E-136/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 4. júní sl., er höfðað af A, með stefnu birtri 14. janúar sl., á hendur B.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 7.154.844 kr. auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 90.300 kr. frá 1. febrúar 2007 til 1. mars 2007, af 175.100 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2007, af 313.500 kr. frá þeim degi til 1. maí 2007, af 410.500 kr. frá þeim degi til 1. júní 2007, af 558.100 kr. frá þeim degi til 1. júlí 2007, af 679.100 kr. frá þeim degi til 1. ágúst 2007, af 787.800 kr. frá þeim degi til 1. september 2007, af 859.300 kr. frá þeim degi til 1. október 2007, af 957.600 kr. frá þeim degi til 1. nóvember 2007, af 1.060.000 kr. frá þeim degi til 1. desember 2007, af 1.149.100 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2008, af 1.303.853 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2008, af 1.342.553 kr. frá þeim degi til 1. mars 2008, af 1.467.153 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2008, af 1.592.253 kr. frá þeim degi til 1. maí 2008, af 1.740.253 kr. frá þeim degi til 1. júní 2008, af 1.856.353 kr. frá þeim degi til 1. júlí 2008, af 1.976.953 kr. frá þeim degi til 1. ágúst 2008, af 2.104.953 kr. frá þeim degi til 1. september 2008, af 2.221.253 kr. frá þeim degi til 1. október 2008, af 2.337.353 kr. frá þeim degi til 1. nóvember 2008, af 2.492.853 kr. frá þeim degi til 1. desember 2008, af 2.599.653 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2009, af 2.772.453 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2009, af 2.855.653 kr. frá þeim degi til 1. mars 2009, af 2.987.153 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2009, af 3.131.253 kr. frá þeim degi til 1. maí 2009, af 3.278.753 kr. frá þeim degi til 1. júní 2009, af 3.382.753 kr. frá þeim degi til 1. júlí 2009, af 3.529.553 kr. frá þeim degi til 1. ágúst 2009, af 3.662.853 kr. frá þeim degi til 1. september 2009, af 3.766.753 kr. frá þeim degi til 1. október 2009, af 3.889.553 kr. frá þeim degi til 1. nóvember 2009, af 4.007.453 kr. frá þeim degi til 1. desember 2009, af 4.081.553 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2010, af 4.292.553 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2010, af 4.424.653 kr. frá þeim degi til 1. mars 2010, af 4.520.128 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2010, af 4.732.028 kr. frá þeim degi til 1. maí 2010, af 4.834.428 kr. frá þeim degi til 1. júní 2010, af 5.381.178 kr. frá þeim degi til 1. júlí 2010, af 5.441.178 kr. frá þeim degi til 1. ágúst 2010, af 5.705.578 kr. frá þeim degi til 1. september 2010, af 5.734.078 kr. frá þeim degi til 1. október 2010, af 6.038.778 kr. frá þeim degi til 1. nóvember 2010, af 6.147.278 kr. frá þeim degi til 1. desember 2010, af 6.347.178 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2011, af 6.607.444 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2011, af 6.785.644 kr. frá þeim degi til 1. mars 2011, af 6.972.744 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2011 og af 7.154.844 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði að stefnda beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem nemur mismun raunverulegra tekna hárgreiðsluþjónustu sem veitt var í húsakynnum stefnanda og sölu handavinnuvara á sama stað og því sem skilaði sér inn á bankareikning stefnanda vegna hárgreiðsluþjónustunnar og sölu handavinnuvara á árunum 2007 til og með 30. mars 2011.

Stefnandi krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II.

Málavextir

Stefnandi er sjálfstæð stofnun sem rekur dvalarheimili fyrir aldraða á [...], oft nefnt A. Reksturinn er í sameignarfélagsformi og lýtur fjölskipaðri félagsstjórn. Eigendur félagsins eru [...] sveitarfélög á [...]. Stefnda, sem er hjúkrunarfræðingur að mennt, starfaði sem framkvæmdastjóri stefnanda frá 1. ágúst 2002 til 30. mars 2011. Samhliða störfum framkvæmdastjóra sinnti hún ákveðnum verkefnum sem hjúkrunarfræðingur. Í málinu liggur ekki fyrir skrifleg lýsing á störfum stefndu en af því sem fram hefur komið við meðferð málsins hafði hún umsjón með daglegum rekstri A. Gerði hún rekstraráætlanir, keypti inn vörur, greiddi reikninga, tók við tekjum sem voru tilkomnar vegna hárgreiðsluþjónustu við vistmenn og sölu handavinnuefnis og lagði þær inn á bankareikning stefnanda. Þá sá hún um bókhald stefnanda en lokafrágangur þess mun hafa verið í höndum utanaðkomandi bókara. Stefndu var sagt upp störfum 30. mars 2011 án kröfu um vinnuframlag út uppsagnarfrest. Skömmu eftir að stefnda lét af störfum gerði stjórn stofnunarinnar samning við C þess efnis að C sinnti framkvæmdastjórn og sæi um bókhald stefnanda. Er framkvæmdastjóri C nú jafnframt framkvæmdastjóri stefnanda.

Á A er rekin hárgreiðsluþjónusta fyrir vistmenn og enn fremur býðst þeim handavinna. Vistmenn greiða fyrir hárgreiðsluna og fyrir handavinnuefni. Er stefnda starfaði hjá stefnanda var það fyrirkomulag á ráðstöfum tekna vegna þessara þátta í starfsemi A að þær sem önnuðust þjónustuna/seldu handavinnuefnið tóku við peningagreiðslum sem þeim bar að skila til stefndu. Í þeim tilvikum sem hún var ekki við til að taka peningunum voru umslög með peningunum skilin eftir í læsanlegum lyfjaskápi „á vakt“. Stefnda gaf ekki út kvittun til þeirra sem skiluðu peningunum til hennar. Hún útbjó fylgiskjal vegna bókunar á þessum tekjum, sem fært var í bókhald stefnanda, samhliða því að hún lagði eða lét leggja peningana inn á bankareikning hans. Ekki var haldið utan um rekstur hárgreiðslustofunnar eða handavinnunnar með öðrum hætti af hálfu A.

Stefnandi kveður að skömmu fyrir áramótin 2011/2012 hafi uppgötvast, við áætlanagerð fyrir árið 2012, að gríðarleg aukning hafði orðið í tekjum stefnanda vegna hárgreiðsluþjónustu við vistmenn og áþreifanleg aukning vegna sölu handavinnuefnis. Við skoðun nýrra stjórnenda hafi komið í ljós að frá mánaðamótum mars/apríl 2011 höfðu tekjurnar snaraukist. Í viðtölum við þá er önnuðust þessa þjónustu fyrir stefnanda hafi komið fram að engar breytingar hefðu orðið á verklagi eða fjölda viðskiptavina. Hefði tekjuaukningin því komið þeim á óvart. Við nánari skoðun hafi komið í ljós að umsjónarmaður hárgreiðslunnar hafði haldið dagbók um viðskiptin og út frá þeirri dagbók hafi verið hægt að reikna nákvæmlega út, hvað hafði komið inn sem tekjur vegna hárgreiðslu frá ársbyrjun 2007. Sú fjárhæð hafi stemmt alveg fyrir tímabilið eftir mars 2011, en fyrir þann tíma hafi verið mjög mikill munur og augljóst að þeir peningar sem greiddir hafi verið af viðskiptavinum hafi ekki skilað sér ekki inn á reikning stefnanda. Þá hafi umsjónarmaður með sölu á handavinnuefni einnig haldið utan um veltuna hjá sér í stílabókum en þær hafi stefnda tekið af henni þegar úttekt hafi verið gerð á starfsemi stefnanda á fyrri hluta ársins 2010. Byggjast kröfur stefnanda á hendur stefndu á upplýsingum frá framangreindum umsjónarmönnum um þá peninga sem þeir telja að afhentir hafi verið stefndu beint eða skildir eftir í umslagi.

Stjórn stefnanda lagði með bréfi frá 13. mars 2012 fram kæru hjá lögreglu vegna „auðgunarbrota í starfsemi [...] á fyrstu mánuðum 2011 og fyrr“. Í kærunni er gerð grein fyrir þeim tekjum sem stefnandi telur að hafi ekki skilað sér inn í bókhald hans vegna hárgreiðslu og sölu handavinnuefnis á tilteknu tímabili er stefnda starfaði á dvalarheimilinu. Fram kemur í kærunni að stefnandi telji að ekki sé tilefni til að ætla að aðrir en stefnda liggi undir grun. Í kjölfarið hóf lögregla rannsókn málsins. Naut stefnda réttarstöðu sakbornings við rannsóknina en aðrir sem yfirheyrðir voru nutu réttarstöðu vitnis. Með bréfi, dagsettu 2. nóvember 2012, tilkynnti lögregla stefnanda að rannsókn málsins hefði verið hætt með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2004 um meðferð sakamála. Í bréfinu er vísað til þess að við rannsóknina hafi verið tekin skýrsla af vitnum og sakborningi og aflað gagna og væri rannsókninni að mestu lokið. Þau gögn sem aflað hefði verið myndu ekki nægja til sakfellingar, sbr. 145. gr. nefndar laga og teldist því ekki grundvöllur til að halda rannsókninni áfram. Stefnandi skaut ákvörðuninni til ríkissaksóknara sem staðfesti hana 3. janúar 2013. Í afstöðu ríkissaksóknara til kærunnar er frá því greint að í bréfi lögreglustjóra, sem fylgt hafi málsgögnum til ríkissaksóknara, komi fram það mat lögreglustjórans að rannsókn málsins hafi leitt í ljós að lítil regla hafi verið á því hvernig fjármunum vegna hárgreiðslu og handavinnu hafi verið skilað. Þeim hafi ekki alltaf verið skilað til kærðu (stefndu), ekki eða a.m.k. ekki alltaf verið taldir við skil til hennar og stundum geymdir í skáp sem fleiri höfðu aðgang að. Einu gögnin sem liggi fyrir séu færslur í dagbók sem ekki væri unnt að staðreyna hvenær voru skráðar og að mati lögreglustjóra ógerningur að sannreyna sannleiksgildi þeirra núna með skýrslutökum af vistmönnum. Þá bendi gögn málsins jafnframt til þess að peningar vegna hárgreiðslu hafi ekki skilað sér í a.m.k. tvo mánuði eftir að kærða hafi látið af störfum. Undir þessi sjónarmið tók ríkissaksóknari. Vísaði hann jafnframt til þess að fyrirkomulag á skilum fjármuna vegna hárgreiðslu og sölu á handavinnuefni til kærðu og utanumhald með þessum fjármunum virðist hafa verið óformlegt og nokkur óreiða þar á. Upplýsingar um sölu á handavinnuefni byggist einungis á handskrifuðum lista frá umsjónarmanni handavinnunnar og erfitt sé að sjá á hverju umsjónarmaðurinn byggi þær upplýsingar nú þegar hún hafi hent (svo) stílabókum. Ekki sé samræmi í framburði hárgreiðslumeistara vegna sölu á hárgreiðsluþjónustu um það hvort upphæðir í dagbókum hennar séu heildartölur, bæði vegna þeirra sem greiddu út í hönd og þeirra sem rukkaðir voru síðar. Því séu ekki efni til að halda rannsókn málsins áfram þar sem ekki verði séð að áframhaldandi rannsókn geti bætt úr þessum atriðum.

Stefnandi telur að þótt gögn málsins hafi ekki leitt til ákæru á hendur stefndu þá sýni þau fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem stefnda beri skaðabótaábyrgð á með því að umræddir peningar hafi ekki skilað sér inn á reikninga hans.

Við meðferð málsins gáfu skýrslu D og F, fyrirsvarsmenn stefnanda og starfsmenn stefnanda, þau G, H, E og I. Þá gaf J, löggiltur endurskoðandi, skýrslu og einnig stefnda.

III.

Málsástæður stefnanda

Í aðalkröfu gerir stefnandi þá kröfu að stefnda verði dæmd til að greiða þann mismun á peningagreiðslum sem skiluðu sér inn á bankareikning stefnanda og þeim greiðslum sem umsjónarmenn hárgreiðslu og handavinnu skiluðu til stefndu. Byggir stefnandi á því að stefnda beri fulla ábyrgð á því verkferli sem viðhaft hafi verið og beri því skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á þeim mismun sem hafi hlotist af því að hluti fjármunanna hafi verið tekinn ófrjálsri hendi eða glatast með öðrum hætti.

Stefnandi vísar um skaðabótaábyrgð til almennu sakarreglunnar, þ.e. hinnar ólögfestu reglu um að maður beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem hann valdi með saknæmum og ólögmætum hætti, enda sé tjónið sennileg afleiðing af hegðun hans og raski hagsmunum, sem verndaðir eru með skaðabótareglum. Þá byggir stefnandi á því að sanngjarnt sé þegar litið er til sakar stefndu, stöðu hennar og atvika að öðru leyti, að gera henni að greiða stefnanda allt tjón sitt vegna þessa.

Stefnandi telur líkur benda til þess að stefnda hafi vísvitandi nýtt í eigin þágu þá peninga sem ekki hafi skilað sér inn á bankareikning stefnanda. Því hafi verið um ásetning að ræða. Vísar stefnandi um þetta til framburða vitna hjá lögreglu, dagbókar umsjónarmanns hárgreiðslu og samantekta endurskoðanda stefnanda. Sé ekki talið sannað að um ásetning hafi verið að ræða telur stefnandi augljóst að um stórfellt gáleysi hafi verið að ræða hjá stefndu, að tryggja ekki betri meðferð umræddra fjármuna. Stefnda hafi verið æðsti starfsmaður stefnanda og beinlínis séð um verkferil vegna meðferðar þessara fjármuna. Þeir verkferlar hafi gengið út á það að henni hafi verið afhent umslag með peningunum. Hún hafi síðan átt að sjá um að leggja þá inn á reikning stefnanda. Líklegast sé, að virtum aðstæðum málsins, að stefnda hafi dregið að sér þessa fjármuni, en sé slíkt ekki talið sannað sé a.m.k. ljóst að hún hafi ekki viðhaft neinar ráðstafanir til að tryggja rekjanleika peninganna með þeim afleiðingum að illmögulegt hafi verið að finna út, hvar í ferlinu þeir hafi glatast. Á þessu beri stefnda ábyrgð og því sé um stórfellt gáleysi að ræða af hennar hálfu. Stefnda hafi átt að hafa yfirsýn yfir það hve miklum tekjum þessi þjónusta hefði átt að skila á hverjum tíma og hefði því átt að gera sér grein fyrir því fyrir löngu að einhver hafi verið að stinga fé undan. Sérstaklega hafi henni átt að vera ljós sá mikli munur sem hafi verið á þeim tekjum sem lagðar hafi verið inn á reikning stefnanda vegna hárgreiðslu og raunverulegum tekjum vegna þeirrar þjónustu.

Stefnandi byggir á því að tjón hans sé fólgið í mismun heildartekna sem hafi verið afhentar stefndu samkvæmt bókhaldi þeirra sem önnuðust þjónustuna og þess sem hafi skilað sér inn á bankareikning stefnanda. Samtals sé tjón stefnanda vegna peninga sem skiluðu sér ekki og hafi verið greiddir fyrir hárgreiðsluþjónustu 6.642.403 kr. (tímabilið janúar 2007 til mars 2011) og vegna peninga sem skiluðu sér ekki og hafi verið greiddir fyrir handavinnuefni 512.441 kr. (vegna sölunnar frá febrúar 2010 til mars 2011). Stefnandi gerir kröfur um að stefnandi endurgreiði mismuninn og er krafa stefnanda sundurliðuð nánar í stefnu frá mánuði til mánaðar.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi sem framkvæmdastjóra borið að tryggja að tekjuskráning væri í samræmi við lög. Hér skipti þó mestu máli að tryggt yrði að tekjuskráning ætti sér raunverulega stað hvort sem það væri til að fullnægja opinberum kröfum eða til að viðhafa þau eðlilegu vinnubrögð ábyrgðaraðila peninga að skráð væri hve mikið af peningum væri í sjóði hverju sinni. Sé framferði stefndu lagt á mælikvarða bonus pater einstaklings sem höndli með handbæra peninga sé ljóst að framferði hennar hafi verið afar gálaust og valdið því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem ekki sé unnt að rekja annað en til stefndu.

Þá byggir stefnandi enn fremur á þeirri ábyrgðarreglu að umráðamaður lausafjár skuli bæta eiganda það að fullu ef það glatist eða skemmist í vörslum hans. Stefnda hafi verið umráðamaður allt frá því tímamarki er umsjónarmenn hárgreiðslu og sölu handavinnuefnis afhentu henni, eða þeim sem hún vísaði á, umslög með peningum. Því beri hún hlutlæga ábyrgð á því sem glataðist eftir það tímamark, takist stefndu ekki að sýna fram á að um hafi verið að kenna atriðum sem hún beri ekki ábyrgð á. Vísar stefnandi um þetta til ákvæða 15. og 16. kap. þjófabálks Jónsbókar frá 1281.

Verði fallist á bótaskyldu en fjárhæð tjóns verði talin óljós telur stefnandi rétt að honum verði dæmdar bætur að álitum. Stefnandi vísar m.a. til þess að erfitt sé að meta tjónsfjárhæð, sé ekki fallist á fjárhæð í aðalkröfu, sem eigi rætur sínar í athöfnum stefndu eða verkferlum sem stefnda hafi borið ábyrgð á.

Í varakröfu krefst stefnandi þess að viðurkennt verði að stefnda beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda vegna þess að greiðslur viðskiptavina í hárgreiðslu skiluðu sér ekki inn á bankareikning stefnanda vegna hárgreiðsluþjónustu sem veitt hafi verið í húsakynnum stefnanda á árunum 2007 til og með 30. mars 2011. Í stefnu vísar stefnandi til þess að þar sem stefnda hafi ekki skilað vörnum í málinu telji stefnandi rétt að hafa varakröfu þar sem gerð sé krafa um viðurkenningu á bótaskyldu stefndu. Sé hér verið að setja fram kröfu til öryggis, fari svo að ekki verði talið, að teknu tilliti til varna stefndu, að stefnandi hafi sannað umfang tjóns síns nægilega vel, en fallist sé á að bótaskylda sé til staðar. Um lagarök fyrir varakröfu vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála 91/1991. Hann kveðst byggja varakröfuna á sömu sjónarmiðum um bótaskyldu og rakin séu í umfjöllun í aðalkröfu. Varðandi líkindi fyrir tjóni sé vísað til málavaxtalýsingar og gagna málsins og telja verði að stefnandi hafi fullnægt skyldu sinni til að gera grein fyrir líkum á tjóni við mat á þessari dómkröfu.

Kröfu sína um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. og öðrum ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu

Af hálfu stefndu er til stuðnings sýknukröfu vísað til þess að skilyrði skaðabótaábyrgðar hennar séu í engu uppfyllt. Fjártjón sé þannig með öllu ósannað og hafi fjármunir verið teknir ófrjálsri hendi eigi stefnda engan þátt í því né beri heldur ábyrgð á því þó að fjármunir hafi ekki skilað sér til stefnanda.

Stefnda vísar til þess að stefnandi hafi í engu sýnt fram á að hann hafi raunverulega orðið fyrir því tjóni sem haldið er fram í stefnu að hann hafi orðið fyrir. Ekki hafi verið leitt í ljós með óyggjandi hætti að sala handavinnuefnis og hárgreiðsluþjónustu hjá stefnanda árin 2007-2011, sem stefnukröfur nái til, hafi raunverulega verið í samræmi við þær dagbækur og yfirlit sem lögð hafa verið fram af hálfu stefnanda. Hið minnsta sé svo verulegur vafi á réttmæti þeirra gagna, að skaðabótaskylda verði með engu móti byggð á þeim. Skráning á meintri sölu hágreiðsluþjónustu sé öll handrituð og því ófullkomin skráning sem veiti engar sönnur fyrir því hvað hafi verið raunverulega selt. Sé skráningin ekki bókuð í sjóðsvél eða með öðrum hætti sem gæti tekið af vafa um sannleiksgildi færslna. Þarna séu heldur ekki á ferð fjárhæðir sem séu bókaðar í fjárhagsbókhald stefnanda, þ.e. salan sem slík sé ekki bókuð og þær tölur hljóti því ekki endurskoðun skoðunarmanna eða endurskoðanda. Þá væru ekki til neinar upplýsingar sem staðfestu að um rauntímaskráningu væri að ræða, enda virðist sem dagbækurnar hafi ekki komið til stjórnar stefnanda fyrr en löngu eftir að meintar færslur hafi verið skráðar. Enn fremur vekur stefnda athygli á því að samkvæmt skráningum í dagbók þá virðist a.m.k. á einhverjum tímabilum vera skráð að fólk hafi greitt fyrir þjónustuna en stundum ekki, sbr. skráninguna „gr.“ fyrir framan einstök nöfn og tölur. Leiði þetta líkur að því að meint sala hafi einungis verið innheimt að hluta eða jafnvel litlu leyti og að niðurstöðutölur fyrir hvern dag gefi þannig oft í engu til kynna hvað hafi raunverulega innheimst sama daginn. Stefnandi virðist líta algjörlega fram hjá þessu og byggja kröfur sínar m.a. á því að allar fjárhæðir í dagbókum hafi innheimst. Af þessari ástæðu megi ljóst vera að ekki verður byggt á fjárkröfum sem fram koma í stefnu, sem byggja m.a. á upplýsingum úr dagbókum. Dómkrafa stefnanda sé af þessum sökum vanreifuð og ódómtæk með öllu.

Stefnda telur að ekki sé unnt að byggja á yfirlitum H um meinta sölu handavinnuefnis enda hafi hún skýrt frá því að hún hefði ekki lengur undir höndum stílabækur þær sem hún skráði söluna í.

Stefnda vísar til þess að ekki hafi verið leitt í ljós hvort umsjónarmenn hafi í raun skilað þeim peningum sem þeir segjast hafa selt fyrir.

Stefnda telur að yfirlit endurskoðanda veiti enga sönnun um meintan mismun á sölu og innlögn á reikning stefnanda. Úttekt sú sem endurskoðandinn hafi unnið geti ekki talist vera sjálfstæð óháð úttekt endurskoðanda sem unnt sé að leggja til grundvallar. Þannig sé það endurskoðandinn sjálfur og fyrirtæki hans sem hafi annast færslu bókhalds fyrir stefnanda á umræddu tímabili og hafi kona endurskoðandans bókað einstaka reikninga. Ekkert sértækt mat liggi því fyrir í málinu sem staðfesti nákvæmlega hvort einhver mismunur hafi raunverulega verið á meintum sölutölum og innlögðum fjárhæðum, s.s. mat dómkvadds matsmanns.

Stefnda bendir á að það hvernig fjármunir sem fengust fyrir sölu efnis og þjónustu hafi verið geymdir og meðhöndlaðir fram að því að þeir voru lagðir inn á bankareikning, sé ákveðin tilhögun sem tíðkast hafði mjög lengi hjá stefnanda. Hafnar stefnda því með öllu að hún hafi sýnt af sér nokkurt gáleysi vegna þeirrar tilhögunar. Sú orðnotkun að kalla þetta „verklag“ sé ekki rétt, enda hafi umrædd tilhögun ekki verið fastmótuð sem verkferill eða vinnuferill innan stofnunarinnar. Ekki hafi því verið um að ræða fastmótaða og skrifaða vinnureglu sem stefnda beri ábyrgð á, hvað þá að hún hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi í þeim efnum. Þá hafnar stefnda því að umrædd tilhögun hafi verið með einhverjum hætti óeðlileg í starfsemi stefnanda. Þegar sala dagsins hjá umsjónarmönnum með sölu handavinnuefnis og hárgreiðsluþjónustu hafi legið fyrir hafi bankastofnunum verið lokað þann daginn. Hafi því þurft að geyma fjármunina, sem innheimtust hjá stefnanda innan stofnunarinnar, fram til næsta dags. Oftar en ekki hafi stefnda verið farin úr vinnu þegar komið hafði að skilum á þeim fjármunum. Ekki hafi því verið óeðlilegt að fjármunirnir væru settir í læstan skáp inni í vaktarherbergi, þar sem engir aðrir en starfsmenn höfðu aðgang að því herbergi. Úr hinum læsta skáp voru svo fjármunirnir teknir daginn eftir, þegar dagvinnustarfsfólk, þ.m.t. stefnda sem framkvæmdastjóri, hafi verið mætt til starfa og unnt hafi verið að fara með fjármunina í bankann. Sé því fráleitt unnt að líta svo á að í þessari tilhögun á meðferð fjármunanna hafi falist stórfellt gáleysi af hálfu framkvæmdastjóra sem leiði til þess að stefnda beri ábyrgð á því ef fjármunir hafi ekki skilað sér.

Stefnda bendir á að hún hafi sem framkvæmdastjóri gengið út frá því og treyst því að starfsmenn þeir sem hafi meðhöndlað fjármunina, sem hafi komið inn sem tekjur, hafi í einu og öllu gætt að því að þeir skiluðu sér að fullu til framkvæmdastjóra stefnanda. Hafi stefnda gengið út frá því að þeir fjármunir sem skiluðu sér til hennar í umslagi væru raunverulega seld þjónusta fyrir þann dag sem um ræddi í hvert skipti.

Stefnda vísar til þess að af yfirlitum stefnanda sjáist að meintur mismunur í innlögn á bankareikning og meintri sölu á handavinnuefni og hárgreiðslu hafi haldist áfram eftir starfslok stefndu, a.m.k. fram á haust 2011, þ.e. þrátt fyrir að stefnda hefði látið af störfum í mars 2011.

Stefnda vísar til þess að stjórn stefnanda og endurskoðanda hafi verið fullkunnugt um þá tilhögun sem hafi viðgengist með skráningu á sölu handavinnuefnis og hárgreiðsluþjónustu og hvernig þær tekjur skiluðu sér inn á reikning stefnanda. Aldrei hafi, á þeim tíma sem stefnda starfaði hjá stefnanda, nokkurn tímann verið gerð athugasemd af hálfu stjórnar stefnanda eða endurskoðanda stefnanda um þessa tilhögun, þ.m.t. hvernig sala væri skráð eða um meðferð fjármuna að öðru leyti. Sá málatilbúnaður sem stefnandi hafi uppi í stefnu um meinta vanrækslu stefndu á starfsskyldum sínum hljóti því allt eins að eiga við um sinnuleysi stjórnar og endurskoðanda að þessu leyti.

Að öðru leyti en að framan greinir byggir stefnda á því að skilyrði almennu skaðabótareglunnar, sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á, séu ekki uppfyllt

Stefnda mótmælir því að hún hafi verið umráðamaður sölufjár frá því tímamarki er féð hafi komið frá umsjónarmönnum hárgreiðslu og handavinnu. Fjármunirnir hafi oft ekki skilað sér til framkvæmdastjóra fyrr en daginn eftir sölu. Geti stefnda því ekki talist hafa féð til umráða fyrr en hún taki við peningunum. Þá hafi stefnda ekki tekið til umráða meira fé en hafði þá verið skilað eða hafi verið í umslagi við viðtöku fjárins, þ.e. hún geti ekki borið ábyrgð á því ef röng upphæð hefur verið sett í umslag eða ef starfsmenn hafa tekið fé úr umslagi áður en það kom í hendur stefndu. Ákvæði 15. og 16. gr. þjófabálks Jónsbókar, sem vísað sé til í stefnu, eigi ekki við hér.

Stefnda vísar því á bug að unnt sé að dæma stefnanda bætur að álitum. Ekki sé unnt að dæma bætur yfirhöfuð nema dómurinn telji sannað að tiltekin afmörkuð fjárhæð hafi horfið frá stefnanda og að stefnda beri ein skaðabótaábyrgð á því að þeir afmörkuðu fjármunir hurfu.

Stefnda telur varakröfu stefnanda ekki dómtæka. Stefnandi hafi lagt fram fjárkröfu í aðalkröfu sinni og sé bundinn af henni. Líti dómurinn svo á að sú krafa sé ekki tæk sé því hafnað að stefnandi geti í staðinn fengið kröfu sína viðurkennda með öðrum hætti.

Varakröfu um lækkun stefnukröfu kveðst stefnda byggja á sama málatilbúnaði og aðalkröfu sína. Vísar hún til þess að verði talið að hún beri ábyrgð, sem fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnda, á því að fjármunir hafi ekki skilað sér á reikning stefnanda af sölu lúti efnis- og sanngirnisrök að því að lækka tildæmdar kröfur, enda beri að líta til þess að stefnda var allan tímann í góðri trú um að fjármunir skiluðu sér réttilega og treysti starfsfólki stefnanda til þess að standa réttilega að þeim skilum.

Stefnda vísar til þess að sá hluti krafna sem sé meira en fjögur ár aftur í tímann frá útgáfudegi stefnu sé fyrndur, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007. Telur stefnda að ákvæði 9. gr. laganna geti ekki átt við um upphafsdag fyrningar í þessu tilviki.

Um lagarök vísar stefnda til almennra reglna kröfuréttar, þ.m.t. samningaréttar og skaðabótaréttar. Vísað er til almennu skaðabótareglunnar. Vísað er til laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Málskostnaðarkrafa er byggð á 130., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um það hvort stefnda beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem stefnandi, sem rekur dvalarheimili fyrir aldraða, telur sig hafa orðið fyrir þar sem tekjur hans, annars vegar af rekstri hárgreiðslustofu og hins vegar af sölu handavinnuefnis, skiluðu sér ekki að öllu leyti inn í bókhald hans, á tilteknu tímabili, þegar stefnda starfaði sem framkvæmdastjóri hjá stefnanda. Vísar stefnandi til þess að eftir að stefnda hafi látið af störfum, í lok mars 2011, hafi tekjur vegna framangreinds reksturs stóraukist. Telur hann að orsök þess sé sú að stefnda hafi ekki skilað eða séð til þess að öllum tekjum af umræddum rekstri yrði skilað inn á bankareikninga stefnanda. Samkvæmt útprentun úr bókhaldi stefnanda voru tekjur hans vegna hárgreiðslu 1.500.100 kr. árið 2011 og 1.640.693 kr. árið 2012. Árið 2009 og 2010 voru þær hins vegar umtalsvert lægri eða 128.000 kr. árið 2009 og 131.000 kr. árið 2010. Engin gögn hafa verið lögð fram um rekstur stefnanda vegna sölu handavinnuefnis eftir 2011. Í framburði þeirra, sem hafa haft umsjón með rekstri hárgreiðsluþjónustu og handavinnu, kom fram að þær teldu að reksturinn hefði skilað sambærilegum tekjum um árabil. Hefði ekki orðið breyting á er stefnda lét af störfum. Eins og rakið er í málavaxtalýsingu var það fyrirkomulag á ráðstöfum tekna vegna þessara tveggja þátta í starfsemi A að þær sem önnuðust þjónustuna tóku við peningagreiðslum sem þeim bar að skila til stefndu. Í þeim tilvikum sem hún var ekki við til að taka við peningunum voru umslög með peningunum skilin eftir í læsanlegum lyfjaskáp „á vakt“. Stefnda gaf ekki út kvittun um móttöku peninganna. Hún útbjó fylgiskjal vegna bókunar á þessum tekjum, sem fært var í bókhald stefnanda, samhliða því að hún lagði eða lét leggja peningana inn á bankareikning hans. Ekki var haldið utan um rekstur hárgreiðslustofunnar eða handavinnunnar með öðrum hætti. Þannig voru tekjur vegna þessara þátta í þjónustu stefnanda ekki færðar í sjóðsvél, ekki voru gefnir út reikningar eða kvittanir til viðskiptavina, eða skráð niður á skipulagðan hátt í bókhaldi stefnanda hvaða þjónustu eða handavinnuefni var verið að selja frá degi til dags. Þar sem um peningagreiðslur var að ræða er því verulegum vandkvæðum bundið að sannreyna eftir á hvaða tekjur voru í raun af þessum rekstri stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína vegna tekjumissis af rekstri hárgreiðslustofunnar á yfirlitum sem löggiltur endurskoðandi stefnanda um árabil, J, vann í samráði við G hárgreiðslumeistara og gögnum sem hann aflaði frá henni. G hefur haft umsjón með rekstri hárgreiðslustofunnar frá 2002, fyrst sem verktaki, en síðar sem launþegi tvo daga í viku. Þóknun fyrir þá þjónustu sem hún veitti var greidd í reiðufé. Ýmist var hún staðgreidd beint til hennar eða skrifuð niður og innheimt síðar. Mun sjúkraliði, E, sem starfaði hjá stefnanda hafa haft þá innheimtu með höndum. G bar fyrir dómi að hún hefði oftast afhent stefndu þá peninga sem hún innheimti jafnóðum í umslagi. Í undantekningartilvikum hefði hún skilið á þá eftir í peningaskáp á vakt. Á sömu leið var framburður E. Á yfirlitum endurskoðandans kemur fram mismunur á þeim tekjum sem skiluðu sér til stefnanda og sölu samkvæmt yfirlitum G sem eru unnin upp úr dagbókum hennar. Í dagbækurnar, sem lagðar eru fram í ljósriti, er handritaður fjöldi nafna sem G staðfesti að hún hefði fært inn. Um sé að ræða nöfn þeirra sem nutu þjónustu hennar. Tilgangur með færslu nafna viðskiptamannanna í dagbók hafi í upphafi ekki verið sá að halda utan um tekjur vegna þjónustunnar heldur hafi dagbókin þjónað hlutverki sem „kúnnabók“. Síðar kveðst G hafa farið að skrifa við nafn viðkomandi hvort þjónustan hafi verið greidd. Er mál þetta kom upp hafi hún í samráði við endurskoðanda stefnanda farið yfir dagbækurnar og áætlað af varfærni hvaða tekjur hefðu getað komið miðað við þjónustu sem var veitt.

Stefnandi byggir kröfu sína vegna tekjumissis, af sölu á þjónustu á handavinnefni, á yfirlitum sama endurskoðanda, sem hann vann í samráði við H, sem hefur haft umsjón með handavinnunni um áratugaskeið, og gögnum sem hann aflaði frá henni. Gögnin frá H eru handritaðir listar þar sem fram koma þær fjárhæðir sem hún kveðst hafa látið stefndu hafa á árunum 2010 og 2011, sundurliðaðar frá mánuði til mánaðar. H kvaðst fyrir dómi hafa ritað niður í stílabækur tekjur vegna sölu á handavinnuefni en þær væru hins vegar ekki lengur til staðar. Telur hún stefndu hafa óleyfi tekið nokkrar stílabækur og þá hafi hún að kröfu stefndu afhent henni bækur þegar úttekt á stofnuninni átti sér stað árið 2010. Stefnda mótmælir þessum staðhæfingum og kveðst ekki hafa vitað um tilvist stílabókanna. H var spurð að því fyrir dóminum hvernig hún hafi getað haldið utan um söluna þrátt fyrir að hafa ekki stílabækurnar og mátti helst ráða af svörum hennar að hún hefði skrifað niður, aftast í þá stílabók sem hún hafi verið að vinna með er stefnda lét af störfum árið 2011, þær fjárhæðir sem hún hefði afhent stefndu. H kvaðst alltaf hafa afhent stefndu peningana beint í umslagi.

Framangreind gögn, sem stefnandi hefur lagt fram til sönnunar á tjóni sínu, eru ýmsum annmörkum háð. Í fyrsta lagi er til þess að líta að ekki er unnt að staðreyna hvenær færslur í gögn sem stafa frá umsjónarmönnum hárgreiðslunnar og handavinnunnar, þ.e. dagbækur og listi yfir peninga sem áttu að hafa verið afhentir stefndu, áttu sér stað. Í öðru lagi liggur ekki fyrir staðfesting á því að þeir viðskiptamenn sem getið er um í dagbókunum hafi í raun notið þjónustu hárgreiðslumeistarans. Í þriðja lagi liggja ekki fyrir þær stílabækur sem umsjónarmaður handavinnunnar kveðst hafa haldið um sölu handavinnuefnis og því ekki unnt að bera saman tölur um einstaka sölur við þær fjárhæðir sem getið er í listum hans. Í fjórða lagi gera útreikningar sem stefnandi byggir á ráð fyrir að allar tekjur vegna sölu á hárgreiðslu hafi skilað sér til stefndu en af framburði vitnanna G og E fyrir dóminum mátti ráða að sú var ekki reyndin. Kom enn fremur fram hjá vitnunum að þar sem tekjurnar hefðu oft verið innheimtar af viðskiptavinum síðar væri mögulegt að sölutölur fyrir hvern mánuð endurspegluðu ekki það sem hefði verið innheimt í sama mánuði. Er það í andstöðu við kröfugerð stefnanda sem gerir ráð fyrir að allar tekjur hafi innheimst og þá miðar hann dráttarvaxtakröfu sína við að tekjurnar hafi verið innheimtar í sama mánuði og þeirra var aflað. Í fimmta lagi er til þess að líta að samkvæmt yfirlitum endurskoðandans frá 2011 hélt misræmi milli tekna og þess sem skilaði sér inn í bókhald stefnanda áfram eftir að stefnda lauk störfum. Þannig er t.d. sala skv. yfirliti hárgreiðslumeistara 155.300 kr. í apríl 2011 en skil skv. bókhaldi 110.000 og sala 152.300 kr. í maí 2011 en skil skv. bókhaldi 120.800 kr. Misræmið vegna sölu handavinnuefnis er í báðar áttir, þ.e. bæði lægri og hærri fjárhæðir skila sér inn í bókhald stefnanda miðað við yfirlit umsjónarmanns. Í sjötta lagi verður að horfa til þess að krafa stefnanda byggist á gögnum sem endurskoðandi hans til fjölda ára tók saman en hann annaðist ársreikningagerð fyrir stefnanda er atvik máls áttu sér stað. Þá mun hafa verið gengið frá bókhaldi stefnanda á skrifstofu hans. Getur endurskoðandinn því ekki talist óvilhallur umsagnaraðili í málinu. Með vísan til alls framangreinds eru þau gögn sem stefnandi hefur aflað einhliða til sönnunar því að rekstur hárgreiðslustofunnar og sala handavinnuefnis hafi gefið af sér hærri tekjur en skiluðu sér inn á reikninga stefnanda því reist á ótraustum grunni. Gegn mótmælum stefndu verða þau ekki lögð til grundvallar á sönnun um að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem rekja má til aðgerða eða aðgerðaleysis stefndu. Að mati dómsins kemur ekki til álita að slaka á sönnunarkröfum um meint tjón, eins og stefnandi krefst, á þeirri forsendu að það eigi rætur sínar í athöfnum stefndu eða verkferlum sem stefnda hafi borið ábyrgð á. Þótt stefnda hafi sem framkvæmdastjóri borið ábyrgð á því að bókhald stefnanda væri fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna hans væri með tryggilegum hætti þá var stjórn stefnanda jafnframt skylt að hafa nægilegt eftirlit með bókhaldi og meðferð fjármuna stefnanda, sbr. 1. og 3. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög er gildi tóku 1. janúar 2008. Við blasir í málinu meðferð og skráningu tekna stefnanda vegna reksturs hárgreiðslustofu og sölu handavinnuefnis var ábótavant og hefði fullnægjandi innra eftirlit af hálfu stjórnar án vafa leitt það í ljós þannig að unnt hefði verið að bregðast við. Var rík ástæða til aukins eftirlits stjórnarinnar þar sem augljós áhætta fylgdi því að sama manneskjan, þ.e. framkvæmdastjóri, hefði með höndum meðferð og skráningu fjármuna og heimild til útgjalda. Þar sem engum öðrum gögnum er til að dreifa um meint tjón stefnanda en framangreindum verður stefnda því sýknuð af aðalkröfu stefnanda.

Til vara gerir stefnandi þá kröfu að viðurkennt verði að stefnda beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem nemur mismun raunverulegra tekna hárgreiðsluþjónustu sem veitt var í húsakynnum stefnanda og sölu handavinnuvara á sama stað og því sem skilaði sér inn á bankareikning stefnanda vegna hárgreiðsluþjónustunnar og sölu á handavinnuvörum á árunum 2007 til og með 30. mars 2011. Að framan var komist að þeirri niðurstöðu að stefnanda hefði ekki tekist að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna athafna eða athafnaleysis stefndu. Hefur hann því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn þessarar kröfu sinnar, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og ber því vísa henni frá dómi.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf G-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið J-kk-nf S-kk-nf hrl.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Varakröfu stefnanda, A, um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð stefndu, B, er vísað frá dómi.

Stefnda er sýknuð af aðalkröfu stefnanda.

Stefnandi greiði stefndu 1.000.000 kr. í málskostað.

K-kvk-nf S-kvk-nf