E-4213/2015

Mál þetta, sem var tekið til úrskurðar 14. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Kirkjumálasjóði, Laugavegi 31, Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík og Hitaveitufélagi Hvalfjarðar sf., Asparskógum 20, Hvalfjarðarsveit, með stefnu birtri 27. nóvember 2015.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi.

Aðallega að stefndu verði sameiginlega (in solidum) gert að greiða stefnanda 23.419.377 krónur, auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2014 til þingfestingardags, en dráttarvaxta skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara að stefndu verði sameiginlega (in solidum) gert að greiða stefnanda 21.994.611 kr., auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2014 til þingfestingardags, en dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Stefnandi er eigandi prestsbústaðarins að Saurbæ í Hvalfjarðarsveit. Í bústaðnum er heimili sóknarprestsins og fjölskyldu hans sem og skrifstofa hans. Afnot húsnæðisins er hluti starfskjara sóknarprestsins. Stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., veitti stefnanda hitaveituþjónustu og er með ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands.

Stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., selur stefnanda heitt vatn til upphitunar prestsbústaðarins. Frá stofnæð hitaveitunnar er heitt vatn flutt um heimæð að bílageymslu prestsbústaðarins þar sem vatnið er veitt stefnanda í mælagrind þar sem heitavatnsinntakið er fyrir bústaðinn.

Um áramótin 2013/2014 tilkynntu íbúar prestsetursins að eitthvað væri að og að raki væri í veggjum á jarðhæð hússins. Samkvæmt skýrslu Verkís hf., sem stefnandi fékk til að kanna málið, var mikill raki á neðri hæð hússins sem leiddi til myglu í húsnæðinu. Taldi Verkís hf. að ástæða rakans væri hiti undir gólfi á jarðhæð, þar sem hitamyndavél sýndi mikinn hita í gólfplötu, sem mældist allt upp í 36-38°C. Hitamælingar fyrir utan húsið leiddu það einnig í ljós að hiti í jarðvegi var 18°C heitur yfir hitaveituheimæð, en að jafnaði hafi hiti verið -2°C í nálægð heimæðarinnar.

Var það því niðurstaða Verkís hf., að heimæðin læki og vatn frá henni væri að leka inn í grunn prestsbústaðarins. Var það einnig niðurstaða Verkís hf. að viðamikilla viðgerða væri þörf á jarðhæð hússins. Enginn raki var á efri hæð hússins. Af hálfu verkfræðistofunnar var haft samband við stefnda, Hitaveitu Hvalfjarðar sf., og tilkynnt um lekann. Komu menn á vegum hitaveitunnar á staðinn og gerðu við heimæðina.

Hinn 28. febrúar 2014 ritaði stefnandi Hitaveitufélaginu bréf þar sem farið var yfir það tjón sem stefnandi taldi að leiða myndi af lekanum. Kemur fram í bréfinu að telja verði hafið yfir allan vafa að tjónið hafi hlotist af bilun í heitavatnslögn í eigu stefnda, Hitaveitufélagsins. Tjónið megi þannig rekja til vanrækslu eiganda lagnarinnar á að sinna eðlilegu eftirliti og viðhaldi á lögninni.

Hinn 19. mars 2014 hafnaði stefndi, Vátryggingafélag Íslands, bótaskyldu og taldi að skilyrði fyrir greiðslu úr ábyrgðartryggingu stefnda, Hitaveitufélags Hvalfjarðar sf., vegna tjóns á prestsbústaðnum væru ekki uppfyllt, Bent var á, að stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., bæri, sem seljandi heits vatns, ábyrgð á grundvelli hinnar almennu skaðabótareglu sem og skaðsemisábyrgð vegna tjóns sem varð af gallaðri vöru.

Hinn 10. september 2014 mótmælti stefnandi afstöðu stefnda og var stefnda send ástandsskoðun Verkís hf. frá febrúar 2014 þar sem gerð var grein fyrir afleiðingum og orsökum lekans.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, hafnaði bótaskyldu aftur með bréfi dags. 12. nóvember 2014, með vísan til fyrra bréfs, og sagði það með öllu ósannað að vátryggingartaki bæri ábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli reglna um skaðsemisábyrgð eða hinnar almennu skaðabótareglu.

Samkvæmt gögnum málsins hefur prestsbústaðurinn nú verið lagfærður og krefur stefnandi máls stefndu um greiðslu alls kostnaðar vegna a) ástandsskoðunar og hönnunarvinnu, b) lagfæringar og endurbóta á prestsbústaðnum í Saurbæ, c) hreingerninga og d) afleidds tjóns stefnanda.

II

Krafa stefnanda byggist á því að stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., sé eigandi og rekstraraðili hitaveitunnar og selji heita vatnið sem hafi verið orsök tjónsins. Stefnda, Vátryggingafélagi Íslands, sé stefnt sem ábyrgðartryggjanda hitaveitufélagsins, sbr. heimild 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Tilkynning hafi verið send til tryggingafélagins í samræmi við 3. mgr. 44. gr. sömu laga.

Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur á eftirfarandi málsástæðum og lagarökum.

Í birtri gjaldskrá stefnda, Hitaveitufélags Hvalfjarðar sf., 2015, komi fram að félagið selji heitt vatn samkvæmt skilmálum gjaldskrárinnar, sbr. 1. gr. Heita vatnið láti hitaveitan í té eigi kaldara en 50°C við mælagrind, sbr. 2. gr. Tekið sé fram að ekki sé öðrum en starfsmönnum Hitaveitufélagsins heimilt að breyta eða stilla kerfi hitaveitunnar, sbr. 3. gr. Fram komi hvaða gjald sé áskilið fyrir lagningu heimtaugar, sbr. 6. gr.

Á því sé byggt að framangreindir skilmálar í gjaldskránni hafi gilt um viðskiptasamband aðila í þessu máli. Samkvæmt því liggi fyrir að Hitaveitufélagið hafi selt heita vatnið til stefnanda með þeim skilmálum að það væri afhent við mælagrind og þangað flutt um heimæð sem félagið hefði lagt, ætti og hefði umsjón með. Bann væri við því að kaupandinn hefði afskipti af heimæðinni eða öðrum þáttum í kerfi hitaveitunnar.

Á því sé byggt, að í ljós hafi komið að eftirliti með heimæðinni og viðhaldi hafi verið svo áfátt að þótt mikill leki heits vatns hafi sýnilega verið úr heimæðinni svo mánuðum skipti hafi ekkert verið aðhafst af hálfu Hitaveitufélagsins. Þegar sérfræðingar á vegum kaupandans hafi greint vandamálið og gert Hitaveitufélaginu viðvart um lekann hafi menn á hennar vegum komið á staðinn og fjarlægt lögnina sem hafi gefið sig og sett nýja í staðinn. Engar skýringar hafi verið gefnar af hálfu Hitaveitufélagsins á því hver ástæða lekans hafi verið. Virðist staðreyndin hafa verið sú að lögnin hafi verið orðin ónothæf og henni því skipt út.

Stefnandi byggir á því að hann sem kaupandi á heitu vatni til húshitunar megi treysta því að seljandinn gangi þannig frá lögnum sínum að afhending skapi ekki tjón eins og hér hafi orðið. Í ljósi skilmála um að kaupandinn megi ekki skipta sér af afhendingarbúnaðinum sé skylda seljandans til þess að viðhalda búnaðinum hættulausum ríkari en ella.

Í svörum stefnda, Vátryggingafélags Íslands, sé því haldið fram að umrætt atvik sé ekki bótaskylt þar sem engin sök sé fyrir hendi, heldur stafi atvikið af óhappatilviljun.

Þessu sé mótmælt. Þegar starfsmenn Hitaveitufélagsins hafi verið kallaðir til, eftir að lekinn hafi komið í ljós, hafi þeir fjarlægt þann hluta heimæðarinnar sem lak. Ástæðan muni hafa verið sú að lögnin hafi verið orðin ónothæf vegna slits en ekki vegna einstaks, utanaðkomandi óhappatilviks. Ástæðan hafi verið ófullnægjandi viðhald. Stefndi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að tjónið megi reka til annarra orsaka.

Aðalkrafa stefnanda byggist á því að á grundvelli framangreindra atvika beri stefndu ábyrgð á beinu og óbeinu fjártjóni, sem af þessu hafi leitt, á grundvelli sakarreglunnar.

Til vara byggir stefnandi á því að stefndu beri bótaábyrgð á beinu tjóni stefnanda á grundvelli laga um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991. Gildissvið laganna sé afmarkað í 1. gr. þeirra, en þar segi að þau taki til skaðabótaábyrgðar (1) framleiðenda og dreifingaraðila á tjóni sem hlýst af (2) ágalla á (3) vöru sem þeir hafa framleitt eða dreift.

Stefnandi telur sig bæði hafa orðið fyrir beinu tjóni og afleiddu tjóni sem er kostnaður vegna aksturs og húsaleigu. Um tjón sitt tekur stefnandi fram:

Um ástandsskoðun og hönnunarvinnu: S-kk-nf A-kk-nf hafi að beiðni stefnanda gert ástandsskoðun á prestsbústaðnum í Saurbæ, f.h. Verkís hf., í febrúar 2014. Vinnan hafi m.a. falist í sýnatöku og skoðun með hitamyndavélum. Þá hafi verið ákveðið að rétt væri að fá pípulagningarmann til þess að skoða neysluvatns-, hita- og frárennslislagnir bústaðarins. Við þessar skoðanir hafi komið í ljós gríðarlegur raki og hiti í gólfplötu sem reyndist vera langt umfram heilsufarsmörk. Þrátt fyrir rakann og hitann í gólfplötu þá hafi ekki verið um neinn leka að ræða í þessum tilteknu lögnum. Þegar farið hafi verið að skoða lögnina fyrir utan húsið og grafið niður á hana hafi komið í ljós að það var sjálf heimæðin sem lak og vatnið sem úr henni kom rann í átt að húsinu.

Að ástandsskoðun lokinni hafi verið gerð aðgerðaráætlun og Pípulagningarþjónustan á Akranesi (PÍPÓ) ráðin sem aðalverkataki framkvæmdanna. BG þjónustunni ehf. hafi verið falin umsjón með þrifum. Kostnaður með vsk.: 2.138.899 krónur.

Um lagfæringar og endurbætur: Viðgerðirnar á prestsbústaðnum hafi m.a. falist í því að fjarlægja hafi þurft öll húsgögn úr kjallaranum og þrífa eða henda, fjarlægja öll gólfefni, brjóta upp kjallaragólf, fjarlægja múr og einangrun upp í 60 cm frá gólfi, slípa veggi og loft niður í stein og sótthreinsa. Einnig hafi þurft að skipta út öllum innréttingum og hurðakörmum. Sérhæfða verktaka hafi þurft í ýmsa verkþætti framkvæmdanna. Kostnaður með vsk.: 18.856.691 kr.

Stefnandi hafi þurft að kaupa ýmiss konar byggingarefni, m.a. teppi, dúka, veggfóður, flísar og baðinnréttingar af Stepp ehf., Flísabúinu ehf. og Miklatorgi hf. sbr. framlagða reikninga. Kostnaður með vsk.: 643.382 kr.

Um hreingerningar: BG þjónustan ehf. hafi séð um hreingerningar á húsinu. BG þjónustan ehf., ásamt Fönn ehf., sem hafi séð um að fjarlægja allt lausafé, húsbúnað o.fl. í eigu prestsfjölskyldunnar sem hafi verið í kjallaranum og hreinsað það með sérhæfðum aðferðum. Nauðsynlegt hafi verið að leigja hreinlætisbúnað frá Múrbúðinni ehf., en búnaðurinn hafi verið leigður Pípulagningarþjónustunni. Kostnaður með vsk.: 2.678.987 kr.

Um aksturskostnað: Stefnandi hafi bætt sóknarprestinum og fjölskyldu hans viðbótarkostnað sem hafi hlotist af ferðum þeirra frá höfuðborgarsvæðinu til Saurbæjar og annarra þjónustustaða í Saurbæjarprestakalli. Kostnaður með vsk.: 461.320 kr.

Leigður hafi verið bíll á kostnað stefnanda af Höldi ehf. vegna ferða prestsins frá tímabundnu aðsetri til vinnu í Saurbæ. Kostnaður með vsk.: 19.446 kr.

Um leigukostnað: Útvega hafi þurft sóknarpresti og fjölskyldu hans annað íbúðarhúsnæði á meðan framkvæmdir hafi staðið yfir. Stefnandi hafi því leigt íbúðarhúsnæði fyrir sóknarprest og fjölskyldu hans, með húsgögnum, í fjóra mánuði. Ekki hafi fundist hentugt húsnæði í næsta nágrenni Saurbæjar þannig að leigð hafi verið íbúð í Kópavogi enda fyrirvari mjög skammur. Kostnaður: 944.000 kr.

Við meðferð málsins fyrir dómi hefur stefnandi lækkað kröfu sína þar sem stefnandi hefur fengið virðisaukaskatt endurgreiddan.

III

Stefndu mótmæla alfarið öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda. Stefndu byggja á því að í málinu gildi almennar sönnunarreglur skaðabótaréttar. Leiði af þeim reglum að sönnunarbyrðin hvíli óskipt á stefnanda um að tjón hans sé að rekja til atvika sem stefndu beri að lögum skaðabótaábyrgð á. Þá beri stefnandi jafnframt sönnunarbyrðina fyrir því að hafa orðið fyrir tjóni sem og umfangi þess. Stefndu telji að stefnandi hafi ekki sannað þessi atriði og því komi ekki til álita að hann eigi bótarétt.

Sýknukrafa stefndu byggir á því að stefndu beri ekki að lögum skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna raka í prestsbústaðnum í Saurbæ.

Í fyrsta lagi byggja stefndu á því að ekki hafi verið sýnt fram á að stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar, hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem hafi leitt til þess tjóns sem stefnandi kveðst hafa orðið fyrir. Stefndi, Hitaveitufélagið, beri ekki hlutlæga ábyrgð á tjóni vegna notkunar á heitu vatni. Til þess að stefndu geti talist bótaábyrgir vegna tjóns stefnanda, þurfi að sýna fram á að skilyrði skaðabótareglna séu uppfyllt.

Stefnandi haldi því fram í stefnu að sök stefnda, Hitaveitufélagsins, felist í því að eftirlit og viðhald á lögninni hafi verið ófullnægjandi.

Til þess að stefndi, Hitaveitufélagið, geti borið skaðabótaábyrgð á tjóni því sem hafi orðið á prestsbústaðnum, þurfi stefndi, eða starfsmenn hans, að bera sök á tjóninu. Stefndi hafi verið með samþykkta viðhaldsáætlun fyrir svæðið, þar sem tekið sé tillit til bilanatíðni og ástands lagna og búnaðar, og sinnt reglubundnu eftirliti á svæðinu og byggja stefndu á því að eftirlit og viðhald á lögninni hafi verið í fullkomnu samræmi við almennar verklagsreglur og í samræmi við viðhaldsáætlun stefnda, Hitaveitufélagsins. Stefndi, Hitaveitufélagið, hafi ekki getað orðið lekans var við reglulegt eftirlit. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á það eða leitt að því líkur, að frekara eftirlit stefnda, Hitaveitufélagins, hefði leitt til þess að lekinn hefði uppgötvast fyrr. Þá bendi stefndi á að stefnandi hafi ekki sýnt fram á né byggi á því í málinu að reglur hvað varði eftirlit með heimæðum hafi verið brotnar eða eftirliti hafi verið ábótavant miðað við venjur.

Byggja stefndu á því, að meira eftirlit hefði ekki leitt til þess að lekinn hefði uppgötvast fyrr, þar sem stefndi, Hitaveitufélagið, hafi ekki verið í neinni aðstöðu til þess að verða var við lekann. Það hafi legið stefnanda nær að tilkynna óeðlilegan hita í prestsbústaðnum. Um sé að ræða aðgæsluleysi og eigin sök stefnanda. Ekki verði það með sanngirni lagt á stefnda, Hitaveitufélagið, að ganga reglulega um þau svæði sem hann þjónusti með hitamyndavélar. Þá sé ekki hægt að leggja þær skyldur á stefnda, Hitaveitufélagið, að hafa stanslaust eftirlit með öllum heitavatnslögnum sínum. Heitvatnslagnir liggi í jörð og því fylgi rask á lóðum húseigenda að grafa niður á þær til að skoða þær. Þá fylgi því gríðarlegur kostnaður ef sú skylda er lögð á stefnda, Hitaveitufélagið, að fylgjast ávallt með því hjá hverjum og einum viðskiptavini í hvaða ásigkomulagi heimæðar séu hverju sinni og í raun óframkvæmanlegt. Stefndi, Hitaveitufélagið, verði að treysta á almennar upplýsingar um líftíma lagna og haga eftirliti og viðhaldi í samræmi við þær. Stefnandi hafi ekki sannað að það hafi ekki verið gert í þessu tilviki. Stefndi, Hitaveitufélagið, verði enn fremur að treysta því að eigendur og/eða íbúar fasteigna fylgist sjálfir með því hvort lagnir við hús þeirra leki. Það séu húseigendur einir sem hafi tækifæri til þess að fylgjast með því frá degi til dags hvort vatnsþrýstingur falli, lykt og raki eða hiti geri vart við sig. Stefndi, Hitaveitufélagið, verði því að treysta á tilkynningar frá eigendum fasteigna. Eins og sjá megi af málavaxtalýsingu sé brugðist hratt og örugglega við slíkum ábendingum. Miðað við málatilbúnað stefnanda hafi einkenni leka verið til staðar í langan tíma án þess að stefnandi hafi gert stefnda, Hitaveitufélaginu, viðvart, sbr. m.a. hita í gólfum.

Þá byggja stefndu á því að ósannað sé að lögnin hafi „gefið sig“ eða verið „ónothæf“ eins og stefnandi haldi fram. Engar upplýsingar liggi fyrir um það að lögnin hafi ekki verið í fullkomnu ástandi, fyrir utan þá skemmd sem hafi komið í ljós þegar lögnin hafi verið grafin upp. Heimæðin hafi verið lögð annað hvort árið 1990 eða 1991 og hafi því verið rúmlega 20 ára gömul þegar lekinn hafi uppgötvast. Endingartími lagnarinnar við prestbústaðinn sé um 50 ár, en plastefnið pólýpropýlen (PP) hafi verið notað í heimæðina að Saurbæ. Samkvæmt upplýsingum af heimasíðu SET, söluaðila plastefnisins, dugi plaströrin í a.m.k. 50 ár með 5,1 MPa (bör) þrýstingi, fari hitastig ekki yfir 70°C og öryggisstuðul 1,25. Hitastigið við prestsbústaðinn hafi verið í kringum 70°C á síðustu árum og þrýstingur tæp 3,0 bör, en bæði hitastig og þrýstingur hafi verið öllu minni á fyrsta áratug í rekstri veitunnar. Því hafi ekki verið kominn tími á að skipta henni út. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að lagnir, sambærilegar þeirri sem um ræði, hafi almennt verið komnar á þann aldur að stefnda, Hitaveitufélaginu, hafi borið að skipta þeim út, yfirfara þær eða lagfæra eða að stefndi, Hitaveitufélagið, hafi vitað að þessi tiltekna lögn hafi verið veik fyrir. Þá liggi engin gögn fyrir um það hve lengi lekinn hafði varað þegar hann hafi uppgötvast, en þar sem oxun hafi verið lítil á henni þegar hún hafi verið grafin upp, sé ljóst að lekinn hafi einungis varað í stuttan tíma. Þá hafi lögnin þolað vel þær framkvæmdir sem grípa þurfti til til þess að laga lekann, þ.e. lögnin hafi ekki rofnað sem bendi jafnframt til þess að lekinn hafi varað í stuttan tíma.

Því hafni stefndu því að stefndi, Hitaveitufélagið, hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að hafa ekki skipt um lögnina eða haldið henni á annan hátt frekar við. Stefndi, Hitaveitufélagið, hafi sýnt af sér þá varkárni sem ætlast hafi mátt til af honum og hafi háttsemi hans að öllu leyti verið í samræmi við viðurkennda framkvæmd. Félagið hafi brugðist strax við þegar tilkynning hafi borist um lekann frá stefnanda. Þannig hafi það ekki sýnt af sér gáleysi. Hefði stefnandi tilkynnt um óeðlilega mikinn raka fyrr, hefði verið hægt að koma í veg fyrir hið ætlaða tjón sem stefnandi byggir á að hafa orðið vegna lekans. Í þessu sambandi bendi stefndu á að stefnandi byggi málatilbúnað sinn á því að lekinn hafi verið til staðar í langan tíma, því hefði hann átt að gera ráðstafanir miklu fyrr. Það hafi líka staðið honum nær enda frekar stefnandi sem hefði mátt gera sér grein fyrir lekanum.

Í öðru lagi byggja stefndu á því að ósannað sé að orsakatengsl séu á milli rakans, og þar með ætlaðs tjóns sem hafi orðið á prestbústaðnum í Saurbæ, og þess að heimæð stefnda, Hitaveitufélagsins, hafi lekið. Meint tjón geti heldur ekki talist sennileg afleiðing af leka heimæðarinnar.

Stefndu telji það ljóst að heimæðin hafði ekki lekið í töluverðan tíma, eins og stefnandi byggi á, en stefnandi hafi engan reka gert að því að sanna þá fullyrðingu sína. Sé henni því mótmælt sem ósannaðri og rangri og byggja stefndu á því að lekinn hafi einungis varað í mjög stuttan tíma. Því sé ómögulegt að orsakatengsl séu á milli þess mikla tjóns sem stefnandi krefjist bóta vegna, og lekans. Vísa stefndu einnig til röksemda er varði hita í gólfi, en tilkynningarleysi stefnanda leiði einnig líkur að því að rakann í prestbústaðnum megi rekja til annars en leka heimæðarinnar.

Þá sé sönnunargildi skýrslu Verkíss hf. mótmælt í heild sinni og á henni verði ekki byggt við úrlausn málsins, enda hafi hennar verið aflað einhliða af hálfu stefnanda. Þá sé skýrslan lítið sem ekkert rökstudd.

Stefndu hafni því að orsakatengsl séu á milli ætlaðs tjóns stefnanda og leka í heimæð stefnda, Hitaveitufélagsins. Þá hafni stefndu því að meint tjón geti talist sennileg afleiðing lekans.

Í þriðja lagi byggir sýknukrafa stefndu á því, verði fallist á það að lekinn úr heimæðinni hafi varað í töluverðan tíma þegar hann hafi uppgötvast og orsakatengsl séu á milli lekans og meints tjóns stefnanda, að tjónið megi að öllu leyti rekja til eigin sakar og aðgæsluleysis stefnanda sjálfs. Stefnandi hafi því einnig brugðist allri skyldu sinni til tjónstakmörkunar.

Í stefnu komi fram að hiti í gólfplötu hússins hafi verið allt upp í 36-38°C. Almennur stofuhiti sé 20-24°C og sé algengt að sérstök hitakerfi sem stundum séu sett undir gólf til þess að halda uppi gólfhita séu hönnuð til þess að hiti í gólfi fari ekki yfir 28°C. Verði því að telja ljóst að hiti sem sé yfir 28°C, og hvað þá hiti sem sé nær líkamshita, hljóti að setja í gang einhverjar viðvörunarbjöllur hjá þeim sem gangi um slík gólf daglega. Verði hér að hafa það í huga að hitinn mælist eingöngu á neðri hæð hússins, svo ljóst sé að íbúar hússins hefðu átt að gera sér grein fyrir því ef hitastig gólfsins hefði í lengri tíma verið rúmum 10°C heitara á neðri hæð hússins, en á þeirri efri. Hafi lekinn varað svo lengi sem stefnandi haldi fram í stefnu, hefðu íbúar hússins því átt að hafa tilkynnt slíkan hita í gólfi löngu fyrr. Slík tilkynning hefði leitt til þess að stefndi, Hitaveitan, hefði kannað aðstæður, sem þá hefði leitt til þess að skemmdir hefðu orðið litlar sem engar.

Sama megi segja um hita í jarðvegi fyrir utan húsið. Komi fram í stefnu að jarðvegshiti hafi verið 18°C nokkra metra frá húsinu, en í skýrslu Verkíss komi fram að hitinn hafi að jafnaði verið -2°C í nálægð við heimæðina. Á sama hátt byggi stefndu á því að íbúar hússins hefðu átt að gera sér grein fyrir þessum mikla mun á hitastigi jarðvegarins og tilkynna slíkt til stefnda, Hitaveitufélagsins. Í stefnu sé því haldið fram að töluverður tími hafi liðið frá því að byrjað hafi að leka og þar til lekinn hafi uppgötvast. Byggi stefndu á því að íbúum hússins hljóti að hafa verið það ljóst mun fyrr, eða hafi mátt vera það ljóst mun fyrr, að jarðvegurinn á ákveðnum stöðum hafi verið yfir 20°C heitari en annars staðar, t.d. þegar snjór hafi verið yfir jörðu eða gróður skemmst.

Krafa stefnanda byggist einnig á lögum nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð. Stefndu hafni því að stefnandi geti átt kröfu á hendur stefndu á grundvelli laganna.

Lög um skaðsemisábyrgð gildi um tjón neytenda á munum sem ætlaðir séu til einkanota og hafi verið notaðir þannig, en meginmarkmið laganna felist í að auka neytendavernd, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna og frumvarp til laganna. Stefnandi sé ekki neytandi og geti því ekki reist kröfur sínar á lögum um skaðsemisábyrgð.

