E-183/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 13. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kk-þgf A-kk-þgf H-kk-þgf, Fífuseli 37, Reykjavík á hendur íslenska ríkinu, með stefnu birtri 9. janúar 2012.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 1.572.083 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 66.238 kr. frá 01.02.2011 til 01.03.2011, af 382.740 kr. frá 01.03.2011 til 01.04.2011, af 670.414, kr. frá 01.04.2011 til 01.05.2011, af 977.306 kr. frá 01.05.2011 til 01.06.2011, af 1.358.060 kr. frá 01.06.2011 01.07.2011 og af 1.572.083 kr. frá 01.07.2011 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

Málavextir

Í ágústmánuði 2007 hóf stefnandi störf hjá Þjóðskrá. Að loknum þriggja mánaða reynslutíma var stefnandi fastráðinn, með ráðningarsamningi dagsettum 12. desember 2007. Ráðningartími var frá 1. janúar 2008 og gegndi stefnandi fullu starfi sem kerfisstjóri tölvudeildar Þjóðskrár. Samkvæmt ráðningarsamningnum var stefnandi í Félagi starfsmanna stjórnarráðsins og voru laun hans greidd samkvæmt launaflokki 38, þrepi 2. Aðrar launagreiðslur til stefnanda voru samkvæmt sérstökum samningi stofnunarinnar og stefnanda sem er dagsettur hinn 1. janúar 2008. Samkvæmt þeim samningi voru honum greiddar 25 klukkustundir á mánuði fyrir fasta yfirvinnu. Í samkomulaginu segir enn fremur að stefnandi sinni „... bakvöktum ásamt öðrum starfsmönnum tölvudeildar Þjóðskrár vegna rekstrar upplýsingatæknikerfa hjá tölvudeild Þjóðskrár. Greiðslur til starfsmanns vegna bakvakta eru í samræmi við kjarasamning viðkomandi stéttarfélags. Greiðslur vegna bakvakta verða samkvæmt framlögðum bakvaktarskýrslum sem tilgreina bakvaktartímabil og útköll á tímabilinu …“ Í 7. tl. kemur fram að samningurinn gildi frá og með 1. janúar 2008 þar til honum sé sagt upp, starfsmaður hætti eða gerður verði nýr samningur. Þá kemur fram að forsendur hans skuli endurskoðaðar árlega með hliðsjón af mældu vinnuframlagi og breytingum á störfum og verkefnum á umræddu tímabili. Í 8. tl. er kveðið á um gagnkvæman þriggja mánaða uppsagnarfrest.

Hinn 1. janúar 2010 fluttust starfsmenn tölvudeildar Þjóðskrár undir stjórn Fasteignaskrár Íslands. Með lögum nr. 77/2010, sem tóku gildi 1. júlí 2010, voru Þjóðskrá og Fasteignaskrá Íslands sameinaðar í eina ríkisstofnun, Þjóðskrá Íslands, sem heyrir undir innanríkisráðuneytið.

Stefnandi gekk bakvaktir í tölvudeildinni frá því í byrjun árs 2008. Framkvæmd bakvaktanna var með þeim hætti að starfsmenn tölvudeildar gengu bakvaktir samkvæmt skipulagi sem lagt var fram til næstu þriggja til sex mánaða. Bakvaktarskipulagið fyrir árið 2010 var með þeim hætti að fjórir starfsmenn stóðu bakvaktir, viku í senn. Bakvaktirnar fólust í því að aðstoða þær stofnanir sem höfðu afnot af tölvukerfinu og gat beiðni um aðstoð komið hvenær sem var.

Eftir sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands sumarið 2010 urðu skipulagsbreytingar hjá stofnuninni. Haustið 2010 var ákveðið að gera breytingar á verkefnum og þjónustu tölvudeildar stofnunarinnar. Fólust breytingarnar m.a. í því að aðskilja tölvukerfi Ríkislögreglustjóra og Þjóðskrár Íslands. Tölvudeild Ríkislögreglustjóra yfirtók þá nokkra þætti grunnþjónustu sem áður hafði verið í höndum tölvudeildar Þjóðskrár Íslands. Við sama tækifæri var gerður þjónustusamningur við Símann um rekstur netkerfis, IP símaþjónustu, endabúnaðar víðnets og fleira. Stefndi kveður að í ljósi þessa hafi þurft að setja upp breytt bakvaktarplan fyrir tímabilið 1. september til 31. desember 2010 og gengu þrír starfsmenn bakvaktir, eina viku í senn og var stefnandi einn þeirra.

Hinn 2. desember 2010 voru breytingar tilkynntar viðskiptavinum Þjóðskrár með tölvupósti. Stefndi kveður að innanhúss hafi þessar breytingar verið kynntar starfsmönnum tölvudeildarinnar á deildarfundum og í óformlegum samtölum í lok nóvember og í byrjun desember 2010 og tilkynnt að bakvaktir tölvudeildarinnar yrðu lagðar af. Á sama tíma var kynnt sú ákvörðun að bakvöktum yrði haldið út desembermánuð á meðan breytingarnar væru að ganga yfir.

Stefnandi kveðst þá hafa rætt við yfirmann sinn, S-kk-þf F-kk-þf, um það hvernig hátta skyldi bakvöktum í framhaldinu. Yfirmaðurinn hafi tjáði stefnanda að þær myndu haldast óbreyttar a.m.k. fram í apríl 2011, þegar Síminn hefði náð fullum tökum á rekstrinum. Þessu mótmæla stefndu.

Stefndi kveður að í nóvember 2010 hafi stefnandi óskað eftir því við yfirmann sinn að fá að taka þær aukabakvaktir sem til féllu í desember þar sem honum veitti ekki af aukatekjum. Á þá beiðni var fallist og honum veittur kostur á að taka eina aukavakt í desembermánuði vegna starfsloka annars starfsmanns tölvudeildar. Hafi stefnandi þannig staðið þrjár bakvaktir af fjórum í desember og fengið greitt samkvæmt því.

Hinn 17. janúar 2011 var önnur tilkynning send til viðskiptavina þar sem tilkynnt var um nýjan opnunartíma í tölvudeild Þjóðskrár. Þar kemur fram að breytingarnar hefðu það í för með sér að ekki yrði lengur um bakvakt að ræða hjá tölvudeild Þjóðskrár og að bakvaktarsímar stofnunarinnar yrðu ekki lengur virkir.

Stefnandi kveður að hinn 24. eða 25. janúar 2011 hafi yfirmaður hans boðað hann á fund til sín þar sem hann tjáði stefnanda að hann gegndi ekki lengur bakvöktum þar sem þær hefðu verið lagðar niður hinn 1. janúar 2011. Honum og forstjóra stofnunarinnar hefði ekki þótt taka því að endurnýja samning við stefnanda þar sem hann væri hvort eð er að hætta störfum. Stefnandi kveðst þó ekki hafa sagt upp störfum sínum eða honum verið sagt upp af hálfu yfirmanns. Á fundinum hafi yfirmaður stefnanda einnig upplýst um að „allir aðilar hefðu fallist á að greiða“ honum sem næmi einni viku á bakvakt. Stefnandi kveður að hann hefði eftir fundinn haldið áfram að svara bakvaktarsíma eins og hann hefði alltaf gert, enda væri það hluti af starfi hans. Þessu er mótmælt af hálfu stefnda.

Með bréfi, dagsettu 28. febrúar 2011, var stefnanda sagt upp samningi aðila um laun og vinnuframlag með þriggja mánaða fyrirvara miðað við næstu mánaðamót. Stefnandi fékk greiddar bakvaktir til 15. maí 2011 í samræmi við bakvaktaskipulag fyrir árið 2010, þ.e. bakvakt í eina viku í hverjum mánuði. Stefnandi lét af störfum hjá stefnda hinn 13. maí 2011.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda byggist á ráðningarsamningi frá 15. desember 2007 og 1. janúar 2008 og kjarasamningi Félags starfsmanna stjórnarráðsins og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs, sérstaklega greinum 2.5, 1.6 og kafla 16.

Í ráðningarsamningi stefnanda hafi verið samið um að hann sinnti bakvöktum ásamt öðrum starfsmönnum tölvudeildar Þjóðskrár vegna rekstrar upplýsingatæknikerfa hjá tölvudeild Þjóðskrár. Um það hafi verið samið að starfsmenn tölvudeildar skiptu með sér bakvöktum þannig að það færi eftir því hversu margir væru við vinnu, hvernig hver mánuður skiptist. Þessar bakvaktir hafi þannig verið hluti ráðningarkjara stefnanda eins og annarra í tölvudeildinni. Oftast hafi fjórir starfsmenn tölvudeildar skipt með sér þessum bakvöktum og stundum hafi þeir verið þrír sem hafi skipt með sér bakvöktum í hverjum mánuði. Það hafi legið þannig fyrir að alla daga ársins væri einhver starfsmaður á bakvakt úr tölvudeild Þjóðskrár. Þegar starfsmönnum deildarinnar hafi fækkað í lok árs 2010 hafi færri staðið bakvaktina en áður.

Í kjarasamningi Félags starfsmanna stjórnarráðsins og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs sé fjallað um bakvaktir í kafla 2.5. Þar segi í grein 2.5.1: „Með bakvakt er átt við að starfsmaður sé ekki við störf en reiðubúinn til að sinna útkalli. Það telst ekki bakvakt ef starfsmaður dvelst á vinnustað að beiðni yfirmanns. Um greiðslu fyrir bakvakt sjá gr. 1.6.2.“ Í nefndri grein 1.6.2 segi að greiðslur fyrir bakvaktir skuli reiknast af dagvinnukaupi þannig: 33,33% kl. 17.00–24.00 mánudaga til fimmtudaga, 45% kl. 17.00–24.00 föstudaga, 45% kl. 00.00–8.00 mánudaga, 33,33% kl. 00.00–08.00 þriðjudaga til föstudaga, 45% kl. 00.00–8.00 laugardaga, sunnudaga og sérstaka frídaga og 90% kl. 00.00–24.00 stórhátíðardaga.

Samkvæmt 16. kafla kjarasamnings sé uppsagnarfrestur vegna ráðningarsamnings stefnanda, þrír mánuðir. Bakvaktarsamningi stefnanda hafi verið sagt upp í lok febrúarmánaðar og miðist upphaf uppsagnarfrests því við 1. mars 2011. Því sé gerð krafa um greiðslu bakvakta til loka maímánaðar 2011. Krafa stefnanda byggist á því að þar sem hann hafi verið einn eftir af fjórum starfsmönnum sem skiptu með sér bakvöktum um miðjan desembermánuð 2010, beri stefnanda að greiða honum bakvaktir alla daga frá 16. desember 2010 til loka maímánaðar 2011. Í stefnu er nánari grein gerð fyrir sundurliðun dómkröfunnar. Krafa um dráttarvexti er byggð á 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, með síðari breytingum.

Málsástæður og lagarök stefnda

Kröfu stefnanda um greiðslu bakvakta alla daga mánaðarins, frá 16. desember 2010 og til loka maímánaðar 2011, í stað einnar viku í mánuði, eftir að bakvaktir höfðu sannanlega verið lagðar af, sé hafnað með öllu.

Í ráðningarsamningi stefnanda við Þjóðskrá sé vísað til sérstaks samnings stofnunar og starfsmanns um laun og vinnuframlag. Í 4. tl. þess samnings sé sérstaklega kveðið á um að bakvaktir, fyrirkomulag, skýrslugerð og greiðslur vegna þeirra taki mið af framlögðum bakvaktarskýrslum, sem tilgreina bakvaktartímabil og útköll á tímabilinu. Á ekkert skorti í þessum efnum að mati stefnda.

Um bakvaktir sé fjallað í grein 2.5 í kjarasamningi Félags starfsmanna stjórnarráðsins við fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs, en í grein 2.5.1 segi: „Með bakvakt er átt við að starfsmaður sé ekki við störf en reiðubúinn til að sinna útkalli. Það telst ekki bakvakt ef starfsmaður dvelst á vinnustað að beiðni yfirmanns.“ Bakvakt feli þannig í sér ákveðna viðbúnaðarskyldu, en viðkomandi starfsmanni sé skylt að vinna ef á hann er kallað.

Vinnuvika starfsmanns í fullu starfi sé almennt 40 stundir, sbr. lög nr. 88/1971 og IX. kafli laga nr. 46/1980, en dagvinna eða vaktavinna sé algengasta skipan vinnutíma. Til viðbótar venjulegum vinnutíma geti komið bakvaktir sem forstöðumaður/yfirmaður ákveði.

Forstöðumaður ríkisstofnunar, sem vinnuveitandi, hafi endanlegt ákvörðunarvald um vinnutíma starfsmanna stofnunar að því marki sem lög og kjarasamningar leyfi, sbr. 17. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfmanna ríkisins og grundvallarregluna um stjórnunarrétt vinnuveitanda. Bakvaktir séu hluti af vinnufyrirkomulagi. Á grundvelli stjórnunarréttar vinnuveitanda geti stefndi gert breytingar á fyrirkomulaginu sem hann og gerði.

Samkvæmt ofangreindu hafi það því verið undir forstöðumanni Þjóðskrár komið hvernig bakvaktir skyldu skipulagðar á stofnuninni. Bakvaktirnar hafi verið skipulagðar þannig að fjórir starfsmenn hafi gengið bakvaktir eina viku í senn nema sú tímabundna breyting sem gerð hafi verið haustið 2010 vegna skipulagsbreytinga og manneklu. Bakvaktirnar hafi aldrei verið skipulagðar þannig að stefnandi skyldi taka þær allar. Þá hafi forstöðumaður Þjóðskrár aldrei falið stefnanda að taka allar bakvaktirnar. Stefnandi hafi óskað sjálfur eftir því við yfirmann sinn í nóvember 2010 að fá að taka þær aukabakvaktir sem féllu til í desember vegna sérstakra persónulegra aðstæðna hans og hafi yfirmaður stefnanda samþykkt það.

Vaktir hafi farið eftir bakvaktarskipulagi því sem Þjóðskrá lagði fram í byrjun hvers árs, og hafi starfsmanni verið greitt skv. framlagðri bakvaktarskýrslu hans hverju sinni sem tilgreindi bakvaktartímabilið og útköll á tímabilinu í samræmi við 4. tl. samnings um laun og vinnuframlag. Framlögðum bakvaktarskýrslum stefnanda frá því í janúar 2011 og fram í maí s.á., þar sem stefnandi hafi skráð á sig bakvaktir alla daga mánaðarins, hafi verið hafnað af yfirmanni tölvudeildar fyrir utan að samþykkt hafi verið bakvakt eina viku í mánuði. Það hafi verið í samræmi við það sem stefnandi hafi átt rétt á, enda hafi stefnandi ekki verið á bakvakt allt þetta tímabil, þar sem sú þjónusta hafi ekki verið skipulögð. Þá hafi viðskiptavinum verið tilkynnt að bakvaktasími væri ekki lengur virkur, né í notkun. Í raun hafi stefnandi notið greiðslna á grundvelli uppsagnarfrests án vinnuskyldu á bakvöktum.

Bakvaktir hafi verið aflagðar um áramótin 2010/2011 en samningi stefnanda um laun og vinnuframlag hafi verið sagt upp í lok febrúar 2011. Þjóðskrá hafi því borið að greiða stefnanda á þessu tímabili, þ.e. til loka maí 2011, fyrir bakvakt samkvæmt skipulagi því sem ríkt hafi á árinu 2010 og hafi það verið gert.

Stefnandi hafi vitað að frá og með áramótum hafi hann ekki átt að sinna neinum útköllum þar sem þjónustan hefði verið lögð af. Tölvupóstur stefnanda til deildarstjóra hjá sýslumanninum í Reykjavík, dagsettur 22. febrúar 2011, verði vart skilinn með öðrum hætti en að stefnanda hafi verið það fullljóst að bakvaktir höfðu verið aflagðar. Það að stefnandi hafi á þessum tíma ákveðið, þrátt fyrir skýr fyrirmæli yfirmanna um annað, að svara bakvaktarsíma hafi verið á hans eigin ábyrgð enda ekki lengur hluti af vinnuskyldu hans sem starfsmanns Þjóðskrár.

Því sé mótmælt að stefnandi geti einhliða yfirtekið vaktir þriggja annarra starfsmanna tölvudeildar og krafist launa fyrir samkvæmt fyrirkomulagi sem aldrei hafi verið fyrir hendi.

Sýknukrafa stefnda byggist á því að framkvæmdin á uppsögn samningsins um laun og vinnuframlag og uppgjörið og greiðslur til stefnanda séu í fullu samræmi við samning um laun og vinnuframlag, ráðningarsamning, kjarasamning aðila, starfsmannalögin, meginregluna um stjórnunarrétt vinnuveitanda og aðrar almennar reglur vinnuréttarins. Allar kjarasamningsbundnar og ráðningarsamningsbundnar greiðslur hafi verið inntar af hendi og eigi stefnandi ekki lögvarinn rétt til neinna frekari greiðslna. Því beri að sýkna.

Í greinargerð eru gerðar athugasemdir við útreikning dómkröfunnar í stefnu. Þá hafi stefnandi hætt störfum hjá stefnda 13. maí 2011. Launagreiðslur takmarkist við ráðningarsambandið og geti aldrei verið til lengri tíma en út ráðningartímabilið. Stefnandi eigi því enga lögvarða kröfu til greiðslu bakvakta fyrir síðastgreint tímabil.

Niðurstaða

Í málinu krefst stefnandi þess að honum verði greitt fyrir bakvaktir frá áramótum 2010/2011 og út maímánuð sama ár. Kröfugerðin miðast við að stefnandi hafi einn staðið allar bakvaktir á þessum tíma og er í dómkröfu tekið tillit til þeirra bakvaktagreiðslna er stefndi innti af hendi fyrir sama tímabil.

Það er ágreiningslaust að stefnanda bar samkvæmt Samningi um laun og vinnuframlag, dags 1. janúar 2008, að fá greitt fyrir bakvaktir. Það er einnig ágreiningslaust að á árinu 2010 sinntu fjórir starfsmenn bakvöktunum og var stefnandi því á bakvakt fjórðu hverja viku. Þetta fyrirkomulag var meginhluta ársins 2010. Það er einnig ágreiningslaust að greiðslum vegna bakvakta var sagt upp skriflega hinn 28. febrúar 2011 með þriggja mánaða fyrirvara og að í uppgjöri til stefnanda var honum greitt fyrir bakvaktir fjórðu hverja viku þar til hann lét af starfi hjá stefnda.

Ágreiningur málsins lýtur að því að stefnandi telur að þar sem hinir þrír starfsmennirnir í tölvudeildinni hafi allir verið hættir störfum í desember 2010 þá hafi honum borið að taka allar bakvaktirnar á árinu 2011, þar til hann hætti störfum í maí 2011. Þessu hafnar stefndi og telur ekki fót fyrir þessari fullyrðingu. Þetta fyrirkomulag bryti auk þess gegn lögum nr. 88/1971 um 40 stunda vinnuviku og IX. kafla laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, en í þeim kafla er fjallað um hvíldartíma, frídaga og hámarksvinnutíma.

Þessi skilningur stefnanda fær ekki stoð í gögnum málsins. Fyrir dómi upplýsti stefnandi að honum og samstarfsmönnum hans hafi verið tilkynnt munnlega í nóvember 2010 að þeir myndu ekki sinna bakvöktum eftir áramótin 2010/2011, þar sem Síminn væri að taka yfir hluta af starfsemi tölvudeildarinnar. Stefnandi telur þó að S-kk-nf F-kk-nf, yfirmaður hans, hafi sagt honum að bakvaktirnar yrðu óbreyttar hjá honum fram í apríl 2011, það er þar til að Síminn hefði náð fullum tökum á rekstrinum. Þessu er mótmælt af hálfu stefnda. S-kk-nf F-kk-nf gaf ekki skýrslu fyrir dómi og er þessi fullyrðing stefnanda því ósönnuð. Stefnandi hefur ekki lagt fram bakvaktaplan yfirmanna sinna fyrir árið 2011 samsvarandi því er liggur fyrir vegna ársins 2010. Stefnandi hefur ekki með öðrum hætti fært fram sönnur þess að yfirmenn hans hafi óskað eftir því að hann sinnti bakvöktum á árinu 2011. Gögn málsins benda aftur á móti til þess að bakvaktir myndu falla niður frá og með áramótunum 2010/2011 vegna skipulagsbreytinga og yfirtöku Símans á þessari þjónustu. Því er engum vafa undirorpið að stefnandi vissi að það yrðu ekki bakvaktir eftir áramótin, samanber og framangreinda yfirlýsingu hans fyrir dómi. Hafi stefnandi tekið einhverjar bakvaktir eftir áramótin 2010/2011 gerði hann það í sjálfboðavinnu, samanber tölvupóst hans, dags. 21. febrúar 2011, og ber stefndu ekki að greiða fyrir það.

Handvömm var hjá stefnda að segja samningnum frá 1. janúar 2008, þar sem kveðið er á um bakvaktirnar, ekki upp skriflega, með þriggja mánaða fyrirvara, sbr. 8. tl. hans, þegar þær féllu niður um áramótin 2010/2011. Stefndi hefur í samræmi við nefndan samning greitt stefnanda sem svarar einni viku á bakvakt í mánuði frá og með áramótum og þar til hann lét af störfum hjá stefnda og hefur hann því efnt samninginn.

Með vísan til þess sem að framan greinir hefur stefnanda ekki tekist að sanna að hann eigi rétt til frekari greiðslna frá stefnda vegna bakvakta en hann hefur þegar þegið. Stefndi er því sýknaður af kröfum stefnanda.

Samkvæmt 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf