E-327/2005

Mál þetta var höfðað 23. desember 2004 og dómtekið 14. mars 2006. Stefnandi er Maricel Plorenio Valle, Grettisgötu 66, Reykjavík. Stefndu eru Ó-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf, með óskráð heimili, og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Upphaflegar dómkröfur stefnanda voru þær að stefndu yrði gert að greiða sér óskipt skaðabætur að fjárhæð 1.255.765 kr. með 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. júní 1996 til 25. október 2003, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar kæmi innborgun stefnda Vátryggingafélags Íslands að fjárhæð 332.597 kr. sem innt var af hendi 24. september 2004. Þá var krafist málskostnaðar að skaðlausu, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Undir rekstri málsins breytti stefnandi, með samþykki stefndu, kröfugerð sinni þannig að þess er krafist að stefndu verði dæmdir óskipt til að greiða sér 5.145.998 kr. ásamt 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 24. september 2000 til 25. október 2003 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 332.597 kr., sem greiddar voru hinn 24. september 2004, 6.105.169 kr., sem greiddar voru hinn 20. desember 2005, og 206.559 kr., sem greiddar voru hinn 22. desember 2005. Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu gera þær dómkröfur að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda og þeim dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

I.

Hinn 15. júní 1996 var stefnandi farþegi í aftursæti bifreiðarinnar JO-295, sem ekið var norður Biskupstungubraut þegar bifreiðin rann til á veginum. Ökumaður missti við það stjórn á bifreiðinni og fór bifreiðin út af veginum og valt eina veltu og lentu lausir hlutir í bifreiðinni á höfði stefnanda. Bifreiðin var í eigu stefnda Ó-kk-ef og tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf.

Stefnandi hefur eftir slysið þjáðst af höfuðverk, verki í hálsi, herðum og baki. Læknarnir, J-kk-nf H-kk-nf og R-kk-nf J-kk-nf, voru fengnir til að meta afleiðingar slyssins í samræmi við reglur skaðabótalaga nr. 50/1993 og er matsgerð þeirra dags. 22. september 2003. J-kk-nf mat afleiðingar slyssins þannig að þjáningatímabil stefnanda væri þrír mánuðir, varanlegur miski 5% og varanleg örorka 5%. R-kk-nf áleit hins vegar að slysið hefði ekki haft neinar afleiðingar á heilsu stefnanda.

Með bréfi, dags. 25. september 2003, sendi lögmaður stefnanda stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., kröfugerð vegna slyssins þar sem farið var fram á að stefndi greiddi stefnanda skaðabætur vegna afleiðinga umferðarslyssins sem hún varð fyrir. Í kröfugerðinni er byggt á áliti J-kk-ef H-kk-ef læknis.

Hið stefnda félag fór fram á það við örorkunefnd að hún mæti varanlegan miska og varanlega örorku stefnanda. Í matsgerð örorkunefndar, dags. 20. apríl 2004, var talið að varanlegur miski stefnanda væri 5% en varanleg örorka engin.

Hinn 24. september 2004 greiddi stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. stefnanda 513.647,- kr. á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar. Greiðslan sundurliðaðist þannig að greiddar voru þjáningabætur að fjárhæð 104.940 kr., vegna varanlegs miska 282.275 kr., vextir að fjárhæð 69.030 kr. og lögmannskostnaður kr. 57.402. Félagið synjaði hins vegar greiðslu bóta vegna varanlegrar örorku og annars fjártjóns stefnanda. Greiðslan var móttekin af lögmanni stefnanda með fyrirvara um bætur fyrir varanlega örorku, annað fjártjón og vexti.

Þar sem stefnandi taldi greiðsluna mun lægri en kröfugerð hennar hljóðaði upp á og í engu samræmi við það tjón sem hún hafði orðið fyrir vegna slyssins var mál þetta höfðað til heimtu skaðabóta. Kröfur í stefnu voru byggðar á áliti J-kk-ef H-kk-ef læknis og taldi stefnandi að afstaða örorkunefndar og R-kk-ef J-kk-ef læknis fengi ekki staðist. Jafnframt taldi stefnandi að J-kk-nf H-kk-nf hafi vanmetið afleiðingar slyssins verulega og áskildi sér rétt til öflunar nýs örorkumats.

Í október 2004 fór stefnandi í sneiðmynd af heila og síðan í segulómskoðun, sem sýndu breytingar á svæðum í heila. Í framhaldi fór hún til M-x-x G-x-x, sérfræðings í heila- og taugalækningum, sem taldi breytingarnar stafa af slysinu frá 1996.

Með beiðni lögmanns stefnanda til dómsins, dags. 5. apríl 2005, var óskað eftir að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta tímabundið atvinnutjón, tímabil þjáningabóta, varanlegan miska og varanlega örorku. Þá var þess óskað, væri varanleg örorka stefnanda ekki einvörðungu að rekja til slyssins, að metið yrði hversu mikla varanlega örorku væri að rekja til annarra þátta og hvaða þætti væri um að ræða. Dómkvaddir voru S-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir og S-kk-nf M. S-kk-nf, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og er matsgerð þeirra dagsett 9. júní 2005. Samkvæmt matsgerðinni var varanlegur miski stefnanda vegna slyssins metinn 10% og varanleg örorka 10%. Tímabil þjáningabóta var talið vera frá 15. júlí til 1. október 1996. Þar sem ekki lá fyrir að stefnandi hafi orðið fyrir tímabundnu tjóni vegna afleiðinga slyssins var tímabundið atvinnutjón ekki metið. Matsmenn töldu ekki um aðra örorku stefnanda að ræða en þá sem rakin væri til slyssins.

Stefnandi hafnaði tilboði stefnda um uppgjör á grundvelli þessa mats og óskaði eftir að dómkvaddir yrðu þrír yfirmatsmenn til að sanna að afleiðingar slyssins væru umfangsmeiri en ráða mætti af fyrirliggjandi mötum. Í beiðni stefnanda um yfirmat segir að vegna mikils ósamræmis milli matsgerða sé þess sérstaklega óskað að metnar verði tímabundnar afleiðingar slyssins, þ.e. tímabil tímabundins atvinnutjóns og þjáningabóta. Stefnandi taldi matsmenn ekki hafa svarað spurningu um tímabil tímabundins atvinnutjóns, heldur hafi þeir fjallað um hvert tjón hennar væri en það væri hlutverk dómstóla. Um varanlegan miska segir að fyrri niðurstöður feli í sér stórfellt vanmat og vegna félagslegra aðstæðna stefnanda sé tjón hennar þungbærara en ella. Hvað varðar varanlega örorku segir að stefnandi hafi unnið erfiðisstörf og fyrirséð að hún verði að vinna slík störf í framtíðinni.

Dómkvaddir voru S-kk-nf C-kk-nf, sérfræðingur í bæklunarlækningum, T-kk-nf M-kk-nf, sérfræðingur í heila- og taugalækningum, og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands. Matsgerð þeirra er dagsett 10. nóvember 2005. Niðurstöður yfirmats voru þær að ekki væri um tímabundið atvinnutjón að ræða. Um tímabil þjáningabóta segir að það sé ekki í verkahring matsmanna að taka afstöðu til þess hvort 2. mgr. 3. gr. skaðabótalaga eigi við. Varanlegur miski var metinn 35% og varanleg örorka 20%.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands greiddi stefnanda hinn 20. desember 2005 bætur vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku að fjárhæð 5.640.232 og vexti að fjárhæð 464.937, samtals 6.105.169 kr. Þá greiddi félagið stefnanda hinn 22. desember dráttarvexti að fjárhæð 206.559 kr.

Eftir stendur ágreiningur aðila um upphafstíma vaxta, þ.e. upphafstíma almennra vaxta og upphafstíma dráttarvaxta.

II

Stefnandi skýrir kröfugerð sína þannig að höfuðstóll hennar sé byggður á yfirmatsgerð S-kk-ef C-kk-ef læknis, T-kk-ef M-kk-ef læknis og V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef lagaprófessors, frá 10. nóvember 2005. Höfuðstóllinn sundurliðist svo að bætur fyrir varanlegan miska séu 1.905.925 kr. og bætur fyrir varanlega örorku 3.240.073 kr. Fjárhæðir séu uppreiknaðar miðað við lánskjaravísitölu í september 2003, sbr. 1. mgr. 15. gr. skaðabótalaga, en þá hafi stefnandi sent stefnda kröfubréf, dags. 25. september 2003.

Stefnandi krefst þess að krafan beri almenna vexti frá 24. september 2000 og dráttarvexti frá 25. október 2003. Stefnandi mótmælir því að allir almennir vextir sem hafi fallið á kröfuna fyrir 20. desember 2001 séu fyrndir, en stefndi hafi gert upp tjón stefnanda á þeim grundvelli 20. desember 2005. Þá mótmælir stefnandi því að upphafstími dráttarvaxta miðist við þau tímamörk þegar hver og ein matsgerð liggi fyrir.

Stefnandi segir að þegar tekið hafi verið tillit til innborgana stefnda Vátryggingafélags Íslands nemi vangreiddir almennir vextir og dráttarvextir sem deilt er um í máli þessu um 1,3 milljónum króna.

Hvað varðar upphafstíma almennra vaxta byggir stefnandi á því að hann eigi að vera 24. september 2000, sbr. 16. gr. eldri skaðabótalaga, en þá voru fjögur ár liðin frá því hið stefnda félag innti greiðslu af hendi vegna tjóns stefnanda og fyrning rofin samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905. Stefnandi fellst á að vextir fyrir þann tíma teljist fyrndir með vísan til 2. tölul. 3. gr. laganna.

Verði ekki fallist á að fyrning kröfunnar hafi þá verið rofin, telur stefnandi að fyrning eigi í síðasta lagi að miðast við málshöfðun stefnanda. Samkvæmt því sé upphafstími almennra vaxta í síðasta lagi fjórum árum fyrir birtingu stefnu í málinu, eða 23. desember 2000.

Um upphafstíma dráttarvaxta byggir stefnandi á því að hann skuli vera 25. október 2003 en þá var mánuður liðinn frá því að stefnandi sendi hinu stefnda félagi bréf, þar sem gerð var krafa um greiðslu bóta vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku.

Stefnandi vísar til fimm dóma sem séu skýr fordæmi um upphafstíma dráttarvaxta, dómur Hæstaréttar í máli nr. 434/2001 frá 23. maí 2002, mál nr. 309/2002 frá 23. janúar 2003, mál nr. 447/2002 frá 22. maí 2003, mál nr. 201/2004 frá 16. desember 2004 og dóms Héraðsdóms Reykjavíkur frá 22. desember 2005 í máli nr. E-4120/2005. Stefnandi telur öll þessi mál sambærileg við það mál sem hér sé til úrlausnar. Í þessum málum hafi kröfubréf verið sent og stefndi, oftast tryggingafélag, ekki greitt í samræmi við það. Síðan hafi farið fram frekari möt á líkamstjóni og varanlegt líkamstjón tjónþola verið metið hærra. Engu að síður sé upphafstími dráttarvaxta miðaður við kröfubréfið, þ.e. mánuð eftir að kröfubréf var sent og dráttarvextir látnir falla á allan höfuðstól kröfunnar miðað við endanlega niðurstöðu um líkamstjón jafnvel þó hún liggi fyrir löngu eftir kröfubréfið og í henni felist hærri fjárhæð en fram komi í kröfubréfinu. Stefnandi telur að af þessu megi ráða að dómstólar láti hinn bótaskylda bera hallann af því að hafa ekki gengið til uppgjörs þegar það bauðst upphaflega með því að dæma hann til að greiða dráttarvexti af allri kröfunni frá því að hið upphaflega kröfubréf var sent.

Stefnandi telur með vísan til þessarar dómaframkvæmdar, sem sé mjög skýr, að taka beri kröfur stefnanda til greina að fullu og miða upphafstíma dráttarvaxta á endanlegan höfuðstól kröfunnar við 25. október 2003, þegar liðinn var mánuður frá því stefnandi sendi kröfubréf sitt.

Kröfuna um vexti og dráttarvexti styður stefnandi við skaðabótalög nr. 50/1993, einkum 16. gr. og III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri að bæta þeim skatti við tildæmdan málskostnað.

III.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi þegar fengið greidda alla þá vexti og dráttarvexti sem hún eigi kröfu til.

Stefndu mótmæla því að krafa stefnanda eigi að bera vexti frá 24. september 2000 af höfuðstól skaðabótakröfunnar og vísa til þess að greiðsla bóta hinn 24. september 2004 hafi verið gerð á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar. Við uppgjör þetta hafi verið greiddir 2% vextir í samræmi við 16. gr. þágildandi skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá er vísað til þess að við greiðslu bóta hinn 20. desember 2005, sem greiddar voru í samræmi við niðurstöðu dómkvaddra yfirmatsmanna, á grundvelli bréfs stefnanda frá 15. nóvember s.á., lagði hið stefnda félag til grundvallar að vextir fyrir 20. desember 2001 væru fyrndir þar sem skýrt sé kveðið á um það í 2. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 að gjaldkræfir vextir fyrnist á fjórum árum.

Stefndu telja að það sé stefnanda að sanna tjón sitt og hvert það sé. Það hafi ekki verið fyrr en yfirmatsgerð lá fyrir að stefnandi hafi sýnt fram á tjón sitt og getað gert kröfu um skaðabætur vegna þess. Greiðslan frá 24. september 2004 geti ekki rofið fyrningarfrest vaxta af skaðabótakröfu sem greidd var síðar á grundvelli yfirmatsgerðar, enda hafi bótakrafa stefnanda þá fyrst verið gjaldkræf. Stefndi hafi greitt dráttarvexti á kröfu stefnanda eins og hún lá fyrir í bréfi stefnanda, dags. 15. nóvember 2005, í samræmi við ákvæði 2. mgr. 16. gr. skaðabótalaga, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Stefndu mótmæla því að krafa stefnanda beri dráttarvexti frá 25. október 2003, þegar liðinn var mánuður frá því að stefnandi krafðist bóta á grundvelli matsgerðar læknanna, R-kk-ef J-kk-ef og J-kk-ef H-kk-ef. Stefndu benda á að læknarnir hafi ekki komist að sömu niðurstöðu. Hið stefnda félag hafi skotið málinu til örorkunefndar sem komst að þeirri niðurstöðu að fjárhagsleg örorka stefnanda væri engin og var bótaskylda viðurkennd og bætur greiddar á grundvelli álits örorkunefndar. Stefnandi hafi síðan hafnað tilboði félagsins um greiðslu á grundvelli matsgerðar dómkvaddra matsmanna frá 9. júní 2005 og óskað eftir að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn. Í gögnum málsins liggi fyrir að stefndi hefði greitt dráttarvexti frá 25. október 2003 hefði stefnandi unað mati dómkvaddra matsmanna.

Stefndi telur að í ljósi þess að áreksturinn hafi almennt ekki getað talist harður og með hliðsjón af fyrri matsgerðum hafi verið óvissa um hverjar niðurstöður yfirmatsmanna yrðu og hvort stefnandi hefði hlotið fjárhagslega örorku í slysinu.

Stefndu telja ekkert í máli þessu réttlæta annan upphafstíma dráttarvaxta en samkvæmt 1. málslið 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, þar sem félagið viðurkenndi bótaskyldu og greiddi bætur á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar og aftur á grundvelli yfirmatsgerðar. Þá hafði stefnandi frumkvæði, bæði að dómkvaðningu matsmanna og yfirmatsmanna, til að sýna fram á frekara tjón og stefnandi hafnaði síðan tilboði félagsins um greiðslu á grundvelli matsgerðar dómkvaddra undirmatsmanna.

Stefndu mótmæla því að atvik máls þessa séu sambærileg við atvik máls í þeim dómum sem stefnandi vísar til.

Vaxtakröfu stefnanda er mótmælt með vísan til 2. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 og með hliðsjón af t.d. H. 1996:765. Dráttarvextir eigi ekki rétt á sér fyrr en frá dómsuppsögu.

Krafa um málskostnað er studd við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Ágreiningur með aðilum máls þessa lýtur að upphafstíma vaxta, þ.e. upphafstíma almennra vaxta og upphafstíma dráttarvaxta. Ágreiningslaust er með aðilum að frá kröfu stefnanda skuli draga þrjár greiðslur stefnda Vátryggingafélags Íslands sem inntar voru af hendi 24. september 2004, 20. desember 2005 og 22. desember s.á.

Stefnandi krefst almennra vaxta frá 24. september 2000 en þá voru fjögur ár liðin frá því hið stefnda félag greiddi stefnanda bætur að fjárhæð 513.647 kr. á grundvelli álits örorkunefndar. Stefndu telja hins vegar að allir almennir vextir sem fallið hafi á kröfuna fyrir 20. desember 2001 séu fyrndir og var tjón stefnanda gert upp á þeim grundvelli hinn 20. desember 2005.

Þegar hið stefnda félag innti af hendi greiðslu til stefnanda hinn 24. september 2004 var bótaskylda viðurkennd og fyrningarfrestur rofinn samkvæmt 6. gr. laga nr. 14/1905. Eins og hér stendur á ber því að miða fyrningarfrest almennra vaxta við 24. september 2000 og verður því ekki fallist á að vextir fyrir 20. desember 2001 séu fyrndir.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af kröfu sinni frá 25. október 2003 en þá var mánuður liðinn frá því stefnandi sendi stefnda kröfubréf vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku, þar sem miðað var við forsendur mats J-kk-ef H-kk-ef læknis.

Fyrir liggur að upphaflegir matsmenn og örorkunefnd höfðu ekki öll þau gögn sem dómkvaddir matsmenn og síðar yfirmatsmenn höfðu þegar þeir mátu tjón stefnanda, en tölvusneiðmyndir af höfði stefnanda voru teknar og segulómrannsókn framkvæmd í október 2004. Þær rannsóknir bentu til skemmda í heila sem rekja megi til slyssins og var við mat yfirmatsmanna á varanlegum miska stefnanda tekið tillit til þessa. Þykir því rétt að miða við að krafa stefnanda beri dráttarvexti frá 10. desember 2005, þegar mánuður var liðinn frá því yfirmatsgerð lá fyrir.

Ekki er í málinu tölulegur ágreiningur um höfuðstól bótakröfu stefnanda. Verður sú krafa því lögð til grundvallar að teknu tilliti til þeirra greiðslna sem hið stefnda félag hefur innt af hendi, auk vaxta og dráttarvaxta, eins og í dómsorði greinir.

Eftir úrslitum málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hdl., að fjárhæð 318.160 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndu, Ó-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt stefnanda, M-x-x P-e-x V-e-x, 5.145.998 krónur ásamt 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 24. september 2000 til 10. desember 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 332.597 krónum sem greiddar voru hinn 24. september 2004, 6.105.169 krónum sem greiddar voru hinn 20. desember 2005 og 206.559 krónum sem greiddar voru hinn 22. desember 2005.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hdl., að fjárhæð 318.160 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf B-kvk-nf