E-3098/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 3. september sl., var höfðað 19. ágúst 2014.

Stefnandi er þrotabú S-kk-ef J-kk-ef, Vatnsstíg 3 í Reykjavík.

Stefnda er S-kvk-nf S-kvk-nf K-kk-ef, Dalsholti, Selfossi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi þeim ráðstöfunum sem felast í 1., 2. og 3. gr. viðbótarkaupmála milli stefndu og S-kk-ef J-kk-ef sem skráður var í kaupmálabók sýslumannsins í Kópavogi 27. janúar 2012. Þess er einnig krafist að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 76.955.000 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. janúar 2012 til 4. október 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar. Til vara krefst hún þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Með úrskurði dómsins 18. febrúar sl. var kröfu stefndu um frávísun hafnað.

I

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. nóvember 2013 var bú S-kk-ef J-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta og var V-kk-nf H-kk-nf V-kk-nf hæstaréttarlögmaður skipaður skiptastjóri búsins. Frestdagur við skiptin var 2. júlí 2013.

Við skoðun á ársreikningum einkahlutafélaga í eigu stefndu árið 2011 kom í ljós að 50% hlutafjár í Dalsholti ehf. og JKS ehf. voru fram á mitt ár 2012 skráð eign þrotamanns. Í ársreikningum félaganna árið 2012 var hlutaféð hins vegar komið í eigu stefndu, sem er eiginkona þrotamanns. Við skýrslu þrotamanns hjá skiptastjóra kvaðst hann ekki muna hvernig hlutaféð hefði komist í eigu stefndu. Í ljós kom að með kaupmála, dags. 25. janúar 2012, sem skráður var í kaupmálabók sýslumannsins í Kópavogi 27. sama mánaðar, afsalaði þrotamaður hlutafénu til stefndu, auk bifreiðarinnar KRM20, Ford Tundra, sem nýskráður var 2007.

Meðal eigna Dalsholts ehf. á þessum tíma voru lóðir nr. 3, 4, 5 og 6 úr Kjarnholti 1 í Bláskógabyggð, ásamt sumarhúsi og gestahúsi, en þær voru í eigu þrotamanns þar til 1. júlí 2009 þegar hann afsalaði þeim til félagsins. Þá var einnig í eigu félagsins fasteignin Krókavað 10 í Reykjavík. Útborgun félagsins vegna fasteignarinnar var 13.500.000 krónur. Með kaupsamningi 15. desember 2013 seldi félagið fasteignina. Kaupverðið var greitt með yfirtöku láns og peningagreiðslu að fjárhæð 9.500.000 krónur, en ekki liggur fyrir hvert peningarnir voru greiddir.

Hlutafé JKS ehf. var aukið árið 2012 um 20.000.000 króna, en ekki liggur fyrir hvernig hlutafjáraukningin var fjármögnuð. Samkvæmt ársreikningi 2012 fjárfesti félagið í varanlegum rekstrarfjármunum fyrir 31.765.000 krónur. Skiptastjóri telur hið aukna hlutafé komið frá þrotamanni og hugsanlega stefndu. Félagið rekur verslun í Kringlunni og hafði, samkvæmt ársreikningi 2012, tíu starfsmenn á sínum vegum.

II

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína á því að þær ráðstafanir sem tilgreindar eru í viðbótarkaupmálanum feli í sér riftanlega ráðstöfun samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991. Um sé að ræða gjafagerning samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laganna. Ráðstafanirnar hafi átt sér stað innan 24 mánaða fyrir frestdag og stefnda sé nákomin þrotamanni, sbr. 3. gr. sömu laga. Stefnandi telji einsýnt að þrotamaður hafi ekki verið gjaldfær á þessum tíma og enn síður eftir að umræddar ráðstafanir hafi verið gerðar. Stefnda beri sönnunarbyrði fyrir því að svo hafi verið.

Fjárkrafa stefnanda sé reist á því að stefnda hafi auðgast á ráðstöfununum á kostnað kröfuhafa þrotabúsins og valdið því samsvarandi tjóni. Endurkrafan byggist á auðgunarreglum gjaldþrotaskiptaréttarins, sérstaklega XX. kafla laga nr. 21/1991, einkum 1. mgr. 142. gr.

Fjárkrafan sundurliðist þannig að í fyrsta lagi sé um að ræða kröfu vegna bifreiðarinnar KRM20. Bifreiðin hafi verið alfarið í eigu þrotamanns þegar henni var ráðstafað til stefndu. Áætlað verðmæti bifreiðarinnar á ráðstöfunardegi sé 5.000.000 króna og nemi krafa vegna hennar þeirri fjárhæð. Í öðru lagi sé um að ræða Dalsholt ehf. Eignir félagsins á ráðstöfunardegi hafi verið lóðir og sumarhús að Kjarnholti 1 í Bláskógabyggð, en áætlað verðmæti þeirra sé 60.410.000 krónur, auk fasteignar að Krókavaði 10 í Reykjavík, eða peningagreiðslu sem notuð hafi verið til þess að greiða fyrir fasteignina, að fjárhæð 13.500.000 krónur, til viðbótar við lán sem tekið hafi verið til þess að fjármagna kaupin. Hreinn eignarhlutur í fasteigninni við kaupin 2012 hafi því verið 13.500.000 krónur. Krafa vegna ráðstöfunar þrotamanns á eignarhlut hans í félaginu sé því 60.410.000 krónur + 13.500.000 krónur x 50% (eignarhlutur þrotamanns) eða samtals 36.955.000 krónur. Í þriðja lagi sé um að ræða kröfu vegna JKS ehf. Árið 2012 hafi félagið átt verslunarrekstur í Kringlunni. Hlutaféð hafi verið að fjárhæð 20.000.000 króna. Að mati stefnanda sé verðmæti verslunarrekstrarins að lágmarki 50.000.000 króna. Stefnandi telji verðmæti félagsins því vera 70.000.000 króna. Krafa stefnanda vegna ráðstöfunar þrotamanns á hlut í félaginu sé því 70.000.000 króna x 50% (eignarhlutur þrotamanns) eða samtals 35.000.000 króna. Krafa stefnanda sé því að fjárhæð 5.000.000 króna + 36.955.000 krónur + 35.000.000 króna eða samtals 76.955.000 krónur.

Stefnandi krefjist vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími vaxta miðist við eignayfirfærslu þrotamanns til stefndu. Þá krefjist stefnandi dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim tíma þegar mánuður hafi verið liðinn frá því að stefnda hafi átt þess kost að losna undan skuldbindingu sinni með greiðslu til stefnanda, en miðað sé við þingfestingardag.

III

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að um sé að ræða séreignir hennar samkvæmt viðbótarkaupmála við kaupmála sem skrásettur hafi verið hjá bæjarfógetaembættinu á Seltjarnarnesi 7. júlí 1989 og þinglýst sama dag, auk viðbótarkaupmála sem gerður hafi verið 14. nóvember 1992. Samkvæmt 1. gr. viðbótarkaupmálans frá 25. janúar 2012 sé einkahlutafélagið Dalsholt ehf. í 100% séreign stefndu, sem sé tilkomin vegna sölu á öðrum séreignum hennar, sbr. viðbótarkaupmála, dags. 14. nóvember 1992. Í 2. gr. viðbótarkaupmálans frá 2012 sé tiltekið að óviðkomandi hjúskapareignum stefndu og eiginmanns hennar skuli vera einkahlutafélagið JKS ehf. sem skuli vera í 100% séreign hennar. Þá skuli bifreið, merkt KRM20, Toyota Tundra með verksmiðjunúmerið STBDV58177S471222, vera í séreign stefndu og hjúskapareignum óviðkomandi, enda sé bifreiðin keypt að fullu með tekjum vegna sölu séreigna hennar, sbr. viðbótarkaupmála, dags. 14. nóvember 1992.

Stefnda og þrotamaður hafi upphaflega gert með sér kaupmála 7. júlí 1989 þar sem fasteignin að Austurströnd 14 á Seltjarnarnesi og bifreið í eigu stefndu hafi verið gerðar að séreign stefndu og óviðkomandi hjúskapareignum þeirra. Fasteignin að Austurströnd hafi verið seld með kaupsamningi, dags. 29. júní 1992, fyrir 5.500.000 krónur. Strax í kjölfarið hafi stefnda keypt fasteign að Háaleitisbraut 37 í Reykjavík fyrir 6.200.000 krónur með kaupsamningi, dags. 9. júlí 1992. Þann 14. nóvember 1992 hafi sú íbúð verið skráð sem séreign hennar og hjúskapareignum þeirra óviðkomandi, til samræmis við upphaflegan kaupmála hjónanna frá 7. júlí 1989, enda hafi íbúðin verið keypt fyrir tekjur af sölu séreignar stefndu að Austurströnd 14. Rúmum tveimur árum eftir kaup stefndu á fasteigninni að Háaleitisbraut 37 hafi hún selt eignina fyrir 8.000.000 króna með kaupsamningi, dags. 6. desember 1994. Hún hafi fengið hluta af kaupverðinu greiddan með eignarhluta í íbúð að Háaleitisbraut 26. Þann 20. október 1995 hafi stefnda keypt fasteign að Reykjafold 28 í Reykjavík fyrir 14.900.000 krónur og þar af hafi hún greitt rúmar 8.000.000 króna með peningum. Stefnda hafi selt eignina að Háleitisbraut 26 á 4.400.000 krónur með kaupsamningi, dags. 26. mars 1996. Sex árum síðar hafi hún keypt fasteign að Skólavegi 48 í Keflavík fyrir 12.865.000 krónur, með afsali dags. 25. apríl 2001. Eignin að Reykjafold 28, Reykjavík hafi verið seld fyrir 22.700.000 krónur, með kaupsamningi dags. 12. febrúar 2002. Þá hafi Skólavegur 48 í Keflavík verið seld 9. nóvember 2006 fyrir 33.000.000 króna. Þann 20. nóvember 2006 hafi stefnda keypt helmingshlut í fasteigninni að Asparhvarfi 17E í Kópavogi.

Öll framangreind fasteignaviðskipti stefndu hafi alfarið farið fram fyrir tekjur sem rekja megi til sölu séreigna hennar, sbr. bæði upprunalegan kaupmála frá 7. júlí 1989 og viðbótarkaupmála frá 14. nóvember 1992. Fyrsta eignin sem stefnda og þrotamaður hafi keypt í sameiningu hafi verið árið 2004 þegar þau hafi keypt eign að Jöklafold 7 í Reykjavík, áður en þau hafi gengið frá kaupum á fasteign að Ennishvarfi 8 í Kópavogi um mitt árið 2006.

Berum orðum sé tekið fram í viðbótarkaupmálanum frá 25. janúar 2012 að eign stefndu í Dalsholti ehf. sé til komin vegna sölu séreigna hennar, sbr. viðbótarkaupmála frá 14. nóvember 1992. Af þessu megi vera ljóst að skráning séreigna stefndu í viðbótarkaupmála við kaupmála, þann 25. janúar 2012, eigi uppruna sinn í skráðum séreignum í kaupmála milli stefndu og þrotamanns, dags. 7. júlí 1989, og viðbótarkaupmála, dags. 14. nóvember 1992. Skráning umræddra eigna sem séreigna stefndu þann 25. janúar 2012 hafi því með engu móti falið í sér yfirfærslu eigna sem gæti orðið andlag skerðingar á eignum þrotamanns og/eða auðgunar stefndu.

Þá sé ljóst af eðli viðbótarkaupmálans og efnisatriðum að ekki sé um yfirfærslugerning að ræða. Honum hafi aldrei verið ætlað að vera framsalssamningur eða afsal um tilgreindar eignir. Eðli slíkra viðbótarkaupmála sé einungis að tilgreina eða skrá þær séreignir sem rekja uppruna sinn til upphaflegs kaupmála. Slíkur kaupmáli sé því aldrei heimildarskjal um yfirfærslu eigna. Kaupum stefndu á viðkomandi eignum hafi ekki verið rift. Riftun viðbótarkaupmálans geti því ekki leitt til breytinga á eignarhaldi eða verið grundvöllur endurgreiðslukröfu stefnanda.

Varakrafa stefndu um verulega lækkun stefnukrafna byggist á öllum sömu rökum og að framan greini.

IV

Stefnandi krefst þess að rift verði ráðstöfunum sem felast í viðbótarkaupmála stefndu og þrotamanns frá 25. janúar 2012, nánar tiltekið 1., 2. og 3. gr., en um sé að ræða gjafagerning, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann greiðslu 76.955.000 króna á grundvelli XX. kafla sömu laga. Stefnda byggir á því að skráning eigna á hennar nafn með kaupmálanum hafi ekki falið í sér yfirfærslu eigna þar sem hún hafi greitt fyrir þær með sölu séreigna sinna.

Með 1. gr. kaupmálans frá 25. janúar 2012, sem skráður var í kaupmálabók sýslumanns 27. sama mánaðar, var einkahlutafélagið Dalsholt gert að 100% séreign stefndu en það hafði fram til þess tíma verið í jafnri eigu hennar og þrotamanns. Sérstaklega er tekið fram í kaupmálanum að eignin sé tilkomin vegna sölu séreigna stefndu, sbr. viðbótarkaupmála, dags. 14. nóvember 1992. Þá segir í 2. gr. kaupmálans að einkahlutafélagið JKS skuli vera 100% séreign stefndu en það var einnig áður í jafnri eigu stefndu og þrotamanns. Í 3. gr. segir að bifreið merkt KRM20, nánar tiltekið Toyota Tundra með verksmiðjunúmer 5TBDV58177S471222 sé séreign stefndu. Tekið er fram að bifreiðin hafi verið keypt með tekjum af sölu séreigna stefndu, sbr. viðbótarkaupmála, dags. 14. nóvember 1992. Þá er tilgreint að verði ofangreind eign seld eða innleyst skuli það sem fyrir hana komi verða séreign stefndu sem og verðmætisaukning og allur arður af eigninni.

Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Þá má, samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins, krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent sex til tólf mánuði fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Það sama gildir um gjafir til nákominna sem hafa verið afhentar sex til tuttugu og fjóra mánuði fyrir frestdag. Ákvæði 131. gr. laganna hefur verið skýrt þannig að undir það falli hver sú ráðstöfun sem rýri eignir þrotamanns og leiði til eignaaukningar hjá þeim er nýtur góðs af henni, enda búi gjafatilgangur að baki ráðstöfuninni og hún falli ekki undir 3. mgr. sömu greinar sem tekur til venjulegra tækifærisgjafa og svipaðra smærri ráðstafana. Stefnda telst vera nákomin þrotamanni, sbr. 1. tölulið 3. gr. laga nr. 21/1991, og gildir því 24 mánaða frestur 2. mgr. 131. gr. laganna. Eins og að framan greinir var frestdagur við gjaldþrotaskiptin 2. júlí 2013 og kaupmálinn var því gerður innan þeirra tímamarka sem ákvæðið mælir fyrir um.

Stefnda heldur því fram að engar eignir hafi verið færðar til hennar með kaupmálanum. Með riftun hans væri ekki verið að rifta kaupsamningum um eignirnar og stefnda yrði því enn eigandi eignanna. Engin önnur gögn liggja frammi í málinu um yfirfærslu eignanna til stefndu, önnur en framangreindur kaupmáli. Fyrir liggur að skiptastjóri gat ekki fundið nein önnur skjöl varðandi eignayfirfærsluna og endurskoðandi þrotamanns kannaðist ekki við nein slík gögn. Þá hefur stefnda heldur ekkert lagt fram. Verður því að telja sýnt fram á að eignayfirfærslan hafi farið fram með kaupmálanum. Breytir engu þótt fram komi í eigendasögu bifreiðarinnar KRM20 að skráningardagur á nafn stefndu hafi verið 23. janúar 2012, sem er tveimur dögum fyrir dagsetningu kaupmálans.

Stefnda byggir eins og að framan greinir á því að hún hafi orðið eigandi þeirra eigna sem getið sé í kaupmálanum vegna sölu séreigna sinna. Af gögnum um kaup og sölu stefndu á séreignum hennar er ekki ljóst hvaða eignir voru seldar til að fjármagna þessi tilteknu kaup. Við skýrslutöku fyrir dómi gat stefnda ekki gefið nánari skýringar á því. Stefnda hefur ekki sýnt fram á að nein verðmæti hafi komið fyrir þær eignir sem færðar voru til hennar með kaupmálanum frá 25. janúar 2012. Með þeirri ráðstöfun rýrnuðu því eignir þrotamannsins og samsvarandi eignaaukning varð hjá stefndu. Verður því fallist á það með stefnanda að um gjöf í merkingu 131. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið að ræða.

Samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 þarf ekki að sýna fram á að þrotamaður hafi verið ógjaldfær til þess að gjöf verði rift. Ef það liggur hins vegar fyrir að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna verður gjöfinni ekki rift. Sönnunarbyrði um að svo hafi verið hvílir á stefndu. Stefnda hefur ekki byggt á því að svo hafi verið og ekki er að finna upplýsingar um það í málinu. Þar sem ekkert liggur fyrir um að þrotamaður hafi verið gjaldfær og önnur skilyrði riftunar samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 eru uppfyllt, verður fallist á kröfu stefnanda um að rift verði gjöf þeirri sem hafi falist í framangreindum kaupmála, nánar tiltekið 1., 2. og 3. gr. hans eins og krafist er.

Stefnandi reisir fjárkröfu sína á XX. kafla laga nr. 21/1991, einkum 1. mgr. 142. gr. Krafan lýtur í fyrsta lagi að Dalsholti ehf., sbr. 1. gr. kaupmálans, en þrotamaður ráðstafaði 50% eignarhlut sínum til stefndu. Stefnandi byggir kröfuna á áætluðu verðmæti eigna félagsins á ráðstöfunardegi 60.410.000 krónur, auk peningagreiðslu sem notuð hafi verið til þess að greiða fyrir fasteignina að Krókavaði 10 í Reykjavík, að fjárhæð 13.500.000 krónur og hafi því verið hreinn eignarhlutur í fasteigninni. Krafan er því 50% þess eða samtals 36.955.000 krónur. Í öðru lagi lýtur krafan að JKS ehf., sbr. 2. gr. kaupmálans. Stefnandi hefur áætlað verðmæti verslunarrekstrar félagsins að fjárhæð 50.000.000 króna, auk hlutafjáraukningar árið 2012 að fjárhæð 20.000.000 króna. Þar sem þrotamaður ráðstafaði 50% hlut sínum til stefndu er krafa stefnanda 35.000.000 króna. Þá er í þriðja lagi um að ræða kröfu vegna bifreiðarinar KRM20, sbr. 3. gr. kaupmálans. Stefnandi krefst 5.000.000 króna vegna hennar, en sú fjárhæð byggist á áætlun hans. Samtals krefst stefnandi því 76.955.000 króna.

Í stefnu áskildi stefnandi sér rétt til breytinga á kröfugerðinni vegna nýrra upplýsinga eða gagna. Þá áskildi hann sér rétt til þess að afla matsgerða dómkvaddra matsmanna. Við munnlegan flutning málsins byggði stefnandi á því að frekari gagnaöflun vegna kröfunnar hefði verið óþörf þar sem stefnda hefði ekki andmælt fjárhæðum kröfunnar. Í greinargerð stefndu var krafist frávísunar fjárkröfunnar vegna vanreifunar. Frávísunarkröfunni var hins vegar hafnað, enda væri gagnaöflun ekki lokið og því ekki útilokað að stefnandi gæti komið að frekari gögnum til stuðnings kröfum sínum. Ekkert varð hins vegar af frekari gagnaöflun stefnanda þrátt fyrir áskilnað þar um. Vísbendingar um verðmæti félaganna tveggja sem um ræðir má sjá í gögnum málsins. Til að mynda verður ráðið af ársreikningum JKS ehf. að hlutafé þess hafi verið aukið um 20.000.000 króna á árinu 2012, en fram kom hjá stefndu fyrir dóminum að hún hefði lagt fram þá fjárhæð. Aðrar upplýsingar um verðmæti rekstrarins liggja hins vegar ekki fyrir. Í ársreikningi Dalsholts ehf. kemur fram að brunabótamat Kjarnholts I, lóða 3-6 sé 60.410.000 krónur og þá kemur fram á kaupsamningi um fasteignina Krókavað 10 að félagið hafi greitt 13.500.000 krónur í peningum í tveimur greiðslum 27. nóvember 2012 og 5. mars 2013. Stefnandi hefur ekki rökstutt hvers vegna taka eigi mið af framangreindum fjárhæðum. Þá er ekki við nein gögn að styðjast um verðmæti bifreiðarinnar KRM20. Það er álit dómsins að ekki hafi verið lögð fram viðhlítandi gögn til stuðnings fjárkröfu stefnanda. Er krafan því vanreifuð og verður að vísa henni frá dómi, sbr. 4. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í samræmi við allt framangreint verður fallist á kröfu stefnanda um riftun á ráðstöfunum samkvæmt 1., 2. og 3. gr. viðbótarkaupmála, dags. 25. janúar 2012, milli stefndu og þrotamanns, sem skráður var í kaupmálabók sýslumannsins í Kópavogi 27. janúar 2012. Fjárkröfu stefnanda verður hins vegar vísað frá dómi. Samkvæmt þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur og hefur þá verið litið til þess að tvö önnur mál milli sömu aðila hafa verið rekin samtímis fyrir dóminum.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Rift er ráðstöfunum sem felast í 1., 2. og 3. gr. viðbótarkaupmála milli stefndu, S-kvk-ef S-kvk-ef K-kk-ef, og S-kk-ef J-kk-ef, dags. 25. janúar 2012, sem skráður var í kaupmálabók sýslumannsins í Kópavogi 27. janúar 2012.

Fjárkröfu stefnanda, þrotabús S-kk-ef J-kk-ef, á hendur stefndu er vísað frá dómi.

Stefnda greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf