E-1054/2017

Mál þetta, sem höfðað er með stefnu birtri 17. mars 2017 og þingfest 30. sama mánaðar, var dómtekið 15. janúar sl. Stefnandi er A, [...], Reykjavík en stefndi er B, [...], Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 1.265.000 krónur auk dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 5. mars 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Málavextir

Aðilar máls þessa munu hafa átt í sambandi á árunum 2003 til 2013 eða 2014 en hafa þekkst frá frá því töluvert löngu fyrir þann tíma. Aðila greinir nokkuð á um eðli sambandsins en ágreiningslaust er að þau voru ekki í skráðri sambúð og höfðu ekki sameiginlegt lögheimili á þeim tíma er samband þeirra stóð.

Stefnandi kveðst hafa lánað stefnda 150.000 krónur 5. desember 2007 og 1.000.000 króna 5. mars 2008 þar sem hann hafi verið félítill á þessum tíma. Skuldina hafi hann ekki greitt. Í apríl 2008 hafi verið útbúið skuldabréf þess efnis að öll skuldin, 1.150.000 krónur, skyldi endurgreiðast ásamt vöxtum í einni greiðslu 5. mars 2009, sbr. 2. gr. skuldabréfsins. Samkvæmt 3. gr. þess skyldi skuldin bera fasta 10% ársvexti, vextir skyldu reiknast frá 5. mars 2008 og greiðast á gjalddaga. Á gjalddaga, 5. mars 2009, hafi krafan verið að fjárhæð 1.265.000 krónur. Hún hafi ekki verið greidd á gjalddaga og beri því dráttarvexti frá þeim tíma í samræmi við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Með bréfi 16. ágúst 2016 fór stefnandi fram á greiðslu kröfunnar. Í svarbréfi stefnda 31. sama mánaðar var kröfunni hafnað. Kom þar m.a. fram að þar sem stefnandi hefði orðið öryrki á árinu [...] og sótt um styrk til ökutækjakaupa hjá Tryggingastofnun ríkisins hafi hún þurft að kaupa ökutæki og hafi það verið gert með þeim hætti að ein af bifreiðum hans, [...] af gerðinni [...] árgerð 1999, hafi verið skráð á nafn stefnanda og hún fengið styrk að upphæð 500.000 krónur vegna þessa á árinu 2003 og 300.000 krónur á árinu 2006. Bifreiðina hafi stefnandi nú selt. Kaupverð bifreiðarinnar hafi samkvæmt afsali frá 18. mars 2004 verið 2.650.000 krónur. Um það bil helmingur kaupverðsins, 1.450.000 krónur, hafi verið fjármagnaður með láni frá Frjálsa fjárfestingabankanum hf. Engar frekari greiðslur hafi borist frá stefnanda fyrr en 150.000 krónur hafi verið greiddar síðla árs 2007 og 1.000.000 króna nokkru síðar. Í bréfinu krafði stefnandi stefnda um greiðslu 50.000 króna sem væru eftirstöðvar kaupverðsins, auk greiðslu dráttarvaxta að fjárhæð 154.946 krónur. Nam krafa hans samtals 204.946 krónum.

Þá greinir stefnandi svo frá í stefnu að stefndi hafi í kjölfarið kært hana til lögreglu og haft uppi ásakanir um að stefnandi hefði stolið pottum frá honum. Stefnandi hafi ákveðið að bíða með framhald málsins á meðan leyst væri úr lögreglukærunni. Í lok febrúar 2017 hafi lögreglan fellt málið niður. Stefndi hafi aftur á móti ekki greitt áðurnefnda kröfu og því hafi henni verið nauðugur sá kostur að höfða mál þetta.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður kröfu sína vera kröfu um greiðslu samkvæmt skuldabréfi, upphaflega að fjárhæð 1.150.000 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta. Hún byggi á meginreglu samningaréttar um að samninga skuli halda. Skuldabréfið sem útgefið sé af stefnda til stefnanda sé skýrt og feli í sér að honum hafi borið að greiða höfuðstól þess ásamt vöxtum frá 5. mars 2009. Þá komi skýrt fram í 7. gr. skuldabréfsins að dráttarvextir skuli reiknast við greiðsludrátt. Krafan byggi því á ákvæðum skuldabréfsins sjálfs og greiðsluskylda stefnda sé skýr.

Verði á hinn bóginn ekki fallist á framangreint kveðst stefnandi byggja á að hún eigi kröfu á hendur stefnda samkvæmt meginreglum kröfuréttar um efndir samninga. Ljóst sé að samningur hafi komist á milli aðila um lán stefnanda til stefnda að fjárhæð 1.150.000 krónur sem stefnda hafi borið að endurgreiða stefnanda með vöxtum. Stefnandi hafi millifært 150.000 krónur inn á reikning stefnda 5. desember 2007. Þá hafi hún millifært 1.000.000 króna inn á reikning hans 5. mars 2008 og hafi millifærslan sérstaklega verið skilgreind sem lán. Millifærslurnar hafi farið fram á grundvelli samkomulags þess efnis að um lán væri að ræða sem stefnda bæri að endurgreiða stefnanda. Stefndi hafi tekið við fjármununum athugasemdalaust enda hafi honum verið kunnugt um efni samkomulagsins. Lán þessi hafi stefnda borið að endurgreiða stefnanda.

Um sé að ræða skriflegan samning, þ.e. efni hans liggi fyrir skriflega og hafi verið samþykkt þótt skjalið hafi ekki verið undirritað. Í öllu falli sé um að ræða munnlegan samning milli stefnanda og stefnda. Samkvæmt meginreglu samningaréttar séu samningar ekki formbundnir og munnlegir samningar því jafngildir skriflegum. Sé einhver ágreiningur um efni samningsins gildi enn fremur sú meginregla samninga- og kröfuréttar að hafi ekki verið samið um gjalddaga þá sé lánveitingin gjaldkræf af hálfu lánveitanda um leið og hann hefur staðið við sinn hluta samkomulagsins, þ.e. lánað stefnda fjármunina. Um vexti fari svo eftir ákvæðum II. og III. kafla laga nr. 38/2001. Beri krafan þá almenna vexti frá stofndegi hennar, sbr. 3. gr. laganna, og fjárhæð vaxta fari eftir 4. gr. þeirra. Dráttarvextir reiknist svo samkvæmt 5. og 6. gr. sömu laga.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína í samræmi við ofangreint með þeim hætti að höfuðstóll nemi 1.150.000 krónum og 10% vextir frá 5. mars 2008 til 5. mars 2009 nemi 115.000 krónum. Samtals nemi krafan því 1.265.000 krónum. Þá krefjist hann dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kröfunni frá og með 5. mars 2009 til greiðsludags.

Kröfu sinni til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar og sérstakra reglna kröfuréttar um skuldabréf og peningalán. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. þeirra laga.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefnda byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að hafi stefnandi á einhverjum tíma átt kröfu á hendur stefnda þá sé hún fyrnd með vísan til 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í lagaákvæðinu sé lögfest sú meginregla að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda sé fjögur ár. Millifærslur þær er stefnandi byggi kröfu sína á hafi farið fram 5. desember 2007 og 5. mars 2008 eða fyrir u.þ.b. tíu árum síðan. Hafi stefnandi talið sig eiga tilkall til endurgreiðslu fjárhæðarinnar hefði henni borið að krefjast hennar innan fyrningarfrestsins. Stefndi mótmælir því að óútfyllt skuldabréf sé skuldabréf í merkingu fyrningarreglna 5. gr. laga nr. 150/2007. Þá sé fjarri lagi að hægt sé að meta umræddar millifærslur sem lán frá stefnanda til stefnda án þess að fyrir liggi lánasamningur milli þeirra.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í öðru lagi á því að krafa stefnanda verði ekki studd reglum um viðskiptabréf án þess að gilt skuldabréf liggi fyrir í málinu sem gefið hafi verið út af stefnda. Óútfyllt skuldabréfaform geti ekki skapað stefnanda nokkurn rétt til endurgreiðslu fjárins og því síður geti hún borið fyrir sig skilmála þess sem aldrei hafi verið samþykktir af stefnda.

Þá kveður stefndi sýknukröfu sína einnig byggja á því að dómkrafa stefnanda hafi ekki stoð í reglum samningaréttar án þess að fyrir liggi gagnkvæmur samningur milli aðila þar sem stefndi hafi með skýrum hætti skuldbundið sig til endurgreiðslu fjárhæðarinnar. Millifærsla fjármuna frá stefnanda ein og sér geti aldrei orðið gagnkvæmur samningur milli aðila eða ígildi samnings. Þetta eigi einkum og sér í lagi við þegar um fjárskipti milli kærustupars í fjarbúð sé að ræða. Óumdeilt sé að samband aðila hafi staðið yfir í um áratug og að á þeim tíma hafi átt sér stað blöndum fjármuna. Í daglegu lífi þeirra hafi það oft komið í hlut þess sem meiri fjármuni hafði undir höndum hverju sinni að greiða sem síðar hafi verið jafnað upp. Hver greidd fjárhæð hafi ekki verið færð til bókar. Stefndi haldi því fram að innborgun stefnanda á reikning hans hafi verið greiðsla sem ætlað hafi verið að jafna upp m.a. bílaviðskipti milli aðila. Tómlæti stefnanda við innheimtu fjármunanna feli í sér viðurkenningu á því að aldrei hafi verið ætlunin að krefjast endurgreiðslu þeirra. Tómlæti stefnanda leiði einnig til þess að hún hafi glatað rétti sínum til innheimtu kröfunnar og hún sé niður fallin hafi hún á annað borð á einhverjum tíma átt rétt til endurgreiðslu fjármunanna. Það sé rangt, órökstutt og beinlínis ósatt að stefnandi hafi reglulega óskað eftir greiðslu fjármunanna. Hið rétta sé að stefnandi gerði engar tilraunir til að endurheimta fjármunina fyrr en með bréfi sínu 18. febrúar 2016, tæplega þremur árum eftir að stefndi hafði slitið sambandi aðila eða um átta árum eftir að greiðslan átti sér stað.

Bréfið sýni raunar hve samofin fjármál aðila voru í raun og veru. Þá verði að telja ótrúverðuga þá skýringu, sem fram komi í stefnu, að stefnandi hafi látið hjá líða að halda fram kröfu sinni af því að aðilar hafi verið í ástarsambandi þegar það sé haft í huga að hún hóf ekki innheimtuaðgerðir fyrr en þremur árum eftir að sambandi þeirra lauk. Innheimta og málsókn stefnanda hafi komið stefnda í opna skjöldu enda, hafi hann ekki átt von á að stefnandi tæki upp á því að krefja hann um greiðslu fjármuna, án nokkurs fyrirvara, áratug eftir að þeir voru reiddir af hendi. Reglum um tómlæti sé einmitt ætlað að koma í veg fyrir síðbúnar kröfur sem leiði til þess að fjárhagur aðila fari á hliðina enda geti efnahagslegar forsendur skuldarinnar breyst á svo löngum tíma.

Fallist dómurinn ekki á framangreind rök stefnda og viðurkenni rétt stefnanda til endurgreiðslu fjárins er þess krafist að dæmd fjárhæð verði lækkuð til muna og kostnaður sem stefndi hafi þurft að leggja út í fyrir stefnanda en aldrei fengið endurgreiddan komi til lækkunar. Þá er þess einnig krafist að fjárhæð dæmdrar kröfu verði lækkuð sem nemur vöxtum og kostnaði af kröfunni.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna fjármunaréttarins og reglna um fjárskipti vegna slita á óvígðri sambúð. Byggir hann einnig á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Þá vísar stefndi til laga nr. 150/2007 vegna fyrningar. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr., auk laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu fjármuna sem óumdeilt er að hún lagði inn á reikning hans í tveimur millifærslum, þá fyrri 5. desember 2007 að fjárhæð 150.000 krónur en þá síðari 5. mars 2008 að fjárhæð 1.000.000 króna. Enginn skriflegur gerningur var fór fram um greiðslur þessar. Stefndi hefur ekki neitað því að hafa tekið við umræddum greiðslum í eigin þágu en aðila greinir á hinn bóginn á um ástæður þessara millifærslna. Stefndi heldur því fram að með umræddum greiðslum hafi stefnandi verið að greiða eftirstöðvar kaupverðs bifreiðar sem hún hafi keypt af honum á árinu 2004. Bílaviðskiptin hafi átt sér stað í þeim tilgangi að stefnandi fengi greiddan bifreiðastyrk frá Tryggingastofnun ríkisins. Stefnandi hefur alfarið hafnað þessum sjónarmiðum stefnda um tildrög greiðslnanna og kveður þær hafa verið lán til stefnda sem honum hafi borið að endurgreiða henni.

Eins og málið er lagt fyrir dóminn af hálfu stefnanda er krafa hennar um greiðsluskyldu stefnda aðallega reist á skuldabréfi sem hún kveðst hafa látið útbúa vegna skuldar stefnda. Skjalið liggur fyrir í málinu og hefur efni þess þegar verið lýst. Skjalið er óundirritað. Það er mat dómsins að stefnandi geti ekki byggt rétt gagnvart stefnda á óundirrituðu skjali, hvorki um greiðsluskyldu né greiðsluskilmála, og er engan veginn hægt að líta svo á að það hafi falið í sér skuldaviðurkenningu af hans hálfu. Krafa stefnanda verður því ekki reist á umræddu skjali og verður því ekki litið til þess við úrlausn málsins.

Stefnandi hefur og á því byggt að hún hafi lánað stefnda umræddar fjárhæðir sem honum sé skylt að endurgreiða samkvæmt almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Eins og áður sagði hefur stefndi haldið því fram að umræddar greiðslur stefnanda hafi verið endurgjald vegna bifreiðakaupa. Í málinu liggur fyrir afsal frá 18. mars 2004 vegna áðurnefndra bifreiðakaupa. Kaupverð er þar tilgreint 2.650.000 krónur og um greiðslu þess sagt „Greitt að fullu“. Þá segir neðar „kaupandi hefur staðið seljanda að fullu skil á andvirði bifreiðarinnar, telst kaupandi hér með löglegur eigandi hennar“.

Dómurinn telur óhjákvæmilegt að líta til framangreinds skjals við úrlausn málsins. Skjalið ber ótvírætt með sér að stefnandi hafi staðið stefnda skil á kaupverðinu. Er því ekki unnt að líta svo á að þær millifærslur, sem um er deilt í málinu, hafi verið endurgjald vegna bílaviðskipta aðila. Verður því að fallast á þau sjónarmið stefnanda að færslur umræddra fjármuna til stefnda hafi falið í sér peningalán honum til handa og hefur stefnda ekki lánast sönnun um að greiðslurnar hafi verið endurgjald af einhverju tagi. Er um þessa niðurstöðu litið til þeirra sjónarmiða er fram koma í dómum Hæstaréttar í málum nr. 185/1999 og nr. 523/2013. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda sætir krafan því 10 ára fyrningarfresti. Stefna í máli þessu var birt fyrir stefnda 17. mars 2017 og var krafa stefnanda þá ófyrnd. Er hún því ekki niður fallin fyrir fyrningu líkt og stefndi hefur haldið fram. Þegar litið er heildstætt á atvik málsins verður heldur ekki fallist á að krafa stefnanda sé niður fallin fyrir tómlæti og er hafnað sjónarmiðum stefnda þar að lútandi.

Stefndi hefur einnig mótmælt vaxta- og dráttarvaxtahluta kröfu stefnanda. Hluti af höfuðstól kröfu stefnanda eru 10% vextir lána frá 5. mars 2008 til 5. mars 2009 sem hún virðist byggja á 3. og 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ekkert liggur fyrir um að samið hafið verið um að skuldin skyldi bera vexti á lánstímanum og þá verður ekki byggt á skilmálum óundirritaðs og ósamþykkts skuldaskjals eins og áður er fram komið. Þá þykja atvik ekki vera með þeim hætti í máli þessu að áðurnefndum ákvæðum verði beitt eins og þau hafa verið túlkuð í réttarframkvæmd. Er þessum hluta kröfu stefnanda því hafnað. Þá var ekki samið um gjalddaga skuldarinnar. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. áðurnefndra laga var skuldin því gjaldkræf þegar liðinn var mánuður frá því stefnandi sannanlega krafðist greiðslu úr hendi stefnda en það gerði hún í bréfi til stefnda 16. ágúst 2016. Fer því um greiðslu dráttarvaxta af höfuðstól skuldarinnar eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómurinn tekur fram að varakrafa stefnda um lækkun kröfu stefnanda vegna fjárútláta hans í þágu stefnanda meðan á sambandi þeirra stóð er ekki studd nægilegum rökum til þess að unnt sé að taka afstöðu til hennar. Hefði stefndi með réttu átt að bera fram kröfu sína á grundvelli 1. eða 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur miðað við umfang málsins og rekstur þess fyrir dóminum og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómari tók við meðferð málsins 2. janúar sl.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 1.150.000 krónur með dráttavöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 16. september 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf