E-127/2011

Mál þetta sem dómtekið var 30. september 2011 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 30. desember 2011 af I-x-x S-x-x S-x-x, Furugrund 48, Kópavogi (áður Austurbergi 20 í Reykjavík) á hendur A 1988 hf., Korngörðum 2 í Reykjavík og til réttargæslu Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda er hann varð fyrir við vinnu sína hjá A 1988 hf. (áður Eimskip hf.) þann 20. febrúar 2008. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu, en til vara að sök verði skipt. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, en í varakröfu að málskostnaður falli niður.

Atvik máls og ágreiningsefni

Þann 20. febrúar 2008 varð árekstur milli tveggja gámadráttarbifreiða (SISU- dráttarbíla) á athafnasvæði A 1988 hf. ( áður Eimskip h.f.) í Sundahöfn í Reykjavík og slasaðist stefnandi við áreksturinn. Bæði lögregla og Vinnueftirlitið voru kvödd á vettvang í kjölfar slyssins.

Í frumskýrslu Vinnueftirlitsins frá 20. febrúar 2008 er greint þannig frá slysinu: „Um kl. 13.00 varð óhapp (slys) milli 2ja gámadráttarbifreiða á athafnasvæði Eimskipa í Sundahöfn. Gerðist það þannig að dráttarbifreið IA- 0100 var snúið við til norðurs á gámaplani. Í þann mund er dráttarb. IA- 0101 ekið til suðurs og lenti hún á miðjum gámavagni IA 0100. Var höggið allmikið og skekktist ökumannshús IA 0101 til á grind. Báðar dráttarbifr. voru m/fulla skoðun, en ekki vitað á þessari stundu hvort bilun sé orsök óhappsins.“

Í umsögn Vinnueftirlitsins um slysið dagsettri 20. febrúar er tildrögum þess lýst þannig að tveir SISU-dráttarbílar hafi verið á leið til suðurs á gámavelli Eimskipa hf. í Sundahöfn. Bíll IA-0100 sem hafi verið kominn lengra hafi ætlað að snúa við og tekið vinkilbeygju til vinstri. Stjórnandi IA-0101virðist ekki hafa varast það, auk þess sem hlassþyngd á tengivagni og mikil bleyta hafi getað dregið úr hemlunargetu bílsins. Afleiðingarnar hafi verið þær að sá síðarnefndi hafi lent á miðjum gámavagni þess fyrrnefnda. Við það hafi stjórnhús IA-0101 losnað og skekkst á grindinni. Ökumaður IA-0101 hafi kastast til inni í húsinu og hlotið meiðsl af. Um aðstæður á slysstað segir í umsögn Vinnueftirlitsins að mikil rigning hafi verið og blautt á en athafnarými hafi virst vera nægilegt. Þá segir í umsögninni að stjórnandi IA-0100, S-kk-nf G-kk-nf, hafi lokið grunnnámskeiði og hafi I- og K-réttindi en stjórnandi IA-0101 hafi lokið frumnámskeiði og hafi J-réttindi sem veiti heimild til að stjórna lyftara allt að 10 tonnum. Hann hafi því ekki réttindi til að stjórna SISU-bílnum, IA -0101. Til að stjórna umræddum bílum sé krafist I-réttinda og þurfi viðkomandi auk frumnámskeiðs að hafa lokið verklegu prófi til að hljóta þau. Um orsök slyssins segir í tilvitnaðri umsögn Vinnueftirlitsins: „Orsök slyssins virðist mega rekja til vanmats, annarshvors eða beggja stjórnendanna á aðstæðum. Meðvirkandi ástæða getur verið að slasaði, sem var réttindalaus, hafi ekki haft næga reynslu og kunnáttu til að stjórna SISU-bílnum.“

Í lögregluskýrslu frá 28. febrúar er aðstæðum á slysstað lýst þannig að dráttarbílinn IA-0100 (vinnuvél 1 í lögregluskýrslu) hafi verið kyrrstæður á vinnusvæðinu þegar lögregla hafi komið að, að nokkru leyti þvert á akstursleið á svæðinu og hafi mátt ætla að vinnuvélin hafi verið í beygju eða verið að snúa við. Dráttarbílinn IA-0101 (vinnuvél 2 í lögregluskýrslu) hafi verið kyrrstæður í beinni línu, þvert nokkuð aftarlega á tengivagn við dráttarbíl IA-0100. Stefnandi hafi verið inni í stjórnhúsi IA-0101 þegar lögreglu hafi borið að. Hafi hann virst þjáður og verið með meðvitund. Hann hafi verið fluttur á slysa- og bráðamóttöku LHS með sjúkrabifreið. Stjórnhúsið á dráttarbíl IA-0101 hafi losnað af festingum á vinnuvélinni en hafði þó ekki losnað frá vélinni. Farmur hafi verið á tengivagni IA-0101 en skilja verður skýrsluna þannig að búið hafi verið að fjarlægja hann, þegar lögregla hafi komið á vettvang. Lögregla tók skýrslu af ökumanni IA-0100 á slysstað og er frásögn hans skráð eftirfarandi: „S-kk-nf kvaðst hafa verið að taka hring á vinnusvæðinu og hafi hann nánast verið búinn að klára hringinn þegar vinnuvél 2 hafi verið ekið inn í grindina (tengivagninn). S-kk-nf kvaðst ekki geta fylgst með hraða á vinnuvélinni, en sagði að hraðinn hefði verið lítill. S-kk-nf kvaðst hafa séð til ferða vinnuvélar 2 skömmu fyrir áreksturinn og hafi hann verið hissa á að hinn ökumaðurinn hafi ekki stoppað.“ Lögregla tók skýrslu af stefnanda á slysa- og bráðamóttöku LHS og er frásögn hans skráð eftirfarandi: „I-x-x kvaðst hafa ekið vinnuvélinni í beina línu þegar vinnuvél 1 var beygt skyndilega í veg fyrir sig. I-x-x kvaðst ekki hafa verið á miklum hraða, en hámarkshraði á slíkum vinnuvélum sé mjög lítill. I-x-x kvaðst engu að síður ekki hafa getað stöðvað líklega vegna þyngdar á vinnuvélinni og hlassi á vinnuvélinni. I-x-x vissi ekki hversu mikil þyngd var sett á grind vinnuvélarinnar.“ Í skýrslu lögreglunnar kemur fram að mikil rigning og bleyta hafi verið á vettvangi þegar áreksturinn varð.

Með bréfi 19. maí 2008 fór lögmaður stefnanda þess á leit við Vinnueftirlitið að framangreind skýrsla og umsögn yrðu endurskoðaðar með tilliti til upplýsinga um vinnuvélaréttindi stefnanda, sem fylgdu bréfinu. Þá var þess farið á leit að stofnunin kannaði hvort SISU- bílar þeir sem hlut áttu að máli hefðu undirgengist árlega vinnuvélaskoðun. Í svari Vinnueftirlitsins 29. maí 2008 kemur fram að við yfirlestur á umsögn Vinnueftirlitsins hafi komið fram ein villa þ.e. stefnandi hafi aðeins lokið lyftaranámskeiði en ekki frumnámskeiði eins og þar sé haldið fram. Það þýði að stefnandi geti ekki tekið verklegt próf til að öðlast I-réttindi og þar með rétt til að aka SISU-bíl fyrr en hann hafi setið frumnámskeið. Bréfi Vinnueftirlitsins fylgdi leiðrétt umsögn.

Með bréfi dagsettu 7. júlí 2008 fór stefnandi þess á leit við réttargæslustefnda, Tryggingamiðstöðina hf., að tekin yrði afstaða til meintrar bótakskyldu úr ábyrgðartryggingu Eimskipa h.f. hjá Tryggingamiðstöðinni h.f. vegna framangreinds slyss. Í bréfinu er því haldið fram að ökumaður dráttarbílsins sem stefnandi lenti í árekstri við hafi alfarið borið sök á árekstrinum, þar sem hann hafi tekið u-beygju þvert í veg fyrir dráttarbílinn sem stefnandi ók. Réttargæslustefndi hafnaði bótaskyldunni með símbréfi dagsettu 10. nóvember 2008.

Stefnandi skaut málinu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þann 19. janúar 2009. Niðurstaða nefndarinnar lá fyrir 2. mars 2009 og var álit hennar eftirfarandi:

„Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að M sem var stjórnandi vinnuvélar 2 hafi ekki gætt þess að hafa nægilegt bil á milli vinnuvélar sinnar og vinnuvélar 1 og ber hann því sök á árekstrinum. Ekkert er fram komið í málinu sem sýnir fram á ófullnægjandi vinnuaðstöðu eða galla í tækjabúnaði. M á því ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu E hjá V. Niðurstaða. M á ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu E hjá V.“

Í máli þessu er eins og síðar verður nánar rakið deilt um staðreyndir og hver beri ábyrgð á slysi því sem stefnandi varð fyrir þann 20. febrúar 2008.

Málsástæður og tilvitnaðar réttarheimildir stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda en kröfu stefnanda sé beint að A 1988 hf. (áður Eimskip hf.) og Tryggingamiðstöðinni hf. sem ábyrgðartryggjanda A1988 hf. til réttargæslu. Stefnandi telji stefnda bera ábyrgð á því tjóni sem stefnandi, sem starfsmaður stefnda, hafi orðið fyrir í starfi sínu, á grundvelli almennu skaðabótareglunnar og reglna skaðabótaréttarins um ábyrgð vinnuveitanda (húsbóndaábyrgð).

Stefnandi telji að slysið megi rekja til aðgæsluleysis S-kk-ef G-kk-ef, starfsmanns stefnda, sem hafi verið ökumaður dráttarbifreiðartækis þess sem ekið hafi verið í veg fyrir stefnanda með þeim afleiðingum sem áður greini.

