E-1469/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 23. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A (kt. 000000-0000), [...],[...], gegn Hafnarfjarðarbæ (kt. 000000-0000), Strandgötu 6, Hafnarfirði, til viðurkenningar á skaðabótaskyldu, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., (kt. 000000-0000), Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu, og til greiðslu málskostnaðar, með stefnu áritaðri um birtingu 3. apríl 2013.

Stefnandi gerir aðallega þá dómkröfu, að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda, Hafnarfjarðarbæjar, vegna líkamsáverka, er stefnandi varð fyrir í vinnuslysi, þann 8. febrúar 2010.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða stefnanda málskostnað.

Stefndi, Hafnarfjarðarbær, krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.

Stefndi krefst þess til vara að verða aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna atviksins 8. febrúar 2010, og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, en réttargæslustefndi tekur undir málatilbúnað og málsástæður stefnda.

Ágreiningsefni og málsatvik

Málavextir eru þeir að stefnandi slasaðist við vinnu í leikskólanum [...] í Hafnarfirði, laust eftir hádegi þann 8. febrúar 2010, en hún hafði þá starfað þar sem ófaglærður leiðbeinandi frá því 5. október 2009. Málsaðila greinir í veigamiklum atriðum á um það með hvaða hætti slysið bar að, það er hvort samstarfsmaður hafi átt þar hlut að máli eða ekki. Óumdeilt er að stefnandi hafi verið að hjálpa barni að klæða sig í útiföt, og hafi hún þá setið á hjólakolli, en slíkur kollur sé almennt notaður í leikskólum í fataherbergjum barna til að sitja á meðan verið sé að klæða í. Hafi seta á kollinum verið stillt nokkuð lægri en almenn gerist og stefnandi verið að teygja sig í stígvél til að klæða barnið í og lyft sér aðeins af stólsetunni, það er staðið aðeins upp á meðan hún teygði sig í stígvélið og hallaði sér áfram. En þegar hún hafi ætlað að setjast á ný hafi hún ekki fundið fyrir stólsetunni þar sem stólinn hafði þá færst til og hún þá fallið nokkuð harkalega aftur fyrir sig.

Brást leikskólastjóri svo við slysinu að fara umsvifalaust með stefnanda á slysamóttöku á heilsgæslunni Firði í Hafnarfirði. Í samskiptaseðli G-kvk-ef G-kvk-ef yfirlæknis, sama dag, kemur fram að stefnandi hafi þá verið með verk í hnakka og höfuðverk, auk þess að vera með óþægindi út í handlegg og mar á vinstri upphandlegg. Reyndist taugaskoðun vera eðlileg. Í læknisvottorði G-kvk-ef I-kvk-ef B-kvk-ef, læknis, frá, 7. maí 2012, þar sem rakin er samskiptasaga stefnanda við heilsugæsluna eftir atvikið, segir meðal annars um atvikið: „Kemur vegna vinnuslyss. Vinnur á leikskóla. Reis upp af stól – þegar ætlaði að setjast aftur hafði stóllinn færst til og skall hún niður og fékk stólbríkina í hnakkann. Kemur í fylgd með leikskólastjóra...“ Í vottorði B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis, byggt á vitjun 7. september 2012, hafi eftirgreind einkenni eftir slysið þótt hafa komið í ljós: „Hún er með paravertebral eymsli í brjósthrygg og snúningsverki. Hún er einnig með verki og stirðleika. Það er 50% skerðing á hreyfingu við lateral deviation og 50% skerðing á réttu í hálsinum en góður kraftur í höndum. Verkjar við hálshreyfingar við ystu hreyfimörk, en skert hreyfing við hliðarsveigjur. Einnig voru eymsli fyrir hægri mjöðm, en góð hreyfigeta og eymsli yfir olnboga, en góð hreyfigeta.[…] Hún finnur ennþá fyrir verkjum í hálsi og mjöðm og getur ekki unnið fyrri störf. Hún finnur fyrir verkjum á nóttunni og getur lítið beitt sér líkamlega. Alltaf höfuðverkur og vöðvabólgur í herðum og hálsi. Ekki er búist við frekari bata úr þessu og eru einkenni því komin til að vera. Ekki er hægt að bæta ástandið með frekari læknisaðgerðum.“

Í tilkynningu leikskólastjórans til Vinnueftirlits ríkisins, dags 11. febrúar 2010 er tjónsatvikinu lýst svo: „Var í fataklefa að klæða börn, sat á koll með hjólum, stóð aðeins upp og gáði ekki að sér. Kollurinn færðist úr stað svo hún féll í gólfið þegar hún ætlaði að setjast aftur, lenti á olnboga og skall með hnakkann í brúnina á kollinum.“ Í tilkynningu vinnuveitanda til Sjúkratrygginga Íslands, dags 26. apríl 2012, var atvikum lýst svo: „Var að klæða börn, sat á kolli með hjólum, stóð aðeins upp og gáði ekki að sér. Kollurinn færðist úr stað svo hún féll á gólfið þegar hún ætlaði að setjast aftur, lenti á olnboga og skall með hnakkann í brúnina.“ Samkvæmt tilkynningunni til Sjúkratrygginga var stefnandi einn dag fjarverandi frá vinnu eftir atvikið. Í skýrslu vinnuveitanda til Sjóvá-Almennra trygginga hf. dags 23. apríl 2012, er slysinu lýst þannig: „Var að klæða börn, sat á kolli með hjólum, stóð aðeins upp og gáði ekki að sér. Kollurinn færðist úr stað svo hún féll á gólfið þegar hún ætlaði að setjast aftur, lenti á olnboga og skall með hnakkann í brúnina á kollinum.“

Sem áður segir, þá er einkum ágreiningur í málinu um það með hvaða hætti slysið nákvæmlega bar að, en stefnandi byggir því á að eftir slysið hafi samstarfsmaður á leikskólanum, B, tjáð henni, að C, sem unnið hafi sem fóstra og deildarstjóri á leikskólanum, hafi strunsað fram hjá stefnanda í þann mund sem stefnandi hafi verið að setjast aftur á hjólakollinn og rekist í hann þannig að hann hafi hreyfst úr stað frá stefnanda og stefnandi svo við það skollið aftur fyrir sig á stólinn og í gólfið. Hefur C hins vegar ekki viljað kannast við að hún hafi rekið sig í hjólakollinn þegar atvikið átti sér stað.

Með bréfi, dags. 24. apríl 2012, beindi lögmaður stefnanda kröfu til tryggingarfélgs stefnda, Sjóvá-Almennra trygginga, þar sem farið var fram á að félagið viðurkenndi skaðabótaskyldu, byggt á því að Hafnafjarðarbær bæri ábyrgð á því að hjólakollur sem stefnandi hafi notað við vinnu sína í umrætt sinn, hafi færst til, auk þess sem stefnandi teldi notkun stólsins við þessar aðstæður brjóta í bága við lög nr. 46/1980. Neitaði tryggingarfélagið bótaskyldu Hafnarfjarðarbæjar með því að ekki væri annað sýnt en að slysið yrði rakið til óhapps og eða aðgæsluleysis stefnanda.

Stefnandi skaut enn fremur málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, með kæru 21. maí 2012, og krafðist þá þess að viðurkennd yrði vinnuveitandaábyrgð leikskólans [...] og Hafnarfjarðarbæjar, sem og skaðabótaskylda þessara aðila, vegna þess líkamstjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir í slysinu þann 8. febrúar 2012. Varð niðurstaða nefndarinnar, dags 26. júní 2012, sú að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu Hafnarfjarðarbæjar hjá Sjóvá-Almennum tryggingum.

Stefnandi höfðaði því næst vitnamál nr. V-7/2012 í Héraðsdómi Reykjaness. Gaf stefnandi þar aðilaskýrslu þann 8. febrúar 2012 og teknar voru skýrslur af vitnum að atvikinu. Kemur þar meðal annars fram í endurrriti neðangreindur vitnisburður B: „…þá opnast hurðin mjög snögglega og ég lít upp og sé sem sagt þarna þá sem er yfir deildinni, C koma stormandi út og hún ýtir aðeins sem sagt hún kemst ekki hún gæti hún hefði getað farið hinu megin við en þar var líka verið að klæða börn á hinni deildinni. Svo þetta er eiginlega pakkað, sem sagt hún ýtir stólnum til hliðar og gengur fram og þetta gerist allt á sömu sekúndunni og þarna.“

Þann 10. mars 2013 sendi lögmaður stefnanda réttargæslustefnda svo endurrit vitnamálsins, og skoraði á félagið að svara því hvort það myndi endurskoða afstöðu sína. Því hafi ekki verið svarað og stefnandi því stefnt máli þessu fyrir héraðsdóm.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hún hafi slasast við vinnu þar sem hún hafi verið að vinna ákveðið starf í skilningi laga nr. 46/1980 hjá atvinnurekanda, Hafnarfjarðarbæ, í skilningi laganna. Vinnuaðstaða hafi verið erfið og hún í þröngri aðstöðu við að klæða barn í útiföt þegar samstarfskona hennar hafi hreyft við stól, sem stefnandi hafi ætlað að setjast á, með þeim afleiðingum að stóllinn hafi færst úr stað og stefnandi skollið aftur á bak og slasast. Beri hið stefnda bæjarfélag húsbóndaábyrgð á þessum mistökum samstarfskonu stefnanda, sem sýnt hafi af sér ákveðið gáleysi við vinnu, miðað við þá aðstöðu sem stefnandi hafi verið í, þannig að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni.

Stefnandi byggi dómkröfu aðallega á 23. grein a, skaðabótalaga nr. 50/1993, samanber 1. grein laga nr. 124/2009, um að starfsmaður sem verði fyrir líkamstjóni í starfi eigi í öllum tilvikum rétt á að tjónið verði bætt. Um sé að ræða hlutlæga ábyrgðarreglu eða ákvæði sem kveði á um stranga sakarábyrgð og sönnunarbyrði vinnuveitanda, en með því að þeir beri almennt sönnunarbyrði fyrir eigin sök tjónþola í vinnuslysamálum hvíli öll sönnunarbyrði á þeim í slíkum málum sem þessu.

Stefnandi vísi og til skilgreiningar á gáleysi sem fram komi í greinargerð með lögum nr. 124/2009 um stöðu starfsmanns er verði fyrir líkamstjóni í starfi, sbr. 2. kafla í greinargerð með lögunum. Sé hér um stranga ábyrgðarreglu (herta sakarreglu) að ræða um ábyrgð vinnuveitanda í vinnuslysamálum, þar sem það hafi raunverulega þýðingu að vinnuveitandi sé ábyrgðartryggður hjá tryggingarfélagi fyrir því fjártjóni sem vinnuveitandi beri ábyrgð á.

Atvikalýsing sem lýst sé í stefnu hafi verið sannreynd í vitnamáli nr. V-7/2012 í Héraðsdómi Reykjaness. Bendi stefnandi á vitnisburð B, sem staðfestur sé af D. Vitnisburður þeirra verði að teljast trúverðugur og sé í samræmi við það sem stefnandi hafi ætíð haldið fram og komi fram í tilkynningum sem sendar hafi verið um slysið til Vinnueftirlits ríkisins og til Sjúkratryggingastofnunar og sé í samræmi við þá lýsingu sem stefnandi hafi fyrst gefið af slysinu þegar hún leitaði til læknis þá þegar eftir slysið. Enda þótt þar sé ekki tekið fram, að hreyft hafi verið við stólnum, segi þar að stóllinn hafi færst til.

Skilyrði vinnuveitandaábyrgðar séu uppfyllt. Saknæm háttsemi starfsmanns vinnuveitanda hafi leitt til líkamstjónsins. Tjónvaldurinn sé starfsmaður vinnuveitanda, slysið hafi átt sér stað við störf fyrir vinnuveitanda þeirra og líkamstjón stefnanda sé sennileg afleiðing af háttsemi tjónvalds. Vísist einnig til 25. greinar laga nr. 46/1980 í því sambandi.

Samstarfsmaður stefnanda hafi ekki hagað sér með hefðbundnum hætti þegar hún hafi fært úr stað kollinn sem stefnandi hafi verið að nota við vinnu sína. Samstarfsmaðurinn hafi ekki sýnt af sér þá varkárni sem ætlast hafi mátt til að hún viðhefði. Samstarfsmaðurinn hafi því ekki sýnt af sér viðurkennda háttsemi við störf sín eða framkvæmd þess verks sem hún hafi haft með höndum. Færsla stólsins við þær aðstæður sem stefnandi hafi verið í hafi verið gáleysi samstarfsmanns stefnanda sem vinnuveitandi hans beri ábyrgð á. Ekki geti því verið um óhappatilvik að ræða þar sem starfsmaður sem hafi valdið tjóninu hafi ekki viðhaft viðurkennda háttsemi við störf sín er slysið hafi orðið. Lýsingar stefnanda og vitnisins B á slysinu séu í samræmi við lýsingar sem gefnar hafi verið í þeim tilkynningum um slysið sem gefnar hafi verið út af vinnuveitanda stefnanda.

Um vinnuslys hafi verið að ræða, sbr. 24. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þar sem einn starfsmaður hafi veitt öðrum áverka af gáleysi. Ekki sé vafi um sök starfsmannsins sem hafi brotið ákveðnar hátternisreglur laga nr. 46/1980, sbr. dómur Hæstaréttar Íslands frá 1983, bls. 1826.

Verði ekki talið sannað að samstarfsmaður stefnanda hafi hreyft við stólnum, sé byggt á því að vinnuaðstaða stefnanda hafi verið ófullnægjandi. Samkvæmt greinargerð með lögum nr. 124/2009, miði íslensk löggjöf við að það sé vinnuveitandi sem beri ábyrgð á því að ákvæði laga og stjórnvaldsreglna sem lúti að vinnustaðnum og vinnuumhverfi í víðasta skilningi, þar með talið reglur sem lúti að öryggi starfsmanna, séu í heiðri höfð. Hér sé einkum um að ræða lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, og reglur settar á grundvelli þeirra.

Lög og reglur á sviði vinnuréttar feli í sér að það sé vinnuveitandi sem ráði skipulagi og framkvæmd starfa innan fyrirtækis. Um það hafi starfsmaður lítið að segja, enda sé hann undir boðvaldi vinnuveitanda og óhlýðni við boð og bönn hans, m.a. fyrirmæli um framkvæmd starfans, geti talist vanefnd á ráðningarsamningi af hálfu starfsmanns og heimilað vinnuveitanda að grípa til úrræða gegn starfsmanni.

Stefnandi hafi í einu og öllu farið að fyrirskipunum yfirmanna, en hún og aðrir leiðbeinendur í skólanum hafi rætt sín á milli að aðstaða á ganginum, þar sem börn hafi verið klædd, hafi verið þröng og erfið. Verði fallist á lýsingu C samstarfskonu hennar á því hvernig slysið hafi orðið, verði að telja að kollurinn hafi ekki verið nægilega traust tæki til að vinna með í skilningi reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sbr. 5. gr., sbr. og lið 2.6 í I. viðauka við hana, en stóllinn hafi ekki átt að geta runnið til eða færst, án þess að hreyft væri við honum.

Greina verði á milli skyldna sem hvíli á vinnuveitanda og á starfsmönnum. Þegar líkamstjón megi rekja til þess að vinnuveitandi hafi ekki farið eftir reglum sem gilda um öryggi á vinnustað, beri hann ábyrgð á slysi sem verði á starfsmanni hans, hvort sem slysi er valdið af ásetningi eða gáleysi. Vinnuveitanda sé skylt að tryggja að aðstæður á vinnustað tefli ekki í tvísýnu öryggi starfsmanna, sbr. 13. gr. laga nr. 46/1980. Þá megi þær skyldur sem lög leggi á starfsmann ekki vera það þungbærar að þær geri að engu skyldur vinnuveitanda samkvæmt lögum og tilskipunum. Reglur um að vinnuveitandi tryggi öryggi á vinnustað nái ekki markmiðum sínum á skilvirkan hátt ef ekki er jafnframt fallist á bótaábyrgð hans ef út af bregður. Fái þetta stoð í 3. mgr. 5. gr. tilskipunar 89/391/EBE, sem og í dómi EFTA-dómstólsins í máli nr. E-2/2010, þar sem komi fram að skyldur starfsmanna á sviði öryggis og hollustu við vinnu sína, skuli ekki hafa áhrif á meginregluna um ábyrgð vinnuveitanda, ábyrgðin á öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustað hvíli fyrst og fremst á vinnuveitanda.

Ekki hafi verið um óvenjulegar eða ófyrirsjáanlegar kringumstæður að ræða. Því eigi vinnuveitandi að bera meginábyrgð á öryggi og heilsu starfsmanna. Hefði samstarfsmaðurinn unnið starf sitt með eðlilegum hætti og öllum öryggisreglum verið fylgt hefði stefnandi ekki orðið fyrir líkamstjóni. Því beri vinnuveitanda að bæta tjónið og ekki geti verið um stórfellt gáleysi stefnanda að ræða, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum.

Samkvæmt meginreglu laga nr. 46/1980, um að vinnuveitandi beri alla ábyrgð á öryggi á vinnustað, sbr. 13. gr. og greinargerð með lögum nr. 124/2009, beri hið stefnda sveitarfélag, og þar með Sjóvá-Almennar Tryggingar hf., alla sönnunarbyrði. Slysið sem hafi greinilega verið tilkynningarskylt til Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt 79. grein laga nr. 46/1980, hafi auk þess ekki verið tilkynnt þangað í samræmi við ákvæði laganna og reglugerð um slíkar tilkynningar, en stefnandi hafi farið beint til læknis eftir slysið og ekki átt afturkvæmt til vinnu í bráð. Af því leiði að taka verði þá lýsingu á slysinu sem stefnandi byggi á, að hreyft hafi verið við kollinum, sem rétta lýsingu á slysinu, en stefndu hafi sönnunarbyrði um að á annan veg hafi verið, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 53/2002, 309/2002, 271/2004 og 198/2006.

Stefnandi eigi lögvarða hagsmuni af því að viðurkenningarkröfur hennar verði teknar til efnislegrar úrlausnar, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála, þar sem sýnt hafi verið fram á að hún hafi hlotið varanlegt líkamstjón í vinnuslysi sem hún hafi orðið fyrir, sbr. vottorð B-kk-ef J-kk-ef bæklunarlæknis. Verði fallist á kröfu stefnanda verði síðan hægt að meta líkamstjón hennar eftir lögum um skaðabætur nr. 50/1993, svo sem hver sé varanleg skerðing á aflahæfi, sem skipti hana miklu máli.

Stefnandi vísi til ofangreindra laga og reglugerða, sakarreglu og skilgreininga skaðabótaréttar á gáleysi og meginreglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð. Einnig til greinargerðar með lögum nr. 124/2009, sbr. tilskipun 89/391/EBE, en um sé að ræða herta sakarreglu eða verulega stranga, hvað viðkomi ábyrgð vinnuveitanda, enda eigi vinnuveitandi að hafa vissa kunnáttu um öryggi vinnustaðar er hann starfræki og í auknum mæli eigi að styðjast við hlutlæg viðmið. Þá sé vísað til reglna vinnuréttar og ákvæða laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, einkum 13., 14., 24., 62., 65., og 66. gr. Enn fremur vísist til laga um leikskóla nr. 90/2008, einkum 4. gr. er kveði á um yfirstjórn sveitarfélags á leikskólum, og til 5., 6. og 7. greina laganna og reglugerðar nr. 655/2009. Þá vísist til 2. mgr. 25. greinar laga nr. 91/1991 um lögvarða hagsmuni til að fá dóm fyrir kröfu stefnanda.

Málsástæður og lagrök stefnda

Aðalkrafa stefnda um sýknu er reist á því að um ábyrgð hans fari samkvæmt almennu sakarreglunni, ásamt reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Stefndi beri ekki ábyrgð á tjóni stefnanda þar sem slysið verði ekki rakið til saknæmra athafna stefnda eða starfsmanna hans eða til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þá sé því mótmælt að óhappið sé að rekja til vanbúnaðar á vinnustað eða starfsaðstöðu. Ósannað sé að meint tjón stefnanda megi rekja til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum, en hvorki stefndi né starfsmenn hans hafi sýnt af sér saknæma háttsemi og um hafi verið óhappatilvik eða eigin sök stefnanda að ræða.

Stefnandi hafi með engu móti sannað að tjónið verði rakið til atvika sem stefndi beri ábyrgð á að lögum. Stefnandi, sem beri sönnunarbyrði um orsök tjónsins og á umfangi þess, hafi ekki sýnt fram á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóninu. Sé ósannað að C, þáverandi starfsmaður stefnda, hafi rekist í stól sem stefnandi hafi notað við vinnu í umrætt sinn, líkt og haldið sé fram í stefnu.

Hafi einhver rekist í stól stefnanda með þeim afleiðingum að hann hafi færst til, megi allt eins rekja það til stefnanda sjálfrar. Þá hafi 10-12 börn verið stödd í fataklefanum í umrætt sinn og ekki útilokað að eitthvert þeirra kunni að hafa rekið sig í stólinn. Verulegur vafi leiki á því að óhappið hafi borið að með þeim hætti sem stefnandi haldi fram í stefnu. Í samtímagögnum um slysið sé hvergi minnst á að samstarfsmaður stefnda hafi átt þátt í óhappinu með því að hafa fært til stólinn, viljandi eða óviljandi, án þess að láta vita. Þar sé einungis greint frá því að stefnandi hafi ekki gáð að sér þegar hún hafi staðið upp af stólnum, sem hafi færst úr stað. Þá hafi stefnandi sjálf lýst atvikinu þannig sem óhappi, í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands, sem rituð hafi verið rúmum tveimur árum eftir að atvikið átti sér stað.

Það sé fyrst í málskotsbréfi lögmanns stefnanda, dags 21. maí 2012, eða rúmum tveimur árið eftir óhappið, sem stefnandi virðist telja að annar starfsmaður, C, þáverandi yfirmaður stefnanda, hafi fært hjólakollinn, án þess að láta vita. Vísi stefnandi máli sínu til stuðnings til frásagnar og vitnisburðar B, fyrrverandi samstarfsfélaga á leikskólanum, um málsatvik. Stefndi mótmæli frásögn B sem rangri og ótrúverðugri. Enda gangi þessi málsatvikalýsing B í berhögg við samtímaheimildir um atvikið og frásögn C af tildrögum óhappsins, en hún hafi frá upphafi staðfastlega neitað því að hafa rekist í eða átt við hjólakollinn. Þvert á móti hafi kollurinn einfaldlega færst úr stað og stefnandi ekki gætt að sér þegar hún hafi sest að nýju.

Þá sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu sem haldið sé fram af hálfu stefnanda, að vitnisburður B sé staðfestur með framburði D, þáverandi leikskólastjóra [...], og að málsatvikalýsing í stefnu hafi verið sannreynd vegna vitnisburðar hennar og B í vitnamáli nr. V7-2012, sem fram hafi farið í Héraðsdómi Reykjaness 21. febrúar 2013. Í þeim framburði D hafi komið fram að hún hafi ekki verið sjónarvottur að atvikinu og hafi lýsingu á tildrögum þess einungis eftir frásögn B. Vitnisburði D í fyrrnefndu vitnamáli sé mótmælt sem ótrúverðugum og röngum enda samræmist hann ekki lýsingu hennar á slysinu eins og tilgreind sé í tilkynningu til Vinnueftirlitsins. Þar tilgreini D að óhappið hafi orðið sökum þess að hjólakollur hafi færst úr stað og stefnandi ekki gáð að sér þegar hún hafi sest að nýju. Fyrrnefndur vitnisburður B og D hafi ekkert sönnunargildi þar sem þær séu vinkonur stefnanda og meta verði framburð þeirra með hliðsjón af því. Hafi fyrrnefnd málsatvikalýsing þeirra fyrst komið fram þegar rúm tvö ár voru liðin frá óhappinu og sé ekki í samræmi við málavaxtalýsingu í samtímaheimildum. Vitnisburður B og D í vitnamálinu sé ótrúverðugur og rangur. Misræmi sem komi fram í framburði D, annars vegar í tilkynningu til Vinnueftirlitsins og hins vegar fyrir dómi, verði meðal annars að meta í ljósi þess að fyrir liggi að skömmu eftir óhapp stefnanda hafi C kvartað undan háttsemi og stjórnunarháttum D, þáverandi leikskólastjóra, við stefnda. Hafi sú kvörtun orðið til þess að fenginn hafi verið vinnustaðasálfræðingur til að gera allsherjar vinnustaðaúttekt á starfsemi leikskólans. Niðurstaða þeirrar athugunar hafi leitt í ljós að ágreiningur, samskiptaörðugleikar og mikill stjórnunarvandi hefði þá verið til staðar á leikskólanum um nokkurn tíma. Í kjölfarið hafi verið gerður starfslokasamningur við leikskólastjórann, sem hafi svo hætt störfum á leikskólanum þann 1. maí 2010.

C hafi borið um að mikil reiði hafi beinst að henni af hálfu starfsmanna leikskólans, þar á meðal B og D, eftir að hún hafi kvartað undan háttsemi og vinnubrögðum starfsmanna. Með hliðsjón af framangreindum atburðum, og þeim skoðunum D, varðandi C, sem fram hafi komið í vitnisburði D fyrir dómi í vitnamálinu, mótmæli stefndi því að unnt sé að byggja á framburði hennar. Um sé að ræða einhliða frásögn sem hafi ekkert sönnunargildi að því leyti sem hún njóti ekki stuðnings í öðrum gögnum málsins. Framburður B í vitnamálinu hafi heldur ekkert sönnunargildi. Meta verði frásögn B í ljósi stöðu hennar sem vinkonu stefnanda og D. Þá sé verulegt misræmi milli vitnisburðar B og framburðar C um tildrög óhappsins. Þannig haldi B því fram að C hafi komið gangandi út um dyr sem hafi verið á deildinni við hliðina á fataklefanum og ýtt við hjólakollinum sem stefnandi hafi notast við í umrætt sinn. Kveðist B hafa rætt við C eftir atvikið og skammað hana fyrir háttsemina. Á hinn bóginn kveði C að hún hafi verið stödd inni í fataklefanum allan tímann og orðið vitni að óhappi stefnanda. Þá neiti hún því alfarið að B hafi komið að máli við sig eftir að stefnandi hafi dottið og skammað sig fyrir að hafa fært hjólakollinn.

Allan vafa um sönnun um málsatvik skuli leggja á stefnanda. Ekki hafi tekist að sanna að málsatvik hafi verið með einhverjum þeim hætti að leitt geti til bótaskyldu stefnda. Frásögn vitna sé ótrúverðug og ekkert í gögnum máls gefi til kynna að háttsemi stefnda eða starfsmanns hans hafi verið saknæm á nokkurn hátt. Stefnandi skuli því bera halla af því að staðhæfing hennar um málsatvik teljist ekki sönnuð og að ósannað sé að háttsemi stefnda eða starfsmanns hans hafi verið saknæm.

Slysið verði heldur ekki rakið til vanbúnaðar hjólakollsins eða ófullnægjandi vinnuaðstöðu, gáleysis starfsmanna eða stjórnenda stefnda eða brots á skyldum sem á stefnda hvíli sbr. lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum settum með stoð í þeim lögum. Af málsgögnum megi ráða að orsök slyssins hafi verið óhapp og eða aðgæsluleysi stefnanda. Mótmælt sé sem röngu og ósönnuðu að vinnuaðstaða hafi verið ófullnægjandi eða hjólakollur verið ótryggur eða vanbúinn. Vinnuaðstaða á leikskólanum, þar á meðal í fataklefa, hafi verið góð og ekki of þröng, enda ekkert í gögnum máls sem gefi annað til kynna. Þá hafi komið fram í framburði stefnanda fyrir dómi að hún hafi talið vinnuaðstæður í fataklefanum góðar og öruggar.

Stefndi mótmæli því að hjólakollurinn hafi ekki verið nógu traust og öruggt tæki til að vinna með, sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja. Slíkir hjólakollar sem notaðir séu í leikskólum stefnda séu nauðsynleg tæki í leikskólastarfi, enda sé notkun þeirra til þess fallin að hlífa hrygg, hnjám og ökklum starfsmanns þegar unnið sé í lágri stöðu. Hjólakollar geri starfsmönnum kleift að vera hreyfanlegir í starfi, til dæmis þegar þeir séu við störf í fataklefa við að klæða börn. Þá sé jafnframt unnt að setja þá í bremsu á auðveldan hátt. Þannig hafi stefndi við val á tæki haft í huga aðstæður og vinnuskilyrði á leikskólanum. Starfsmönnum hafi ekki stafað hætta af notkun hjólakollsins væri eðlilegrar varúðar gætt. Þvert á móti sé notkun þeirra talin æskileg. Sömu hjólakollar séu notaðir í dag við vinnu starfsmanna á leikskólanum. Starfsmenn þurfi engu að síður ávallt að gæta að sér þegar þeir setjist á slíka hjólakolla. Verði það að teljast óábyrgt af stefnanda að hafa sest niður í umrætt sinn án þess að kanna hvort kollurinn væri á sínum stað, sér í lagi þar sem mörg börn hafi verið í kring og því meiri líkur en minni á að kollurinn kynni að hreyfast eitthvað úr stað.

Að klæða börn í og úr útifötum sé einfalt verk er krefjist ekki sérstaks búnaðar, kunnáttu eða leiðbeininga. Á slysdegi hafði stefnandi starfað hjá leikskólanum í rúma fjóra mánuði sem leiðbeinandi. Hluti af starfsskyldum hennar hafi falist í að aðstoða börn við að klæða sig í og úr útifötum. Stefnandi hafi því verið orðin vön því að notast við hjólakoll við vinnu og hafi mátt vera fullljóst að börn eða aðrir gætu rekið sig í tækið, auk þess sem hún hafi þekkt eiginleika þess. Stefnanda hafi því mátt vera fullkunnugt um hvaða hætta fylgdi því ef ekki væri athuguð staðsetning kollsins áður en sest væri.

Óhapp stefnanda hafi ekki orðið í tengslum við vinnustaðinn eða skort á fullnægjandi aðbúnaði eða öryggi starfsmanna þar. Verði slysið ekki rakið til skorts á öryggisráðstöfunum, sem hvíli á atvinnurekanda að viðhafa, heldur til aðgæsluleysis stefnanda sem ekki hafi gætt að sér. Með hliðsjón af því hafni stefndi því að hafa vanrækt skyldur sínar og eða að hafa gerst brotlegur gegn ákvæðum 13., 24. og 79. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eða ákvæðum reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, og 3. mgr. 5. gr. tilskipunar 89/391/EBE.

Til vara byggi stefndi á því að fallist dómurinn ekki á aðalkröfu hans verði aðeins unnt að dæma hann skaðabótaskyldan að hluta. Byggist sú krafa á því að tjón stefnanda sé að mestu leyti að rekja til óhappatilviks eða gáleysis hennar sjálfrar og því verði hún að bera tjón sitt að hluta sjálf vegna eigin sakar. Stefnandi hafi, líkt og aðrir starfsmenn, þurft að sýna tilhlýðilega aðgæslu og varúð þegar notast hafi verið við hjólakoll við vinnu og gera viðeigandi ráðstafanir við verkið, sem taki meðal annars mið af aðstæðum. Hafi stefnanda mátt vera ljóst að hún gæti aldrei gengið út frá því sem vísu að kollurinn væri á sama stað og hann hafi verið þegar hún hafi staðið upp af honum og því hafi henni ávallt borið að kanna staðsetningu hans áður en hún settist að nýju.

Vísist til reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns, sönnunarbyrði, óhappa- tilviljun, gáleysi, orsakatengsl og sennilega afleiðingu og eigin sök tjónþola, auk skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Þá sé vísað til laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna settum með stoð í þeim. Málskostnaðarkrafa sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Ágreiningur aðila hefur afmarkast mjög undir rekstri málsins. Við fyrirtöku málsins 1. október 2013 féll stefnandi frá upphaflegri varakröfu og þrautavarakröfu í málinu. Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði stefndi síðan fram eftirfarandi bókun:

„Með vísan til þess að réttargæslustefndi hefur greitt stefnanda bætur á grundvelli slysatryggingar launþega sem stefndi er með hjá réttargæslustefnda telur stefndi rétt að falla frá málsástæðum, í þessum þætti málsins, er varða að orsakatengsl séu ósönnuð með öllu en áskilur sér rétt til að halda slíkum málsástæðum á lofti gagnvart stefnanda, verði skaðabótaskylda talin vera fyrir hendi, í máli sem kann að stofnast varðandi mat á afleiðingum á heilsufar stefnanda og umfang tjóns hans“.

Þá lýsti lögmaður stefnanda því yfir við aðalmeðferð, að þó svo að ekki væri fallið frá þeirri málsástæðu að bótaskylda stefnanda væri til vara reist á því að aðstæður á vinnustað hefðu verið ófullnægjandi, væri þó fyrst og fremst byggt á því að bótaskylda stefnda grundvallaðist á vinnuveitandaábyrgð vegna skaðaverks, sem væri að rekja til saknæmrar háttsemi samstarfsmanns stefnanda, þegar hún hafi rekist í hjólakollinn.

Þegar metin er möguleg bótaskylda vegna líkamstjóns í máli þessu, verður með hliðsjón af því sem liggur fyrir samkvæmt framansögðu, að byggja hér á því að ekki sé ágreiningur aðila um það að stefnandi hafi a.m.k. orðið fyrir nokkru varanlegu líkamstjóni í umræddu vinnuslysi á leikskólanum [...] þann 8. febrúar 2010.

Ágreiningur málsaðila snýr sem fyrr segir einkum að sönnunarmati varðandi það, hvort tjón stefnanda sé sannanlega að rekja til háttsemi samstarfsmanns á leikskólanum, sem stefndi beri vinnuveitandaábyrgð á samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar, sbr. og 23. grein a, skaðabótalaga nr. 50/1993, samanber 1. grein laga nr. 124/2009, eins og stefnandi byggir einkum á, eða hvort umrætt slys hafi borið að með öðrum hætti, sem óhapp, eða þá þannig að stefnandi hafi sjálf ekki sýnt nægilega aðgæslu í umrætt sinn, með þeim afleiðingum sem af hafi leitt, líkt og stefndi byggir á.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi en einnig komu fyrir dóminn og gáfu skýrslu sem vitni D, fyrrum leikskólastjóri, C leikskólakennari og B myndlistarkennari en allar störfuðu þær á [...] þegar tjónsatvikið átti sér stað þann 8. febrúar 2010.

Fyrir dómi bar stefnandi að hún hefði í greint sinn verið að klæða barn í útiföt, reist sig upp af kollinum og teygt sig fram, en þegar hún hafi ætlað að setjast aftur á kollinn hafi hún ekki fundið fyrir honum á sínum stað og fallið aftur fyrir sig. Þetta hafi allt gerst á svipstundu. Kveðst hún þá hafa snúið baki í átt að dyrunum þar sem henni hafi síðar verið tjáð að C hafi komið út og síðan rekið fót í kollinn svo að hann færðist til. B hafi setið skáhalt á móti henni og því séð atvikið og síðar tjáð stefnanda hvernig óhappið hafi borið að.

C leikskólakennari bar að hún hefði í umrætt sinn verið í fataklefanum en þær A og B hafi verið þar einnig. Kvaðst hún hafa staðið beint á móti dyrum inn í rýmið og séð þar sem A hafi risið upp af hjólakollinum en hann þá runnið undan henni þegar hún hafi sest aftur niður og hún skollið í gólfið. Aðspurð kannaðist C ekki við að hafa rekið sig í hjólakollinn né að hafa gengið fram hjá A í greint sinn.

D, fyrrum leikskólastjóri, bar fyrir dómi að hún hefði sjálf ekki orðið vitni að slysinu en B hafi látið hana vita hvernig það hafi borið að, með því að C hafi rekið sig í hjólakollinn. Hún kvaðst ekki muna hvort hún hefði rætt það þá við C. Kvaðst D harma að tildrög slyssins hefðu ekki verið nægilega útskýrð í atvikalýsingu frá sér til Vinnueftirlits ríkisins, en kvaðst þá hafa veigrað sér við því að greina frá þessum leiðu tildrögum.

B bar að hún hefði verið sjónarvottur að atvikinu. Hafi hún setið á umræddum bekk skáhalt á móti stefnanda og séð þar sem C hafi komið þar að mjög hratt og þá ýtt við hjólakollinum með fætinum þegar A hafi verið við það að setjast aftur niður á kollinn en hún þá fallið í gólfið. Bar B að C hefði gengið áfram fram hjá A og ekki virst hafa gert sér grein fyrir því að A hafi verið að nota kollinn. Hafi C sparkað nokkuð ákveðið í kollinn sem hafi virst vera fyrir henni á þessari leið hennar yfir vinnurýmið.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið, þykir hér verða að leggja til grundvallar framangreinda frásögn B, um að samstarfsmaður þeirra stefnanda, C, hafi í umrætt sinn rekið sig þannig í hjólakollinn með þeim afleiðingum að stefnandi féll í gólfið og slasaðist eins og lýst hefur verið. Verður eins og á stóð að meta þessa ofanlýstu háttsemi til gáleysis af hálfu starfsmannsins, sem stefndi Hafnafjarðarbær skuli bera húsbóndaábyrgð á, hvað varðar afleiðingar slysins. Að framangreindu virtu þykir enn fremur ekki hafa verið sýnt fram á að stefnandi eigi sjálf að bera nokkra sök svo að takmarki bótaskyldu stefnda. Að þessu virtu þykja ekki vera efni til að fjalla um aðrar mögulegar málsástæður sem stefnandi byggir kröfugerð sína á, svo sem varðandi aðbúnað á umræddum vinnustað.

Með vísan til alls ofangreinds, ber því að fallast á dómkröfu stefnanda, um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda, vegna þess líkamstjóns stefnanda, sem sannanlega leiðir af umræddu vinnuslysi, á leikskólanum [...], 8. febrúar 2010.

Stefnandi fékk útgefið gjafsóknarleyfi, dags 15. maí 2013, og verður því málskostnaður hennar greiddur úr ríkissjóði, sem samanstendur af útlögðum kostnaði, 101.300 krónum, og málflutningsþóknun lögmanns hennar, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 900.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, eða alls 1.034.130 krónur. Eftir úrslitum málsins verður stefnda að sama skapi gert að greiða stefnanda í málskostnað, alls 1.034.300 krónur, sem rennur í ríkissjóð.

Málið flutti Þ-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf hdl., fyrir hönd stefnanda, en I-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf hdl., fyrir hönd stefndu.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóm þennan, ásamt sérfróðum meðdómsmönnum, þeim Á-kk-þgf K-kk-þgf, bæklunarskurðlækni, og Á-kvk-þgf G-kvk-þgf, sjúkraþjálfara og sérfræðingi í vinnuvernd.

D ó m s o r ð

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Hafnarfjarðarbæjar, vegna líkamstjóns, sem stefnandi, A, varð fyrir í vinnuslysi, þann 8. febrúar 2010.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, en þar með talin er málflutningsþóknun lögmanns hennar, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., 900.000 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 1.034.130 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf

Á-kk-nf K-kk-nf

Á-kvk-nf G-kvk-nf