S-1799/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 27. september sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 12. apríl 2022, á hendur M-kk-þgf J-kk-þgf, kt. [...], [...], fyrir umferðarlagabrot með því að hafa, fimmtudaginn 2. desember 2021, ekið bifreiðinni [...] óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóði mældist amfetamín 160 ng/ml) um Lindargötu í Reykjavík, við [...], þar sem lögregla stöðvaði aksturinn.

Telst brot þetta varða við 1., sbr. 2. mgr., 50. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr., umferðarlaga nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu ökuréttar skv. 99. og 101. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu af refsikröfu og öðrum viður lagakröfum, til vara krefst hann þess að refsing og önnur viðurlög verði látin niður falla, en til þrautavara krefst hann þess að refsingu og öðrum viðurlögum verði frestað, eftir atvikum skilorðsbundið, ellegar refsing skilorðsbundin eða að ákærði hljóti vægustu refsingu sem lög leyfa. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður, þ. m. t. hæfileg málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði, en til vara að hluta.

Málsatvik

Samkvæmt skýrslu lögreglu barst henni tilkynning um ökumann í annarlegu ástandi á bifreiðinni [...] þann 2. desember 2021 við [...] við Lindargötu [...]. Lögreglumenn fóru á vettvang og sáu ökumanninn, ákærða, bakka bifreiðinni. Farþegi í bifreiðinni var í annarlegu ástandi og fór gangandi af vettvangi. Rætt var við ákærða í lögreglubifreiðinni. Hann bar þess merki að vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og var sljór í tali. Ákærði var fluttur á lögreglustöðina á Hverfisgötu þar sem hann lét í té þvagsýni sem sýndi jákvæða svörun á AMP, BUP og BZO. Hjúkrunarfræðingur kom og dró úr honum blóð, en að því loknu var hann frjáls ferða sinna.

Í málinu liggur fyrir matsgerð Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræðum, dags. 20. desember 2021. Samkvæmt niðurstöðum hennar mældust 160 ng/ml amfetamín og 2,1 ng/ml Búprenorfín í blóði ákærða.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi Ákærði kvaðst hafa verið að keyra umrætt sinn. Hann hefði verið verið vel hvíldur og ekki undir áhrifum fíkniefna. Hann hefði einungis neytt lyfja að læknisráði. Hann hefði óskað eftir því við lækni að fá vottorð til að framvísa yrði hann stöðvaður við akstur, en hefði ekki ennþá fengið það. Lyf sem hann tæki, [...], innihéldi amfetamín. Það væri við [...] síðastnefnda ylli þurrki í munni og gerði hann sljóan í tali. Hann hefði verið í góðu ástandi og ekki undir neinum áhrifum umrætt sinn. Þegar hann hefði farið á lögreglustöð í blóðprufu hefði hann framvísað lyfjaumbúðum til að sýna að hann væri á lyfjum en hann hefði ekki áttað sig á því að hann þyrfti að vera með lyfjaskírteini og læknisvottorð.

Lögreglumaður nr. A kvað tilkynningu hafa borist um ökumann í annarlegu ástandi. Þegar að hefði verið komið hefði ákærði verið þar að bakka bíl sínum. Rætt hefði verið við hann og hann hefði borið þess merki að vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna en vitnið mundi þó ekki lengur hvernig það hefði lýst sér. Farið hefði verið með ákærða á lögreglustöð. Hann hefði greint frá því að vera á lyfjum en hefði ekki getað framvísað neinu til sönnunar því. Vitnið mundi ekki til þess að ákærði hefði sýnt lyfjaumbúðir eða óskað þess að hringt yrði í lækni.

Lögreglumaður nr. B kvaðst hafa farið á vettvang í kjölfar tilkynningar um hugsanlegan akstur undir áhrifum. Þeir hefðu séð ákærða þar við akstur og haft afskipti af honum. Þeir hefðu fengið hann til viðtals í lögreglubifreiðinni og talið hann bera þess merki að vera undir áhrifum. Hann hefði m. a. verið þurr í munni og erfitt hefði verið að ná tengslum við hann. Hann hefði verið allur á iði og svarað spurningum seint og illa. Af þeim sökum hefðu þeir flutt hann á lögreglustöðina til að sannreyna af hvaða völdum ástand hans væri. Ákærði hefði borið því við að vera á lyfinu [...]. Hann hefði hins vegar ekki getað sýnt fram á gögn um það. Hann hefði ekki verið með læknisvottorð og vitnið mundi ekki til þess að hafa séð lyfjaumbúðir. Hann hefði þó talað um að eitthvað væri í bílnum sínum.

Vitnið C yfirlæknir kvað ákærða hafa verið til meðferðar hjá sér undanfarið. Hann kannaðist við að hann hefði óskað eftir læknisvottorði vegna aksturs en hann hefði ekki áttað sig á þörfinni á því. Það hefðu verið mistök að hafa ekki gefið það út. Ákærði tæki lyfið [...] og hefði verið lengi á því, en annar læknir hefði upphaflega skrifað upp á það fyrir hann. Lyfið væri gefið vegna alvarlegs [...] og væri viðhaldsmeðferð sem ákærði fengið daglega. Hann væri hæfur til aksturs bifreiðar á þeim skammti sem hann fengi uppáskrifaðan. Hann tæki auk þess fleiri lyf sem hefðu ekki áhrif á aksturshæfni. Vitnið gat ekki sagt til um hversu mikið amfetamín ætti að mælast í blóði manns eftir þann skammt lyfsins [...] sem ákærði fengi ávísaðan, en kvað lyfjafræðinga þurfa að segja til um hvort um lækningalegan skammt væri að ræða eða ekki.

Vitnið D, [...] Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræðum og [...], greindi frá framkvæmd blóðrannsóknanna og áreiðanleika þeirra. Ávallt væru tekin tvö blóðsýni og magngreind og meðaltalið væri gefið upp. Hún kvað magn amfetamíns í blóði ákærða hafa verið langt yfir mæliþröskuldi greiningaraðferðarinnar. Þá hefðu greinst leifar af umbrotsefni annarra efna í blóði hans en það hefði ekki verið tekið fram þar sem móðurefnið hefði ekki fundist. Lyfið [...] innihéldi amfetamín. Í 50 mg hylki af lyfinu væru einungis 14,8 mg af virka efninu amfetamíni. Niðurstöður blóðrannsóknarinnar væru um hærri styrk en rannsóknir segðu til um við inntöku á því. Rannsóknir sýndu að til að ná styrknum 110 ng/ml þyrfti að innbyrða 30– 80 mg af amfetamíni. Ráðlagður hámarksskammtur sem gefinn væri af lyfinu væri 70 mg á dag sem jafngilti 28 mg af amfetamíni. Ljóst væri að til þess að ná þeim styrk sem hefði greinst hjá ákærða þyrfti að taka inn mun meira magn af amfetamíni en 50 mg af [...]. Ekki væri því um að ræða að lyfið hefði verið tekið í lækningalegum skömmtum. Spurð hvort lyfið [...] hefði bælandi áhrif kvaðst hún ekki þekkja það, en það hefði ekki áhrif á styrkinn í blóðinu.

Vitnið E, sérfræðingur og lyfjafræðingur hjá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræðum, kvað ávallt gerð forpróf þegar sýni bærust frá lögreglu og svo væri gerð magnákvörðun í blóði. Ef tekin væru 50 mg af lyfinu [...] samsvaraði það um 15 mg af dexamfetamíni, sem væri forlyf sem breyttist í amfetamín. Í rannsóknum á einstaklingum sem hefðu tekið á bilinu 10– 40 mg af amfetamíni væru hæstu mælingar 100 ng/ml í blóði. Hefði ákærði tekið lyfið í lækningalegum skömmtum hefði hann ekki átt að mælast svo hár sem hér hefði verið.

Niðurstaða

Ákærða er gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna en í blóðsýni sem tekið var úr honum umrætt sinn mældist amfetamín 160 ng/ml. Er brot ákærða talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðins má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim eða ef hann telst óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja, sbr. 6. mgr. 48. gr. laganna. Í 2. mgr. ákvæðisins segir að mælist ávana- og fíkniefni eða lyf skv. 1. mgr., sbr. 6. mgr. 48. gr., í blóði ökumanns teljist hann vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega.

Samkvæmt 8. mgr. 101 gr. umferðarlaga nr. 77/2019 skal ökumaður ekki beittur viðurlögum skv. 1. mgr. ákvæðisins ef hann hefur meðferðis við stjórn ökutækis vottorð læknis er sýnir fram á að hann sé haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þurfi af þeim orsökum að neyta þeirra efna sem í blóði hans mælast, og hann sýnir fram á að hann hafi fengið útgefið lyfjaskírteini frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. lög um sjúkratryggingar, vegna neyslu þeirra efna sem í blóði hans mælast, og sýnt er fram á, með mati læknis að undangenginni læknisskoðun sem fram fer að beiðni lögreglu í framhaldi af stöðvun ökutækis, að hann hafi verið hæfur til að stjórna ökutækinu örugglega. Tekið skal fram í vottorði læknis að sjúklingurinn sé þrátt fyrir sjúkdóm sinn og lyfjainntöku fullkomlega fær um að stjórna ökutæki.

Ákærði neitar sök og krefst aðallega sýknu. Hann hefur viðurkennt að hafa ekið bifreiðinni eins og greinir í ákæru en neitar því að hafa verið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Hann kveðst hafa verið á lyfjum vegna [...] sem hafi ekki áhrif á aksturshæfni hans þar sem hann hafi myndað þol gegn verkun þeirra. Þá kveður hann það ástand sem lýst er í lögregluskýrslu skýrast af öðrum lyfjum sem hann hafi tekið.

Óumdeilt er að ákærði framvísaði ekki vottorði læknis eða lyfjaskírteini eins og krafist er í 8. mgr. 101. gr. umferðarlaga, en það er forsenda þess að unnt sé að koma við læknisskoðun þar sem fram fer mat á því hvort ákærði sé fær um að stjórna ökutæki örugglega. Hann hefur hins vegar lagt fyrir dóminn gögn sem sýna lyfjanotkun hans samkvæmt ávísun lækna. Þá hefur hann lagt fram vottorð C yfirlæknis, dags. 3. maí 2022, þar sem fram kemur að hann hafi undanfarið ár fengið skaðaminnkandi meðferð og sé á lyfjunum [...]. Lyfjafræðing þurfi til að skera úr um hvort hann hafi verið á styrk umfram það sem hann neyti í meðferð sinni. Hann fái 50 mg skammt af [...] og hálfa töflu af [...]. Þessir skammtar valdi ekki hættu í umferðinni.

Tveir sérfræðingar hjá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði staðfestu matsgerð sína vegna blóðsýnis úr ákærða og gerðu grein fyrir áreiðanleika rannsóknanna. Telst með því sannað að amfetamín í framangreindu magni hafi greinst í blóðsýni úr ákærða en ákærði hefur ekki vefengt þá niðurstöðu. Fram er komið að lyfið [...] umbreytist í amfetamín. Í framangreindum gögnum sem ákærði lagði fyrir dóminn og framburði hans kemur fram að hann tekur 50 mg af lyfinu á dag. Samkvæmt framburði framangreindra sérfræðinga er útilokað að 160 ng/ml af amfetamíni mælist í blóði eftir þá neyslu heldur ætti niðurstaðan að vera mun lægri. Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að ákærði hefur neytt amfetamíns langt umfram lækningalega skammta og telst hann því hafa neytt ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Skiptir huglægt mat ákærða á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum engu máli, sbr. t. d. dóm Landsréttar í máli nr. 258/2021 og dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 254/2008.

Með hliðsjón af framangreindu eru haldlausar varnir ákærða er lúta að því að ekki hafi verið sett reglugerð um mörk skv. 6. mgr. 48. gr. umferðarlaga, eða að ákærði hafi verið í réttmætri villu um að amfetamínáhrifa hafi gætt vegna bælingaráhrifa [...] eða í einhvers konar lögvillu um efni umferðarlaga. Er raunar ljóst að ákærði gerði sér grein fyrir þörf á læknisvottorði til að mega aka, en fram hefur komið að hann hafði leitast viðað fá slíkt vottorð útgefið.

Að öllu framangreindu virtu telur dómurinn sannað, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi gerst sekur um að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa amfetamíns og er brot hans réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru.

Ákærði er fæddur í [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 6. apríl 2022, var honum gert að greiða sekt með viðurlagaákvörðun 2. júlí 2014, m. a. fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Þá var ákærða gert að greiða sekt með lögreglustjórasátt 25. júlí 2018, m. a. fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Að öðru leyti kemur sakaferill ákærða ekki til skoðunar við ákvörðun refsingar nú. Verður því miðað við það að ákærða sé nú þriðja sinni gerð refsing fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna innan ítrekunartíma í skilningi 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með hliðsjón af framangreindu, sakarefni þessa máls, dómvenju og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga.

Með vísan til lagaákvæða í ákæru er ákærði sviptur ökurétti ævilangt frá birtingu dóms þessa að telja.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef T-kk-ef lögmanns, 940.010 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og 150.697 krónur í annan sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið J-kk-nf K-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, M-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsií 30 daga.

Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef T-kk-ef lögmanns, 940.010 krónur, og 150.697 krónur í annan sakarkostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf