S-118/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 13. september sl., var höfðað með ákæru héraðssaksóknara 23. mars 2017 á hendur ákærða, X, kt. [...], til heimilis að [...], [...];

„fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa að sunnudaginn 13. apríl 2014 við [...] í [...], sveiflað hníf að lögreglumanninum A þar sem hann var við skyldustörf, og að [...] í [...], veist með ofbeldi að lögreglu þar sem ákærði var staddur á efri hæð hússins og kastaði húsgögnum og stórum vasa í átt að lögreglumönnunum B, A og C sem voru á neðri hæð hússins. Í framhaldinu hljóp ákærði niður stigann og otaði hníf að B, A og C. Er hann var handtekinn hafði hann í líflátshótunum við B og A, auk þess sem hann hótaði fjölskyldu A lífláti. Af háttsemi ákærða urðu þær afleiðingar að B hlaut veruleg eymsli á réttivöðvum hálshryggs vinstra megin og efri hluta sjalvöðva ásamt bólguhnúð á miðjum vinstri kálfa.

Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Kröfur ákærða í málinu eru þær að honum verði ekki gerð refsing. Þá krefst ákærði þess að allur kostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin hæfileg þóknun til handa skipuðum verjanda.

I

Mál þetta var þingfest 16. maí 2017. Kom ákærði þá fyrir dóminn og neitaði sök. Í þinghaldinu boðaði verjandi ákærða framlagningu beiðni um dómkvaðningu matsmanns til þess að meta „sakhæfi“ ákærða. Með beiðni ákærða, dagsettri 29. maí 2017, var þess síðan óskað að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur matsmaður til þess að meta:

1) Hvort ákærði hafi, sökum geðveiki, rænuskerðingar eða annars samsvarandi ástands verið ófær um á þeim tíma sem brotið átti sér stað, sunnudaginn 13. apríl 2014, að stjórna gerðum sínum, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2) Hvort refsing í tilviki ákærða myndi bera árangur, sbr. 16. gr. laga nr. 19/1940.

Beiðni ákærða um dómkvaðningu matsmanns var lögð fram í þinghaldi 30. maí 2017. Beiðninni fylgdu gögn þar sem meðal annars kom fram að ákærði [---]

Matsbeiðni ákærða var mótmælt af hálfu ákæruvalds. Hinn 7. júlí 2017 kvað dómurinn upp úrskurð þess efnis að dómkvaðning skyldi fara fram á grundvelli matsbeiðni ákærða. Ákæruvaldið ákvað að una þeirri niðurstöðu og í þinghaldi 13. júlí 2017 var D geðlæknir dómkvaddur til þess að framkvæma hið umbeðna mat.

Greinargerð D, dagsett 28. ágúst 2017, var lögð fram við fyrirtöku málsins 13. september sl. Í henni kemur fram það álit matsmanns að ákærði hafi verið í geðrofsástandi 13. apríl 2014 er atvik máls gerðust. Það ástand hafi örugglega haft áhrif á gerðir ákærða þann dag. Hvort það hafi gert ákærða alls ófæran til að stjórna gerðum sínum „... væri erfitt að fullyrða.“ Taldi matsmaður að lyfjamisnotkun og áfengisnotkun ákærða hefði ekki verið með þeim hætti að hún skýrði gerðir hans á fyrrnefndum degi. Varðandi þá spurningu hvort refsing myndi bera árangur í tilviki ákærða, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga, kemur fram í matsgerðinni að ákærði hafi misnotað ýmiss lyf um árabil. Árið 2014 hafi ákærði auk þess greinst með geðhvarfasýki og um tíma verið með miklar ranghugmyndir. Ákærði hafi verið mjög veikur árið 2014 og aftur í lok árs 2015. Hann hafi um langan tíma legið inni á geðdeild Landspítalans (LSH) árið 2016. Ákærði hafi verið í reglulegu göngudeildareftirliti síðan á miðju ári 2016 og fengið viðeigandi lyfjameðferð. Á síðustu mánuðum hafi ástand hans verið mun betra en um mjög langan tíma. Ákærði sé í góðu jafnvægi og þá sé lyfjamisnotkun hans nær engin. Að lokum segir matsmaður: „Að mati undirritaðs yrði refsing í formi fangelsisvistar mjög slæm fyrir bata hans og E yfirlæknir er sammála því mati.“

Við fyrirtökuna 13. september sl. breytti ákærði afstöðu sinni til sakargifta og játaði sök. Í ljósi játningar ákærða ákvað dómari að fara með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var málið tekið til dóms í þinghaldinu án frekari sönnunarfærslu eftir að sækjanda og verjanda ákærða hafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði máls og ákvörðun viðurlaga.

II

Samkvæmt framansögðu játaði ákærði sök við fyrirtöku málsins 13. september sl. Játning ákærða samrýmist að mati dómsins framlögðum gögnum. Í fyrrnefndri matsgerð D geðlæknis kemur fram að ákærði hafi verið í geðrofsástandi er atvik máls gerðust og að það ástand hafi örugglega haft áhrif á gerðir hans þann dag. Hvort það hafi gert ákærða alls ófæran til að stjórna gerðum sínum væri hins vegar „... erfitt að fullyrða.“ Í ljósi þessara ummæla matsmanns telur dómurinn því ekki verða slegið föstu að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eigi við um hagi ákærða. Samkvæmt því og öðru framansögðu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og þar er réttilega heimfærð til refsiákvæða.

Í 16. gr. almennra hegningarlaga segir að hafi sá maður, sem verkið vann, verið andlega miður sín, svo sem vegna vanþroska, hrörnunar, kynferðislegs misþroska eða annarrar truflunar, en þetta ástand hans er ekki á eins háu stigi og 15. gr. getur, skuli honum refsað fyrir brotið, ef ætla megi eftir atvikum og eftir að læknisumsagnar hefur verið leitað, að refsing geti borið árangur. Svo sem fyrr var rakið kemur fram í matsgerð dómkvadds matsmanns að refsing í formi fangelsisvistar yrði mjög slæm fyrir bata ákærða. Í matsgerðinni er fullyrt að E yfirlæknir, sem verið hafi læknir ákærða síðan í febrúar 2016 og hitt hann reglulega, sé sammála því áliti matsmanns. Þá hefur ákæruvaldið ekki vefengt þá niðurstöðu. Samkvæmt öllu þessu telur dómurinn nægilega í ljós leitt að refsing muni ekki bera árangur gagnvart ákærða. Honum verður því ekki gerð refsing, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga. Þá fær dómurinn ekki séð samkvæmt því sem upplýst er um andlegt heilsufar ákærða nú að af honum stafi háski. Með hliðsjón af því þykja ekki, eins og málið liggur fyrir dómnum, efni til þess að kveða á um sérstakar ráðstafanir samkvæmt VII. kafla almennra hegningarlaga.

III

Samkvæmt 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakmála skal ákærða gert að greiða sakarkostnað ef hann er sakfelldur fyrir það brot eða þau brot sem honum eru gefin að sök. Ef ákærði er sakfelldur fyrir sum brotin en sýknaður af öðrum getur dómari gert honum að greiða ákveðið hlutfall sakarkostnaðar en ákveðið að kostnaðurinn greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði. Þó skal aldrei gera ákærða að greiða kostnað sem lögregla, ákæruvald, verjandi eða réttargæslumaður hafa valdið vegna vanrækslu eða skeytingarleysis.

Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi. Samkvæmt 1. mgr. 54. gr. sömu laga skal rannsaka og afla allra tiltækra gagna um verknað þann sem um er að ræða, svo sem stað og stund og öll nánari atvik, sem ætla má að skipt geti máli. Þá er í 2. mgr. 54. gr. á um það kveðið að rannsaka skuli þau atriði sem varði sakborning sjálfan, þar á meðal, eftir því sem ástæða er til, persónulegar aðstæður hans og heilbrigðisástand, andlegt og líkamlegt.

Í framburðarskýrslu föður ákærða sem tekin var af lögreglu, en skýrslan er meðal rannsóknargagna málsins, kemur fram að ákærði hafi, er atvik máls gerðust, verið í „sturlunarástandi“, ölvaður og sennilega undir áhrifum fíkniefna. Einnig er eftir föður ákærða haft að ákærði hafi verið í „slæmu ástandi“ dagana á undan. Þrátt fyrir þennan framburð vitnisins verður ekki séð að lögregla hafi gert reka að því að rannsaka andlegt ástand ákærða. Eftir að mál þetta var höfðað hér fyrir dómi krafðist verjandi ákærða þess síðan, eins og áður var rakið, að dómkvaddur yrði matsmaður til þess að meta ástand ákærða með tilliti til ákvæða 15. og 16. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið mótmælti beiðninni en 7. júlí sl. kvað dómurinn upp úrskurð þess efnis að dómkvaðning skyldi fara fram á grundvelli matsbeiðni ákærða. Er það álit dómsins að öllu þessu virtu að vinna verjanda ákærða hafi orðið umtalsvert meiri en efni stóðu til vegna þess hvernig haldið var á umræddum þætti málsins af hálfu lögreglu og ákæruvalds. Samkvæmt því og að atvikum máls að öðru leyti virtum telur dómurinn rétt að ⅔ hlutar þóknunar verjanda ákærða og kostnaður við öflun matsgerðarinnar greiðist úr ríkissjóði. Ákærði greiði hins vegar ⅓ hluta þóknunarinnar og kostnað við öflun læknisvottorðs samkvæmt framlögðu sakarkostnaðaryfirliti, 28.000 krónur. Þóknun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef J-kk-ef E-kk-ef hdl., þykir eftir umfangi málsins og að teknu tilliti til tímaskýrslu lögmannsins hæfilega ákveðin, vegna vinnu verjanda á rannsóknarstigi málsins og eftir höfðun þess hér fyrir dómi, svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Ákærði greiði 309.067 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. ⅓ hluta þóknunar skipaðs verjanda síns, G-kk-ef J-kk-ef E-kk-ef hdl., sem í heild nemur 843.200 krónum að virðisaukaskatti meðtöldum. Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

K-kk-nf H-kk-nf