E-1416/2011

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 7. október sl., er höfðað með stefnu birtri 16. mars 2011, af ríkissjóði Íslands, Arnarhváli, Reykjavík, á hendur Flugskóla Helga Jónssonar ehf., Reykjavíkurflugvelli, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að staðfestur verði eignarréttur stefnanda að flugskýli 7 með fasteignamatsnúmer 202-9310-25-0101, sem stendur á Reykjavíkurflugvelli landnúmer 106748. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist frávísunar málsins en til vara er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Hinn 7. október sl. fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda og er einungis sá þáttur málsins til úrlausnar hér. Dómkröfur stefnanda í þessum þætti málsins eru þær að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað og að stefnanda verði úrskurðaður málskostnaður að mati dómsins.

I.

Stefnandi kveður helstu málavexti þá að flugskýli nr. 7 á Reykjavíkurflugvelli, sem mál þetta snýst um, hafi verið reist á Reykjavíkurflugvelli 1950 en hefði áður verið staðsett á flugvellinum í Vestmannaeyjum. Flugskólinn Þytur muni síðan hafa fengið skýlið til afnota við stofnun skólans 1953. Samkvæmt kaupsamningi, dagsettum 19. maí 1969, milli Flugskólans Þyts hf. og H-kk-ef J-kk-ef hafi verið tekið fram að kaupandi, H-kk-nf J-kk-nf, fengi afnot af flugskýli í eigu Flugmálastjórnar og í afsali, dagsettu 2. maí 1973, sem gert hafi verið á grundvelli þess kaupsamnings, hafi komið fram að afsalshafi fengi afnot af flugskýli í eigu Flugmálastjórnar. Sé óumdeilt að um sé að ræða flugskýli 7.

Hinn 1. nóvember 1992 hafi verið gerður leigusamningur milli þrotabús H-kk-ef J-kk-ef og Flugmálastjórnar um tímabundna leigu þrotabúsins á flugskýli 7 og sé ljóst af leigusamningnum að þrotabúið hafi tekið skýlið á leigu til þess að hýsa flugvélar, sem þrotabúið hafði í umráðum sínum.

Hinn 31. október 1994 hafi H-kk-nf J-kk-nf, f.h. Óðins hf., ritað Flugmálastjórn bréf og óskað eftir kaupum á umræddu flugskýli og hafi síðar ítrekað þá ósk. Flugmálastjórn hafi með bréfi, dagsettu 21. febrúar 1995, hafnað erindinu. Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi greitt leigugjald af flugskýlinu til Flugmálastjórnar á árunum 1996 og 1997 en óumdeilt sé að stefnandi hafi haft aðstöðu í flugskýlinu frá þeim tíma til dagsins í dag.

Flugmálastjórn hafi þó í tvígang gert tilraun til að fá stefnda borinn út úr skýlinu en beiðnunum hafi í bæði skiptin verið hafnað með dómum Hæstaréttar Íslands. Í fyrra skiptið hafi Flugmálastjórn byggt á því að munnlegur leigusamningur væri til staðar um afnot stefnda af flugskýlinu og krafist útburðar á grundvelli riftunar samningsins þar sem leigugjald hefði ekki verið greitt frá árinu 1997. Hæstiréttur hafi hins vegar talið, að þar sem stefndi hefði annast viðhald skýlisins, ætti sá kostnaður hans að ganga upp í leigugreiðslu og m.a. af þeim sökum hefði Flugmálastjórn ekki tekist að sýna fram á réttmæti riftunar.

Í kjölfarið hafi stefnda verið sagt upp afnotum af flugskýli 7 með bréfi, dagsettu 8. febrúar 2005, og hinn 28. mars 2006 hafi þess verið krafist að skýlið yrði rýmt, enda væri uppsagnarfrestur liðinn. Þar sem ekki hefði verið orðið við tilmælunum, hefði Flugmálastjórn höfðað aðfararmál þar sem þess var krafist að stefndi yrði borinn út úr flugskýlinu. Héraðsdómur hefði hins vegar talið að ekki hefði verið sýnt fram á eignarhald flugskýlisins með nægjanlegum hætti og hafi sú niðurstaða verið staðfest í Hæstarétti. Hins vegar hafi gögn, sem lögð voru fram í Hæstarétti, ekki komist þar að þar sem ekki hafði verið byggt á þeim í héraði.

Stefnandi, íslenska ríkið, sé skjalfestur eigandi að viðbyggingu við umrætt flugskýli, sem beri fasteignamatsnúmerið 202-9328-26-010. Hafi húsnæðið nú verið metið heilsuspillandi og ónothæft og mælt með því að það verði rifið. Hafi verið gefin út niðurrifsheimild en ekki verið unnt að nýta hana þar sem nauðsynlegt sé að rjúfa rafmagn til húsnæðisins en það liggi gegnum flugskýli 7. Hafi stefndi hingað til meinað flugmálayfirvöldum aðgang að skýlinu. Sé stefnanda því nauðsynlegt að fá staðfestingu á eignarhaldi sínu á því.

II.

Stefnandi vísar um aðild sína að málinu til matsvottorðs Þjóðskrár Íslands frá 24. janúar sl. en þar sé ríkissjóður Íslands skráður eigandi flugskýlis 7 með fastanúmer 202-9310-25-0101. Óski stefnandi staðfestingar skráðum eignarrétti sínum. Sé ekki höfðað eignardómsmál þar sem fyrir liggi að stefndi hafi aðstöðu í umræddu skýli og verði þannig að teljast réttur aðili til að beina kröfum að vegna eignarhalds á skýlinu.

Stefnandi byggir kröfur sínar auk framangreinds á því að eigendaskráning hafi frá upphafi verið með þeim hætti að íslenska ríkið eða ríkisstofnun fyrir hönd ríkisins hafi verið skráður eigandi. Þannig hafi Flugmálastjórn verið skráð sem eigandi og greitt af skýlinu fasteignagjöld og síðan Isavia ohf., áður Flugstoðir ohf. Sé ekkert fram komið sem geti hnekkt umræddri skráningu og þannig sé sýnt að ríkissjóður sé eigandi flugskýlisins.

Þá bendir stefnandi á að samkvæmt kaupsamningi milli H-kk-ef J-kk-ef, fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, og Flugskólans Þyts hafi H-kk-nf keypt húsnæði flugskólans á Reykjavíkurflugvelli „ásamt afnotum af flugskýli, sem er eign Flugmálastjórnarinnar“. Skjalið hafi verið móttekið til þinglýsingar 28. mars 1972. Afsal hafi síðan verið gefið út á grundvelli kaupsamningsins 2. maí 1973 en í afsalinu komi sérstaklega fram að hinu selda fylgi „afnot af flugskýli í eigu Flugmálastjórnar“. Sé afsalið móttekið til þinglýsingar 7. sama mánaðar og undirritað af H-kk-þgf J-kk-þgf. Sanni hin þinglýstu skjöl að umrætt flugskýli sé eign ríkissjóðs en óumdeilt sé að um sé að ræða flugskýli 7.

Jafnframt sanni leigusamningur milli þrotabús H-kk-ef J-kk-ef og Flugmálastjórnar eignarhald ríkissjóðs á flugskýlinu. Þar segi að þrotabúið taki flugskýli það á leigu, sem Flugskóli Helga Jónssonar hafi haft á leigu á Reykjavíkurflugvelli, og greiði fyrir það 45.000 krónur á mánuði.

Stefnandi byggir einnig á því, að stefndi hafi með margvíslegum hætti viðurkennt og staðfest eignarrétt stefnanda að umræddu flugskýli. Beri framangreind skjöl það með sér en fyrrverandi stjórnarformaður stefnda, H-kk-nf J-kk-nf, hafi undirritað skjölin. Þá hafi H-kk-nf J-kk-nf á árinu 1994 óskað eftir því við Flugmálastjórn í tvígang að fá að kaupa flugskýli 7. Auk þess hafi H-kk-nf J-kk-nf eða stefndi greitt leigugreiðslur til Flugmálastjórnar á árunum 1996 og 1997. Byggir stefnandi á því, að viðurkenning stjórnarformanns stefnda og stefnda sjálfs á eignarhaldi stefnanda með þessum hætti staðfesti og sanni eignarhald stefnanda.

Loks byggir stefnandi á því, að stefndi hafi við rekstur Hæstaréttarmálsins nr. 468/2003 viðurkennt eignarhald stefnanda. Í málinu hafi stefndi lagt fram drög að samkomulagi þar sem gert hafi verið ráð fyrir því að útlagður kostnaður stefnda vegna viðhalds á flugskýli 7 kæmi til frádráttar leigugjaldi til handa Flugmálastjórn. Hafi stefndi krafist þess að Flugmálastjórn tæki þátt í kostnaði vegna viðhalds á skýlinu og að slíkur kostnaður ætti að koma til frádráttar leigugjaldi. Sé engin leið að skilja afstöðu stefnda í málinu með öðrum hætti en að slíkar kröfur byggðust á eignarhaldi ríkisins. Byggir stefnandi á því að séu ofangreind atvik og málsástæður virt heildstætt, verði að telja sýnt að ríkissjóður Íslands sé eini mögulegi eigandi umrædds flugskýlis.

Um lagarök vísar stefnandi til grundvallarreglna eignarréttar og einkamálaréttarfars um sönnun eignarréttar. Um heimild til að höfða viðurkenningarmál vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og um málskostnað til 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr., sömu laga.

III.

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður stefnanda sé svo vanreifaður og óglöggur að ekki verði hjá því komist að vísa öllum kröfum stefnanda frá dómi. Mál þetta sé í eðli sínu eignardómsmál og beri því að fara með það eftir ákvæðum XVIII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Samkvæmt óundanþægum ákvæðum laganna beri þeim, sem höfða vill mál til viðurkenningar á eignarrétti, að leita til dómara, sem gefur stefnuna út, og í henni skuli koma fram að ef dómari telji skilyrði fyrir ógildingardómi fullnægt, gefi hann út stefnu. Í stefnunni skuli skorað á hvern þann, sem kann að hafa skjalið undir höndum, að koma með það fyrir dómi við þingfestingu málsins, því ella megi vænta að það verði ógilt með dómi. Stefnan skuli birt einu sinni í Lögbirtingablaði.

Vísar stefndi jafnframt til ákvæða 122. gr. sömu laga um að sá, sem sannar eða gerir sennilegt að hann hafi öðlast réttindi yfir fasteign, skrásettu skipi eða loftfari, skrásettri bifreið eða viðskiptabréfi með samningi eða hefð, en hann skorti skilríki fyrir rétti sínum, geti hann leitað eignardóms. Eignardómur veiti dómhafa heimild til að ráða yfir og ráðstafa eigninni eins og hann hefði afsalsbréf fyrir henni eða annað viðeigandi skjal. Stefndi hafi ekki virt ákvæði XVIII. kafla laga nr. 91/1991 og því beri að vísa málinu frá þegar af þeirri ástæðu. Sé engin heimild til að reka eignardómsmál beint af hálfu stefnanda gegn stefnda eins og hér sé gert.

Loks er í greinargerð byggt á því, að engin grein sé gerð fyrir aðild málsins í stefnu. Stefndi sé stofnaður 1995 og sé ekki gerð grein fyrir tengslum og aðild hans en ljóst sé að upphafleg viðskipti, sem stefnandi geti um, hafi verið milli flugskólans Þyts og H-kk-ef J-kk-ef persónulega.

IV.

Í máli þessu leitar stefnandi viðurkenningar á eignarrétti sínum að flugskýli 7 með fasteignamatsnúmeri 202-9310-25-0101 sem stendur á Reykjavíkurflugvelli, landnúmer 106748. Eins og að framan er rakið, vísar stefnandi kröfu sinni til stuðnings til skráningar sinnar sem eiganda skýlisins í matsvottorði Þjóðskrár frá 24. janúar 2011, auk þess sem stefnandi hafi greitt af því fasteignagjöld. Þá sýni framlagður kaupsamningur og afsal vegna tiltekins húsnæðis á Reykjavíkurflugvelli fram á eignarrétt stefnanda en þar komi fram að með í kaupum fylgi afnot af umræddu flugskýli, sem þar er sagt í eigu Flugmálastjórnar. Eru þessi skjöl milli H-kk-ef J-kk-ef, fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, og flugskólans Þyts. Þá vísar stefnandi til leigusamnings milli þrotabús H-kk-ef og Flugmálastjórnar um leigu á fluskýlinu. Loks vísar stefnandi til þess að stefndi hafi með ýmsum hætti viðurkennt og staðfest eignarrétt stefnanda og rekur nokkur tilvik því til sönnunar.

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína m.a. á vanreifun og að stefnanda hafi borið að höfða eignardómsmál samkvæmt ákvæðum XVIII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, enda sé eignarhald að umræddu flugskýli óljóst. Í málinu hefur verið lagt fram umrætt matsvottorð Þjóðskrár þar sem stefnandi er sagður vera eigandi að flugskýli 7 nr. 202-9310-25-0101. Í málavaxtalýsingu stefnanda í stefnu kemur fram að flugskýlið hafi verið sett upp á Reykjavíkurflugvelli 1950 en hafi þar áður verið staðsett á flugvellinum í Vestmannaeyjum og síðan hafi flugskólinn Þytur fengið það til afnota 1953. Hins vegar liggja hvorki fyrir gögn um eignarhald að skýlinu frá þessum tíma, og hvorki fyrr né síðar, að frátöldu framangreindu matsvottorði Þjóðskrár. Þótt ráða megi af gögnum málsins, að H-kk-nf J-kk-nf og aðilar honum tengdir hafi um langa hríð haft afnot af umræddu flugskýli, hefur samkvæmt framansögðu ekki verið sýnt fram á það með nægilega glöggum hætti, hverjir geti hugsanlega talið sig hafa hagsmuni af málinu. Er því ekki unnt að skera úr um, hvort stefnandi hafi stefnt öllum þeim, sem gert geta tilkall til eignarréttar að skýlinu, eða hvort stefnanda hafi verið rétt að höfða mál þetta sem eignardómsmál. Verður að telja um svo mikla annmarka að ræða á málatilbúnaði stefnanda að óvíst er hvort stefnandi getur bætt úr þeim á síðari stigum málsins. Verður því að vísa málinu frá dómi.

Eftir úrslitum málsins verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefndi, ríkissjóður Íslands, greiði stefnanda, Flugskóla Helga Jónssonar ehf., 350.000 krónur í málskostnað.

A-kvk-nf E-kvk-nf.