E-461/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 17. nóvember síðastliðinn að lokinni aðalmeðferð, er höfðað 30. desember 2009 af G-kk-þgf L-kk-þgf G-kk-þgf, Urðarási 7, Garðabæ, gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.038.963 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 30. desember 2005 til 19. mars 2008 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

I

Þann 25. október 2000 ók stefnandi léttu bifhjóli, KH 533, austur Háaleitisbraut á vinstri akrein. Á gatnamótum þeirrar götu og Kringlumýrarbrautar ók stefnandi bifhjólinu aftan á bifreiðina PZ 492 sem þar hafði verið stöðvuð á umferðarljósum. Við áreksturinn féll stefnandi í götuna. Við komu á slysadeild kvartaði umsækjandi undan óþægindum á hægra mjaðmasvæði og hægra hné. Þá lýsti hann óþægindum við hreyfingar á hægri ganglim. Stefnandi var með áverka á hægri mjöðm og hægra hné, bæði liðamótin voru föst í beygju og blæðing í kringum þau. Þá hafði stefnandi farið úr mjaðmarlið hægra megin. Stefnandi lýsti og dofa á fæti og máttleysi við að rétta upp ökkla hægra megin. Lokuð aðgerð var gerð á stefnanda innan við fjórar klukkustundir frá komu hans á slysadeild og var mjöðmin sett í lið og ganglimur síðan lagður í strekk. Opin aðgerð var framkvæmd 28. sama mánaðar og var þá brotendum í liðskálinni í hægri mjaðmarlið komið í réttar skorður og þeir festir með skrúfum. Stefnandi leitaði á slysadeild viku síðar þar sem hann hafði dottið á hækjum, en röntgenmyndir staðfestu óbreytta brotalegu. Stefnandi kom í eftirlit 1. desember 2000 og kvartaði þá undan óþægindum í hnésbót. Næsta eftirlit var 12. sama mánaðar og voru kraftar þá betri en áður um ökkla og þá sýndu röntgenmyndir brot í gróanda. Í læknisvottorði J-kk-ef I-kk-ef R-kk-ef bæklunarskurðlæknis frá 14. júlí 2001 kemur fram að stefnandi hafi við slysið hlotið aftara liðhlaup á hægri mjaðmarlið og virðist áverkinn á hnéð hafa fyrst og vera fremst höggáverki. Vel sé þekkt að við aftara liðhlaup í mjaðmarlið fylgi taugaáverki eins og í tilviki stefnanda. Stefnandi fór í taugaleiðnirannsókn hjá M-kk-þgf H-kk-þgf taugasérfræðingi. Segir í áliti læknisins 20. mars 2001 að orðið hafi skaði á settaug sem lýsi sér með kraftminnkun í vöðvum fótleggja. Stefnandi fór í sjúkraþjálfun sem fólst í styrktar- og stöðugleikaæfingum fyrir hægri ökkla og hægri mjöðm. Var hann útskrifaður í desember 2002, en fór aftur í sjúkraþjálfun í apríl og maí 2003.

Með beiðni, dagsettri 27. nóvember 2007, óskuðu málsaðilar og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. sameiginlega eftir að læknarnir G-kk-nf B-kk-nf og L-kk-nf H. D-kk-nf mætu afleiðingar líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í umræddu slysi ásamt tveimur slysum sem hann lenti í 5. apríl og 8. september 2003, en í síðastnefnda slysinu var Sjóvá-Almennar tryggingar hf. það vátryggingafélag sem hlut átti að máli. Í matsgerð læknanna frá 8. janúar 2008 segir að í slysinu 25. október 2000 hafi stefnandi hlotið liðhlaup á hægri mjaðmarlið og brot í liðskál. Gert hafi verið við mjaðmarliðinn sem virðist hafa gróið vel, en afleiðingar áverkans séu aðallega þreyta og verkjaupplifun auk hreyfiskerðingar og lömun að hluta til á settaug. Töldu matsmenn að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt þegar sex mánuðir voru liðnir frá slysinu, eða 25. apríl 2001. Einkenni þau, sem stefnandi búi við, muni há honum við störf sem krefjist líkamlegs erfiðis, en einnig við störf sem útheimti langar stöður, setur og allt það sem reyni á stoðkerfi líkamans. Töldu matsmenn að samanlögð varanleg örorka vegna slysanna þriggja væri hæfilega metin 15%, þar af 10% vegna slyssins 20. október 2000. Þá væri varanlegur miski vegna slyssins 15%.

Stefnandi lenti í tveimur öðrum umferðarslysum 5. apríl og 8. september 2003. Í fyrra slysinu tognaði stefnandi á vinstri hendi. Leitaði stefnandi á slysadeild sama dag og var útskrifaður þaðan með spelku sem honum var uppálagt að hafa í eina viku til verkjastillingar auk þess sem hann fékk verkjalyf. Leitaði stefnandi ekki á slysadeild eftir þetta. Í síðara slysinu fékk stefnandi hnykk á háls og bak og áverka á sköflung og var útskrifaður af slysadeild sama dag og það átti sér stað. Í framhaldinu fór stefnandi í sjúkraþjálfun.

Í málinu liggur fyrir vottorð S-kk-ef S-kk-ef bæklunarlæknis, dagsett 12. júní 2006, þar sem segir að stefnandi hafi, auk umferðarslysanna þriggja, lent í slysum 10. september (frítímaslys) og 21. nóvember 2001 (íþróttaslys) og 23. júlí 2002 (vinnuslys). Segir í vottorðinu að læknirinn telji að nú sé það langt um liðið frá því áverkar áttu sér staða að ekki sé hægt að vænta frekari bata og því tímabært að meta afleiðingar slysanna.

Stefndi hafnaði greiðslu bóta með bréfi 25. október 2008 með vísan til þess að krafan hefði fyrnst í árslok 2005 samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Einnig var vísað til þess að stöðugleikatímapunktur vegna slyssins hafi verið metinn 25. apríl 2001. Þá hafi stefnda borist umboð vegna málsins frá þáverandi lögmanni stefnanda strax á árinu 2001 og hafi stefndi greitt útlagðan kostnað auk óskilgreindrar innborgunar árin 2001 og 2002.

Undir rekstri málsins óskaði stefnandi eftir dómkvaðningu matsmanna til að meta hvort orsakasamband kynni að vera á milli afleiðinga slysanna frá 5. apríl og 8. september 2003 annars vegar, einkum síðara slyssins, og slyssins 25. október 2000, en með því hugðist stefnandi sýna fram á að ekki hafi verið unnt að ljúka uppgjöri á slysinu frá 25. október 2000 vegna þess að orsakasamband væri milli afleiðinga sem komu fram í slysunum árið 2003, einkum slysinu frá 8. september það ár, og slyssins árið 2000. Þá var óskað mats á því hvort tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins 25. október 2000 sex mánuðum eftir það og væri ekki fallist á þá viðmiðun hvenær hafi í fyrsta lagi verið tímabært að meta afleiðingar slyssins og einnig hvort allar afleiðingar slyssins væru nú komnar fram eða hvort vænta mætti frekari afleiðinga þess með læknisskoðun á stefnanda. Í matsgerð S-kk-ef T-kk-ef dr. med., prófessors í tryggingalæknisfræði og sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum og mati á líkamstjóni, og R-kk-ef S-kk-ef bæklunarskurðlæknis 13. september 2010 er komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé orsakasamband milli slysanna frá 5. apríl og 8. september 2003 og slyssins frá 25. október 2000. Þá komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins 25. október 2000 tveimur árum eftir það. Að lokum töldu matsmenn að þau einkenni sem rekja megi beint til slyssins væru komin fram, en búast mætti við slitbreytingum og að einkenni frá hægri mjöðm aukist í framtíðinni þar sem slit versni alltaf yfir árin.

II

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á því að fjögurra ára fyrningarfrestur 99. gr. umferðarlaga hefjist fyrst þegar bæði skilyrði greinarinnar séu uppfyllt, þ.e. hið huglæga skilyrði um vitneskju hins slasaða um varanlegar afleiðingar slyssins og bótarétt sinn, og hið hlutlæga skilyrði um að hann eigi þess kost að setja fram kröfu á grundvelli þeirrar vitneskju. Sé síðara skilyrðið oftast ekki fyrir hendi fyrr en mat á varanlegri örorku liggi fyrir. Stefnandi mótmælir þeirri túlkun stefnda að krafan hafi fyrnst í árslok 2007 þar sem stöðugleikapunktur hafi verið metinn tveimur árum eftir slys. Hafi afleiðingar síðari slysanna gert stefnanda ómögulegt að gangast undir örorkumat fyrr en gert var og því hafi hann ekki haft vitneskju um kröfu sína eða átt þess kost að leita hennar á þeim tíma sem stefndi byggi á. Líta beri til þess að stefnandi hafi verið í meðferð sjúkraþjálfara vegna slyssins og fyrst verið útskrifaður í desember 2002 og síðast verið í meðferð vegna slyssins samkvæmt beiðni frá lækni í nóvember 2005. Þá hafi stefnandi lent í tveimur slysum árið 2003 sem áhrif hafi haft á möguleika hans á að fá örorkumat vegna þess slyss sem deilt sé um. Ákveðið hafi verið í samráði við stefnda og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. að láta fara fram mat á slysunum þremur í einu lagi en ekki eingöngu slysinu frá árinu 2000 þar sem einsýnt hafi verið að síðari slysin gætu haft áhrif á skaðabótaskyldu vegna þess slyss. Þá ráðist tímamark fyrningarfrests ekki af því hvenær heilsufar tjónþola var orðið stöðugt, enda sé það ákveðið afturvirkt út frá læknisfræðilegu mati á bata, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar 2. apríl 2008 í máli nr. 418/2008.

Stefnandi byggir einnig á því að vátryggingafélög hafi samfélagslega skyldu þegar um sé að ræða lögboðnar tryggingar og beri þeim að sýna tryggingartökum og tjónþolum sanngjarnt svigrúm til að sækja bætur vegna tjóns. Ef um einstakt slys hefði verið að ræða sé sjálfsagt að gera ríkari kröfur en þegar um sé að ræða nokkur slys sem líklegt sé að geti haft áhrif á innbyrðis skaðabótaskyldu. Stefnda hafi verið fullkunnugt að verið væri að afla vottorða og framkvæma örorkumat og hafi stefnandi því verið í góðri trú um að tjónið yrði bætt ef örorkumat gæfi tilefni til. Stefndi hafi hins vegar fyrst 27. nóvember 2007 greint frá því að hann hygðist hugsanlega bera fyrir sig fyrningu.

Stefnandi byggir á því að honum hafi fyrst með læknisvottorði S-kk-ef S-kk-ef læknis frá 12. júní 2006 orðið ljóst að tímabært væri að meta afleiðingar slyssins og setja fram bótakröfu. Í vottorðinu komist læknirinn að þeirri niðurstöðu að nú sé það langt um liðið frá því áverkarnir áttu sér stað að ekki sé hægt að vænta frekari bata og því tímabært að meta afleiðingar slysanna. Hafi því ekki verið hægt að setja fram kröfu fyrr í fyrsta lagi á árinu 2006, en eins og fram komi í vottorðinu hafi stefnandi orðið fyrir sex öðrum slysum, misalvarlegum, sem hafi getað haft áhrif á matið. Þá hafi það einnig verið álit J-kk-ef I-kk-ef R-kk-ef bæklunarskurðlæknis í vottorði hans 14. júlí 2001 að hugsanlegir fylgikvillar áverkans gætu komið í ljós síðar, svo sem drep í liðkúlu vegna blóðrásartruflunar, mikil kölkun kringum mjöðmina og ótímabærar slitbreytingar í mjaðmarliðnum og sé þá meðal annars rétt að hafa í huga brjóskbita sem fjarlægður var í aðgerð. Hafi stefnandi ekki haft vitneskju um kröfu sína og ekki átt þess kost að leita fullnustu hennar samkvæmt 99. gr. umferðarlaga fyrr en í fyrsta lagi eftir að vottorð S-kk-ef S-kk-ef lá fyrir 12. júní 2006 og í síðasta lagi eftir matsgerð læknanna G-kk-ef B-kk-ef og L-kk-ef H. D-kk-ef 8. janúar 2008. Hafi fyrningarfrestur því fyrst byrjað að líða í árslok 2006 og í síðasta lagi í árslok 2008 og sé krafan því ekki fyrnd.

Að lokum byggir stefnandi á að stefndi hafi sjálfur ekkert aðhafst til að gæta að rétti stefnda sem þó hafi notið tryggingarverndar hjá stefnda, einkum hvað varðar fyrningarfrest, og ekkert frumkvæði haft að því að láta fara fram læknisfræðilegt mat á örorku. Hafi stefndi með aðgerðarleysi sínu fyrirgert rétti til að bera fyrir sig fyrningu.

III

Stefndi byggir sýknukröfu á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt ákvæðum 99. gr. umferðarlaga. Ágreiningslaust ætti að vera að stefnanda hafi verið kunnugt um bótarétt sinn frá upphafi, enda hafi þáverandi lögmaður hans haft samband við stefnda þegar á árinu 2001.

Stefnandi haldi því fram að honum hafi fyrst orðið ljóst að tímabært væri að setja fram bótakröfu þegar S-kk-nf S-kk-nf læknir gaf út vottorð sitt 12. júní 2006. Á það verði ekki fallist. Stefnandi hafi verið kominn í meðferð hjá lækninum þegar á slysárinu og hafi lækninum því ekkert verið að vanbúnaði að gefa út lokavottorð vegna slyssins er stöðugleikapunkti var náð 25. október 2002.

Stefnandi afsaki þær tafir, sem orðið hafi á framvindu málsins, með því að á árinu 2003 hafi stefnandi lent í tveimur öðrum umferðarslysum sem hafi valdið því að ekki hafi verið unnt að meta afleiðingar þess slyss sem mál þetta snýst um. Að mati stefnda geti þessi slys ekki réttlætt þann mikla drátt sem hafi orðið á að stefnandi héldi rétti sínum fram í máli þessu. Samkvæmt matsgerð S-kk-ef T-kk-ef og R-kk-ef S-kk-ef hafi stöðugleikapunkti verið náð tveimur árum eftir slys. Skipti þessi dagsetning höfuðmáli um upphaf fyrningarfrests þar sem meginreglan sé sú að miða upphaf frests í málum af þessu tagi við lok þess almanaksárs sem stöðugleikapunkti var náð. Um það vísist t.d. til dóma Hæstaréttar í málum nr. 353/2007 og 449/2007. Stefndi vísi til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 418/2008, en aðstæður í því máli séu ekki sambærilegar þeim sem um ræðir í máli þessu. Stefnandi hafi frá fyrstu notið sérfræðiaðstoðar og því augljóslega vitað um bótarétt sinn og einnig hafi honum ekkert verið að vanbúnaði að koma kröfugerð vegna upphaflega slyssins á framfæri innan eðlilegra tímamarka. Réttlæti síðari slysin því ekki þann drátt sem orðið hafi á kröfugerð stefnanda. Ekkert samband sé á milli áverkanna sem stefnandi varð fyrir í síðari slysunum og þess fyrsta. Hafi þau því engin áhrif þurft að hafa á gang bótamálsins vegna fyrsta slyssins. Beri hér að hafa í huga að slysin árið 2003 geti aldrei talist alvarleg, heldur hafi verið um að ræða smávægileg meiðsl sem ekki hafi leitt til innlagna á sjúkrahús eða nokkurrar eftirmeðferðar að því er best verði séð. Í lögregluskýrslum vegna þeirra sé talað um að tjón hafi verið lítið. Stefnandi sé sagður óvinnufær vegna fyrra slyssins í tvær vikur og ekki sé getið um óvinnufærni vegna síðara slyssins.

IV

Stefnandi reisir kröfu sína á því að bifhjól það, sem hann ók, hafi verið tryggt lögboðinni slystryggingu hjá stefnda, sbr. 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Vefengir stefndi ekki bótaábyrgð sína, en byggir á því að krafan hafi fyrnst áður en málið var höfðað 30. desember 2009.

Samkvæmt 99. gr. nefndra laga fyrnast allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi tíu árum frá tjónsatburði. Telja verður að stefnandi hafi haft vitneskju um kröfu sína eigi síðar en á árinu 2001, en fram er komið í málinu að lögmaður var þá kominn í málið til að gæta réttar stefnanda í því. Tók lögmaður sá, sem rekur málið fyrir stefnanda, við því í árslok 2006.

Kemur þá til skoðunar hvenær stefnandi átti þess fyrst kost að leita fullnustu kröfu sinnar.

Upphaf fyrningarfrests ræðst ekki af því hvenær heilsufar tjónþola var orðið stöðugt, enda er það tímamark ákveðið afturvirkt út frá læknisfræðilegu mati á bata hans. Svo sem áður greinir óskuðu aðilar 27. nóvember 2007 sameiginlega eftir að fram færi mat á afleiðingum slyss þess, er mál þetta tekur til, og tveimur öðrum umferðarslysum sem stefnandi lenti í árið 2003, en fram er komið í málinu að annað vátryggingafélag en stefndi átti hlut að máli í öðru hinna síðarnefndu slysa. Fyrir liggur í málinu að stefndi sendi lögmanni stefnanda tölvubréf sama dag og matsins var óskað þar sem fram kom að stefndi viðurkenndi bótaskyldu vegna slyssins og að hann myndi greiða kostnað við gagnaöflun og örorkumat samkvæmt venju. Hins vegar væri óhjákvæmilegt að árétta að bótakrafa vegna slyssins væri fyrnd, en ekki væru forsendur til að leggja mat á það fyrr en matsgerð lægi fyrir. Gerði stefndi því fyrirvara um fyrningu bótakröfunnar áður en matið fór fram. Þá var við öflun matsgerðarinnar ekki gert ráð fyrir að orsakatengsl væru milli umferðarslyssins 25. október 2000 og umferðarslysanna árið 2003 og voru aðilar þannig sammála um að sjálfstætt mat færi fram á afleiðingum hvers slyss fyrir sig.

Stefndi fékk undir rekstri málsins dómkvadda matsmenn til að meta hvort tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins sex mánuðum eftir það eins og fyrra matið kveður á um. Komust matsmenn að rökstuddri niðurstöðu um að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins tveimur árum eftir það. Í matsgerðinni segir að á því tímamarki eigi einkenni beindreps í mjaðmarkúlu að vera komin fram og eins sé eðlilegt að meta áhrif taugaáverka ekki fyrr en í fyrsta lagi eftir tvö ár. Þá var sú spurning lögð fyrir matsmenn hvort orsakasamband kynni að vera milli afleiðinga slysanna frá 5. apríl og 8. september 2003 annars vegar, einkum síðara slyssins, og slyss þess sem hér um ræðir. Eins og áður er rakið tognaði stefnandi á vinstri hendi í fyrra slysinu árið 2003 og í því síðara fékk hann hnykk á háls og bak og áverka á sköflung. Um þetta atriði segir í matsgerðinni að ekki verði séð að einkenni í kjölfar slysanna árið 2003 hafi neitt orsakasamband við slysið 25. október 2000.

Stefnandi fékk sem fyrr segir vitneskju um kröfu sína á árinu 2001, en fram er komið í málinu að hann naut þá þegar aðstoðar sérfræðings sem hóf á því ári gagnaöflun og var í samskiptum við stefnda vegna slyss þess sem mál þetta snýst um.

Leggja verður til grundvallar við úrlausn málsins þá niðurstöðu dómkvaddra matsmanna að ekkert orsakasamband sé á milli umferðarslyssins 25. október 2000 og umferðarslysanna árið 2003 og jafnframt að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins tveimur árum eftir það. Samkvæmt því mátti stefnanda vera ljóst eigi síðar en á því tímamarki að hann hafði hlotið varanleg mein af slysinu. Verður því að líta svo á að stefnandi hafi á árinu 2002 átt þess kost að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar. Var krafa stefnanda því fallin niður fyrir fyrningu er málið var höfðað 30. desember 2009.

Ekki verður fallist á með stefnanda að lagarök standi því í vegi að stefndi geti borið fyrir sig fyrningu vegna samfélagslegra skyldna vátryggingafélaga til að sýna tryggingatökum og tjónþolum sanngjarnt svigrúm til að sækja bætur vegna tjóns þegar um er að ræða lögboðnar tryggingar. Á sama hátt er hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að stefndi hafi með því aðgerðarleysi sínu að láta ekki fara fram læknisfræðilegt mat á örorku stefnanda fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig fyrningu, enda var það í verkahring stefnanda, sem naut sem fyrr segir aðstoðar sérfræðings allt frá árinu 2001, að hafa frumkvæði að þeirri ráðstöfun en ekki stefnda.

Að virtu öllu framangreindu ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Stefnandi fékk gjafsókn með bréfi dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 13. nóvember 2008 og greiðist því allur gjafsóknarkostnaður hans úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem er hæfilega ákveðin 600.000 krónur.

Dóminn kvað upp H-kk-nf I. J-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, G-kk-ef L-kk-ef G-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, G-kk-ef H. P-kk-ef hdl., 600.000 krónur.