V-2/2016

Mál þetta sem barst dóminum 18. febrúar sl., var tekið til úrskurðar 11. maí sl. Sóknaraðilar eru A hf., B ehf. og C hf. Varnaraðili er Reykjavíkurborg.

Sóknaraðilar krefjast þess, með vísan til XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að teknar verði skýrslur fyrir dómi af D, [...] Reykjavíkurborgar, og E, [...] Reykjavíkurborgar. Þá krefjast þeir málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað og ómaksþóknunar úr hendi sóknaraðila.

I

Málsatvik

Í beiðni kemur fram að sóknaraðilar séu allir eigendur fasteignarinnar að [...] í Reykjavík. Fasteignin sé samtals 8 hæðir en nú þegar sé hótelstarfsemi á fimm hæðum, eða í um 62% af húsnæðinu, en skrifstofur á þremur hæðum. Sóknaraðilar hafi gert athugasemdir við breytingu á deiliskipulagi [...] og [...] sem fól m.a. í sér að sett var hámark á hótel- og gistirými sem tók mið af þegar útgefnum leyfum og þegar samþykktum breytingum á deiliskipulagi innan reitsins. Af samtölu birtrar stærðar eigna á afmörkuðu svæði, sem nái yfir deiliskipulagssvæði [...] í heild og einnig hluta af deiliskipulagssvæði [...], sé hámarkshlutfall gistiþjónustu skilgreint 23%.

Að mati sóknaraðila felur bann við því að innrétta hótelrými á þremur hæðum húss sem þegar sé nýtt að 62% hótelreksturs í sér skerðingu á eignarrétti eiganda. Breyting á fyrirliggjandi deiliskipulagi brjóti því gegn 72 gr. stjórnarskrárinnar. Með þeim takmörkunum sem um ræði á nýtingarheimildum eigenda á grundvelli skipulags sé verið að rýra verðgildi eigna. Með breytingu á gildandi deiliskipulagi hafi verðmæti eigna sóknaraðila verið rýrt um 20-30%. Ef varnaraðili myndi falla frá fyrrnefndri takmörkun og heimilt yrði að breyta öllum þremur skrifstofuhæðunum, þ.e. hæðum 4, 5 og 6, í hótelbergi yrði kjallaranum að líkindum breytt í líkamsræktarstöð sem myndi þjóna bæði almenningi og hótelgestum. Enga líkamsræktarstöð sé að finna í miðborginni og ljóst að slík starfsemi væri vel til þess fallin að stuðla að aukinni fjölbreytni og þar með blandaðri starfsemi í [...] og bæta þannig þjónustu við íbúa og gesti miðborgarinnar.

Um aðdraganda málsins kveðast sóknaraðilar hafa, með bréfi 15. apríl 2015 til umhverfis- og skipulagssviðs Reykjavíkurborgar, óskað eftir afstöðu borgarinnar til þess hvort fyrirhuguð takmörkun á hótelrýmum ætti við um [...]. Í svarbréfi umhverfis- og skipulagssviðs 29. maí 2015 kom fram að ákveðið hefði verið að „leyfa ekki frekari aukningu á hótelrýmum en það sem þegar er komið eða er samþykkt og því tekið neikvætt í þessa fyrirspurn“. Vilja sóknaraðilar freista þess að fá ákvörðun umhverfis og skipulagssviðs varnaraðila, um breytingu á fyrirliggjandi deiliskipulagi, breytt.

Varnaraðili gerir athugasemdir við lýsingu sóknaraðila á atvikum máls. Greinir hann svo frá að sóknaraðilinn, A hf., hafi, með bréfi 15. apríl 2015, óskað eftir afstöðu varnaraðila til þess hvort breyting á notkun húseignarinnar að [...] takmarkaðist vegna fyrirhugaðrar breytingar á deiliskipulagi [...] og [...]. Í svarbréfi varnaraðila 29. maí 2015 hafi komið fram að í ljósi deiliskipulagsbreytingarinnar væri ekki fært að samþykkja frekari hótel- og gististarfsemi á svæðinu. Sóknaraðilinn vildi ekki una svarinu og óskaði 13. október 2015 eftir viðtali til að ræða umrædda synjun umhverfis- og skipulagssviðs varnaraðila. Varð varnaraðili við beiðni um fund og fór hann fram 17. nóvember 2015. Fundinn sátu borgarlögmaður og [...] varnaraðila. Í kjölfar fundarins hafi lögmaður sóknaraðila óskað eftir frekari upplýsingum um það hvernig staðið hefði verið að því að finna út 23% hámarkshlutfall hótel- og gististarfsemi á svæðinu og óskaði jafnframt eftir þeim gögnum sem lágu til grundvallar þegar hlutfall hótel- og gististarfsemi á svæði [...] og [...] var fundið út.

Varnaraðili svaraði beiðninni 18. nóvember 2015 þar sem fram kom að ekki væri unnt að afhenda umrædd gögn þar sem þau væru vinnugögn í skilningi upplýsingalaga. Sóknaraðili hafi samdægurs óskað eftir nánari skýringum og var honum svarað í tölvupósti 25 nóvember 2015. Með bréfi 11. desember 2015 hafi lögmaður, fyrir hönd allra sóknaraðila, gert athugasemdir við breytingu á áðurnefndu deiliskipulagi og farið fram á að ákvörðun umhverfis- og skipulagssviðs um hámarkshlutfall hótel- og gistirýma yrði breytt. Varnaraðili hafnaði erindinu 18. janúar sl. með vísan til umsagnar [...]. Sóknaraðili ítrekaði beiðni sína um upplýsingar 4. febrúar sl. og óskaði eftir því að gögn bærust eigi síðar en í lok dags 9. febrúar sl. ellegar yrði leitað atbeina dómstóla. Varnaraðili svaraði bréfinu 18. febrúar sl. með frekari upplýsingum en daginn áður hafi sóknaraðilar lagt inn umrædda beiðni til héraðsdóms. Umbeðin gögn hafi nú verið afhent.

Í beiðni sóknaraðila var þess upphaflega krafist að tiltekinna gagna yrði aflað fyrir atbeina héraðsdóms sem þar eru nánar tilgreind. Þá var þess einnig krafist að nánar tilgreindir einstaklingar, sem eru starfsmenn varnaraðila, gæfu skýrslu fyrir dómi. Kom fram í beiðninni að sóknaraðilar hefðu ítrekað krafist gagna og upplýsinga frá Reykjavíkurborg um tiltekin atriði en erindum þeirra hefði í engu verið sinnt. Undir rekstri máls þessa afhenti varnaraðili sóknaraðilum öll umbeðin gögn. Sóknaraðilar héldu fast við kröfu sína um að tveir starfsmenn varnaraðila gæfu skýrslu fyrir dóminum. Var þeirri kröfu mótmælt af hálfu varnaraðila. Eins og málið liggur nú fyrir dóminum lýtur krafa sóknaraðila því einvörðungu að því að tilteknir starfsmenn gefi skýrslu fyrir dóminum á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991.

II

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðilar kveða kröfu sínar í máli þessu byggja á því að þeir hafi til skoðunar að höfða mál á hendur varnaraðila vegna þeirrar stjórnvaldsákvörðunar að skilgreina hámarkshlutfall gistiþjónustu sem 23%.

Sóknaraðilar telja þá ákvörðun hafa verið matskennda stjórnvaldsákvörðun sem tekin hafi verið af handahófi, þ.e. bæði hvað varðar afmörkun reitsins og ákvörðun um hlutfall. Við slíka ákvörðunartöku sé stjórnvald bundið af jafnræðis- og meðalhófsreglu ásamt öðrum efnisreglum, lögfestum og ólögfestum.

Samkvæmt tölvupósti frá [...] Reykjavíkurborgar, D, hafi hlutfallið verið fengið með þeim hætti að „byggðir fermetrar á svæðinu sem eru nýttir undir hótel og gististarfsemi eru í dag 15% af heildarbyggingarmagn svæðisins. Þær samþykktir sem liggja fyrir í dag, í formi deiliskipulagsáætlana og kveðið er ýmist á um hótel og gististarfsemi (til eru deiliskipulagsáætlanir sem banna gististarfsemi) – mynda samanlagt 23%, sem þýðir að byggðir fermetrar og deiliskipulagsáætlanir búa til þennan kvóta – 23%.“ Að sögn [...] hafi það verið „mat skipulagsyfirvalda að til þess að viðhalda þeim fjölbreytileika sem kveðið er á um í aðalskipulagi Reykjavíkur sé það hæfilegt magn hótel og gistiþjónustu í [...], af byggðum og óbyggðum fermetrum sem búið er að samþykkja undir hótel og gistiþjónustu“. Jafnframt komi fram í tölvupóstssamskiptum við [...] að tekin hafi verið „pólitísk ákvörðun um 23% og var miðað við byggða fermetra á reitnum sem og samþykktar deiliskipulagsáætlanir sem sýna þessa aukningu“. Ótækt sé að geðþótti, pólitík eða hrein tilviljun ráði niðurstöðu máls eins og í þessu tilviki. Með ákvörðuninni hafi tilteknum gæðum verið úthlutað til aðila á handahófskenndan hátt án þess að þeim áhuga kunni að hafa á sömu gæðum sé gefinn kostur á að hljóta þau.

Nauðsynlegt sé að skoða hvert hlutfall hótel- og gistiþjónustu sé í dag og hvernig það hafi verið reiknað út á umræddan reit. Niðurstaða úttektar komi fram í tölvupóstssamskiptum sóknaraðila við [...] varnaraðila þar sem segi að „á skipulagssvæðinu sé nú um 145.700 m² þar af eru hótel og gistiheimili um 21.300 m² sem samsvarar 15%“. Ekki hafi verið sýnt fram á að 15% sé raunverulegt hlutfall þeirra hótela og gistiheimila sem til staðar eru á skipulagssvæðinu og leiki vafi á því hvort varnaraðili hafi gætt að rannsóknarskyldu sinni í aðdraganda ákvörðunar sinnar um takmörkunina.

Sóknaraðilar telji einsýnt að verðmæti eigna þeirra skerðist verulega umfram það sem eigi við um sambærilegar eignir í næsta nágrenni. Sóknaraðilar hyggist kanna réttarstöðu sína með tilliti til þeirra réttarúrræða sem til álita komi, þ. á m. að krefjast ógildingar á deiliskipulaginu og/eða skaðabóta á grundvelli 51. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 verði afstaða varnaraðila óbreytt.

Telja sóknaraðilar sig knúna til að óska eftir því að teknar verði skýrslur fyrir dómi af D, [...] varnaraðila, og E, [...] varnaraðila, og hafa lagt fyrir dóminn dæmi um spurningar sem þeir telja sig þurfa að fá svör við frá umræddum starfsmönnun varnaraðila. Spurningarnar lúti t.d. að því hvernig umræddur reitur hafi verið ákveðinn og hver séu rökin fyrir 15% hlutfallinu sem áður greinir og 23% hlutfallinu. Þá þurfi að fá svör við því hvenær hafi verið farið að ræða 23% takmörkunina, hvort starfsmennirnir geri sér grein fyrir því að með henni sé verið að rýra verðmæti þeirra eigna sem undir hana falli um 25% og hvort eitthvað hafi verið hugsað út í það þegar ákvörðunin var tekin.

Umrædd sönnunarfærsla sé þeim nauðsynleg til að afla sönnunar um tiltekin atvik sem varði lögvarða hagsmuni þeirra svo unnt sé að taka ákvörðun um hugsanlega málshöfðun, sbr. 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991. Því beri að fallast á kröfu þeirra.

III

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili byggir kröfu sína um að synjað verði um að umræddir starfsmenn hans gefi skýrslu fyrir dómi á því að skilyrðum XII. kafla laga nr. 91/1991 sé ekki fullnægt. Varnaraðili kveður ákvæði þessa kafla laganna fela í sér þrönga undantekningu frá meginreglu einkamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Í 77. gr. séu sett þröng skilyrði fyrir öflun sönnunargagna án þess að mál hafi verið höfðað. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins þurfi aðili annars vegar að hafa lögvarða hagsmuni af því að leita sönnunar og hins vegar að vera uppfyllt eitt af þeim skilyrðum að kostur fari forgörðum á að afla sönnunarinnar verði það ekki gert strax, að gagnaöflunin verði verulega erfiðari verði dráttur á henni eða að sönnunarfærslan geti ráðið niðurstöðu um hvort aðilinn láti vera af málshöfðun vegna viðkomandi atvika. Í 78. gr. sé að finna reglur um aðdragandann að sönnunarfærslu fyrir málshöfðun. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins beri aðila, sem vill leita sönnunar samkvæmt XII. kafla laganna, m.a. að greina skýrt frá því atviki sem hann vill leita sönnunar um og rökstyðja hvers vegna sönnunarfærslan þolir ekki bið eða geti ráðið niðurstöðu um hvort mál verði síðar höfðað. Samkvæmt 3 mgr. ákvæðisins meti héraðsdómari af sjálfsdáðum hvort skilyrði séu til að fallast á beiðni.

Með engu móti verði séð að beiðni sóknaraðila uppfylli formkröfur XII. kafla laganna. Fyrir liggi að varnaraðili hafi afhent sóknaraðilum öll þau gögn sem óskað hefur verið eftir. Þá hafi varnaraðili orðið við öllum óskum sóknaraðila um fundi. Undir rekstri málsins hafi sóknaraðili afhent varnaraðila öll umbeðin gögn. Verður því að líta svo á að sóknaraðilar hafi nú þegar fengið í hendurnar öll þau gögn og upplýsingar sem um var beðið. Ekkert sé því til fyrirstöðu að þeir geti lagt mat á réttarstöðu sína á grundvelli þessara gagna.

Auk þess verði að hafa í huga að annar þeirra starfsmanna sem varnaraðili hefur óskað eftir að tekin verði skýrsla af fyrir dómi sé embættismaður hjá varnaraðila. Samkvæmt 5. mgr. 52. gr. laga nr. 91/1991 sé embættismönnum óskylt að koma fyrir dóm til að vitna um atvik sem hafa gerst í embætti þeirra og leiða má nægilega í ljós með vottorði úr embættisbók eða öðru opinberu skjali.

Í öllu falli verði með engu ráðið af beiðninni hvaða tilgangi skýrslutaka yfir umræddum aðilum eigi að þjóna eða hvaða atriði þeim er ætlað varpa ljósi á sem ekki liggi þegar fyrir. Krafan sé því mjög vanreifuð að þessu leyti. Hvorki sé fullnægt skilyrðum 2. mgr. 77. gr. né skilyrðum 2. mgr. 78. gr. laganna í málinu. Engin efni séu til að verða við beiðni sóknaraðila um skýrslutökur.

Þá krefst varnaraðili ómaksþóknunar úr hendi sóknaraðila og byggir kröfu sína hvað það varðar á 4. mgr. 79. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefjast sóknaraðilar þess, á grundvelli 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að þeim verði heimiluð vitnaleiðslu fyrir dóminum til að leita sönnunar um atvik sem ráðið geti úrslitum um málshöfðun þeirra á hendur varnaraðila máls þessa vegna breytingar á deiliskipulagi og ákvörðunar varnaraðila um skilgreiningu á hámarkshlutfalli gistiþjónustu.

Í beiðni sóknaraðila er m.a á því byggt að breyting á deiliskipulagi [...] og [...], sem hafði í för með sér að hámarkshlutfall hótel- og gistirýma á svæðinu var skilgreint 23%, hafi falið í sér matskennda stjórnvaldsákvörðun sem tekin hafi verið af handahófi. Telur sóknaraðili jafnframt leika vafa á því hvort varnaraðili hafi gætt að rannsóknarskyldu sinni í aðdraganda umræddrar ákvörðunar. Sé honum því nauðsynlegt að taka skýrslur af tveimur starfsmönnum varnaraðila á grundvelli 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991.

Í beiðni sóknaraðila kemur fram að þeim sé þessi sönnunarfærsla nauðsynleg svo þeir geti kannað réttarstöðu og hugsanlega málsókn á hendur varnaraðila með tilliti til þeirra réttarúrræða sem til álita komi, þ.e. að fara fram á ógildingu á deiliskipulaginu og/eða krefjast skaðabóta úr hendi varnaraðila vegna hinnar umdeildu ákvörðunar og breytts deiliskipulags. Varnaraðili hefur haldið því fram að beiðni sóknaraðila uppfylli hvorki form- né efnisskilyrði XII. kafla laga nr. 91/1991 svo á hana verði fallist. Þá hefur varnaraðili einnig bent á að undir rekstri málsins hafi verið fallist á kröfu sóknaraðila um afhendingu þeirra gagna sem hann hafði tilgreint í beiðni sinni. Þó hafi hann haldið kröfu sinni um skýrslutöku af starfsmönnum varnaraðila til streitu að ófyrirsynju. Skýrslutakan sé því óþörf í ljósi þess hvernig málið þróaðist.

Að mati dómsins tilgreina sóknaraðilar nægilega skýrt í beiðni sinni þau atvik sem þeir leita sönnunar um, hvernig sönnunarinnar skuli leitað, hvaða réttindi eru í húfi og hverja sönnunin varðar að lögum. Uppfyllir beiðni hans því skilyrði 1. og 2. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991.

Í 2. málslið 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 eru tvö skilyrði sett fyrir því að aðili geti aflað sönnunargagna án þess að mál hafi verið höfðað. Í fyrsta lagi þarf aðili að hafa lögvarða hagsmuni af því að leita sönnunar og í öðru lagi þarf sönnunarfærslan að geta ráðið niðurstöðu um hvort aðilinn láti verða af málshöfðun vegna viðkomandi atvika.

Telja verður ljóst að sóknaraðilar hafa lögvarða hagsmuni af því að leita sönnunar um þau atvik sem lýst er í beiðni þeirra. Á hinn bóginn er ekki, eins og úrlausnarefnið liggur nú fyrir dóminum og hvernig það þróaðist undir rekstri málsins, unnt að fallast á með sóknaraðilum að sönnunarfærsla sú er þeir óska eftir að fari fram sé nauðsynleg til þess að þeir geti áttað sig á réttarstöðu sinni eða byggt upp kröfugerð sína gagnvart varnaraðila. Því verður ekki talið að hún ráði slíkum úrslitum um það hvort tilefni sé til málsóknar á hendur varnaraðila, vegna hinnar umdeildu ákvörðunar og breytts deiliskipulags, að á hana beri að fallast. Eru því skilyrði 2. málsiðar 2 mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 ekki uppfyllt að þessu leyti. Verður beiðninni því þegar hafnað af þessum sökum.

Hvað varðar skýrslutöku af E sérstaklega er einnig haft í huga að um hana kynni að fara samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 52. gr. laga nr. 91/1991. Verða ekki lagðar ríkari skyldur á vitni varðandi skýrslutöku samkvæmt 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 en gert yrði undir rekstri venjulegs einkamáls.

Í ljósi atvika málsins þykir rétt að málskostnaður verði látinn niður falla.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 1. apríl sl.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Kröfu sóknaraðila, A hf., B ehf. og C hf., um skýrslutökur fyrir dómi af D og E, er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)