E-3782/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 22. maí, var höfðað með stefnu birtri 26. september 2011 af D-kk-þgf A-kk-þgf, Austurströnd 14 Seltjarnarnesi á hendur Banönum ehf., Súðavogi 2e Reykjavík. Dómsuppsaga dróst fram yfir lögbundinn frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 og taldi lögmaður stefnda þörf á endurflutningi þess sem fram fór 20. ágúst sl. og var málið dómtekið á ný að því loknu.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða honum laun og orlof að fjárhæð 542.292 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. mars 2011 til greiðsludags og að dráttarvextir leggjast við höfuðstól á tólf mánaða fresti í fyrsta sinn þann 1. mars 2012 en síðan árlega þann dag. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins og vaxta af málskostnaði frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags. Einnig er krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá stefnda árið 1994 en frá því í mars 1999 var hann í fullu starfi við að rækta og þroska banana. Umsamin mánaðarlaun stefnanda, þegar hann lét af störfum, voru 385.000 krónur auk 15.000 króna bílastyrks samkvæmt útgefnum launaseðlum.

Þann 30. nóvember 2010 sagði stefnandi upp störfum hjá stefnda. Í uppsagnarbréfinu kemur fram að stefnandi telji að uppsagnarfrestur starfssamnings séu þrír mánuðir og síðasti starfsdagur hans verði því 28. febrúar 2011. Þann 30. desember 2010 gerðu aðilar með sér skriflegt samkomulag þar sem fram kemur að stefnandi muni hætta störfum hjá stefnda 3. janúar 2011 en fái greidd laun út uppsagnarfrestinn, þ.e. út febrúar. Síðan segir í orðrétt í samkomulaginu: „Við það muna Bananar ehf. hafa uppfyllt að skyldur gagnvart D-kk-þgf þ.e.a.s. áunnið orlof o.fl.“

Stefnandi taldi sig eiga rétt til launa út uppsagnarfrestinn, þótt vinnuframlag hans hafi verið afþakkað hluta þess tíma, og til viðbótar launagreiðslum bæri stefnda að greiða honum orlof, orlofsuppbót og bílastyrk. Leitaði hann því til stéttarfélags síns, Verslunarmannafélags Reykjavíkur (VR), sem sendi stefnda bréf 11. mars 2011, og krafðist fyrir hans hönd greiðslu jafnhárrar stefnufjárhæð þessa máls. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu í bréfi til VR 31. maí s.á. Lögmaður stefnanda ítrekaði kröfu hans í bréfi til stefnda 21. júní 2011.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Þá gáfu einnig skýrslu K-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf, framkvæmdastjóri Banana ehf. og G-kk-nf A-kk-nf, lagerstjóri fyrirtækisins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður að stefndi hafi kallað sig til fundar þann 30. desember afhent sér samkomulag um starfslok dagsett sama dag. Í samkomulaginu fólst að stefnandi afþakkaði vinnuframalag stefnanda frá og með 3. janúar 2011. Þar kom einnig fram að laun yrðu greidd til 28. febrúar 2011 auk þess sem áunnið orlof og uppbætur skyldi gera upp við stefnanda þann sama dag.

Í byrjun mars 2011, eftir að lokagreiðsla samkvæmt samkomulaginu hafi verið innt af hendi, gerði stefnandi athugasemdir varðandi greiðsluna þar sem hann taldi að orlof væri enn óuppgert. Hafi stefndi þá vísað til umrædds starfslokasamnings og taldi stefnanda hafa samþykkt að orlofið gengi inn í uppsagnarfrestinn.

Stefnandi telur svigrúm aðila að semja um laun og önnur starfskjör, sem ekki er kveðið á um í kjarasamningi, takmarkist við að þau séu hinum síðarnefnda jafn hagstæð eða betri en kveðið er á um í kjarasamningi viðkomandi stéttarfélags. Í ákvæði 12.1. í kjarasamningi VR og Samtaka Atvinnulífsins (SA), sem gerður var í febrúar 2008, segi að uppsagnarfrestur eftir sex mánaða starf séu þrír mánuðir. Í þessu tilviki verði að líta svo á að starfslokasamningur sem aðilar gerðu hafi verið stefnanda óhagstæðari en almennt er kveðið á um í kjarasamningum. Stefnandi gerði sér ekki grein fyrir því hvað nákvæmlega fólst í undirritun samningsins og er því ekki sáttur við þessi málalok. Samkvæmt ákvæði 1.9. í ofangreindum kjarasamningi, eigi laun að greiðast fyrsta dag eftir að mánuði þeim lýkur sem laun eru greidd fyrir. Samkvæmt 8. gr. orlofslaga nr. 30/1987 beri vinnuveitanda að greiða áunnin orlofslaun við lok ráðningartímans auk hlutfalls launþega af orlofs- og desemberuppbótum samkvæmt ákvæðum 1.3.1. og 1.3.2. í kjarasamningnum. Því sé gerð krafa um vangoldið orlof, bílastyrk ásamt orlofs- og desemberuppbót.

Kröfu sína sundurliðar stefnandi þannig:

Orlof 01.05.09-30.04.10 (3 dagar) 53.299 kr.

Bílastyrkur í orlofi (3 dagar) 2.077 kr.

Orlof 01.05.10-28.02.11 (25 dagar) 444.150 kr.

Bílastyrkur í orlofi (25 dagar) 17.305 kr.

Desemberuppbót 2011 9.440 kr.

Orlofsuppbót 2011 16.021 kr.

Samtals 542.292 kr.

Kröfur sínar styður stefnandi við lög nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, lög nr. 55/180 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, lög um orlof nr. 30/1987, meginreglur kröfuréttar, meginreglur vinnuréttar, kjarasamninga VR og vinnuveitenda og bókanir sem teljast hluti kjarasamninga.

Kröfur um dráttarvexti og vaxtavexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001.

Kröfur um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 sbr. 4. tölul. 129. gr. um vexti af málskostnaði. Einnig er krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda er á því byggð að stefnandi hafi fallið frá rétti sínum til hinna umstefndu greiðslna með starfslokasamkomulaginu. Vísar stefndi til meginreglunnar um að samninga beri að halda en stefnandi undirritaði samkomulagið án nokkurs fyrirvara um frekari kröfugerð. Samkomulag aðila hafi falið í sér gagnkvæmar skyldur og réttindi málsaðila. Stefndi mótmælir staðhæfingu stefnanda um að stefndi hafi hafnað vinnuframlagi stefnanda sem rangri. Stefnandi hafi losnað undan vinnuskyldu sinni í janúar og febrúar 2011. Í stað orlofsgreiðslu, sem stefnandi hefði annars átti rétt á, hafi hann fengið óskert laun fyrir janúar- og febrúarmánuð 2011. Launagreiðslurnar fyrir þetta tímabil hafi verið miklu hærri heldur en þær orlofsgreiðslur sem stefnandi hefði átt rétt á ef samkomulagið hefði ekki verið gert. Þetta sé augljóst með samanburði á fjárhæð stefnukröfu, annars vegar, og launaseðlum stefnanda hins vegar. Samkomulagið hafi því verið hagstætt stefnanda. Stefndi hafi á hinn bóginn verið betur settur án samkomulagsins. Í því tilviki hefði stefnandi skilað vinnuframlagi í janúar- og febrúarmánuði og stefndi losnað undan því að ráða nýjan starfsmann í stað stefnanda til að sinna starfi stefnanda.

Stefnda kveðst vera ljóst að hefði starfslokasamkomulagið falið í sér lakari kjör en gildandi kjarasamningur kvað á um, þá væri það ógilt, sbr. reglu 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks. Því hafi hins vegar ekki verið raunin í þessu tilviki. Í stað afsals á rétti til orlofslauna hafi stefnandi fengið launagreiðslur án vinnuskyldu sem námu umtalsvert hærri fjárhæð. Meginregla, samkvæmt kjarasamningi SA og VR og vinnurétti almennt, sé sú að laun séu einungis greidd fyrir þær vinnustundir sem starfsmaður innir af hendi. Jafnframt áréttar stefndi að stefnandi sagði starfi sínu upp einhliða og með samkomulaginu losnaði hann undan vinnuskyldu. Málatilbúnaður stefnanda feli í sér að hann haldi óskertum launagreiðslum á uppsagnarfresti án þess að inna af hendi nokkurt gagngjald. Það standa því engin rök til að ógilda eða víkja til hliðar starfslokasamkomulaginu.

Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefndi jafnframt þeirri málsástæðu stefnanda að í samkomulag aðila bæri að túlka á þann veg að í því fælist ekki afsal á rétti til greiðslu orlofs og tengdra greiðslna. Þeirri málsástæðu hefði ekki verið hreift í stefnu og væri því of seint fram komin.

Þá er sýknukrafa stefnda byggð á því að verði starfslokasamkomulagið fellt úr gildi þá beri stefnanda að endurgreiða stefnda laun fyrir janúar- og febrúarmánuð 2011, samtals 800.000 krónur. Stefndi teflir fram þessari gagnkröfu til skuldajafnaðar á móti dómkröfu stefnanda. Hún sé hærri fjárhæðar en stefnukrafan og leiði til sýknu í málinu. Forsendur fyrir launagreiðslunum séu með öllu brostnar verði fallist á dómkröfu stefnanda þar sem samkomulagið sé þá ógilt. Launagreiðslurnar hafi verið inntar af hendi án þess að nokkurt vinnuframlag kæmi á móti. Forsendan hafi verið sú að launagreiðslurnar kæmu í stað orlofsgreiðslna, sem stefnandi hefði ella átt rétt á. Áunninn réttur til orlofsgreiðslu hafi numið mun lægri fjárhæð en launagreiðslunum sem stefnandi fékk á grundvelli samkomulags aðila. Samkomulagið hafi því verið stefnanda hagfellt og gagnrýnisvert að stefnandi krefjist fyrst ógildingar á samkomulaginu eftir að það hafði verið efnt að fullu af hálfu stefnda.

Stefndi mótmælir sérstaklega kröfum stefnanda um desemberuppbót og orlofsuppbót, þar sem engin stoð sé fyrir þeim með vísan til þess að stefnandi starfaði ekki hjá stefnda á árinu 2011.

Þá er kröfu um orlof á tímabilinu 1. maí 2010 til 28. febrúar 2011 mótmælt sem of hárri. Í ákvæði 4.1. kjarasamnings SA og VR á segi að lágmarks orlof skuli vera 24 virkir dagar, þ.e. tveir dagar fyrir hvern mánuð. Stefnandi hætti störfum hjá stefnda þann 30. desember 2010. Áunnið orlof stefnanda á tímabilinu frá maí 2010 til 30. desember 2010 hafi því verið 16 dagar. Stefnandi geti ekki átt rétt á orlofi fyrir þá mánuði sem hann mætti ekki til vinnu samkvæmt samkomulagi. Krafa um orlof ætti því að vera 292.638 krónu, þ.m.t. vegna bílastyrks.

Kröfu um dráttarvexti er einnig mótmælt sérstaklega með vísan til III. kafla laga nr. 38/2001 en krafan er órökstudd í stefnu, varðandi upphafsdag, en það kunni að valda frávísun án kröfu. Þá séu engin rök fyrir kröfu um dráttarvexti frá 1. mars 2011 eins og krafist er í stefnu.

Að lokum gerir stefndi athugasemd við það að stefnandi hafi ekki gert grein fyrir tekjum sínum í janúar og febrúar 2011. Þær ber að draga frá stefnukröfu samkvæmt almennum reglum.

Málskostnaðarkröfu byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu er deilt um starfslokasamning sem aðilar gerðu í desember 2010. Ágreiningur aðila lýtur bæði að því hvers efnis umræddur samningur sé og jafnframt hvort efni hans feli í sér lakari kjör en almennir kjarasamningar og sé því andstætt 1. gr. laga nr. 55/1980. Á það er ekki fallist að málsástæður stefnanda, sem byggja á túlkun umrædds samkomulag, hafi verið of seint hafðar uppi enda snýst deila aðila um efni og lögmæti ofangreinds samkomulags og málflutningi beggja aðila hefur verið hagað í samræmi við það.

Fyrir dómi bar stefnandi að hann hefði skilið samninginn á þann veg að samkvæmt honum myndi hann fá laun út uppsagnarfrestinn og því til viðbótar yrði greitt áunnið orlof og aðrar greiðslur samkvæmt kjarasamningi. K-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf, framkvæmdastjóri Banana, bar hins vegar fyrir dómi að það hefði komið skýrt fram við samningsgerðina að í launagreiðslum fyrir janúar og febrúar fælust fullnaðargreiðsla til stefnanda, þar með talin greiðsla vegna áunnins orlofs og annarra réttinda. Í skýrslum fyrir dómi báru báðir aðilar að stefndi hefði haft frumkvæði að gerð samningsins og hann hafi afhent stefnanda eintak af samningnum á áðurnefndum fundi sem stefndi boðaði stefnanda á 30. desember 2010. Þeim ber hins vegar ekki saman um hvenær samningurinn hafi verið undirritaður. Stefnandi ber að hann hafi undirritað samninginn á umræddum fundi aðila en K-kk-nf M-kk-nf ber að stefnandi hafi fengið umhugsunarfrest og komið daginn eftir á fund sinn og viljað ganga frá samningnum í því formi sem hann hefði verið lagður fyrir hann. Samningurinn hafi í kjölfar þess verið undirritaður af beggja hálfu. Frásögn G-kk-nf A-kk-nf lagerstjóra Banana, sem einnig ritar undir samninginn, er á sama veg og K-kk-ef M-kk-ef.

Þrátt fyrir nokkra ónákvæmni og óljóst orðalag verður ekki annað ráðið af samningi þeim sem aðilar gerðu 30. desember 2010 en í honum felist að launagreiðslur stefnda til stefnanda út uppsagnarfrest hans, þ.e. til loka febrúar 2011, hafi átt að fela í sér fullnaðargreiðslur til stefnanda, þ.m.t. greiðslur vegna áunnins orlofs o.fl.

Kemur þá til skoðunar hvort samningur þessa efnis sé andstæður ákvæðum laga og kjarasamninga, sem leggja ákveðnar hömlur á samningsfrelsi aðila við þessar aðstæður. Fyrir liggur að stefndi átti frumkvæði að því að stefnandi léti af störfum áður en uppsagnarfresti hans lauk. Fyrir dómi bar framkvæmdastjóri stefnda að hann hafi viljað að stefnandi hætti störfum þá þegar þar sem hann taldi stefnanda ekki vera áhugasaman um starf sitt lengur og það hefði ekki góð áhrif á starfsanda innan fyrirtækisins að hafa slíkan starfmann að störfum. Stefnandi bar hins vegar að hann sjálfur hefði ekki gert ráð fyrir öðru en vinna út uppsagnarfrestinn fyrr en ósk hefði komið fram um það af hálfu stefnda.

Þegar samningur aðila var gerður hafði stefnandi þegar áunnið sér rétt til orlofs og tengdra greiðslna fyrir tímabil sem var verulegur hluti þess tíma sem vinnuskylda hans féll niður samkvæmt samningum. Með því að ganga að samningnum var stefnandi því í raun að taka orlof í uppsagnarfresti. Orlof tekið í uppsagnarfresti, sem ekki er lengri en í umræddu tilviki, er almennt íþyngjandi fyrir launþega. Hafa verður í huga í þessu sambandi að réttur til uppsagnarfrests annar vegar og orlofs hins vegar, hafa ólíkan tilgang. Tilgangur uppsagnarfrests er að gefa starfsmanni kost á að leita sér annarrar vinnu og almennt er það lakari samningur en kjarasamningar kveða á um að fella orlof saman við þann tíma sem ætlaður er til atvinnuleitar. Umdeildur samningur er því að þessu leyti lakari fyrir stefnanda en kjarasamningar og lög gera ráð fyrir, jafnvel þótt það teljist hagfellt honum að vera leystur undan vinnuskyldu á því tímabili sem var umfram áunninn rétt til orlofs. Slíkir samningar eru ógildir samkvæmt 1. gr. laga nr. 50/1980. Ráðningarsambandi stefnanda og stefnda lauk því ekki fyrr en við lok uppsagnarfrest sem var 28. febrúar 2011. Í samræmi við ákvæði 1. gr. laga nr. 55/1980, 8. gr. sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987 og ákvæði gildandi kjarasamnings VR og SA, átti stefnandi við starfslok rétt til greiðslu áunninna orlofslauna ásamt orlofsuppbót og desemberuppbót og miðast áunnin réttindi við þann dag.

Í kröfu stefnanda felst greiðsla orlofs frá fyrra ári vegna 3 daga. Aðilum ber saman um að það hann hafi átt inni þessa orlofsdaga. Stefndi mótmælir hins vegar útreikningi orlofs vegna tímabilsins frá 1. maí 2010 til 28. febrúar 2011. Annars vegar vegna þess að stefnandi hafi látið af störfum 30. desember og eigi áunninn réttindi að miðast við það tímamark. Hins vegar eigi að miða fjölda orlofsdaga við ákvæði 4.1. í kjarasamningi, en þar segir að lágmarksorlof skuli vera 24 virkir dagar. Því sé áunnið orlof vegna tímabilsins 1. maí til 30. desember 2010 16 dagar en ekki 25 dagar eins og gert er ráð fyrir í kröfu stefnanda. Á þetta er ekki fallist. Að framan hefur verið gerð grein fyrir því að tímabil áunninna réttinda er til 28. febrúar 2011. Samkvæmt ákvæði 4.3. í kjarasamningi VR og SA er réttur starfsmanna, sem unnið hafa lengur en 10 ár í sama fyrirtæki, 30 dagar á orlofsári. Stefnandi hafði því við starfslok unnið sér rétt til orlofs í 25 daga.

Í samræmi við ofangreint er krafa stefnanda um greiðslu orlofs, bílastyrks í orlofi auk orlofs- og desemberuppbótar tekin til greina.

Verði krafa stefnanda tekin til greina hefur stefndi uppi kröfu um endurgreiðslu greiddra launa í uppsagnarfresti til skuldajafnaðar. Svo sem að framan er rakið, á stefnandi bæði rétt á uppsagnarfresti og orlofi en líta verður svo á að stefndi hafi afþakkað vinnuframlag hans í uppsagnarfresti. Það leysir hann á hinn bóginn ekki undan skyldu til greiðslu launa á því tímabili enda að framan kosti að þeirri niðurstöðu að samningur aðila þess efnis sé ógildur með vísan til 1. gr. laga nr. 55/1980. Er kröfu stefnda um endurgreiðslu launa í uppsagnarfresti því hafnað.

Þá er í greinargerð stefnda gerð athugasemd við það að stefnandi hafi ekki gert grein fyrir tekjum sínum í janúar og febrúar 2011 og segir að þær greiðslur beri að draga frá kröfu stefnanda á grundvelli almennra reglna. Ítrekaði stefndi áskorun um framlagningu gagna þessa efnis undir rekstri málsins. Stefnandi varð við þeirri áskorun með því að leggja fram yfirlit frá Ríkisskattstjóra um staðgreiðsluskyld laun sín á árunum 2010 og 2011. Þar kemur fram að stefnandi hafði tekjur frá Íslandspósti samhliða starfi hjá stefnda og þær tekjur hækkuðu eftir að hann lét af störfum fyrir stefnda. Kemur það heim og saman við skýrslu stefnda fyrir dómi þar sem hann bar að hann hefði unnið aukavinnu hjá Íslandspósti meðfram vinnu hjá stefnda en aukið starfshlutfall sitt þar eftir að hann lét af störfum hjá stefnda. Hvað sem líður réttmæti þess að krefjast lækkunar á greiðslu launa í uppsagnarfresti vegna launa frá þriðja aðila verður krafa um lækkun orlofsgreiðslna ekki byggð á þeim sjónarmiðum. Er þessari kröfu stefnda því hafnað.

Krafa stefnanda ber dráttarvexti í samræmi við kröfugerð. Upphafstími dráttarvaxta er þann 1. mars. 2011 en hann miðast við gjalddaga orlofsgreiðslna samkvæmt 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof og fer um vaxtatímabil samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Í ljósi niðurstöðu dómsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 250.000 krónur og meðtöldum virðisaukaskatti.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

Dómsorð:

Stefnda ber að greiða stefnanda laun og orlof að fjárhæð 542.292 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. mars 2011 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda málskostnað að fjárhæð 250.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf