E-522/2012

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 11. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af M-x-x W-x-x T-x-x, kt. 000000-0000, Póllandi, með stefnu, birtri 31. janúar 2012, á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 000000-0000, Kringlunni 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð kr. 3.348.817, ásamt 4,5% ársvöxtum af kr. 889.470 frá 8. ágúst 2008 til 8. febrúar 2009, en af kr. 3.348.817 frá þeim degi til 22. febrúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum kr. 1.178.888, sem stefnandi fékk greiddar frá stefnda úr slysatryggingu launþega 3. desember 2010. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess, að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega, sem og málskostnaður.

II

Málavextir

Stefnandi, sem er pólskur ríkisborgari, lýsir málavöxtum svo í stefnu, að hann hafi verið við vinnu sína hjá Pökkun og flutningum ehf. í byggingu 2308 á Vallarheiði í Reykjanesbæ þann 8. ágúst 2008, þegar slysið átti sér stað. Hafi hann verið þar, ásamt T-x-x O-x-x, að sækja stóra flutningakassa, svokallaða flugkassa, sem til hafi staðið að flytja til Reykjavíkur, þar sem aðalstarfsemi Pökkunar og flutninga ehf. fari fram. Bygging 2308 á Vallarheiði hafi verið í eigu Pökkunar og flutninga ehf. á slysdegi og hafi pappakassabirgðir fyrirtækisins verið geymdar þar. Hafi pappakössunum verið raðað lárétt í stórar stæður, sem hafi að jafnaði verið um tveir metrar á hæð, en stæðurnar hafi ýmist hvílt á vörubrettum eða bitum á gólfinu.

Í þeim tilvikum, þegar pappakassastæða hvíldi á vörubretti, hafi verið unnt að lyfta henni með lyftara og flytja beint inn í flutningabíl. Þegar kassastæða hvíldi á bitum hafi hins vegar þurft að raða kössunum fyrst á vörubretti, áður en þeim var komið fyrir inni í flutningabíl.

Þegar slys stefnanda bar að, hafi T-x-x, sem fór með stjórn lyftarans umræddan dag, verið búinn að hífa upp eina kassastæðu, sem hvílt hafi á bitum en ekki vörubretti, með göfflum lyftarans. Gafflarnir hafi þó aðeins náð að rúmlega hálfu undir kassana.

Það liggi fyrir, að T-x-x, verkstjóri stefnanda, hafi beðið stefnanda um að kanna aðstæður og koma vörubretti undir kassastæðuna. Hafi stefnandi því farið fyrir framan gafflana með vörubretti og hafið að koma því undir kassana. Á meðan stefnandi var að sinna því verki hafi kassastæðan hrunið fram, og hafi stefnandi orðið undir henni. Þyngd kassana, sem féllu á hann, hafi verið um 400-500 kg.

Stefnandi var þegar fluttur með sjúkrabifreið á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, þar sem gert var að meiðslum hans. Slysið var tilkynnt til lögreglu, Vinnueftirlits ríkisins og Tryggingastofnunar ríkisins.

Stefnandi hlaut alvarlega áverka af völdum slyssins, m.a. hryggbrot.

Afleiðingar slyss stefnanda voru metnar í örorkumötum A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef læknis, dags. 24. nóvember 2010 og 13. janúar 2011. Þar er komizt að svofelldum niðurstöðum um afleiðingarnar samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 (skbl.):

Tímabundið atvinnutjón (2. gr. skbl.) 100% frá 8.8.2008-8.11.2008.

Þjáningabætur(3. gr. skbl.) 8.8.2008-8.11.2008.

Stöðugleikapunktur: 8.2.2009.

Varanlegur miski (4.gr. skbl.) 8 stig.

Varanleg örorka (5. gr. skbl.) 5%.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 8. janúar 2010, var krafizt greiðslu úr frjálsri ábyrgðartryggingu Pökkunar og flutninga ehf. hjá stefnda. Með bréfi stefnda, dags. 17. ágúst 2010, var stefnanda tilkynnt, að bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni væri hafnað. Með bréfi, dags. 23. september 2010, skaut stefnandi ákvörðun stefnda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem komst að þeirri niðurstöðu í áliti sínu, dags. 19. október 2010, að slysið væri ekki bótaskylt úr ábyrgðartryggingu Pökkunar og flutninga ehf. hjá stefnda.

Stefnandi kveðst með engu móti hafa getað unað þeirri afstöðu og hafi hann höfðað mál á hendur stefnda, sem þingfest hafi verið í Héraðsdómi Reykjavíkur þann 22. febrúar 2011. Við aðalmeðferð málsins þann 9. og 11. janúar 2012 hafi hins vegar komið í ljós, að misskilnings gætti um málsatvik, sem hafi verið til kominn vegna skýrslu Vinnueftirlits ríkisins, en af henni hafi mátt skilja, að kassarnir hefðu hvílt á bretti þegar slysið varð, og að stefnandi hefði snert kassastæðuna með þeim afleiðingum, að hún hrundi. Sú málavaxtalýsing sé röng, enda hafi kassarnir ekki hvílt á vörubretti, þegar slysið bar að, heldur einungis á göfflum lyftarans. Auk þess hafi stefnandi aldrei komið við kassastæðuna. Í ljósi þessa hafi stefnandi því fellt málið niður í þinghaldi þann 16. janúar 2012.

Í málsatvikalýsingu stefnda kemur fram, að lyftarinn hafi verið kyrrstæður og mannlaus, þegar slysið átti sér stað. Stefnandi hafi verið að vinnu ásamt samstarfsmanni sínum, T-x-x R-x-x, sem hafi verið að huga að annarri stæðu á þeim tímapunkti.

Við komu á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja í kjölfar slyssins hafi stefnandi kvartað undan verk í mjóbaki og yfir endalið löngutangar hægri handar. Hafi stefnandi í kjölfarið verið sendur á Landspítala-Háskólasjúkrahús, þar sem hann hafi dvalið til 13. ágúst 2008. Hafi hann verið meðhöndlaður í svokölluðu þriggja punkta belti, en ekki hafi verið talið ástæða til skurðaðgerðar.

Þegar slysið átti sér stað hafi félagið, Pökkun og flutningar ehf., verið með í gildi ábyrgðartyggingu hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Stefndi kveður stefnanda hafa hafið störf að nýju eftir slysið hinn 8. nóvember 2008. Hafi engin breyting orðið á vinnuframlagi hans, sem hafi áfram verið fólgið í ýmiss konar burði, svo sem flutningi á búslóðum.

Hafi stefnandi ekki greint samstarfsmönnum sínum frá því, að hann byggi við varanleg einkenni vegna slyssins hinn 8. ágúst 2008. Hinn 24. september 2009 hafi stefnandi tilkynnt, að hann hygðist flytja aftur til Póllands og ljúka þeirri herþjónustu, sem hann hafi átt eftir.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að slys hans megi rekja til óforsvaranlegra og hættulegra vinnuaðstæðna sem og saknæmrar háttsemi starfsmanna og verkstjóra Pökkunar og flutninga ehf., en félagið hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá stefnda á slysdegi og sé bótakröfunni því beint að félaginu, sbr. 44. gr. laga nr. 30/2004.

Óforsvaranlegt verklag og vinnuaðstæður hjá Pökkun og flutningum ehf.

Stefnandi byggir á því, að það verklag, sem viðhaft hafi verið í byggingu 2308 á Vallarheiði umræddan dag, hafi verið óforsvaranlegt og farið í bága við skráðar sem og óskráðar hátternisreglur, sem í gildi hafi verið við þær aðstæður, sem uppi hafi verið á verkstaðnum. Stefnandi telji, að Pökkun og flutningar ehf. hafi í engu tryggt öryggi hans, líkt og 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, kveði á um. Þá vísi stefnandi enn fremur í 37. gr. sömu laga, en samkvæmt ákvæðinu skuli haga og framkvæma vinnu þannig, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerðar, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Í 42. gr. laganna komi þar að auki fram, að vinnustaður skuli vera þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefnandi telji, að Pökkun og flutningar hafi með öllu brugðist þessum skyldum sínum.

Nú liggi fyrir, að sú kassastæða, sem síðar hrundi yfir stefnanda, hafi ekki hvílt á vörubretti, heldur á göfflum lyftarans. Þá hafi kassarnir verið svo stórir, að gafflar lyftarans hafi aðeins náð rétt rúmlega að hálfu undir kassana, dskj. nr. 4 og 15. Að auki hafi stæðan heldur ekki verið bundin, heldur laus á göfflunum og því afar óstöðug.

Í umsögn Vinnueftirlitsins (dskj. nr. 4) segi m.a. um orsök slyssins, að það sé að rekja til þess, að engar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að tryggja, að byrði lyftarans sæti tryggilega á göfflum hans og að byrðin hafi verið óstöðug, þar sem kassarnir hafi verið það stórir, að gafflar lyftarans hafi aðeins náð að rúmlega hálfu undir þá.

Enda þótt að niðurstaða Vinnueftirlits ríkisins sé í meginatriðum rétt að þessu leyti, verði ekki fram hjá því litið, að grundvallar misskilnings gæti hjá stofnuninni um, hvernig aðstæðum hafi verið háttað á slysstað og vísist um það til þess, sem að framan greini. Í því samhengi árétti stefnandi sérstaklega, að hann hafi aldrei snert umrædda kassastæðu eða hagrætt henni. Þessi lýsing Vinnueftirlitsins á slysinu sé alröng og fái hvorki stoð í framburði stefnanda fyrir dómi né framburði vitnisins T-x-x O-x-x, en hann hafi verið einn með stefnanda á slysstað. Í þessu samhengi beri þó sérstaklega að nefna, að hvorki Vinnueftirlitið né lögregla hafi tekið skýrslu af stefnanda í kjölfar slyssins. Að mati stefnanda hefði skýrsla Vinnueftirlitsins verið enn harðorðari í garð Pökkunar og flutninga um aðbúnað og vinnubrögð stjórnanda lyftarans, hefði stofnunin haft réttar upplýsingar við gerð skýrslunnar.

Stefnandi telji, að vinnubrögð stjórnanda lyftarans hafi verið með öllu óforsvaranleg og brotið í bága við skráðar hátternisreglur, enda sé það ein af starfsskyldum þeirra einstaklinga, sem fari með stjórn lyftara, að sjá til þess, að byrðin, sem sitji á göfflum lyftarans, sé nægilega stöðug og ekki sé hætta á, að hún velti um koll. Um þetta vísi stefnandi til greinar 2.6 í I. viðauka reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, þar sem segi, að tryggja skuli stöðugleika tækja eða hluta þeirra með festingum eða á annan viðeigandi hátt, þegar öryggi og heilbrigði starfsmanna krefjist þess.

Enn fremur vísi stefnandi til greinar 3.2 í I. viðauka reglugerðarinnar, þar sem fjallað sé um, hvaða lágmarkskröfur verði að gera til tækja, sem lyfti byrði, en í grein 3.2.3 segi, að varanlegur tækjabúnaður skuli vera þannig upp settur, að byrðin skapi ekki slysahættu, sláist ekki í starfsmenn, renni ekki af stað eða falli niður og verði ekki losaður af gáleysi.

Stjórnandi lyftarans hafi með öllu brugðizt þessari skyldu sinni. Kassarnir, sem hvíldu á göfflunum, hafi verið allt of stórir og þar að auki ekki bundnir saman. Að mati stefnanda hefði stjórnandi lyftarans, T-x-x O-x-x, aldrei átt að taka upp kassastæðuna, án þess að hafa hana bundna og á vörubretti. Sé þessi háttsemi stjórnanda lyftarans í raun óskiljanleg, sér í lagi hafi honum verið kunnugt um, að kassastæðurnar hafi átti það til að hrynja niður (dskj. nr. 16, bls. 10).

Þá beri einnig að líta til þess, að á stjórnendum vinnutækja hvíli ótvíræð skylda til að tryggja nánasta starfsumhverfi tækisins, þannig að engum stafi hætta af tækinu sjálfu eða þeirri byrði sem á því hvíli. Um þetta vísi stefnandi til greinar 3.1.3 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, þar sem segi, að gera skuli ráðstafanir til þess að tryggja, að starfsmenn séu ekki staddir undir byrði, sem verið sé að lyfta, nema verkið, sem unnið sé, krefjist þess. Óheimilt sé að lyfta byrði yfir óvarið vinnusvæði, þar sem starfsmenn séu venjulega við vinnu. Sé slíkt samt sem áður óhjákvæmilegt og ekki unnt að vinna verkið með öðrum hætti, skuli setja viðeigandi vinnureglur og fylgja þeim eftir.

Með öðrum orðum hafi stjórnanda lyftarans borið að sjá til þess, að stefnandi væri hvorki staddur undir, né nærri, byrðinni á meðan verið var að lyfta kössunum. Stjórnandi lyftarans hafi hins vegar gert þveröfugt. Í vitnisframburði T-x-x O-x-x komi fram, að hann hafi beðið stefnanda um að fara að stæðunni og kanna, hvort hægt væri að koma vörubrettinu þar undir, þ.e. smeygja brettinu á gafflana og undir kassana (dskj. nr. 16, bls. 10). Stefnandi hafi því farið að öllu leyti að fyrirmælum yfirmanns síns, en að sögn T-x-x hafi þetta verklag margsinnis verið viðhaft og gert til þess að „stytta sér leið“ (dskj. nr. 16, bls. 11).

Þá komi enn fremur fram í framburði T-x-x, að hann hafi ekki verið við stjórntæki lyftarans, þegar slysið gerðist, þ.e. á meðan stefnandi hafi verið að reyna að koma vörubrettinu undir kassastæðuna og þegar kassastæðan var í 40-60 cm hæð frá gólfi (dskj. nr. 16, bls. 10). Stefnandi telji þessa háttsemi stjórnanda vera saknæma. Um þetta vísi stefnandi til greinar 3.1.2 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006, þar sem segi m.a., að meðan starfsmenn séu á tækjum, sem hönnuð séu til að lyfta byrði, skuli stjórntæki þeirra ávallt mönnuð.

Og í grein 3.2.6 sömu reglugerðar segi m.a., að byrði, sem hangi í lausu lofti, megi ekki skilja eftir án eftirlits, nema girt sé fyrir aðgang að hættusvæðinu og tryggt, að hún hangi örugglega, rækilega fest.

Með öðrum orðum hafi T-x-x verið algerlega óheimilt að yfirgefa stjórnklefa lyftarans á meðan byrðin var uppi.

Stjórnandi lyftarans hafi ekki verið með réttindi

Í málinu liggi fyrir og sé óumdeilt, að T-x-x O-x-x hafi ekki verið með vinnuvélaréttindi hér á landi. þegar slysið átti sér stað, og hafi aldrei setið námskeið til að öðlast slík réttindi (dskj. nr. 4). Hafi T-x-x því stjórnað lyftaranum réttindalaus á slysdegi. Brjóti þetta í bága við 1. og 2. gr. reglna nr. 198/1993 um réttindi til að stjórna vinnuvélum.

Þá brjóti háttsemi T-x-x enn fremur gegn grein 2.1 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006.

Það eitt að stjórna vinnuvél, án þess að hafa til þess tilskilin réttindi, feli, að mati stefnanda, í sér saknæma háttsemi. Þá séu orsakatengsl milli slyss stefnanda og réttindaleysis T-x-x augljós og um það vísi stefnandi m.a. til skýrslu Vinnueftirlitsins, en þar segi m.a., að slysið megi rekja til þess, að lyftarastjórnandinn hafi ekki haft tilskilin réttindi.

Með öðrum orðum telji stefnandi, að slys hans hefði ekki átt sér stað, hefði lyftaramaður haft nægilega þekkingu á þeim reglum, sem gildi um stjórn lyftara, en slíka þekkingu öðlist menn á vinnuvélanámskeiðum. Þannig verði að teljast afar ólíklegt, að einstaklingur með tilskilin réttindi hefði hleypt, hvað þá fyrirskipað, öðrum starfsmanni nánast undir um hálfs tonns byrði. Að sama skapi verði að teljast ólíklegt, að stjórnandi með réttindi hefði yfirgefið stjórntæki lyftarans, þegar gafflar hans væru uppi og með byrði ofan á. Allt þetta sé orsök slyss stefnanda, sem verði í öllum tilvikum rakin til mistaka T-x-x O-x-x og réttindaleysis hans.

Verkstjórn ábótavant

Í málinu liggi fyrir, samkvæmt fyrrnefndum skýrslutökum af T-x-x O-x-x, sem og V-kk-þgf P-kk-þgf, framkvæmdastjóra Pökkunar og flutninga ehf., að T-x-x hafi farið með verkstjórn umræddan dag í byggingu 2308 á Vallarheiði (dskj. nr. 16, bls. 5). Hafi T-x-x því verið fulltrúi atvinnurekanda í skilningi 21. gr. laga nr. 46/1980, og hafi hvílt á honum rík skylda til að tryggja, að gætt væri fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustaðnum, sbr. 13. og 42. gr. laganna.

Saknæmi T-x-x felist því ekki einungis í því að stjórna lyftara próflaus, sem hafi valdið stefnanda tjóni, heldur einnig í því, að hann hafi brugðizt skyldum sínum sem verkstjóri. Að mati stefnanda sé vanræksla T-x-x alvarleg, enda hafi fjölmargar skráðar hátternisreglur verið brotnar í aðdraganda slyssins og vísist til þess sem að framan greini.

Stefnandi leggi áherzlu á, að T-x-x hafi vitað, að í þeim tilvikum, er kassastæða hvíldi á bitum en ekki á vörubretti, þyrfti að handfæra kassana yfir á vörubretti, og hafi það verið hin rétta aðferð undir þessum kringumstæðum (dskj. nr. 16, bls. 11). T-x-x hafi hins vegar ákveðið að lyfta upp stæðunni með lyftara og því augljóst, að til hafi staðið að reyna að smeygja vörubretti undir kassastæðuna á meðan stæðan hvíldi á göfflum lyftarans. Hefði T-x-x ætlazt til að stefnandi myndi handfæra kassana yfir á vörubretti, hefði það ekki þjónað neinum tilgangi að lyfta stæðunni upp af bitunum.

Í skýrslutökum af T-x-x komi fram, að honum hafi ekki verið kunnugt um, að einhver hefði gert stefnanda ljóst, að þetta verklag, þ.e. að smeygja vörubrettinu undir kassastæðuna á meðan hún hvíldi á göfflunum, ætti ekki að viðhafa (dskj. nr. 16, bls. 11). Um ástæðu þess, hvers vegna þetta verklag var viðhaft á staðnum, segi T-x-x orðrétt:

Já, þetta er praktíserað stundum. Okkur er ekki ætlað að gera þetta svona. Öll gerum við stundum öðruvísi en við eigum að gera, við styttum okkur leið af og til.

Stefnandi telji, að með háttsemi sinni hafi T-x-x með öllu brugðizt skyldum sínum sem verkstjóri stefnanda, enda hafi honum ótvírætt borið að leiðbeina stefnanda um, hvernig haga ætti framkvæmd verksins, sbr. m.a. 14. gr. laga nr. 46/1980, sem og 7. og 8. gr. reglugerðar nr. 367/2006.

Þá telji stefnandi, að verkstjóranum hafi enn fremur borið að stuðla að því, að öryggisáætlun og öryggismat lægi fyrir á vinnustaðnum, sbr. m.a. 1. mgr. 65. gr. og 65. gr. a laga nr. 46/1980 sem og 4. gr. reglugerðar nr. 367/2006, en samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins (dskj. nr. 4) hafi ekkert slíkt legið fyrir, þegar slys stefnanda bar að. Stefnandi telji einsýnt að afstýra hefði mátt slysinu, ef öryggismál vinnustaðarins hefðu verið í lagi.

Bótakrafan

Með hliðsjón af öllu framangreindu telji stefnandi liggja í augum uppi, að slys hans megi rekja til saknæmrar háttsemi samstarfsmanns hans og verkstjóra, sem og óforsvaranlegra vinnuaðstæðna. Stefnandi telji, að Pökkun og flutningar ehf. beri skaðabótaábyrgð á slysi hans á grundvelli hinnar óskráðu meginreglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð.

Bótakrafan sundurliðist með eftirfarandi hætti:

1. Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl.:

92 x (700 x (7594/3282) kr. 149.040

2. Miski skv. 4. gr. skbl.:

4.000.000 x (7594/3282) x 8% kr. 740.430

3. Varanleg örorka skv. 5.-7. gr. skbl.:

2.936.772 x 1,08 x 15,508 x 5% kr. 2.459.347

Samtals kr. 3.348.817

Útreikningurinn taki mið af matsgerðum A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, dags. 24. nóvember 2010 og 13. janúar 2011 (dskj. nr. 10 og 11). Samkvæmt síðarnefndu matsgerðinni hafi stöðugleikatímapunktur stefnanda verið 8. febrúar 2009.

Grunnfjárhæð þjáninga og varanlegs miska skv. 3. gr. og 4. gr. skbl. sé uppreiknuð í samræmi við lánskjaravísitölu í janúar 2012, sbr. 15. gr. skbl.

Útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku taki mið af tekjum stefnanda árið 2008 (dskj. nr. 13). Það ár hafi verið fyrsta heila starfsár stefnanda hér á landi, en hann hafi flutzt hingað til lands þann 14. september 2007. Þegar slysið átti sér stað, hafi hann því aðeins verið búinn að starfa hér á landi í tæpt ár. Vegna þessara aðstæðna verði árslaun þrjú síðustu ár fyrir slys ekki lögð til grundvallar bótum fyrir varanlega örorku, heldur verði að meta þau sérstaklega sbr. 2. mgr. 7. gr. skbl. Á því sé byggt, að fyrsta heila starfsár stefnanda sé réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans. Við árslaun bætist svo 8% framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Stefnandi hafi verið 24 ára og 78 daga gamall á stöðugleikatímapunkti og stuðull hans því 15,508.

Bætur vegna þjáninga og varanlegs miska beri 4,5% vexti frá slysdegi, 8. ágúst 2008, skv. 16. gr. skbl., en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, 8. febrúar 2009, skv. sömu grein. Krafan beri svo dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi máls nr. E-832/2011, þ.e. 22. febrúar 2011, til greiðsludags, en til frádráttar kröfunni komi greiðsla stefnda úr slysatryggingu launþega, að fjárhæð kr. 1.178.888, sem greidd hafi verið þann 3. desember 2010.

Um sönnunarstöðuna og ætlaða eigin sök

Stefnandi árétti, að skýrsla Vinnueftirlitsins (dskj. nr. 4) sé röng um nokkur meginatriði eins og að framan hafi verið lýst. Í skýrslunni komi m.a. fram, að kassastæðan hafi hrunið á stefnanda, þegar hann hafi snert eða hagrætt kössunum. Þetta sé alrangt og stafi þessi lýsing á slysinu hvorki frá stefnanda né T-x-x O-x-x, sem hafi verið einn með stefnanda inni í byggingu 2308 á Vallarheiði, þegar slysið átti sér stað. Stefnandi hafi aldrei snert umrædda kassastæðu, heldur hafi hann einungis reynt að koma vörubrettinu undir hana, líkt og verkstjórinn hans hafi beðið hann um að gera (dskj. nr. 16, bls. 10). Þá hafi T-x-x aldrei séð slysið, en í framburði hans segi orðrétt um þetta: „Ég sá ekki þegar stæðan féll á hann, ég heyrði það. Ég heyrði hljóðin þegar stæðan féll, en ég heyrði líka óp frá M-x-x, eins og hann hefði orðið fyrir einhverjum óþægindum, og ég bölvaði. Ég tel, að ég hafi verið í 10-12 m fjarlægð og ég sá, þegar kassarnir runnu, þeir hrundu ekki, heldur runnu þeir og mynduðu nánast tjaldlaga stafla.“

Í ljósi þessa sé nákvæmlega ekkert í máli þessu, sem mæli með því, að stefnandi eigi að bera ábyrgð á tjóni sínu sjálfur á grundvelli eigin sakar, enda hafi hann einungis verið að sinna því verki, sem hann hafi verið beðinn um. Þá beri að líta til þeirrar staðreyndar, að stefnandi sé pólskur verkamaður, sem hafi starfað hér á landi í tæpt ár, hafi hvorki haft sérstaka þjálfun né fengið kennslu, og hafði ekkert haft með stjórnun lyftarans að gera eða það að raða kössunum á gaffla lyftarans.

Þá beri að lokum að líta til þeirrar staðreyndar, að stefndi beri í öllum tilvikum hallann af ætluðum óskýrleika um orsök slyssins, enda hafi rannsókn lögreglu og Vinnueftirlits ríkisins verið háð verulegum annmörkum og vísist um það m.a. til dóms Hæstaréttar frá 19. marz 2009 í máli nr. 363/2008.

Tilvísun til helstu lagaákvæða

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993 með síðari breytingum, lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sem og stjórnvaldsfyrirmæli, sem sett séu á grundvelli laga nr. 46/1980. Um vaxtakröfuna vísi stefnandi sérstaklega til 16. gr. skbl. og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili skv. lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til, að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður stefnda

1. Aðalkrafa

Um ábyrgð hins vátryggða félags fari samkvæmt almennu sakarreglunni. Stefndi byggi á því, að ósannað sé, að slysið sé að rekja til atvika, sem hið vátryggða félag beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þannig telji stefndi, að slysið verði ekki rakið til ófullnægjandi verkstjórnar, ófullnægjandi varúðarráðstafana eða viðvarana eða brots á þeim skyldum, sem á hinu vátryggða félagi hvíli samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum, sem settar séu með stoð í þeim lögum.

Stefndi byggi á því, að hið vátryggða félag hafi ekki í neinu tilliti sýnt af sér saknæma háttsemi, sem geti leitt til skaðabótaábyrgðar hans. Þvert á móti megi ráða af gögnum málsins, að orsök slyssins hafi að öllu leyti verið aðgæzluleysi stefnanda sjálfs. Sönnunarbyrði um annað hvíli í öllu falli á stefnanda sjálfum.

Í fyrsta lagi sé byggt á því, að orsök slyss stefnanda sé fyrst og fremst aðgæzluleysi hans sjálfs. Í málinu sé óumdeilt, að stefnandi hafi hafizt handa við að setja vörubretti milli gaffla lyftarans og kassastæðunnar, þegar óhappið átti sér stað. Lyftarinn hafi verið kyrrstæður og kassastæðan staðið í 35-40 cm hæð frá gólfi. Virðist sem stefnandi hafi ákveðið að fara fram fyrir stæðuna og eiga við kassana, enda þótt þeir væru í nokkurri hæð frá gólfi.

Í vitnaskýrslu T-x-x í máli nr. E-382/2011 hafi hann sett fram tvær mögulegar skýringar á því, af hverju kassarnir hafi fallið af göfflum lyftarans og hafi sú, sem hann hafi talið líklegri, verið að stefnandi hafi verið að reyna að ýta vörubrettinu milli stæðunnar og gaffalsins. Þessi framburður fái stoð í framburði stefnanda sjálfs fyrir dómi í sama máli, þar sem hann segi: „Þegar ég byrja, þá lyftir hann svolítið af gólfi, og ég byrja að setja undir vörubretti. Þá fóru þessir kassar að detta á mig.

Hins skýring T-x-x hafi verið sú, að stefnandi hafi þurft að breyta stöðu gaffalsins eða jafnvel lækka hann. Með vísan til framburðar T-x-x sé ljóst, að kassastæðan hafi hrundið vegna tilverknaðar stefnanda sjálfs.

Stefndi byggi á því, að enginn hafi verið við stjórn lyftarans, þegar slysið varð. Hvað sem öðru líði, sé ljóst, að stefnandi hafi sýnt af sér mikið gáleysi með því að standa undir stæðunni, meðan hún var í þessari hæð, og eiga við hana á sama tíma. Hafi honum mátt vera hættan af því ljós, miðað við aldur hans og starfsreynslu.

Starfsmönnum hins vátryggða félags hafi verið uppálagt, að þau vinnubrögð, sem stefndi viðhafði, mætti aldrei nota. hafi stefnandi talið nauðsynlegt að eiga við kassastæðuna, hafi honum í það minnsta borið að sjá til þess, að göfflum lyftarans yrði slakað niður á gólf, svo fallið yrði ekki jafn mikið og raunin varð. Í öllu falli hafi verið hægt að vinna verkið með öðrum hætti, þannig að engin hætta hefði skapazt fyrir stefnanda.

Því sé mótmælt, að verkstjórn hafi verið ábótavant, þegar óhappið varð. Um einfalt verk hafi verið að ræða, og hafi yfirmenn félagsins mátt treysta því, að hann ynni verkið ekki með þeim hætti, sem hann hafi gert. Öll vinnuaðstaða hafi verið fullnægjandi hjá hinu vátryggða félagi og sé því hafnað að nokkurt orsakasamhengi sé á milli aðbúnaðar og öryggis á vinnustaðnum annars vegar og tjóns stefnanda hins vegar.

Þeirri ályktun Vinnueftirlitsins sé hafnað, að orsök slyssins sé að rekja til þess að byrðin hafi verið óstöðug, þar sem gafflar lyftarans hafi einungis náð hálfa leið undir kassana. Af myndum megi ráða, að gafflarnir hafi náð mun lengra undir kassana. Ítrekað sé, að stefnanda hafi verið leiðbeint um vinnu við lyftarann, sem og við önnur tæki, og hafi það verið gert af verkstjóra með áratuga reynslu. Þá hafi eðli málsins samkvæmt ekki verið til sérstakt áhættumat vegna verklags, sem óheimilt hafi verið að viðhafa. Aldrei verði hægt að framkvæma þannig áhættumat, að það taki til allrar háttsemi, sem starfsmenn kunni að viðhafa við framkvæmd starfa sinna. Sé á því byggt, að þetta verk sé í eðli sínu svo einfalt, að ekki sé þörf á að framkvæmt sé sérstakt áhættumat vegna þess. Allt að einu sé byggt á því, að ekki sé orsakasamhengi á milli meints skorts á áhættumati og óhapps stefnanda. Sé því þannig vísað á bug, að hið vátryggða félag hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980. Sama gildi um ákvæði reglna um notkun tækja nr. 367/2006 og 198/1993.

Stefndi mótmæli því harðlega, að hið vátryggða félag hafi vanrækt að tryggja öryggi starfsmanna sinna. Vísað sé til þess, að þegar nýir starfsmenn hafi byrjað störf hjá félaginu, hafi þeir fengið sérstaka kennslu um pökkun, frágang og flutning á hinum ýmsu hlutum. Þá hafi nýir starfsmenn ávallt verið settir með reyndum starfsmönnum, sem hafi leiðbeint þeim og gengið úr skugga um, að vinnutilhögun þeirra væri í samræmi við stefnu félagsins. Þá hafi félagið lagt sig sérstaklega fram um að fylgjast með alþjóðlegum viðmiðunum að þessu leyti með áskrift að fagtímaritum frá samtökum pökkunarfyrirtækja.

Stefnandi byggi á því, að samstarfsmaður hans hafi á sínum tíma öðlazt vinnuvélaréttindi á Írlandi. Enda þótt lagt væri til grundvallar, að þessi réttindi hafi ekki verið í gildi á slysdegi, sé í öllu falli ljóst, að ekkert orsakasamhengi hafi verið milli óhapps stefnanda og þess meinta réttindaleysis. Í þessu sambandi sé vísað til þess, að lyftarinn hafi ekki verið í gangi, heldur kyrrstæður og mannlaus, þegar óhappið varð. Hafi samstarfsmaður stefnanda ekki verið staddur við lyftarann, heldur að huga að annarri kassastæðu.

Loks sé á því byggt, að sönnunarbyrði um orsök slyss stefnanda hvíli á honum sjálfum í samræmi við meginreglur skaðabótaréttar, og séu engin efni til að snúa sönnunarbyrðinni við, enda liggi fyrir, að slysið hafi verið tilkynnt Vinnueftirliti, sem hafi komið á vettvang í kjölfarið og kannað aðstæður.

Með hliðsjón af öllu framangreindu beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Varakrafa stefnda sé á því byggð, að bætur skuli lækka vegna eigin sakar stefnanda og eigi hann að bera stærstan hluta tjóns síns sjálfur, þar sem eigin sök hans upphefji bótaskylduna að mestu leyti. Sé í þessu sambandi vísað til þess, að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt gáleysi, þegar hann hafi að eigin frumkvæði ákveðið að ýta til kössum, sem lyft hafði verið frá gólfi. Hafi stefnandi með því aukið stórlega hættuna á, að byrðin félli á hann. Hafi hann með þessu brotið gegn verklagsreglum á vinnustaðnum.

Útreikningi dómkröfu stefnanda er mótmælt og á því byggt, að hún sé ekki í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993. Verði það niðurstaða dómsins að meta árslaun sérstaklega sbr. 2. mgr. 7. gr. séu engin rök til þess að horfa fram hjá launum stefnanda á árinu 2007.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé mótmælt frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi.

Stefndi vísar til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, orsakatengsl og eigin sök tjónþola. Þá sé vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Málskostnaðarkrafan byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi sem og V-kk-nf P-kk-nf, eigandi og framkvæmdastjóri Pökkunar og flutninga ehf., og T-x-x R-x-x O-x-x, starfsmaður Pökkunar og flutninga ehf.

Samkvæmt framburði stefnanda og vitnisins T-x-x voru þeir að vinna við að flytja stóra pappakassa yfir á bíl, þegar slysið varð. Eftir því sem næst verður komizt stóð kassastaflinn, sem flytja átti, á gólfi, en undir honum var einhvers konar þykkt karton. Vitnið T-x-x var á lyftara og mun hann hafa lyft kössunum upp af gólfinu með göfflum lyftarans í 40-80 cm hæð. Stefnandi kvað T-x-x hafa beðið sig um að setja vörubrettið undir kassana, svo betra væri að flytja þá þannig með bílnum. Kvaðst stefnandi hafi verið að fara að ýta brettinu undir kassana, þegar þeir hrundu á hann. Hann kvaðst aldrei hafa komið við kassana. Hann kvað T-x-x hafa verið í lyftaranum, þegar þetta gerðist.

Vitnið T-x-x skýrði svo frá, að hver kassastæða hefði átt að vera á vörubretti, en í umrætt sinn hafi þær staðið á undirstöðu úr pappa. Vegna þyngdar stæðunnar hafi neðsti kassinn svignað til hliðanna, og þar af leiðandi hafi verið hægt að koma göfflum lyftarans undir stæðuna, en þó ekki í gaffalop, eins og sé á venjulegum vörubrettum. Stæðan, sem slysið varð við, hafi verið síðasta stæðan í röðinni, sem þeir höfðu útbúið. Þeim hefði tekizt að færa stæðuna og snúa henni í áttina að dyrum flutningabílsins, með því að bakka gaffallyftaranum. Vitnið hafi síðan farið úr lyftaranum og farið á bak við stæðuna til þess að skoða aðstæður þeim megin. Hann kvaðst mögulega hafa gefið stefnanda fyrirmæli um að fara og athuga aðstæður. Stæðan hafi þá verið kyrr á gaffli lyftarans, en síðan hafi komið hreyfing á hana, þegar hún byrjaði að hrynja. Hann kvaðst ekki hafa séð stefnanda, þegar þetta varð og gat ekki staðfest, hvað olli því, að stæðan hrundi. Hann kvaðst telja líklegustu skýringuna, að stefnandi hefði verið að reyna að ýta vörubrettinu milli stæðunnar og gaffalsins. Þetta sé ekki verklag, sem þeim sé ætlað að nota, en af og til geri þeir öðru vísi en þeir eigi að gera og stytti sér leið. Spurður, hvort stefnanda hafi verið gert ljóst, að þetta væri ekki vinnulag, sem ætti að viðhafa, svaraði hann, að það væri ósanngjarnt af sér að svara þessu játandi eða neitandi; einhver kunni að hafa upplýst stefnanda um það. Spurður, hver hefði bannað það vinnulag, sem viðhaft var í umrætt sinn, svaraði hann, að það hefði verið stjórnandi fyrirtækisins og síðan skynsemi hvers og eins. Hann kvað þá stefnanda hafa verið búna að skoða stæðurnar að neðanverðu til að sjá, hvort, og hvernig, hægt væri að koma fyrir vörubretti, og hvort þeir yrðu að nota svokallaðan vörubrettatjakk.

Það liggur fyrir, að T-x-x O-x-x hafði umsjón með verkinu og stjórnaði því í umrætt sinn. Stefnandi byggir á því, að hann hafi gefið sér fyrirmæli um að komu vörubretti undir stæðuna og hafi stæðan hrunið, áður en hann gat ýtt brettinu að henni. Stefnandi var þannig að fylgja fyrirmælum verkstjóra. Samkvæmt framburði T-x-x voru þeir búnir að flytja stæðuna til á gólfinu, og er ágreiningslaust, að stæðan var á göfflum lyftarans, rétt ofan við gólfflötinn. Þá bar vitnið T-x-x, að þetta hefði verið verklag, sem ekki var heimilt að nota við þessar aðstæður, og var honum kunnugt um það, en ósannað, að stefnandi hafi vitað af því.

Stefnanda og vitnið T-x-x greinir á um, hvort T-x-x hafi verið í lyftaranum, þegar slysið varð, eða hvort hann hafði yfirgefið lyftarann. Þetta atriði þykir ekki skipta máli varðandi það, að stefnandi slasaðist, þegar hann var að fylgja fyrirmælum verkstjóra síns um verklag, sem var óheimilt og varasamt. Kassastæðan stóð á göfflum lyftarans, sem náðu aðeins rétt fram fyrir miðjan staflann og skapaðist þannig aukin hætta á, að kassarnir gætu hrunið af göfflunum. Er ósannað, að stefnandi hafi átt þátt í því með aðgæzluleysi, að hreyfa við kössunum, þannig að þeir hrundu. Verður ekki byggt á skýrslu Vinnueftirlitsins, hvað þetta varðar, en þar er haft eftir T-x-x O-x-x, að stefnandi hafi verið að hagræða neðstu kössunum í stæðunni, sem höfðu skekkst. Er ekkert í gögnum málsins eða skýrslum fyrir dómi, sem styður þetta.

Þá liggur ekki fyrir, hvort gafflar lyftarans hafi hallast að lyftaranum til að minni hætta skapaðist á því, að kassarnir féllu fram, eins og raunin varð, en ósannað er, að stjórnandi lyftarans, T-x-x O-x-x, hafi haft réttindi á lyftara, og kvaðst fyrirsvarsmaður Pökkunar og flutninga ehf. aldrei hafa séð slíkt skírteini frá honum, heldur tekið orð hans trúanleg. Verður stefndi því látinn bera sönnunarbyrðina fyrir því, að stjórnun og meðferð lyftarans hafi verið í samræmi við viðurkenndar reglur og slysið verði ekki rakið til rangrar meðferðar lyftarans.

Að öllu framansögðu virtu er fallizt á með stefnanda, að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi og aðbúnaðar við vinnu hans hjá Pökkun og flutningnum ehf., og bera stefnda því að greiða honum skaðabætur vegna tjóns hans, en ekki er ágreiningur um aðild stefnda að málinu.

Ágreiningur er um bótafjárhæðina og byggir stefndi kröfur sínar um lækkun í fyrsta lagi á eigin sök stefnanda.

Með vísan til þess, sem að framan hefur verið rakið, er ósannað, að stefnandi hafi sýnt gáleysi eða haft frumkvæði að því að ýta til kössum, með fyrrgreindum afleiðingum, og er ekki fallizt á, að hann skuli bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar.

Þá byggir stefndi varakröfu sína á því, að útreikningur dómkröfu sé ekki í samræmi við ákvæði skaðabótalaga, auk þess sem engin rök séu fyrir því að líta fram hjá launum stefnanda á árinu 2007. Stefndi hefur ekki rökstutt mótmæli sín frekar eða bent á annan og réttari mælikvarða á ætlaðar framtíðartekjur stefnanda.

Því er haldið fram í stefnu, að stefnandi hafi flutzt til landsins þann 14. september 2007 og hafi því verið búinn að starfa hérlendis í tæpt ár, þegar slysið varð. Hafi árið 2008 því verið fyrsta heila starfsár stefnanda hér á landi. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi hins vegar hafa starfað hér á landi, áður en slysið varð, í um það bil tvö ár. Gögn málsins styðja það hins vegar, að hann hafi komið til landsins, eins og haldið er fram í stefnu, í september 2007, sbr. skattframtöl stefnanda frá Póllandi, þar sem fram kemur að hann hefur verið með tekjur í Póllandi á árinu 2007, en framangreint misræmi kann að stafa af misskilningi vegna túlkunar á og úr pólsku. Verður því byggt á þeirri staðhæfingu stefnanda, að árið 2008 hafi verið fyrsta heila starfsár stefnanda hér á landi. Með vísan til þess skamma tíma, sem stefnandi hafði starfað hér á landi og þess, hversu óljóst er um framtíðartekjur hans, er fallizt á, að meta verði árslaun hans sérstaklega, með vísan til 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þykir því réttast að ákvarða árslaun hans með hliðsjón af þeim tekjum, sem hann hafði á árinu 2008. Ekki liggur fyrir, hvenær stefnandi hóf störf hjá Pökkun og flutningum ehf., en tekjur hans á árinu 2007, miðað við að hann hafi hafið störf 1. október það ár, reiknaðar á ársgrundvelli og uppreiknaðar í samræmi við lánskjaravísitölu, eru nokkurn veginn þær sömu og hann hafði árið 2008.

Að öllu framangreindu virtu eru kröfur stefnanda teknar til greina, ásamt vöxtum eins og greinir í dómsorði. Þá ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 1.050.000, og hefur þá verið litið til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun, sem og til þekkts, útlagðs kostnaðar, þ.e. þingfestingargjalds og kostnaðar við málskot í vátryggingarmálum, en ekki liggja fyrir kvittanir vegna matkostnaðar.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, M-x-x W-x-x T-x-x, kr. 2.169.929, ásamt 4,5% ársvöxtum af kr. 889.470 frá 8. ágúst 2008 til 8. febrúar 2009, en af kr. 3.348.817 frá þeim degi til 3. desember 2010, en af kr. 2.169.929 frá þeim degi til 22. febrúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og kr. 1.050.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf