S-433/2021

1 Mál þetta, sem var dómtekið 25. apríl sl., var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dagsettri 21. október 2021, á hendur X, kt. [...], [...], [...], „fyrir kynferðisbrot, með því að hafa um mitt ár 2017 á þáverandi heimili sínu að [...], án samþykkis, tekið ljósmynd af rassi og kynfærum þáverandi sambýliskonu sinnar, Y-x-þgf. [...], eftir að hafa dregið frá nærbuxur hennar þar sem hún lá sofandi í rúmi en framangreind háttsemi var til þess fallin að særa blygðunarsemi Y.

Telst þetta varða við 1. mgr. 199. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. áður 209. gr., sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Af hálfu brotaþola er þess krafist að ákærða verði gert að greiða henni 3.000.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðbætur nr. 38/2001 frá 1. september 2017 til 13. október 2021 en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þáer krafist hæfilegrar þóknunar vegna starfa réttargæslumanns.

2 Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara verulegrar lækkunar. Þá er krafist hæfilegra málsvarnarlauna til handa ver je ndumhans.

Málavextir

3 Þann 22. október 2020 leitaði brotaþoli til lögreglu og tilkynnti að ákærði hafi farið inn á samfélagsmiðla hennar. Þá tilkynnti hún um hótanir af hans hálfu 4. desember 2020 en kvaðst ekki reiðubúin að gefa skýrslu. Þann 8. desember hafði hún samband að nýju og kvaðst reiðubúin að gefa skýrslu, hún hafi tekið upp samtal sitt við ákærða sem hefði viðurkennt að hafa nauðgað henni og tekið myndir af kynfærum hennar á meðan hún svaf. Þann 11. desember gaf brotaþoli skýrslu hjá lögreglu og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot og að hafa farið inn á samfélagsmiðla hennar. Þann 25. janúar 2021 kom brotaþoli á lögreglustöð og kvaðst falla frá kæru sinn á hendur ákærða en kvaðst þó hafa greint rétt frá í fyrri skýrslu sinni. Með yfirlýsingu dags. 4. maí 2021 kvaðst brotaþoli vilja halda kærunni til streitu og að málið yrði rannsakað að fullu. Hún gaf aftur skýrslu hjá lögreglu 6. september 2021.

4 Með bréfi héraðssaksóknara, dags. 7. október 2021, var ákærða tilkynnt um niðurfellingu hluta málsins þar sem það sem fram væri komið væri ekki talið nægilegt til sakfellis hvað varðaði brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Málið hélt þó áfram varðandi þær sakargiftir sem hér eru til meðferðar. Ákæra var gefin út 21. október 2021 og málið þingfest 18. janúar 2022. Aðalmeðferð var ákveðin 2. júní 2022 en frestaðist og hófst 1. september 2022. Að loknum skýrslum ákærða og brotaþola lagði ákærði fram skjal sem varð til þess að ákæruvaldið krafðist þess að aðalmeðferð yrði frestað til að meta mætti áhrif þess á málið. Þann 7. september 2022 tilkynnti sækjandi dóminum að héraðssaksóknari hefði ákveðið að taka upp rannsókn málsins á ný, sbr. 3. mgr. 57. gr. og 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Ný ákæra á hendur ákærða, vegna nauðgunar og stórfellds brots í nánu sambandi, var gefin út 6. janúar sl. Ákærunni var vísað frá dómi með úrskurði 9. febrúar sl. sem var staðfestur í Landsrétti 1. mars sl. Aðalmeðferð var fram haldið 25. apríl sl. og málið tekið til dóms.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi

5 Ákærði kvað þau brotaþola hafa verið í sambandi frá 2005 til 2017. Hann kvaðst hafa tekið mynd af brotaþola en ekki eins og þá sem lýst er í ákæru. Hann kvaðst muna eftir að hafa einhverju sinni verið að fara á fætur en brotaþoli verið sofandi. Hún hafi legið á hlið og ber rass hennar verið undan sænginni. Hann hafi tekið mynd, fundist það fyndið en svo labbað fram og eytt myndinni. Kynfæri brotaþola hafi ekki sést á myndinni. Þegar hann hafi komið aftur inn í herbergi hafi brotaþoli spurt hvort hann hafi tekið mynd og hann játað því. Hún hafi beðið um að fá að sjá hana og hann sagt henni að hann væri búinn að eyða henni. Hún hafi skoðað símann og ekki séð neina mynd. Ákærði kvaðst ekki muna hvenær þetta var en þau hafi þá búið í [...], þar hafi þau búið 2011 til 2017.

6 Ákærði bar að þau hafi tekið ljósmyndir hvort af öðru áður með samþykki en hafi ekki verið búin að ræða það sérstaklega í þetta sinn.

7 Ákærði kvað brotaþola hafa verið mjög reiða við hann í lok árs 2020 en hann hafi þá verið kominn í samband við aðra konu. Hún hafi hótað honum að skemma mannorð hans, tala við foreldra hans og vinnuveitanda. Hún hafi sagst falla frá því ef hún fengi forsjá sonar þeirra og hann greiddi henni peninga. Hann hafi orðið við því þar sem hann hafi óttast hótanirnar mjög í ljósi þess hvernig þjóðfélagsumræðan væri. Þau hafi gert með sér samkomulag og síðan fært forsjá drengsins til hennar og hann greitt henni 6,7 milljónir í janúar 2021 og svo aftur hálfa milljón. Þetta hafi verið bætur sem hann hafi fengið vegna vinnuslyss. Brotaþoli hafi þá fallið frá kæru á hendur honum en svo dregið þá ákvörðun til baka.

8 Brotaþoli, Y, lýsti því að hafa legið á maganum með annan fótinn upp og vaknað við snertingu þegar ákærði hafi verið að glenna sundur á henni rasskinnarnar. Hann hafi verið á hækjum sér við rúmgaflinn, með vasaljósið kveikt á símanum og verið að taka mynd. Honum hafi orðið bilt við, eytt myndinni og sýnt henni það. Hún hafi því aldrei séð myndina. Hún kvaðst ekki muna nákvæmlega hvenær þetta var en það hafi verið að hausti.

9 Brotaþoli kvaðst ekki hafa gefið samþykki sitt fyrir myndatökunni. Hún kvaðst einu sinni hafa samþykkt prívatmyndatöku. Þau hafi þá verið í fjallgöngu og klætt sig úr í einhverjum fíflagangi og tekið mynd allsber uppi á fjalli. Hún kvað ekki rétt sem greinir í lögregluskýrslu, að hún hafi í einhver skipti samþykkt að hann tæki myndir af kynfærum hennar, sem hann hafi eytt.

10 Aðspurð um hvers vegna hún hafi fallið frá kæru á hendur ákærða kvaðst hún hafa verið að bugast úr vanlíðan og samviskubiti. Henni hafi fundist að hún gæti ekki gert þeim og barni þeirra þetta en svo áttað sig á að hún hafi ekki gert honum neitt og að hann ætti ekkert inni hjá henni. Hún kannaðist ekki við að hafa fengið peninga eða forsjá barns þeirra fyrir það. Ákærði hafi í eitt skipti lagt inn á hana 600.000 krónur en hvorki það né flutningur forsjár barns þeirra hafi tengst þessu máli nokkuð.

11 Brotaþoli kvaðst hafa leitað sér mikillar aðstoðar vegna mikillar vanlíðanar vegna margvíslegra brota ákærða gegn sér.

12 Ekki voru leidd fleiri vitni fyrir dóminn.

Niðurstaða

13 Ákærði byggir sýknukröfu sína meðal annars á því að sök sé fyrnd. Í ákæru er háttsemi ákærða heimfærð til 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, áður 209. gr. sömu laga.

14 Núgildandi ákvæði 199. gr. a laganna kom inn í almenn hegningarlög með lögum nr. 8/2021 sem tóku gildi 22. febrúar 2021. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins skal hver sá sem útbýr, aflar sér eða öðrum, dreifir eða birtir myndefni, texta eða sambærilegt efni, þ. m. t. falsað efni, af nekt eða kynferðislegri háttsemi annars manns án hans samþykkis skal sæta sektum eða fangelsi allt að 4 árum.

15 Er byggt á því að 209. gr. sömu laga hafi tekið til háttseminnar á þeim tíma sem brotið var framið. Það ákvæði er óbreytt og kemur þar fram að hver sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis skal sæta fangelsi allt að 4 árum, en fangelsi allt að 6 mánuðum eða sektum ef brot er smávægilegt.

16 Varðandi samspil ákvæðanna verður litið til 1. mgr. 2. gr. laganna en þar kemur fram, aðhafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður er framinn til þess er dómur gengur, skal dæma eftir nýrri lögunum, bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Aldrei má þó dæma refsingu, nema heimild hafi verið til þess í lögum, þegar verk var framið, og ekki þyngri refsingu en orðið hefði eftir þeim lögum. Hafi refsiákvæði laga fallið úr gildi af ástæðum, sem ekki bera vitni um breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðar, skal dæma eftir lögum þeim, sem í gildi voru, þegar brot var framið. Samkvæmt því verður litið til þeirrar refsingar sem ætla má að orðið hefði samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga og ræðst niðurstaða um fyrningu því einnig þar af, sbr. 81. gr. sömu laga.

17 Ákærði hefur kannast við að hafa tekið mynd af brotaþola þar sem hún lá sofandi. Hann kvað myndinni þó ekki rétt lýst í ákæru. Hún hafi legið á hlið og ber rass hennar verið undan sænginni. Hann hafi tekið mynd, fundist það fyndið, gengið fram og eytt myndinni. Brotaþoli lýsti því hins vegar að hafa legið á maganum og vaknað við að ákærði hafi verið á hækjum sér, glennt sundur rasskinnar hennar og tekið mynd af kynfærum hennar. Hún kvaðst þó ekki hafa séð myndina því ákærði hafi strax eytt henni.

18 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferða sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu. Metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga.

19 Myndin sem mál þetta lýtur að liggur ekki fyrir og nýtur ekki annarra gagna um þetta atvik en framburðar ákærða og brotaþola. Stendur þar orð á móti orði um það hvort myndin var aðeins af rassi brotaþola eða kynfærum einnig. Þykir því ekki fært að miða við annað en að þann framburð ákærða að hann hafi aðeins tekið ljósmynd af rassi brotaþola sem sást undan sænginni þar sem hún lá sofandi. Þá er ekki unnt að leggja mat á grófleika myndarinnar og verður ákærði að njóta vafans af því.

20 Í ljósi þess að miðað verður við að ákærði hafi aðeins tekið mynd af rassi brotaþola, ekkert liggur fyrir um hvernig myndin va rog óumdeilt er að ákærði eyddi myndinni strax verður að telja ljóst að, á þeim tíma sem atvikið er sagt hafa átt sér stað, hafi það talist smávægilegt brot í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga og því varðað allt að sex mánaða fangelsi.

21 Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga fyrnist sök á tveimur árum þegar ekki liggur þyngri refsing við broti en 1 árs fangelsi eða refsing sú, sem til er unnið, fer ekki fram úr sektum. Í ákæru er brotið sagt hafa átt sér stað um mitt ár 2017. Brotaþoli tilkynnti það lögreglu 11. desember 2020, þ. e. um þremur og hálfu ári síðar. Sök var þá fyrnd og verður ákærði því sýknaður og bótakröfu vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.

22 Samkvæmt úrslitum málsins greiðist allur sakarkostnaður úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun réttargæslumanns brotaþola og málsvarnarlaun beggja ver jenda ákærða en hann skipti um verjanda undir rekstri málsins fyrir dómi. Við ákvörðun um málsvarnarlaun og þóknun verður m. a. litið til þess að málið var nokkuð umfangsmeira á rannsóknarstigi en er lýtur að þeim hluta sem hér er fjallað um sem og til vinnu vegna endurupptöku hluta rannsóknar og ákæru sem var sameinuð máli þessu en síðan vísað frá dómi. Á hinn bóginn verður einnig að horfa til þess að málið sjálft, sem aðalmeðferð tók til, er hvorki flókið né umfangsmikið. Þykja málsvarnarlaun og þóknun hæfilega ákveðin svo sem í dómsorði greinir, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

A-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvalds.

Bótakröfu Y er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun ver jenda ákærða, A-kk-ef M-kk-ef M-x-x sonar lögmanns og F-kk-ef S-kk-ef lögmanns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef H-kvk-ef F-kvk-ef lögmanns, 903.960 krónur til hvers þeirra.