E-13506/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 24. nóvember síðastliðinn, var höfðað 25. nóvember 2009 af Sparnaði hf., Holtasmára 1, Kópavogi, gegn NBI hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna synjunar stefnda um að framkvæma millifærslur vegna uppgreiðslu lána, sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða og þjónustusamninga þess efnis. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Að auki er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins og virðisaukaskatts af dæmdri málflutningsþóknun.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að hann sé ráðgjafarfyrirtæki á fjármálamarkaði sem sérhæfi sig í neytendavænni fjármálaþjónustu. Í því felist meðal annars ráðgjöf og aðstoð við niðurgreiðslu skulda sem leiði til aukinnar eignamyndunar viðskiptamanna stefnanda. Markmiðið sé að tryggja fjárhagslegt öryggi þeirra.

Hluti af þeirri þjónustu sem stefnandi bjóði viðskiptavinum sínum sé svokölluð „Uppgreiðsluþjónusta Sparnaðar“. Í því felist að sérfróðir starfsmenn stefnanda fari yfir skuldastöðu hvers og eins viðskiptamanns og reikni út hvernig hagkvæmast og fljótlegast sé fyrir hann að greiða niður skuldir sínar, hraða eignamyndun og byggja upp sparnað. Fram hefur komið að viðskiptamenn komi með gögn til stefnanda sem reikni út hvaða lán sé hagkvæmast að greiða niður.

Stefnandi þurfi að eiga samskipti við viðskiptabanka og sparisjóði til að geta veitt þessa þjónustu. Fyrirkomulagið hafi verið þannig að gerður var þjónustusamningur milli stefnanda og viðskiptamannsins. Með honum hafi stefnandi tekið að sér gegn greiðslu að hafa milligöngu um að flýta uppgreiðslu lána og annarra fjárskuldbindinga viðskiptavinarins. Þetta geri stefnandi með því að fara fram á við viðkomandi viðskiptabanka að greitt verði inn á höfuðstól þessara skuldbindinga í samræmi við umboð, sem viðskiptamaður veiti stefnanda, en umboðið sé gert samhliða þjónustusamningnum.

Stefndi hafi neitað að framkvæma beiðnir stefnanda um millifærslur þrátt fyrir að stefnandi hefði framvísað fullnægjandi umboði frá viðskiptamanni. Þar sem ekki hafi verið unnt að uppfylla þjónustusamninga vegna ólögmætrar synjunar stefnda á að millifæra hafi viðskiptamenn sagt upp samningunum við stefnanda. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa og sé málið höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna tjónsins.

Af hálfu stefnda er því mótmælt að hann hefði aðhafst nokkuð sem bakað gæti honum bótaskyldu gagnvart stefnanda að lögum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er málsatvikum lýst þannig að allir viðskiptavinir hans undirriti umboð þar sem starfsmanni stefnanda sé veitt heimild til að hafa milligöngu um mánaðarlega greiðslu tiltekinnar fjárhæðar inn á höfuðstól láns eða lána, sem tilgreind eru í umboðinu, í þeim tilgangi að stytta greiðslutíma lána. Á grundvelli umboðsins hafi starfsmenn stefnanda leitað til stefnda og óskað eftir því að tiltekin fjárhæð yrði færð af bankareikningi viðskiptavinarins til niðurgreiðslu lánsins eða lánanna.

Samskipti stefnanda við stefnda vegna þjónustunnar hafi í upphafi verið í góðu horfi. Á haustmánuðum 2008 hafi hins vegar kveðið við annan tón og hafi beiðnum stefnanda um framkvæmd millifærslna til uppgreiðslu lána á grundvelli meðfylgjandi umboða frá viðskiptavinum stefnanda verið synjað af hálfu starfsmanna stefnda. Fram að því hefði bankinn ávallt tekið vel í þjónustu stefnanda og því hafi verið um að ræða algjöran viðsnúning stefnda gagnvart þjónustunni.

Stefnandi vísi til tölvupósts starfsmanns stefnanda til stefnda 30. október 2008. Tvö svarbréf hafi borist, annars vegar frá afgreiðslustjóra í Austurbæjarútibúi stefnanda 31. október 2008. Þar komi fram að bankinn sjái sér ekki fært að verða við beiðninni og sé bent á greiðsluþjónustu bankans. Hins vegar hafi borist svar frá Vesturbæjarútibúi stefnda sem einnig hafi hafnað því að verða við beiðnum stefnanda.

Þrátt fyrir að eftir því væri gengið af hálfu stefnanda hafi ekki fengist skýr svör frá stefnda um ástæður þess að umboðið var ekki tekið gilt. Stefnandi hafi engu að síður ráðist í lagfæringar og breytingar á umboðinu og hafi fengið í lið með sér löglærða sérfræðinga hjá endurskoðunarskrifstofunni Deloitte hf. Afstaða þeirra hafi verið sú að ekkert athugavert væri við umboðsformið. Smávægilegar breytingar hafi engu að síður verið gerðar á umboðinu, sem einkum hafi falist í því að viðskiptavinir stefnanda hafi gefið út umboð til nafngreinds starfsmanns stefnanda en ekki til félagsins sjálfs, eins og verið hefði samkvæmt eldri umboðum.

Fjármálaeftirlitið hafi fyrir hönd íslenska ríkisins tekið yfir rekstur Landsbanka Íslands hf. Nýr banki hafi orðið til undir heiti stefnda í októbermánuði 2008 með stoð í lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Ekki síst af þeim sökum hafi verið ákveðið af hálfu stefnanda að gera lokatilraun og kanna hvort afstaða stefnda hefði breyst eftir að hann komst í ríkiseigu, enda yfirlýst stefna þáverandi og núverandi ríkisstjórnar að slá skjaldborg um heimilin í landinu.

Með tölvuskeyti frá starfsmanni stefnanda til stefnda 20. janúar 2009 hafi fylgt umboð frá viðkomandi viðskiptamanni og listi yfir starfsmenn stefnanda sem hefðu heimild til að taka við umboði frá viðskiptavinum félagsins til að annast millifærslu af reikningi viðskiptavinar til niðurgreiðslu lána. Svarpóstur hafi borist frá stefnda til stefnanda 30. sama mánaðar þar sem tilkynnt hafi verið að bankinn tæki ekki lengur á móti beiðnum frá stefnanda á grundvelli umboða.

Sú löglausa afstaða stefnda að neita að framkvæma beiðnir stefnanda um millifærslur, fyrir hönd viðskiptavina stefnanda á grundvelli fullnægjandi umboða hafi leitt til umtalsverðs tjóns fyrir stefnanda. Af þessum sökum hafi stefnandi höfðað málið til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna tjónsins sem stefnandi hefði orðið fyrir vegna háttsemi stefnda.

Stefnandi krefjist þess, með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála, að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna löglausrar synjunar stefnda á að framkvæma millifærslur sem stefnandi hafi farið fram á fyrir hönd viðskiptavina sinna og stefnda á grundvelli umboða þess efnis. Heimild lántakenda til uppgreiðslu lána sé skýr samkvæmt lögum um neytendalán nr. 121/1994. Lántakendum sé að sjálfsögðu heimilt að fela umboðsmanni sínum að annast slíkar ráðstafanir fyrir sína hönd.

Stefnandi byggi á því að umboð lántakenda til sín, sem fylgt hafi með millifærslubeiðnum stefnanda, fullnægi í einu og öllu þeim form- og efniskröfum sem gerðar væru til slíkra skjala í lögum, þ.m.t. lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Beri stefnda því skylda til að verða við skýlausum beiðnum lántakenda um uppgreiðslu tiltekinna lána.

Þrátt fyrir að stefnandi telji að ekkert hafi verið athugavert við fyrri umboð hafi hann með aðstoð lögfræðinga ráðist í breytingar á umboðum svo ekki færi á milli mála hver vilji lántakandans væri. Stefndi hefði þó hafnað beiðnum stefnanda með vísan til ófullnægjandi umboða. Með hliðsjón af þessu telji stefnandi að neitun stefnda sé fyrirsláttur einn. Talsverður tími fari í að framkvæma millifærslurnar sem þýði eðli máls samkvæmt aukinn kostnað fyrir stefnda. Það sé raunveruleg ástæða þess að synjað hafi verið um beiðnirnar án þess að stefndi hafi þó viðurkennt það.

Staðan í dag sé sú að stefndi, sem sé einn af þremur stærstu viðskiptabönkum landsins, nú í eigu íslenska ríkisins, neiti að framkvæma millifærslur til uppgreiðslu lána, þrátt fyrir að fyrir liggi fullnægjandi umboð frá lántakanda til stefnanda þar sem beiðni í þessa veru sé sett fram. Þetta skjóti verulega skökku við þegar litið sé til þeirra efnahagsaðstæðna sem nú séu uppi í þjóðfélaginu og mikilvægi þess að einstaklingar og fjölskyldur geti komið fjármálum sínum í betra horf. Það sé afar mikilvægt að ekki sé settur steinn í götu þessara aðila af kröfuhöfum þeirra án haldbærra röksemda.

Synjun stefnda eigi ekki við rök að styðjast. Efni umboðanna sé ótvírætt og feli í sér skýran vilja viðskiptavina stefnanda um að félagið taki að sér milligöngu um skjótari uppgreiðslu lána. Þá sé orðalag umboðanna einnig alveg skýrt. Umboðin uppfylli allar þær formkröfur sem gera megi til þess háttar umboða. Nýjasta útgáfa umboðsins feli í sér að vera gefið út til nafngreinds starfsmanns stefnanda á grundvelli fyrirliggjandi þjónustusamnings. Umboðið sé undirritað af umbjóðanda og umboðsmanni og vottað af tveimur vitundarvottum. Útilokað sé því að sjá hvaða formskilyrði geti talist óuppfyllt.

Í upphafi hafi stefndi tekið vel í allar millifærslubeiðnir og sinnt þeim með stakri prýði án nokkurra athugasemda. Í þeirri háttsemi stefnda hafi því falist viðurkenning á lögmæti umboðanna og þeirri skyldu stefnda að verða við beiðnunum. Það hafi því komið stefnanda verulega á óvart þegar stefndi hafi fyrirvaralaust skipt um skoðun án nokkurra röksemda sem hald sé í.

Hvergi í lögum um neytendalán nr. 121/1994 sé að finna heimild fyrir synjun stefnda. Lögin feli í sér skýra heimild fyrir lántakendur að greiða lán sín hraðar upp og sé ekkert því til fyrirstöðu að lántakandi feli stefnanda að sinna þessari vinnu fyrir sína hönd. Með synjun sinni sé stefndi því að koma í veg fyrir að lántakendur geti framfylgt rétti sínum samkvæmt lögunum sem jafnframt hafi valdið því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni.

Í háttsemi stefnda felist óréttmætir viðskiptahættir gagnvart lántakendum samkvæmt lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, enda raski háttsemin augljóslega fjárhagslegri hegðun lántakenda, sbr. 8. gr. laganna. Þótt framangreind lög taki ekki með beinum hætti til starfsemi stefnanda sé byggt á því að ólögmæt háttsemi samkvæmt lögunum skjóti stoðum undir þá málsástæðu stefnanda að synjun stefnda um uppgreiðslur samkvæmt umboðum sé saknæm og ólögmæt.

Stefnandi hafi gert þjónustusamning við fjölmarga viðskiptavini sína um ráðgjöf vegna sparnaðarleiða og milligöngu um uppgreiðslu lána. Fyrir það taki stefnandi þóknun úr hendi viðskiptavina sinna. Þar sem stefnanda hafi ekki verið fært að annast umræddar uppgreiðslur vegna afstöðu stefnda hafi hann ekki getað tekið þóknun fyrir þjónustu sína. Fjölmargir viðskiptavinir hafi sagt upp þjónustusamningum við stefnanda. Stefnandi hafi því orðið fyrir verulegu tjóni vegna þeirrar saknæmu og ólögmætu háttsemi starfsmanna stefnda sem felist í framangreindri afstöðu. Með háttsemi stefnda sé grafið undan starfsemi stefnanda, enda augljóst að allar forsendur fyrir þeirri þjónustu sem stefnandi veiti viðskiptamönnum sínum væru brostnar ef viðskiptavinir stefnanda þurfi sjálfir að hafa samband við stefnda í hvert sinn sem greiða eigi aukalega inn á lán þeirra. Vilji viðskiptavina stefnanda, sem um leið væru viðskiptavinir stefnda, hafi staðið til þess að starfsmenn stefnanda önnuðust uppgreiðslu lána fyrir þeirra hönd, enda hefðu þeir að öðrum kosti ekki undirritað þjónustusamning eða veitt umboð til þess.

Með vísan til alls framangreinds sé stefnanda nauðsynlegt að fá viðurkennda með dómi skaðabótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

Varðandi viðurkenningarkröfu sína vísi stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Þá vísi stefndi til almennra reglna skaðabótaréttarins um bótaskyldu vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi, laga um neytendalán nr. 121/1994, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Kröfu sína um málskostnað styðji stefnandi við XXI. kafla laga um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til þess að samskipti stefnanda og Landsbanka Íslands hf. hafi hafist með því að stefnandi hafi sent beiðnir til einstakra útibúa bankans um millifærslur af reikningum tiltekinna umbjóðenda stefnanda til greiðslu inn á höfuðstól lána þeirra hjá bankanum. Beiðnir stefnanda hafi verið sendar með tölvupósti. Þeim hafi fylgt afrit af þjónustusamningi milli hlutaðeigandi umbjóðenda og stefnanda um ákveðna þjónustu af hálfu stefnanda ásamt umboði frá umbjóðandanum til stefnanda þess efnis að sá síðarnefndi gæti gert nánast allt fyrir hönd þess fyrrnefnda er varðaði fjárhagsmálefni hans gagnvart öllum fjármálastofnunum. Útibú Landsbanka Íslands hf. hafi afgreitt þessar beiðnir en fljótlega hafi farið að vakna spurningar um efni og gildi umboðanna. Um mitt ár 2008 hafi bankinn gert alvarlegar athugasemdir við umboðin. Landsbanki Íslands hf. hafi haft samband við stefnanda og farið fram á lagfæringar á umboðunum. Bankinn hafi byggt þessa ákvörðun á því að hvorki samrýmdist innri reglum bankans né ákvæðum laga að senda millifærslubeiðnir með tölvupósti eins og stefnandi hafi gert auk þess sem umboðin stönguðust á við þann trúnað sem bankanum bæri að sýna viðskiptavinum sínum lögum samkvæmt. Jafnframt hafi bankinn fundið að því að heimildir til stefnanda samkvæmt umboðunum væru óljósar, umboðin væru ekki gefin ákveðnum einstaklingi heldur stefnanda og ekki hafi legið fyrir hvaða starfsmenn stefnanda gætu komið fram fyrir hönd umbjóðendanna á grundvelli umboðanna. Í framhaldi af þessu hafi stefnandi sent nafnalista starfsmanna með umboðunum sem hefðu heimild til að taka við umboði frá umbjóðendum stefnanda og annast millifærslur af reikningum þeirra til niðurgreiðslu lána. Umboðin hefðu verið veitt stefnanda sjálfum en ekki starfsmönnunum á listanum. Þetta hafi bankinn ekki talið nægjanlega breytingu á efni umboðanna auk þess sem hún hefði engin áhrif á framlagningarmáta stefnanda á umboðunum hjá bankanum, eins og athugasemdir hans hefðu einnig lotið að.

Stefndi hafi mótmælt þeirri málsástæðu stefnanda að Landsbanki Íslands hf. hefði viðurkennt að umboð stefnanda uppfylli öll skilyrði laga og reglna bankans með því að hafa í upphafi framkvæmt einhverjar millifærslur á grundvelli umboða frá stefnanda. Bankinn hafi mjög fljótlega gert athugasemdir við stefnanda vegna efni umboðanna og bent á að hann gæti ekki sannreynt hver væri að biðja um millifærslurnar.

Landsbanki Íslands hf. og stefnandi hafi skipst á skoðunum um hvernig umboðin yrðu að vera efnislega svo þau uppfylltu ákvæði laga og innri reglna bankans. Sú umræða hafi haldið áfram eftir að stefndi var stofnaður 9. október 2008 með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á ákvörðunum sem teknar hafi verið hjá Landsbanka Íslands hf. sem sé annar lögaðili en stefndi.

Stefndi hafi ekki verið ánægður með samskiptin við stefnanda vegna umboðanna og farið fram á að stefnandi lagaði umboðin þannig að þau uppfylltu skilyrði laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og reglur bankans. Stefnandi hafi þá krafist þess að stefndi útbyggi umboðin fyrir hann í því formi sem stefndi gæti sætt sig við. Þeirri kröfu hafi stefndi hafnað af augljósum ástæðum, enda geti stefndi ekki sett sig í þá aðstöðu að vera báðu megin borðsins ef á umboðin reyndi gagnvart umbjóðendum stefnanda. Stefnanda hafi verið veitt umrædd umboð en stefndi hefði aldrei samþykkt þetta fyrirkomulag fyrir sitt leyti. Með bréfi framkvæmdastjóra Viðskiptabankasviðs stefnda 8. janúar 2010 hafi stefnanda verið tilkynnt að sú framkvæmd sem stefnandi fór fram á að fá að viðhafa við millifærslur af reikningum viðskiptavina stefnanda í bankanum samrýmdist hvorki lagareglum né skilmálum bankans. Stefndi myndi því ekki lengur taka á móti umboðum frá stefnanda að óbreyttu. Helstu rök að baki þessari niðurstöðu stefnda séu eftirfarandi:

Samkvæmt almennum skilmálum fyrir innlánsreikninga hjá stefnda sé skilyrði úttektar af reikningi að viðkomandi hafi fullgilda heimild til úttektar af honum og sýni fullgild persónuskilríki við úttektir í banka. Þessi skilyrði þurfi að uppfylla þegar taka á fé út af innlánsreikningi viðskiptamanns, hvort sem um sé að ræða millifærslu eða greiðslu inn á lán. Sömu kröfur væru gerðar til umboða stefnanda og til annarra honum ótengdum. Þá geri stefndi jafnframt kröfu um að frumrit umboðs sé sýnt þegar úttekt af innlánsreikningi stafi frá slíkri heimild. Stefnandi hafi í öllum tilvikum óskað eftir millifærslu með tölvupósti. Stefndi hafi því ekki átt þess kost að ganga úr skugga um að sá sem óskaði eftir úttekt væri umboðsmaður samkvæmt hlutaðeigandi umboði.

Þar sem stefndi gat ekki vitað hvort viðskiptamaður bankans hefði sagt upp þjónustunni við stefnanda hefði ekki verið hjá því komist að krefjast umboðs í hvert skipti sem farið var fram á millifærslu af reikningi viðskiptamanna bankans. Í þjónustusamningi stefnanda og umbjóðanda hans komi fram að samningurinn gildi út lífstíma lána umbjóðandans en sé uppsegjanlegur af beggja hálfu. Ekkert sé kveðið á um það í þjónustusamningnum hvernig standa skuli að tilkynningu um uppsögnina til stefnda. Því hefði verið talið nauðsynlegt að framvísa fullgildum þjónustusamningi og umboði með hverri beiðni um millifærslu. Á það skilyrði hafi stefnandi ekki fallist.

Umboð stefnanda hefðu verið stíluð á fyrirtæki en þau þurfi að veita ákveðnum einstaklingi umboð af þessum toga. Efni umboðanna sé oft mjög opið. Stefndi hafi talið þörf á að breyta þeim þannig að útlistað sé nákvæmlega til hvers heimild umboðsmannsins taki og að hún gilti bara gagnvart stefnda en ekki öllum fjármálastofnunum.

Reynsla stefnda hefði verið sú að oft hafi ekki verið innistæða á þeim reikningi sem tiltekin var í umboðinu. Starfsmenn stefnanda hafi þá farið fram á við stefnda að fylgst væri með reikningunum og þegar innistæða hans reyndist næg yrði millifærslan framkvæmd. Þessari beiðni hafi stefnandi alfarið hafnað enda ekki reglubundin þjónusta sem stefndi bjóði upp á.

Vinnureglur stefnda kveði á um að ekki skuli millifært af reikningi þegar viðskiptamaðurinn sé ekki á staðnum nema leyninúmer reikningsins sé gefið upp. Í upphafi þegar starfsmenn stefnda voru að framfylgja beiðnum stefnanda hafi þeir þurft að hringja í viðskiptamenn bankans til að fá uppgefin leyninúmer þeirra. Þá hafi það komið fyrir að hlutaðeigandi viðskiptamaður hafi ekki munað eftir að hafa óskað eftir þessari þjónustu hjá stefnanda, en kannaðist þó við að hafa rætt þessi mál við einhvern sölumann í Smáralind. Svona verklag gangi engan veginn upp auk þess sem ótækt sé að starfsmenn stefnda þurfi að leita staðfestingar símleiðis frá viðskiptamönnum sínum fyrir millifærslunum.

Stefndi vísi einnig til þess að hann starfi á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og heyri undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins. Ríkari kröfur væru gerðar til fjármálafyrirtækja um vönduð vinnubrögð en almennt gerðist en misbrestur á því geti leitt til bótaskyldu viðkomandi fjármálafyrirtækis. Stefndi hafi því sett sér verklagsreglur sem eigi að tryggja að upplýsingar um fjárhagsleg málefni viðskiptamanna bankans berist ekki til utanaðkomandi aðila nema fyrir liggi skýrt samþykki hans, t.d. í formi fullnægjandi umboðs. Stefndi vísi í þessu efni til 58. og 60. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Stefndi sé af þessum sökum og á grundvelli verklagsreglna sinna og ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, í sjálfs vald sett að synja um viðskipti á grundvelli umboðs viðskiptamanns síns telji hann umboð ófullnægjandi. Stefndi hafni öllum ásökunum stefnanda um að synjun hans á að framkvæma millifærslu á grundvelli umboða stefnanda og eftir því verklagi sem stefnandi geri kröfu um sé fyrirsláttur einn eða að hana megi reka til þess kostnaðar sem verklaginu fylgi fyrir stefnda.

Stefndi neiti því jafnframt að bera ábyrgð á meintu tjóni sem stefnandi haldi fram að hann hafi orðið fyrir vegna neitunar stefnda. Stefnandi hafi ekki getað sýnt fram á sök stefnda í málinu né að um sé að ræða ólögmæta háttsemi af hans hálfu. Ástæður neitunar stefnda um að framkvæma millifærslur þær sem stefnandi fari fram á hvíli hjá stefnanda sjálfum eins hér að framan hafi verið greint frá.

Stefndi mótmæli því að hafa haft í frammi óréttmæta viðskiptahætti gagnvart lántakendum samkvæmt 8. gr. laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Lög eigi alls ekki við um þau lögskipti sem hér sé deilt um. Þar af leiðandi sé ekki hægt að álykta frá þeim að háttsemi stefnda feli í sér óréttmæta viðskiptahætti.

Stefndi sé ekki eini viðskiptabankinn á Íslandi sem hafi hafnað þeirri aðferð sem stefnandi vilji viðhafa við millifærslur af reikningum viðskiptavina bankanna. Allir viðskiptabankarnir á Íslandi hafi hafnað þessari leið. Stefnandi hafi á árinu 2009 sent kvartanir vegna afstöðu þeirra allra til Úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Málunum hafi öllum verið vísað frá nefndinni þar sem stefnandi hafi ekki sjálfur verið viðskiptamaður bankanna í skilningi 3. gr. samþykkta fyrir úrskurðarnefndina. Stefnandi hafi því ekki getað borið málið upp við nefndina.

Um lagarök sé vísað til laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 121/1994 um neitendalán, meginreglna samningaréttar og sakarreglu skaðabótaréttar. Krafa stefnda um málskostnað byggist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Stefnandi veitti viðskiptamönnum sínum þá þjónustu samkvæmt sérstökum þjónustusamningi að reikna út hvaða lán væri hagstæðast fyrir þá að greiða upp á skemmri tíma en lánstíma og óska síðan eftir því að greiðslur yrðu millifærðar af reikningi viðskiptamanns í banka þar sem lánið var, eins og hér að framan er lýst. Stefnandi tók því að sér með samningi við hvern viðskiptamann að veita þessa þjónustu en gat þó ekki veitt hana að öllu leyti þar sem ekki reyndist unnt að millifæra af bankareikningum nema með atbeina viðkomandi banka, í þessu tilfelli stefnda. Þrátt fyrir að stefnandi hefði aflað umboðs frá viðskiptamanni, þess efnis að stefnandi hefði heimild til að fela stefnda að annast millifærslur af bankareikningi, tók stefndi það ekki gilt af ástæðum sem hér að framan eru raktar. Viðurkenningarkrafa stefnanda í málinu er byggð á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem hlotist hafi af því að neitað var af hálfu stefnda að millifæra af reikningum viðskiptamanns samkvæmt beiðni stefnanda. Neitun stefnda hafi verið ólögmæt.

Í umboði, sem lagt var fram í málinu af hálfu stefnanda, er því lýst að viðskiptamaður (umbjóðandi) veiti stefnanda umboð til að hafa milligöngu um greiðslu mánaðarlegra afborgana og greiðslu inn á höfuðstól í þeim tilgangi að stytta greiðslutíma lánsins samkvæmt þjónustusamningi við stefnanda. Þar segir enn fremur að í umboðinu felist heimild til stefnanda til að fela viðskiptabanka viðskiptamanns að annast millifærslur af tilgreindum reikningi viðskiptamanns. Umboðinu er af hálfu viðskiptamannsins ekki beint til stefnda á annan hátt en þann sem fram kemur í umboðinu.

Við úrlausn málsins verður að líta til þess að heimild til úttekta af innlánsreikningum í banka hlýtur að ráðast af skilmálum sem gilda um úttektir eða af samkomulagi viðskiptamanns og bankans. Stefndi hefur í málsvörn sinni rakið ýmsar ástæður fyrir því að hann taldi umboðið, sem stefnandi aflaði hjá viðskiptamanni, ófullnægjandi til úttekta af viðkomandi bankareikningi. Af hans hálfu er meðal annars vísað til þess að samkvæmt almennum skilmálum fyrir innlánsreikninga hjá stefnda sé skilyrði úttektar af reikningi að viðkomandi hafi fullgilda heimild til úttektar af reikningnum og sýni fullgild persónuskilríki við úttektir í banka. Einnig er af hálfu stefnda vísað til vinnureglna sem kveði á um að ekki skuli millifært af reikningi þegar viðskiptamaður er ekki á staðnum nema leyninúmer reiknings sé gefið upp.

Telja verður að stefndi hafi átt mat um það hvort umboðin, sem framvísað var af hálfu stefnanda með tölvupósti, reyndust fullgild til þeirra ráðstafana sem þar var gert ráð fyrir að færu fram. Af hálfu stefnda var ekki talið að í umboðunum fælist viðhlítandi heimild til úttekta af bankareikningum. Með vísan til þess verður að telja að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda hafi verið skylt að verða við beiðni stefnanda um þær millifærslur sem þurfti að framkvæma til að unnt væri að greiða inn á lánin sem vísað er til í umboðunum.

Að þessu virtu er ekki fallist á að brotnar hafi verið reglur af hálfu stefnda þegar neitað var af hans hálfu að millifæra af reikningum sem tilheyrðu viðskiptamönnum inn á höfuðstól lána samkvæmt beiðni stefnanda. Skilyrði þess að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna ólögmætrar háttsemi er því ekki fyrir hendi. Með vísan til þess ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, NBI hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Sparnaðar ehf., í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.