum málsins að ákærði X hafi í krafti stöðu sinnar hjá A látið A kaupa samtals 40% hlutafjár í C fyrir 150 milljónir króna og með því misnotað aðstöðu sína og farið út fyrir heimildir sínar. Hvorki verður ráðið af framburði V23 né G þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að þeir hafi fengið fyrirmæli um það frá ákærða X um að kaupa umrætt hlutafé fyrir hönd A. Breytir þá engu þótt V23 hafi borið að hann hafi ákveðið kaupin í samráði við X og heldur ekki þótt í framburði vitnisins G hafi komið fram að hann haldi að ákærðu X og Y hafi vitað af samkomulaginu. Það er mat dómsins að ekki sé hægt að leggja þá athöfn ákærða X, að leggja blessun sína yfir það að gengið yrði til samninga við E í tengslum við uppgjör á brunatjóni, eins og gert var 23. október 2009, að jöfnu við að misnota aðstöðu sína og fara út fyrir heimildir sínar með því að láta A kaupa fyrrnefnt hlutafé.

Að mati dómsins fær verknaðarlýsing í III. kafla, staflið C, ákærunnar, ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi gegn neitun ákærða X og framburði vitnanna V23, E og G til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. ákvæði 1. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þykir ákæruvaldið þannig ekki hafa fært viðhlítandi sönnur á þá fullyrðingu sína, sem verknaðarlýsing ákærunnar byggir á, að ákærði X hafi „misnotað aðstöðu sína, sem stjórnarformaður og prókúruhafi A, þegar hann fór út fyrir heimildir sínar og stefndi fé A í verulega hættu með því að láta A kaupa samtals 40% hlutafjár í C fyrir 150.000.000 króna þrátt fyrir að kaupverðið væri of hátt miðað við stöðu C“ Sama á við um þá fullyrðingu að kaupin á hlutafénu hafi verið í andstöðu við fjárfestingastefnu félagsins, gengið gegn hagmunum félagsins og stefnt fjármunum þess í verulega hættu. Um mat á þessu eiga við sömu sjónarmið og rakin eru að framan í staflið A í III. kafla. Verður niðurstaða dómsins sú að ákærði X skal vera sýkn af sakargiftum ákæruvaldsins sem lýst er í III. kafla ákærunnar, staflið C.

Samkvæmt því sem nú er fram komið verða ákærðu, X og Y, sýknaðir af öllum kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Eftir þessum úrslitum málsins skal allur sakarkostnaður greiðast úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, sem ákveðin eru eftirfarandi að meðtöldum virðisaukaskatti:

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða X, G-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, eru ákveðin 7.385.675 krónur. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Y, S-kk-ef K-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, eru ákveðin 3.692.838 krónur.

A-kk-nf Þ-kk-nf saksóknarfulltrúi flutti málið fyrir ákæruvaldið.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af hálfu ákæruvalds, verjenda ákærðu og dómara var ekki talin þörf á að málið yrði flutt að nýju.

Dóm þennan kveður upp J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari sem tók við meðferð málsins 17. febrúar 2014.

D ó m s o r ð:

Ákærðu, X og Y, eru sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda X, G-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 7.385.675 krónur.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Y, S-kk-ef K-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 3.692.838 krónur.

J-kk-nf H-kk-nf