E-2299/2012

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 7. febrúar sl., var höfðað af H-kvk-þgf H-kvk-þgf, Kleppsvegi 142, Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu birtri 27. júní 2012. Stefnandi krefst „viðurkenningar á rétti stefnanda til bóta úr hendi íslenska ríkisins vegna tjóns sem hann varð fyrir og rekja má til þess dráttar sem varð á greiningu sýkingar við gervilið í vinstri mjöðm og tilhlýðilegri meðferð á Landspítala Háskólasjúkrahúsi haustið 2006, eftir að stefnandi leitaði þangað 29.09.2006, sem orsakaði beinatap og veikingu á beini, sem varð þess valdandi að vinstri lærleggur klofnaði eftir endilöngu frá mjöðm og niður að hné við mjaðmaraðgerð 1. febrúar 2007“. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar í samræmi við málskostnaðaryfirlit.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða honum málskostnað að mati dómsins.

Undirritaður héraðsdómari tók við meðferð máls þessa 2. október 2014, í kjölfar þess að fyrri dómari vék sæti í því vegna vanhæfis, með úrskurði hinn 5. september sama ár.

II.

Stefnandi gekkst undir mjaðmaliðsskipti á Landspítala ̶ háskólasjúkrahúsi á árinu 2001 og fékk þá gervilið vinstra megin. Vorið 2006 mun stefnandi hafa farið að finna fyrir breytingum og verkjum í vinstra læri. Fékk hún tíma hjá bæklunarskurðlækninum sem framkvæmt hafði aðgerðina hinn 29. september það ár. Við athugun á röntgenmyndum sem þá voru teknar af stefnanda sáust litlir kalkblettir sem taldir voru ástæða einkenna hennar. Vegna þess ávísaði læknirinn bólgueyðandi og verkjastillandi lyfjum og ákveðið var að stefnandi kæmi á ný til hans í skoðun þremur mánuðum síðar. Stefnandi leitaði hins vegar aftur til læknisins 10. nóvember sama ár vegna aukins verks í mjöðm og bólgumyndun við vinstri nára. Varð niðurstaða skoðunar læknisins sú að um væri að ræða sýkingu og var henni því gefið sýklalyf í æð. Er læknirinn skoðaði stefnanda á ný viku síðar var ekki talin ástæða til að breyta meðferð. Er stefnandi var enn skoðuð viku síðar þótti hins vegar ljóst að sýkingin hefði versnað. Var því framkvæmd aðgerð á henni 24. nóvember sama ár þar sem hreinsuð var út stór ígerð í vinstri nára og yfir lærhnútu. Var það mat læknisins við aðgerðina að sýking hefði ekki náð inn í mjaðmaliðinn. Eftir aðgerðina hélt þó áfram að leka úr skurðsári stefnanda og segulómskoðun, sem fram fór á henni 3. desember sama ár, sýndi sýkingu við vinstri mjaðmaliðinn, sem einnig hefði færst yfir í nárann. Vegna þessa var mjaðmaliðurinn fjarlægður með aðgerð 7. desember 2006 og bráðabirgðaliður, svokallaður þensluliður, settur í staðinn. Sýkingin hélt þó áfram og var gerð á stefnanda önnur aðgerð 21. sama mánaðar. Var þensluliðurinn þá fjarlægður og sýkingin hreinsuð, en nýr þensluliður var svo settur inn 28. sama mánaðar. Með aðgerð hinn 1. febrúar 2007 var síðan settur nýr gerviliður í mjöðmina en í aðgerðinni klofnaði lærleggurinn niður að hné. Var því sett stálplata sem náði frá því rétt ofan við hné og upp í lærlegginn, vel upp fyrir neðri enda gerviliðarins.

Með bréfi til Landlæknisembættisins, dags. 17. október 2008, kvartaði stefnandi undan mistökum sem hún taldi að hefðu orðið á Landspítalanum við greiningu sýkingarinnar og meðferð. Hefði þetta leitt til þess að lærleggurinn klofnaði í aðgerðinni 1. febrúar 2007 og valdið stefnanda með því varanlegu tjóni. Í tilefni af kvörtuninni leitaði embættið álits M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, og gerði niðurstöður þess álits, dags. 27. júní 2008, að sínum í álitsgerð embættisins, dags. 17. október 2008. Í niðurstöðukafla álitsins segir svo:

Að vandlega íhuguðu máli og eftir skoðun á fyrirliggjandi og faglegum gögnum er mitt faglega álit:

· Að ekki hafi verið faglega rétt staðið að greiningu á sýkingu í gervilið HH í vinstri mjöðm haustið 2006.

· Að töf hafi orðið á réttri greiningu sýkingar við gervilið HH haustið 2006 og því einnig töf á markvissri meðferð.

· Að töfin hafi leitt til meira beinataps en ella og þar með aukið hættu á broti í lærlegg í aðgerðinni 1. febrúar 2007.

· Að miðað við greiningu hafi verið faglega rétt staðið að meðferð frá og með 24. nóvember 2006.

· Að faglega rétt hafi verið staðið að framkvæmd aðgerða þeirra sem HH gekkst undir í ferli því sem hér er til umfjöllunar.

· Að tímabundnar afleiðingar svo sem tímabil þjáningar og tímabil óvinnufærni hafi orðið meiri en ella vegna tafar á réttri greiningu.

· Að varanlegar afleiðingar sýkingar HH eru að líkindum meiri en ella hefði orðið, vegna tafar á réttri greiningu.

Stefnandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu Sjúkratrygginga Íslands. Viðurkenndi stofnunin bótaskyldu vegna umræddra tafa á greiningu og voru stefnanda metnar þjáningarbætur í 24 daga á tímabilinu frá 10. nóvember til 3. desember 2006 vegna þess. Hins vegar hafnaði stofnunin bótaskyldu vegna lærleggsbrotsins í aðgerðinni 1. febrúar 2007. Var synjunin meðal annars byggð á álitsgerð G-kk-ef A-kk-ef bæklunarlæknis, dags. 8. desember 2008, um að mánaðarseinkun á greiningu hafi engin áhrif haft á það að lærbeinið brotnaði við aðgerðina. Enn fremur að lærbeinsbrot í enduraðgerð sé þekkt vandamál og greining á sýkingu mánuði fyrr eða seinna hafi að líkindum ekki áhrif á það.

Framangreindri ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands var skotið til úrskurðarnefndar almannatrygginga 7. apríl 2009. Í álitsgerð nefndarinnar, dags. 16. febrúar 2010, í máli nr. 132/2009, var ekki fallist á að uppfyllt væru skilyrði 2. gr. laga 111/2000 um bótaábyrgð vegna þess að lærleggur kæranda brotnaði í aðgerð.

Með bréfi, dags. 3. maí 2011, krafði stefnandi stefnda um afstöðu til bótaskyldu vegna þess tjóns sem hún hefði orðið fyrir vegna tafa við greiningu sýkingarinnar. Stefndi hafnaði hins vegar bótaskyldu með bréfi, dags. 21. september sama ár.

Í þinghaldi hinn 16. apríl 2013 lagði stefndi fram beiðni um að dómkvaddur yrði matsmaður til að leggja mat á tiltekin atriði er lytu að því hvort sú töf sem orðið hefði á greiningu umræddrar sýkingar hefði haft í för með sér heilsutjón hjá stefnanda. Til að framkvæma hið umbeðna mat var dómkvaddur dr. Þ-kk-nf I-kk-nf bæklunarlæknir. Matsgerð hans, dags. 10. mars 2014, var lögð fram í þinghaldi í málinu 21. sama mánaðar. Verður hér á eftir gerð grein fyrir svörum hans við matsspurningum stefnda:

„Spurt er:

Hvort sýking hafi verið orsök þess að lærleggurinn klofnaði í aðgerð á Landspítala 1. febrúar 2007.

Já, óbeint vegna þess að aðgerðin hefði ekki verið gerð nema vegna sýkingarinnar.

Ef svo er, að hve miklu leyti hefur sýkingin verið orsök.

Það er skoðun undirritaðs að lærleggsbrotið hafi að meginhluta orsakast af því að taka þurfti gerviliðinn vegna sýkingarinnar. Þegar gerviliðurinn er fjarlægður þá getur viðkomandi ekki stigið í fótinn sem leiðir til þess að beinið gisnar (beingisnun/osteroporosis). Þegar enduraðgerðin er gerð er því beinið í lærleggnum veikara fyrir og getur því brotnað við minni átök en ella. Því er sýkingin óbein orsök þess að lærleggurinn brotnaði. Sýkt bein sem slíkt er ekki meginorsök þess að beinið brotnaði.

Sérstaklega er spurt hvort töf sem orðið hafi á greiningu sýkingarinnar hafi valdið beinbrotinu í aðgerðinni.

Engin leið er til þess að segja fyrir um það með vissu en fram kemur að gerviliðurinn hafi verið fastur þegar hann var fjarlægður og það bendir til þess að beinið hafi haft góðan styrk fram að aðgerðinni hið minnsta. Veiking beinsins (beingisnun) hafi komið til eftir að gerviliðurinn var fjarlægður. Þessu til rökstuðnings er hægt að skoða röntgenmyndir af mjöðm H-kvk-ef sem teknar eru þegar hún leitar til S-kk-ef H-kk-ef svo og áður en liðurinn er tekinn og rétt fyrir enduraðgerð. Ljóst er þó að sýkingin hefur ekki bætt ástandið. Það er þó álit undirritaðs að sá dráttur sem varð á greiningu sýkingar hafi ekki haft úrslitaáhrif á það að lærleggurinn brotnaði í enduraðgerðinni.

Almennt er spurt til fyllingar framangreindu hvort tengsl eru á milli sýkingar, veikingar í beini og þess að lærleggurinn brotnaði, þannig að kenna megi um þeirri töf sem varð á greiningu.

Aðgerðin var gerð vegna þess að sýking varð í og umhverfis gervilið í mjöðm H-kvk-ef. Engin leið var til þess að lækna sýkinguna nema með því að taka gerviliðinn burt og gefa H-kvk-þgf síðan sýklalyf og setja loks nýjan gervilið.

Þegar gerviliðurinn var fjarlægður í byrjun desember 2006 kom í ljós að hann var fastur. Því verður ekki sagt að á þeim tímapunkti þrátt fyrir töf á greiningu hafi sýkingin verið búin að veikja beinið það mikið að gerviliðurinn hafi verið laus. Röntgenmyndir teknar fyrir aðgerðina sýna heldur ekki merki með vissu um sýkingu í beini. Eftir að gerviliðurinn var tekinn úr mjöðminni kemur fram beingisnun á röntgenmyndum sem líklega orsakast af því að H-kvk-nf gat ekki stigið í fótinn og með því viðhaldið „beinmassa“ í lærleggnum. Við enduraðgerðina var settur inn gerviliður sem þurfti að slá niður í mergholið til að fá festu. Við þá aðgerð klofnar eða springur lærleggur H-kvk-ef. Það er skoðun undirritaðs að slíkur fylgikvilli sé algengur reyndar svo algengur að í textabókum og leiðbeiningum við ísetningu gerviliða við enduraðgerðir er sumstaðar mælt með því að styrkja lærlegginn með járn- eða plastgjörðum til varnar því að lærleggurinn springi (klofni) við ísetningu gerviliðarins. (Campell‘s Operative Orthopedics; Volume One, Tenth edition bls. 431).

Það er því skoðun undirritaðs að sýkingin hafi ekki veikt bein í lærlegg H-kvk-ef nema þá óbeint og því hafi sá dráttur sem varð á greiningu sjúkdóms hennar ekki haft úrslitaáhrif á það að lærleggurinn klofnaði í enduraðgerðinni.“

III.

Við aðalmeðferð málsins voru teknar skýrslur af stefnanda og vitninu S-kk-þgf H-kk-þgf bæklunarlækni. Þá var tekin símaskýrsla af matsmanninum Þ-kk-þgf I-kk-þgf bæklunarlækni.

IV.

Stefnandi byggir á því að við komu á hennar á Landspítala ̶̶ háskólasjúkrahús hinn 29. september 2006 hafi ekki verið staðið tilhlýðilega að skoðun og greiningu vegna þeirra einkenna sem þá þjökuðu hana. Hún hafi þá leitað til þess læknis sem framkvæmt hefði mjaðmarskiptaaðgerð á henni fimm árum áður, vegna þrota í vinstri mjöðm og læri. Ekki hafi sérstaklega verið rannsakað hvort rekja mætti þessi einkenni til gerviliðarins, heldur virðist það beinlínis hafa verið útilokað án frekari athugana. Það sama hafi gerst í þremur komum á spítalann í nóvember 2006 og ekki verið talin ástæða til að segulóma mjöðmina til að kanna útbreiðslu sýkingarinnar. Liðlega tveimur mánuðum eftir fyrstu komuna á spítalann hafi komið í ljós alvarleg sýking í kringum gerviliðinn. Erfiðlega hafi gengið að ráða niðurlögum hennar og hafi það ekki tekist fyrr en 1. febrúar 2007, eða fjórum mánuðum eftir að stefnandi hafi fyrst leitað til lækna spítalans hinn 29. september 2006.

Kvartanir og einkenni stefnanda, og sú staðreynd að hún hefði gengist undir gerviliðsskiptaaðgerð fimm árum áður, hafi gefið lækni Landspítalans fullt tilefni til að rannsaka upptök og ástæður sýkingarinnar. Þá hafi kalkblettir, sem komið hefðu fram á röntgenmyndum teknum eftir læknisskoðunina 29. september 2006, gefið vísbendingar um að eitthvað amaði að hjá kæranda og átt að kalla á frekari rannsóknir. Þrátt fyrir það hafi læknirinn, án nánari skoðunar, útilokað að sýkingin kæmi frá gerviliðnum og talið að upptök hennar væru af öðrum toga. Handvömm læknisins við greiningu á upptökum sýkingarinnar hafi gert það að verkum að sýkingin hafi fengið að grassera lengi án meðhöndlunar og lagst á bein, sem aftur hafi leitt til veikingar þeirra. Verði af gögnum ráðið að sýking í kringum gervilið og bein hafi ekki verið greind fyrr en 3. desember 2006, liðlega tveimur mánuðum eftir fyrstu komu til læknis, og að sýkingin hafi ekki að fullu verið horfin fyrr en við lokaaðgerð sem fram hafi farið 2. febrúar 2007, fjórum mánuðum eftir fyrstu komu til læknis. Álykta megi að lengri tíma hafi tekið að meðhöndla sýkinguna vegna tafa á greiningu hennar.

Á því sé byggt að lærleggsbrot stefnanda megi rekja til þess að svæsin sýkingin hafi gert beinið veikara fyrir þeim átökum sem óhjákvæmilega fylgi gerviliðaaðgerðum. Snúi það að stefnda að sýna ótvírætt fram á hið gagnstæða.

Bótaskylda hvíli á stefnda, f.h. Landspítala ̶ háskólasjúkrahúss, vegna þeirra mistaka sem valdið hafi stefnanda tjóni, sbr. meðal annars álit landlæknis og þau sjónarmið sem birtist í dómasafni Hæstaréttar. Kjósi stefndi að halda öðru fram beri honum að sýna fram á eftirfarandi: Í fyrsta lagi að svæsin sýking, og veiking í beini af hennar völdum, hafi ekki verið orsök þess að lærleggur stefnanda klofnaði við álag í aðgerðinni 1. febrúar 2007. Í öðru lagi að búast hefði mátt við því með vissu að lærleggurinn myndi klofna í aðgerðinni, jafnvel þótt læknar hefðu greint sýkinguna og meðhöndlað hana í tæka tíð og í þriðja lagi að veiking í beini af völdum sýkingarinnar hafi ekkert haft með það að gera hvernig fór.

Ljóst sé að stefnandi hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni, varanlegum miska og varanlegri örorku, vegna handvammar lækna við greiningu og meðhöndlun sýkingarinnar, sem síðar hafi leitt til alvarlegs skaða á lærlegg í gerviliðaaðgerðinni 1. febrúar 2007. Tjónið hafi enn ekki verið metið en læknisvottorð þyki staðfesta að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni. Snúist ágreiningur aðila um það hvort stefndi beri bótaábyrgð á tjóninu og stefnandi eigi þ.a.l. rétt á að fá tjón sitt bætt úr hendi hans. Sé því krafist viðurkenningar á bótarétti gagnvart stefnda.

V.

Stefndi mótmælir því að ranglega hafi verið staðið að greiningu og meðferð stefnanda á Landspítalanum í greint sinn. Læknirinn hafi talið á grundvelli skoðunar að kalkanir og nýmyndun beins væru skýring á verkjum stefnanda. Standist því ekki sú staðhæfing í stefnu að læknirinn hafi ekki rannsakað hvort rekja mætti einkenni stefnanda til gerviliðarins. Ekki sé heldur rétt að könnun hafi ekki beinst að gerviliðnum í nóvembermánuði þegar stefnandi hafi verið til meðferðar.

Stefndi telji ekki rétt með farið í stefnu að sýkingin hafi fengið að grassera lengi án meðhöndlunar eða að aðeins hafi verið gerð ytri skoðun á stefnanda. Fram sé komið að læknirinn hafi talið sýkinguna bundna við mjúkvefi og ákveðið frekari meðhöndlun hjá skurðlæknum. Þá telji stefndi ekki unnt að fullyrða, eins og gert sé í stefnu, að lengri tíma hafi tekið að meðhöndla sýkinguna vegna þeirra tafa sem orðið hafi á greiningu hennar. Þessar fullyrðingar eigi sér ekki stoð í málsgögnum heldur þvert á móti geti sýkingin hafa verið til staðar alllöngu áður en stefnandi hafi leitað til spítalans. Þá eigi sér heldur enga stoð að lítið hafi verið gert úr umkvörtunum stefnanda eða verkjum á spítalanum.

Stefndi bendi einnig á að jafnvel þótt talið yrði að fram hefði átt að fara nákvæmari greining á stefnanda í september þetta ár hafi seinkun á greiningu sýkingar ekki haft áhrif á það að lærleggur hennar brotnaði í aðgerðinni 1. febrúar 2007. Styðjist það meðal annars við fyrirliggjandi mat lækna þar sem fram komi að mánaðarseinkun á greiningu hafi engin áhrif haft á að lærbeinið brotnaði við aðgerðina. Þá vísi stefndi einnig til álits yfirlæknis bæklunarskurðdeildar Landspítala, Y-kk-ef Ó-kk-ef, frá 18. júlí 2011, þar sem hann telji af og frá að tveggja mánaða tímabil, frá því að læknirinn sá stefnanda fyrst og fram að því að fyrstu afgerandi skrefin voru tekin vegna sýkingarinnar, geti hafa ráðið úrslitum um beinbrotið í lokaaðgerðinni. Taki hann fram að bæði hafi stefnandi haft einkenni í 4-6 mánuði áður, sem og að hún hafi haft litla fótavist síðustu tvo mánuðina fyrir aðgerðina. Lærbeinsbrot í aðgerð sé þekkt vandamál og að sýking sé ekki líkleg ástæða þess. Um sé að ræða algengan fylgikvilla aðgerðar. Nefni Y-kk-nf sérstaklega að lærbrot sé vel þekkt aukaverkun af ísetningu ósteyptra gerviliða í mjöðm og beri að líta svo á að það hafi verið raunin í tilviki stefnanda. Beingæði skipti máli, en í tilviki stefnanda sé að líkindum einungis hægt að rekja hverfandi hluta rýrnunar beinsins til 1-2 mánaða seinkunar á greiningu. Ljóst sé að hættan á broti hefði verið til staðar þótt sýkingin hefði greinst 5-6 vikum fyrr, enda sé um að ræða afar lítinn hluta heildartímans og einnig með það í huga að stefnandi hafi þá haft fótavist. Ekki virtist hafa verið um svæsna sýkingu að ræða miðað við það hvernig einkennanna hafi orðið vart og hvernig þau hafi þróast.

Stefndi árétti að frá vorinu 2006 og allt til þess er aðgerð hafi verið framkvæmd í byrjun febrúar 2007 hafi liðið margir mánuðir. Þar af hafi stefnandi að mestu verið rúmliggjandi síðustu tvo mánuðina. Veiking á beini tengist að mati stefnda ekki seinkun á greiningu. Hafi hins vegar verið um að ræða veikingu lærleggsins hafi hún verið mest síðustu tvo mánuðina fyrir aðgerðina í febrúar. Seinkun á greiningu geti því ekki hafa haft áhrif. Mótmæli stefndi því sem gengið sé út frá í kröfugerð stefnanda að dráttur sem kunni að hafa orðið á greiningu í september hafi valdið beinatapi og orsakað klofning á lærlegg.

Stefndi byggir á því að þótt annars konar meðferð eða rannsóknir hefðu komið til í septemberlok þá sé ekki einboðið að afgerandi svör hefðu komið fram. Þótt út í annars konar rannsóknir hefði verið farið megi einnig gera ráð fyrir að daga eða vikur hefði þurft til að klára meðferðina og leita úrræða, eftir atvikum með sams konar aðgerðum og gerðar hafi verið síðar. Sjáist af þessu að seinkun sú sem orðið hafi geti ekki hafa verið afgerandi þáttur eða bein orsök þess tjóns sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir.

Stefndi leggi áherslu á að skilyrði fébótareglna um orsakatengsl sé sjálfstætt og verði ekki lögð bótaskylda á stefnda þar sem töf á greiningunni hafi ekki valdið stefnanda tjóni. Þá byggi stefndi á því að meðferð, greiningar og aðgerðir þær sem stefnandi hafi gengist undir í nóvember 2006 hafi verið eðlilegar. Styðjist það við mat landlæknis meðal annars.

Á því sé byggt að meginorsök tjóns stefnanda sé grunnsjúkdómur hennar en ekki sú ríflega mánaðartöf sem hafi orðið á greiningu sýkingarinnar. Fyrir liggi að stefnandi hafi orðið vör við einkenni vorið 2006 og að þau kunni að hafa átt sér enn lengri aðdraganda.

Eins og fram komi í áliti landlæknis sé mikilvægt að sýking við gervilið sé greind eins fljótt og unnt sé. Jafnframt komi fram að erfitt sé að uppræta sýkingu eins og þá sem verið hafi í beini stefnanda, auk þess sem gerviliður geti viðhaldið henni. Sem fyrr segir sé líklegast að sýkingin hafi verið komin fram allnokkru áður en stefnandi leitaði læknis á spítalanum. Telji stefndi því ósannað, og raunar að engar líkur séu á, að umrædd mánaðartöf á greiningu sýkingarinnar hafi valdið umræddu beinbroti.

Svo sem fram komi í áliti landlæknis sé hvorki hægt að rekja orsakir beinbrotsins til gáleysis eða mistaka í aðgerðinni sjálfri né verði fullyrt að sú töf sem orðið hafi á greiningu eftir að stefnandi leitaði til spítalans hafi valdið því að lærleggurinn brotnaði í aðgerðinni. Verði fallist á að sýkingin hafi valdið beintapi telji stefndi að umrædd töf sé ekki orsakavaldur. Telur stefndi að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því en af hennar hálfu hafi ekki verið lögð fram gögn sem gera það líklegt. Sé á því byggt að álit landlæknis geti ekki orðið grundvöllur sönnunar þess að töf á greiningu hafi valdið beinbroti, enda séu veigamiklir fyrirvarar þar um í álitinu.

Í málinu hafi stefnandi gert kröfu til viðurkenningar á bótaskyldu en í stefnu sé sú kröfugerð skýrð nánar með því að beint sé sjónum að tjóni vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku. Slíkt tjón hafi þó ekki verið metið. Stefndi leyfi sér að mótmæla því að sýnt hafi verið fram á þess konar tjón sem afleiðingu af meðhöndlun stefnanda á spítalanum.

VI.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á rétti sínum til bóta úr hendi stefnda vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir og rekja megi til dráttar á greiningu umræddrar sýkingar við gervilið í vinstri mjöðm, og tilhlýðilegri meðferð, á Landspítala ̶ háskólasjúkrahúsi þegar hún leitaði þangað 29. september 2006. Hafi þetta leitt til beinataps og veikingar á beini með þeim afleiðingum að vinstri lærleggur hennar klofnaði eftir endilöngu, frá mjöðm og niður að hné í mjaðmaraðgerð 1. febrúar 2007.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur af dómstólum verið skýrður svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á greiðsluskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju það felist og hver tengsl þess séu við atvik máls. Um þetta hefur stefnandi vísað til fyrirliggjandi læknisvottorða. Stefndi hefur andmælt því að stefnandi hafi sýnt fram á tjón vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku sem afleiðingu af meðhöndlun stefnanda á spítalanum. Í málinu liggja fyrir læknisvottorð, útgefin af bæklunarskurðlæknunum S-kk-þgf H-kk-þgf og R-kk-þgf S-kk-þgf 17. október 2010. Í vottorði þess síðarnefnda kemur fram að stefnandi hafi haft verki eftir aðgerðina og að það hafi tekið hana langan tíma að ná sér. Hafi hún talist algjörlega óvinnuvær til 15. júní 2007. Nokkru síðar segir svo: „Sjúklingur var síðast í endurkomu hjá undirrituðum þann 26.09.2007. Hún hefur aldrei verið fyllilega sátt. Brotið hefur gróið en henni finnst hún finna fyrir plötunni niður á lærinu og ég ákveð að taka burtu plötuna og hún verður þá frá í a.m.k. 2 vikur í kjölfar þeirrar aðgerðar. Hvað varðar gerviliðinn sjálfan þá virðist hann hafa gróið fínt og hefur ekki breytt um stöðu frá því hann var settur inn. Hvort sjúklingur verður óþægindalaus í þessari mjöðm eftir að brotajárn hefur verið fjarlægt er algjörlega óvíst.“ Þá er það niðurstaða í framangreindu sérfræðiáliti til Landlæknisembættisins að varanlegar afleiðingar sýkingar stefnanda séu „að öllum líkindum meiri en ella hefði orðið, vegna tafar á réttri greiningu“. Með hliðsjón af framangreindu er það mat dómsins að stefnandi hafi leitt nægilegar líkur að því að hún hafi orðið fyrir fjártjóni verði fallist á málsástæður hennar fyrir því að lærleggsbrotið megi rekja til saknæmrar vanrækslu við greiningu og meðhöndlun í greint sinn. Þar með verða talin uppfyllt skilyrði fyrir því að hún geti krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda af nefndu tilefni.

Eins og áður er rakið gekkst stefnandi undir mjaðmaliðsskipti á Landspítalanum á árinu 2001 og fékk þá gervilið vinstra megin. Haustið 2006 leitaði hún á ný til sama læknis á spítalanum vegna breytinga og verkja í vinstra læri sem hún kvaðst hafa byrjað að finna fyrir þá um vorið. Fékk hún tíma hjá lækninum 29. september það ár. Liggur fyrir að tekin var þá röntgenmynd af mjaðmaliðnum og sáust þar litlir kalkblettir. Taldi læknirinn það vera orsök einkennanna og ávísaði bólgueyðandi og verkjastillandi lyfjum sem stefnandi skyldi taka og koma á ný til skoðunar þremur mánuðum síðar. Hún leitaði hins vegar á ný til sama læknis á göngudeild spítalans hinn 10. nóvember sama ár, vegna aukinna verkja og bólgumyndunar við nára. Taldi læknirinn að um ígerð væri að ræða sem ekki tengdist mjöðminni og sendi hana áfram til nánari skoðunar og meðferðar á bráðamóttöku spítalans. Var hún þá sett á sýklalyf. Stefnandi þurfti enn á ný að leita sér aðstoðar á spítalanum 22. sama mánaðar vegna aukinna einkenna og að gröftur vessaði úr nára. Var því gerð aðgerð á henni 24. sama mánaðar, þar sem ígerð í náranum var hreinsuð út. Þar sem enn hélt áfram að leka graftrarvessi úr sárinu næstu daga var stefnandi sett í segulómskoðun 3. desember sama ár, sem leiddi loks í ljós að sýking væri við mjaðmarliðinn. Var það mat lækna spítalans að við þær aðstæður væri nauðsynlegt, til að komast fyrir sýkinguna, að fjarlægja gerviliðinn og setja svokallaðan þenslulið í staðinn. Var það gert með aðgerð hinn 7. sama mánaðar.

Stefnandi telur að koma hefði mátt í veg fyrir að lærleggur hennar brotnaði ef rétt hefði verið staðið að greiningu og meðferð sýkingarinnar. Stefndi byggir á því að ekki hafi verið um saknæmt gáleysi að ræða þótt ekki hafi tekist að greina eðli sýkingarinnar fyrr en með umræddri segulómskoðun.

Í greinargerð þeirri sem M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf bæklunarlæknir vann fyrir Landlæknisembættið vegna kvörtunar stefnanda kemst hann að þeirri niðurstöðu að grunur um sýkingu hefði átt að vakna strax við fyrstu komu stefnanda á göngudeild hinn 29. september 2006. Tekur hann fram að sérstaklega sé hægt að ætlast til slíkra grunsemda þegar í hlut eigi sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum sem verulega reynslu hafi af því að vinna með sjúklinga með gerviliði. Dagnóta læknisins frá þeim degi beri ekki með sér að sérstaklega hafi verið velt upp möguleika á þeirri greiningu. Þar vanti lýsingu á klínískri skoðun. Þess finnist heldur engin merki í fyrirliggjandi gögnum að mælt hafi verið sökk og CRP, en bæði þau gildi séu sjálfsögð við athugun á hugsanlegri sýkingu við gervilið. Gera hefði átt frekari myndrannsóknir, til dæmis beinaskann (með technetium), því þótt það sé ekki hjálplegt fyrstu 12-24 mánuðina eftir ísetningu gerviliðar þá sé það hjálplegt við greiningu þegar liðin séu fimm ár frá ísetningunni. Einnig hefði verið hægt að gera svokallað hvítkornaskann, sem líklegast hefði gefið enn betri upplýsingar. Loks sé algengt, og hafi einnig verið 2006, að stungið sé á liðnum þar sem hugsanleg sýking sé til staðar og þannig náð í sýni af liðvökva til rannsóknar og ræktunar.

Sérfróðir meðdómendur taka undir framangreinda lýsingu sérfræðingsins og telja að betur hefði mátt standa að rannsóknum og greiningu á eðli sýkingar stefnanda frá því hún kom fyrst til skoðunar á Landspítala vegna einkenna sinna hinn 29. september 2006. Þegar verkir komi fram á svæði þar sem gerviliður hafi setið án vandræða í um fimm ár, eins og verið hafi í tilviki stefnanda, séu einkum tvær skýringar sem verði að hafa í huga. Annars vegar los á gerviliðnum og hins vegar möguleiki á sýkingu, sem yfirleitt væri þá blóðborin sýking. Þar sem röntgenmyndir, sem teknar hafi verið við skoðunina 29. september, hafi ekki bent til þess að los væri á gerviliðnum hefði þurft að kanna vel hvort um sýkingu við gerviliðinn gæti verið að ræða. Eru meðdómendur og sammála áliti sérfræðingsins um það að mun líklegra sé að sýkingin hafi í raun setið við gerviliðinn frá því að stefnandi varð fyrst vör einkenna vorið 2006, og þaðan breiðst út í umhverfið, en að sýkingin hafi fyrst byrjað í mjúkvefjum utan mjaðmarliðar og svo gengið inn í liðinn. Með tilliti til þessa, og þar sem ekki var fyrr en 3. desember 2006 gripið til allra raunhæfra rannsókna, eins og segulómskoðunar, til að skera úr um orsakir einkenna stefnanda, er það niðurstaða dómsins að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að framangreind seinkun á greiningu sýkingarinnar hafi ekki verið afgerandi orsök þess að lærleggsbein stefnanda klofnaði í aðgerðinni 1. febrúar 2007.

Eins og áður segir aflaði stefndi undir rekstri málsins mats dómkvadds matsmanns, dr. Þ-kk-ef I-kk-ef bæklunarlæknis, um það hvort sú töf sem orðið hafi á greiningu sýkingarinnar hafi valdið beinbrotinu í aðgerðinni. Kemur þar fram sú niðurstaða, sem hann staðfesti í skýrslu sinni fyrir dómi og ítarlega hefur áður verið rakin, að sýkingin hafi ekki veikt bein í lærlegg stefnanda nema þá óbeint og því hafi sá dráttur sem varð á greiningu sjúkdóms hennar ekki haft úrslitaáhrif á það að lærleggurinn klofnaði í enduraðgerðinni. Taka sérfróðir meðdómendur undir þá niðurstöðu matsmannsins, enda bendi ekkert til þess að töfin hafi leitt til rýrnunar á beinmassa eða beingæðum stefnanda. Sýking við gerviliði geti teygt sig inn í beinið umhverfis liðinn og veikt það því meir sem sýkingin hafi lengur verið ómeðhöndluð. Hins vegar komi fram í aðgerðarlýsingunni frá 7. desember 2006, að „prothesan“, eða gerviliðurinn, hafi verið „gjörsamlega blýföst“, sem mæli gegn því að sýkingin hafi verið búin að veikja beinið að einhverju marki þegar þessi aðgerð var gerð og meðferð sýkingarinnar þegar hafin. Meginbeinatapið virðist hafa orðið eftir að gerviliðurinn var fjarlægður og stefnandi gat ekki viðhaldið þungaberandi álagi á lærlegginn fram að enduraðgerð. Orsök þess að gerviliðurinn var fjarlægður var sýkingin, eins og matsmaður bendi á, og hafi engin leið verið til að lækna hana nema með því að fjarlægja gerviliðinn, gefa stefnanda sýklalyf og setja loks nýjan gervilið.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns, sem fer saman við álit sérfróðra meðdómenda, liggur því ekkert fyrir um annað en að klofnun lærleggsins hafi verið óhappatilvik, sem sé algengur og vel þekktur fylgikvilli slíkra aðgerða. Er niðurstaða dómsins því sú að ekki sé nægilega fram komið að umrædd seinkun á greiningu og tilhlýðilegri meðferð stefnanda hafi leitt til þess að vinstri lærleggur hennar klofnaði í aðgerðinni 1. febrúar 2007.

Í málflutningi við aðalmeðferð málsins vísaði lögmaður stefnanda og til þess að þau mistök hefðu verið gerð í aðgerðinni 1. febrúar 2007 að ekki hefði verið gripið til nægilegra aðgerða til að hindra klofning lærleggsins, sérstaklega með hliðsjón af hugsanlegri veikingu beinsins vegna sýkingarinnar. Gegn mótmælum stefnda kemst þessi málsástæða ekki að við úrlausn málsins, enda ekki á henni byggt í stefnu auk þess sem hún samræmist í raun ekki stefnukröfu málsins.

Að öllu framangreindu virtu verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda. Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Dóm þennan kveður upp Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari ásamt meðdómendunum Á-kk-þgf K-kk-þgf bæklunarskurðlækni og S-kk-þgf H-kk-þgf smitsjúkdómalækni.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, H-kvk-ef H-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf

Á-kk-nf K-kk-nf

S-kk-nf H-kk-nf