E-5216/2013

Mál þetta var höfðað 13. desember 2013, þingfest 19. sama mánaðar og tekið til dóms 6. maí sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Stefnandi er F-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, kt. [...], Bríetartúni 12 í Reykjavík.

Stefndu eru AFA JCDecaux Ísland ehf., kt. [...], Vesturvör 30b í Kópavogi og tryggingafélagið Vörður hf., kt. [...], Borgartúni 25 í Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að stefndu verði dæmdir til þess að greiða 563.750 kr. vegna kostnaðar við dómkvadda matsgerð B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2010 til greiðsludags. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

I.

Málsatvik

Hinn 12. ágúst 2005 lenti stefnandi þessa máls í umferðarslysi á Laugavegi í Reykjavík. Tildrög slyssins voru þau að bifreið í eigu stefnda, AFA JCDecaux Íslands ehf., sem tryggð var hjá stefnda, Verði tryggingum hf., var ekið í veg fyrir bifhjól sem stefnandi ók með þeim afleiðingum að stefnandi lenti undir bifreiðinni og slasaðist. Fram kemur í vottorði A-kk-ef B-kk-ef, heila- og taugaskurðalæknis, 27. nóvember 2005, að stefnandi hafi hlotið vægan heilaskaða, viðbeinsbrot og rifbrot á 5. rifi hægra megin.

Aðilar málsins komu sér saman um að fá læknana M-kk-þf P-kk-þf A-kk-þf og G-kk-þf B-kk-þf til að meta afleiðingar slyssins. Niðurstaða matsgerðar þeirra 24. október 2007, var sú að tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri frá 12. ágúst til 30. september 2005. Tímabil þjáningabóta samkvæmt 3. gr. sömu laga væri frá 12. ágúst til 30. september 2005, rúmliggjandi 38 dagar og batnandi án þess að vera rúmliggjandi 11 dagar. Stöðugleikatímapunktur samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993 var metinn 12. ágúst 2006. Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. laganna var metinn 12 stig og varanleg örorka skv. 5. gr. laganna talin engin vera.

Stefnandi felldi sig ekki við niðurstöðu matsgerðarinnar og með beiðni 4. mars 2009 var af hans hálfu óskað eftir dómkvaðningu matsmanna. Til að framkvæma hið umbeðna mat voru dómkvaddir þeir B-kk-nf Y. J-kk-nf bæklunarskurðlæknir og Ö-kk-nf H-kk-nf hrl. Í matsgerð, sem þeir gáfu út 19. febrúar 2010, komust þeir að þeirri niðurstöðu að tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri frá 12. ágúst til 30. september 2005. Tímabil þjáningabóta samkvæmt 3. gr. laganna mátu þeir svo að stefnandi hefði verið rúmliggjandi frá 12. ágúst til 19. september 2005 eða í 38 daga og verið veikur án rúmlegu frá 20. september til 12. nóvember 2005 eða í 53 daga. Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga var metinn 15% vegna höfuðáverka og 5% vegna afleiðinga viðbeinsbrots. Varanleg örorka samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga var metin 20%. Stöðugleikatímapunktur skv. 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga var talinn vera 12. ágúst 2006.

Á grundvelli ofangreinds mats þeirra B-kk-ef og A-kk-ef var af hálfu stefnanda sett fram krafa 25. febrúar 2010 gagnvart stefnda Verði tryggingum hf. Í kjölfarið óskuðu stefndu eftir yfirmati með beiðni þar að lútandi 9. júní 2010. Til að framkvæma yfirmatið voru dómkvaddir þeir H-kk-nf B-kk-nf læknir, J-kk-nf G-kk-nf hdl. og S-kk-nf T-kk-nf læknir sem skiluðu matsgerð 10. desember 2010. Niðurstaða þeirra var að óvinnufærni til léttrar og breytilegrar vinnu, eins og stefnandi hafði stundað mánuðina fyrir slysið, teldist fjórir mánuðir frá slysi eða til 12. desember 2005. Stefnandi teldist hafa verið veikur vegna afleiðinga slyssins, sbr. 3. gr. skaðabótalaga, frá slysdegi til 12. desember 2005, þar af rúmliggjandi 12. ágúst 2005 til 19. september 2005. Stöðugleikapunkt töldu matsmenn vera 12. ágúst 2006. Varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga var metinn 15%. Varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga var metin 10%.

Af framlagðri tjónskvittun, sem dagsett er 27. desember 2010, má sjá að þann dag voru stefnanda greiddar bætur. Af hálfu stefndu hefur komið fram að greiðsla þessi hafi verið innt af hendi á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Stefnandi gerði fyrirvara við mat á varanlegum afleiðingum slyssins og hafði einnig uppi kröfu um greiðslu vegna kostnaðar við öflun matsgerðar þeirra B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl. Með tölvubréfi til stefnda, Varðar trygginga hf., 20. desember 2010 var af hálfu stefnanda ítrekuð krafa um greiðslu reikninga þeirra B-kk-ef og A-kk-ef. Af hálfu tryggingafélagsins var þessari málaleitan hafnað með tölvuskeyti 28. janúar 2013. Í svari félagsins kom fram að höfnun þess byggði á því að matsgerð nefndra manna hefði verið „hafnað af félaginu“, sem einnig hafi fengið matsgerðinni „hnekkt með yfirmati“.

Ágreiningur máls þessa snýst ekki um bótaskyldu stefndu heldur um það hvort stefndu hafi verið rétt að hafna greiðslu kostnaðar vegna matsgerðar dómkvöddu matsmannanna B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl. Sá kostnaður samanstendur samkvæmt gögnum málsins af reikningi B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis, að fjárhæð 250.000 kr., og reikningi A-kk-ef H-kk-ef hrl., að fjárhæð 313.750 kr. Stefnandi hefur ekki viljað una við þessa höfnun stefndu og hefur höfðað mál þetta af þeim sökum. Stefndu hafa tekið til varna með skírskotun til þess að stefnandi eigi ekki rétt til frekari greiðslna.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Dómkröfur stefnanda grundvallast á kostnaði vegna matsgerðar B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl., sem samtals nemur 563.750 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2010, þ.e. einum mánuði frá dagsetningu reikninga framangreindra matsmanna, til greiðsludags.

Stefnandi byggir á því að stefndi, AFA JCDecaux Ísland ehf., hafi á slysdegi tryggt bifreiðina NM-564 hjá stefnda Verði tryggingum hf. Stefnandi vísar til þess að stefndu beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegna tjóns sem hann varð fyrir vegna umferðarslyssins þann 12. ágúst 2005.

Við meðferð málsins hefur verið lögð á það áhersla af hálfu stefnanda að áðurnefnd matsgerð B-kk-ef og A-kk-ef hafi lagt grundvöllinn að niðurstöðu yfirmatsgerðar. Nánar hefur stefnandi í þessu sambandi vísað til þess að í matsgerð M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef læknis og G-kk-ef B-kk-ef læknis 24. október 2007 hafi varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga verið metinn 12 stig og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga talin engin vera. Stefnandi hafi ekki viljað una við þá niðurstöðu og því kosið að óska eftir því, með beiðni 4. mars 2009, að dómkvaddir yrðu menn til að svara nánar tilgreindum matsspurningum. Með matsgerð 19. febrúar 2010 hafi matsmennirnir B-kk-nf Y. J-kk-nf læknir og Ö-kk-nf H-kk-nf hrl. komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga væri 15% vegna höfuðáverka og 5% vegna afleiðinga viðbeinsbrots. Varanlega örorku samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga hafið þeir metið 20%. Stefnandi byggir á því að með þessari matsgerð þeirra B-kk-ef og A-kk-ef hafi fengist niðurstaða sem breytti fyrra mati læknanna M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef, nánar tiltekið úr 12 stiga varanlegum miska og engri varanlegri örorku yfir í 20 stiga varanlegan miska og 20% varanlega örorku. Með matsgerð B-kk-ef og A-kk-ef hafi stefnandi hnekkt fyrra mati og sannað tjón sitt, aðallega þó hvað varðar það að stefnandi hafi af völdum greinds slyss orðið fyrir varanlegri örorku, sbr. 5. gr. skaðabótalaga. Stefndu hafi hins vegar ekki fallist á þessa niðurstöðu og óskað yfirmats. Niðurstaða yfirmatsmanna hafi ekki staðfest fyrsta matið, heldur hafi þar verið staðfest hið hærra miskastig og jafnframt að stefnandi ætti rétt á bótum vegna varanlegrar örorku eins og þeir B-kk-nf og Ö-kk-nf hafi komist að niðurstöðu um. Stefnandi byggir því á að mat þeirra B-kk-ef og A-kk-ef sé forsendan fyrir yfirmatinu og krefst þess að stefndu greiði kostnað vegna matsins.

Stefnandi telur sig eiga rétt til fullra skaðabóta úr hendi stefndu vegna umferðarslyssins sem hann varð fyrir 12. ágúst 2005, sbr. I. kafla skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum, sbr. einkum 1. gr. þeirra laga. Stefnandi skírskotar í þessu samhengi til þess að skaðabótalög nr. 50/1993 eigi að tryggja að tjónþoli verði jafn settur og ef ekki hefði komið til slyss og verði bætur meðal annars að ná yfir kostnað tjónþola af því að sýna fram á tjón sitt og ná fram rétti sínum. Í 1. gr. laga nr. 50/1993 er kveðið á um að sá sem bótaábyrgð ber á líkamstjóni skuli greiða skaðabætur fyrir atvinnutjón, sjúkrakostnað og annað fjártjón sem af því hlýst og enn fremur þjáningabætur. Stefnandi heldur því fram að dómkvaðning matsmannanna B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl. hafi verið nauðsynleg til þess að sýna fram á tjón stefnanda og því ekki óþörf sönnunarfærsla. Mikill munur hafi verið á niðurstöðu fyrstu matsgerðarinnar og niðurstöðu þeirra B-kk-ef og A-kk-ef um varanlega örorku stefnanda og hafi stefnandi með því sýnt fram á tjón sitt, enda miklir hagsmunir í húfi fyrir stefnanda. Af þeim sökum beri stefndu að greiða kostnað af hinni dómkvöddu matsgerð.

Um lagarök vísar stefnandi til þess að skaðabótaábyrgð stefndu sé byggð á ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987 sem og I. kafla skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 1. gr. laganna. Vegna þessa sé báðum aðilum stefnt á grundvelli 1. mgr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Um bótaskyldu vegna líkamstjóns stefnanda er af hans hálfu vísað til ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, nánar tiltekið greina 88., 90., og 91. gr. XIII. kafla laganna um fébætur og vátryggingu. Hvað aðild áhrærir vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og 1. mgr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Um varnarþing er vísað til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt er reist á ákvæðum laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

III.

Málsástæður og lagarök stefndu

Af hálfu stefndu er kröfum stefnanda hafnað með vísan til þess að hann eigi ekki heimtingu á frekari greiðslum. Stefnandi hafi að fullu fengið bætt það tjón sem hann eigi lögvarinn rétt á. Bætur þessar hafi stefnandi móttekið með þeim greiðslum sem inntar voru af hendi 27. desember 2010. Stefndi Vörður tryggingar hf. hafi greitt allan nauðsynlegan kostnað vegna málsins, þ.m.t. kostnað vegna matsgerðar sem málsaðilar sammæltust um að leita eftir og dagsett er 24. október 2007. Tryggingafélagið hafi einnig greitt kostnað vegna yfirmatsgerðar, sem uppgjör aðila var byggt á.

Stefndu vísa til þess að málsaðilar geti, samkvæmt meginreglu íslensks einkamálaréttarfars um málsforræði, ákveðið hvort og hvaða gagna þeir afla. Með sama hætti beri þeir einnig hallann af því ef þau gögn eru ekki fullnægjandi eða með þeim hætti að ekki verði á þeim byggt. Í þessu felist m.a. að þeir beri kostnaðinn af öflun umræddra gagna, sbr. 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndu halda því fram að matsgerð dómkvaddra matsmanna, sem gefin var út í kjölfar dómkvaðningar að beiðni stefnanda, hafi ekki verið fullnægjandi sönnunargagn um varanlegar afleiðingar slyss stefnanda. Að mati stefndu tóku matsmenn þessir ekki nægilegt tillit til andlegrar heilsu stefnanda fyrir slysið, auk þess sem matsmenn hafi ekki getað staðreynt einkenni sem stefnandi hafði lýst. Í þessu samhengi vísa stefndu einnig til þess að skort hafi á rökstuðning undirmatsmanna fyrir því að hækka miskastig vegna einkenna frá öxlum úr 2 stigum í 5 stig. Vegna þessara ágalla á matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna hafi stefndi Vörður tryggingar hf. leitað eftir yfirmati sem hnekkti matsgerðinni.

Stefndu byggja á því að ítrekað hafi í dómaframkvæmd birst sú niðurstaða, að sá sem óskar dómkvaðningar matsmanna beri áhættuna af því hvort ályktanir í matsgerð styðji við málatilbúnað hans. Í því felist meðal annars að reynist matsgerð ekki fullnægjandi, þannig að hún verði lögð til grundvallar niðurstöðu máls, þá beri matsbeiðandi þann kostnað sem af hlýst. Stefndu vísa hér til þess að þar sem stefnandi óskaði eftir dómkvaðningu matsmanna með beiðni 4. mars 2009 þá sé það hans að bera áhættu af því mati og þar með kostnað vegna þess.

Af hálfu stefndu er vísað til þess að samkvæmt skilmálum stefnda, Varðar trygginga hf., afli félagið nauðsynlegra læknisvottorða þegar skrifleg tilkynning um tjón hefur borist. Þá skyldu hafi stefndu uppfyllt með sameiginlegu mati sem aðilar öfluðu. Stefnandi hafi ekki viljað una niðurstöðu þess mats og því óskað eftir dómkvaðningu matsmanna en niðurstöðu þeirra matsmanna hafi síðan verið hnekkt með yfirmati 10. desember 2010. Yfirmat þetta sé sjálfstætt mat þriggja dómkvaddra matsmanna og feli í sér endurmat á þeim atriðum sem undirmatsmenn mátu. Stefndu hafa undir meðferð málsins lagt áherslu á að ekki sé gert ráð fyrir að sá sem bóta krefst afli gagna sjálfur. Vísa stefndu í þessu sambandi til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, en benda að öðru leyti á að hvergi í lögum, reglugerðum eða skilmálum sé kveðið á um skyldu til greiðslu kostnaðar við öflun gagna sem ekki eru svo nýtt við úrlausn álitaefna. Gagnvart kröfum stefnanda er vísað til þess að stefndi Vörður tryggingar hf. hafi greitt stefnanda allar þær bætur sem lög, skilmálar og vátryggingarskírteini gáfu tilefni til.

Um lagarök vísa stefndu almennt til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist er álags á málskostnað er nemur virðisaukaskatti, þar sem stefndi Vörður tryggingar hf. rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og ber því nauðsyn á að fá dæmt álag er þeim skatti nemur úr hendi stefnanda.

IV.

Niðurstaða

Málsforræðisregla íslensks einkamálaréttarfars felur í sér að málsaðilar hafi í megindráttum fullt forræði á efnishlið máls, þ.m.t. sakarefni og hvernig mál er rekið. Undir þetta forræði málsaðila falla ekki síst ákvarðanir þeirra um gagnaöflun í því skyni að styrkja málatilbúnað sinn, sbr. ákvæði 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Í réttarframkvæmd hefur, í samræmi við ákvæði 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991, verið miðað við að aðilar beri sjálfir áhættu og kostnað af öflun umræddra gagna, þ.á m. hvort niðurstöður matsmanna veita málatilbúnaði matsbeiðanda stuðning. Í skaðabótamálum ber að skoða framangreindar meginreglur með hliðsjón af því að í slíkum málum hvílir almennt á tjónþola að sanna tjón sitt og umfang þess.

Eins og mál þetta hefur verið búið úr garði og rekið hér fyrir dómi veltur úrlausn þess á því hvort mat hinna dómkvöddu manna teljist hafa komið stefnanda, sem matsbeiðanda, að notum við sönnunarfærslu hans. Í niðurstöðu hinnar upphaflegu matsgerðar tveggja lækna, sem málsaðilar óskuðu eftir í sameiningu, var varanleg örorka stefnanda metin engin. Matsmenn, sem dómkvaddir voru að beiðni stefnanda, töldu hins vegar að varanleg örorka stefnanda væri 20%. Jafnframt töldu matsmenn þessir varanlegan miska stefnanda nokkru meiri en hinir fyrstu matsmenn. Þótt niðurstaða yfirmatsgerðar hafi verið sú að lækka nokkuð matið á varanlegri örorku stefnanda, stendur eftir að yfirmatsmenn mátu það svo að stefnandi hefði orðið fyrir varanlegri örorku af völdum umferðarslyssins 12. ágúst 2005 og töldu einnig, líkt og hinir dómkvöddu matsmenn, að miskastig stefnanda væri hærra en greindi í niðurstöðu fyrsta matsins. Þótt samanburður á öllum framlögðum matsgerðum birti mismunandi mat á einstökum þáttum í tjóni stefnanda þykir sýnt að niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna hnekkti í raun fyrra mati viðvíkjandi varanlega örorku stefnanda, auk þess að hækka mat á varanlegum miska hans. Með þessu þykir matsgerð hinna dómkvöddu manna hafa lagt eigi veigalítinn grundvöll að niðurstöðu yfirmats. Þar sem ályktanir í matsgerð þeirri sem hér er til umfjöllunar bættu samkvæmt framangreindu nokkru við það mat sem áður lá fyrir og veittu þar með málatilbúnaði stefnanda frekari stuðning verður ekki talið að þar hafi verið um óþarfa sönnunarfærslu að ræða af hálfu stefnanda. Kostnaðurinn við öflun nefndrar matsgerðar telst ekki úr hófi sé horft til þeirra hagsmuna sem stefnandi hafði af því að geta sýnt fram á tjón sitt í þeim tilgangi að fá það bætt. Með vísan til alls framanritaðs má fallast á það með stefnanda að honum hafi verið rétt að stofna til þess kostnaðar sem um er deilt í máli þessu. Að öllum atvikum virtum telst kostnaðurinn fela í sér útgjöld sem telja má til sjúkrakostnaðar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993, og rétt þykir að stefnandi fái bættan úr hendi stefndu. Krafa stefnanda verður því tekin til greina.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr., svo og 2. málsliðar 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 750.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, AFA JCDecaux Ísland ehf. og Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda 563.750 kr. vegna kostnaðar við matsgerð B-kk-ef Y. J-kk-ef læknis og A-kk-ef H-kk-ef hrl., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 19. mars 2010 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 750.000 krónur í málskostnað.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf (sign.)