E-2123/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 25. febrúar 2008, var þingfest 22. mars 2007. Stefnandi er Húnavagninn ehf., Vallholti 18, Selfossi. Stefnda er J-kvk-nf S-kvk-nf P-kvk-nf, Reynimel 27, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða honum skuld að fjárhæð 504.000 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2006 til greiðsludags. Tekið verði tillit til innborgana hinn 26. september 2006, að fjárhæð 230.000 kr., og hinn 5. október 2006, að fjárhæð 20.000 kr.

Við aðalmeðferð málsins var til vara gerð sú krafa að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 426.194 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 frá 1. september 2006 til greiðsludags, að teknu tilliti til framangreindra innborgana.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefnda krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara er þess krafist að fjárkröfur verði lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar, ásamt virðisaukaskatti.

I.

Stefnandi tók að sér að keyra efni í grunn og plan fyrir sumarhús að Brúnavegi 19 í Grímsnesi. S-kk-nf K-kk-nf, byggingarmeistari hjá Byggingarfélagi Árborgar ehf., hafði milligöngu um verkið, en hann sá um byggingarframkvæmdir fyrir stefndu og eiginmann hennar, I-kk-þf Þ-kk-þf.

Stefnandi gerði reikning á hendur stefndu, dags. 31. ágúst 2006, að fjárhæð 504.000 kr. Á honum kemur fram að hann sé fyrir að keyra grús í sumarbústað að beiðni S-kk-ef. Reikningurinn sundurliðast þannig að 360.000 kr. eru vegna 30 ferða með efni, 12.000 kr. pr. ferð, og 450.000 kr. fyrir 3 ferðir með brunaefni, 15.000 kr. pr. ferð., auk 99.000 kr. í virðisaukaskatt, samtals 504.000 kr.

Fyrir liggur viðskiptakvittun frá 26. september 2006, um greiðslu stefndu á reikning fyrirsvarsmanns stefnanda, að fjárhæð 230.000 kr. Á kvittunina er handskrifað að greiðslan sé vegna malarflutninga að Brúnavegi 19. Virðisaukaskattur sé ekki innifalinn, en hann verði greiddur þegar reikningurinn hafi verið sendur. Einnig liggur fyrir viðskiptakvittun frá 5. október 2006, um 20.000 kr. greiðslu S-kk-ef K-kk-ef, á reikning fyrirsvarsmanns stefnanda.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 20. nóvember 2006, var stefnda krafin um eftirstöðvar reikningsins, auk dráttarvaxta og innheimtuþóknunar, samtals 325.202 kr. Lögmaður stefndu mótmælti kröfunni með bréfi, dags. 29. janúar 2007. Í fyrsta lagi vegna þess að kröfunni væri ekki beint að réttum aðila, Byggingarfélagi Árborgar. Í öðru lagi var fjárhæðinni mótmælt, bæði vegna þess að fjöldi ferða væri of mikill og taxtinn of hár. Voru stefnanda boðnar 61.250 kr. til viðbótar þeim 250.000 kr. sem þegar hefðu verið greiddar þótt sú greiðsla væri talin 30-40.000 kr. umfram skyldu.

Undir rekstri máls þessa var, að beiðni stefndu, dómkvaddur matsmaður til að meta hvað væri sanngjarnt endurgjald fyrir þjónustu stefnanda og var F-kk-nf J-kk-nf byggingartæknifræðingur kvaddur til þess að meta það. Í matsgerð hans, dags. 1. ágúst 2007, kemur fram að áætlaður kostnaður við akstur, miðað við 30 ferðir, sé samtals 426.194 kr. Matsmaðurinn telur að þar af eigi að sleppa tilteknum kostnaðarliðum og reikna með 25% afslætti. Samkvæmt þessu, og miðað við 27 ferðir, sé sanngjarnt endurgjald 267.850 kr. á verðlagi í ágúst 2006.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur S-kk-nf I-kk-nf G-kk-nf, eigandi og framkvæmdastjóri stefnanda, J-kvk-nf S. P-kvk-nf, S-kk-nf K-kk-nf byggingarmeistari, og matsmaðurinn F-kk-nf J-kk-nf.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar á fyrirliggjandi reikningi, dags. 31. ágúst 2006. Stefnandi kveður að óumdeilt sé að stefnandi hafi látið stefndu í té umrædda vinnu, þ.e. akstur og efni og liggi fyrir viðurkenning á því. Þá liggi fyrir að stefnda hafi greitt inn á reikning stefnanda án fyrirvara og í því felist viðurkenning á réttmæti kröfu stefnanda.

Stefnandi mótmælir því að ferðirnar hafi verið færri en reikningur og krafa stefnanda kveður á um. Stefnandi hafi farið 3 ferðir með bruna, sem hann hafi ekið í lóð stefndu, og 30 ferðir af grús í sökkla sumarhússins að Brúnavegi 19. Þá liggi ekkert fyrir því til stuðnings sem stefnda heldur fram, að reikningur sé bersýnilega of hár. Um sé að ræða frelsi í gjaldtöku og samráð á markaðnum brjóti í bága við lög. Stefnandi hafi sína gjaldskrá og geri kröfu samkvæmt henni. Sé þar um að ræða sanngjarnan og hógværan reikning vegna umrædds aksturs.

Um lagarök er vísað til laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, meginreglna samningaréttarins og þá reglu að kaupanda beri að greiða fyrir veitta þjónustu og efni. Einnig er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

III.

Stefnda byggir á því að henni beri ekki að greiða stefnanda umkrafða fjárhæð þar sem hún sé ekki réttur aðili málsins og vegna þess að ekki sé um sanngjarnt endurgjald að ræða. Gerir hún athugasemdir við fjölda ferða, ekna kílómetra og endurgjald.

Um kröfu sína um sýknu á grundvelli aðildarskorts byggir stefnda á því að umrædd þjónusta hafi verið hluti af verki Byggingarfélagsins Árborgar ehf., að sjá um byggingu sökkla fyrir sumarbústaðinn og annast fyllingu. Af þeim sökum hafi fyrirsvarsmaður félagsins óskað eftir þjónustu stefnanda og reikning átt að gera byggingarfélaginu. Ekkert samningssamband hafi verið á milli stefndu og stefnanda. Stefnandi hafi einfaldlega verið undirverktaki hjá byggingarfélaginu. Í hinum umdeilda reikningi komi einnig fram að verkið hafi verið unnið að beiðni fyrirsvarsmanns byggingarfélagsins. Stefnda sé því ekki réttur aðili málsins, sem leiði til sýknu samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnda vísar til þess að hún hafi greitt beint til stefnanda ákveðna fjárhæð sem fyrirsvarsmaður Byggingarfélagsins Árborgar hafi talið sanngjarna fyrir vinnuna. Í því hafi ekki falist viðurkenning á samningssambandi aðila eða að hún væri réttur aðili, heldur hið gagnstæða. Þá hafi athugasemdir verið settar fram við stefnanda sjálfan af hálfu fyrirsvarsmanns byggingarfélagsins.

Verði ekki fallist á að stefnandi hafi átt að beina reikningi sínum að Byggingarfélaginu Árborg byggir stefnda á því að ekki sé hægt að krefja hana eina um veitta þjónustu við Brúnaveg 19. Umrædd fasteign sé í sameign stefndu og eiginmanns hennar, I-kk-ef Þ-kk-ef, og eigi þau því óskipt réttindi og skyldur er eigninni fylgja, sbr. 1. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Undir það falli m.a. aðkeypt þjónusta vegna eignarinnar. Stefnda kveðst leggja það í hendur dómara að meta hvort þessi annmarki á málatilbúnaði stefnanda leiði til sjálfkrafa frávísunar málsins.

Þá byggir stefnda á því að samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, eigi umrædd viðskipti undir lögin, ef stefnda sé á annað borð talin réttur aðili. Komi einkum til skoðunar ákvæði II. kafla laganna um samning um kaup á þjónustu o.fl., og VII. kafla laganna sem fjalli um endurgjald fyrir veitta þjónustu.

Stefnandi hafi aldrei samið við stefndu um þessa þjónustu og ekki veitt henni leiðbeiningar eða aðrar upplýsingar um þjónustu sína, sem honum hafi þó verið skylt skv. 6. gr. laga nr. 42/2000. Þar sem stefnandi hafi ekki samið um verð fyrir þjónustu sína þá eigi stefnda að greiða það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000. Stefnda njóti því neytendaverndar samkvæmt greindum lögum og beri stefnanda því að sanna og sýna fram á að krafa hans um endurgjald sé sanngjörn.

Stefnda byggir á því að krafa stefnanda sé alltof há og langt umfram eðlilegt endurgjald fyrir þá þjónustu sem stefnandi innti af hendi. Stefnda mótmælir sérstaklega fjárhæð reikningsins, bæði taxta á ferð, fjölda ferða sem og kílómetrafjölda.

Stefnda vísar til þess að stefnandi krefjist greiðslu fyrir 30 ferðir með fyllingarefni en það sé rangt. Samkvæmt reikningi frá Fossvélum ehf., sem og dagbók S-kk-ef K-kk-ef, þar sem skráðar hafi verið þær ferðir sem hann pantaði hjá stefnanda, hafi ferðirnar verið samtals 27 en ekki 30. Þá sé krafist 12.000 kr. fyrir ferðina og 15.000 kr. fyrir hverja ferð með bruna, bæði án vsk. Stefnda mótmælir þessu þar sem sú fjárhæð sé langt umfram það sem stefnandi hafi áður krafist greiðslu fyrir, m.a. þegar hann hafi unnið verk fyrir Byggingarfélagið Árborg. Samkvæmt reikningum stefnanda til byggingarfélagsins, í janúar og maí 2006, hafi taxtinn verið á bilinu 2.000 - 3.500 kr. fyrir hverja ferð úr Þórustaðanámu í Ingólfsfjalli. Samkvæmt upplýsingum frá R-kk-þgf R-kk-þgf, framkvæmdastjóra Mjölnis, sé viðmiðunarferð fyrir félagsmenn þess 7.500 kr. m/vsk. fyrir 1 tíma í akstri, grunngjald 160 kr. pr.km. Ef keyrt væri samkvæmt kílómetragjaldi sé taxti fyrir ekinn km 310 kr. m/vsk.

Stefndi segir að fyrirsvarsmaður stefnanda sé félagsmaður í Mjölni og geti ekki gert kröfu um hærra endurgjald fyrir ferð en það sem hann hafi áður krafið Byggingarfélagið Árborg um, a.m.k. ekki hærra verð en Mjölnir miði við.

Stefnda telur að þegar hafi verið greitt að öllu leyti fyrir þjónustu stefnanda, en verði ekki fallist á kröfu hennar um sýknu er þess krafist að kröfufjárhæð verði lækkuð verulega. Lækkunarkröfum sínum til stuðnings vísar stefnda til fyrri umfjöllunar um aðrar málsástæður.

Að lokum er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt. Stefnda hafi andmælt reikningum stefnanda auk þess sem henni sé beinlínis skylt að greiða einungis sanngjarnt endurgjald fyrir veitta þjónustu samkvæmt lögum um þjónustukaup, þar sem stefnandi hafi ekki samið um verð við hana. Stefnda krefst þess því að vextir verði aldrei dæmdir nema frá uppsögu dóms en til vara að dráttarvextir reiknist ekki á kröfuna fyrr en einum mánuði eftir þingfestingu, sbr. 3. mgr. 5. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um lagarök er vísað til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og almennra reglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og réttar efndir. Jafnframt er vísað til almennrar neytendaverndar og neytendasjónarmiða. Þá er vísað til þess að vegna annmarka á málshöfðun stefnanda geti málið leitt til sjálfkrafa frávísunar samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa er studd við 130. gr. síðastnefndra laga.

IV.

Í máli þessu er í fyrsta lagi deilt um það hvort stefnda sé réttur aðili máls þessa, sem stefnandi hefur höfðað til heimtu skuldar fyrir að keyra efni að sumarhúsi að Brúnavegi í Grímsnesi. Stefnda er annar eigandi umræddrar eignar, ásamt eiginmanni sínum. Ágreiningur í máli þessu varðar þjónustukaup en ekki fasteignina sem slíka. Hún innti af hendi greiðslu til stefnanda að fjárhæð 230.000 kr. vegna verksins án þess að geta þess að hún væri ekki réttur aðili. Að öllu þessu virtu verður að telja að stefnandi geti beint kröfum sínum að henni.

Í öðru lagi er ágreiningur um það hversu margar ferðir stefnandi fór með efni og hvort umkrafið endurgjald fyrir þjónustu hans teljist sanngjarnt. Um skipti aðila gilda lög nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Fyrir dómi greindi vitnið S-kk-nf K-kk-nf byggingarmeistari frá því að hann hafi starfað sem slíkur í 60 ár og byggt mörg sumarhús. Vitnið skýrði frá því að stefnandi hefði oft keyrt fyrir hann áður og hann haft af því góða reynslu, en í umrætt sinn hafi honum fundist reikningur stefnanda óeðlilega hár, bæði hvað varðar fjölda ferða og verð fyrir ferðina. Vitnið kvaðst hafa skráð hjá sér í dagbók hvert sinn sem hann bað stefnanda um að fara og samkvæmt henni hefðu ferðirnar verið 27. Einnig liggja fyrir í málinu tvær efnisnótur frá Fossvélum ehf. þar sem fram kemur að fjöldi ferða með grús hafi verið alls 27. Með hliðsjón af þessum gögnum og vitnisburði S-kk-ef verður að miða við að stefnandi hafi farið 27 ferðir með grús og 3 með bruna.

Stefnandi skýrði frá því fyrir dómi að hann hefði þurft að vinna verkið að hluta í næturvinnu og fara úr öðru verki til að geta sinnt því. Vegna þessa skal tekið fram að stefnandi getur ekki réttlætt hærra endurgjald af þeim ástæðum nema hafa upplýst stefndu um það og samið sérstaklega um hærri þóknun vegna þess. Við mat á því hvort umkrafið endurgjald fyrir þjónustu stefnanda sé sanngjarnt verður að líta til þess að undir rekstri málsins aflaði stefnda matsgerðar dómkvadds matsmanns. Í matsgerðinni er vísað til viðmiðunargjaldskrár bifreiðastjórafélagsins Mjölnis á Selfossi, sem miðar við vinnulaun og rekstur bifreiða, og upplýsinga sem matsmaður aflaði. Kemst matsmaður að þeirri niðurstöðu að sanngjarnt endurgjald fyrir þjónustu stefnanda sé 267.850 kr. á verðlagi í ágúst 2006. Matsgerðinni hefur ekki verið hnekkt. Með hliðsjón af henni, framburði S-kk-ef og gögnum um fyrri viðskipti, er það niðurstaða dómsins að sú fjárhæð teljist sanngjarnt endurgjald. Þegar matsgerðin lá fyrir innti stefnda af hendi 17.850 kr. til lögmanns stefnanda, en um er að ræða mismuninn á 267.850 kr. og 250.000 kr. sem stefnandi hafði þegar fengið greiddar. Samkvæmt framansögðu verður stefnda sýknuð af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnanda til að greiða stefndu málskostnað. Í þessu sambandi verður sérstaklega að líta til þess að áður en mál þetta var höfðað hafði lögmaður stefndu, með bréfi 29. janúar 2007, boðið stefnanda greiðslu sem var meira en sanngjörn. Af hálfu stefndu hefur verið lagður fram málskostnaðarreikningur. Krafist er 392.000 kr. vegna 28 tíma vinnu lögmanns samkvæmt rökstuddri vinnuskýrslu og er engin ástæða til að vefengja tímafjölda. Ferðakostnaður lögmanns er 11.040 kr. og virðisaukaskattur nemur 98.475 kr. Útlagður kostnaður vegna mætinga fyrir dómi er 18.000 kr. og 224.100 kr. vegna matsgerðar. Verður stefnandi því dæmdur til að greiða stefndu 743.885 kr. í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefnda, J-kvk-nf S-kvk-nf P-kvk-nf, er sýkn af kröfu stefnanda, Húnavagnsins ehf.

Stefnandi greiði stefndu 743.885 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf