S-409/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 23. mars sl. er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum, útgefinni 11. ágúst 2014, á hendur B-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Fjörubraut 1225, Reykjanesbæ og G-kvk-þgf B. G-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Grænásbraut 1219, Reykjanesbæ; “aðallega fyrir skilasvik, en til vara fyrir þjófnað, með því að hafa, á tímabilinu frá 1. júlí 2013 til 7. október 2013, fjarlægt og tekið undir sig úr húsnæðinu að Svölutjörn 28, fataskáp úr forstofu, helluborð, háf, ísskáp, bakaraofn, höldur af eldhúsinnréttingu og blöndunartæki úr eldhúsi, handklæðaofn, höldur af baðherbergisinnréttingu og blöndunartæki í vask og sturtu/bað á baðherbergi, fataskáp úr barnaherbergi, höldur af þvottahúsinnréttingu og blöndunartæki úr þvottahúsi, bílskúrshurðaropnara og fimm innihurðir, án heimildar Íbúðarlánasjóðs, kt. 000000-0000, svo ekki verður talið samrýmast réttindum sjóðsins, en sjóðurinn hafði eignast fasteignina á nauðungarsölu þann 30. júlí 2013 og tók við lyklum af henni þann 7. október 2013. Að mati Íbúðarlánasjóðs hf. eru hlutir sem ákærðu eru talin hafa fjarlægt úr fasteigninni Svölutjörn 28, Reykjanesbæ, áætlaðir að verðmæti kr. 1.370.317“.

Telst þessi háttsemi ákærðu aðallega varða við 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. en til vara við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu gerir Íbúðalánasjóður, kt. 000000-0000, þá kröfu í ákæru málsins, að ákærðu verði gert að greiða sjóðnum 1.433.317 krónur auk málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Ákærðu krefjast aðallega frávísunar málsins, til vara sýknu, en til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa og að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda. Þá er krafist frávísunar bótakröfu en til vara verulegrar lækkunar á henni.

I

Málsatvik eru þau að starfsmaður Íbúðalánasjóðs hafði samband við lögregluna á Suðurnesjum þann 8. október 2013 vegna gruns hans um að ýmsa muni hafi vantað í fasteignina Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ, en fasteignina hafði sjóðurinn eignast á nauðungaruppboði fyrr á því ári. Fram kom að ekki hafi verið merki um innbrot og grunur hafi vaknað um að fyrri eigendur hafi fjarlægt hlutina.

Í skýrslu lögreglu var haft eftir ákærða B-kk-þgf að hann hafi fjarlægt hluti úr eigninni, enda talið að hann ætti þá sjálfir. Hlutirnir hafi ekki verið naglfastir og því ekki tilheyrt fasteigninni. Í skýrslu lögreglu var haft eftir ákærðu G-kvk-þgf að hún hafi tekið hluti úr eigninni sem hún hafi talið sig eiga og keypt sjálf.

Formleg kæra frá Íbúðalánasjóði barst lögreglu þann 28. október 2013 og bótakrafa málsins barst þann 12. nóvember 2013. Nokkrir af þeim hlutum sem höfðu verið fjarlægðir afhentu ákærðu til lögreglu, en þau neituðu sök við þingfestingu málsins og höfnuðu framkominni bótakröfu.

II

Við skýrslutöku fyrir dómi bar ákærði B-kk-nf S-kk-nf að hafa keypt fasteignina Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ fokhelda árið 2006 ásamt ákærðu G-kvk-þgf en þau hafi þá verið hjón. Hafi Íbúðalánasjóður veitt þeim „lokalán“ á fasteignina árið 2007. Hafi honum verið tjáð að einu skilyrðin fyrir því að hann fengi lokalánið væru þau að í eignina væri komin eldvarnarhurð milli bílskúrs og íbúðar, salerni og eldunaraðstaða. Annað taldi ákærði því vera sína eign þar sem Íbúðalánsjóður hafi ekki lánað honum út á það. Fram kom að hann hafi verið viðstaddur nauðungaruppboð í júlí 2013 og hafi ástæða uppboðsins verið sú að lán Íbúðalánasjóðs sem hafi upphaflega verið 16 milljónir króna hafi verið komið í 40 milljónir króna. Aðspurður kvaðst ákærði hafa fjarlægt það sem fram komi í ákæru ásamt fyrrverandi maka sínum, enda talið að þau ættu þá muni. Hafi þetta gerst fljótlega eftir nauðungarsöluna. Aðspurður bar ákærði að ástæða þess að framburður hans væri annar fyrir dómi en hjá lögreglu væri sá að hann og G-kvk-nf hafi ákveðað að breyta framburði sínum þannig að G-kvk-nf þyrfti ekki að „sitja í sökinni“. G-kvk-nf hafi tekið þátt í að fjarlægja hlutina og átt meira frumkvæði að því en hann. Ákærði gerði athugasemdir við að ísskápur væri ekki hlutur sem ætti að fylgja fasteign. Þá hafi handklæðaofn verið ónýtur áður en nauðungaruppboð fór fram og fataskápur hafi ekki verið í forstofu og barnaherbergi þar sem ekki hafi verið búið að afhenda þá. Einnig hafi blöndunartæki í sturtu ekki verið tekin og mætti sjá það á framlagðri mynd í málinu. Fataskáp í hjónaherbergi hafi hann tekið niður af illkvitni til þess að ergja Íbúðalánasjóð, þar sem ekki hafi tekist að semja við þá.

Við skýrslutöku fyrir dómi bar ákærða G-kvk-nf B-kvk-nf G-kvk-nf að hafa átt fasteignina Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ með ákærða B-kk-þgf og hafi þau þá verið hjón. Hafi eignin verið seld nauðungarsölu í maí 2013 vegna vanskila. Hún hafi ekki verið viðstödd uppboðið. Taldi ákærða að þau hafi flutt úr eigninni í byrjun júlí 2013 og í enda júlí hafi verið búið að flytja alla muni. Aðspurð sagðist ákærða ekki kannast við að það hafi vantað meirihluta úr eldhúsinnréttingu. Hún hafi hins vegar beðið ákærða B-kk-þf að fjarlægja helluborð og taldi sig eiga það. Ísskáp hafi hún tekið, enda fylgi hann aldrei með. Bakaraofn og háf hafi hún látið fjarlægja og talið sig hafa lagt peninga í þá hluti. Aðspurð um höldur á skápum bar hún að það hafi verið höldur en viti ekki til þess að þær hafi verið fjarlægðar. Spurð um innréttingu á baði vissi hún ekki til þess að eitthvað vantaði í hana. Ákærða bar aðspurð að sturtuklefi væri enn í húsinu og sama ætti við um handlaug og blöndunartæki á baði. Skáp í forstofu hafi hún og ákærði B-kk-nf fjarlægt, enda hafi það verið frístandi skápur út IKEA. Ekki hafi verið fjarlægður fataskápur úr barnaherbergi þar sem hann hafi aldrei komið. Hún og ákærði B-kk-nf hafi hins vegar fjarlægt frístandi skáp sem hafi verið ónýtur. Fram kom að höldur hafi verið á skápum í vaskahúsi. Taldi hún líklegt að ákærði B-kk-nf hafi fjarlægt höldurnar en hún viti ekki hvar þær séu. Spurð um innihurðir bar ákærða að þær væru enn til staðar og hafi ekki verið fjarlægðar úr fasteigninni. Aðspurð hvenær hún hafi fjarlægt þá hluti sem hún hafi tekið, kom fram að hún vissi það ekki en það hafi náð yfir eitthvað tímabil en hún hafi ekki fjarlægt síðustu hlutina úr fasteigninni. Ákærða kannaðist við að þeir hlutir sem hún hafi viðurkennt að hafa fjarlægt hafi verið settir í sölu á síðuna „bland.is“ og kvað hún ástæðu þess hafa verið þá að hún hafi verið að reyna að fá peninga til baka þar sem hún hafi sjálf verið búin að missa margar milljónir króna; „sem gerir örugglega augljóst fyrir öllum nema fólk sé steikt í hausnum, hún hafi bara ætlað að selja þetta til þess að fá smá pening“. Aðspurð hvort hún vissi hvað orðasambandið „fylgifé fasteigna“ merkti svaraði hún því neitandi. Þá vissi hún ekki til þess að hún eða ákærði B-kk-nf hafi fengið neinar leiðbeiningar um hvernig hafi átt að skila húsnæðinu.

Fyrir dóminn kom vitnið A, starfsmaður Íbúðalánasjóðs og bar að vera eftirlitsmaður með fasteignum í eigu sjóðsins, sérstaklega eignum sem stæðu tómar. Aðspurður hvort hann þekkti til „Byggingarlykils Hannarrs“ bar vitnið að þekkja þá skrá vel, um væri að ræða „Biblíu“ iðnaðarmanna og væri skráin notuð þegar gerð væru tilboð í verk. Þau verð sem þar kæmu fram væru hófleg en kannski þó í hærri kantinum miðað við Suðurnesin. Fram kom að ákærða G-kvk-nf hafi skilað lykli af fasteigninni Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ eftir að hún hafði samband við Íbúðalánasjóð og verið ósátt við að hafa greitt af lánum fasteignarinnar í tvo mánuði. Taldi hann að þetta hafi verið um sumar. Deginum síðar hafi hann skoðað eignina og þá séð að eitthvað var búið að eiga við muni í eigninni, fataskápar komnir út á gólf, fataskápa hafi vantað í forstofu og herbergi, engar innihurðar hafi verið, ekki blöndunartæki í vaskahúsi og eldhúsi, helluborð og ofn í eldhús vantaði auk þess sem höldur hafi vantað. Ummerki hafi verið um að enn væri verið að eiga við eignina, enda borvél og hleðslutæki á staðnum. Hafi hann metið það sem svo að verið væri að fjarlægja hluti og engin ummerki hafi verið um innbrot. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa verið viðstaddur nauðungarsölu fasteignarinnar og viti því ekki hvernig umhorfs hafi verið í fasteigninni áður.

III

Ákærðu kröfðust aðallega frávísunar málsins á þeim forsendum að ákæran uppfyllti ekki skilyrði c. og d. liðar 152. gr. laga 88/2008. Þannig væri ákært fyrir hluti sem ekki hafi verið í fasteigninni þegar nauðungarsalan hafi farið fram eða að ákært væri fyrir að fjarlægja muni sem ekki væri refsivert að fjarlægja svo sem ísskáp.

Ekki er skylt að láta röksemdir samkvæmt d. lið 152. gr. laga 88/2008 um meðferð sakamála fylgja ákærum. Röksemdir með ákæru eiga helst við í allra stærstu eða flóknustu málum eins og fram kemur í ákvæðinu sjálfu. Í ákæruskjali málsins er getið um öll þau atriði sem um getur í c. lið 152. gr. laga 88/2008. Ef háttsemi sem lýst er í ákæru er ekki refsiverð eða ekki hefur tekist sönnun um þá háttsemi þá leiðir það til sýknu en ekki frávísunar málsins.

Í 2. tl. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga kemur fram að fyrir skilasvik skuli refsa með allt að 6 ára fangelsi hverjum þeim, sem sekur gerist um eftirgreinda verknaði: „Selur, veðsetur, tekur undir sig eða ráðstafar á annan hátt fjármunum sínum, sem annar maður hefur eignast þau réttindi yfir, að verknaðurinn verður ekki samrýmdur réttindum hans.“ Ákvæðinu er ætlað að vernda óbeinan eignarrétt kröfuhafa í eigum skuldara, gegn ólögmætum ráðstöfunum skuldara. Í ákæruskjali málsins eru ekki tilgreind nein veðréttindi eða önnur óbein eignarréttindi sem háttsemi ákærðu á að hafa brotið gegn. Aðeins er getið um að háttsemi ákærðu samrýmist ekki réttindum Íbúðalánasjóðs sem sjóðurinn hafi eignast á nauðungarsölu þann 30. júlí 2013. Réttindin sem Íbúðalánasjóður eignaðist við nauðungarsölu fasteignarinnar Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ, var beinn eignarréttur. Verður efni ákæruskjalsins túlkað á þann hátt að veðréttindi eða önnur óbein eignarréttindi eigi ekki þar undir.

Samkvæmt gögnum málsins þá fór nauðungarsala á fasteigninni Svölutjörn 28 í Reykjanesbæ, fram þann 7. maí 2013. Samþykkisfrestur var til 2. júlí 2013, en fram að samþykki boðs höfðu ákærðu þessa máls umráð fasteignarinnar. Afsal var gefið út til Íbúðalánasjóðs þann 30. júlí 2013. Í nefndu afsali kemur fram að kaupandi njóti umráða og beri áhættu af fasteigninni frá samþykki boðs sem er í samræmi við ákvæði 55. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Ákæra þessa máls nær yfir tímabilið 1. júlí 2013 til 7. október 2013 en á því tímabili höfðu ákærðu aðgang að fasteigninni þó umráð hennar hafi formlega verið komin yfir til Íbúðalánasjóðs. Í skýrslutökum af ákærðu fyrir dómi kom fram að þau hafi flutt úr fasteigninni í byrjun júlí 2013 og hafi lokið við að flytja alla muni úr henni í lok júlí. Ekki er annað leitt í ljós en að munir þeir sem voru fjarlægðir úr fasteigninni hafi verið teknir á því tímabili sem um getur í ákæru eftir að umráð fasteignarinnar voru komin til Íbúðalánasjóðs og þar með vörslur á fylgifé fasteignarinnar. Ákærðu hafa því ekki með háttsemi sinni eftir 2. júlí 2013 verið að ráðstafa „fjármunum sínum“ eins og skilyrði eru um í 2. tl. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með vísan til framangreinds teljast skilyrði 2. tl. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga ekki vera uppfyllt og verða ákærðu sýknuð af broti gegn nefndu ákvæði almennra hegningarlaga.

Í ákæruskjali er ákært til vara fyrir brot gegn ákvæðum 244. gr. almennra hegningarlaga, um þjófnað. Ákærðu hafa viðurkennt að hafa fjarlægt ýmsa hluti úr fasteigninni en talið sér það heimilt þar sem þau hafi átt þá muni. Fram kom hjá ákærðu að þau hafi ekki fengið leiðbeiningar um hvernig ætti að skila fasteign eftir nauðungarsölu og þá bar ákærða G-kvk-nf að þekkja ekki orðasambandið „fylgifé fasteigna“. Þrátt fyrir þetta báru þau þó bæði fyrir dómi að ísskápur sem ákært er fyrir, ætti ekki að fylgja fasteign. Á það er fallist með ákærðu að ísskápur teljist ekki til fylgifjár fasteigna en jafnframt verður að ætla að ákærðu hafi þannig verið kunnugt um hvað teljist til fylgifé fasteigna og geti því ekki borið öðru fyrir sig. Í málinu var ekkert fjallað um bílskúrshurðaopnara og hann ekki nefndur í bótakröfu Íbúðalánasjóðs. Þá báru ákærðu að handklæðaofn hafi verið ónýtur fyrir nauðungarsöluna og ekki kom fram nein skýring á því fyrir dómi. Verður vafi um það hvort þessir munir hafi verið fjarlægðir eftir að Íbúðalánasjóður fékk umráð fasteignarinnar, metinn ákærðu í hag. Ákærðu báru að ekki hafi verið búið að afhenda þeim fataskápa í forstofu og barnaherbergi og að þeir fataskápar sem hafi verið í fasteigninni hafi verið lausir IKEA skápar og því ekki verið fylgifé fasteignarinnar. Þá hafi blöndunartæki í sturtu ekki verið fjarlægt. Í yfirliti Íbúðalánasjóðs um muni sem var skilað, kemur fram að skilað hafi verið fataskáp í forstofu og fataskáp í barnaherbergi. Ekki fékkst skýring á því fyrir dómi hvaða skápar það voru sem var skilað og ákæruvaldið varð ekki við kröfu verjenda að upplýsa nánar um blöndunartæki í sturtu og verður vafi um framangreinda muni einnig metin ákærðu í hag. Eftir stendur að ákærða G-kvk-nf hefur viðurkennt að hafa látið fjarlægja muni úr eldhúsi, m.a. bakaraofn, helluborð sem hún viðurkenndi fyrir dómi að hafa sett á sölu á „bland.is“ í því skyni að fá peninga til baka. Ákærði B-kk-nf hefur viðurkennt að hafa fjarlægt það sem fram komi í ákæru, en fataskáp í hjónaherbergi hafi hann tekið niður af illkvitni til þess að ergja Íbúðalánasjóð. Samkvæmt skýrslum yfir ákærðu fyrir dómi verður ekki annað ætlað en að ákærðu hafi sammælst um að flytja munina úr fasteigninni þó ekki liggi ljóst fyrir hvor átti meira frumkvæði að því eða hvernig skiptingu muna átti nákvæmlega að vera háttað.

Með vísan til framangreinds telst að mati dómsins sannað að ákærðu hafi fjarlægt úr fasteigninni Svölutjörn 28 Reykjanesi, eftir að umráð fasteignarinnar færðust yfir til Íbúðalánasjóðs, blöndunartæki, háf, helluborð og bakaraofn úr eldhúsi, 25 höldur af eldhúsinnréttingu, blöndunartæki úr þvottahúsi, 11 höldur af þvottahúsinnréttingu, blöndunartæki og 6 höldur af baðinnréttingu og fimm innihurðir. Ákærðu mátti vera það ljóst að umræddir hlutir væru órjúfanlegir fylgihlutir fasteignarinnar og með því að fjarlægja þessa muni voru þau að rýra verðmæti fasteignarinnar og í raun að gera hana óíbúðarhæfa. Verður með vísan til þess sem fram kom í skýrslum ákærðu fyrir dómi talið sannað að ásetningur hafi verið til staðar hjá þeim að valda Íbúðalánasjóði tjóni með háttsemi sinni og að ásetningur hafi verið til þess að auðgast með því að reyna að selja hluta af þeim munum og eru því uppfyllt skilyrði 243. gr. almennra hegningarlaga. Varðar framangreind háttsemi ákærðu við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu mótmæltu framkominni bótakröfu. Að hálfu Íbúðalánasjóðs var lagt fram yfirlit yfir þá muni sem búið var að skila en gefið upp áætlað verð við uppsetningu þeirra. Þá var á yfirlitinu áætlað verð á þeim munum sem ekki var skilað auk áætlaðs verðs við uppsetningu þeirra. Var tjón Íbúðalánasjóðs nú metið 412.187 krónur. Framkomin verð munu vera tekin upp úr ritinu „Byggingarlykils Hannarrs“. Í skýrslutöku bar eftirlitsmaður Íbúðalánsjóðs að þau verð sem þar kæmu fram væru hófleg en kannski þó í hærri kantinum miðað við Suðurnesin. Þá er á yfirlitinu að finna áætluð verð á uppsetningu fataskápa sem var skilað en engar upplýsingar fengust fyrir dómi hvaða skápum var skilað, svo sem hvort það voru lausir IKEA skápar. Einnig er að finna á yfirlitinu áætlað verð á mótorlokum fyrir hitastýringu, 63.000 krónur sem ekki er að finna í ákæru þessa máls. Í c. lið 2. mgr. 173. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir að dómkröfur kröfuhafa skuli úr garði gerðar á sama hátt og í stefna í einkamáli. Tjón Íbúðalánasjóðs er byggt á áætlunum og engir reikningar fylgdu bótakröfu. Enda þó ljóst megi vera að verðmæti fasteignarinnar hafi rýrnað við háttsemi ákærðu hefur ekki verið lagður viðhlítandi grundvöllur að bótakröfu á hendur þeim með áætluðu verði ýmissa muna og þar af sumum ofaukið. Að þessu virtu er bótakrafan ekki tæk til efnislegrar úrslausnar og ber því að vísa henni frá dómi.

IV

Ákærði B-kk-nf S-kk-nf er fæddur í nóvember árið 1959. Hann hefur ekki áður sætt refsingu. Verður við mat á refsingu horft til þess að ákærðu skiluðu hluta af þeim munum sem voru fjarlægðir. Er refsing hans ákveðin fangelsi í tvo mánuði. Þykir eftir atvikum og einkanlega í ljósi sakaferils hans mega ákveða að fullnustu refsingarinnar skuli frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða G-kvk-nf B. G-kvk-nf er fædd í október árið 1960. Hún hefur ekki áður sætt refsingu. Verður við mat á refsingu horft til þess að ákærðu skiluðu hluta af þeim munum sem voru fjarlægðir. Er refsing hennar ákveðin fangelsi í tvo mánuði. Þykir eftir atvikum og einkanlega í ljósi sakaferils hennar mega ákveða að fullnustu refsingarinnar skuli frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

V

Með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála verða ákærðu dæmd til að greiða málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

B-kk-nf H-kk-nf, héraðsdómari dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð:

Ákærði, B-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í 2 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða, G-kvk-nf B. G-kvk-nf, sæti fangelsi í 2 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Bótakröfu Íbúðalánasjóðs er vísað frá dómi.

Ákærði B-kk-nf S-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef A-kk-ef K-kk-ef héraðsdómlögmanns, 450.000 krónur auk aksturskostnaðar 55.000 krónur.

Ákærða G-kvk-nf B. G-kvk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómlögmanns, 450.000 krónur

B-kk-nf H-kk-nf