E-1008/2020

Mál þetta var höfðað 15. janúar 2020. Stefnandi er Selið Fasteignafélag ehf., Litlakrika 2, Mosfellsbæ, og stefndi Úti og Inni sf., Þingholtsstræti 27, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu 4.353.9 19 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 26. apríl 2019 til greiðsludags auk málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að hann verði felldur niður.

Málsatvik

Stefnandi mun vera fjárfestingarfélag sem staðið hefur fyrir byggingu ýmissa fasteigna einkum í Hafnarfirði og hefur leitað til stefnda sem arkitekta um langt árabil af þeim sökum. Sumarið 2016 fól stefnandi stefnda að hanna fyrir sig hús að Gljáhellu 3 í Hafnarfirði. Stefnandi ráðgerði að um yrði að ræða hús sem samanstæði af 10 sjálfstæðum einingum sem hver um sig væri um 100 fermetrar að grunnfleti með millilofti sem væri um 50 fermetrar að stærð. Innkeyrsluhurð yrði inn í hverjar einingu auk venjulegrar hurðar. Fyrirsvarsmaður stefnanda mun hafa haft fasteign við Norðurgrafarveg 2 á Esjumelum í huga sem fyrirmynd og sýnt stefnda ljósmynd af þeirri eign.

Stefndi tók verkið að sér en ekki var gerður sérstakur verksamningur milli aðila enda ekki tíðkað í þeirra viðskiptum. Byggt er á því af hálfu stefnanda að ekki hafi verið búið að ákveða á þessu stigi úr hvaða byggingarefni húsið yrði né hvenær framkvæmdir hæfust en fram kom af hálfu fyrirsvarsmanns félagsins að bæði hefði verið leitað tilboða í efni í stálgrindarhús sem og efni í hús sem væri með límtré í burðarvirki. Þá mun í öndverðu ekki hafa verið búið að ákveða á hvern hátt efri hæðin yrði nýtt, hvort þar ætti að vera geymsluaðstaða fyrir lager eða kaffi aðstaða fyrir starfsmenn. Samkvæmt stefnda var í upphaflegri hönnun gert ráð fyrir að gluggar á efri hæðinni væru í línu við efri brún innkeyrslu dyra til að nýta mætti veggpláss undir hillur enda miðað við að efri hæðin yrði nýtt sem lager.

Áður en uppdrættir og önnur gögn voru lögð inn til umfjöllunar hjá byggingarfulltrúa æskti stefnandi þess að nýting efri hæðarinnar yrði útfærð þannig að þar yrði kaffiaðstaða. Í samræmi við þá breyttu nýtingu var aflað samþykkis hjá forvarnarsviði Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins er laut að brunavörnum og flóttaleiðum, á vegum stefnda, með fulltingi brunahönnuðar. Samkvæmt framburði starfsmanns stefnda fyrir dómi hefði verið ákveðið að staðsetningu glugga á efri hæð, sem tekið hafði mið af nýtingu rýmisins sem lagers, yrði ekki breytt. Í kjölfarið voru uppdrættirnir lagði rinn hjá yfirvöldum til yfirferðar og samþykktar 7. desember 2016. Þeir voru áritaðar af Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins 16. mars 2017 og samþykktir af byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar 22. mars sama ár. Samkvæmt byggingarlýsingu, sem árituð var á uppdrættina, var lagt til grundvallar að húsið yrði stálgrindarhús sem klætt yrði að utan sem innan með málmi og stigi upp á milligólf úr stáli. Í umfjöllun um brunavarnir var getið um að af efri hæð ætti að vera björgunarop með fellistiga. Engar athugasemdir voru gerðar við staðsetningu glugga á kaffistofu, sem nýta átti sem björgunarop, á meðan á þessu ferli stóð. Ó umdeilt er að staðsetning gluggans var ekki málsett á uppdrættinum og því ekki getið um hæð gluggans frá gólfi.

Samkvæmt stefnanda mun hafa verið leitað tilboða í byggingarefni hússins, bæði hjá framleiðendum stálgrindar húsa og húsa framleiddum úr límtré.

Á svipuðum tíma og verið var að afla samþykkis og leggja aðaluppdrætti fyrir yfirvöld á hönnun hússins á fyrstu mánuðum ársins 2017, virði st stefnandi hafa afráðið byggja húsið úr límtré.

Vegna breytingar á byggingarefni beindi Límtré Vírnet ehf. því til stefnda að breyta uppdráttum til samræmis við það. Nýr aðaluppdráttur var afhentur byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar, sem dagsettur er 23. október 2017. Uppdrátturinn var áritaður af Slökkviliði höfuð borgarsvæðisins 20. ágúst 2018, og samþykktur af byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar 10. október 2018.

Verksamningur var undirritaður milli stefnanda og Límtrés Vírnets ehf. 3. október 2017 þar sem meðal annars var samið um afhendingu framleiddra eininga í húsið á næstu vikum þar á eftir. Mun verktaki sem stefnandi réð til að reisa húsið hafa hafist handa í kjölfarið. Samkvæmt stefnanda kom í ljós þegar búið var að koma fyrir millilofti í fyrstu einingu hússins að gólf þess væri of lágt miðað við glugga sem merktur væri sem neyðarútgangur á uppdráttum. Leyfileg hæð upp í glugga samkvæmt byggingar reglugerð mætti vera 12 0 cm en í þessu tilviki væri hún 173 cm. Byggir stefnandi á því að þetta hefði orðið ljóst þegar verktakinn sem annaðist uppsetningu milligólfsins, Kári Arnórsson ehf., var búinn að koma gólfinu fyrir í fyrstu einingunni. Fyrirsvarsmaður verktakans, K-kk-nf A-kk-nf, hafi vakið athygli fyrirsvarsmanns stefnanda og byggingar stjóra hússins á hæðinni upp í gluggann. Að sögn stefnanda varð verktaki sem ráðinn hafði verið til að smíða veggi utan um kaffistofu á efri hæð, SK Smiður ehf., frá að hverfa þar sem ekki var hægt að halda áfram smíði veggjanna vegna breytinga sem framkvæma þurfti á milligólfinu.

Að sögn fyrirsvarsmanns stefnanda og vitnanna K-kk-ef og G-kk-ef M-kk-ef Á-kk-ef, byggingarstjóra fasteignarinnar, voru þeir möguleikar ræddir annað hvort að lækka gluggana eða hækka milligólfið til að hæð gólfsins upp í neðri brún glugganna samrýmdist byggingarreglugerð. Horfið var frá þeirri hugmynd að breyta staðsetningu glugganna þar sem búið var að klæða húsið að utan og slík breyting hefði orðið mjög kostnaðarsöm. Varð því fyrir valinu að hækka gólfið.

Af hálfu stefnanda mun hafa verið óskað eftir að stefndi breytti uppdráttum þannig að húsið myndi samræmast byggingar reglugerð þar sem lokaúttekt yrði ekki samþykkt að óbreyttu, auk þess sem erfiðara yrði að selja einingarnar í húsinu þar sem gluggasetning væri eins og á kjallaraíbúð með gluggana svona hátt uppi. Fyrirsvarsmaður stefnda mun hafa stungið upp á þeirri lausn að komið yrði fyrir þrepum eða palli undir gluggana til að breyta aðgengi að flóttaleiðinni um gluggana. Hann mun hafa borið álitaefnið undir brunahönnuð byggingarinnar sem taldi það fullnægjandi að koma slíkum palli fyrir. Fyrir dómi kom fram hjá byggingar stjóra fasteignarinnar að lausn sem fól í sér að þrepi yrði bætt við hefði verið tæk en slík lausn hefði haft lýti í för með sér á nýbyggðri eign.

Stefnandi virðist ekki hafa fellt sig við þessa ráðagerð stefnda, sem hann taldi fyrirferðar mikla og lýti á húsinu ef af yrði. Niðurstaða stefnanda varð sú, í samráði við verktakann Kára Arnórsson ehf. og Límtré Vírnet ehf., að hækka milliloftið þannig að hæðin frá gólfi upp að glugga yrði 12 0 cm í samræmi við byggingarreglugerð. Af þeirri ákvörðun leiddi að breyta varð stigum upp á milliloftið og undirstöðum undir það. Stefndi útfærði nauðsynlegar breytingar á aðaluppdráttum og aflaði samþykkis byggingaryfirvalda.

Á því er byggt af hálfu stefnanda að þessi breyting hafi haft verulegan kostnað í för með sér auk þess sem framkvæmdir hefðu tafist. Rífa hafi þurft milliloftið sem búið var að koma fyrir og fá nýjar límtréseiningar frá Límtré Vírneti ehf., bæði nýjar burðarstoðir og nýja stigakjálka til að unnt væri að hækka gólfið. Að auki hafi þurft að greiða aukalega fyrir þá vinnu sem af þessu hlaust. Stefnandi krafði stefnda um greiðslu þessa aukakostnaðar en stefndi tók þeirri málaleitan fálega sem leiddi til málshöfðunar þessarar.

Við aðalmeðferð málsins gáfu fyrirvarsmaður stefnanda, B-kk-nf Ó-kk-nf, og fyrirsvarsmaður stefnda, J-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf, aðilaskýrslur. Skýrslur sem vitni gáfu S-kvk-nf J-kvk-nf, G-kk-nf M-kk-nf Á-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og G-kk-nf R-kk-nf.

Málsástæður stefnanda

Skaðabótakrafa stefnanda byggir á að stefndi beri, sem hönnuður og sérfræðingur, ábyrgð á tjóni sem hann hafi bakað stefnanda með mistökum. Stefndi hafi, sem arkitekt, aðalhönnuður og sérfræðingur, tekið að sér að teikna hús fyrir stefnanda sem greitt hafi fyrir það verk. Að mati stefnanda er aðalatriði máls þessa að uppdrættir arkitekta sem lagði r voru inn til byggingarnefndar Hafnarfjarðar hefðu tekið mið af því að hæð frá milligólfi upp að glugga í kaffistofu hefðin umið 173 cm, sem værií andstöðu við ákvæði byggingarreglugerðar sem kveði á um í grein 9.5.5 að hæð frá gólfi megi ekki vera meiri en 120 cm.

Því sé hafnað af hálfu stefnanda að hann hefði þurft að sætta sig við þá lausn sem stefndi lagði til, að smíðuð yrði trappa og hún fest við útvegginn undir glugganum. Slíkt hefði orðið mikið lýti á húsnæðinu auk þess sem ekki væri hægt að ætlast til að stefnandi tæki áhættuna af því að gerðar yrðu síðar athugasemdir við slíkan frágang af hálfu byggingaryfirvalda. Þegar mistökin uppgötvuðust hafi einungis verið búið að setja milliloft í einn hluta af tíu í byggingunni og því auðvelt að bregðast við og bæta úr ágallanum, en það hefði stefndi átt að sjá strax í upphafi.

Að mati stefnanda leiki ekki vafi áað stefndi og þeir arkitektar sem starfi hjá stefnda séu sérfræðingar. Þeir eigi að þekkja grundvallarlög sem gildi um byggingu mannvirkja en í þeim efnum beri helst að nefna byggingar reglugerðina. Þeim sem aðalhönnuðum beri einnig að hafa eftirlit með öllum uppdráttum sem varða viðkomandi byggingu. Í þessu tilfelli hefði verið um frekar einfalda byggingu að ræða en mistök stefnda hefðu hins vegar verið mikil og varðað öryggi væntanlegra eigenda og þess fólks sem þar ætti eftir að starfa eða hafast þar við. Rök þess að neðri brún glugga megi ekki vera meira en 1 2 0 cm grundvallast á því að fólk eigi undankomuleið um gluggann sem björgunarop ef eldur kæmi upp á neðri hæð hússins. Ef neðri brún gluggans væri í 173 cm hæð væri nánast ómögulegt fyrir þann er lenti í slíkum háska að bjarga sér.

Slík mistök eigi góður og gegn arkitekt að sjá. Um sé að ræða yfirsjón sem flokka megi sem stórkostlegt gáleysi.

Tjónið sem stefnandi hafi orðið fyrir og krafist sé greiðslu á fyrir dómi l úti að beinu tjóni sem byggi á samtölu sex reikninga frá þeim aðilum sem komu að lagfæringum að frádregnum virðisaukaskatti, enda um skaðabótakröfu að ræða en stefnandi nýtti innskatt reikninganna í rekstri sínum.

Þannig sé krafist bóta vegna reiknings frá SK Smiði ehf. að sögn stefnanda að fjárhæð 515.000 krónur vegna uppsetningar veggja fyrir kaffistofu á fyrsta milliloftinu sem reist var og rifið niður aftur, vegna reiknings frá stefnda að fjárhæð 306.100 krónur, er laut að breytingum á uppdráttum á milliloftinu, vegna reiknings frá Límtré Vírneti ehf. að fjárhæð 1.487.363 krónur vegna breytinganna, vegna reiknings frá Fraktlausnum ehf. að fjárhæð 129.366 krónur vegna flutnings á efni, vegna kröfu Kára Arnórssonar ehf. að sögn stefnanda að fjárhæð 1.889.889 sem sett er fram á grundvelli vinnuskýrslu vegna aukakostnaðar viðmilligólffasteignarinnarogvegna reiknings frá Prenta ehf. að fjárhæð 17.308 krónur vegna prentunar á breytingauppdráttum.

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa stefnda um sýknu er byggð á því að atvik máls leiði ekki til skaðabótaábyrgðar stefnda gagnvart stefnanda vegna hönnunar á fasteigninni Gljáhellu 3 í Hafnarfirði. Ekki hafiverið sýnt fram á að nokkuð hafi verið ábótavant við þá uppdrætti sem stefndi hefði unnið eðaþá þjónustu sem hann hefði látið í té. Stefnandi hafi í samræmi við meginreglur skaðabótaréttar sönnunarbyrði fyrir skaðabótabyrgð stefnda, þar með talið saknæmri háttsemi af hans hálfu, og að stefnandi hefði orðið fyrir tjóni af þeim sökum.

Stefndi bendir á, sýknukröfu sinni til stuðnings, að í samræmi við óskir stefnanda hefði verkefni stefnd a verið að hanna stálgrindarhús sem yrði tiltölulega hrá geymsluskemma og að lagt hefði verið upp með þá forsendu varðandi hönnun á milliloftum að þau ættuað nýta sem geymslur en ekki fyrir starfsmenn. Uppdrættir hefðu verið útbúnir á þeim grunni og afhentir byggingaryfirvöldum til samþykktar.

Þeir uppdrættir sem arkitekt hjá stefnda staðfesti með undirritun sinni hafi uppfyllt að öllu leyti ákvæði byggingarreglugerðar miðað við það hús sem stefnandi hugðist byggja, enda samþykkti raf byggingarfulltrúanum í Hafnarfirði, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga 160/2010 um mannvirki. Þá hefðu teikningarnar einnig verið samþykktar af brunahönnuði og Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins sem annist eldvarnareftirlit.

Það hafi alfarið verið á ábyrgð stefnanda að breyta í grundvallaratriðum hönnun fasteignarinnar, bæði hvað varðaði byggingarefni hennar og að breyta umræddum milliloftum í kaffiaðstöðu. Stefndi hefði haft afar takmarkaða aðkomu að þeim breytingum en þær hefði Límtré Vírnet ehf. útfært, að mestu án samráðs við stefnda. Einungis hefði verið leitað til stefnda vegna breytinga á grunn uppdráttum og vegna brunahönnunar á millilofti en fyrir liggi að þeir uppdrættir sem stefndi vann til viðbótar hefðu verið samþykktir af brunahönnuði og yfirvöldum eins og áður gat.

Byggingar stjóri fasteignarinnar hefði enn fremur ekki gert neinar athugasemdir við uppdrætti eða hönnun stefnda og engum beiðnum um lagfæringar komið á framfæri eins og skylt hefði verið ef þörf hefði verið á, sbr. 5. mgr. 29. gr. laga um mannvirki.

Af þessum sökum teljist vinna stefnda við hönnun hinnar umdeildu fasteignar hafa verið í samræmi við eðlilegar og faglegar kröfur en stefnandi hefði ekki á nokkurn hátt sýnt fram á hið gagnstæða með matsgerð dómkvadds matsmanns eða áliti byggingaryfirvalda. Fullyrðingar um saknæma vanrækslu stefnda á starfsskyldum væru bæði rangar og ósannaðar. Sérstaklega væri málatilbúnaði um að framganga stefnda hefði faliðí sér stórkostlegt gáleysi mótmælt sem fráleitum.

Þá bæri stefnandi sjálfur, sem eigandi, ábyrgð á að við hönnun, byggingu og rekstur mannvirkis væri farið að kröfum laganna, sbr. 1. mgr. 15. gr. laganna. Þá hefðihann sem slíkur líka borið ábyrgð á að hafa eftirlit með þeim sem hann réð til að annast um hönnun og framkvæmdir við byggingu sína. Stefnandi hefði hlutast að verulegu leyti til um hönnun fasteignarinnar með því að velja byggingarefni og ákveða nýtingu á efri hæðum í fasteigninni. Á því bæri hann sjálfur ábyrgð auk þess sem honum mátti vera fullljóst hvernig gluggar á efri hæð voru hannaðir án þess að hann hefði gert neinar athugasemdir þar að lútandi fyrr en í kröfubréfi sem stefnda hafi verið sent.

Að mati stefnda hefði verið réttara af stefnanda að beina kröfum sínum að Límtré Vírneti ehf. þar sem það félag hefði að verulegu leyti annast um hönnun milliloftsins eftir að stefndi kom þar að verki en stefndi verði ekki gerður ábyrgur fyrir hönnun annars aðila. Þ ví bæri að sýkna hann á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þá er einnig á því byggt af hálfu stefnda að allir uppdrættir sem hann lét í té hefðu verið í samræmi við ákvæði laga og byggingar reglugerðar. Þannig hefði stefndi bent stefnanda á að það að koma fyrir bekk eða þrepi undir glugganum myndi leiða til þess að rýmið fullnægði ákvæðum byggingarreglugerðar um brunaútganga. S lík útfærsla hefði verið í samræmi við tillögu brunahönnuðar þar sem markmiði um hæð upp í gluggann hefði verið náð með slíkri mótvægisaðgerð. Það hefði verið heimilt samkvæmt áðurgildandi reglugerð að koma slíkum umbúnaði fyrir undir björgunaropi þar sem hæð upp að opinu yrði þá reiknuð af yfirborði umbúnaðarins. Í núgildandi reglugerð væri kveðið á um 120 cm sem viðmiðunarreglu en heimilt væri að víkja frá slíkum reglum ef aðrar lausnir næðu sama markmiði. Slíkar lausnir hefðu verið samþykktar af hálfu yfirvalda. Sú leið sem stefndi benti stefnanda þannig á hefði leyst öll hugsanleg vafaatriði er lotið hafi að flóttaleiðum veg na bruna.

Stefnandi hefði, þrátt fyrir þetta, ákveðið að ráðast í umfangsmiklar breytingar á milliloftunum án samráðs við stefnda. Það hefðihann gert þrátt fyrir að engar kröfur þar að lútandi hafi legið fyrir frá yfirvöldum eða byggingar stjóra. Stefndi telji í þessu ljósi með öllu ósannað að breytingarnar hefðu verið nauðsynlegar. Sú ályktun verði að auki helst dregin af þessu að forsendur ákvörðunarinnar hafi lotið að útliti, stefnandi hefðiekki viljað hafa tröppu upp að brunaopinu. A ðgerðirnarhefðuþannig verið langt umfram það sem nauðsynlegt hefði verið og að stefnandi væri í raun að freista þess að velta kostnaði af ónauðsynlegum breytingum á fasteigninni yfir á stefnda.

Þá byggi stefndi á að byggingar stjóri beri, í krafti ábyrgðar sinnar samkvæmt 29. gr. laga um mannvirki, ábyrgð á öllum framkvæmdum við fasteignina, þar með talið að hönnun sé í samræmi við reglur. Honum bæri í slíkum tilvikum að gera hönnuði aðvart og beina til hans að bæta úr. Ef byggingar stjóri gerði það ekki bæri hann ábyrgð á þeim göllum sem kynnu að vera á fasteigninni. Sérstaklega væri tekið fram í lokamálslið 4. mgr. 29. gr. að byggingar stjóri væri meðábyrgur gagnvart eiganda vegna ágalla á fasteigninni. Í þessu ljósi væri kröfum stefnanda ranglega beint að stefnda sem bæri þannig að sýkna vegna aðildarskorts eða, vegna ákvæðis laganna um meðábyrgð byggingar stjóra, kynni að vera nauðsyn á að vísa málinu ex officio frá dómi þar sem ákvæði 2. mgr. 18. gr. laga um meðferð einkamála um samaðild hefðiekki verið fylgt.

Því væri mótmælt af hálfu stefnda að fyrir liggi sönnun um orsakatengsl milli ætlaðs tjóns stefnanda og meintra hönnunargalla. Dómkröfur stefnanda byggi einvörðungu á reikningum og einhliða áætlunum stefnanda. Slíkir reikningar og áætlanir hefðu ekkert sönnunargildi gegn eindregnum mótmælum stefnda. Vakin væri athygli á að stefnandi hefði ekki aflað mats dómkvadds matsmanns til sönnunar á meintu tjóni og orsakatengslum sem væru þannig með öllu ósönnuð.

Einstakir kostnaðarliðir í kröfugerð stefnanda væru að auki langt umfram það sem telja mætti eðlilegt auk þess sem framlagðir reikningar bæru það ekki með sér að þeir væru gefnir út vegna kostnaðar við breytingar á millilofti fasteignarinnar og hefðu því ekkert sönnunargildi hvað hinn meinta kostnað áhrærði.

Stefndi byggir að lokum á að kröfur stefnanda séu niður fallnar vegna tómlætis en hinu umþrætta verki lauk í byrjun árs 2018 en bótakröfum var fyrst hreyft í mars 2019, rúmu ári síðar. Vegna þessa dráttar í andstöðu við meginreglu kröfuréttar um að hafa uppi kröfu án ástæðulausra tafa teljist kröfur stefnanda fallnar niður vegna tómlætis.

Varakrafa stefnda um lækkun dómkrafna byggir á öllum sömu málsástæðum og aðalkrafa, auk þess sem mótmæli um hið meinta tjón stefnanda séu ítrekuð sérstaklega.

Niðurstaða

Fyrir liggur að stefndi annaðist hönnun iðnaðarhúsnæðis sem stefnandi hugðist byggja til þess að selja eða leigja út. Hús þetta átti að vera með skipt upp í tíu einingar með innkeyrsluhurðum í hvert bil auk venjulegrar hurðar. Gert var ráð fyrir að hátt væri til lofts en jafnframt átti að vera milliloft yfir hluta hvers rýmis. Upphaflega munu hafa verið hugmyndir uppi um að á efri hæð eininganna yrði einvörðungu geymsluhúsnæði. Fyrir liggur að búið var að afráða að nýta efri hæðirnar sem kaffiaðstöðu fyrir þá sem myndu starfa í húsinu, er fram í sækti, þegar uppdráttum var skilað inn til byggingar fulltrúa. Við þessa breytingu lá jafnframt fyrir að gluggarnir á kaffistofunum yrðu að nýtast sem björgunarop ef til eldsvoða kæmi, í það minnsta í sex af tíu einingum hússins.

Ákveðið var af stefnda í öndverðu, þegar enn var ráðgert að hafa lager á efri hæðunum, að hafa glugga á efri hæðunum hátt yfir gólfi svo koma mætti hillum fyrir við vegginn undir gluggunum og birta myndi berast inn ofan við hillurnar. Þessari staðsetningu gluggann avar ekki breytt þegar notkun efri hæðanna var breytt í kaffistofu. Því var lýst af hálfu stefndu í skýrslu fyrir dómi að ákveðið hefði verið að hafa gluggana svona hátt yfir gólfi allt að einu, svo gott flæði yrði á birtu inn í kaffistofurnar, auk þess sem hægt væri þá að standa við gluggana og horfa út.

Fyrir liggur óumdeilt að þegar gólfi efri hæðarinnar var komið fyrir í fyrstu einingunni voru 173 cm frá gólfi upp í neðri brún gluggans á kaffistofunni. Samkvæmt 2. mgr. greinar 9.5.5 í byggingar reglugerð nr. 112/2012, má hæð frá gólfi að björgunaropi ekki vera meiri en 1,2 metrar. Þannig liggur fyrir að stefndi hannaði byggingu stefnanda þannig að hæð frá gólfi að gluggunum á kaffistofunum var 53 cm of mikil. Staðsetning glugganna á efri hæðum hússins var þannig hlutrænt séð í ósamræmi við afdráttarlaust ákvæði 2. mgr. greinar 9.5.5 í byggingar reglugerð.

Stefndi er fyrirtæki sem sérhæfir sig í hönnun mannvirkja í samræmi við sérþekkingu starfsmanna sinna sem arkitekta. Þeir njóta löggildingar til þess að annast hönnun mannvirkja, sbr. a-lið 1. mgr. 25. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Kveðið er á um í 22. gr. laganna að mannvirki skuli hönnuð á faglega fullnægjandi hátt, meðal annars í samræmi við ákvæði laganna og reglugerða um mannvirki.

Engum blöðum er um það að fletta að stefndi ber sérfræðiábyrgð á verkum starfsmanna sinna enda gerðar ríkar kröfur til hönnuða að gætt sé að því að hönnun þeirra sé í samræmi við lög og reglur. Ekki síst er ábyrgð þessi viðurhlutamikil þegar það álitaefni sem til umfjöllunar er lýtur að brunavörnum, eins og hér um ræðir. Fyrir liggur að stefndi ákvað að halda hönnun gluggann a óbreyttri þótt nýting milliloftsins hefði breyst. Í þeim efnum virðist ekki hafa verið gefinn nægur gaumur að hinu tvöfalda hlutverki gluggans, að hleypa birtu inn og að þjóna sem björgunarop. Á þeirri saknæmu yfirsjón ber stefndi ótvírætt ábyrgð þegar horft er til hins stranga mælikvarða sem lagður er á skaðabótaábyrgð sérfræðinga en til þeirra er u gerðar ríkari kröfur um vandvirkni og aðgæslu.

Í þessum efnum tjóar stefnda ekki að bera fyrir sig að unnt hefði verið að bæta úr ágallanum með því að koma fyrir föstum þrepum fyrir neðan gluggann með þeim rökum að slíkur umbúnaður hefði verið samþykktur sem fullnægjandi mótvægisaðgerð þegar hæð frá gólfi upp í björgunarop væri of mikil. Jafnvel þótt mögulegt væri að fá slíkan umbúnað samþykktan, þrátt fyrir afdráttarlaust orðalag reglugerðarákvæðisins, verður ekki á það fallist að stefnandi hefði þurft að sætta sig við slíkan pall inn á ráðgerðum kaffistofum í krafti tjónstakmörkunarskyldu. Bæði sýnist að kaffistofa með slíkum þrepum upp að glugga myndi koma væntanlegum notendum skringilega fyrir sjónir og það myndi nokkuð augljóslega blasa við þeim aðilum að um væri að ræða reddingu sem ætlað væri að bjarga málum vegna þess ágalla að of hátt væri upp í gluggana. Stefndi verður því ekki sýknaður af kröfu stefnanda sökum þess að stefnandi hafi ekki kosið að fara þessa leið. Honum er það enda ekki skylt þar sem með þrepunum væri breytt verulega frá þeirri útfærslu sem stefndi hafði hannað og stefnandi fallist á.

Ekki verður fallist á málsástæðu sem stefndi hefur borið fyrir sig, að sýkna eigi hann á þeim grundvelli að stefnandi sjálfur, byggingar stjóri hússins eða framleiðandi eininganna í húsið, beri ríkari ábyrgð en stefndi. Fyrir það fyrsta er til þess að líta að hið bótaskylda atvik, röng hönnun gluggann a, átti sér stað fyrir tilverknað starfsmanna stefnda sjálfs. Ábyrgð allra nefndra aðila fælist í að þeir hefðu ekki áttað sig á mistökum stefnda og komið í veg fyrir að tjón hlytist af háttsemi hans. Ekki verður séð á hvern hátt slíkur eftirlitsskortur getur leitt til sýknu þess sem hafa átti eftirlit með. Þáer til þess að líta að uppdrættir bera það með sér að staðsetning glugganna er ekki málsett sem slík. Þess er ekki getið á uppdráttum hve hátt yfir gólfi í sentímetrum gluggarnir áttu að vera. Það mun enda hafa verið svo að það var fyrst þegar búið var að koma gólfi efri hæðarinnar fyrir í fyrstu einingunni sem starfsmenn byggingarfyrirtækisins, sem unnu að því verki, vöktu athygli stefnanda á því að of hátt væri upp í gluggann.

Fyrir liggur, að mati dómsins, að orsakasambandi sé til að dreifa milli tjóns stefnanda og saknæmra mistaka stefnda. Þá eru ekki forsendur til að sýkna stefnda af kröfu stefnanda á grundvelli tómlætis enda ekki slíkur dráttur á að stefnandi beindi kröfum að stefndu að valdi stefnanda réttarspjöllum. Á hinn bóginn er til þess að líta að á stefnanda hvílir skylda til að sanna umfang tjóns síns. Breytir í þeim efnum engu þótt því sé slegið föstu að á stefnda hvíli sérfræðiábyrgð að skaðabótarétti.

Stefnandi hefur ekki aflað sér matsgerðar um umfang tjóns síns heldur látið við það sitja að byggja kröfu sínar á greiddum reikningum og upplýsingum um vinnuframlag verktaka sem unnu að byggingu hússins. Stefnandi hefur þannig ekki hagnýtt sér úrræði réttarfarslaga til að skjóta stoðum undir kröfugerð sína. Engin skylda hvílir á stefnanda að afla dómkvadds mats en hann ber sönnunarbyrðina um orsakasamband milli hvers reikning sog hins bótaskylda atviks er fólst í ágalla á hönnun björgunarops um glugga á kaffistofum fasteignarinnar. Verður því að taka hvern og einn reikning sem krafa stefnanda byggir á til umfjöllunar með hliðsjón af því hvort sannað teljist að andvirði hvers reiknings feli í sér bótaskylt tjón.

Krafist er greiðslu vegna reiknings frá SK smiði ehf. og er krafist 515.000 króna án virðisaukaskatts vegna hans. Raunin er að reikningurinn er að fjárhæð 41 5.000 krónur án virðisaukaskatts, þannig að krafa stefnanda er of há vegna þessa reiknings. Útgefandi reikningsins gaf ekki skýrslu fyrir dómi en auk þess var gerð afar takmörkuð grein fyrir því í hverju vinna þessa fyrirtækis fólst og hvers vegna það varð að hverfa frá verkinu. Á reikningum er tilgreind útseld vinna sem sögð er nema 83 vinnustundum. Ekkert kemur fram um það í hverju vinnan fólst en staðhæfing af hálfu stefnanda við aðalmeðferð málsins, að um væri að ræða kostnað við að reisa veggi á efri hæðinni um kaffistofuna, á sér ekki skírskotun til gagna málsins en enginn verksamningur var lagður fram eða lýsing á verkum þessa aðila. Í ljósi þessarar óvissu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda vegna fjárhæðar er nemi þessum reikningi, enda ósönnuð orsakatengsl kröfunnar og hins bótaskylda atviks.

Krafist er bóta vegna reiknings frá stefnda að fjárhæð 306.100 krónur. Samkvæmt vinnuskýrslu sem fylgir reikningnum var hann gefinn út vegna vinnu við lagfæringar aðaluppdráttar vegna breytinga á milliloftum. Tilefni þeirrar vinnu sem reikningurinn endurspeglar er þannig hið bótaskylda atvik, að hönnun gluggann asem björgunarops samrýmist ekki ákvæði byggingarreglugerðar. Verður krafa stefnanda því tekin til greina vegna þessa reiknings.

Límtré Vírnet ehf. gaf út reikning að fjárhæð 1.487.363 krónur án virðisaukaskatts, í samræmi við tilboð sem kvað á um afhendingu efnis 5. júní 2018 sem þurfti að skipta út vegna breytingarinnar á milliloftunum er gólfin voru hækkuð. Vegna hækkunarinnar þurfti nýjar lengri burðarsúlur undir gólfin auk þess sem lengri stigakjálka þurfti svo stigar næðu upp á milligólfin. Stefndi hefur ekki gert athugasemdir við þennan reikning sem felur í sér efni sem nauðsynlegt var að fá til að framkvæma breytingar vegna ágalla á hönnun stefndu. Verður krafa stefnanda tekin til greina hvað þennan reikning snertir.

Einn liður kröfu stefnanda lýtur að reikningi frá Fraktlausnum ehf. að fjárhæð 129.366 krónur, sem sagður er vegna flutnings á efni sem þurfti að endurnýja, frá verksmiðju Límtrés Vírnets ehf. Vöruheiti samkvæmt reikningnum er „tilboð Suðurland“ án nánari skýringar. Útgefandi reikningsins gaf ekki skýrslu fyrir dómi. Reikningurinn ber með sér að vera gefinn út 31. maí 2018. Efnið frá Límtré Vírneti ehf. var, samkvæmt starfsmanni fyrirtækisins, afhent í júní, en sá framburður er í samræmi við skriflegt tilboð fyrirtækisins. Tilgreindur útgáfudagur reiknings Fraktlausna ehf. er í mótsögn við afhendingardag Límtrés Vírnets ehf. Sökum þessa ósamræmis verður stefndi sýknaður af bótakröfu stefnanda hvað varðar fjárhæð reiknings Fraktlausna ehf. enda orsakasamband ósannað milli þessa reiknings og tjónsatviksins.

Stefnandi krefur stefnda jafnframt um bætur sem nemi kostnaði sem tilgreindur er í skjali sem stafar frá Kára Arnórssyni ehf. og ber yfirskriftina, „vinnuskýrsla eftir verki“.

V erkheitið samkvæmt vinnuskýrslunni er „Gljá hella 3 milligólf vitleysa“. Í samantekt yfir vinnustundir níu nafngreindra starfsmanna er tilgreint að verklaun nemi 1.889.889 krónum, sem er raunar 8.893 krónum lægri fjárhæð en stefnandi krefur um vegna þessa liðar í dómkröfu sinni. Fram kom fyrir dómi af hálfu fyrirsvarsmanns verktakans að um væri að ræða vinnu sem unnin hefði verið í tilefni af ágallanum er laut að hönnun stefnda. Vinnuskýrsla þessi er ekki svo glögg sem æskilegt væri svo hana megi leggja til grundvallar sem sönnun á tjóni stefnanda.

Þannig er engin verkliður samkvæmt vinnuskýrslunni tilgreindur, er lýtur að því að taka niður það milliloft sem þegar hafði verið reist í einni einingunni. Nítján færslur á yfirlitinu, sem fela í sér 131,5 vinnustund, lúta á hinn bóginn að því að gera fræsimáta og fræsa stiga, en fyrir dómi bar fyrirsvarsmaður verktakans um að þessa vinnu hefði þurft að inna af hendi þar sem Límtré Vírnet ehf. hefði afhent nýja stigakjálka án þess að fræst hefði verið fyrir þrepum í kjálkana. Sá háttur hefði verið hafður á til að flýta fyrir afhendingu. Vandséð er hvernig það hefur flýtt fyrir framkvæmd þess verks að setja upp milliloft að starfsmenn verktakans hafi þurft að inna ríflega tíu daga vinnu við þetta verk, eftir því sem fram kemur á yfirlitinu. Engar upplýsingar liggja fyrir í málinu sem stafa frá Límtré Vírneti ehf. umað það hefði tafið afhendingu efnisins af hálfu fyrirtækisins, að stigakjálkarnir hefðu verið unnir þannig að þeir væru tilbúnir til notkunar. Þá er heldur ekkert upplýst um að þetta hafi leitt til lægra verðs stigakjálkanna frá fyrirtækinu né hversu dýrari kjálkarnir hefðu orðið ef þeir hefðu verið unnir af verksmiðunni. Loks er til þess að líta að vænta má þess að verksmiðjan sem framleiðir stigakjálkana búi yfir tækjum og reynslumiklum starfsmönnum til að framkvæma verk af þessu tagi þannig að leiða má að því líkum að hagkvæmara hefði verið að verksmiðjan kláraði það verkefni að framleiða stigakjálkana.

Í yfirlitinu eru tólf færslur sem auðkenndar eru „stigapallar og lengja handrið“, sem endurspegla 122 vinnustundir, en engin nánari grein gerð fyrir þeirri vinnu, í hverju hún fólst og á hvern hátt hún felur í sér bótaskylt tjón. Sýnist bera að sama brunni og með stigakjálkana, að óupplýst sé á hvern hátt það hafi verið hagkvæmara eða nauðsynlegt að verktakinn ynni verk þetta frekar en framleiðandi límtrés eininganna.

Fjórir liðir í vinnuskýrslunni bera heitið „Verkskráning tengd stimplun“ sem við eru skráðir samtals 33,97 vinnustundir. Einn liður ber heitið „milligólf“, og við hann skráðar 4,5 vinnustundir, tveir liðir bera heitið „stilla upp“, samtals 9,08 vinnustundir. Engar skýringar hafa komið fram af hálfu stefnanda hvað í þessum liðum felst sem nú hafa verði taldi rog á hvern hátt þeir svara til tjóns stefnanda.

Stendur þá einn liður eftir með eftirfarandi skýringu: „Flytja stiga á milli í bilin, dreifa milligólfum á milli rýma“ og við hann skráðar 9,5 vinnustundum. Engar upplýsingar liggja fyrir á hvern hátt þessi liður getur falið í sér tjón, enda sýnist einboðið að flytja þurfti milligólf og stiga í hvert bil til að koma þeim fyrir en að einungis var búið að setja upp eitt milligólf þegar ágalli á verki stefnda uppgötvaðist og því vandséð hvernig þessi flutningur geti talist vera bótaskylt tjón.

Í ljósi þess hve takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir um ofangreinda vinnuliði samkvæmt tímaskýrslu verktakans Kára Árnasonar ehf. og að engin reikningur liggur fyrir frá verktakanum verður ekki á það fallist að stefnandi hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á honum hvílir að sanna umfang tjóns ittað þessu leyti. Verður stefndi því sýknaður af kröfu vegna vinnu þessa verktaka.

Síðasti liður dómkröfu stefnanda lýtur að prentunarkostnaði uppdrátta vegna Gljáhellu 3, samkvæmt reikningi frá Prenta ehf., að fjárhæð 17.308 krónur, sem gefinnvar út 6. júlí 2018. Tekið er fram á reikningnum að starfsmaður stefnda hafi óskað eftir prentuninni. Þær upplýsingar eruí samræmi við tímaskýrslu þess starfsmanns sem fylgdi reikningi stefnda sem áður var fjallað um, þar sem kom fram að starfsmaðurinn hefði unnið að aðaluppdrætti á þessum tíma. Orsakasamband er þannig milli þessa reiknings og þess tjóns sem hlaust af því að endurvinna varð uppdrætti vegna ágallans er laut að staðsetningu glugga sem björgunaropa. Verður því á það fallist að stefndi beri að bæta stefnanda tjón hans í þessum efnum.

Í samræmi við ofangreint verður fallist á að stefnda beri að bæta stefnanda tjón hans er felst í reikningum frá þremur aðilum; stefnda sjálfum að fjárhæð 306.100 krónur, Límtré Vírneti ehf. að fjárhæð 1.487.363 krónurog Prenta ehf. að fjárhæð 17.308 krónur. Stefndi verður þannig dæmdur til greiðslu 1.810.771 krónu með dráttarvöxtum frá 26. apríl 2019 í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Stefnda verður, í samræmi við úrslit málsins, gert að greiða hluta af málskostnaði stefnanda eins ogí dómsorði greinir, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu stefnanda flutti G-kk-nf Á-kk-nf lögmaður málið, en af hálfu stefnda flutti málið G-kk-nf Ó-kk-nf H-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Úti og Inni sf., greiði stefnanda, Selinu Fasteignafélagi ehf., 1.810.771 krónu með dráttarvöxtum frá 26. apríl 2019 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 550.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf