E-2374/2010

I.

Mál þetta var höfðað 17. mars 2010 og dómtekið 5. október sama ár.

Stefnandi er J-kk-nf J-kk-nf, Öldubakka 19 á Hvolsvelli.

Stefndi er Rarik ohf., Bíldshöfða 9 í Reykjavík.

Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík, er stefnt til réttargæslu en hið stefnda félag er með frjálsa ábyrgðartryggingu vegna atvinnureksturs hjá réttargæslustefnda.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna þess líkamstjóns er stefnandi varð fyrir 12. apríl 2006 er hestur sem hann var á féll ofan í holu vestan megin við vegkant Suðurlandsvegar á Hvolsvelli með þeim afleiðingum að stefnandi féll af baki. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Ekki eru gerðar sérstakar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu auk málskostnaðar en til vara að sök verði skipt og að málskostnaður falli niður.

Dómari, stefnandi og lögmenn aðila gengu á vettvang fyrir aðalmeðferð málsins.

II.

Málsatvik

Hinn 12. apríl 2006 var stefnandi á ferð ríðandi við Suðurlandsveg við Hvolsvöll þegar hestur hans hrasaði skyndilega með þeim afleiðingum að stefnandi féll af baki og meiddist. Stefnandi tilkynnti slysið í neyðarnúmeri Neyðarlínunnar (112) og leitaði til vakthafandi læknis á Hvolsvelli. Við læknisskoðun kom í ljós að stefnandi var viðbeinsbrotinn.

Lögreglu var tilkynnt um atvikið. Í lögregluskýrslu 14. apríl 2006 segir að stefnandi hafi skýrt lögreglu frá því að hann hafi verið að ríða í rólegheitum með Suðurlandsvegi neðan við vegkantinn þegar hesturinn steig ofan í holu með þeim afleiðingum að hann hrasaði. Hafi stefnandi vísað lögreglunni á staðinn þar sem óhappið varð. Þar hafi komið í ljós hola sem hafi verið u.þ.b. 60 cm djúp og um 20 cm í þvermál. Lögun holunnar hafi verið sem næst reglulegur hringur. Hola þessi hafi verið um 4 m frá vegbrún Suðurlandsvegar á móts við upplýsingaskilti sem eru austan megin við veginn. Ljósmyndir voru teknar af vettvangi og liggja þær fyrir í málinu.

Í lögregluskýrslu 19. apríl sama ár kemur fram að leitað hafi verið til yfirverkstjóra áhaldahúss Rangárþings eystra sem hafi talið líklegt að þetta væri gömul hola sem mosi hafi vaxið yfir. Hann hafi hins vegar ekki vitað eftir hvað holan væri. Hafi starfsmenn áhaldahússins fyllt hana af sandi.

Af gögnum málsins verður ráðið að í september 2007 hafi grunur beinst að því að holan væri eftir raflínustaura fyrir raflínu sem legið hefði suður af Hvolsvelli. Lögreglan hafði þá samband við starfsmenn stefnda á Hvolsvelli sem töldu að línustæði sunnan Hvolsvallar hefði legið annars staðar. Ári síðar óskaði lögreglan eftir því að stefndi léti mæla út hvar raflínan hefði legið. Í lögregluskýrslu 24. september 2008 kemur fram að tveir mælingamenn frá stefnda hafi greint lögreglunni frá því að þeir hafi mælt út staðsetningu línunnar og þeirra staura sem fylgdu henni. Hafi þeir talið engan vafa leika á því að línan hafi legið á þeim stað þar sem slysið varð og öruggt væri að hola sú sem hestur stefnanda féll í hafi verið eftir línustaur frá stefnda. Hafi línan verið rifin niður í kringum áramótin 1991 til 1992 og lögðu mælingamennirnir fram verkbeiðni stefnda frá þeim tíma um niðurrif staura á þessu svæði. Í verkbeiðninni, sem gefin var út 15. nóvember 1991, segir að rífa eigi „niður staura úr gömlu Víkurlínunni frá Hvolsvelli að Markarfljóti og frá horni við Seljaland og að þar sem nýja línan kemur inn í“. Þá kemur þar fram að eftir sé að taka niður vír á hluta stauranna. Á verkbeiðnina er skráð að verkinu hafi verið lokið 11. janúar 1992 og að það hafi verið framkvæmt af Þ-kk-þgf A-kk-þgf.

Í málinu liggja fyrir ýmis gögn um afleiðingar slyssins á heilsu stefnanda. Stefnandi gekkst undir örorkumat að beiðni lögmanns síns sem S-kk-nf S-kk-nf læknir framkvæmdi. Örorkumatsgerð hans er dagsett 26. nóvember 2007. Þar kemur fram að stefnandi hafi viðbeinsbrotnað og einnig hlotið áverka á vinstri AC lið við slysið. Brotið hafi verið lengi að gróa og sé stefnandi enn með viðvarandi verki og smelli á brotstað og í fjærenda viðbeinsins í AC liðnum. Þetta geri það að verkum að hann eigi í erfiðleikum með öll störf. Þá sé hann með skerta hreyfigetu í vinstri öxl og sára verki í endastöðu, sérstaklega við fram- og fráfærslu. Samkvæmt örorkumatinu taldist varanleg læknisfræðileg örorka hans 15%.

Með bréfi til stefnda 3. febrúar 2009 lýsti stefnandi þeirri skoðun sinni að stefndi bæri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda og færð rök fyrir því. Af því tilefni var óskað eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu hans í málinu. Réttargæslustefndi svaraði erindinu 27. mars 2009 og hafnaði því að stefndi bæri skaðabótaábyrgð á tjóninu.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að starfsmenn stefnda hafi ekki gætt að því að ganga réttilega frá holu í jarðvegi við niðurrif staura úr gamalli raflínu til að fyrirbyggja að tjón hlytist af. Óhjákvæmileg slysahætta hafi skapast af því að fjarlægja staurinn án þess að fylla upp í holuna sem eftir varð. Engar ráðstafanir hafi verið gerðar til að vara við hættunni, s.s. með því að setja upp viðvörunarmerki við hana. Með tímanum og gróðurvexti hafi holan orðið minna sýnileg og ennþá hættulegri gangandi og ríðandi umferð. Hafi þeir sem önnuðust niðurrif stauranna fyrir stefnda mátt gera sér grein fyrir þeirri hættu er skapast gæti af þessu, sérstaklega í ljósi þess að holan var við veg rétt utan við Hvolsvöll og í grennd við þéttbýli. Með þessari vanrækslu hafi starfsmenn stefnda sýnt af sér saknæma háttsemi sem leiði til bótaskyldu stefnda.

Stefnandi telur að þó að mikil vinna kunni að hafa verið fólgin í því að fylla upp í allar holurnar leysi það stefnda ekki undan skyldu til að ganga frá verkinu á forsvaranlegan hátt og tryggja að ekki hljótist tjón af. Þá hafnar stefnandi því að þar sem ekki hafi áður orðið slys á svæðinu sýni það að ekki hafi skapast slysahætta af holunni. Í því sambandi vísar stefnandi til þess að með auknum gróðurvexti hafi holan ekki verið sýnileg og hættan af henni aukist.

Stefnandi telur sig hafa sýnt alla þá varkárni sem krafist verði af honum. Hann hafi ekki getað átt von á að 60 cm djúp hola væri á þeirri leið sem hann valdi sér. Þá vísar hann til þess að á svæðinu sé reiðvegur og því hljóti að minnsta kosti að vera gert ráð fyrir umferð ríðandi manna á þessu svæði. Þá hafi hann riðið rétt neðan við vegkant Suðurlandsvegar sem sé þjóðvegur nr. 1 og því ekki úr alfaraleið.

Í stefnu kemur fram að enn sem komið er sé heilsufar stefnanda óstöðugt og ekki hafi verið unnt að meta varanlegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Hins vegar sé ljóst af framlögðum læknisvottorðum að hann hafi hlotið varanlegt tjón sem stefnandi beri skaðabótaábyrgð á.

Um bótaábyrgð vísar stefnandi til almennu sakarreglunnar sem og meginreglu skaðabótaréttarins um vinnuveitandaábyrgð vegna skaðaverka sem rekja megi til ásetnings eða gáleysis og/eða vanrækslu starfsmanna. Krafa stefnanda um málskostnað er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt byggir á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Því beri honum nauðsyn til þess að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir því að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Ekki sé sannað að hesturinn hafi sett fótinn í umrædda holu enda engir sjónarvottar að slysinu og stefnandi einn til frásagnar. Ekki sé útilokað að hesturinn hafi hnotið af öðrum orsökum enda svæðið óslétt, þýft og grasi vaxið. Vísar stefndi til þess að stefnandi beri sönnunarbyrðina um að slysið hafi borið að með þeim hætti sem hann haldi fram og ef sú sönnun takist ekki verði þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnanda.

Verði eftir sem áður talið sannað að hesturinn hafi stigið ofan í holuna hafnar stefndi engu að síður bótaskyldu. Hann bendir á að þetta svæði sé ekki ætlað til almennrar umferðar og örstutt sé í malarborinn reiðveg sem liggi samsíða því svæði sem stefnandi reið á. Því hafi verið bæði sjálfsagt og eðlilegt að nota reiðveginn og með því útiloka að óhapp yrði af því tagi sem hér sé til skoðunar. Það hafi stefnandi ekki gert heldur ákveðið sjálfur að fara þarna um og á því geti enginn annar borið ábyrgð. Að mati stefnda sé hér um að ræða óhappatilvik eða óaðgæslu stefnanda sem öðrum verði ekki kennt um.

Þá telur stefndi að ekki sé hægt að ætlast til að við aðstæður sem þessar, þar sem mikill fjöldi staura sé fjarlægður, sé fyllt upp í holurnar eða sérstakar merkingar settar upp um hugsanlega hættu sem af þeim geti skapast þar sem svæðið sé ekki ætlað til almennrar umferðar. Þá teljist það utan þéttbýlis eins og skilgreina verði það hugtak við þær aðstæður sér þarna voru. Stefndi vísar enn fremur til þess að engar skráðar reglur séu til sem leggi slíkar skyldur á stefnda eða starfsmenn hans. Þá fellst stefndi ekki á að almennar verklagsreglur um framkvæmdir sem þessar leggi slíkar skyldur á herðar stefnda. Ákveðin takmörk séu á því hvað hægt sé að ætlast til að þessu leyti af stefnda. Telur stefndi að kröfugerð stefnanda sé komin út fyrir þann ramma sem eðlilegt sé að miða við.

Stefndi mótmælir því að meiri slysahætti hafi skapast þarna en almennt gerist utan þéttbýlis og telur að ekki hafi skapast meiri hætta af umræddri holu en öðrum holum, þúfum og ójöfnum sem þarna séu.

Þá telur stefndi að skilyrði um sennilega afleiðingu sé ekki fullnægt í málinu. Þar skipti máli að 14 ár liðu frá því staurarnir voru fjarlægðir og þar til umrætt óhapp varð. Styður það ekki fullyrðingu stefnanda um hættuna sem eigi að hafa hlotist af holunni þrátt fyrir mikla umferð hestamanna sem þarna hafi átt leið um án vandræða allan þann tíma.

Með hliðsjón af öllu þessu telur stefndi að ekki sé unnt að fallast á að stefnandi hafi sýnt fram á bótarétt sinn í máli þessu og því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Um varakröfuna vísar stefndi til þess að stefnandi verði að bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Í því sambandi vísar stefndi til sömu röksemda og fyrir aðalkröfu auk þess sem hann bendir á að stefnandi sé vanur hestamaður, kunnugur á svæðinu og hafi vitað um reiðveginn. Því hafi honum mátt vera ljóst hvar öruggast og best var að fara um á þessu svæði.

Við aðalmeðferð dró stefndi enn fremur í efa að fyrir lægi að raflínan hefði legið þar sem holan var.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu í málinu. Þá voru teknar símaskýrslur af S-kk-þgf K-kk-þgf R-kk-þgf yfirlögregluþjóni á Hvolsvelli, en hann vann að rannsókn málsins, og af Þ-kk-þgf A-kk-þgf, sem tók niður rafmagnsstaura á þessu svæði fyrir stefnda um áramótin 1991 til 1992.

Samkvæmt ljósmyndum af vettvangi, öðrum gögnum málsins og einkum skýrslu S-kk-ef K-kk-ef R-kk-ef, verður að leggja til grundvallar að hola sú sem um ræðir hafi verið lítt greinileg eftir óhappið 12. apríl 2006. Stefnandi greindi lögreglu þegar í stað frá því að hestur hans hefði hrasað við að stíga ofan í umrædda holu og vísaði henni á staðinn. Með hliðsjón af framangreindu telur dómurinn upplýst að stefnandi hafi fallið af baki sökum þess að hesturinn hafi stigið ofan í holuna.

Í lögregluskýrslu frá 24. september 2008 er greint frá niðurstöðu mælingamanna á vegum stefnda um legu raflínunnar frá Hvolsvelli til Víkur. Þar er komist að þeirri niðurstöðu að það sé hafið yfir allan vafa að línan hafi legið á þeim stað þar sem slysið varð og þeir talið það öruggt að umrædd hola hafi verið eftir línustaura frá stefnda. Vitnið S-kk-nf K-kk-nf staðfesti fyrir dómi að mælingamennirnir hefðu greint honum frá þessari niðurstöðu. Þá staðfesti hann að mælingamennirnir hefðu látið honum í té loftljósmynd af svæðinu, sem sýnir legu línunnar ásamt staðsetningu holunnar, en myndin er meðal gagna málsins. Samkvæmt henni hefur raflínan legið í suðsuðvestur yfir þjóðveginn sem þarna liggur því sem næst í hásuður. Þá sýnir hún að línustæðið hafi legið yfir þeim stað þar sem holan var. Við þann stað á loftmyndinni hafa mælingamennirnir skráð „Hér var vegþverunarstæðan“. Af framlögðum lista yfir þá staura sem notaðir voru við línulögnina virðast tveir samsíða staurar hafa verið settir niður bæði vestan og austan megin þjóðvegarins. Stefndi hefur ekki lagt fram önnur gögn um legu línunnar eða staðsetningu stauranna. Dómurinn telur því sannað að holan, sem hestur stefnanda steig ofan í 12. apríl 2006, hafi verið eftir raflínustaur frá stefnda.

Samkvæmt verkbeiðni stefnda frá 15. nóvember 1991 var vitninu Þ-kk-þgf A-kk-þgf falið að taka niður staura úr gömlu Víkurlínunni er lá frá Hvolsvelli að Markarfljóti. Þ-kk-nf gaf símaskýrslu í málinu. Í skýrslu sinni lýsir vitnið með hvaða hætti staðið var að því að fjarlægja umrædda staura. Kvaðst hann hafa unnið þetta verk með traktorsgröfu með 60 cm skóflu og grafið holu langt niður með staurunum. Því næst hafi hann sett keðju á staurana og hallað þeim út í holuna. Þannig hafi staurarnir losnað með því að leggja þá niður á jörðina. Skurðurinn með fram staurunum hafi verið u.þ.b. 1,5 m að lengd. Eftir að staurarnir höfðu verið fjarlægðir kveðst hann hafa grafið niður þar sem staurarnir höfðu verið og sett jarðveginn aftur ofan í. Síðan hafi hann þjappað jarðveginn með skóflunni.

Ekkert er fram komið í málinu sem dregur úr trúverðugleika greinargóðrar lýsingar vitnisins á því hvernig unnið var að því að taka niður staurana sem borið höfðu raflínuna. Hann gat þess þó að hann myndi ekki eftir einstökum staurum en taldi sig hafa unnið a.m.k. við að fjarlægja þá staura sem lágu frá Hvolsvelli að Markarfljóti. Ljóst er að holan, sem hestur stefnanda steig ofan í, getur ekki hafa verið eftir staur sem fjarlægður var með þeirri aðferð sem vitnið notaði. Samkvæmt frásögn vitnisins var ekki hægt að nota þann tækjabúnað, sem vitnið hafði yfir að ráða, til að hífa staurana upp úr jörðinni þannig að eftir væru holur líkar þeim sem hestur stefnanda steig ofan í. Ekki hefur verið leitt í ljós að annar aðili á vegum stefnda hafi unnið við að fjarlægja þessa tvo staura sem voru staðsettir nálægt vegbrúninni vestan megin þjóðvegarins. Ekki er útilokað að þessir staurar hafi verið fjarlægður áður en stefndi gaf út verkbeiðnina 15. nóvember 1991.

Meira en fjórtán ár liðu frá því staurarnir, sem báru uppi raflínuna, voru fjarlægðir og þar til óhappið varð. Ekki er upplýst að reiðvegur, sem núna liggur samsíða þjóðveginum að vestanverðu, hafi legið þar þegar staurarnir við vegbrúnina voru fjarlægðir. Ekkert liggur því fyrir um að á þeim tíma hafi mátt reikna með að leið hestamanna gæti legið um þetta svæði af reiðveginum eða yfir á hann. Þá verður að líta til þess að holan var staðsett vestan megin þjóðvegarins þar sem hann liggur út úr byggðinni. Þeim megin vegarins er ekki þéttbýli og almennt ekki að vænta mikillar umferðar.

Stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir því að starfsmenn stefnda hafi skapað hættu fyrir umferð á svæðinu með því að skilja umrædda holu eftir í jörðinni þannig að rétt sé að leggja skaðabótaskyldu á stefnda. Þegar litið er til framangreindra atriða verður ekki fram hjá því litið að margt er á huldu um aðstæður og atvik er leiddu til þess að umrædd hola varð eftir á þessum stað. Með hliðsjón af þessum atriðum er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki fært fram nægar sönnur fyrir því að rekja megi óhappið, sem hann varð fyrir 12. apríl 2006, til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefndu meira en fjórtán árum fyrr. Verður því að sýkna stefnda í málinu.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af máli þessu.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Rarik ohf., er sýkn af kröfum stefnanda, J-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf H-kk-nf