Þá beri stefndi skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem sé afleiðing af þeirri háttsemi stefnda að sjá ekki til þess að áhættumat og öryggisreglur um akstur vinnuvéla á athafnasvæði félagsins væru fyrir hendi.

Því til viðbótar beri stefndi á því ábyrgð að gámadráttarbifreið sú er stefnandi hafi ekið hafi verið vanbúin þar sem öryggisbelti hafi ekki verið í bifreiðinni og að á tengivagni hennar hafi hvílt of þungt hlass miðað við skráða burðargetu. Líkt og fram komi í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins hafði áhættumat verið gert fyrir vinnusvæðið en úrvinnslu ekki lokið. Samkvæmt 65. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum beri atvinnurekandi ábyrgð á því að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað. Beri atvinnurekanda skv. 65. gr. a. að gera sérstakt áhættumat þar sem metin skuli áhætta í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Gefi áhættumat til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin, skuli atvinnurekandi grípa til nauðsynlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna eða draga úr henni. Fyrir liggi að ekki hafi verið lokið áhættumati á svæðinu né hafi verið neinar reglur sem segðu til um hvernig umferð skyldi háttað á athafnasvæði þar sem ekið væri um með stórar, þungar og hættulegar vélar sem valdið gætu tjóni. Á vinnusvæðinu hafi því ekki gilt sérstakar akstursreglur líkt og tíðkist á svæðum sem þessum, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 581/2006. Verði atvinnurekandi að bera hallann af því að slíkar reglur hafi ekki verið fullbúnar og að engin fyrirmæli hafi verið um það frá verkstjóra hvernig framkvæmd vinnu stefnanda á athafnasvæðinu skyldi háttað.

Stefnandi hafi ítrekað óskað eftir upplýsingum frá stefnda um myndir úr öryggismyndavélum fyrirtækisins sem staðsettar séu á slysstað svo og upplýsingum um áhættumat fyrirtækisins en þær upplýsingar hafi ekki borist. Verði stefndi að bera hallann af því að áhættumat hafi ekki legið fyrir. Þá verði stefndi að bera hallann af því að ekki hafi verið lagðar fram myndir úr öryggismyndavélum sem varpað geti skýrara ljósi á aðstæður og tildrög slyssins. Ítrekuð sé fyrri áskorun stefnanda til stefnda um framlagningu upptaka úr öryggismyndavélum af slysstað.

Fram komi í viðbótarskýrslu Vinnueftirlitsins að stefnandi sem hafi vinnuvélaréttindi hafi lokið lyftaranámskeiði en ekki frumnámskeiði og þ.a.l. hafi hann ekki lokið verklegu prófi til að öðlast I-réttindi til að aka SISU- gámadráttarbifreið. Efni umræddrar viðbótarskýrslu Vinnueftirlitsins sé ekki rétt um þessi efni þar sem stefnandi hafi full lyftararéttindi og réttindi til að aka SISU gámadráttarbifreið en slík réttindi hafi hann öðlast í Bretlandi og gildi þau réttindi hér á landi. Stefnda hafi verið fullkunnugt um að stefnandi hafi haft og hafi enn, full réttindi til að aka slíkum bifreiðum og því sé ekki rétt sú fullyrðing um réttindaleysi stefnanda til aksturs bifreiðarinnar sem fram komi í skýrslu Vinnueftirlitsins. Stefnda hafi verið ljós réttindi stefnanda til aksturs gámadráttarbifreiðarinnar, svo og hafi stefnandi ekki verið látinn undirgangast próf né námskeið vegna starfa sinna hjá stefnda, en á slysdegi hafði hann starfað í nokkra mánuði hjá stefnda. Stefndandi hafni því þannig alfarið að meint réttindaleysi hans hafi nokkuð með orsök slyssins að gera. Á því hafi verið byggt í niðurstöðu Úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum að ekki yrði annað ráðið en að stefnandi hefði ekki gætt þess að hafa nægjanlegt bil á milli vinnuvélar sinnar og vinnuvélar þeirrar sem hann ók á og beri stefnandi því alla sök á árekstrinum, þar sem ekkert hafi komið fram sem sýni fram á ófullnægjandi vinnuaðstöðu eða galla í tækjabúnaði. Stefnandi sé ósammála niðurstöðu Úrskurðarnefndar. Aksturslag ökumannsinns S-kk-ef, sem ekið hafi í veg fyrir stefnanda hafi verið með þeim hætti að S-kk-nf hafi ekið samhliða þungri bifreið stefnanda og síðan tekið fram úr honum og ekið í veg fyrir stefnanda með u-beygju án þess að gefið væri stefnumerki né varúðarmerki. Þrátt fyrir að athafnarými kunni að hafa verið almennt nægilegt á vinnusvæðinu þá breyti það því ekki að aksturslag S-kk-ef, sem ekið hafi þvert fyrir fullhlaðið ökutæki stefnanda, hafi verið óforsvaranlegt og í bága við gildandi umferðarlög. Það verði jafnframt að teljast víðtekin venja að óheimilt sé að aka þvert í veg fyrir aðra bifreið sem aki í beina akstursstefnu. S-kk-nf, sem þekkt hafi vel þau ökutæki sem hann og stefnandi hafi ekið, hafi mátti gera sér grein fyrir því hversu löng hemlunarvegalengd slíkra ökutækja væri, sérstaklega þegar ökutæki stefnanda hafi verið yfirhlaðið og rigning og bleyta úti, líkt og þegar slysið hafi átt sér stað. S-kk-þgf hafi því mátt vera að fullu ljóst að það að aka snögglega í veg fyrir fullhlaðna gámadráttarbifreið í mikilli rigningu og bleytu fæli í sér mikla hættu á árekstri bifreiðanna. Athafnarými stefnanda til að bregðast við slíku gáleysislegu aksturslagi með því að hemla eða sveigja frá hafi ekki verið enda hafi bifreið stefnanda lent á tengivagni bifreiðar S-kk-ef. Þá sé stefnandi ósammála þeim röksemdum Úrskurðarnefndar að ekkert hafi komið fram sem sýni fram á ófullnægjandi vinnuaðstöðu stefnanda. Fram hafi komið að áhættumat vegna starfsemi á hafnarsvæðinu eða akstursreglur fyrir svæðið hafi ekki legið fyrir. Samkvæmt lögum nr. 46/1980 hvíli skyldan til að gera áhættumat og útbúa slíkar akstursreglur á stefnda sem vinnuveitanda og verði hann að bera hallann af því að svo hafi ekki verið gert. Þá hafi ekki verið til staðar nein fyrirmæli frá verkstjóra hvernig haga skyldi vinnu á svæðinu sem stefnandi og aðrir starfsmenn hafi getað farið eftir. Vinnuaðstaða sú er stefnanda hafi verið gert að starfa við hafi af þessum verið sökum ófullnægjandi en mat á hættueiginleikum vinnuaðstöðunnar og skylda til úrbóta vegna slíkrar hættu hafi hvílt á stefnda sem ekki hafi uppfyllt þá skyldu sína. Órökstuddum fullyrðingum stefnda um að ökumenn vinnuvéla á hafnarsvæði megi alltaf búast við því að önnur ökutæki þurfi að snúa á athafnasvæði með langa tengivagna sé því alfarið hafnað. Í þeim tilvikum þegar ekkert áhættumat hafi átt sér stað eða vinnu- og akstursreglur settar, líkt stefnda hafi borið skylda til að gera, megi einnig horfa til hátternisreglna í umferðarlögum nr. 50/1987 sem og annarra almennra umferðarreglna. Samkvæmt 2. mgr. 17. gr. umferðalaga nr. 50/1987 skuli ökumaður sem skipti um akrein eða aki til hliðar, ganga úr skugga um að slíkt sé unnt án hættu eða óþarfa óþæginda fyrir aðra. Jafnframt sé sérstök varúðar- og tillitsskylda í 4. gr. umferðarlaga sem segi að vegfarandi skuli sýna tillitssemi og varúð svo eigi leiði til hættu eða valdi tjóni eða óþægindum. Eftir slíkum reglum hafi starfsmaður stefnda ekki farið þegar hann hafi ekið í veg fyrir bifreið stefnanda með framangreindum afleiðingum. Þá telji stefnandi að ákvæði 14. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 eigi ekki við í málinu enda hafi ökumaður hinnar vinnuvélarinnar, tekið fram úr bifreið stefnanda og ekið síðan í veg fyrir hann með því að taka u-beygju. Aðgæsluskylda hafi því alfarið hvílt á ökumanni þeirrar vinnuvélar sem beygjuna tók, sbr. 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga. Meginorsök árekstrarins hafi verið sú að starfsmaður stefnda hafi ekki gætt þess áður en hann hafi tekið u-beygju að það væri, að teknu tilliti til aðstæðna, unnt án hættu fyrir aðra, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 100/2006. Hafi starfsmaður stefnda sýnt af sér gáleysi með því að sýna ekki þá aðgæsluskyldu sem á honum hafi hvílt lögum samkvæmt. Til viðbótar sé á því byggt að stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda þar sem bifreið stefnanda hafi verið vanbúin. Ekkert öryggisbelti hafi verið í bifreiðinni og hafi það verið á ábyrgð stefnda að sjá um að öryggi stefnanda væri tryggt með því að í bifreiðinni væri slíkt belti. Þá byggi stefnandi enn fremur á því að á tengivagni bifreiðar hans hafi hvílt of þungt hlass miðað við skráða burðargetu. Skráð burðargeta tengivagns hafi verið 50 tonn en á bifreið stefnanda hafi hvílt um 65 tonna hlass þegar slysið hafi orðið. Stefnanda hafi því verið gert, í störfum sínum hjá stefnda á slysdegi, að flytja hlass sem verið hafi yfir skráðri heildarþyngd tengivagnsins. Stefndi hafi hins vegar ekki hlutast til um að þyngd sú sem hvílt hafi á tengivagni stefnanda við slysið hafi verið mæld til að staðfest yrði þyngd tengivagnsins, heldur hafi stefndi strax í kjölfar slyssins tekið hlassið af tengivagninum. Vísist um það til mismunandi ljósmynda og skýrslu lögreglu og ljósmynda í skýrslu Vinnueftirlitsins. Verði stefndi því að bera hallann af því að nákvæm þyngd þess hlass sem á bifreið stefnanda hafi hvílt við slysið liggi ekki fyrir. Þá geri stefnandi verulegar athugasemdir við skýrslu Vinnueftirlits ríkisins og telji hann að skort hafi á að skýrslan hafi verið unnin með forsvaranlegum hætti. Vísi stefnandi til þess að þegar Vinnueftirlit ríkisins hafi komið á slysstað hafði stefndi fjarlægt það hlass sem hvílt hafi á gámadráttarbifreið stefnanda. Sýni myndir í skýrslu Vinnueftirlitsins bifreið stefnanda án þess vöruhlass sem á henni hafi hvílt þegar slysið hafi átt sér stað. Hafi því Vinnueftirlitið ekki gert neina könnun á því hver þyngd hlassins hafi verið sem hvílt hafi á bifreið stefnanda og hvort stefnandi hafi verið látinn keyra bifreiðina með þyngra hlassi en heimilt hafi verið samkvæmt skráðri hámarksþyngd ökutækisins. Rýri það skýrslu Vinnueftirlitsins mjög um sönnun á aðdraganda slyssins að skýrslan sé gerð eftir að átt hafði verið við ökutækin sem fyrir slysinu hafi orðið, vörur sem á þeim hafi hvílt fjarlægðar og ökutækin mögulega hreyfð til. Þá geri stefnandi einnig athugasemdir varðandi þann hluta skýrslu Vinnueftirlitsins er lúti að ökuréttindum stefnanda, eins og áður greini, en sá hluti skýrslunnar sé ekki réttur, þar sem stefnandi hafi haft full réttindi til að aka umræddri bifreið. Að öllu framangreindu virtu telji stefnandi að stefndi, sem vinnuveitandi stefnanda, beri ábyrgð á umræddu slysi á grundvelli reglna um vinnuveitandaábyrgð. Tjóni stefnanda hafi verið valdið af hálfu starfsmanns stefnda við framkvæmd starfs hans á starfsstöð stefnda. Stefndi hafði ekki látið gera áhættumat vegna starfseminnar né látið útbúa akstursreglur á vinnusvæðinu. Þá hafi skort á fyrirmæli verkstjóra um tilhögun vinnunnar og öryggisbúnaður gámadráttarbifreiðarinnar ekki verið með fullnægjandi hætti. Bein orsakatengsl séu milli tjóns stefnanda og hinnar saknæmu háttsemi starfsmanns stefnda sem felist í skorti á aðgæsluskyldu hans við akstur og háttsemi stefnda að búa ekki svo um að áhættumat vegna starfseminnar hafi farið fram með tilheyrandi úrbótum og reglusetningu, líkt og lög geri ráð fyrir. Skilyrði skaðabótaábyrgðar stefnda séu því uppfyllt og sé stefnda skylt að bæta stefnanda tjón hans.

Stefnandi byggi kröfur sínar á almennu skaðabótareglunni og vísi einnig til meginreglna skaðabótaréttarins um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum, húsbóndaábyrgð. Enn fremur byggi stefnandi kröfur sínar á ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 17. gr. laganna. Þá vísi stefnandi til ákvæða laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. síðari lagabreytingar, einkum IV. kafla laganna um almennar skyldur, V. kafla um framkvæmd vinnu, VI. kafla um vinnustað, VII. kafla um vélar, tækjabúnað o.fl., XI. kafla um áhættumat, heilsuvernd og heilsufarsskoðanir og XII. kafla um Vinnueftirlit ríkisins, einnig til reglna nr. 761/2001 um vélar og tæknilegan búnað sem settar séu með heimild í 38. gr. sömu laga, svo og til reglugerðar nr. 367/2006 sem sett sé með heimld í 47. gr. sömu laga, svo og til reglugerðar nr. 920/2006, sem sett hafi verið var með heimild í 65. gr. a. sömu laga. Þá sé vísað til Evróputilskipana nr. 89/391/EBE og 92/57/EBE, ásamt síðari breytingum. Einnig sé vísað til niðurstöðu EFTA dómstólsins í máli nr. E-2/10 - Þ-kk-nf K-kk-nf gegn íslenska ríkinu frá 10. desember 2010. Málskostnaðarkrafa stefnanda byggi á ákvæðum XX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála einkum 129. og 130. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað sé byggð á lögum nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Varðandi varnarþing vísist til V. kafla laga nr. 91/1991. Varðandi aðild vísist til III. kafla laga nr. 91/1991.

Málsástæður og tilvitnaðar réttarheimildir stefnda A 1988 hf.

Stefndi kveðst hafna því að slysið megi alfarið rekja til aðgæsluleysis S-kk-ef G-kk-ef, ökumanns vinnuvélar IA-0100, starfsmanns stefnda, A 1988 ehf. eða að bótaskyldu sé að rekja til þess að áhættumat og öryggisreglur um akstur vinnuvéla á athafnasvæði stefnda hafi ekki verið fyrir hendi eða vinnuvél IA-0101 verið vanbúin og of þungt hlass hafi verið á tengivagninum þegar slysið varð.

Hvað varði orsök árekstursins þá telji stefndi að þar sé fyrst og fremst við stefnanda sjálfan að sakast. Vinnuvél hans hafi verið á eftir vinnuvél 0100 og hann því haft gott útsýni yfir svæðið framundan. Vafalaust sé að rík aðgæsluskylda hvíli á ökumönnum að gæta að umferð sem kunni að vera á undan þeim, eins og þarna hafi verið. Þarna hafi gilt almennur umferðarréttur, sem sé raunin hafi ekki verið settar sérstakar umferðareglur á svæðinu. Um það hafi ekki verið að ræða og m.a. þess vegna vísi stefndi til 3. mgr. 14. gr. umfl. nr. 50/1987 um þá varúðarskyldu sem lögð sé á þann ökumann sem á eftir komi í þeim tilvikum að ökutæki á undan stöðvist eða dragi úr hraða, en óumdeilt sé að vinnuvél IA-0101 hafi ekið á vinnuvél IA-0100. Ökutæki IA-0100 hafi því blasað við stefnanda sem átt hafi að gæta þess að vera ekki nær því en svo að hann gæti stöðvað ökutæki sitt, myndi ökutækið fyrir framan stöðva eða breyta um akstursstefnu, eins og þarna hafi gerst. Þá megi ljóst vera að aðdragandi óhappsins hafi verið töluverður því vinnuvélar af þeirri stærðargráðu sem verið sé að skoða snúi ekki á augabragði, heldur taki það töluverðan tíma og þar sem vinnuvél IA-0101 lendi í miðjum gámavagni vinnuvélar IA-0100 sé vafalaust að sú hafi verið raunin. Því hafi að mati stefnda ekki verið um það að ræða að vinnuvél IA-0100 hafi beygt skyndilega í veg fyrir vinnuvél IA-0101. Stefnandi hafi því ekki gætt þeirrar varúðar sem af honum hafi mátt krefjast og á því beri hann einn ábyrgð. Stefndi hafni því að það, að úrvinnslu áhættumats á svæðinu hafi ekki verið lokið, geti skipt máli varðandi meinta bótaskyldu, enda verði ekki séð hvernig það hafi getað haft áhrif á þá atburðarás sem verið hafi í aðdraganda slyssins. Stefndi leggi áherslu á það í þessu tilliti, að í skýrslu Vinnueftirlitins, sé þess í engu getið að vöntun á þessu kunni að hafa eitthvað haft með orsök slyssins að gera, enda vandséð hvernig það mætti vera. Einungis sé lögð áhersla á að úrbótum að þessu leyti skyldi lokið fyrir 20. maí 2008. Þá sé af gefnu tilefni vegna fullyrðinga í stefnu um meintan vanbúnað vinnuvélar IA-0101, bent á að í umræddri skýrslu Vinnueftirlitsins sé sérstaklega tekið fram að báðar vinnuvélarnar hafi fengið fulla skoðun og engar athugasemdir verið gerðar við búnað þeirra eða ástand. Því megi ljóst vera að sú fullyrðing eigi ekki við rök að styðjast og sé henni mótmælt. Sömuleiðis sé því mótmælt að á tengivagni vinnuvélar IA-0101 hafi verði of þungt hlass miðað við skráða burðargetu. Ekkert liggi fyrir að sú hafi verið raunin og engin gögn verið lögð fram því til stuðnings. Stefndi telji, með vísan til framanritaðs, að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að málsástæður hans að þessu leyti eigi við rök að styðjast og því hljóti að verða að hafna kröfum hans í máli þessu og sýkna stefnda af kröfum hans. Í því sambandi skuli minnt á að Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, sem skipuð sé valinkunnum kunnáttumönnum í vátrygginga- og skaðabótarétti hafi komist að þeirri niðurstöðu með áliti, dagsettu 2. mars 2009 að stefnandi eigi ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu stefnda vegna atviks þess sem hér sé til skoðunar og sé því sammála stefnda hvað það varði og taki stefndi undir röksemdir Úrskurðarnefndarinnar. Stefndi telji þetta hafa þýðingu við úrlausn málsins þó vissulega hafi dómstólar, hér sem endranær, seinasta orðið. Í ljósi alls þess sem að framan hafi verið rakið sé það skoðun stefnda að ekki hafi verið sýnt fram á það af hálfu stefnanda að bótaskylda sé fyrir hendi og því verði að sýkna. Fari hins vegar svo að virðulegur dómur fallist ekki á framangreind sjónarmið stefnda varðandi sýknukröfuna, telji stefndi einboðið að þau rök sem þar hafi verið sett fram hljóti þá a.m.k. að leiða til þess að fallist verði á varakröfu hans um sakarskiptingu og þá þannig að meiri hluti sakarinnar teljist vera hjá stefnanda, sem hafi haft það í hendi sér að koma í veg fyrir óhapp þetta með því að stöðva vinnuvél sína í tæka tíð, sem með eðlilegri aðgæslu af hans hálfu hefði ekki átt að vera vandamál.

Niðurstaða

Í máli þessu er, eins og áður hefur verið rakið, deilt um hvort á stefnda A 1988 hf. hvíli bótaábyrgð vegna slyss sem stefnandi varð fyrir á vinnusvæði stefnda þann 20. febrúar 2008. Stefnandi var, þegar slysið varð, starfsmaður stefnda og vann við að aka svonefndri gámadráttarbifreið (SISU- dráttarbíl) á vinnusvæði stefnda í Sundahöfn í Reykjavík.

Ágreiningur er með málsaðilum um aðdraganda slyssins. Í stefnu er aðdraganda þess lýst með þeim hætti að stefnandi hafi í umrætt sinn verið að aka gámadráttarbifreiðinni IA-0101 á vinnusvæðinu þegar annarri gámadráttarbifreið sömu tegundar, IA-0100, sem stjórnað hafi verið af S-kk-þgf G-kk-þgf, starfsmanni Eimskipa hf. (nú A 1988 hf.), hafi verið ekið samhliða bifreiðinni sem stefnandi ók og síðan fram úr henni og eftir það í u-beygju þvert á akstursleið stefnanda. Við það hafi bifreiðin sem stefnandi ók lent á bifreiðinni IA-0100 með þeim afleiðingum að stefnandi hafi slasast. Í skýrslu sinni fyrir dómi lýsti ökumaður gámadráttarbifreiðarinnar IA-0100, vitnið S-kk-nf G-kk-nf, aðdraganda slyssins með nokkuð öðrum hætti. Vitnið kvað gámadráttarbifreiðina IA-0100 ekki hafa ekið samhliða gámadráttarbifreiðinni IA-0101 og síðan framúr henni. Gámadráttarbifreiðin IA-0100 hafi verið kyrrstæð á vinnusvæðinu. Vitnið hafi ekið henni af stað og tekið beygju til vinstri til að komast að gámstæðum. Hann hafi séð til ferða stefnanda, þegar hann hafi lagt af stað, og verið að klára hringinn þegar áreksturinn hafi orðið. Vitnið taldi sig hafa nægilegt pláss til að taka beygjuna og að stefnandi hefði haft nægilegt pláss, ef hann hefði „hnikað bílnum aðeins“.

Stefnandi byggir á því að áreksturinn og slysið 20. febrúar 2008 megi rekja til aðgæsluleysis S-kk-ef G-kk-ef, starfsmanns stefnda, sem hafi verið ökumaður dráttarbifreiðarinnar sem ekið hafi í veg fyrir stefnanda með þeim afleiðingum sem áður greinir.

Ekki eru aðrir til frásagnar um aðdraganda slyssins 20. febrúar en stefnandi og vitnið S-kk-nf G-kk-nf. Tvennum sögum fer af aðdraganda slyssins eins og að framan er rakið, þ.e. hvort dráttarbifreiðinni sem vitnið S-kk-nf G-kk-nf ók hafi verið ekið samhliða dráttarbifreiðinni sem stefnandi ók, fram fyrir hana og í beygju fyrir hana eða hvort dráttarbifreiðinni sem vitnið S-kk-nf ók hafi verið ekið úr kyrrstöðu í beygju til vinstri þvert fyrir akstursleið dráttarbifreiðarinnar sem stefnandi ók. Vitnið S-kk-nf G-kk-nf bar fyrir dómi að hann hefði séð dráttarbifreiðina sem stefnandi ók nálgast áður en hann tók beygju þvert á akstursstefnu stefnanda en talið að nægilegt pláss væri fyrir stefnanda, ef hann, þ.e. stefnandi, hefði hnikað bílnum aðeins til. Telja verður að vitninu hafi, með hliðsjón af framangreindu, mátt vera ljóst að stefnandi gæti átt erfitt með að bregðast við því að ekið væri í veg fyrir akstursstefnu hans að teknu tilliti til þess að stefnandi ók í umrætt sinn fullhlaðinni dráttarbifreið og að mikil rigning og bleyta var á vettvangi þegar slysið varð. Í skýrslu vitnisins S-kk-ef fyrir dómi kom einnig fram að venja hefði verið að stöðva fyrir fullhlöðnum dráttarbílum á gámasvæðinu. Verður með hliðsjón af framangreindu talið að vitnið S-kk-nf G-kk-nf hafi ekki sýnt af sér nægilega aðgæslu með því að ganga ekki úr skugga um að hann gæti ekið þvert á akstursleið stefnanda án þess að skapa hættu á árekstri, sbr. 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Skiptir þá ekki máli hvort vitnið ók úr kyrrstöðu fyrir stefnanda eins og vitnið heldur fram, eða hvort frásögn stefnanda um aðdraganda slyssin er lögð til grundvallar.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að skortur á áhættumati og öryggisreglum um akstur vinnuvéla á athafnasvæði stefnda hafi átt þátt í árekstrinum og slysinu 20. febrúar auk þess sem skort hafi fyrirmæli verkstjóra um hvernig framkvæmd starfa stefnanda á athafnasvæðinu skyldi háttað. Ekki hefur af hálfu stefnanda verið sýnt fram á að slys stefnanda sé að rekja til þessara atriða og að þau eigi að teljast starfmönnum stefnda til vanrækslu.

Þá byggir stefnandi á því að gámadráttarbifreið sú er stefnandi ók hafi verið vanbúin þar sem öryggisbelti hafi ekki verið í bifreiðinni og á bifreiðinni hafi hvílt of þungt hlass miðað við uppgefna burðargetu eða 65 tonn í stað 50 tonna. Fyrir liggur samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins að gámadráttarbifreiðin IA-0101 hafði fengið fulla skoðun og gerði Vinnueftirlitið í umsögn sinni enga athugasemd við ástand bifreiðarinnar. Stefnandi hefur ekki fært sönnur á að slysið sé að rekja til vanbúnaðar gámadráttarbifreiðarinnar, þ.m.t. að krafist sé öryggisbeltis í bifreiðum af þessu tagi. Ekkert liggur heldur fyrir um að hlassið sem á bifreiðinni hvíldi í umrætt sinn hafi mögulega verið umfram hámarks burðargetu bifreiðarinnar og eru því ekki rök til að leggja sönnunarbyrði á stefnda um þyngd hlassins, þótt það hafi verið fjarlægt af bifreiðinni áður en lögregla og Vinnueftirlit komu á vettvang. Er framangreindum málsástæðum stefnanda því hafnað.

Fyrir liggur í málinu að stefnandi skoraði á stefnda, í stefnu, að leggja fram myndir úr öryggismyndavélum sem varpað gætu skýrara ljósi á aðstæður og tildrög slyssins 20. febrúar. Sömu áskorun var komið á framfæri við réttargæslustefnda í bréfi 7. júlí 2008. Við aðalmeðferð málsins benti stefnandi á staðsetningu öryggismyndavéla á ljósmyndum af slysstað. Þeim upplýsingum var ekki mótmælt af hálfu stefnda. Miðað við staðsetningu myndvélanna má gera ráð fyrir að myndir hafi náðst af slysinu 20. febrúar en lögmaður stefnda hefur upplýst að myndir úr öryggismyndavélum hafi eingöngu verið varðveittar í þrjá mánuði og engar myndir séu því lengur til af slysinu. Stefndi verður að bera hallann af því að ekki hafi verið lagðar fram myndir úr öryggismyndavélum sem varpað geti skýrara ljósi á aðstæður og tildrög slyssins 20. febrúar. Eru með hliðsjón af framangreindu ekki rök til að leggja hluta sakar á slysinu á stefnanda sjálfan þar sem stefndi hefur ekki sýnt fram á að hann hefði getað komið í veg fyrir áreksturinn og slysið með því að bregðast öðruvísi við aksturslagi ökumanns IA-0100 en hann gerði.

Ekki eru rök fyrir því að leggja hluta sakar á slysi stefnanda á hann sjálfan þar sem hann hafi ekki haft gilt skírteini til að aka dráttarbifreið af því tagi sem hann ók í umrætt sinn enda hefur stefndi ekki sýnt fram á orsakasamband milli slyssins og réttindaleysis stefnanda.

Af hálfu stefnda hefur því ekki verið mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni við slysið 20. febrúar. Með vísan til þess, og að öðru leyti með hliðsjón af því sem að framan er rakið, verður að fallast á það með stefnanda að stefndi, A 1988 hf. beri óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda er hann varð fyrir við vinnu sína hjá A 1988 hf. þann 20. febrúar 2008.

Í samræmi við niðurstöðu málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 800.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tilliti til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf settur héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefndi A 1988 hf. beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda er hann varð fyrir við vinnu sína hjá A 1988 hf. þann 20. febrúar 2008. Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf