E-82/2016

Mál þetta höfðaði J-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf, kt. 081077-2909, Skessugili 14, 603 Akureyri, 13. apríl 2016, á hendur Ferro Zink hf., kt. 460289-1309, Árstíg 6, Akureyri, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 650909-1270, Kringlunni 5, 103 Reykjavík, til viðurkenningar á greiðsluskyldu vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir í starfsstöð stefnda Ferro Zink í júlí 2011.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu beri óskipt skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem hann varð fyrir í nefndu vinnuslysi þann 19. júlí 2011. Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða honum málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins, en einnig krefst hann virðisaukaskatts. Við flutning var vísað til gjafsóknarleyfis, útgefins 10. nóvember 2015.

Stefndu gera þær dómkröfur aðallega, að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, en einnig að stefnandi greiði málskostnað samkvæmt mati dómsins, en til vara krefjast þeir þess að þeir verði aðeins gerðir skaðabótaskyldir að hluta vegna slyssins og að málskostnaður verði þá felldur niður.

I.

Í máli þessu er ágreiningur með aðilum um skaðabótaskyldu og að nokkru um aðdraganda slyss, sem stefnandi varð fyrir við vinnu sína hjá stefnda Ferro Zink hf. að Árstíg 6 á Akureyri, þriðjudaginn 19. júlí 2011, kl. 13:30. Óumdeilt er að stefnandi brenndist á hægri hendi í slysinu.

Á slysdegi var stefndi Ferro Zink hf. með gilda frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Er atvik gerðust var stefnandi aðstoðarverkstjóri hjá stefnda Ferro Zink hf. en hann hafði starfað hjá félaginu frá árinu 2002, en verið fastráðinn til starfans í júlí 2004.

Samkvæmt málavaxtalýsingum aðila í stefnu og greinargerð, en einnig framlögðum gögnum, þ. á m. matsskýrslu, var stefnandi er atvik gerðust að störfum í kerskála Ferro Zink hf., ásamt tveimur samverkamönnum sínum. Að auki var þar á vettvangi verkstjórinn N-kk-nf I-kk-nf.

Í nefndum kerskála fer fram zinkhúðun, sem felst í því að einstakir járn- og stálhlutar eru ryðvarðir með því að þeim er tvídýpt í ker, sem er með um 450 gráðu fljótandi zinki. Við dýfingarnar eru notaðir fjarstýrðir hlaupakettir. Við hina fyrri dýfingu eru starfsmenn í skjóli handan varmaskilrúms, en við hina seinni fara starfsmenn að kerinu og fylgjast með hvernig til hafi tekist og bregðast við þegar þurfa þykir. Árangur verksins fer m.a. eftir því hvernig hlutir eru í laginu og á það sérstaklega við ef þeir eru holir að innan, en þá er m.a. hætt við að þeir fljóti upp úr zinkinu. Enn fremur kemur fyrir að zinkhúðunin takist ekki sem skyldi og þá þannig að hún festist ekki alfarið við viðkomandi hlut. Þegar það gerist verða til svonefndir „brunablettir“. Í slíkum tilvikum er borið á blettina sérstakt flúxduftefni, þ.e. áður en viðkomandi hlut er dýft með hlaupakettinum í seinna skiptið í zinkkerið.

Fyrir liggur að í aðdraganda slyss stefnanda var hann á tali við N-kk-þf I-kk-þf verkstjóra við verkstjórakompu í vesturhluta kerskálans. Á þeirri stundu voru tveir samverkamenn hans, þ. á m. A-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf, við störf sín við zinkkerið, þar sem þeir voru að húða járnlista, sem var hluti af handriði. Liggur fyrir að stefnandi brást við og fór samverkamönnum sínum til aðstoðar. Þegar listinn hafði verið í zinkbaðinu í kerinu í tilsettan tíma var hann hífður upp að hluta, en þá kom í ljós að á honum var allstór og sýnilegur „brunablettur“. Óumdeilt er að stefnandi brást við þessu og bar fyrrnefnt flúxduftefni á blettinn.

Í stefnu lýsir stefnandi atvikum nánar þannig, að í umrætt sinn hafi bruninn verið nærri miðju listans og náð allan hringinn. Af þeim sökum hafi hann m.a. þurft að bera flúxduftið undir listann, en við þær aðstæður hafi hann verið nálægt yfirborði zinkbaðsins í kerinu. Stefnandi staðhæfir að ekki hafi mátt lyfta listanum of hátt frá yfirborði zinksins þar sem hann hefði þá getað kólnað um of, en þá hefði verið hætta á því að endurtaka þyrfti allt ferlið. Stefnandi hafi því borið flúxefnið á þann hluta listans þar sem bruninn var sýnilegur. Að því verki loknu hafi hann dregið hægri höndina að sér, en við þá hreyfingu hafi vinnuhanski hans rekist í yfirborð zinksins. Og þar sem hanskinn hafi verið víður um úlnliðinn hafi zinkið lekið inn í vettlinginn og hann þá brunnið á hendinni.

Fyrir liggur að stefnandi leitaði strax eftir slysið á slysadeild Sjúkrahússins á Akureyri. Samkvæmt gögnum var stefnandi með brunasár á þumalfingurbungu hægri handar og örlítið upp á úlnlið. Við endurkomu stefnanda á sjúkrahúsið þann 17. ágúst voru sár hans sögð gróin samkvæmt vottorði.

Samkvæmt gögnum tilkynnti rekstrar- og fjármálastjóri hins stefnda félags, Ferro Zink hf., Vinnueftirlitinu um slys stefnanda, daginn eftir að atvik gerðust, þann 20. júlí 2011. Í tilkynningunni segir um verkefni stefnanda og tildrög slyssins: Var að taka upp handlista sem var brunninn. Sett var auka flúx á brunann með því að nudda því á og í einni strokunni jóst úr karinu upp í vettlinginn. Í tilkynningunni er tekið fram að hvorki Vinnueftirlitið né lögregla hafi komið á vettvang.

Í annarri tilkynningu, sem undirrituð var af stefnanda og nefndum rekstrar- og fjármálastjóra stefnda Ferro Zink hf., og send var til Sjúkratrygginga Íslands hinn 24. nóvember 2011, segir að tildrögin að umræddu slysi hafi verið með þeim hætti að vettlingur stefnanda hafi við umrætt verk komist í snertingu við zinkið „þannig að zinkið rann ofaní hann. Vinnuvettlingur J-kk-ef brann sem og latex vettlingur sem hann var í undir vinnuvettlingnum og brenndist J-kk-nf á hendi.“ Í tilkynningunni er tekið fram að vegna slyssins hafi stefnandi verið óvinnufær í átta daga. Enn fremur er þar tekið fram að stefnandi hafi áður orðið fyrir slysi á vinnustaðnum, nánar tiltekið árið 2006, og er sagt að hann hafi þá brennst í andliti, en náð fullum bata.

Samkvæmt gögnum sendi nefndur starfsmaður stefnda Ferro Zink hf. þann 24. nóvember 2011 skýrslu til stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf., þar sem hann lýsir því hvernig slys stefnanda gerðist, en þar segir um málavexti: „Verið var taka handlista upp úr zinkkari, þegar í ljós kom að brunablettur var á honum. Þá er venjan að strjúka flúxi á blettinn og dýfa aftur. Listanum var ekki lyft nógu hátt þannig að vinnuvettlingur fór of nálægt fljótandi zinki og rann inn í hann.“ Um orsök slyssins segir nánar í skýrslunni m.a.: „J-kk-nf hefði átt að átta sig á að lyfta sjálfur hærra“, en einnig er hakað við að stefnandi hafi ekki átt sök á slysinu.

Fyrir liggur að þann 16. apríl 2012 samþykkti stefndi Sjóvá Almennar tryggingar hf. að greiða bætur til stefnanda úr launatryggingu stefnda Ferro Zink hf.

Samkvæmt gögnum tók lögregla vitnaskýrslur af stefnanda og fyrrnefndum samverkamanni hans, A-kk-þgf M-kk-þgf F-kk-þgf, vegna nefnds slyss, þann 11. mars og 23. september 2013. Í skýrslu sinni greindi stefnandi frá því að er atvik gerðust hefði hann verið í persónuhlífum, þ.e. með hjálm með andlitshlíf og heyrnarhlífar, en hafi einnig verið íklæddur eldtefjandi skyrtu og buxum og loks verið með venjulega vinnuhanska á höndum, en þar undir verið í latexhönskum, og þá sökum þess að hann hafi oft þurft að vinna með hluti sem hafði verið dýft í sýru. Og um aðdraganda slyssins segir hann í skýrslunni að atvik hafi verið með þeim hætti að erfiðlega hafi gengið að dýfa handlistanum í zinkið, en það tekist að lokum, en er listinn hafi verið hífður aftur upp úr zinkkerinu hafi komið í ljós að hann var með brunablett. Um viðbrögðin og það sem næst gerðist er haft eftir stefnanda í skýrslunni: „... þegar slíkt uppgötvist sé venjan að bera bindiefni, flúx, á blettinn og dýfa hlutnum aftur. Þetta séu vinnubrögð sem hafi verið venja í nokkur ár eftir að einhver hafi tekið eftir því að sé þetta gert sé hægt að fá zinkið til að bindast við brunablettinn ..., J-kk-nf segist því hafa farið og sótt sér handfylli af flúx, sem sé hvítt duft. Hann hafi síðan farið að kerinu og ætlað að kasta efninu á brunablettinn. Hann hafi hinsvegar rekið vinnuhanskann sinn ofan í zinkið með þeim afleiðingum að það hafi runnið inn í hanskann og valdið honum talsverðum brunasárum. J-kk-nf segir að hann hafi verið í venjulegum vinnuhönskum, en þeir séu frekar víðir þar sem farið er í þá og því hafi hann rekið hanskann niður í zinkið.... Aðspurður um hvers vegna Vinnueftirlit og lögregla hafi ekki verið kölluð til þegar slysið varð segir J-kk-nf að menn séu iðulega að fá brunasár þarna. Honum hafi hins vegar ekki verið ljóst hversu mikið hann var slasaður fyrr en hann var kominn á slysadeild ... hann hafi verið talssvert brunninn á þykkhöndina, þá hafi hann verið með stóra brunablöðru inn í lófa. Brunablettir hafi verið á handarbaki ... segist hafa verið með 3ja stigs bruna á neðanverðum þumalfingri og upp á ulnlið.“

Í lögregluskýrslu A-kk-ef M-kk-ef, sem tekin var í síma, er skráð að hann muni óljóst eftir atvikum máls, að því frátöldu að hann minnist þess að brunablettur hafi verið á umræddum lista eftir niðurdýfingu í zinkkerið og í samræmi við venju hafi bindiefni þá verið kastað á blettinn, þ.e. fyrir seinni dýfingu, og í slíkum tilvikum hafi það verið „mjög algengt ... að menn reyndu að komast sem næst blettinum áður en bindiefninu væri kastað, og ekkert óeðlilegt við það ... í þetta skiptið hefði J-kk-þgf eitthvað mistekist og náð að ausa fljótandi zinkinu inn í annan vinnuvettlinginn sinn.“

Með bréfi þáverandi lögmanns stefnanda, dagsettu 2. júlí 2013, var þess krafist að stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sem ábyrgðartryggjandi stefnda Ferro Zink hf., greiddi honum fullar bætur vegna umrædds vinnuslyss og þá sökum ófullnægjandi aðbúnaðar, þ. á m. hlífðarbúnaðar. Hið stefnda tryggingarfélag hafnaði bótaskyldu með tölvubréfi, dagsettu 23. janúar 2014, en samhliða vísaði það til málskotsréttar stefnanda og áréttaði jafnframt að bótaskylda úr launþegatryggingu hefði þegar verið samþykkt, en af þeim sökum væri tímabært að meta endanlegar afleiðingar slyssins.

Með málskoti til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, dagsettu 11. febrúar 2014, fór stefnandi fram á að lýstri niðurstöðu stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf. yrði hrundið.

Niðurstaða örorkunefndar lá fyrir þann 13. maí 2014. Af hálfu nefndarinnar er í niðurstöðukafla m.a. vísað til þess að slys stefnanda hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins. Að því sögðu var það afstaða nefndarinnar að leggja til grundvallar frásögn stefnanda samkvæmt áðurröktum gögnum um hvernig slys hans hefði atvikast, sbr. ákvæði 79. gr. laga nr. 46/1980. Röksemdir og niðurstaða nefndar var að öðru leyti svohljóðandi:

Af framburði M (stefnanda). í lögregluskýrslu, þó hún sé gerð nokkru eftir tjónsatvikið, verður ekki annað ráðið en að málsatvik séu óumdeild og hefur V (Sjóvá-Almennar tryggingar hf.) staðfest það. Réttaráhrif vanrækslunnar eru því hverfandi. Ágreiningur er hinsvegar fyrst og fremst um hvort M. hafi átt kost á fullnægjandi hlífðarbúnaði við vinnu sína. Um það beri M. sönnunarbyrði. Er litið er til gagna málsins teljast fullyrðingar M. í þá átt ekki studdar nægjanlega skýrum gögnum til að sannað þyki að annar búnaður eða verklag hafi átt að vera við vinnu hans hjá F (Ferro Zink). og það hafi leitt til tjónsins. Ósannað er því að F beri skaðabótaábyrgð vegna líkamstjóns M.

Af gögnum verður ráðið að stefnandi og stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi falið S-kk-þgf T-kk-þgf lækni að meta afleiðingar umrædds slyss, að því er varðaði varanlegan miska og tímabundna örorku hans. Samkvæmt matsgerð læknisins, sem dagsett er 30. janúar 2015, var tímabundin örorka stefnanda 100% í átta daga í kjölfar slyssins og aftur 100% í tvær vikur í kjölfar skurðaðgerðar sem hann gekkst undir þann 5. nóvember 2012. Þá var varanleg læknisfræðileg örorka (miski) stefnanda, m. a. í ljósi skaddaðra húðtauga, metin 10%.

Stefnandi undi ekki áðurgreindri niðurstöðu stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf., sbr. og áðurlýsta niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, og höfðaði hann því mál þetta.

II.

Stefnandi reisir málsókn sína á sakarreglunni, reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, skaðabótalögum nr. 50/1993 og lögum um vátryggingar nr. 30/ 2004 og á lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og örugga vinnustaði. Einnig byggir hann á reglugerðum settum með stoð í síðastnefndu lögunum, þ. á m. reglugerð nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum og reglum nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa.

Stefnandi byggir almennt á því að á atvinnurekendum hvíli rík skylda til að tryggja starfsmönnum sínum eins öruggt og hættulaust starfsumhverfi og kostur er á, svo og á því að þessi skylda þeirra sé enn ríkari þegar starfsmönnum er falið að vinna með hættuleg efni, eins og fljótandi málma, og þegar unnið er við aðstæður líkar þeim sem hann starfaði við er hann slasaðist í kerskála stefnda Ferro Zink hf. Stefnandi byggir á því að þegar svo hátti til beri atvinnurekendum að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að tryggja að starfsmönnum stafi ekki hætta af framkvæmd og tilhögun vinnu. Hann byggir á því að þessar skyldur leiði til þess að atvinnurekendum beri skylda til að sjá starfsmönnum fyrir góðri vinnuaðstöðu, en einnig hlífðarfatnaði, þ. á m. búnaði til að hlífa höndum. Og að því er varðar skyldur stefnda Ferro Zink hf. vísar stefnandi að þessu leyti til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og örugga vinnustaði, einkum 13. gr., sbr. 37. gr., 42. gr. og 50. gr.

Stefnandi byggir á því að slys hans verði rakið til atvika sem hafi verið á ábyrgð stefnda Ferro Zink hf. Teflir hann einkum og nánar fram neðangreindum röksemdum.

Hann byggir á því að slys hans hafi orsakast af því hvernig staðið hafi verið að verki við zinkhúðun í kerskála stefnda Ferro Zink hf. Þar um vísar hann til þess að í kerskálanum hafi tíðkast ákveðið verklag, sem unnið hafi verið eftir. Þá byggir hann einnig á því að ófullnægjandi aðbúnaður hafi verið í skálanum og að þar hafi ekki verið viðhöfð nægileg aðgæsla í ljósi þess að unnið hafi verið með jafn hættuleg efni og raun var á þegar atvik máls gerðust.

Stefnandi vísar um atvik máls til þess, sem hér að framan var rakið, í I. kafla. Stefnandi byggir á því að verklagið sé hættulegt og valdi slysahættu. Staðhæfir hann að í fyrsta lagi sé hætta á því að festingar milli hlutar og hlaupakattar bresti þannig að hluturinn skelli ofan í zinkið, sem þá geti skvest út fyrir kerið með augljósri og fyrirsjáanlegri slysahættu fyrir starfsmenn, en slík atvik hafi gerst í kerskála stefnda Ferro Zink hf. Í öðru lagi fylgi því slysahætta þegar bera þurfi á viðkomandi hlut áðurnefnt flúxefni, þar sem hann sé rétt ofan við yfirborð zinksins, sem sé 450°C, en það hafi einmitt verið raunin í tilvik stefnanda.

Stefnandi byggir á því að mun öruggara verklag sé að dýfa þeim hlut, sem verið sé að vinna með, fyrst í sérstakt ker með blöndu af vatni og flúxefni, en færa hann síðan yfir í hið eiginlega zinkker. Hann fullyrðir að slíkt verklag skili sama árangri og það verklag sem viðhaft hafi verið hjá stefnda Ferro Zink hf., og sé reyndar enn viðhaft þar. Stefnandi staðhæfir að með því verklagi, sem hann vísar til, verði mun minni slysahætta, enda þurfi starfsmenn þá ekki að fara með hendur sínar nærri hinum heita zinkmálmi. Í þess stað geti þeir verið í nokkurri fjarlægð frá kerinu, en jafnframt stýrt hífingum með hinum fjarstýrðu hlaupaköttum. Stefnandi staðhæfir jafnframt að það verklag sem hann vísar til þekkist og sé notað hér á landi af fyrirtækjum sem vinni við zinkhúðun, þ. á m. hjá Límtré-Vírneti í Borgarnesi. Að auki sé slíkt verklag velþekkt í nágrannalöndum, þ. á m. Danmörku. Í þessu viðfangi bendir stefnandi á að verkstjóri stefnda, vitnið N-kk-nf I-kk-nf, hafi farið í kynnisferð til Danmerkur og heimsótt fyrirtæki sem starfi við zinkhúðun, en þau hafi einmitt viðhaft það verklag sem hann nefni. Stefnandi staðhæfir að nefndur verkstjóri hafi kynnt hið nýja verklag fyrir yfirmanni sínum hjá Ferro Zink hf. og jafnframt talað fyrir því að tíðkanlegu verklagi hjá félaginu yrði breytt, en af því hafi ekki orðið. Stefnanda sé ekki kunnugt um ástæður þess að félagið hafi ekki tekið upp nýtt verklag, en ætli að aukinn kostnaður hafi valdið því, þá aðallega sökum þess að þá hefði þurft nýjan búnað og meira gólfrými.

Stefnandi byggir einnig á því að hættuminna verklag hafi falist í því að hífa hlut hærra frá yfirborði zinkisins, en með því móti sé unnt að draga úr hættu á slysi líku því sem hann varð fyrir. Enn önnur aðferð hafi falist í því að færa hlutinn út fyrir hliðar karsins eftir zinkbaðið.

Stefnandi byggir á því að stefndu beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem starfsmenn hans verði fyrir vegna hinnar hættulegu vinnuaðferðar sem viðgengist hafi hjá stefnda Ferro Zink hf., enda séu starfsmennirnir að vinna að fjárhagslegum ávinningi vinnuveitanda síns og hann ráði hvað framkvæmt sé og hvernig verklaginu sé háttað.

Stefnandi byggir á því að slys hans verði rakið til ófullnægjandi persónuhlífa. Hann byggir á því að það sé á ábyrgð atvinnurekanda að starfsmenn hafi réttan hlífðarbúnað, en einnig að starfsmönnum stafi ekki beinlínis hætta af búnaðinum. Um þetta atriði vísar hann til reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa, einkum 3., 4., 5. og 6. gr.

Stefnandi bendir á að þegar slys hans átti sér stað hafi hann verið klæddur eldtefjandi skyrtu og buxum, en enn fremur hafi hann verið með hjálm á höfði og andlitshlíf. Á höndum hafi hann verið með vinnuhanska af gerðinni Guide 207. Hann vísar til þess að hanskarnir séu þeirrar gerðar, að þeir ná aftur fyrir úlnlið, en séu víðir þar og um fremsta hluta framhandleggs. Hanskarnir veiti vörn gegn mekanískum hættum, þ.e. höggum, skurðum og stungum, en hins vegar enga vörn gegn ofhitnun og eldi, og þegar unnið er nærri fljótandi málmi.

Stefnandi byggir á því að umræddir vinnuhanskar, sem stefndi hafi látið honum í té, hafi ekki hentað til þeirra starfa sem hann slasaðist við. Þá byggir hann á því að hanskarnir hafi einnig aukið á slysahættuna vegna þess hve víðir þeir eru. Að auki hafi gerð þeirra aukið á hættu af snertingu við zinkið, líkt og slys það sem hann varð fyrir ber vitni um, þar sem zinkið hafi flotið inn í hanskann þegar hann dró höndina að sér. Að þessu leyti vísar stefnandi sérstaklega til a-liðar 1. mgr. 4. gr. reglna nr. 497/1994, þar sem kveðið sé á um að persónuhlífar eigi að henta til varnar gegn þeirri áhættu sem um sé að ræða og þá án þess að þær leiði sjálfar til aukinnar hættu. Hann bendir á að í sama ákvæði komi fram að þegar hætta sé þess eðlis að starfsmaður þurfi að bera fleiri en eina gerð persónuhlífa samtímis skuli þær falla hver að annarri þannig að þær veiti ekki minni vernd en áður. Að þessu leyti og máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til bæklings Elkem um persónuhlífar, sbr. dskj. nr. 14, þar sem fram komi að þegar unnið sé nærri fljótandi málmi, þ.e. nær en fimm metrum, skuli viðkomandi starfsmaður vera klæddur leðurgalla, töppunarhönskum og buxum með slettuvörn. Stefnandi byggir á að þeir hanskar sem sýndir séu í umræddum bæklingi, eða sambærilegir, hefðu komið í veg fyrir þann handaráverka sem hann varð fyrir.

Stefnandi byggir á því að ekki verði séð að stefndi Ferro Zink hf. hafi framkvæmt mat líkt og kveðið sé á um í 5. gr. áðurnefndra reglna nr. 497/1994, þar sem þá hefðu að líkindum fullnægjandi hlífar verið notaðar við verkið. Hann bendir á að í nefndu ákvæði sé sérstaklega tekið fram að við umrætt mat eigi að hafa í huga þá hættu sem hlífarnar sjálfar kunni að hafa í för með sér. Hann áréttar að vegna gerðar umræddra vettlinga og sökum þess hve víðir þeir eru sé um augljóst hættuástand að ræða ef unnið er nærri fljótandi málmi. Þá bendir hann á að í 6. gr. nefndra reglna segi að starfsmenn eigi að nota persónuhlífar, sem séu í samræmi við skrá í II. viðauka, en þar sé m.a. talinn upp hlífðarfatnaður þegar unnið er með heit efni og húðvörn þegar húðunarefni séu meðhöndluð, sbr. liði 6 til 10. Stefnandi byggir á því að stefndi Ferro Zink hf. hafi ekki lagt honum til slíkan búnað við vinnuna.

Stefnandi byggir á því að stefnda Ferro Zink hf. hafi verið skylt að útvega og leggja fyrir starfsmenn að nota hlífðarhanska sem uppfylla staðal IST IM 407:2004; „hlífðarhanskar gegn hættu á ofhitnun (hiti og/eða eldur)“ og bendir á að hanskar sem uppfylla staðalinn séu úr eldtefjandi efni og nái langt upp á framhandlegg.

Stefnandi byggir og á því að viðeigandi hlífðarbúnaður hefði dregið verulega úr líkum á slysi því sem hann varð fyrir, þ.e. ef stefndi Ferro Zink hf. hefði útvegað starfsmönnum sínum armhlífar, sem leggja hefði mátt yfir hanska hans þannig að myndaðist ein samfelld vörn frá fingrum og upp á olnboga.

Stefnandi byggir á því að fyrir liggi að stefndi Ferro Zink hf. hafi ekki útbúið áhættumat og áætlun um heilsuvernd, líkt og honum hafi verið skylt að gera, sbr. 13. gr. og XI. kafla laga nr. 46/1980, sbr. einnig reglugerð um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum nr. 920/2006, einkum 21., 26., 27. og 28. gr.

Stefnandi bendir á að í 65. gr. a, 1. og 2. mgr., laga nr. 46/1980 segi að atvinnurekandi beri ábyrgð á því að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skuli áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Stefnandi bendir á að tekið sé fram að við gerð áhættumatsins skuli sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt sé að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinni þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum. Og gefi áhættumat til kynna að starfsmönnum sé búin hætta, sé atvinnurekanda skylt að grípa til nauðsynlegra forvarna til að afstýra hættu eða draga úr henni líkt og kostur sé.

Stefnandi byggir á því að það sé fyrirsjáanlegt að heilsu og öryggi þeirra sem starfa nálægt fljótandi zinki sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum. Þannig sé starf við zinkker hættulegt óháð samanburði við önnur störf innan eða utan Ferro Zink hf. Það hafi því verið sérstaklega mikilvægt að félagið gerði áhættumat og áætlun um heilsuvernd til að tryggja aðbúnað, öryggi og heilsu starfsmanna sinna.

Stefnandi byggir á því að áhættumat hefði gefið til kynna, að lýst verklag hjá stefnda Ferro Zink hf. hafi verið og sé hættulegt og/eða að persónuhlífar starfsmanna hafi verið ófullnægjandi og jafnvel hættulegar. Og þegar svo hátti til sé það skylda atvinnurekanda að grípa til nauðsynlegra forvarna til að afstýra hættu og/eða draga úr henni. Stefnandi byggir á því að hefði verið gripið til slíkra forvarna hefði það getað leitt til þess að viðhaft hefði verið hættuminna verklag ellegar að starfsmönnum hefði verið lagður til fullnægjandi hlífðarbúnaður, til að mynda hanskar sem legið hefðu þétt upp að framhandlegg eða hanskar sem uppfyllt hefðu áðurgreindan staðal ÍST IM 407:2004.

Í þessu samhengi vísar stefnandi einnig til 2. mgr. 50. gr. laga nr. 46/1980, þar sem segir að gefi áhættumat til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin vegna hættulegs efnis skuli atvinnurekandi sjá til þess að öryggisblöð og skriflegar leiðbeiningar, eftir því sem við eigi, liggi frammi á vinnustað. Stefnandi byggir á því að þessu hafi stefndi Ferro Zink hf. ekki sinnt.

Stefnandi byggir á því að umrætt slys hans verði rakið til ófullnægjandi verkstjórnar. Hann vísar til þess að í greint sinn hafi verkstjórnin verið í höndum áðurnefnds N-kk-ef I-kk-ef, en stefndi Ferro Zink hf. beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem hljótist af störfum verkstjórans á grundvelli hinnar almennu sakarreglu og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Að þessu leyti vísar stefnandi til ákvæða 21. gr. laga nr. 46/1980 þar sem kveðið sé á um að verkstjóra beri að sjá um að öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum sem hann hafi umsjón með. Stefnandi byggir á því að verulega hafi skort á að skipulag vinnu við margnefnt zinkker hafi verið öruggt. Þannig hafi engar vinnureglur verið til staðar um hversu hátt skyldi hífa hluti upp úr kerinu svo að unnt væri að koma áðurnefndu flúxduftefni á brunabletti og enn fremur hafi engar fastar reglur verið um framkvæmd þeirrar vinnu yfir höfuð. Því til viðbótar hafi þess ekki verið gætt af verkstjóranum að starfsmenn hefðu fullnægjandi persónuhlífar við starfið, og áréttar hann að með því móti hafi mátt koma í veg fyrir slys það sem hann varð fyrir. Stefnandi bendir á að til þess verði einnig að líta að nefndur verkstjóri hafi verið á vettvangi þegar hann varð fyrir slysinu. Og þrátt fyrir augljóst tilefni og stöðu hans sem verkstjóra hafi hann ekki komið tilmælum til stefnanda, eða þess starfsmanns sem stýrði hlaupakettinum, að hífa umræddan handriðalista hærra upp. Með þessu hafi verkstjórinn brugðist skyldum sínum, en slys stefnanda hafi verið afleiðing þessa.

Stefnandi byggir á því að slys hans megi rekja til gálausrar háttsemi starfsmanns stefnda, A-kk-ef M-kk-ef F-kk-ef, en hann hafi stýrt hlaupakettinum, þ.e. hífingunni í umrætt sinn. Stefnandi byggir á því að vinnuveitandi hans, stefndi Ferro Zink hf., beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hljótist af gálausri háttsemi A-kk-ef M-kk-ef á grundvelli hinnar almennu sakareglu og reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Stefnandi byggir jafnframt á því að slys hans hafi átt sér stað með þeim hætti að nefndur samverkamaður hans hafi látið umræddan lista hanga of nærri yfirborði zinksins. Þar um vísar stefnandi til áðurrakinnar tilkynningar Ferro Zink hf. til stefnda Sjóvár um vinnuslysið, í nóvember 2014, en þar hafi komið fram að hann hafi ekki átt sök á slysinu.

Stefnandi byggir á því að nefndum starfsmanni hafi mátt vera ljós sú hætta sem af því gat stafað fyrir mann að bera flúxefnið á listann og enn fremur að ef „brunablettur“ var undir listanum yrði hann að fara með hönd sína nærri yfirborði zinksins til að koma efninu að og með þeim hætti stofna heilsu sinni í enn meiri hættu en þörf var á. Slys hans sé því afleiðing aðgerðarleysis eða gáleysis A-kk-ef í umrætt skipti.

Stefnandi byggir á því að hann eigi enga sök á því að slysið átti sér stað, en hann hafi fylgt fyrirmælum verkstjóra og því verklagi sem notað hafi verið og viðgekkst á vinnustaðnum. Þá hafi hann notað þær persónuhlífar sem vinnuveitandi hans hafði útvegað honum til að sinna starfinu, að auki hafi stefndi Ferro Zink hf. staðhæft að hann eigi ekki sök á slysinu, sbr. áðurrakta skýrslu hans til stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf.

Stefnandi byggir á því að ákvæði 23. gr. skaðabótalaga girði fyrir skerðingu á rétti hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar. Hann bendir á að samkvæmt ákvæðinu verði réttur til skaðabóta vegna meðábyrgðar ekki skertur nema starfsmaður hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Stefnandi byggir á því að ekkert bendi til þess að svo hafi verið.

Stefnandi áréttar að stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi greitt honum óskertar bætur úr slysatryggingu launþega. Hann bendir á að samkvæmt skilmálum þeirrar tryggingar, sbr. einnig 1. mgr. 90. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 30, 2004, megi lækka eða fella niður bætur til vátryggðs ef hann hefur af stórkostlegu gáleysi valdið því að vátryggingaratburður varð, en með óskertri greiðslu hafi félagið viðurkennt að hann hafi ekki verið valdur að slysinu með stórkostlegu gáleysi.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 skuli vinnuveitandi án ástæðulausrar tafar tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um slys þar sem starfsmaður verður óvinnufær í einn dag eða fleiri. Hann byggir á því að slys hans hafi verið tilkynnt eftirlitinu degi síðar og að engin vettvangsrannsókn samkvæmt 81. gr. laganna hafi farið fram af ókunnum ástæðum, en tilskilið sé að Vinnueftirlitið eigi að tilkynna atvinnurekanda um það ef það telji vettvangsrannsókn óþarfa. Vegna þessa hafi hann í málssókn sinni skorað á stefnda Ferro Zink hf. að leggja fram öll samskipti sín við Vinnueftirlitið. Þá byggir stefnandi á því að það standi atvinnurekanda nær að ganga eftir því að vettvangsrannsókn fari fram, en honum sé óheimilt að breyta aðstæðum á slysstað þar til slík rannsókn hafi farið fram samkvæmt ákvæði áðurnefndrar 81. gr. Þetta hafi stefndi Ferro Zink hf. ekki gert, af þeim sökum verði félagið að bera halla og þá af þeim atriðum sem umdeild séu, en hefði mátt upplýsa um með vettvangsrannsókn Vinnueftirlitsins.

Um lagarök vísar stefnandi til áðurrakinna laga og reglugerða, en um málskostnað vísar hann til 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 90/1991 um meðferð einkamála, svo og til gjafsóknarleyfis, útgefins 10. nóvember 2015. Að því er varðar virðisaukaskatt á málskostnað vísar stefnandi til laga nr. 50/1988. Um varnarþing vísar hann til 1. mgr. 33. gr., 41. gr. og 42. gr. laga nr. 91/1991, en um heimild til að höfða viðurkenningarmál vísar hann til 2. mgr. 25. gr. sömu laga, en hann vísar og til þess að óumdeilt sé í málinu að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í umræddu vinnuslysi. Hann hafi því lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um hvort stefndu beri skaðabótaskyldu á afleiðingum slyss hans. Um heimild til að höfða mál þetta á hendur báðum stefndu vísar stefnandi til 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30, 2004.

III

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að um ábyrgð stefnda Ferro Zink hf. fari samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Þeir byggja á því að slys stefnanda verði ekki rakið til saknæmrar háttsemi félagsins eða starfsmanna þess eða til aðstæðna sem það hafi borið ábyrgð á.

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þegar hann setti hendur sínar svo nærri yfirborði zinksins, að það flaut inn í hanska hans. Þá hafna stefndu því að vinnuaðstöðu eða hlífðarfatnaði stefnanda hafi verið ábótavant og að verkstjórnin hjá stefnda Ferro Zink hf. hafi ekki verið fullnægjandi þegar slysið varð. Stefndu byggja á því að stefnandi beri sönnunarbyrðina um orsök slyssins og að hann hafi ekki sannað að þeir beri skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni hans.

Stefndu andmæla og öllum málsástæðum stefnanda, en byggja sýknukröfu sína nánar á neðangreindum röksemdum.

Stefndu árétta að stefnandi hafi í umrætt sinn sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Að því er varðar almennt verklag við zinkhúðunina vísa þeir til þess sem rakið var í I. kafla hér að framan og benda á að það breyti því ekki að það sé almennt hættulegt að fara svo nærri yfirborði hins fljótandi málms að hann komist inn fyrir hlífðarföt og hanska, en til þess að það geti gerst þurfi starfsmaður hreinlega að halla sér yfir kerið. Stefndu byggja á því að það sé hægðarleikur að hífa viðkomandi hlut það hátt frá yfirborði zinksins í kerinu að starfsmönnum stafi ekki hætta af þegar þeir beri flúxefni á viðkomandi hlut, í þessu tilviki á umræddan handriðalista.

Stefndu benda á að í umrætt sinn hafi verið notaðir fyrrnefndir hlaupakettir, en það verklag hafi gert starfsmönnum kleift að stjórna því sjálfir hversu hátt handriðalistinn var hífður frá yfirborði hins fljótandi zinks.

Stefndu benda enn fremur á að stefnandi hafi komið að verkinu sem aðstoðarverkstjóri og hafi þannig stjórnað á vettvangi, enda þótt verkstjórinn hafi verið í kerskálanum þegar atvik máls gerðust. Vegna þessa hafi stefnandi haft tök á því að segja til um hversu hátt umræddum lista var lyft frá yfirborði zinksins í kerinu.

Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi í málatilbúnaði sínum bent á að mögulega hefði verið unnt að viðhafa annað verklag við zinkhúðun hjá stefnda Ferro Zink hf. en gert var. Stefndu andmæla þessu og staðhæfa að það hafi ekki að öllu leyti verið raunhæft líkt og á hafi staðið. Þeir byggja á því að aðalatriðið sé að slys stefnanda verði fyrst og fremst rakið til vinnulags hans sjálfs en ekki þess verklags sem hefðbundið hafi verið að viðhafa í kerskálanum.

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi er atvik gerðust unnið í átta ár hjá stefnda Ferro Zink hf. og árétta þeir jafnframt að á slysdegi hafi hann verið verkstjóri á vettvangi, en því hlutverki hefði hann og sinnt um nokkurra ára skeið. Vegna þessa hafi stefnandi þekkt áhættuþætti starfsins og því auðveldlega átt að geta varast þá. Og vegna aldurs, reynslu og þekkingar stefnanda hafi og mátt treysta því að hann ynni starf sitt ekki með jafngáleysislegum hætti og raun varð á, þ.e.a.s. að hann myndi ekki halla sér það nærri yfirborði zinksins í kerinu að það rynni inn í hlífðarhanska hans. Að þessu leyti vísa stefndu til ákvæða 2. mgr. 26. gr. fyrrnefndra laga nr. 46/1980, þar sem kveðið sé á um að verði starfsmaður var við ágalla eða vanbúnað sem geti leitt til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann geti ekki sjálfur bætt úr, beri honum umsvifalaust að tilkynna það öryggisverði, öryggistrúnaðarmanni, verkstjóra eða atvinnurekanda. Benda stefndu á að í þessu sambandi skipti einnig máli að í 2. mgr. 8. gr. fyrrgreindra reglna um notkun persónuhlífa nr. 497/1994 segir að starfsmönnum sé skylt að nota persónuhlífar sem þeim eru látnar í té á meðan á vinnu standi og að starfsmönnum beri að leggja sitt af mörkum til að ganga úr skugga um að persónuhlífar komi að tilætluðum notum og tilkynna um bilanir eða ágalla sem upp kunni að koma.

Stefndu byggja á því að hlífðarbúnaður stefnanda hafi er atvik gerðust verið forsvaranlegur og eðlilegur, en hann hafi verið með sterka CE-merkta hlífðarhanska. Þeir benda á að slíkir hanskar hafi verið notaðir við zinkhúðun um áratugaskeið hér á landi sem og erlendis.

Stefndu benda á að félagið Ferro Zink hf. flytji inn og selji öryggisfatnað og þ. á m. vinnuhanska. Í því samhengi benda þeir á að stefnandi hafi verið annar tveggja starfsmanna sem hafi haft úttektarheimildir í heildsölu stefnda Ferro Zink hf. og hafi því getað aflað sér þeirra öryggishanska sem hann hafi sjálfur talið henta hverju sinni. Þessu til viðbótar vekja stefndu athygli á því að svokallaðir rafsuðuhanskar hafi verið notaðir af starfsmönnum Ferro Zink hf. þegar við hafi átt. Hafi slíkir hanskar til að mynda verið notaðir beinlínis þegar starfað hafi verið við umrætt zinkker, t.d. þegar starfsmenn hafi brotið upp svonefnt harðzink. Slíkir hanskar hafi hins vegar ekki verið notaðir við fyrrnefndar dýfingar við zinkböðun hluta, þar sem þeir séu afar þykkir, en af þeim sökum hafi starfsmönnum reynst erfitt að beita höndum og að auki hafi þeir þótt óhentugir vegna hitans við zinkkerið. Af hálfu stefndu er einnig á það bent að stefndi Ferro Zink hf. hafi aldrei bannað starfsmönnum sínum að nota rafsuðuhanskana og að þeir hafi staðið þeim til boða hjá félaginu. Í þessu samhengi árétta stefndu að sem aðstoðarverkstjóri hafi stefnanda borið skylda til að gera athugasemdir við öryggisbúnaðinn ef hann teldi hann ófullnægjandi. Byggja stefndu á því að þar sem stefnandi hafi ekki haft uppi slíkar athugasemdir stoði það hann lítt að bera því við í málatilbúnaði sínum að þeir hanskar sem hann hafi notað í greint sinn hafi verið of víðir. Samhliða þessu andmæla stefndu þeirri málsástæðu hans harðlega að brotið hafi verið gegn fyrrgreindum reglum nr. 497/1994.

Stefndu byggja á því að öryggismál hafi ávallt verið í stöðugri skoðun hjá stefnda Ferro Zink hf. Og þó svo að ekki hafi legið fyrir formlegt áhættumat hjá félaginu geti það eitt og sér ekki fellt sök á stefndu. Þeir byggja á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að skortur á áhættumati sé ástæðan fyrir tjóni hans. Þá benda stefndu á að stefndi Ferro Zink hf. hafi tilkynnt um óhapp stefnanda til Vinnueftirlitsins, sbr. áðurrakin gögn. Þeir geti því ekki borið ábyrgð á því að Vinnueftirlitið hafi ekki komið á vettvang til að rannsaka óhapp stefnanda. Í því viðfangi vísa stefndu einnig til áðurrakinnar niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum um að málsatvik séu í raun að mestu óumdeild. Því hafi í raun ekki skipt máli þó svo að slysið hafi ekki verið rannsakað af hálfu Vinnueftirlitsins.

Stefndu andmæla því harðlega að slys stefnanda verði rakið til háttsemi samstarfsmanns stefnanda, A-kk-ef M-kk-ef F-kk-ef, sökum þess að hann hafi er atvik gerðust stjórnað fyrrnefndum hlaupaköttum. Stefndu árétta að er atvik gerðust hafi stefnandi verið aðstoðarverkstjóri á verkstað og því hafi það verið í hans verkahring að gefa A-kk-þgf fyrirmæli og þar á meðal um það hversu hátt umræddum handriðalista var lyft eftir zinkbaðið. Þeir byggja og á því að stefnandi hefði að sjálfsögðu ekki átt að byrja vinnu sína við handriðalistann fyrr en listinn var kominn nægjanlega hátt frá yfirborði zinkbaðsins.

Stefndu byggja á því, verði ekki fallist á sýknukröfu þeirra, að þeir verði þá aðeins taldir skaðabótaskyldir að hluta til og þá vegna eigin sakar stefnanda, að stærstum hluta. Um rökstuðning fyrir varakröfunni vísa stefndu til sömu málsástæðna og varðaði aðalkröfu þeirra, eftir því sem við eigi.

Um lagarök vísa stefndu til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum varðandi sönnun tjóns, sönnunarbyrði og orsakatengsl. Þá vísa þeir til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Að því er varðar málskostnaðarkröfu vísa þeir til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu, en vitnaskýrslu gaf A-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf, rafvirki og fyrrverandi starfsmaður stefnda Ferro Zink hf., svo og N-kk-nf I-kk-nf, verkstjóri hjá félaginu. Að auki staðfesti H-kk-nf B-kk-nf verkfræðingur matsskýrslu, sem aflað var undir rekstri málsins um aðstæður í kerskála Ferro Zink hf. Þá fór dómari ásamt lögmönnum aðila í vettvangsgöngu á vinnusvæði félagsins, en einnig voru viðstaddir stefnandi og nefndur verkstjóri svo og fyrirsvarsmenn félagsins. Í ferð þessari var m.a. fylgst með hefðbundinni vinnu starfsmanna við zinkhúðun í kerskála að Árstíg 5.

Stefnandi skýrði frá því fyrir dómi að hann hefði skömmu fyrir umrætt slys verið á tali við N-kk-þf I-kk-þf verkstjóra nærri verkstjórakompu í vesturhluta kerskálans, en að þeir hafi jafnframt fylgst með því er tveir verkamenn, þ. á m. vitnið A-kk-nf M-kk-nf, voru að zinkhúða handriðalista, sem festur var með vírum við tvo hlaupaketti. Þeir hafi veitt því eftirtekt að starfsmönnum gekk erfiðlega að sökkva listanum í zinkið í zinkkerinu og hafi N-kk-nf farið fram á það að hann veitti þeim aðstoð við verkið. Stefnandi kvaðst hafa verið reynslumesti starfsmaðurinn á vettvangi, en einnig aðstoðarverkstjóri og hafi hann hlýtt fyrirmælunum. Í framhaldi af því hafi hann ýtt listanum niður í zinkkerið, en A-kk-nf M-kk-nf, sem staðið hafi við hlið kersins, samhliða slakað á vírnum á hlaupaköttunum með fjarstýringu. Eftir tilsettan tíma í zinkbaðinu hafi A-kk-nf M-kk-nf byrjað að lyfta listanum upp úr kerinu, en er efsti hluti hans hafi verið kominn upp úr, u.þ.b. 150 cm, hafi þeir tekið eftir því að á honum miðjum var stór „brunablettur“. Vegna þessa og samkvæmt verklagi, sem þá hafði verið í gildi í tvö til þrjú ár, hafi A-kk-nf M-kk-nf lyft listanum aðeins hærra, en þegar fleiri blettir hafi ekki komið í ljós hafi hann stöðvað hífinguna. Stefnandi kvaðst ekki hafa gefið A-kk-þgf M-kk-þgf fyrirmæli um hversu hátt viðkomandi hluta listans var lyft frá yfirborði zinksins, og staðhæfði að þar um hefði engin sérstök vinnuregla gilt, enda hafi það farið eftir mati hverju sinni. Að því leyti vísaði stefnandi enn fremur til þeirrar vitneskju og reynslu starfsmannanna í kerskálanum að ef hlut væri lyft of hátt frá heitu yfirborði zinkbaðsins væri hætta á því að zinkhúðunin kólnaði um of.

Stefnandi bar að við ofangreindar aðstæður hefði verið venjan að bera flúxduft á „brunabletti“, en um væri að ræða salmíakefni, sem gerir það að verkum að zinkið binst betur við járnið en ella þegar seinni dýfingin er framkvæmd. Hann hafi því tekið flúxduftið úr flúxdallinum, en í framhaldi af því teygt sig yfir kerið og látið duftið falla á efri hluta handriðalistans og þannig á hluta „brunablettsins“. Þar sem bletturinn hafi náð allan hringinn hefði hann einnig nuddað duftinu með hægri hendi sinni á neðri hluta listans, en aðspurður var það ætlan stefnanda að er þetta gerðist hafi neðsti hluti listans verið um 20-30 cm frá yfirborði hins fljótandi zinks í kerinu.

Eftir að hafa borið flúxduftið á með lýstum hætti á listann kvaðst stefnandi hafa dregið höndina að sér, en þá rekið brík vinnuvettlings síns í yfirborð zinkbaðsins með þeim afleiðingum að það lak inn í hann. Og vegna þessa hafi hann fengið áðurgreinda brunaáverka á hægri hendi, en samhliða hefði komið brunagat á vinnuvettlinginn.

Stefnandi staðhæfði að áður fyrr hafi það verklag tíðkast í kerskálanum við meðhöndlun smærri „brunabletta“, að viðkomandi málmhlutur var hífður upp úr zinkkerinu og tekinn til hliðar, en í framhaldi af því hafi einstakir blettir verið pússaðir með vírbursta eða sandpappír, en að því loknu hafi verið spreyjað yfir með alozinki. Stefnandi sagði að við meðhöndlun stærri „brunabletta“ hafi aftur á móti venjan verið sú, að þeir voru sýruþvegnir eða sandblásnir, en bar að það ferli allt hefði tekið lengri tíma en það verklag sem hann hefði viðhaft í greint sinn. Að auki hafi árangurinn samkvæmt eldra ferlinu verið síðri þar sem zinkvökvinn í kerinu sé þunnur, en af þeim sökum hafi hann og kólnað hratt.

Stefnandi staðhæfði að ekki hafi gilt sérstakar formlegar verklagsreglur eða tilmæli um hvernig haga skyldi verki við umrædda flúxmeðhöndlun. Þá hefði nýjum starfsmönnum verið leiðbeint um tíðkanlegt verklag eftir að þeir höfðu starfað um nokkurn tíma í kerskálanum.

Stefnandi kvaðst við störf sín í kerskálanum hafa verið íklæddur vinnufatnaði, sem honum hafði verið úthlutað af stefnda Ferro Zink hf., þ.e. skyrtu, buxum og jakka. Að auki hafi hann verið með heyrnar- og andlitshlífar, en einnig verið íklæddur vinnuhönskum af gerðinni Guide-207, líkt og sjá hefði mátt í vettvangsferð dómsins. Stefnandi staðhæfði að ekki hafi tíðkast að nota aðrar gerðir hanska við zinkhúðunina í kerskálanum eða annars konar hlífðarfatnað, þ. á m. armhlífar. Stefnandi staðhæfði að fyrir slys hans hafi komið til tals á vinnustaðnum að umræddir hanskar, Guide 207, væru of víðir við úlnliðinn, en aðspurður kannaðist hann ekki við að hafa haft sjálfstæða úttektarheimild í heildverslun stefnda Ferro Zink hf. og staðhæfði að hann hefði ávallt þurft að leita til verkstjórans N-kk-ef ef hann vanhagaði um hlífðarbúnað.

Í vætti A-kk-ef M-kk-ef kom fram sambærileg lýsing og hjá stefnanda um verkefni og athafnir í kerskála stefnda Ferro Zink hf. í greint sinn, en er atvik máls gerðust kvaðst hann hafa haft nokkurra ára starfsreynslu sem sumarafleysingarstarfsmaður. Hann staðfesti enn fremur að hann hafi er slys stefnanda varð haft stjórn á hlaupaköttunum og þar með á hífingunni á umræddum handriðalista. Hann kannaðist við að hafa stöðvað hífinguna eftir að í ljós kom að „brunablettur“ var á listanum og bar að stefnandi hafi í framhaldi af því brugðist við og hent flúxefni á blettinn. Að þessu leyti staðfesti hann efni áðurrakinnar vitnaskýrslu hjá lögreglu, og bar að stefnandi hefði viðhaft algengt og tíðkanlegt vinnulag í aðdraganda slyssins. Hann sagði að vegna stöðu sinnar er atvik gerðust hefði stefnandi getað sagt til um nánari framkvæmd verksins ef tilefni hefði verið til. Að því leyti vísaði hann þó til þess að sé hlut lyft of hátt frá yfirborði zinksins í karinu sé hætta á því að zinkhúðin kólni. Og gerist það geti það leitt til þess að hefja þurfi allt ferlið að nýju.

Í vætti A-kk-ef M-kk-ef kom fram að ekki hefðu verið í gildi formlegar verklagsreglur um hífingar málmhluta í og við zinkkerið, og þá ekki í tengslum við meðhöndlun „brunabletta“ og þ. á m. hversu hátt skyldi lyfta hlutum frá zinkyfirborðinu. Hann áréttaði að fyrir slys stefnanda hefði hann beitt tíðkanlegum og venjubundnum vinnubrögðum og kannaðist ekki við að hafa orðið á nein mistök við stjórnun hlaupakattanna og við hífingu handriðalistans, en hann lýsti verklaginu nánar þannig: „... það var bara svona aðallega stuðst svona við skynsemi og samheldni okkar ... til að lágmarka sem sagt slettur kæmu upp úr karinu.“ Nánar lýsti hann atvikum svo að hann hefði staðið við hlið zinkkersins og híft listann mjög hægt upp úr zinkbaðinu enda hefðu þeir samhliða verið að fylgjast með og fjarlægja af listanum svokallaða zinkklepra. Hann sagði að þegar nokkur hluti listans var kominn upp fyrir yfirborð zinksins hefðu þeir séð fyrrnefndan „brunablett“ og þá afráðið að stöðva frekari hífingu. Hann kvað það hafa verið ætlan þeirra að meðhöndla blettinn með flúxi, en dýfa listanum síðan á ný í zinkbaðið. Hann kvaðst ekki minnast þess hvernig stefnandi bar sig að við flúxáburðinn og í raun ekki séð þegar hið fljótandi zink fór inn í vinnuvettling hans, en bar að það hefði ekkert leynt sér og þá vegna viðbragða hans.

Í vætti N-kk-ef I-kk-ef verkstjóra kom fram að hann hefði verið við störf sín í vesturhluta kerskálans, nærri verkstjórakompu, er stefnandi kom til hans og tilkynnti að hann hefði brennt sig og þyrfti af þeim sökum að fara á sjúkrahús. Hann kvaðst hafa veitt því eftirtekt að stefnandi var með einnota undirvettling á hægri hendi, en af þeim sökum hefði hann ekki gert sér grein fyrir alvarleika málsins. Hann sagði að nokkru áður hafi stefnandi, sem hann sagði að hefði verið „einn vanasti og besti húðarinn“, farið að zinkkerinu til að aðstoða óreyndari starfsmenn, sem þar voru að störfum. Hann kvaðst hafa heyrt af því síðar að slys stefnanda hefði orðið með þeim hætti að hann hafi verið að bera flúxduft á brunablett, sem myndast hafði á hlut, sem verið var að meðhöndla í zinkkerinu, en að fljótandi zinkið hefði þá runnið inn í hanska hans. Hann kvaðst í fyrstu ekki hafa haft frekari vitneskju um nánari tildrög slyssins, þ. á m. hvort umræddur hlutur hafi verið of nærri yfirborði zinksins ellegar hvort stefnandi hefði hrasað við vinnu sína við kerið. Þá kvaðst hann ekki hafa haft vitneskju um hvort Vinnueftirlitið hefði komið á vettvang vegna slyss stefnanda eða hvort gerðar hafi verið athugasemdir af þess hálfu, líkt og gerst hafði þegar starfsmaður stefnda Ferro Zink hf. slasaðist árið 2009. Hann staðhæfði að það hefði reyndar ekki verið algengt að starfsmenn slösuðust við vinnu sína í kerskála stefnda Ferro Zink hf.

Samkvæmt vætti N-kk-ef hafði hann margoft brugðist við með sama hætti og stefnandi gerði við zinkkerið í greint sinn, og þ. á m. við meðhöndlun á flúxduftefni. Hann sagði að flúxduftsaðferðin hefði tengst tíðkanlegu verklagi hjá stefnda Ferro Zink hf., og væri svo enn. Hann lét þá skoðun í ljós að miðað við aðstæður í kerskálanum væri þessi aðferð sú árangursríkasta sem völ væri á við meðhöndlun „brunabletta“. Þá sagði hann að venjan hefði verið að bregðast strax við þegar sýnilegir „brunablettir“ kæmu í ljós, en að því leytinu hefði verið litið til framlegðar hjá félaginu og að starfsmenn skiluðu góðu dagsverki.

N-kk-nf kvaðst hafa ályktað eftir slys stefnanda að orsök þess hefði mátt rekja til þess að sá hlutur sem verið var að meðhöndla með flúxduftinu hefði eftir atvikum verið of nærri yfirborði zinksins í kerinu. Hann fullyrti að hefði stefnandi haft armhlífar á handleggjum hefði það getað komið í veg fyrir áverka hans, þ.e. ef hann hefði verið með slíkan hlífðarbúnað til viðbótar við þá vinnuhanska sem hann var með, enda hefði hinn bráðni málmur þá ekki getað runnið inn í hanska stefnanda eða a.m.k. takmarkað þá áverka sem stefnandi varð fyrir. Hann sagði að armhlífar, líkar þeim sem notaðar séu í álverum hérlendis, hafi verið í notkun hjá stefnda Ferro Zink hf. eftir fyrrnefnt slys árið 2009 ellegar eftir slys stefnanda. Hann sagði að þessi hlífðarbúnaður hafi síðar verið aflagaður og þá sökum þess að starfsmenn félagsins hefðu gefist upp á því að hafa þær á sér sökum hitans við zinkkerið. Hann sagði að í raun hefðu því engar raunverulegar breytingar verið gerðar á verklaginu hjá stefnda Ferro Zink hf. við zinkhúðun málmhluta eftir slys stefnanda, en bar að almennt hefðu starfsmennirnir sýnt meiri gætni en áður, enda hefði stefnandi haft mestu reynsluna og verið einn hæfasti starfsmaðurinn.

N-kk-nf staðhæfði að allar aðstæður við zinkkerið í kerskála stefnda Ferro Zink hf. væru frekar hættulegar, og bar að starfið væri í raun mjög hættulegt, m.a. vegna hins mikla hita sem þar væri. Hann sagði að vegna þessa hafi af hálfu félagsins verið gætt að og gripið til tiltekinna öryggisatriða. Vísaði hann til þess að starfsmenn við zinkkerið séu ávallt íklæddir húfum, sem nái niður fyrir axlir. Að auki sé þeim gert skylt að bera hjálma og að hafa glerhlífar fyrir andlitinu. Hann sagði að við venjubundin störf við kerið hafi starfsmenn tíðkað það að nota fyrrnefnda vettlinga, Guide 207. Vísaði hann til þess að starfsmennirnir hefðu í raun gefist upp á því að nota þykka eldvarnarvettlinga, svokallaða töppunarhanska, þrátt fyrir að þeir væru að líkindum enn til staðar hjá félaginu. Þá sagði hann að einnig væru tiltækir hjá félaginu rafsuðuhanskar, en bar að aðeins væri gripið til þeirra þegar ná þyrfti upp tilfallandi munum, sem fallið hefðu alveg ofan í zinkkerið.

N-kk-nf kvaðst ætla að stefnandi hefði haft úttektarheimild í heildverslun félagsins, eða a.m.k. hefði hann getað fengið slíka heimild, og þá m.a. til þess að velja sér annars konar vettlinga en almennt voru notaðir af starfsmönnum í kerskálanum.

N-kk-nf sagði að áðurlýst aðferð við zinkhúðun málmhluta hjá stefnda Ferro Zink hf., svo og notkun starfsmanna á flúxduftefninu vegna fyrrnefndra „brunabletta“, sé í raun ,,mjög gamaldag aðferð ... það er ekkert víst að þetta sé svona gott verklag ... og ég held að séu flestir kannski, nema kannski Norður Kórea sem er með þetta svona eins og við ...“. Hann staðhæfði að annað verklag við zinkhúðun væri vel þekkt. Þar um vísaði hann til þess að hérlendis væru tvö fyrirtæki, annars vegar lítið fyrirtæki á Vesturlandi og hins vegar fyrirtæki á Suðvesturlandi, sem notuðu fljótandi flúxefni. Hann sagði að það væri betri verkaðferð en sú aðferð sem notuð sé hjá Ferro Zink hf. Þá sagði hann að fleiri verkaðferðir við zinkhúðun væru einnig viðhafðar erlendis. Nefndi hann í því sambandi svokallaða sprautuzinkun, sem fyrirtæki í Danmörku notuðu, og staðhæfði að þessi aðferð hefði reynst vel að því frátöldu að með henni leysist ekki af fitan á þeim hlut sem verið væri að meðhöndla. Hann sagði að álíka aðferð hefði um tíma verið reynd hjá stefnda Ferro Zink hf., og að þá hefðu verið notaðar loftdrifnar sprautukönnur. Það verklag hafi þó verið aflagt hjá félaginu þar sem ekki hefði gengið sem skyldi. Þá sagði hann að enn önnur zinkhúðunaraðferð væri vel þekkt, m.a. í Danmörku og Noregi og víðar, sem fælist í því að viðkomandi málmhlutur væri settur í kar með blöndu af vatni og hituðum flúxvökva. Að því ferli loknu sé hluturinn tekinn upp úr blöndunni og látinn þorna, en í framhaldi af því sé honum dýft í hið eiginlega zinkker. Hann fullyrti að þessar síðastgreindu aðferðir væru miklu betri en sú aðferð sem viðhöfð sé hjá stefnda Ferro Zink hf. Hann fullyrti að margoft hefði komið til tals á fundum hjá félaginu að breyta um verklag, en bar að helsti þröskuldurinn hefði hingað til verið skortur á rými í kerskálanum, enda þyrfti með nýrri aðferð eftir atvikum að koma fyrir tveimur nýjum skolkörum. Hann ætlaði að aðeins væri tímaspursmál hvenær ný aðferð yrði tekin í notkun hjá stefnda Ferro Zink hf., en þá helst hið fljótandi flúxefni.

Í staðfestri matsskýrslu áðurnefnds matsmanns er zinkkerinu í kerskála stefnda Ferro Zink hf. lýst og það mælt. Segir í skýrslunni að kerið sé 10,20 m að lengd og 2,18 m á breidd, en að dýpt þess sé 1,9 m. Magn zinks í kerinu sé því um 120 tonn. Í skýrslunni segir að hæð kersins frá gólfi og að efstu brík að utanverðu sé 87 cm. Þá segir að breiddin á brík kersins, frá efra ytra byrði og að hinu innra, sé 64 cm, og að breidd kersins að innanverðu sé 90 cm. Greint er frá því í skýrslunni að um 5-10 cm séu frá innri efstu brún kersins að yfirborði zinksins, þegar starfsmenn sinni venjubundnum störfum sínum.

Í matsskýrslunni kemur og fram, sbr. það sem sjá mátti í vettvangsferð dómsins, að varmaskilrúm er í norðausturhluta kerskálans, um 4,5 m frá zinkkerinu og að svonefndur flúx-kassi sé við norðurvegg skálans, rétt 2,18 m frá kerinu. Þá er tiltekið að verkstjórakompa í norðvesturhluta skálans sé 16,60 m frá kerinu.

Samkvæmt framansögðu er ágreiningslaust að stefnandi var að störfum við zinkkerið í kerskála á starfsstöð stefnda Ferro Zink hf. er hann brenndist á hægri hendi. Fyrir liggur að slysið varð skömmu eftir hádegi þriðjudaginn 19. júlí 2011.

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á því að stefndi Ferro Zink hf. og stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sem ábyrgðartryggjandi, beri fébótaábyrgð á umræddum atburði og tjóni er af því leiddi. Stefndu andmæla málsástæðum og rökum stefnanda að þessu leyti, eins og rakið var hér að framan.

Fyrir liggur að er atvik máls gerðust var stefnandi reynslumikill starfsmaður og gegndi stöðu aðstoðarverkstjóra, en hann hefur jafnframt fengið góða umsögn, m.a. um hæfni.

Slys stefnanda var tilkynnt til Vinnueftirlitsins af yfirmanni stefnda Ferro Zink hf. daginn eftir atburðinn, en fyrir liggur að starfsmenn þess komu aldrei á vettvang. Ekki verður séð að félagið hafi hlutast frekar til um að slík rannsókn færi fram, að öðru leyti en því að í málinu liggja fyrir tvær áðurraktar lögregluskýrslur, sem gerðar voru allnokkru eftir atburðinn.

Samkvæmt framansögðu fór engin eiginleg rannsókn fram á atburðinum og þar með ekki á starfsskilyrðum starfsmanna að því er varðaði aðstæður og aðbúnað eða á tíðkanlegu verklagi, eins og kveðið er á um í 1. mgr. 79. gr. og 1. mgr. 81. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Slík rannsókn virðist hins vegar hafa farið fram á árum áður, þ.e. þegar slys höfðu orðið hjá stefnda Ferro Zink hf.

Að áliti dómsins liggja ekki fyrir óyggjandi upplýsingar um magn zinks í umræddu zinkkeri á slysdegi stefnanda og þá ekki um hver hafi verið hæðin frá yfirborði zinksins og að handriðalistanum, sem stefnandi var að meðhöndla er hann slasaðist. Að auki liggja aðeins fyrir takmarkaðar upplýsingar um gerð og eiginleika þeirra vinnuvettlinga sem stefnandi íklæddist, þ. á m. um nákvæma stærð þeirra og vídd við op og úlnlið. Verður helst ráðið af gögnum að hanski stefnanda hafi að einhverju leyti brunnið við slysið, en síðar glatast á starfsstöð stefnda Ferro Zink hf.

Eins og áður hefur verið rakið fór dómurinn á vettvang við aðalmeðferð málsins, en að auki var við framhaldsaðalmeðferð lögð fram áðurrakin matsskýrsla dómkvadds matsmanns, hinn 10. apríl sl. Þá er til þess að líta að atvik máls eru að mestu leyti óumdeild, sbr. m.a. það sem rakið var í kafla I hér að framan, að því frátöldu sem hér að framan var rakið, en einnig um verklag og þá um það að stefnandi hafi með réttu átt að gefa samstarfsmanni sínum skipun um að lyfta handriðalistanum hærra frá yfirborði zinksins.

Að virtum framburði vitnisins A-kk-ef M-kk-ef, sem stjórnaði hífingu handriðalistans með hinum fjarstýrðu hlaupaköttum, en einnig vætti vitnisins N-kk-ef I-kk-ef verkstjóra, verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi, líkt og hann hefur sjálfur borið, viðhaft venjubundið verklag við zinkkerið þegar umræddur atburður gerðist. Þá hafi viðbrögð hans einnig verið tíðkanleg þegar í ljós kom að zinkefnið hafði ekki bundist að öllu leyti við umræddan handriðalista í hinni fyrri dýfingu. Liggur þannig fyrir að þegar hinn svokallaði „brunablettur“ varð sýnilegur á listanum hafi stefnandi brugðist við með venjubundnum hætti og strax hafist handa við að bera með handafli hið duftkennda flúxefni á blettinn. Er þetta gerðist hékk listinn í vírum, sem tengdir voru við hlaupaketti. Einnig liggur fyrir að listinn var að nokkru kominn upp úr zinkbaðinu í kerinu. Frásögn stefnanda um nánari atvik og um það hvernig hann bar sig að við verkið verður eins og hér stendur á lögð til grundvallar, þ. á m. um að hæð listans yfir hinum 450 gráðu heita bráðna málmi hafi verið 20-30 cm, að umræddur blettur hafi verið nærri miðju listans og að hann hafi, vegna eðlis „brunans“, að nokkru þurft að athafna sig á neðri hluta þess hluta listans, sem uppúr var kominn. Að auki verður frásögn stefnanda um þann hlífðarbúnað sem hann var íklæddur lögð til grundvallar, en hún hefur m.a. stoð í vætti nefnds verkstjóra.

Fyrir liggur í málinu að stefnandi var við hlið zinkkersins er hann nuddaði flúxefninu á handriðalistann með hægri hendi sinni, þ. á m. á neðri hluta hans. Liggur að mati dómsins ljóst fyrir að vegna áðurgreindra aðstæðna hafi stefnandi þurft að teygja hönd sína yfir brík kersins, en einnig að hluta til yfir kerið, og allt að miðju þess, og að hann hafi vegna þess verið allnærri yfirborði hins bráðna málms. Af gögnum má og ætla að yfirborðið hafi verið um 7-8 cm fyrir neðan innri bríkina. Þá má og ætla að stefnandi hafi við verk sitt þurft að teygja höndina frá sér um 100 cm, og þar af um 45 cm inn yfir yfirborð zinksins í kerinu. Óumdeilt er að stefnandi rak við þessar aðstæður vinnuvettling sinn í zinkyfirborðið með þeim afleiðingum að hinn bráðni málmur rann eða lak inn í vettlinginn og að stefnandi varð þannig fyrir líkamstjóni sínu.

Vinnuvettlingur sem stefnandi var með er af gerðinni Guide 207, en honum er að nokkru lýst í gögnum málsins, myndrænt. Þessi gerð hanska, sem m.a. mátti sjá að starfsmenn stefnda Ferro Zink hf. íklæddust við vettvangsskoðun dómsins, ná rétt upp fyrir úlnlið. Þeir eru með allvíðu opi og gapa því nokkuð. Hanskar þessir eru ekki eiginlegir eldvarnarhanskar.

Samkvæmt vætti N-kk-ef F-kk-ef eru þar til gerðir eldvarnarhanskar tiltækir á starfsstöð stefnda Ferro Zink hf, svonefndir töppunarhanskar, a.m.k. voru slíkir hanskar notaðir um tíma af starfsmönnum félagsins, sem störfuðu við zinkkerið. Verður ráðið að sá siður hafi verið aflagður sökum þess að starfsmönnunum hafi fundist hanskarnir óþægilegir og þá væntanlega vegna hins mikla hita sem er við zinkkerið. Hanskar þessarar gerðar voru ekki lagðir fyrir dóminn. Þá er upplýst að á starfsstöð stefnda Ferro Zink hf. eru tiltækir þykkir rafsuðuhanskar, en jafnframt að þeir séu einkum settir upp af starfsmönnum við uppbrot á svokölluð harðzinki.

Í 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum er mælt fyrir um að atvinnurekandi eigi að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, meðal annars við framkvæmd vinnu, sbr. V. kafla laganna. Þá eru í VI. kafla laganna ákvæði um framkvæmd vinnu, en í VIII. kaflanum eru ákvæði um hættuleg efni og vörur. Loks er í XI. kafla laganna m.a. kveðið á um að gera skuli sérstakt áhættumat, sbr. 65. gr. a, þegar heilsu og öryggi starfsmanna er talin hætta búin. Þá ber atvinnurekanda jafnframt skylda til að grípa til nauðsynlegra forvarna, sbr. ákvæði 2. mgr. 50. gr. laganna, sbr. einnig ákvæði reglugerða, sem settar eru með stoð í lögunum, þ. á m. í reglugerð nr. 920/2006, einkum 21., 26., 27. og 28. gr. svo og samkvæmt reglum nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa, einkum 1. mgr. 4. gr., en einnig 5. og 6. gr.

Það er álit dómsins að starf stefnanda hjá Ferro Zink hf. hafi ekki verið ýkja margbrotið, en vegna áðurlýstra aðstæðna hafi það verið nokkuð vandasamt. Að auki hafi starfinu fylgt augljós og mikil slysahætta.

Líkt og að ofan hefur verið rakið er verklagið í kerskála stefnda Ferro Zink hf. m.a. með þeim hætti að starfsmönnum er gert við reglubundin störf sín að grípa til sérstaks bindiefnis, sem nefnt er flúx, sem þeir bera á með handafli. Liggur og fyrir að við meðhöndlun efnisins er starfsmönnunum eftir atvikum nauðsynlegt að teygja líkama sinn, en þó aðallega hendur, beinlínis yfir zinkkerið. Í því viðfangi er til þess að líta að efri brík kersins er aðeins í mittishæð og án allra fallvarna. Engar vinnureglur eða verkstjórn gilda um það hversu hátt viðkomandi málmhlut, sem verið er að meðhöndla, er lyft upp úr kerinu þegar bindiefnið er notað, líkt og gerðist þegar stefnandi varð fyrir líkamstjóni sínu. Það er mat dómsins að vegna þessa verklags og starfsaðstæðna þurfi starfsmenn félagsins stöðugt að hafa fulla aðgæslu, þar sem fljótfærnisleg mistök ellegar hrösun við zinkkerið geta augljóslega leitt til alvarlegs líkamstjóns.

Það er niðurstaða dómsins þegar ofangreint er virt, að þau starfsskilyrði, og verklag, sem stefnanda voru í raun búin í kerskála stefnda Ferro Zink hf., hafi ekki verið í fullnægjandi horfi. Dómurinn lítur enn fremur svo á að vegna aðstæðna hafi verið brýnt að starfsmenn, sem störfuðu nærri zinkkerinu og þar með stefnandi, íklæddust tiltækum og viðeigandi hlífðarbúnaði og þar á meðal sérstökum armhlífum, líkt og áðurnefndur verkstjóri benti á fyrir dómi, og þá til viðbótar þeim vinnuvettlingum sem þeir nota. Þá verður að telja að brýnt tilefni hafi verið til þess að láta gera sérstakt áhættumat um starfsemina, sbr. áðurgreind ákvæði laga nr. 46/1980. Þessu til viðbótar verður ekki fram hjá því horft að samkvæmt gögnum og framburði fyrir dómi eru til velþekktar verkaðferðir við zinkhúðun, sem eru frábrugðnar þeirri aðferð sem stefndi Ferro Zink hf. viðhefur við framleiðslu sína, en þær virðast vera talsvert öruggari fyrir líf og limi starfsmanna.

Að áliti dómsins hefur ekkert komið fram um að samverkamaður stefnanda, A-kk-nf M-kk-nf, hafi staðið að verki með öðrum hætti en tíðkanlegt var áður en stefnandi hóf meðferð sína með umrætt flúxbindiefni. Hefur því ekki verið sýnt fram á að hann hafi sýnt af sér sök í máli þessu.

Að áliti dómsins verður helst ráðið af gögnum, en einnig vettvangsferð, að miðað við aðstæður og tíðkanlegt verklag hafi augnbliksfljótfærni og aðgæsluleysi stefnanda verið orsök þess að hann rak endahorn vinnuvettlings síns í yfirborð hins bráðna zinks í kerinu. Að öðru leyti hafi hann staðið að verki líkt og tíðkanlegt var hjá stefnda Ferro Zink hf.

Í máli þessu hefur ekkert komið fram um að stefnanda hafi verið gert skylt af hálfu stefnda Ferro Zink hf. að nota aðrar gerðir hlífðarvettlinga eða annan búnað við vinnu sína en hann var íklæddur er atvik gerðust eða að hann hafi í raun haft kost á því. Lítur dómurinn til þess að verkstjóri hafi og látið það viðgangast að verkið var almennt unnið á þann hátt sem stefnandi gerði. Í því samhengi er til þess að líta að samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 46/1980 er það skylda verkstjóra að beita sér fyrir því að starfsskilyrði á vinnustað séu fullnægjandi, m.a. að því er varðar öryggi. Þá er í 1. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 42. gr. laganna mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis, og þá í samræmi við fyrrnefnd ákvæði reglugerðar nr. 920/2006 og samkvæmt reglum nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa.

Þegar ofangreint er virt í heild er það niðurstaða dómsins að fallast beri á röksemdir stefnanda um að stefndi Ferro Zink hf. hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að gæta nægjanlega öryggis í búnaði og við almennt verklag og verkstjórn í kerskálanum, og að slys stefnanda, 19. júlí 2011, verði að meginstefnu rakið til þessara atriða. Verður og að telja samkvæmt því sem áður er rakið sannað, m.a. með skýrum vitnisburði verkstjóra, að kostur hafi verið á betri hlífðarbúnaði og þá ekki síst áðurgreindum armhlífum. Bar fyrirsvarsmönnum hins stefnda félags að sjá um að slíkur búnaður væri tiltækur og jafnframt eftir atvikum að skylda starfsmenn sína, þ. á m. stefnanda, til að nota hann. Að öllu þessu virtu og vegna hinna hættulegu aðstæðna í kerskálanum þykja stefndu ekki hafa sýnt fram á að eigin sök stefnanda hafi verið slík að áhrif hafi á kröfur hans, sbr. ákvæði 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður því eins og atvik standa til í þessu máli að fella sök á stefnda Ferro Zink hf. en einnig Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, og bera þeir ábyrgð á því líkamstjóni sem stefnandi varð fyrir í umræddu vinnuslysi. Er því fallist á stefnukröfur stefnanda í máli þessu.

Innanríkisráðuneytið veitti stefnanda gjafsókn hinn 10. nóvember 2015 og greiðist allur gjafsóknarkostnaður hans úr ríkissjóði, þar með talinn útlagður kostnaður, að fjárhæð 138.725 krónur, og þóknun lögmanns hans, S-kk-ef G-kk-ef hdl., að fjárhæð 1.300.000 krónur, en þá hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2. málsliðar 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verða stefndu dæmdir til að greiða óskipt málskostnað, 1.438.725 krónur, er renni í ríkissjóð, sbr. 4. mgr. 128. gr. sömu laga.

G-kk-nf Á-kk-nf hrl. flutti málið fyrir stefndu.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennt er að stefndu, Ferro Zink hf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., beri óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda, J-kk-ef G-kk-ef E-kk-ef, sem hann hlaut 19. júlí 2011.

Stefndu greiði óskipt stefnanda 1.438.725 krónur í málskostnað, er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, 1.438.725 krónur, þar með talinn útlagður kostnaður, 138.725 krónur, og þóknun lögmanns hans, S-kk-ef G-kk-ef hdl., 1.300.000 krónur.