Þá byggist krafa stefndu á því að stefnandi hafi ekki sannað ætlað fjártjón sitt. Stefnandi hafi ekki aflað matsgerðar um fjárhæð tjónsins. Skýrsla Verkís kveði ekkert á um áætlaðan kostnað við viðgerðir á fasteigninni eða lýsi þeim verkþáttum sem þurfi að framkvæma, nema að mjög takmörkuðu leyti. Þá hafi, eins og áður sagði, skýrslunnar verið aflað einhliða af stefnanda og því verði ekki byggt á henni við úrlausn málsins. Þá sé fjárkrafa stefnanda lítið sundurliðuð eða rökstudd. Þannig sé t.d. einn liður, lagfæringar og endurbætur á prestsbústaðnum í Saurbæ, samtals að fjárhæð 18.856.691 kr. (73% kröfunnar). Engar frekari upplýsingar eða sundurliðun sé að finna um þennan lið eða hvað sé nákvæmlega innifalið í honum eða hvernig hann tengist lekanum. Í dómskjölum sé svo að finna einhverja reikninga, m.a. frá Pípulagningaþjónustunni ehf., án þess að þar sé gerð grein fyrir þeim verkþáttum sem hafi verið unnið að. Þá verði vart ráðið hvernig efni þeirra tengist meintu tjóni vegna leka. Einnig sé t.d. að finna reikninga frá Verkís fyrir teiknivinnu við lagnir án þess að það sé skýrt nánar. Hvaða lagnir hafi þurft að teikna? Þá virðist reikningar frá Húsasmiðjunni jafnframt varða lagnaefni. Hvað hafi það að gera með meintar skemmdir vegna raka? Þá séu lagðir fram reikningar fyrir efni án þess að tilgreina hve mikið efni þurfti eða á hvaða rými. Hver er t.d. stærð gólfflatar? Þá sé að finna reikning að fjárhæð 138.580, sem beri með sér að vera vegna aksturs, og einhver word skjöl. Þessi gögn hafi ekkert sönnunargildi. Það komi ekki einu sinni fram hvort stefnandi hafi greitt í samræmi við þessi word skjöl. Þá sé óljóst af þeim fjölda reikninga sem lagðir hafa verið fram, hvort framkvæmdirnar hafi tengst efri eða neðri hæð prestsbústaðarins, en samkvæmt skýrslu Verkíss hafi ekki verið þörf á sérstökum aðgerðum á efri hæð hússins. Stefndu byggi á því að framlagning reikninga sanni ekki meint tjón stefnanda. Þannig hafi stefnandi ekki sannað fjárhæð meint tjóns síns.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu byggja þeir á því til vara að lækka beri stefnukröfur verulega og vísa til sömu málsástæðna og lagaraka og fyrir aðalkröfu.

IV

1

Stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., selur heitt vatn frá borholu og dreifikerfi veitunnar og skal vatnið ekki vera kaldara en 50°C við mæligrind og fer afhending vatnsins þar fram. Samkvæmt 3. gr. gjaldskrár -2015- fyrir Hitaveitufélagið eru það einungis starfsmenn Hitaveitufélagsins sem hafa heimild til að breyta eða stilla kerfi hitaveitunnar. Þá er í gjaldskránni kveðið á um svokallað heimtaugargjald og hefur stefnandi því væntanlega greitt fyrir þá þjónustu að fá heimæðina. Stefndi telur að heimæðin hafi verið lögð á árunum 1990-1991 og hafi því verið rúmlega tuttugu ára gömul er atvik málsins átti sér stað. Í heimæðina voru notuð plaströr og var líftími þeirra talinn vera að minnsta kosti 50 ár með 5,1 MPa (bör) þrýstingi og hitastigið hafi ekki farið yfir 70°C m.v. öryggisstuðul upp á 1,25. Telja verður sannað að rifa kom á plaströrið og út um rifuna rann heitt vatn og undir íbúðarhúsið og olli tjóni þar. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það, hvort lekið hafi um lengri eða skemmri tíma og dómurinn telur ógerlegt að tímasetja hvenær rifan myndaðist á plaströrið. Plaströr þetta, það er heimæðin, er eign stefnda, Hitaveitufélags Hvalfjarðar sf., og á ábyrgð félagsins og brugðust forsvarsmenn félagsins strax við og gerðu við rörið er þeim var tilkynnt um lekann. Telja verður, miðað við ástandslýsingu á kjallaranum í skýrslu Verkíss, hafi íbúarnir tilkynnt fljótt um hið óeðlilega ástand sem var í kjallaranum. Hins vegar fór einnig tími í að finna út að um leka var að ræða og hvar hann var. Að mati dómsins liggur ekkert fyrir um það að stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., hafi ekki sinnt viðhaldi á heimæðinni í samræmi við verklagsreglur og viðhaldsáætlun. Sem eiganda og ábyrgðaraðila heimæðarinnar ber stefnda, Hitaveitufélaginu, einnig að sinna eðlilegu eftirliti. Hefðu starfsmenn stefnda farið að Saurbæ hefðu þeir, jafnt og íbúar þar, mátt sjá að jarðvegurinn yfir hitaveituæðinni hafi verið 18°C þegar hann var að jafnaði -2°C í nálægð við heimæðina. Báðir málsaðilar máttu reikna með að plaströrið héldi lengur en raun bar vitni. Að því virtu að stefndi, Hitaveitufélag Hvalfjarðar sf., er eigandi heimæðarinnar og ber að sinna eftirliti með henni og annast viðhald hennar, verður að telja að félagið beri ábyrgð á því tjóni er stefnandi varð fyrir er rifa kom á heimæðina með þeim afleiðingum að heitt vatn rann undir íbúðarhúsið og olli þar tjóni. Ekki er fallist á að um eigin sök sé að ræða hjá stefnanda. Er það því niðurstaða dómsins að stefndu, Hitaveitufélag Hvalfjarðarsveitar sf. og Vátryggingafélag Íslands, beri að bæta stefnanda sannanlegt tjón er stefnandi varð fyrir vegna lekans á hitaveituæðinni.

2

Er stefnandi fékk vitneskju frá íbúum Saurbæjar um að óeðlilegt ástand væri í kjallara íbúðarhússins og gólfhiti þar mikill, var verkfræðistofan Verkís fengin til aðstoðar og gerðu þeir ástandsskýrslu að beiðni stefnanda. Pípulagningaþjónustan PÍPÓ var fengin til að lagfæra lagnir og hafa umsjón með lagfæringu og endurbótum að öðru leyti á húsnæðinu. Stefnandi hefur ekki aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns á tjóni sínu, heldur freistar þess að leggja fram reikninga vegna verksins. Það liggja fyrir ellefu reikningar frá Verkís verkfræðistofu, fyrir tímabilið 29. janúar 2014 til október 2014, samtals að fjárhæð 2.138.899 kr., sex reikningar ásamt sundurliðunum frá Pípulagningaþjónustunni ehf., PÍPÓ, samtals að fjárhæð 18.856.691 kr. Þá liggja einnig fyrir reikningar vegna þrifa, ræstinga og fleira að fjárhæð 2.678.987 kr. og reikningar vegna efniskostnaðar, til dæmis parkets og flísa, að fjárhæð 643.382 kr. Einnig er gerð krafa vegna afleidds tjóns samtals að fjárhæð 1.424.766 kr., það er vegna aksturskostnaðar (kílómetragjalds), bílaleigubifreiðar og húsaleigu.

Skýrsla Verkíss veitir hvorki sönnun fyrir kostnaði né hvaða verkþættir voru nauðsynlegir vegna viðgerðarinnar. Hins vegar þykir ekki varhugavert, þótt hennar hafi verðið aflað einhliða, að leggja til grundvallar niðurstöðu hitamælinga er gerð var af þeirra hálfu.

Ekki hafa verið lagðar fram verkáætlanir né áætlanir um efniskaup. Þá liggur ekkert fyrir um stærð kjallarans, ástand hans fyrir tjónið eða hve mikill hluti hans eyðilagðist. Því hefur ekki verið sýnt fram á í hvaða framkvæmdir hafi verið nauðsynlegt að ráðast vegna lekans. Svo virðist sem hafist hafi verið handa um viðgerð og reikningar sendir til stefnanda. Af framlögðum reikningum verður ekki annað ráðið en að farið hafi verið í endurbætur á húsnæðinu í heild og þar með meira gert en að lagfæra vegna lekans. Hins vegar hefur ekki verið tekið tillit til þess í kröfugerðinni. Til dæmis virðist hluti reikninganna eiga við um efri hæð hússins, sem skemmdist þó ekki vegna lekans. Þá er einnig að finna í framlögðum gögnum nokkra smákostnaðarliði sem ekki er hægt að tengja við tjónið. Þá hefur ekki verið tekið tillit til þess í kröfugerðinni að í viðgerðinni var gömlu skipt úr fyrir nýtt, sem eðlilega á að leiða til lækkunar á kröfugerð. Sem dæmi má nefna nýja ofnalögn, nýja einangrun, nýja drenlögn, sem var ekki til staðar áður, flísar á gólf í stað dúks, nýtt klósett á neðri hæð og fleira.

Þegar litið er til þess sem að framan greinir verður að telja að kröfugerð stefnanda sé vanreifuð. Það er ekki dómsins að vinna úr framlögðum gögnum stefnanda heldur hefur stefnandi forræði á málinu og honum ber að gera grein fyrir tjóni sínu og orsakatengslum milli hins bótaskylda atburðar og tjónsins. Málatilbúnaðar stefnanda uppfyllir því ekki skilyrði 80. gr. laga um meðferð einkamála hvað þetta varðar. Þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, sem er á ábyrgð stefndu, og bótakrafan er vanreifuð að hálfu stefnanda, er máli þessu vísað frá dómi án kröfu.

Eins og mál þetta liggur fyrir þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Mál þetta dæmdu S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og meðdómsmennirnir Á-kk-nf M-kk-nf byggingartæknifræðingur og J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf byggingartæknifræðingur.

ÚRSKURÐARORÐ

Málinu er vísað frá dómi án kröfu.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf

Á-kk-nf M-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf