E-195/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 4. desember 2019, er höfðað 7. febrúar sama ár.

Stefnandi er X, [...], [...].

Stefndi er Y ehf., [...], [...].

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi greiði honum 2.375.686 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 788.312 krónum frá 1. maí 2017 til 1. júní 2017, en af 1.576.624 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2017, en af 2.375.686 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist miskabóta að fjárhæð 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. janúar 2018 til 15. júlí 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 2.375.686 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 788.312 krónum frá 1. maí 2017 til 1. júní 2017, en af 1.576.624 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2017, en af 2.375.686 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og að vextir reiknist frá birtingardegi stefnu. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

I

Stefnandi málsins, sem er vélstjóri að mennt, starfaði sem yfirmaður verkstæðis hjá stefnda og bar ábyrgð á vinnu við viðhald báta í eigu stefnda og búnað í fiskvinnsluhúsi stefnda. Með stefnanda hafa um árabil starfað þeir A og B.

Ágreiningur er milli aðila um málsatvik og lýsa þeir atvikum í aðdraganda að starfslokum stefnanda hjá stefnda hvor með sínum hætti. Þeim ber þó saman um að tildrög starfslokanna í janúar 2018 sé að rekja til bilunar sem varð í bátnum [...] þegar hann var við veiðar 8. janúar 2018. Var báturinn dreginn til hafnar í Sandgerði. Fyrsta skoðun leiddi í ljós að skrúfa bátsins var heil en svonefndur rótor í vélinni hefði bilað.

Í stefnu segir að stefnandi hafi athugað biðtíma eftir slíkum varahlut sem hafi reynst vera um einn og hálfur mánuður. Hafi stefnandi talið rétt að láta tryggingafélag stefnda vita af biluninni enda hafi hann talið að málið félli undir tryggingu stefnda. Þá segir að stefnandi hafi látið skipstjóra bátsins vita af þessu og hafi hann orðið áhyggjufullur vegna tafa á veiðum og ákveðið að ræða málið við D, fyrirsvarsmann stefnda, sem hafi kallað stefnanda til sín og sagt honum að laga bátinn. Stefnandi hafi útskýrt ástandið og þann ómöguleika sem við blasti vegna bilunarinnar og varahlutur í bátinn væri ekki tækur að svo stöddu. D hafi tekið upplýsingarnar óstinnt upp og beinlínis sagt stefnanda „að drulla sér út af vinnustaðnum“ þar sem hann hefði ekkert þar að gera lengur ef hann nennti ekki að vinna sína vinnu. Hafi stefnandi tekið fyrirmælum yfirmanns síns sem uppsögn.

Stefndi lýsir þessari atburðarás þannig að skipstjóri bátsins, C, hafi óskað eftir því að starfsmenn stefnda tækju vélarhlutinn úr bátnum svo að hefja mætti viðgerð á honum. Hafi stefnandi brugðist illa við óskum skipstjórans og bannað starfsmönnunum að sinna verkinu. Daginn eftir þessi samskipti, eða 12. janúar 2018, hafi skipstjórinn rætt við D, framkvæmdastjóra stefnda, um viðgerð á bátnum.

Í skriflegri en ódagsettri yfirlýsingu C, skipstjóra bátsins, segir að D hafi bent honum á að ræða málið við stefnanda. Hafi C þá farið og rætt við stefnanda sem hafi tekið erindi hans mjög illa, orðið reiður og sagt að „þetta komi honum ekki við þar sem hann sé hættur að gera við bátana.“ Hafi C þá farið aftur til D og sagt honum frá viðbrögðum stefnanda. Síðan segir orðrétt í yfirlýsingunni: „D verður ekki sáttur þar sem starf X sem yfirmaður á verkstæðinu sé að sinna viðgerðum á bátum og fer beint niður á verkstæði til að ræða málin sjálfur við X.“ Varð C eftir á skrifstofunni og varð ekki vitni að því sem þar fór fram. Vitnin A og B voru staddir á skrifstofu verkstæðis þegar skipstjóri bátsins kom til að tala við stefnanda. Í yfirlýsingunni segir að skipstjórinn hafi spurt stefnanda um næstu skref varðandi bilun bátsins. Hafi stefnandi brugðist mjög illa við og segir að honum komi það ekkert við „... því að hann sé hættur að vinna í bátunum...“

Í greinargerð stefnda segir að framkvæmdastjóra stefnda hafi brugðið við endursögn C af samskiptum hans og stefnanda og farið niður á verkstæði, sem sé á jarðhæð sama húss, til þess að grennslast fyrir um ástæðu fyrir viðbrögðum stefnanda. Hafi stefnandi þá verið einn á verkstæðinu. Þegar gengið hafi verið á hann með skýringar hafi hann litlu svarað. Hafi stefnanda verið sagt að ef hann vildi ekki sinna þeirri vinnu sem hann væri ráðinn til að vinna þá hefði hann ekkert þar að gera lengur. Hafi stefnandi við svo búið yfirgefið vinnustaðinn í fússi og hvorki komið aftur til starfa daginn eftir né síðar og ekki sjálfur gert frekar vart við sig. Þetta hafi gerst fimmtudaginn 12. janúar 2018.

Í kjölfarið leitaði stefnandi til Verkalýðsfélags Grindavíkur um milligöngu til að fá greiðslur í samræmi við að honum hefði verið sagt upp. Þáverandi formaður félagsins, M-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, kom að máli við fyrirsvarsmann stefnda og leitaði eftir samkomulagi við stefnda um að stefnandi fengi greidd laun um ríflega þriggja mánaða skeið, eða til 1. maí 2018. Stefnandi fékk greidd laun á grundvelli samkomulagsins sem hann tók við án athugasemda um fern mánaðamót, síðast 31. maí 2018. Síðar taldi stefnandi uppgjörið rangt og krafðist stefnandi með bréfi 15. júní 2018 uppgjörs á launum vegna vinnu hans hjá stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar af hálfu stefnda. Krafðist stefnandi þess að fá greidd laun út uppsagnarfrest í samræmi við kjarasamningsbundin réttindi hans. Bæri að greiða stefnanda laun fyrir maí, júní og júlí 2018.

Í svarbréfi stefnda 2. júlí 2018 segir að kröfugerð stefnanda eigi enga stoð auk þess sem stefndi telji að hann hafi þegar samið um uppgjör vegna starfsloka stefnanda hjá stefnda. Tekið er sérstaklega fram í bréfinu að stefndi hafi litið svo á að stefnandi hefði sjálfur kosið að hætta störfum hjá stefnda frekar en að sinna þeim verkefnum sem hann hefði verið ráðinn til. Þá segir að röng sé sú forsenda sem komi fram í kröfubréfinu að stefnanda hafi verið sagt upp störfum. Einnig segir í sama bréfi að stefndi hafi náð samkomulagi við þáverandi formann Verkalýðsfélags Grindavíkur um að gera upp laun líkt og um uppsagnarfrest væri að ræða með þeim hætti að greitt yrði í þrjá mánuði. Hafi stefndi litið svo á að félagið væri að undirgangast sáttina umfram skyldu og hafi gert að áeggjan M-kk-ef M-kk-ef til að ljúka málinu án frekari eftirmála. Það væri enda kappsmál stefnda að halda góðum samskiptum við starfsmenn og verkalýðsfélag þeirra.

Með bréfi stefnanda til stefnda 3. desember 2018 krafðist stefnandi greiðslu launa út uppsagnarfrest í samræmi við kjarasamningsbundin réttindi hans, samtals að fjárhæð 2.401.932 krónur. Í bréfinu segir að stefnandi hefði starfað samfellt í 26 ár hjá stefnda þegar honum hafi verið sagt upp án fyrirvara. Stefnandi hafi verið 63 ára „þegar uppsögn fór fram um miðjan janúar“ og vegna aldurs stefnanda vanti þrjá mánuði upp á starfslokauppgjör. Stefndi hafnaði endurtekinni kröfu stefnanda með bréfi 14. janúar 2019.

II

Stefnandi kveðst hafa unnið samfleytt hjá stefnda í 26 ár þegar honum hafi verið sagt upp án fyrirvara. Uppsögnin hafi tekið gildi 1. febrúar 2018 og hafi stefnandi því verið 63 ára. Samkvæmt grein 12.5 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands, með gildistíma frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018, sé uppsagnarfrestur starfsmanns sem unnið hefur í að minnsta kosti 10 ár hjá sama fyrirtæki sex mánuðir sé hann orðinn 63 ára. Þrátt fyrir kjarasamningsbundinn rétt stefnanda hafi stefndi gert samkomulag við fyrrverandi formann Verkalýðsfélags Grindavíkur um greiðslu þriggja mánaða. Samið hefði verið við stefnda undir samningsbundnum lágmarksrétti kjarasamnings. Slíkt sé óheimilt enda sé slíkur lágmarksréttur ófrávíkjanlegur, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Dómar Hæstaréttar Íslands sýni jafnframt fram á að óheimilt sé að semja við starfsmenn undan lágmarksrétti í kjarasamningi. Sú háttsemi stefnda að bera fyrir sig óformlegar samræður milli þáverandi formanns Verkalýðsfélags Grindavíkur með því móti sem gert sé í bréfi stefnda 2. júlí 2018 sé ekki aðeins siðferðislega ámælisverð heldur beinlínis ólögmæt. Þó svo að fyrrverandi formanni Verkalýðsfélags Grindavíkur hafi ekki verið kunnugt um sérákvæði uppsagnarfrests í grein 12.5 í kjarasamningi, heldur talið almenn ákvæði eiga við um stefnanda, þá sé ljóst að stefndi vissi eða mátti vita af þessum rétti stefnanda. Það sé því ámælisvert af hálfu stefnda að hafa gengist undir samkomulag sem hafi brotið gegn rétti stefnanda. Stefnandi eigi rétt á sex mánaða launum á uppsagnarfresti og því vanti þrjá mánuði upp á að launin hafi verið gerð upp í samræmi við lög og kjarasamning.

Hvað varði kröfu um miskabætur byggi stefnandi á því að uppsögn hans hafi ekki farið eftir ákvæðum í grein 12.3 í kjarasamningi þar sem meðal annars sé kveðið á um að uppsagnir skuli vera skriflegar, veita skuli starfsmanni viðtal um starfslok sín og ástæður uppsagnar skuli kunngjörðar sé þess farið á leit við vinnuveitanda. Í grein 12.3.4 í kjarasamningi segi að þegar brot eigi sér stað á ákvæðum kafla 12.3 í kjarasamningi geti slík brot varðað skaðabótum samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins. Í þessu sambandi sé rétt að líta til þess að í b. lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 segi að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, æru eða persónu annars manns að greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Þekkt sé að miskabætur séu greiddar í kjölfar ólögmætra uppsagna enda eru slíkar uppsagnir í eðli sínu þess valdandi að persóna og æra þess sem verður fyrir er særð. Stefnanda hafi verið sagt upp með afar grófu orðfæri í vitna viðurvist. Óhætt sé að fullyrða að sú reynsla hafi reynst stefnanda þungbær. Sé því gerð krafa um miskabætur úr hendi stefnda.

Því sé haldið fram af hálfu stefnda að ósannað sé að stefndi hafi sagt stefnanda upp störfum. Því sé haldið fram að stefnandi hafi sjálfur sagt upp. Samkvæmt grein 12.3.1 í kjarasamningi sé uppsagnarfrestur gagnkvæmur og skuli uppsagnir vera skriflegar. Stefndi hafi ekki sýnt fram á að stefnandi hafi sagt upp skriflega enda hafi hann ekki gert það. Það liggi hins vegar ljóst fyrir í málinu að stefndi hafi gert samkomulag um greiðslu launa á uppsagnarfresti, þó svo að það samkomulag hafi reynst ófullnægjandi. Sú háttsemi stefnda að ganga til samninga um uppgjör bendi engu að síður til þess að stefndi hafi litið svo á að um uppsögn hafi verið að ræða og að áætlun hans hafi verið að ljúka málinu með því uppgjöri. Miðað við gögn málsins virðist sem stefnanda hafi verið sagt upp og ekki hafi verið krafist vinnuframlags á uppsagnarfresti. Þá sé jafnframt rétt að líta til almennra reglna vinnuréttarins um sönnun en sönnunarbyrði hvíli á vinnuveitanda þegar skrifleg gögn vanti, svo sem uppsagnarbréf. Í tilviki aðila þessa máls skorti skrifleg gögn um uppsögn, sem líkt og fyrr greini eigi að vera skrifleg, sbr. grein 12.3.1 í kjarasamningi. Því beri að leggja trúnað á atvik eins og stefnandi hafi lýst þeim. Stefndi hafi ekki gert neinn reka að því að sanna að stefnandi hafi sagt upp störfum og bendi gögn málsins til hins gagnstæða.

Verði ekki fallist á að stefnanda hafi verið sagt upp störfum heldur litið svo á að stefnandi hafi sjálfur sagt upp breyti það engu um rétt hans til greiðslu launa í sex mánuði frá og með upphafi uppsagnarfrests. Sé litið svo á að stefnandi hafi sagt upp störfum beri því á grundvelli kjarasamnings að greiða honum sex mánuði, sbr. grein 12.3 í kjarasamningi. Stefndi virðist telja að stefnandi sé réttlaus til frekari launagreiðslna segi hann sjálfur upp starfi sínu en svo sé ekki raunin heldur þvert á móti eigi hann rétt til greiðslu launa óháð ástæðu starfsloka.

Aðalkrafa stefnanda sé tvískipt. Annars vegar sé launakrafa og hins vegar sé krafa um miskabætur. Launakrafan sé byggð á því að stefnda beri að greiða stefnanda kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest. Dómkröfur byggist á ákvæðum gildandi kjarasamnings þegar uppsögnin hafi átt sér stað. Jafnframt sé byggt á lögum og meginreglum vinnuréttarins. Stefnandi hafi verið með misháar tekjur eftir vinnuframlagi hvers mánaðar. Ekki hafi verið samið um sérstök laun í ráðningarsamningi. Tekjur stefnanda í janúar 2018 hafi verið 760.466 krónur, en stefnandi hafi unnið út þann mánuð þar sem uppsögnin hafi ekki tekið gildi fyrr en 1. febrúar 2018. Laun í febrúar 2018 hafi verið 686.872 krónur, laun í mars sama ár 539.686 krónur og laun í apríl 548.885 krónur. Í ljósi mishárra tekna stefnanda hafi sú leið verið farin að reikna meðaltekjur stefnanda út frá fjórum nýjustu launaseðlum. Meðaltekjur hans í janúar til apríl hafi verið 788.312 krónur.

Tekjur stefnanda frá janúar til apríl hafi samtals verið 2.535.909 krónur. Þeirri fjárhæð hafi verið deilt í fjóra hluta sem gefi 633.977 krónur. Við það bætist svo 13,04% orlof og 10,0% lífeyrissjóðsiðgjald fyrir greiðslur frá maí til júní 2018. Fyrir júlí 2018 hafi iðgjald vinnuveitanda hækkað í 11,5% og því hafi meðaltekjur fyrir júlí 2018 verið reiknaðar ögn hærri eða 799.062 krónur, sbr. grein 10.4.2 í kjarasamningi. Heildarfjárhæðin sé summa launagreiðslna fyrir framangreint tímabil og því sé höfuðstóll kröfunnar 2.375.686 krónur. Dráttarvextir reiknist frá fyrsta degi hvers mánaðar sem greiðslur hefðu átt að berast og sé það í samræmi við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um miskabætur byggist á b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan beri vexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001. Fjárhæð miskabóta taki mið af fjárhæðum í sambærilegum málum og sé stillt í hóf þegar litið sé til þeirrar aðferðar sem beitt hafi verið við brottrekstur stefnanda. Þá hafi háttsemi fyrirsvarsmanns stefnda eftir að stefnandi hafi leitað réttar síns um uppgjör samkvæmt kjarasamningi verið óvægin í garð stefnanda. Krafist sé málskostnaðar og virðisaukaskatts á málflutningsþóknun enda sé stefnandi ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Varakrafa stefnanda byggist á sambærilegum forsendum og aðalkrafa, en sá munur sé að fallið sé frá miskabótum í varakröfu.

Málshöfðun þessi byggist á réttindum stefnanda samkvæmt gildandi kjarasamningi þegar brottrekstur hafi átt sér stað, en um sé að ræða kjarasamning Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambandsins með gildistíma frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018, einkum ákvæðum 12.3 og 12.3.4. Stefnandi byggir einnig á 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Krafa um miskabætur er byggð á b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Vaxtakröfur byggir stefnandi á 9. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Jafnframt er byggt á almennum reglum vinnuréttarins um skyldur vinnuveitanda, en ein af meginreglunum sé skylda vinnuveitanda til greiðslu launa í samræmi við kjarasamningsbundinn rétt og að uppgjör við uppsögn fari sömuleiðis eftir ákvæðum gildandi kjarasamninga. Um varnarþing er vísað til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 33. gr. Um málskostnað er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

III

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi sjálfur kosið að láta af störfum og gengið út af vinnustaðnum og úr starfi eftir að hafa neitað því að sinna stórum og mikilvægum hluta þeirra starfa sem hann hafi verið ráðinn til, það er viðgerðum og viðhaldsverkefnum í bátum stefnda. Því sé þegar af þeirri ástæðu enginn grundvöllur fyrir kröfum stefnanda. Hafni stefndi því að á honum hvíli skylda til að tryggja sér skriflega staðfestingu þess að stefnandi hafi slitið ráðningarsambandinu. Eigi hann engan kost á því, en hann geti hins vegar leitt vitni að því að stefnandi hafi ítrekað hafnað því að sinna mikilvægum og aðkallandi hluta starfsskyldna sinna og fremur kosið að rjúfa ráðningarsamband sitt en að gera það. Stefnda sé ljóst að á honum hvíli sönnunarbyrði um þessa atburðarás og hafi hann þegar axlað hana með því að leggja fram vitnisburði þeirra sem á hlýddu.

Stefnandi byggi á því að engu skipti um meginkröfu stefnda um greiðslu þriggja mánaða viðbótarlauna þótt sannað verði að hann hafi sjálfur sagt upp störfum. Vísi stefnandi til ákvæðis 12.5 í kjarasamningi Starfsgreinasambandsins og Samtaka atvinnulífsins, þar sem tilgreind sé aukin uppsagnarvernd fullorðinna starfsmanna þannig að sá sem orðinn sé 63 ára eigi sex mánaða uppsagnarfrest. Hins vegar geti starfsmaður sagt upp með þriggja mánaða fyrirvara. Tilvitnað ákvæði hafi einungis þá þýðingu að taka af tvímæli um það að starfsmaður sem njóti aukins uppsagnarfrests sé ekki sjálfur bundinn af lengri fresti en þriggja mánaða. Hafi stefnandi raunar verið bundinn af því að segja starfi sínu lausu með þeim fyrirvara samkvæmt grein 12.2, sbr. grein 12.3.1, í tilvitnuðum samningi. Krafa um launagreiðslur til handa stefnanda, þótt hann hafi sjálfur slitið ráðningu sinni, með vísan til þessa ákvæðis sé því haldlaus. Stefndi hefði á hinn bóginn getað gert kröfu á hann um greiðslu sem svaraði hálfum áskyldum uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928. Stefndi hafi ekki haft uppi þá kröfu í málinu enda telji hann sig hafa lokið því með samningi.

Þá vísar stefndi til þess að hann hafi fyrir þrábeiðni þáverandi formanns verkalýðsfélags Grindavíkur fallist á að greiða stefnda laun í þrjá og hálfan mánuð eftir að hann hafi gengið út af vinnustaðnum og slitið ráðningarsambandi sínu við stefnda, án viðurkenningar á bótarétti. Stefndi segi formanninn hafa komið fram sem umboðsmann stefnanda og verið vel kunnugt um aðdraganda starfsloka stefnanda. Hafi hann gert tillögu um samkomulag um greiðslu launa út maímánuð og á það hafi verið fallist. Báðum aðilum hafi verið ljóst að deilt hafi verið um það hvort stefnandi ætti yfirhöfuð rétt á einhverjum launum, þar sem hann hafi gengið úr starfi með þeim aðdraganda sem áður sé lýst. Samkomulagið hafi því falið í sér lyktir á ágreiningi um starfslokin. Af hálfu stefnda hafi forsenda samkomulagsins verið sú að hann væri þar með laus við frekari deilur og málaferli vegna málsins auk þess sem hann vilji hafa gott samkomulag við stéttarfélagið.

Stefndi kveðst byggja á því að stefnandi hafi í verki fallist á samkomulagið sem umboðsmaður hans hafi kynnt honum þegar eftir gerð þess. Hann hafi verið upplýstur um efni þess þegar við gerð þess og engum andmælum hreyft við því að það væri skuldbindandi fyrir hann fyrr en allar greiðslur samkvæmt samkomulaginu hafi verið inntar af hendi. Hafi stefnanda þó mátt vera ljóst að endanlegar lyktir málsins hafi verið ákvörðunarástæða stefnda fyrir því að fallast á það og forsenda greiðslna samkvæmt því.

Í stefnu sé því hreyft að samskipti umboðsmanns stefnanda og stefnda hafi verið óformleg og látið að því liggja að það dragi úr gildi þess samnings sem umboðsmaður stefnanda hafi handsalað fyrir hans hönd. Þessu hafni stefndi, enda skipti engu þótt skriflegt samkomulag hafi ekki verið gert um málið þar sem hvorugur málsaðila vefengi hvernig samkomulagið hafi komist á, hvers efnis það hafi verið eða hverjar hafi verið forsendur þess. Um það vitni kröfubréf stefnanda 3. desember 2018, þar sem ítrekað sé vísað til þess að samið hafi verið um uppgjör undir lágmarksréttindum.

Þá sé byggt á því í stefnu að fyrrgreindur samningur sé óskuldbindandi þar sem óheimilt sé að „undansemja stefnanda kjarasamningsbundnum lágmarksrétti“ og það sagt bæði ólögmætt og siðferðilega ámælisvert að bera fyrir sig samkomulag sem stefnandi telji vera þess efnis. Stefndi hafni þessum ásökunum. Samningur hans og umboðsmanns stefnanda hafi ekki haft neinn rétt af stefnanda heldur þvert á móti fært honum greiðslu sem svari um það bil 2.160.000 krónum umfram það sem hann hafi átt rétt á, það er laun fyrir tímabilið frá 15. janúar til 31. maí 2018.

Loks byggi stefndi á því að stefnandi hafi fyrirgert þeim rétti sem hann ella kynni að hafa átt með því að gera ekki athugasemdir við samninginn sem umboðsmaður hans hafi gert fyrir hans hönd í janúar 2018 fyrr en gagnaðilinn hafði efnt allar skyldur sem hann hafi tekist á herðar við gerð samkomulagsins. Þessi tómlætisáhrif hafi orðið enn skarpari við það að stefnandi hafi ekki séð ástæðu til að andmæla þeim upplýsingum sem stefndi hafi lagt fram um efni samnings umboðsmanns stefnanda í bréfi 7. júlí 2018 fyrr en að 5 mánuðum liðnum. Aðgerðarleysi stefnanda við að halda fram meintum réttindum sínum hafi annars vegar verið til þess fallið að láta stefnda inna af hendi greiðslur samkvæmt samkomulaginu í þeirri trú að hann væri með því að leysa sig undan mögulegum málaferlum en hins vegar að torvelda honum að afla sér staðfestinga á atvikum málsins. Hvort tveggja sé grundvöllur að sýknu.

Stefnandi byggi á því að stefandi hafi átt rétt til aldurstengdrar lengingar á uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum í fyrrnefndum kjarasamningi. Miðist krafa hans við það ákvæði greinar 12.5 sem segi að uppsagnarfrestur sé „fjórir mánuðir ef starfsmaður er orðinn 55 ára, 5 mánuðir ef hann er orðinn 60 ára og 6 mánuðir ef hann er orðinn 63 ára.“ Yrði á það fallist, andstætt væntingum stefnda, að stefnanda hafi verið sagt upp störfum þá telji stefndi sannað, meðal annars af færslu í vinnudagbók samstarfsmanns hans, að stefnandi hafi hætt störfum 12. janúar 2018. Uppsögn yrði þá talin hafa átt sér stað þann dag. Stefnandi sé fæddur 15. janúar og hafi því ekki verið orðinn 63 ára þegar meint uppsögn ætti að hafa átt sér stað. Af því leiði að aldurstengd viðbót við uppsagnarfrest hafi þá verið tveir mánuðir en ekki þrír eins og stefnukrafan miðist við.

Í stefnu sé því ranglega haldið fram að stefandi hafi verið í starfi til loka janúar. Það sé rangt. Hann hafi horfið á braut 12. janúar og ekki komið á ný til starfa eftir það. Starfslok hans miðist því við 12. janúar. Í stefnu sýnist við það miðað að aldurstengd lenging uppsagnarfrests miðist við aldur viðkomandi við næstu mánaðamót eftir að uppsögn sé tilkynnt en frá þeim tíma sé almennur uppsagnarfrestur samkvæmt grein 12.2 reiknaður. Stefndi hafni þeim skilningi að skýra megi ákvæði um aldursháða lengingu uppsagnarfrests á annan veg en þann, að starfsmaður njóti því aðeins umræddrar lengingar að hann hafi náð viðmiðunaraldrinum þegar uppsögn hafi verið móttekin. Engu breyti þótt uppsagnarfrestur teldist fyrst frá næstu mánaðamótum eftir það. Uppsögnin hefði verið komin til vitundar móttakandans og tekið gildi.

Þá kveðst stefndi hafna því að miða megi kröfu um greiðslur til stefnanda fyrir mánuðina júní til ágúst við laun sem hann hefði unnið sér inn á tímabilinu janúar til apríl þegar umsvif í starfsemi stefnda vegna vetrarvertíðar séu hvað mest. Stefndi telji eðlilegra að sækja viðmið fyrir launauppgjöri þá mánuði til gagna um vinnu stefnda sömu mánuði árið áður. Tekjur hans að teknu tilliti til 3% launahækkunar 1. maí 2018 miðað við sama vinnutíma hefðu þá orðið eins og hér greini að teknu tilliti til 13,04% orlofs og 11,5% framlags í lífeyrissjóð. Samkvæmt því hefðu heildartekjur hans að meðtöldu orlofi og lífeyrissjóðsframlagi sömu mánuði ársins 2019 verið sem hér segi: Í júní 560.019 krónur, í júlí 672.265 krónur og 861.650 krónur í ágúst.

Varakrafa stefnda sé miðuð við að stefnanda verði ekki dæmd laun umfram tvo mánuði eða til loka júlí og þá að hámarki 1.232.284 krónur. Til þrautavara sé þess krafist að stefnanda verið ekki dæmdar bætur umfram ofangreint viðmið, það er 2.093.934 krónur.

Þá hafni stefndi því að fullnægt sé lagaskilyrðum fyrir því að dæma megi stefnanda miskabætur samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna starfsloka hans hjá stefnda. Þá mótmæli stefndi því að hann hafi brotið þau ákvæði kjarasamnings sem stefnandi vísar til og áréttar að stefnandi hafi aldrei óskað eftir skýringum á ástæðum uppsagnar eins og hann hafi átt rétt til samkvæmt grein 12.3. Sé það til vitnis um að stefnanda hafi verið tilefni starfslokanna vel ljóst og eins það að efnislega hafi ákvörðunin verið hans.

Stefndi kveðst byggja á því, óháð því hvort talið verði að hann hafi sagt stefnanda upp störfum, að stefnandi hafi sannanlega gefið fullt tilefni til uppsagnar með því að hafa hafnað því að sinna viðgerðum í bátum, sem þó voru ríkur hluti af starfsskyldum hans. Stefndi byggi á því að yfirlýsing stefnanda hafi ekki einasta falið í sér gróft brot á starfsskyldum stefnanda heldur hafi hún jafnframt falið í sér höfnun stefnanda á því að lúta stjórnunarrétti atvinnurekandans. Honum hafi því verið rétt að krefjast þess að stefnandi yfirgæfi vinnustaðinn. Skýrt hafi verið að afstaða stefnda hafi byggst á synjun stefnanda um að sinna starfsskyldum sínum. Hefði hann kosið að endurskoða þá afstöðu og falla frá yfirlýsingu sinni þá hefði staða hans verið óbreytt og ekki komið til starfsloka. Atvik málsins hafi þannig verið slík að stefnandi hafi sjálfur með afstöðu sinni og yfirlýsingum um synjun á því að sinna starfsskyldum sínum, og hindrun þess að undirmenn hans sinntu umræddu verki, kallað fram þau viðbrögð forsvarsmanns stefnda að segja hann ekkert erindi eiga á vinnustaðnum að svo komnu máli.

Hvað lagarök varðar vísar stefndi til almennra reglna samninga og vinnuréttar um skuldbindingargildi samninga og reglna kröfu og vinnuréttar um tómlæti. Krafa stefnda um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Mál þetta er sprottið af starfslokum stefnanda hjá stefnda, en stefnandi lét af störfum í janúar 2018 eftir 26 ára starf sem yfirmaður á verkstæði þar sem unnið var við viðgerðir á bátum stefnda og búnaði í fiskvinnsluhúsi hans.

Eins og fram er komið er ágreiningur um aðdraganda að starfslokum stefnanda. Málatilbúnaður stefnanda og kröfur eru reistar á því að stefnanda hafi verið sagt upp án fyrirvara og hafi uppsögnin tekið gildi 1. febrúar 2018. Stefndi heldur því á hinn bóginn fram að stefnandi hafi sjálfur kosið að láta af störfum og gengið úr því starfi sem hann var ráðinn til. Sé því enginn grundvöllur fyrir kröfum stefnanda.

Stefnandi, sem kallaður er A-kk-nf víða í málsgögnum, hætti störfum hjá stefnda og yfirgaf vinnustaðinn eftir samskipti við D, framkvæmdastjóra stefnda, 12. janúar 2018 og kom ekki aftur til starfa. Er það upplýst með framburði vitna og fær einnig stoð í framlagðri dagbók vitnisins H-kk-ef S-kk-ef sem skráði þann dag meðal annars eftirfarandi: „A-kk-nf hættir.“ Kvaðst vitnið aðspurt hafa haft þessar upplýsingar frá vitninu A.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins og greindi frá því að D hefði komið „kolvitlaus“ á verkstæði stefnda og rekið hann. Hafi D sagt stefnanda „að drullast út og hundskast heim.“ Kvaðst stefnandi hafa farið heim og ekki mætt aftur til vinnu hjá stefnda. Þá fullyrti stefnandi að hann hefði aldrei neitað að sinna þeirri vinnu sem hann hefði verið ráðinn til, en bilunin í bátnum í umrætt sinn hefði verið tryggingamál sem hefði verið komið í ferli.

Fyrrnefndur D skýrði frá því aðspurður fyrir dómi að aðdragandi að starfslokum stefnanda hjá stefnda hefði verið með þeim hætti að báturinn [...] hefði verið bilaður í Sandgerðishöfn og hefði skipstjóri bátsins, C, hringt og spurt hvað væri næsta skref. Kvaðst D hafa bent honum á að tala við stefnanda sem hann gerði. Skipstjórinn hefði svo komið á skrifstofu D og sagt að stefnandi hefði sagt honum að hann væri hættur að sinna bátunum en það væri ekki lengur á sinni könnu. Vísaði stefnandi skipstjóranum til D. Kvaðst D ekki hafa verið sáttur við þessi viðbrögð og því farið og tilkynnt stefnanda að ef hann sinnti ekki sínu starfi, það er ynni ekki þá vinnu sem hann ætti að vinna, þá hefði hann ekkert hjá stefnda að gera. D kvaðst síðan hafa farið upp á skrifstofu sína á 2. hæð hússins en stefnandi hefði gengið út.

Vitnið C, skipstjóri [...], kvaðst fyrir dómi hafa komið á verkstæði stefnda 12. eða 13. janúar, eftir að hafa hringt í D, til að fá upplýsingar um hvort gera ætti við bátinn við bryggju eða fara með hann í slipp. Bað D vitnið um að koma niður á verkstæði og tala við stefnanda sem tæki ákvörðun um það. Vitnið kvaðst hafa farið á verkstæðið og inn á skrifstofu en þar voru vitnin B og A og spurt stefnanda að því hvað gera ætti við bátinn. Lýsti vitnið því að stefnandi hefði brugðist hinn versti við og sagt að hann væri hættur að gera við báta og þetta kæmi honum ekki við. Hann kæmi ekki nálægt þessum bátum meira. Vitnið kvaðst hafa farið inn á skrifstofu til D og spurt hann hvort eitthvað væri að því „kallinn væri vitlaus niðri.“ Kvaðst vitnið halda að stefnandi væri að gera grín að vitninu, hann hefði brugðist það illa við og orðið vitlaus í skapinu þegar minnst var á bátinn.

Vitnin B og A, starfsmenn stefnda, voru á verkstæði stefnda ásamt stefnanda þegar vitnið C skipstjóri kom þangað til að hitta stefnanda og ræða við hann um viðgerðina á [...]. Í framburði þeirra fyrir dómi kom fram að stefnandi hefði brugðist illa við fyrirspurn skipstjórans um hvað væri að frétta af bátnum og sagt að hann væri hættur að vinna í bátunum. Hefði stefnandi vísað skipstjóranum á D. Vitnið A greindi auk þess frá því að þegar skipstjórinn hefði komið til baka frá D hefði vitnið haft það eftir D að stefnandi ætti að sjá um þetta eins og hann hefði alltaf gert, en því hefði stefnandi neitað. Einnig að D hefði sagt við stefnanda að ef hann gæti ekki unnið sína vinnu eins og hann hefði alltaf gert þá hefði stefndi lítið við stefnanda að gera.

Ekki er um það deilt í málinu að stefnandi var yfirmaður á verkstæði stefnda og var hlutverk hans meðal annars að sinna viðgerðum á bátum stefnda. Einnig er óumdeilt að stefnandi var yfirmaður vitnanna B og A, sem starfa á verkstæðinu. Um störf stefnanda í þágu stefnda giltu ráðningarsamningur og ákvæði kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins með gildistíma frá 1. maí 2015 til og með 31. desember 2018.

Hér að framan er gerð grein fyrir lýsingu vitnanna C, B og A á atvikum eftir að báturinn [...] var kominn bilaður í Sandgerðishöfn og stefnanda var kunnugt um bilunina sem leiddi í framhaldi til þess að stefnandi yfirgaf vinnustað sinn hjá stefnda. Verður ekki annað ráðið af framburði vitnanna en að stefnandi hafi neitað að sinna viðgerð á bátnum og þar með því starfi sem hann var ráðinn til að sinna. Er þannig nægilega í ljós leitt að stefnandi gaf undirmönnum sínum ekki fyrirmæli um að bregðast við biluninni eða gerði nokkuð til þess sjálfur að athuga hvort tilgáta starfsmanna stefnda um það hvað hefði bilað í bátnum væri staðfest svo viðgerð gæti hafist. Þá liggur fyrir að stefnandi breytti ekki afstöðu sinni þó að framkvæmdastjóri stefnda gæfi stefnanda ótvíræð fyrirmæli um að sinna því starfi sem hann var ráðinn til. Að mati dómsins var réttur framkvæmdastjóra til að gefa stefnanda fyrirmæli um að sinna starfinu ótvíræður, enda um að ræða eðlilega og venjubundna starfskyldu sem stefnandi var ráðinn til og hafði sinnt í tæpa þrjá áratugi í þágu stefnda. Þá er ljóst að stefnandi neitaði með yfirlýsingu sinni að lúta stjórnunarrétti vinnuveitanda síns.

Sú fullyrðing stefnanda í framburði hans fyrir dómi að D hafi sagt honum að „að drullast út og hundskast heim“ stangast bæði á við framburð D sjálfs og framburð vitnanna B og A fyrir dómi, en þeir voru staddir á verkstæði stefnda og heyrðu samskipti D og stefnanda. Er fullyrðing stefnanda því haldlaus og verður ekki á henni byggt í málinu. Sama á við um þá fullyrðingu stefnanda að bilun í bátnum væri tryggingamál sem komið væri í ferli. Er það engum gögnum stutt og því haldlaust.

Er það niðurstaða dómsins að fallist ekki á það með stefnanda að honum hafi verið vikið fyrirvaralaust úr starfinu. Lítur dómurinn svo á að stefnandi hafi, með því að bregðast ekki við skipunarvaldi framkvæmdastjóra stefnda en yfirgefa vinnustaðinn þess í stað og mæta ekki til starfa á ný, að eigin frumkvæði slitið ráðningarsambandi sínu við stefnda. Verður stefnandi að bera hallann af því og eiga kröfur hans á hendur stefnda um laun í uppsagnarfresti þar með enga stoð. Sama á við um miskabótakröfu stefnanda.

Samkvæmt því sem að framan er rakið verður niðurstaða málsins sú að sýkna ber stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Ber þá ekki nauðsyn til að fjalla um þá málsástæðu stefnanda að honum beri laun í sex mánuði á grundvelli aldursákvæðis í grein 12.5 í kjarasamningi Starfsgreinasambandsins og Samtaka atvinnulífsins.

Eftir þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Y ehf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, X.

Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Y ehf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, X.

Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf