E-28/2019

I.

1. Mál þetta, sem höfðað er með stefnu, þingfestri 2. maí 2019, var tekið til úrskurðar 22. september sl. að loknum munnlegum málflutningi, vegna kröfu stefnda um framkvæmd yfirmatsgerðar.

2. Stefnandi er Stracta Konstruktion ehf., kt. [...], Reykjavíkurvegi 66, 220 Hafnarfirði.

Stefndi er Alcoa Fjarðaál sf., kt. [...], Hrauni 1, 730 Reyðarfirði.

Stefnandi krefst þess í þessum þætti málsins að yfirmatsmönnum verði gert að endurskoða matsgerð eða framkvæma endurmat. Þá krefst hann málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að kröfu um endurskoðun eða endurmat yfirmatsgerðar verði hafnað. Þá kref st hann málskostnaðar.

3. Í málsókn sinni byggir stefnandi efniskröfu sína á því að hann eigi með réttu skaðabótakröfu á hendur stefnda vegna ólögmætrar og saknæmrar tileinkunar stefnda á tilteknum verðmætum. Ellegar krefjist hann í máli þessu viðurkenningar á bótaábyrgð stefnda.

4. Dómkröfur stefnanda eru nánar þær; aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 283.588 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum frá 17. maí 2017, en til vara krefst hann bóta að fjárhæð 228.700.000 krónur og þá með sömu vöxtum. Til þrautavara krefst stefnandi skaðabóta úr hendi stefnda að álitum og þá með sömu vöxtum, en til þrautaþrautavara krefst hann viðurkenningar á bótarétti vegna ólögmætrar og saknæmrar tálmunar stefnda og tileinkunar á vinnubúðum í eigu stefnanda gegn endurnýjaðri bankatryggingu og þá með nánar tilgreindum forsendum. Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Í efnisþætti málsins krefst stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi krefst í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda, en jafnframt krefst hann á lags á málskostnað skv. 131. gr. laga 91/1991.

5. Í öndverðu krafðist stefndi þess að máli stefnanda yrði vísað frá héraðsdómi, en þeirri kröfu var eftir málflutning hafnað með úrskurði dómsins þann 14. febrúar 2020. 6. Í þessum þætti málsins er til úrlausnar, líkt og hér að framan sagði, krafa stefnda um endurskoðun eða endurmat á yfirmatsgerð dómkvaddra matsmanna frá því í júnímánuði sl., en matsgerðin var lögð fram á dómþingi þann 7. júlí sl.

II.

1. Málavextir eru í stuttu máli þeir að á afgirtu svæði í Reyðarfirði, sem kennt er við Haga, voru reistar allstórar vinnubúðir sem voru m. a. vistarverur starfsfólks við byggingu álvers stefnda, Alcoa Fjarðaáls sf., í firðinum.

2. Með samningi, sem undirritaður var 27. apríl 2012, keypti félagið Ástjörn ehf. „notaðar“ vinnubúðir af Alcoa Fjarðaáli sf. Kaupverðið er tiltekið 521.800 bandarískir dollarar. Í samningi þessum, ásamt viðauka, dagsettum 19. ágúst 2008, er kveðið á um að fyrir septemberlok 2013 skuli kaupandinn hafa fjarlægt búðirnar, sem innhélt 550 einingar, og jafnframt að kaupandinn hefði fyrir nefnt tímamark gengið frá landi því sem búðirnar stóðu á. Þá er í samningnum kveðið á um að kaupandi setji bankatryggingu, að fjárhæð 40.000.000 króna, fyrir því að frá landsvæðinu verði gengið á þann hátt sem sveitarfélagið Fjarðabyggð telji fullnægjandi, sbr. samning þar um frá 27. febrúar 2012, en landið mun vera í eigu sveitarfélagsins. Þá er í 17 gr. kveðið á um að hvorugur samningsaðila geti framselt hagsmuni samkvæmt samningnum án samþykkis hins.

Óumdeilt er að áður en ofangreindur kaupsamningur var gerður hafði Ástjörn ehf. selt með kaupsamningum tilteknar einingar úr vinnubúðunum, og þ. á m. til félagsins Vista ehf. Segir m. a. í þeim samningi að kaupin hafi tekið til allra eininga umræddra vinnubúða, að frátöldum 52 einingum, sem þá þegar höfðu verið seldar. Samningur þessi var undiritaður 10. apríl 2012, og er þar kaupverðið tilekið 107.000.000 króna. Þá er tekið fram að við undirritun samnings þessa hafi fyrirsvarsmönnum samningsaðila verið kunnugt um fyrirhugaðan samning Ástjarnar ehf. við stefnda, Alcoa Fjarðaál sf., um vinnubúðirnar, og er gerður fyrirvari um að fyrirsvarsmenn stefnda og Ástjarnar ehf. gangi frá þeim grunnsamningi. Óumdeilt er að það gekk eftir, sbr. það sem hér að framan var rakið. Þá er í nefndum samningi Ástjarnar og Vista ehf. m. a. vísað til ákvæða nefnds grunnsamnings að því er varðar skyldur um frágang lóðar og tímamörk, en einnig um tryggingu á efndaskyldu.

3. Auk framangreindra samninga liggur fyrir í málinu samningur millum Vista ehf. og félagsins Ohara ehf., dagsettur 28. apríl 2012, um kaup þess síðarnefnda á 17,5% eignarhlut Vista ehf. í nefndum vinnubúðareiningum.

4. Loks liggur fyrir í málinu samkomulagsgerningur millum fyrirsvarsmanna stefnda, Ástjarnar ehf. og Vista ehf., sem dagsett er 27. apríl 2012, þess efnis að Vista ehf. taki að sér að greiða eftirstöðvar kaupverðs Ástjarnar samkvæmt kaupsamningi félagsins við stefnda, Alcoa Fjarðaál sf., um vinnubúðirnar, samtals 48.000.000 króna. Þessu til staðfestu fylgir í málinu bankakvittunum tilgreinda fjárhæð, sem dagsett er 16. maí 2012.

5. Með kaupsamningi, dagsettum 1. maí 2012, keypti stefnandi, Stracta Konstruktion ehf., hlut fyrrnefndra félaga, Vista ehf. og Ohara ehf., í vinnubúðunum í Haga, ásamt ótilgreindu lausafé innanhúss fyrir 200.000.000 króna. Í 6. gr. samningsins er vísað til ákvæða fyrrnefnds grunnsamnings millum stefnda, Alcoa Fjarðaráls sf., og Ástjarnar ehf., frá 27. apríl nefnt ár, og þá um að stefnandi taki við þar tilgreindum skyldum og þá m. a. að fjarlægja eignir af vinnusbúðasvæðinu, en þá í samráði við stefnda og sveitarfélagið Fjarðabyggð, sbr. og bréf skipulagsfulltrúa sveitarfélagsins frá 19. september 2008, en jafnframt að leggja fram áðurgreinda tryggingu fyrir efndum, en þá að teknu tilliti til þeirra húseininga sem áður höfðu verið seldar öðru félagi.

Samkvæmt gögnum lagði stefnandi fram ábyrgðartryggingu til handa stefnda, að fjárhæð 40.000.000 króna, sbr. bréf MP banka, dagsett 16. júlí 2012.

Óumdeilt er að í kjölfar ofangreindrar atburðarásar seldi stefnandi fjölda vinnubúðahúseininga frá umræddu Hagasvæði í Reyðarfirði á árunum 2012 til 2017. Þannig segir stefnandi frá því í stefnu að hann hafi á umræddu tímabili sótt um 480 einingar af hinum seldu húseiningum og endurselt þær.

6. Í máli þessu er m. a. uppi ágreiningur um eignarhald stefnanda á umræddum húseiningum, en einnig um ábyrgð hans á fyrrgreindum skyldum félagsins Ástjarnar ehf., og þar með samningskuldbindingum og gerningum þess félags. Þessu til vitnis er fjöldi gagna, sem lýsa m. a. samskiptum og fundahöldum málsaðila, en einnig dómsúrlausnir, sem varðar m. a. greiðslu lóðarleigu. Virðist þannig vera ágreiningur með málsaðilum um réttarverkan nefndra samninga, sbr. málatilbúnað stefnda, og þá m. a. um aðilaskipti á grundvelli margnefnds samnings hans við félagið Ástjörn ehf. og síðar gagnvart stefnanda.

Stefndi greinir nánar frá því að sumarið 2015 hafi hann leitað til lögmanns þar sem fjöldi umræddra húseininga hafði þá verið fjarlægðar af Haga- svæðinu, en hins vegar engin merki verið um frágang á svæðinu. Af þeim sökum hafi áhyggjur stefnda einkum verið þær að þeir aðilar sem hefðu verið að fjarlægja umræddar húseiningar myndu ekki ganga frá svæðinu eins og áskilið hafði verið heldur myndi slíkum skyldum síðar meir verða beint að Ástjörn ehf., sem samningsaðila. Í þessu samhengi bendir hann á að þegar þarna hafi verið komið sögu hafi félagið Ástjörn ehf. verið komið á vanskilaskrá og vart verið í stakk búið til að fullnægja umræddum skyldum.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda í stefnu gengu upphafleg áform um að ljúka brottflutningi umræddra húseininga svo og frágangi svæðisins ekki fyllilega eftir. Hafi þar helst komið til sölutregða í kjölfar athafna, munnlegra og skriflegra, af hálfu starfsmanna sveitarfélagsins Fjarðabyggðar. Hafi lögmaður stefnda vegna þessa dráttar ýtt á eftir efndum, en lengi vel sýnt stefnanda biðlund.

Stefndi vísar m. a. til þess í málatilbúnaði sínum og þá um áðurlýst samskipti að ekki hafi komið fram raunhæfar áætlanir um rýmingu á Hagasvæðinu og varðandi frágang þess. Þessu til viðbótar hafi stefnandi á árinu 2017 neitað að leggja fram nýja tryggingu fyrir efndum á fyrrgreindum skuldbindingum Ástjarnar ehf.

Samkvæmt staðhæfingum stefnanda voru 163 húseiningar enn á Hagasvæðinu vorið 2017, en einnig stálgrindar skemma og svonefnt „BBQ- glerhús.“

7. Fyrir liggur að lögmaður stefnda sendi þann 17. maí 2017 Ástjörn ehf. og stefnanda, Stracta Konstruktion ehf., tilkynningu um riftun á margnefndum grunnsamningi, frá 27. apríl 2012. Í tilkynningunni er m. a. vísað til samskipta málsaðila, og þá helst að því er varðaði ætlað aðgerðaleysi stefnanda, en síðan segir:„Hér með tilkynnist, með vísan til ákvæðis 14 í samningi Alcoa Fjarðaáls sf. við Ástjörn ehf., sem Stracta Konstruktion ehf. leiðir stöðu sína af, að Alcoa Fjarðaál sf. lítur svo á að ekki hafi verið staðið við skuldbindingar kaupanda (Ástjarnar ehf) samkvæmt samninginum. Af þessu leiðir að kaupandi hefur misst allan rétt (eignar-og kröfurétt) til þeirra mannvirkja sem enn standa á svæðinu OG kaupandi er skuldbundin til að greiða Alcoa Fjarðaáli sf. allan kostnað sem hlotist hefur af vanefndum kaupanda, þar á meðal þóknun lögmanns Alcoa Fjarðaáls sf.“

Nánar segir í tilkynningunni:

„ Til að taka af öll tvímæli, þá er hér með tilkynnt að Alcoa Fjarðaál sf. riftir þeim samningum sem gerðir hafa verið. Þessi aðgerð er að mati Alcoa Fjarðaáls sf. óþörf í raun, vegna skýrs samningsákvæðis um hvernig skuli með fara ef kaupandi vanefnir skyldur sínar, en í ljósi reglna íslensks kröfuréttar þykir rétt að taka af öll tvímæli og tilkynna einnig um riftun. Þó riftunin sé vegna gríðarlega stórvægilegra vanefnda, þá byggir hún einnig á fyrri tilkynningu um að umbj. minn hafi riftun í huga og áframhaldandi fyrirsjáanlegri vanefnd.

Með vísan til framanritaðs liggur nú fyrir, að Ástjörn ehf. og þeir sem leiða rétt sinn af samningi þess félags við Alcoa Fjarðaál sf, eiga engan rétt til þeirra mannvirkja, tækja, búnaðar og annars sem staðsettur er í starfsmannaþorpinu Haga, Reyðarfirði.

Tilkynnist því hér með, að Ástjörn ehf., Stracta Konstuktion ehf. og öðrum aðilum sem telja sig byggja á samningi Ástjarnar ehf. og Alcoa Fjarðaáls ehf., er með öllu óheimilt að fara inn á svæðið og aðhafast nokkuð þar.

Alcoa Fjarðaál sf., lítur svo á að það félag sé nú réttur eigandi umræddra húsa og búnaðar og mun þegar í stað hefjast handa við að fjarlægja þau og selja. Hafi Ástjörn ehf. eða aðilar sem leiða rétt sinn af samningi þess félags við Alcoa Fjarðaál sf gert ráðstafanir um sölu eigna, þá er Alcoa Fjarðaál sf. tilbúið að taka til skoðunar hvort það fallist á að afhenda hið selda gegn greiðslu kaupverðs, sem þá dregst frá kröfu Alcoa Fjarðaáls sf. vegna tjóns sem orðið hefur og kann að verða vegna vanefnda Ástjarnar ehf. og Stracta Konsturkton ehf.

Þetta tilkynnist hér með. Alcoa Fjarðaál sf. mun eftir sem áður krefjast greiðslna á tjóni félagsins vegna vanefnda á samninginum, þar á meðal áföllnum kostnaði vegna lóðarlegu og lögfræðikostnaði. Áskilinn er rétttur til að krefjast greiðslu á öðru tjóni sem leiðir af vanefndum kaupanda og þeirra sem tekið hafa að sé að fullnægja skyldum kaupanda.“

Stefnandi andmælti riftuninni.

8. Með málsaðilum er m. a. ágreiningur um verkan fyrrnefndrar riftunaryfirlýsingar, og þar á meðal hvort stefnandi hafi haft aðgang að Hagasvæðinu eftir viðtöku hennar. Heldur stefnandi því fram að svo hafi í raun ekki verið, en stefndi staðhæfir aftur á móti að aðeins hafi verið um einskonar aðgangsstýringu að ræða, enda hafi stefnanda staðið til boða samstarf ef sú staða hefði verið uppi að hann þyrfti að standa við skuldbindingar sínar við einhverja tiltekna kaupendur.

Þá er ágreiningur með aðilum um ástand vinnubúðanna í maí 2017. Staðhæfir stefnandi að verulegur hluti búðanna hafi skemmst veturinn 2016/2017 og hafi þær því verið illa farnar. Stefnandi andmælir þessari staðhæfingu og vísar hann m. a. til frásagnar aðila sem þekkt hafi til, þ. á m. Þ-kk-ef V-kk-ef J-kk-ef trésmiðs og verktaka og U-kk-ef H. E-kk-ef vélaverktaka, sem komið hafi að brottflutningi einstakra húseininga. Við flutning vísaði stefnandi einnig til tölvupósta G-kk-ef B-kk-ef, umsjónarmann s húseininganna á árunum 2014- 2017, sem fylgt hafi yfirmatsbeiðni hans, sbr. dskj. 99. Á móti hefur stefndi vísað til umsagnar starfsmanns fasteignasölu, sem kom að sölu húseininganna á árinu 2018. Er í þessu viðfangi til þess að líta að ástand húseininganna varðar m. a. þann ágreining sem málsaðilar vísa til í þeim þætti sem hér er til umfjöllunar.

9. Stefndi bendir á að hann hafi í ársbyrjun 2018 freistað þess að fá aðila til þess að vinna það verk sem Ástjörn ehf. hafi átt óunnið samkvæmt margnefndum grunnsamningi, dagsettum 27. apríl 2012. Vegna þessa hafi hann fengið verkfræðistofu til þess að vinna úttekt á því sem gera þyrfti, en einnig um áætlaðan kostnað við þær framkvæmdir. Niðurstaðan hafi verið sú að áætlaður kostnaður við frágang svæðisins hafi verið 257.114.000 krónur auk virðisaukaskatts eða alls 318.821.360 krónur. Um svipað leyti hafi stefndi fengið tilboð frá verktaka um frágang svæðisins, sem hafi hljóðað upp á 222.114.513 krónur, eða 275.421.996 krónur með virðisaukaskatti. Haustið 2018 hafi stefndi samið við nafngreindan verktaka um frágang Hagasvæðisins og þá til samræmis við kröfur sveitarfélagsins Fjarðabyggðar og annarra yfirvalda, en einnig hafi hann samið um umsjón með sölu á þeim búnaði sem á svæðinu var.

10. Samkvæmt gögnum var félagið Ástjörn ehf. úrskurðað gjaldþrota þann 13. júní 2019. Kröfulýsingarfrestur rann út þann 5. september, og lýsti stefndi kröfum sínum sem almennur kröfuhafi. Samkvæmt áritun skiptatjóra kom ekkert í hlut almennra kröfuhafa við skiptin.

11. Við rekstur máls þessa hér fyrir dómi hafa málsaðilar lagt fram sýnileg gögn, sem varða áðurlýsta gerninga og samskipti þeirra í millum, en einnig, og þá vegna áskorana, hafa m. a. verið lögð fram gögn um upphitun og annan rekstrarkostnað umræddra húseininga á tímabilinu frá 27. apríl 2012 til 17. maí 2017. Þá hafa verið lögð fram gögn og upplýsingar um sölu á einstökum húseiningum, en einnig um ætlaða kaupendur á árinu 2016 og um ástæðu þess að þeir hættu við kaupin.

Þá hafa málsaðilar, hvor um sig, aflað matsgerða dómkvaddra matsmanna, þá m. a. um verðmæti umræddra húseininga, en einnig um flutning þeirra og f ö rgunarkostnað.

Af hálfu stefnda var lögð fram matsbeiðni í þinghaldi 19. mars sl., en í kjölfarið var dómkvaddur matsmaður til þess að svara tilgreind um spurningum varðandi alhliða kostnað við flutning húseininga af Hagasvæðinu, en einnig um förgunarkostnað og loks um ætlaðan kostnað við frágang á landsvæðinu. Í öllum tilvikum var miðað við verðlag í september 2013, í maí 2017 og á matsdegi. Vísar stefndi til þess að jafnvel þó svo að stefnandi hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni, þá hafi verðmæti þess búnaðar sem hafi verið á landsvæðinu í maímánuði 2017 numið lægri fjárhæð en lóðarleiga, lögmannskostnaður vegna vanefnda, kostnaður við að fjarlægja búnaðinn og kostnaður vegna förgunar og vegna frágangs á svæðinu.

Matsgerð hins dómkvadda matsmanns, og þá vegna matsbeiðni stefnda, var lögð fram á dómþingi 4. febrúar 2021.

Af hálfu stefnanda var lögð fram matsbeiðni í þinghaldi 5. mars sl. Þar áréttar hann m. a. að við viðtöku hans á fyrrnefndu rifturnarbréfi stefnda, dagsettu 17. maí 2017, hafi hann átt óráðstafað á Hagasvæðinu 163 húseiningum, auk vélaskemmu og Barbeque- skála, ásamt lausafé sem fylgt hafi einingunum. Í samræmi við beiðni stefnanda var dómkvaddur matsmaður og þá til þess að svara eftirfarandi spurningum um eignir þessar:

1. Hvert var verðmæti eftirfarandi muna, sem matsþoli (stefndi) seldi með kaupsamningi við félagið Ástjörn ehf. þann 27. apríl 2012 og matsbeiðandi (stefnandi) keypti með kaupsamningi við félögin Vista ehf. og Óhara ehf. þann 1. maí 2012, og staðsettir voru á umráðasvæði matsþola (stefnda) við Reyðarfjörð sem nefnt er Hagi eða „þorpið“, þann 17. maí 2017.

2. Hvert var tjón matsbeiðanda (stefnanda) af því að matsþoli (stefndi) aftraði matsbeiðanda (stefnanda) frá því að fénýta þau verðmæti matsbeiðanda (stefnanda) sem talin eru upp í matsspurningu 1 og sló í leiðinni eign sinni á þau þann 17. maí 2017?

Matsgerð hins dómkvadda matsmanns var lögð fram á dómþingi þann 4. febrúar 2021. Í kjölfarið, þann 4. mars sl., lagði stefnandi fram yfirmatsbeiðni og þá um fyrrnefnd álitaefni. Voru tveir sérfróðir yfirmatsmenn dómkvaddir á dómþingi þann 26. mars sl., en matsgerð þeirra var lögð fram á dómþingi þann 7. júlí sl.

12. Ágreiningur aðila í þessum þætti málsins varðar framkvæmd og störf nefndra yfirmatsmanna, en eins og fyrr hefur verið rakið krefst stefndi þess að yfirmatsmönnunum verði gert „að endurskoða og/eða endurmeta matsspurningar að viðhöfðu eðlilegu ferli í matsmálinu“ eins og hann orðar það í kröfu sinni til dómsins.

III.

1. Samkvæmt matsgerð hinna dómkvöddu yfirmatsmanna, fundargerðum og fylgiskjölum héldu þeir við framkvæmd matsins tvo matsfundi, þann 21. og 27. apríl sl. Fram kemur að á fundum þessum hafi lögmenn málsaðila reifa sjónarmið sín, en jafnframt segir frá því að þeir hafi lagt fram fylgiskjöl til fróðleiks fyrir matsmennina. Í fundargerð varðandi hinn fyrri matsfund segir m. a. frá því að farið hafi verið yfir yfirmatsbeiðni stefnanda. Þá er skráð að lagt hafi verið til að lögmaður stefnanda „sendi matsmönnum greinargerð um ástand hins metna 2017 á grundvelli uppl. starfsmanna sem önnuðust viðhald þeirra.“ Loks er skráð að lögmenn aðila hafi áskilið sér rétt til að senda matsmönnunum frekari gögn síðar.

Í fundargerð varðandi seinni fundinn er m. a. skráð eftir lögmanni stefnda: „ Lagði áherslu að matsmenn settu sig inn í stöðuna eins og hún var 2017.... hyggst senda yfirmatsmönnum myndir af hinu metna.“ Þá er skráð að lögmaðurinn hafi lesið upp úr undirmatsgerðinni og jafnframt að annar hinna dómkvöddu yfirmatsmanna hafi í framhaldi af því reifað fyrirhugaða vinnu matsmanna, en jafnframt hafi hann rætt um hvert ástand hins metna hafi verið á því tímabili sem matið miðaðist við.

2. Fyrir liggur að lögmaður stefnda sendi yfirmatsmönnunum frekari skjalleg gögn sama dag og hinn síðari matsfundur fór fram. Þar á meðal var samantekt nafngreinds starfsmanns fasteignasölu, sem annast hafði sölu á fyrrgreindum húseiningum á Haga-svæðinu fyrir stefnda frá því í nóvember 2018.

Þá liggur fyrir að þann 29. apríl sl. sendi lögmaður stefnanda í rafbréfi til yfirmatsmanna, en einnig til lögmanns stefnda, í samræmi við það sem ákveðið hafði verið á matsfundinum þann 21. apríl, stuttar lýsingar, sem hann hafði skráð niður tveimur dögum fyrr eftir þremur starfsmönnum stefnanda, sem komið höfðu að viðhaldi og flutningi húseininganna frá Hagasvæðinu, og þá frá því að stefnandi „eignaðist þær og til 17. maí 2017.“ Samkvæmt rafbréf inu var um að ræða áðurnefndan G-kk-þf B-kk-þf, en einnig V-kk-þf J-kk-þf, og loks var lýsing Ó-kk-ef H-kk-ef, en frá því er greint að hann hafi annast flutninga á húeiningunum fyrir stefnanda.

3. Stefndi reisir kröfu sína um að yfirmatsmönnum verði gert að endurskoða og/eða endurmeta yfirmatsgerð sína á því að hún beri þess ekki merki að lögmaður hans hafi á hinum fyrri matsfundi bent á að ef til stæði að leggja til grundvallar lýsingar fyrrnefndra einstaklinga þá mæltu réttarfarslög fyrir um að taka bæri af þeim skýrslur fyrir dómi, sbr. lokamálslið 2. mgr. 62. gr. laga 91/1991. Hafi stefndi aldrei í matsferlinu fallið frá þessari afstöðu sinni og þá ekki eftir að lögmaður stefnanda hafði sent fyrrnefndar lýsingar eða skýrslur einstaklinga þann 29. apríl nefnt ár. Stefndi bendir á og áréttar að nefnt lagaákvæði vísi til þess að sönnunarfærsla eigi að fara fram fyrir dómara málsins en ekki matsmönnum, en þannig sé tryggt að aðilar fái jöfn tækifæri á að spyrja þá sem skýrslur gefa. Þar sem þessa hafi ekki verið óskað hafi stefndi litið svo á að annaðhvort yrði litið fram hjá þessum „skýrslum“, enda hafi þær verið í ósamræmi við málatilbúnað stefnda í málinu, eða niðurstöðum matsmanns í undirmatinu. Í öllu falli hafi stefndi ætlað að boðað yrði til matsfundar þar sem farið yrði yfir ný gögn og kallað eftir sjónarmiðum um þau. Því hafi það komið stefnda á óvart þegar tilkynning hafi borist frá lögmanni stefnanda, í tölvubréfi þann 1. júlí 2021, um að yfirmatsgerðin væri tilbúin. Af þeim sökum hafi stefndi ætlað að litið hefði verið fram hjá umræddum skýrslum. Það hafi því komið stefnda enn meira á óvart þegar hann hafi lesið yfir yfirmatsgerðina, og þá m. a. svofelldan texta hennar:„ Yfirmatsmenn hafa fengið upplýsingar frá lögmanni yfirmatsbeiðanda (stefnanda) varðandi ástand búðanna á þeim tíma er matið skal miða við þ. e. 17. maí 2017. Upplýst hefur verið að eftirlit haft með þeim fram að þeim tíma. Ekki virðist vera ágreiningur um að ástand búðanna hafi verið í góðu lagi árið 2017, er matsniðurstaðan er miðuð við. Er upplýst að svipað ástand var í þeim öllum. Í undirmatinu kemur fram að hluti búðanna hafi verið í 95% ástandi og miða yfirmatsmenn við það í niðurstöðum sínum.... Undirmatsmaðurinn komst að þeirri niðurstöðu að ástand hins metna væri mismunandi, en samkvæmt framangreindu telja yfirmatsmenn að ástand alls hins metna hafið verið í mjög sambærilegu ástandi.“

Stefndi byggir á því að í ljósi ofangreinds megi ljóst vera að yfirmatsmennirnir hafa litið til umræddra vitnaskýrslna eins og þær hafi verið ritaðar í fyrrnefndu rafbréfi lögmanns stefnanda og þannig hafi hann fengið sönnun fyrir því að litið hafi verið öðrum augum á ástand hins metna vorið 2017 en undirmatsmaður hafi gert og stefnandi hafi haldið fram í málatilbúnaði sínum, líkt og sérstaklega hafi verið farið yfir á matsfundi. Stefndi byggir á því að við framkvæmd mats yfirmatsmannanna hafi hann ekki fengið tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri um nefndar skýrslur, en að því leyti hafi ekki verið farið að lögum um vitnaskýrslur í matsferlinu né hafi honum verið gefið færi á að andmæla einhliða framsetningu stefnanda á umræddum „skýrslum“ vitna, þ. e. þegar fyrir hafi legið að yfirmatsmenn hafi ætlað að horfatil þeirra við framkvæmd matsins.

Í ljósi ofangreinds og með vísan til 1. mgr. 66. gr. laganr.91/1991 krefst stefndi þess að dómari geri yfirmatsmönnum að endurskoða yfirmatsgerðina eða að þeir framkvæmi endurmat. Verði þetta ekki gert telur stefndi einboðið að yfirmatsgerðin verði ekki tækt sönnunargagn í málinu.

5. Stefnandi andmælir kröfu stefnda um að yfirmatsmönnum verði gert að endurskoða og/eða endurmeta yfirmatsgerðina.

Stefnandi byggir á því, og þá í ljósi atvika, að krafa stefnda sé rakalaus, en að auki í beinni andstöðu við það sem málsaðilar hefðu samið um undir rekstri matsmálsins. Stefnandi staðhæfir að stefnandi hafi í nefndu ferli ekki haft uppi kröfu um að ráðist yrði í vitnaleiðslur á grundvelli 62. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu leyti vísar hann til efnis áðurrakinnar fundargerðar yfirmatsmanna frá 21. apríl sl., og þá um að slíkar vitnaleiðslur yrðu ekki viðhafðar sökum óhagræðis sem þeim gæti fylgt. Stefnandi staðhæfir að vegna þessa hafi málsaðilar verið sammála um að fara aðra leið til að afla upplýsinga frá starfsmönnum sem komið hafi að viðhaldi búðanna, líkt og fram komi í bókun í fundargerð yfirmatsmanna. Stefnandi staðhæfir að þessi ráðagerð hafi verið staðfest á seinni matsfundinum, sbr. bókun yfirmatsmanna frá 27. apríl sl. Hafi það ferli síðan gengið eftir, líkt og rakið hafi verið hér að framan.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi engum andmælum hreyft á síðari stigum, og þá ekki eftir að lögmaður stefnanda hafði sent fyrrgreint rafbréf þann 29. apríl sl., þrátt fyrir að hann hafi haft uppi áskilnaði þar um, sbr. fyrrgreindar bókanir á matsfundum. Þá hafi yfirmatsmennirnir fyrst skilað matsgerð sinni rétt tveimur mánuðum síðar, þ. e. þann 28. júní 2021.

Stefnandi byggir á því að í ljósi alls ofangreinds sé máltilbúnaður stefnda í raun með ólíkindum og í raun yfirvarp og þá til þess gerður að kasta rýrð á yfirmatsgerðina og störf yfirmatsmanna.

Stefnandi áréttar að það sé skýr afstaða hans sem matsbeiðanda yfirmatgerðarinnar að ekki séu efni til þess að aðhafast frekar varðandi gerðina og byggir hann á því að af þeim sökum beri að hafna beiðni stefnda (yfirmatsþola). Í því samhengi bendir stefnandi á að hann hafi einn forræði á þessari sönnunarfærslu líkt og staðfest hafi verið í dómum Hæstaréttar Íslands, sbr. m. a. dóm réttarins í máli nr. 211/2014.

IV.

1. Samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eru matsgerðir meðal þeirra sönnunargagna, sem aðili getur aflað undir rekstri einkamáls. Samkvæmt 2. mgr. 62. gr. laganna ber matsmanni að tilkynna aðilum svo fljótt sem verða má og með sannanlegum hætti hvar og hvenær verði metið. Aðilum og dómara ber að veita matsmanni leiðbeiningar eftir föngum um matsatriði. Matsmanni er rétt að afla sér gagna til afnota við matið, en aðilum, sem eru viðstaddir, skal þá gefinn kostur á að tjá sig um þau eftir þörfum. Ef vitnaleiðsla reynist nauðsynleg til skýringar á matsatriði er dómara rétt að láta hana þegar fara fram.

Samkvæmt 1. mgr. 63. gr. einkamálalaganna ber matsmanni að semja rökstudda matsgerð um álitaefnið hverju sinni og afhenda hana matsbeiðanda. Þegar matsgerð hefur verið afhent matsbeiðanda er hlutverki mats mannsins lokið að öðru leyti en því að honum er samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laganna skylt að kröfu málsaðila að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu til skýringar og staðfestingar á matsgerð og um atriði sem tengjast henni.

Óumdeilt er í máli þessu að hinir dómkvöddu yfirmatsmenn héldu fundi með málsaðilum svo sem lögskylt er áður en mat þeirra fór fram. Þá liggur fyrir að málsaðilar komu sjónarmiðum sínum á framfæri við matsmennina, auk þess sem þeir afhentu báðir skjalleg gögn máli sínu til stuðnings. Þá gafst málsaðilunum tækifæri eftir matsfundina til að leggja fram frekari gögn, líkt og áskilnaður þeirra kvað á um. Verður að þessu virtu litið svo á að yfirmatsmennirnir hafi metið það svo við framkvæmd matsins að þeir hafi haft undir höndum nauðsynlegar upplýsingar til skýringar á einstökum matsatriðum.

Við meðferð máls þessa á stefndi, líkt og stefnandi, kost á því að leggja fram frekari sýnileg gögn, en einnig við aðalmeðferð máls, að leiða yfirmatsmenn og önnur vitni til skýrslugjafar að skilyrðum einkamálalaga nr. 91/1991 uppfylltum. Gefst stefnda þá tækifæri til að spyrja matsmennina, en einnig eftir atvikum önnur vitni, út í þau atriði sem málatilbúnaður hans og kröfur byggjast á. Í þessu viðfangi er til þess að líta að matsgerð er ekki dómur heldur sönnunargagn, sem að líkum verðu síðar metin af dómi, og koma þá til skoðunar öll þau atriði varðandi hana, og þar á meðal hvernig matsmennirnir stóðu að matinu. Þá er til þess að líta að stefnandi bar kostnað af yfirmatsgerðinni og ber hann einnig áhættu af því að hún komi honum ekki að notum. Að þessu virtu og í ljósi rökstuðnings og skýrrar afstöðu stefnanda til kröfu stefnda eru að áliti dómsins ekki skilyrði til að verða við kröfu hans um endurskoðun eða endurmat á nefndri yfirmatsgerð, og er kröfu hans í þessum þætti málsins því hafnað.

Rétt þykir að málskostnaður bíði efnisdóms.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf S-kk-nf lögmaður, en af hálfu stefnda H-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð :

Kröfu stefnda um að lagt verði fyrir yfirmatsmenn að þeir endurskoði eða endurmeti yfirmatsgerð sína er hafnað.

---------------------------------------------

[Úrskurður Landsréttar í máli nr. 651/2021, dags. 24. nóvember 2021.]