E-207/2022

I.

Mál þettavar höfðað með birtingu stefnu þann 14. maí 2022 og þingfest þann 18. sama mánaðar. Var málið tekið til dóms þann 5. júní 2023 að lokinni aðalmeðferð sem fram fór þann dag. Hinn 14. september 2023 var málið endurflutt og dómtekið að nýju.

Stefnandi er A. Stefndi er B.

Samkvæmt stefnu höfðar stefnandi málið til heimtu skaðabóta vegna tjóns hennar af völdum ólögmætrar uppsagnar úr starfi sínu á B. Dómkröfur eru þær að stefnandi krefst 5.803.562 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 536.220 krónum frá 1. júlí 2021, af 1.072.441 krónum frá 1. ágúst 2021, af 1.608.661 krónum frá l. september 2021, af 2.144.881 krónum frá l. október 2021, af 2.681.102 krónum frá 1. nóvember 2021, af 3.274.522 krónum frá 1. desember 2021, af 3.810.741 krónum frá 1. janúar 2022 til greiðsludags, af 4.382.189 krónum frá l. febrúar 2022 og af 5.823.732 krónum frá 1. mars 2022 til greiðsludags. Þar að auki gerir stefnandi kröfu um miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur „auk skaðabótavaxta frá 6. janúar 2021“, en dráttarvaxta samkvæmt l. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá mánuði frá stefnubirtingardegi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefnda.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.

Við aðalmeðferð kom ekki skýrt fram af hálfu stefnda í málflutningi hvort hækkun kröfugerðar kæmist að miðað við sundurliðun og samtölu í stefnu, en henni var mótmælt við munnlegan flutning þótt ekki væru gerðar athugasemdir við leiðréttingu á orðalagi kröfugerðar.

II.

Óumdeilt er að stefnandi starfaði hjá stefnda, [...]. Þá er óumdeilt að stefnanda hafi verið sagt upp störfum hjá stefnda í janúar 20221, en hún hafði verið ráðin til starfa þar árið 2001.

Meðal gagna málsins er bréf dagsett 6. janúar 2021, stílað á stefnanda og undirritað af hjúkrunarforstjóra stefnda. Efni bréfsins er svohljóðandi: „Á B er nú endurskipulagning í gangi til hagræðingar vegna alvarlegrar rekstrarstöðu B og neyðumst við því til að fækka stöðugildum. Það tilkynnist hér með að 80% starfshlutfalli þínu við aðhlynningu á B er hér með sagt upp frá og með 1. febrúar 2020 [sic] og er uppsagnarfrestur skv. kjarasamningum SGS og sambands íslenskra sveitarfélaga eftir meira en 10 ára starf því 4 mánuðir. Ástæðan er einkum vegna hagræðingar í rekstri B.“

Stefnandi kveðst í kjölfar þess að henni barst framangreint bréf hafa leitað til stéttarfélags og það síðar leitað lögmannsaðstoðar vegna málsins. Hafi lögmaður stefnanda sent stefnda bréf þann 4. febrúar 2021, þar sem skorað var á stefnda að draga uppsögnina til baka auk þess sem athugasemdir voru gerðar við hvernig staðið hafi verið að uppsögninni. Í bréfinu kemur meðal annars fram að þó stefnda sé vissulega heimilt að segja upp starfsfólki á grundvelli alvarlegrar rekstrarstöðu, verði að gæta að því að ákvörðun um hverjum sé sagt upp byggi á málefnalegum sjónarmiðum og að gætt sé jafnræðis. Kemur fram í bréfinu að í tölvupósti, dags. 11. janúar 2021, frá [...] til verkalýðsfélags stefnanda hafi komið fram að henni hafi verið sagt upp fremur en öðrum starfsmanni vegna þess að „hún hefur verið mest frá af öllu starfsfólki, skilur illa íslensku og [...]“. Þá segir í bréfinu að þetta geti að mati verkalýðsfélagsins ekki talist vera málefnaleg eða réttmæt sjónarmið. Ennfremur hafi stefnandi verið í veikindaleyfi frá 16. nóvember 2020 til og með 4. janúar 2021, og hún í raun ekki orðin vinnufær þegar henni hafi verið sagt upp störfum, líkt og yfirmönnum hennar hafi verið kunnugt um. Þá hafi hún fengið nýtt vottorð um óvinnufærni frá 11. janúar 2021 til og með 1. mars 2021.

Framangreindu bréfi var svarað með bréfi dags. 10. febrúar 2021 undirrituðu af [...] stefnda, þar sem fram kemur að kröfu stefnanda um að draga uppsögnina til baka sé hafnað. Ennfremur er því hafnað í bréfinu að ómálefnaleg rök hafi verið lögð til grundvallar uppsögninni. Kemur þar fram að fjórum starfsmönnum hafi verið sagt upp störfum vegna rekstrarvanda stefnda og heildarmat farið fram á hverjum og einum starfsmanni í aðdraganda uppsagnarinnar, þar sem fjölmargir þættir hafi verið teknir til skoðunar, þ. á m. hversu vel starfsmenn höfðu mætt, hvernig þeir tóku leiðbeiningum eða beiðnum frá yfirmönnum sem og samskipti þeirra við aðra starfsmenn og [...]. Loks kemur fram í bréfinu að því sé mótmælt að stefnda hafi verið kunnugt um veikindi stefnanda og þess að hún hafi verið að bíða eftir nýju vottorði. Hún hafi verið mætt til vinnu og ekki rætt veikindi sín við yfirmann.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda aftur bréf, dags. 17. febrúar 2021, þar sem krafist var afhendingu gagna vegna málsins á þeim grundvelli að uppsögnin teldist vera stjórnvaldsákvörðun. Bréfi þessu svaraði [...]stefnda með bréfi dagsettu 4. mars 2021, þar sem því var hafnað að stefndi teldist stjórnvald í skilningi laga. Stefndi starfi sjálfstætt og sé einkaréttarlegur aðili hvort sem það teljist vera almennt félag eða sjálfseignarstofnun og var kröfu um afhendingu gagna á grundvelli stjórnsýslulaga sömuleiðis hafnað.

Í greinargerð stefnda kemur fram að stefndi hafi um árabil, áður en til uppsagnar stefnanda kom, glímt við viðvarandi og alvarlegan rekstrarvanda, er leitt hafi til fækkunar stöðugilda og þar með uppsagnar stefnanda, auk þriggja annarra starfsmanna. Þá kemur þar fram að stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréf þann 6. janúar 2021, á starfsstöð stefnda, en hún neitað að undirrita það og það því sent henni í ábyrgðarpósti. Hafi stefnandi á þessum tímapunkti verið nýkomin aftur til vinnu úr veikindaleyfi og fengið útgefið nýtt veikindavottorð degi eftir uppsögnina.

III.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á þeim meðallaunum sem stefnandi þáði hjá stefnda og vísar til síðasta launaseðils stefnanda, sem liggur meðal gagna málsins. Samkvæmt því hafi stefnandi verið í launaflokki 128, með 8% persónuálag. Þá sé tekið tillit til kjarasamningsbundinna launahækkana sem áttu sér stað 1. janúar 2022. Krafist sé ígildi launa í veikindaleyfi frá 1. júní til 11. nóvember 2021, auk lausnarlauna frá þeim degi til 28. febrúar 2022, samtals að fjárhæð 5.823.732 kr. Krafan innihaldi orlof, vetrarfrí og persónuuppbætur eftir ákvæðum kjarasamnings.

Kröfuna sundurliðar stefnandi svo:

Heildarlaun í júní 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,04 stundir í 90% álagi (2.457,40 kr.) kr. 7.470

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir júní 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í júlí 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,04 stundir í 90% álagi (2.457,40 kr.) kr. 7.470

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir júlí 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í ágúst 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir ágúst 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í september 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,04 stundir í 90% álagi (2.457,40 kr.) kr. 7.470

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir september 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í október 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,04 stundir í 90% álagi (2.457,40 kr.) kr. 7.470

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir október 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í nóvember 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

103,64 stundir í 55% álagi (1.501,75 kr.) kr. 155.641

3,04 stundir í 90% álagi (2.457,40 kr.) kr. 7.470

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.)

Persónuuppbót 1. des. 2021 (121.700 kr.) kr. 15.164 kr. 57.199

Samtals laun fyrir nóvember 2021 kr. 593.419

Heildarlaun í desember 2021

80% af mánaðarlaunum (432.033 kr.) kr. 345.626

13,67 stundir í 33% álagi (901,08 kr.) kr. 12.318

3,74 stundir í yfirvinnu (4.054,63 kr.) kr. 15.164

Samtals laun fyrir desember 2021 kr. 536.220

Heildarlaun í janúar 2022

80% af mánaðarlaunum (459.033 kr.) kr. 367.226

13,67 stundir í 33% álagi (957,36 kr.) kr. 13.087

103,64 stundir í 55% álagi (1.595,60 kr.) kr. 165.368

3,04 stundir í 90% álagi (2.610,98 kr.) kr. 7.937

3,74 stundir í yfirvinnu (4.767,06 kr.) kr. 17.829

Samtals laun fyrir janúar 2022 kr. 571.448

Heildarlaun í janúar 2022

80% af mánaðarlaunum (459.033 kr.) kr. 367.226

13,67 stundir í 33% álagi (957,36 kr.) kr. 13.087

103,64 stundir í 55% álagi (1.595,60 kr.) kr. 165.368

3,04 stundir í 90% álagi (2.610,98 kr.) kr. 7.937

3,74 stundir í yfirvinnu (4.767,06 kr.)

Vetrarfrísdagar júní til desember 2021 (41,07 stundir)

Vetrarfrísdagar janúar til febrúar 2022 (14,67 stundir)

Orlof 13,04%

Persónuuppbót 1. maí 2022

Persónuuppbót 1. des. 2022 kr. 17.829 kr. 122.130 kr. 42.549 kr. 658.666 kr. 31.800 kr. 24.950

Samtals laun fyrir janúar 2022 kr. 1.384.793

Þar að auki er gerð krafa um miskabætur vegna framkvæmdar uppsagnarinnar að fjárhæð 500.000 kr.

Kröfur sínar byggir stefnandi á því að gróflega hafi verið brotið gegn máls- og efnimeðferðarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en stefnandi telji uppsögnina vera stjórnsýsluákvörðun. Þá byggir stefnandi einnig á því að brotið hafi verið gegn ákvæðum skaðabótalaga, sem og gegn kjarasamningsbundnum réttindum hennar, en í kjarasamningi komi skýrlega fram að óheimilit sé að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna. Ennfremur segi í kjarasamningi að starfsmaður sem hafi verið óvinnufær vegna veikinda í samfellt einn mánuð eða lengur megi ekki snúa aftur til starfa nema læknir votti að heilsa hans leyfi.

Í málsástæðukafla stefnu segir að stefnandi krefjist þess að uppsögn hennar verði dæmd ólögmæt og að stefnda verði gert að greiða henni bæði skaðabætur á grundvelli sakarreglunnar, meginreglu skaðabótaréttarins og miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga vegna atviksins. Kveður stefnandi ómálefnaleg sjónarmið hafa ráðið för við uppsögnina og hafi stefndi því sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi með því að segja stefnanda upp störfum og þannig hafi uppsögnin verið ærumeiðandi gagnvart stefnanda. Af því hafi hlotist tjón sem stefnda beri að bæta stefnanda.

Stefnandi telur ómögulegt að tilviljun hafi ráðið því að henni var sagt upp störfum á því tímabili sem hvorugt læknisvottorða hennar var í gildi. Þannig hafi það verið ásetningur stefnda að segja henni upp störfum þegar færi gæfist, sem hafi orðið raunin um tveimur dögum eftir að hún sneri aftur til starfa eftir rúmlega mánaðar veikindaleyfi. Stefndi hafi mátt vita að stefnandi væri ekki orðin heil heilsu eftir fjarveru hennar frá vinnu og að hún væri aðeins mætt í vinnu á meðan hún biði eftir því að fá framlenginguna á læknisvottorði útgefna. Stefnda hafi, sem atvinnurekanda, verið í lófa lagið að sjá til þess að stefnandi hefði annað hvort vottorð sem sýndi fram á áframhaldandi óvinnufærni stefnanda eða staðfesti að stefnandi mætti snúa aftur til vinnu. Þetta hafi stefndi ekki gert og beri hann hallan af því. Í raun telji stefnandi að líta megi svo á að hún hafi enn verið í veikindaleyfi er henni var sagt upp.

Þá byggir stefnandi á því að uppsögn hennar standist ekki jafnræðis- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Telur stefnandi að jafnræðis hafi ekki verið gætt við uppsögn hennar þar sem álykta megi að tungumálakunnátta hennar hafi vegið þungt við ákvörðun stefnda. Þannig hafi verið gert upp á milli hennar og íslenskra starfsmanna stefnda með ómálefnalegum hætti. Af því leiði að réttmætisregla stjórnsýsluréttarins hafi ekki verið virt, enda hafi ekki legið málefnalegar ástæður að baki uppsögninni.

Stefnandi byggir einnig á því að þar sem meintur skortur á íslenskuskilningi stefnanda hafi vegið þungt við uppsögn hennar, sé um að ræða brot gegn ákvæðum laga um jafna meðferð á vinnumarkaði nr. 86/2018, einkum 8. gr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna.

Loks byggir stefnandi á því að brotið hafi verið gegn ákvæði 11.1.6.1. í kjarasamningi þar sem henni hafi verið sagt upp án málefnalegrar ástæðu.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna uppsagnarinnar, sem felist í þeim launum sem hún hafi farið á mis við vegna uppsagnarinnar og nemi samtals 5.823.732 krónum sem sundurliðist þannig að stefnandi fengi borgað út veikindaleyfi sitt auk lausnarlauna í þrjá mánuði, auk vaxta líkt og áður greini. Þá sé gerð krafa um miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, vegna þess hve niðurlægjandi og erfið þessi ærumeiðandi lífsreynsla hafi verið fyrir hana, auk vaxta líkt og áður greinir. Samtals nemi krafa stefnanda því 6.323.732 krónum auk vaxta.

Um lagarök vísar stefnandi til stjórnsýslulaga nr. 37/1993, skaðabótalaga nr. 50/1993, laga um jafna meðferð á vinnumarkaði nr. 86/2018 og kjarasamnings milli SGS og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt af málskostnaði vísar stefnandi til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Um dráttarvexti vísar stefnandi til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

IV.

Stefndi hafnar öllum málsástæðum og lagarökum stefndu [sic] og áréttar að ákvörðun um uppsögn stefndu [sic] hafi byggst á málefnalegum sjónarmiðum og staðist allar þær kröfur sem leiði af lögum og kjarasamningi.

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að uppsögn stefnanda hafi ekki verið stjórnvaldsákvörðun. Telur stefndi að í stefnu skorti verulega á viðhlítandi rökstuðning eða sönnun fyrir þeirri málsástæðu stefnanda og verði það, samkvæmt almennum reglum, metið stefnanda í óhag. Stefndi geti ekki talist stjórnvald í lagalegu tilliti. Stefndi sé rekin sem stofnun [...] í skilningi 14. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra, en á B megi finna bæði [...] sem og ýmsa tengda starfsemi á borð við [...]. Vísar stefndi ennfremur til þess að í greinargerð með frumvarpi að stjórnsýslulögum sé margvísleg þjónustustarfsemi á vegum hins opinbera, svo sem umönnun sjúkra, fatlaðra og aldraðra undanskilin gildissviði laganna. Þegar af þeirri ástæðu telur stefndi að stjórnsýslulögin eða óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins geti ekki átt við um þá starfsemi sem hann hefur með höndum, þar með talin starfsmannamál. Þá telur stefndi að ekki sé uppfyllt neitt að þeim skilyrðum sem til þurfi til að hann teljist stjórnvald í skilningi laga. Þannig hafi stefnda ekki verið komið á fót með lögum eða með heimild í lögum, heldur megi rekja stofnun hans til sameiginlegrar ákvörðunar sveitarfélaga á svæðinu um að fjármagna [...], án aðkomu löggjafans. Þá sé ekki um það að ræða að stefndi sé fjármagnaður fyrir almannafé í hefðbundnum skilningi. Rekstur stefnda sé fjármagnaður með daggjöldum, rétt eins og öll [...] hérlendis. Reksturinn teljist ekki hluti af heilbrigðisstofnun ríkis- eða sveitarfélaga og sé því ekki á föstum fjárlögum. Sjúkratryggingar Íslands greiði umrædd daggjöld [...]. Daggjöldin séu hluti af almannatryggingakerfinu og því beintengd [...]. Loks sé stefndi ekki í stjórnsýslusambandi við önnur stjórnvöld. Um starfsemi hans gildi lög nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Stofnanir sem undir lögin falla geti verið sjálfseignarstofnanir, í eigu félagasamtaka, einkaaðila eða opinberra aðila. Ekki verði þó séð að nein sérákvæði í lögum setji mismunandi ramma um slíka starfsemi eftir því hvernig eignarhaldi sé háttað. Stefndi sé vissulega í eigu sveitarfélaga, en sé rekinn sem almennt félag. [...] tilnefni stjórnarmenn í krafti eignarhalds á [...] samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 125/1999, en ekki vegna stjórnsýslusambands, enda sé það ekki til staðar. Vísar stefndi hvað þetta varðar einnig til 2. mgr. 26. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, en samkvæmt þeim beri sveitarfélögum ekki skylda til að sinna stuðningsþjónustu eða félagsþjónustu inni á stofnunum, svo sem sjúkrahúsum eða öldrunarstofnunum.

Kveður stefndi aldrei hafa verið litið svo að á hann teljist hluti af stjórnsýslu sveitarfélaga og enn síður ríkisins. Stefndi hafi t. a. m. aldrei verið talinn hluti af starfsemi eða stofnunum [...], né heldur sem [...]. Stefndi starfi sjálfstætt og sé sjálfstæður aðili að samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu, sem sé samningsaðili fyrir hönd aðildarfélaga við Sjúkratryggingar Íslands.

Að framansögðu virtu geti stefndi ekki hafa bakað sér bótaábyrgð með því að hafa ekki gætt að reglum stjórnsýsluréttar við töku ákvörðunar um að segja stefnanda upp störfum, enda gildi þær reglur ekki um ráðningu eða uppsögn starfsmanna stefnda.

Stefndi byggir í öðru lagi á því að uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt. Jafnvel þó talið yrði að reglur stjórnsýsluréttarins giltu um ráðningarsamband aðila geti stefndi ómögulega hafa bakað sér skaðabótaskyldu, enda hafi málsmeðferð og ákvörðun hans um uppsögn staðist allar þær kröfur sem leiði af efnis- og formreglum stjórnsýsluréttar. Hafa verði í huga að mat á því hverra skipulagsbreytingu sé þörf hagræðingarskyni í rekstri stefnda sé í höndum stefnda og sæti ekki öðrum takmörkunum en þeim að þar sé um réttlátar og eðlilegar ákvarðanir að ræða sem verði ekki taldar meira íþyngjandi fyrir starfsmenn en nauðsyn beri til.

Stefndi byggir á því að uppsögnin hafi verið þáttur í nauðsynlegum hagræðingar-aðgerðum stefnda vegna alvarlegs og viðvarandi rekstrarvanda. Óhjákvæmilegt hafi verið að segja upp starfsfólki af þessum sökum. Skipulagsbreytingar og hagræðingar-aðgerðir geti verið lögmætur grundvöllur uppsagnar og ákvörðun um uppsögn vegna hagræðingar talist lögmætt markmið í sjálfu sér. Ekki hafi verið unnt að bjóða umræddum starfsmönnum önnur störf eða verkefni hjá stefnda, enda hefði slíkt ekki haft í för með sér lækkun launakostnaðar eins og að hafi verið stefnt. Af þessum sökum geti ákvörðun stefnda ekki talist ómálefnaleg eða ólögmæt enda hafi frammistaða stefnanda eða persónulegir eiginleikar hennar ekki verið rót uppsagnarinnar, líkt og haldið sé fram í stefnu. Óhjákvæmilega hafi við ákvarðanatöku stefnda að einhverju leyti þurft að byggja á mati á atriðum er varða hæfni starfsmanna og áherslum í starfsemi stofnunarinnar, þ. á m. atriða er vörðuðu starfsmenn persónulega, svo sem árangur og afköst í starfi. Verði það að teljast málefnalegt og lögmætt enda hefði að öðrum kosti þurft að segja starfsfólki upp handahófskennt, sem vafalaust myndi teljast ómálefnalegt.

Stefndi hafnar fullyrðingum í stefnu þess efnis að hann hafi vitað eða mátt vita að stefnandi hafi ekki verið heill heilsu þegar hún mætti aftur til vinnu að veikindaleyfi loknu. Stefnandi hafi mætt sjálfviljug til vinnu að veikindaleyfi loknu og stefndi enga ástæðu haft til að ætla annað en að hún hefði náð bata.

Stefndi hafnar því jafnframt, með sömu rökum og að framan greinir, að uppsögnin hafi ekki staðist jafnræðis- og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Kveður stefndi ennfremur að sömu sjónarmiðum hafi verið beitt við mat á öllum starfsmönnum og jafnræðis þannig gætt. Hafnar stefndi því að það hafi verið ómálefnanlegt að meta vankunnáttu stefnanda í íslensku henni í óhag, enda snúi starfsemi stefnda að verulega leyti um [...], sem sé móðurmál stefnanda. Telji stefndi að eðli starfseminnar geri það að verkum að málefnalegt og réttmætt hafi verið að líta til færni í íslensku við mat á því hvaða starfsmönnum yrði sagt upp í hagræðingarskyni.

Stefndi hafnar því jafnframt að brotið hafi verið gegn ákvæðum laga nr. 86/2018, enda sé hvergi í 1. mgr. 1. gr. laganna vísað til þess að bannað sé að mismuna fólki eftir tungumálakunnáttu. Auk þess sem 11. gr. laganna beinlínis kveði á um að mismunandi meðferð á grundvelli einhverra þeirra þátta sem getið sé um í 1. mgr. 1. gr. laganna, teljist ekki brot ef hún byggist á eðli viðkomandi starfsemi, líkt og til hátti í tilviki stefnda.

Stefndi byggir í þriðja lagi á því að uppsögn stefnanda hafi verið í samræmi við kjarasamning þann er stefnandi starfaði eftir, kjarasamningi SGS við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samkvæmt honum sé óheimilt að segja starfsmanni upp án málefnalegra á stæðna. Þá skuli uppsögn vera skrifleg og miðast við mánaðarmót. Ennfremur skuli veita starfsmanni skriflegan rökstuðning, óski hann þess. Kveður stefndi þessara sjónarmiða hafa verið gætt í hvívetna við uppsögn stefnanda. Þá vísar stefndi til þess að kjarasamningurinn heimili uppsagnir vegna hagræðingar, líkt og hátti til í máli þessu, og af því leiði að hagræðing í rekstri teljist málefnalegur grundvöllur uppsagnar samkvæmt samningnum.

Hvað varðar þá fullyrðingu í stefnu að samkvæmt grein 12.3. í kjarasamningnum, megi starfsmaður sem hafi verið óvinnufær vegna veikinda í samfellt einn mánuð eða lengur ekki snúa aftur til starfa nema læknir votti að heilsa hans leyfi, vísar stefnandi til þess að læknisvottorð stefnanda hafi borið með sér að hún gæti mætt aftur til vinnu 4. janúar 2021. Þá vísar stefndi til þess að stefnandi hafi fengið nýtt vottorð um óvinnufærni, degi eftir að henni var sagt upp störfum er hafi gilt frá 11. janúar 2021 til 1. mars 2021. Því hafi stefndi með engu móti getað vitað af vottorðinu er stefnanda var sagt upp störfum. Þá hafi stefnandi ekki tilkynnt nein veikindi til yfirmanna sinna þegar henni var sagt upp störfum og hafnar stefndi því að hann hafi vitað eða mátt vita af því að stefnandi væri að bíða eftir nýju vottorði. Vísar stefndi til þess að uppsögn starfsmanns í veikindaleyfi sé ekki ólögmæt ef uppsögnin byggi á málefnalegum grunni. Aftur á móti sé óheimilt að skerða veikindarétt starfsmanns með því að segja honum upp störfum, en slíku hafi ekki verið til að dreifa í málinu.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að hann sé ekki bótaskyldur. Stefndi hafnar skaðabótakröfu stefnanda í málinu, enda hafi ekki verið um að ræða ólögmæta uppsögn, líkt og að framan greini. Þar að auki hafi stefnandi ekki sýnt fram á fjártjón, sem rekja megi til ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar. Sönnunarbyrðin þar að lútandi hvíli alfarið á herðum stefnanda. Að sama skapi hafnar stefndi miskabótakröfu stefnanda í málinu. Ekki hafi með nokkru móti verið sýnt fram á ólögmæta meingerð af hálfu stefnda gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda, sbr. b. lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Um lagarök vísar stefndi einkum til stjórnsýslulaga nr. 37/1993, óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttarins og meginreglu vinnuréttar, laga nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði og viðeigandi kjarasamnings milli SGS og samtaka íslenskra sveitarfélaga. Um málskostnað vísar stefndi til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu, C, D, E og F.

Stefnandi bar fyrir dómi að hún hefði búið á Íslandi frá árinu 1999 og hafið störf hjá stefnda á því ári. Ekki hafi komið upp vandamál vegna tungumálsins, en hún hafi sótt námskeið í íslensku og talað hana í vinnunni. Kom fram að hún hefði átt við veikindi að stríða í nóvember 2020 og fram í janúar 2021. Hún hafi farið til læknis, [...] en veikindin farið versnandi. Hún hafi verið undir þrýstingi að mæta til vinnu þótt hún væri lasin og fengið símtöl og skilaboð þar um þótt hún væri með veikindavottorð. Hún hafi mætt til vinnu í janúar 2021 en ekki með læknisvottorð. Hún hefði sagt C heilsufari sínu. Um uppsögnina kvað stefnandi að kallaður hefði verið til trúnaðarmaður en hún hafi einnig hringt í E. Farið hafi verið fram á að hún skrifaði undir uppsagnarbréf. Taldi stefnandi að þetta hefði verið 11. janúar 2021. Sér hafi liðið illa yfir því að fá uppsögn. Hún hefði ekkert unnið eftir þetta, verið niðurdregin og döpur og hitt [...]. Vegna veikinda sinna hefði hún ekki reynt að fá vinnu annars staðar.

Fyrir dómi kvaðst C hafa verið forstöðumaður á þeim tíma þegar stefnanda var sagt upp. Fyrst hafi hún starfað sem [...] og leyst af sem [...] en síðan gegnt því starfi frá árinu 2004 og þangað til á síðasta ári. Hún hafi sem slík borið ábyrgð á rekstri heimilisins sem alfarið væri fjármagnað af daggjöldum [...]. Rekstrarvandi hafi verið mjög mikill, en mistök hafi orðið í svokölluðu RAI- mati þegar ný deild hafi verið tekin í notkun. Þau mistök hafi orðið árið 2018 eða 2019 og áhrifin komið eftir á. Reynt hafi verið að fá fram leiðréttingu en reksturinn farið niður á við og ekki unnt að fá frekari fyrirgreiðslu bankastofnana. Tekist hafi að greiða laun starfsmanna en ekki alla reikninga. Lýsti hún að einhver stuðningur hafi komið með færslu yfirdráttar frá [...] þegar að því kom að ekki var innstæða fyrir launagreiðslum. Gripið hafi verið til ráðstafana eins og að segja upp þvottaþjónustu, ræstingu og starfsmönnum. Fjórum starfsmönnum hafi verið sagt upp, [...]. Við mat á því hverjum yrði sagt upp nefndi C að einn starfsmaður hafi ekki getað sinnt starfinu og verið sátt við að hætta.

Ástæður þess að stefnanda hafi verið sagt upp hafi verið margar. Fyrstu kynni af stefnanda hafi verið þau að hún vildi vinna vel og standa sig, en hún hefði skorið sig úr og ekki náð að tengjast öðrum. Oftast hafi gengið vel að eiga við hana samskipti. Nefndi C sem ástæður uppsagnar stefnanda tungumálaörðugleika, en [...], stefnandi blandaði ekki geði við aðra og hafi haldið sig til hlés. Þá hafi aðrir starfsmenn hafi ekki viljað vinna með henni. Hafi hún ekki verið að vaxa í starfi. Tveir starfsmenn frá [...] hafi starfað á heimilinu, annar talað mjög góða íslensku en það hafi stefnandi ekki gert. Allir starfsmenn töluðu íslensku utan nokkurra sem störfuðu við ræstingu, komið hafi fyrir að þau störf rækti fólk sem talaði bara ensku.

Stefnandi hafi ekki viljað bæta sig í samskiptum eða bæta kunnáttu í íslensku. Talað hefði verið við hana um að bæta sig, á starfsmannafundum og við önnur tækifæri. Aðspurð nefndi C að [...] væru starfsmenn af ólíkum uppruna. Starfsmenn í ræstingu hafi verið frá [...] og hafi þeim staðið til boða að fá vinnu hjá ræstingafyrirtækinu.

Um uppsögnina sjálfa bar C að stefnandi hafi verið í veikindaleyfi, síðan komið til vinnu og þá verið sagt upp störfum. Minnti hana að þetta hefði verið sá dagur sem uppsagnirnar hafi komið til og að öðrum hafi verið sagt upp þennan dag. Aðspurð um hvort hún hafi vitað að stefnandi biði eftir öðru veikindavottorði kvaðst hún ekki viss og mundi ekki. Stefnandi hafi fengið uppsagnarbréf sem dagsett hafi verið 6. janúar, hún hafi sennilega verið á næturvakt og síðan fengið uppsagnarbréfið sem hefði verið tilbúið. Kvað C að búið hafi verið að ákveða að stefnanda yrði sagt upp. Um þessar hagræðingaraðgerðir kvað hún að byrjað hefði verið [...], þá komið á öðru fyrirkomulagi [...] og í desember hefði verið rætt að fækka stöðugildum. Hafi síðan ársuppgjör komið fram og þá hafi verið ákveðið að segja upp í janúar.

C neitaði því að stefnandi hefði verið beitt þrýstingi um að rita undir uppsagnarbréf enda hefði það ekki verið hægt. Hún hafi leitað ráða og verið sagt að eina leiðin væri að senda henni uppsögnina í ábyrgðarpósti. C bar að stefnanda hefði verið gerð grein fyrir ástæðum uppsagnarinnar var en ekki viss um hvort hún hafi skilið þær.

Ekki hafi verið skráðar á blað forsendur uppsagnarinnar en þær hafi snúist um hverjir gætu sinnt starfinu [...], einn starfsmaður hafi ekki getað það og hinn, þ. e. stefnandi, ekki á fullnægjandi hátt. C og annar starfsmaður hafi ákveðið úrræði til hagræðingar í samráði við stjórn sem treyst hafi þeim fyrir viðfangsefninu. Sem fyrr segir hafi fjórum starfsmönnum verið sagt upp, [...]. Minnti hana að e. t. v. hefði þessum starfsmönnum í [...] verið sagt upp fyrr en uppsagnarbréf komið á sama tíma til hinna tveggja [...]. Fjöldi starfsmanna hafi verið um 50 en stöðugildi mismunandi. Eftir uppsagnir hafi starfsmönnum ekki fjölgað á ný fyrr en stytting vinnuviku kom til.

Spurð um hvort þrýst hafi verið á stefnanda að vinna þrátt fyrir veikindi svaraði hún neitandi en eflaust hefði verið spurt hvort hún gæti komið og unnið eitthvað léttara en hún hafi verið meidd á hendi. Aðspurð nefndi C að aðeins hafi verið haft samband við stefnanda er hún var frá vegna veikinda til að vita hvenær hún kæmi aftur, það hafi annars starfsmaður sem skipulagði vaktir gert.

Í framburði D kom fram að haft hefði verið samband við stéttarfélagið vegna uppsagnarinnar. Stefnandi hafi neitað að rita undir uppsagnarbréfið. Hún hafi óskað eftir því að C sendi sér skýringar í tölvupósti, en þetta hafi verið 11. janúar 2021. Bar D að sér hafi þótt þetta undarlegt þar sem stefnandi hafi verið veik og með langan starfsferil. Hugsanlega hefði verið farið gegn kjarasamningi. Hún hafi þó ekki dregið í efa að hagræðingaraðgerðir hefðu verið í gangi.

[...] stefnanda, E, bar fyrir dómi að hún hafi verið viðstödd þegar stefnanda var sagt upp störfum. Má skilja framburð hennar þannig að þetta hafi líklegast verið morguninn eftir næturvakt stefnanda. Stefnandi hafi hringt í hana kl. 8 að morgni og sagt verið að skikka hana til að rita undir uppsagnarbréf. Er hún hafi mætt á staðinn hafi trúnaðarmaður verið þar einnig. Bréfið hafi verið lesið upp og sagt að stefnandi hafi verið veik, ekki væri hægt að hafa veikt fólk í vinnu en [...]hafi einnig verið að ganga í gegnum erfiðleika. Lýsti vitnið að allt hafi farið í háaloft á fundinum og hún upplifað ógnandi tilburði. Fundinum hafi lokið með því að vitnið hafi boðað málsókn. Lýsti vitnið líðan [...] eftir þetta, að hún hafi orðið [...]. Vitnið kvað oft hafa verið þrýst á stefnanda þegar hún hafi verið veik um að mæta.

F bar fyrir dómi að hann hefði komið að gerð ársreikninga fyrir stefnda og þekkti vel til rekstrarins. Verulegur halli hafi verið á rekstrinum. Verulegur halli hafi verið á rekstrinum árin 2018 og 2019 og á daginn hafi komið við gerð ársreiknings 2020 að verulegur halli hafi verið á því ári. Ekki hafi verið nægar tekjur fyrir rekstrarkostnaði og neikvætt eigið fé stafaði af þessu tapi. Stefndi hafi tekjur frá Sjúkratrygginum Íslands, en nánast engar aðrar. Úrræðin hafi því verið að biðja um meiri tekjur eða hagræða í rekstri.

VI.

Ágreiningur aðila í máli þessu snýr í meginatriðum að því hvort uppsögn stefnanda úr starfi hjá stefnda hafi verið ólögmæt og leiði af þeim sökum til bótaskyldu stefnda. Þá snýr ágreinignuraðila að því hvort réttur stefnanda til launa í veikindum hafi verið skertur með uppsögninni í andstöðu við ákvæði kjarasamnings. Verður málatilbúnaður stefnanda skilinn á þann veg að sökum veikinda stefnanda sé óraunhæft að miða bótakröfur við laun sem hún hefði getað unnið sér inn fyrir með vinnu. Þess vegna sé málið höfðað með þessum hætti enda hafi verið brotinn á henni réttur eftir kjarasamningi um veikindalaun og lausnarlaun.

Leysa verður úr því hvort stefndi hafi við ákvörðun um uppsögn stefnda talist stjórnvald í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og með því verið bundinn af ákvæðum þeirra laga vegna ákvörðunar um starfslok stefnanda.

Eins og fram kemur í málatilbúnaði stefnda er stofnunin rekin á grundvelli 14. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra. Er komið fram að megintekjustofn stefnda er í formi daggjalda og lýsir stefndi starfseminni svo að þar sé bæði rekið [...]. Þótt stefnda hafi ekki verið komið á fót með lögum að sögn stefnda og húsakostur fjármagnaður af sveitarfélögum, lýtur starfsemin lögum og heyrir málefnalega undir ráðherra. Tekjustofnar stefnda eru í formi daggjalda, sbr. 21. og 22. gr. nefndra laga, sem greiddar eru af Sjúkratyggingum Íslands að teknu tilliti til hlutdeildar heimilismanna, en daggjöld eru sprottin af almannatrygginga kref inu.

Við úrlausn um það hvort stefndi teljist stjórnvald í skilningi stjórnsýslulaga kemur einkum til skoðunar eðli stofnunarinnar, hvort henni er komið á fót með lögum, fjármögnun hennar, eignarhald og á hvern hátt löggjafinn ákveður að [...]þjónusta skuli veitt. Verður í því efni einnig að horfa til eðlis þeirrar ákvörðunar um að segja stefnanda upp störfum fremur en þeirrar afmörkunar í frumvarpi sem varð að stjórnsýlulögum að umönnunin sjálf og ákvarðanir henni tengd standi utan gildissviðs stjórnsýslulaga.

Óumdeilt er að ráðning stefnanda tók mið af kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands (SGS) við Samband íslenskra sveitarfélaga. Verður stefndi ekki talinn til stjórnvalda af þeim ástæðum.

Stefndi er [...] samkvæmt lögum nr. 125/1999 og í reynd rekinn fyrir almannafé, í eigu sveitarfélaga og þannig ein af þeim stofnunum sem sinnir á þeirri forsendu þjónustu sem látin er í té samkvæmt lögum. Þegar litið er til fordæma, sbr. dóma Hæstaréttar 10. maí 2011 í málinu nr. 539/2011, dóma réttarins 15. desember 2016 í málinu nr. 212/2016, frá 1. mars 2007 í málinu nr. 438/2006 og frá 22. janúar 2009 í málinu nr. 19/2008, þykir ráða úrslitum í þessu efni að stefnda er ekki sérstaklega komið á fót með lögum sem heimilið starfar eftir. Þá verður ekki séð að ákvörðun eins og sú sem ágreiningur er um í máli þessu hafi getað ratað kæruleiðir innan stjórnsýslunnar. Verður því ekki talið að stefndi sé stjórnvald í skilningi stjórnsýslulaga þegar kemur að ráðningu starfsmanna eða ákvörðunum um starfslok þeirra.

Í uppsagnarbréfi, sem dagsett er 6. janúar 2021 og afhent var stefnanda að morgni þess dags er vísað til kjarasamnings um að uppsagnarfrestur væri fjórir mánuðir eftir tíu ára starf stefnanda. Segir í uppsagnarbréfi að ástæða uppsagnarinnar sé „einkum vegna hagræðingar í rekstri B.“ Á hinn bóginn hefur komið fram í gögnum málsins og framburði C, hjúkrunarforstjóra, að ástæður uppsagnarinnar hafi einnig verið þær að stefnandi hafi verið mest frá störfum, skilji illa íslensku og nýtist því síst í störf í aðhlynningu. Var þetta nefnt í tölvupósti C stuttu eftir uppsögnina og ástæður þessar tengdar því þegar velja þyrfti við þær aðstæður að óhjákvæmilegt væri að fækka starfsmönnum.

Upplýst er í málinu að stefnanda hafi verið tilkynnt um uppsögn úr starfi á fundi með C stefnda þann 6. janúar 2021 þótt stefnandi hafi þá ekki viljað rita undir uppsagnarbréfið, sem dagsett er þennan dag. Liggur fyrir vottorð læknis um óvinnufærni stefnanda frá 1. desember 2021 þar sem tímabil óvinnufærni er sagt frá þeim degi til 4. janúar 2021. Ekki lá fyrir vottorð um veikindi stefnanda þegar henni var kynnt uppsögnin, en hún hafði áður en til hennar kom mætt til vinnu. Liggur hins vegar fyrir veikindavottorð útgefið 7. janúar sama ár þar sem stefnandi er sögð óvinnufær frá 11. sama mánaðar og fram í mars. Annað vottorð er um óvinnufærni frá 1. júní þetta ár.

Í grein 11.1.6.1 í kjarasamningi sem ráðning stefnanda tók mið af kemur fram að óheimilt er að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna. Skuli uppsögn vera skrifleg og miðast við mánaðarmót. Er einnig mælt fyrir um að óski starfsmaður eftir skuli veita honum skriflegan rökstuðning.

Í bréfi stefnda til lögmanns hennar frá 10. febrúar 2021 kemur fram að við uppsagnir, sem ráðist hafi verið í hagræðingarskyni vegna rekstrarvanda, hafi farið fram heildarmat á hverjum og einum starfsmanni þar sem fjölmargir þættir hafi verið teknir til skoðunar, þ. á m. mætingar þeirra, hvernig þeir tækju leiðbeiningum og samskipti þeirra við aðra starfsmenn. Kom fram í tölvupósti C-x-x stefnandi hefði verið mest frá af öllu starfsfólki, skilji illa íslensku [...]. Í svarbréfi stefnda frá 4. mars 2021 við bréfi lögmanns stefnanda frá 17. febrúar sama ár var hafnað að verða við kröfu um afhendingu þeirra upplýsinga sem lögmaðurinn gerði kröfu um meðal annars um áætlanir um hagræðingaraðgerðir, gögn um mat vegna ákvarðana um uppsagnir og hvernig hafi verið staðið að vali milli einstakra starfsmanna. Var höfnun stefnda á að veita umbeðnar upplýsingar á því reist að ákvæði stjórnsýslulaga ættu ekki við um ákvarðanir stefnda um starfsmannamál heldur færi um þær eftir kjarasamningi og ráðningarsamningi, en beiðni lögmanns stefnda var byggð á 15. gr. stjórnsýslulaga.

Stefnandi hafði starfað hjá stefnda í tæpa tvo áratugi er henni var sagt upp störfum. Liggja ekki fyrir í gögnum málsins upplýsingar um að hún hafi fengið tiltal eða áminningu vegna frammistöðu í starfi. Framburður Ctefnda sem ábyrgð bar á rekstri og stóð að uppsögn stefnanda er ekki skýr um hvenær ákvörðun var tekin um að fækka starfsmönnum í hagræðingarskyni, en engar skriflegar forsendur um val á þeim sem segja skyldi upp áður en til þess kom liggja fyrir. Þá liggur ekki fyrir hve margir störfuðu á þessum tíma hjá stefnda, almennt eða [...] eins og stefnandi gerði. Voru skýringar stefnda í fyrrgreindu bréfi frá 10. febrúar 2021 almenns efnis um heildarmat.

Stefnandi hefur ekki byggt á því að veita hafi átt henni áminningu sem undanfara uppsagnar eða vísað um það til greinar 11.1.6.2 í kjarasamningi. Á hinn bóginn er í því ákvæði kjarasamningsins mælt fyrir um að ekki sé skylt að veita starfsmanni áminningu og kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi ef tilefni uppsagnar er ekki rakið til starfsmannsins sjálfs, svo sem vegna hagræðingar í rekstri stofnunar eða fyrirtækis. Ákvæði þetta, sem svipar til 2. málsliðar 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, verður að skýra þannig að stefnda hafi borið að leggja málefnalegan grundvöll að ákvörðun um uppsögn í hagræðingarskyni, sbr. grein 1 1.1.6.1 í sama kjarasamningi.

Þótt stefndi hafi ekki verið bundinn af stjórnsýslulögum eða almennum reglum stjórnsýsluréttar hefur að mati dómsins ekki verið upplýst nægjanlega um hvers konar mat hafði farið fram á milli starfsmanna þegar að uppsögn stefnanda dró. Liggur fyrir þótt ekki sé dregið í efa að nauðsynlegt hafi verið að grípa til hagræðingar með tilheyrandi fækkun starfsmanna að stefndi hefur lagt mesta áherslu á ástæður sem vörðuðu starfshæfni stefnanda. Hefur komið fram að þótt stefnandi hafi starfað hjá stefnda í nær tvo áratugi ætti hún við samskiptavanda að etja, talaði illa íslensku og hefði verið mest frá störfum, þótt ekki liggi fyrir gögn um hvort það hafi verið vegna veikinda eða annarra ástæðna. Þótt heimilt hafi verið við þær aðstæður sem uppi voru að líta til persónubundinna þátta þegar kom að því að meta hverjum var rétt að segja upp verður að liggja fyrir á hvern hátt stefndi taldi rétt gagnvart öðrum starfsmönnum að segja stefnanda upp störfum og hvernig samanburður fór fram. Liggja ekki fyrir gögn um þetta er varpað gætu ljósi á heildarmat með tilliti til þátta eins og starfsmannafjölda, starfsaldurs, eðli starfa og verkefna eða getu starfsmanna til að sinna öðrum störfum. Verður hér að líta til laga nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði en kröfur um íslenskukunnáttu geta verið til þess fallnar að stríða gegn 1. mgr. 7. gr. laganna, þótt slík mismunun teldist einungis óbein, sbr. 3. tölulið 3. gr. sömu laga og athugasemdir í frumvarpi sem varð að nefndum lögum. Stefnandi, sem er af erlendu bergi brotin, hafði starfað um langt skeið hjá stefnda án þess að séð verði kunnátta hennar í íslensku hafi almennt á þeim tíma staðið í vegi fyrir því að hún gæti sinnt starfi sínu. Á hinn bóginn liggur fyrir að slök íslenskukunnátta stefnanda hafi vegið þungt sem forsenda stefnda fyrir uppsögn stefnanda. Þótt stefndi hafi sem fyrr segir ekki verið bundinn af rannsóknarreglu stjónsýslulaga við ákvörðun sína um að segja stefnanda upp störfum stóð stefnda nær að sýna fram á að val milli stafsmanna í þeim efnum miðað við þá þætti sem fyrr er getið styddist við málefnaleg rök, sbr. til hliðsjónar 15. gr. síðastnefndu laga.

Í ljósi þessa hefur stefndi ekki sýnt fram á í máli þessu að uppsögn stefnanda hafi byggst á forsendum sem unnt væri að sannreyna sem málefnalegar á þann hátt sem ákvæði kjarasamnings áskilja.

Þar sem uppsögnin braut á þennan hátt gegn kjarasamningsbundnum réttindum stefnanda var hún ólögmæt og bakaði stefndi sér bótaskyldu gagnvart stefnanda. Sem fyrr segir er bótakrafa stefnanda vegna fjártjóns byggð á því að hún hafi verið svipt rétti til veikindalauna og lausnarlauna. Áður er lagt til grundvallar að stefnandi hafi ekki verið með vottorð um veikindi þegar henni var kynnt uppsögn úr starfi, en almennt er þó heimilt að segja starfsmanni upp störfum þótt hann sé í veikindaleyfi. Engu að síður hefur stefnandi sýnt fram á óvinnufærni eftir að uppsagnarfresti lauk. Eins og málið er lagt fyrir við þessar aðstæður eru forsendur til að dæma bætur að álitum vegna starfsmissis stefnanda hvort heldur komið hefði til launagreiðslna eða veikindalauna hefði hún haldið starfi sínu. Ekki er unnt að fullyrða hve margir veikindadagar hefðu nýst eða hvort til greiðslu lausnarlauna hefði að endingu komið og eru óvissuþættir þannig uppi við ákvörðun bóta. Um tekjur sem líta mætti til við ákvörðun bóta liggja fyrir upplýsingar um greiðslur meðal annars frá lífeyrissjóði, stéttarfélagi og Tryggingastofnun ríkisins en ekki fullljóst um grundvöll þeirra. Er dómaframkvæmd ekki afdráttarlaus um að allar greiðslur eftir starfslok komi beint til frádráttar við ákvörðun bóta vegna starfsmissis. Þykir mega telja sannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna starfsmissis og er rétt að meta hæfilegar bætur að álitum eða sem næst þriggja mánaða launum. Verður stefnda því gert að greiða stefnanda 1.500.000 krónur fyrir fjártjón vegna starfsmissis.

Stefnandi hefur gert kröfu um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 500.000 krónur. Að mati dómsins hefur stefnandi ekki sýnt fram á að uppsögnin eða málsmeðferð í tengslum við hana hafi verið ólögmæt meingerð gegn persónu eða æru stefnanda og þannig að uppfyllt séu skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. nefndra laga um aukið saknæmisstig og ber að hafna kröfu hennar um miskabætur.

Samkvæmt framanröktu er niðurstaða málsins sú að stefnda verður gert að greiða stefnanda 1.500.000 krónur í skaðabætur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júní 2022 eða mánuði eftir þingfestingu, sbr. 9. gr. nefndra laga. Þessari niðurstöðu til samræmis ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem telst hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júní 2022 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf