E-6161/2009

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu þriðjudaginn 12. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Kirkjuteigi 29, Reykjavík, með stefnu, birtri 6. maí 2009, á hendur Fjallabyggð, kt. 000000-0000, Gránugötu 24, Siglufirði, Samgönguráðuneytinu, kt. 000000-0000, Hafnarhúsinu, Tryggvagötu, Reykjavík, og Fjármálaráðuneytinu, kt. 000000-0000, Arnarhváli, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að viðurkenndur verði bótaréttur hans og stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða kr. 10.000.000 með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 11.04. 2007 til 29.02. 2008, en með dráttarvöxtum af sömu fjárhæð skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma til greiðsludags vegna flugskýlis, fastanúmer 215-4473, og lóðar á flugvellinum á Ólafsfirði, landnúmer 151 341. Til vara krefst stefnandi viðurkenningar á bótarétti sínum og þess, að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða kr. 8.500.000 með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá 11.04. 2007 til 29.02. 2008; en þá með dráttarvöxtum af sömu fjárhæð skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma til greiðsludags vegna sömu eignar og tilgreind er í aðalkröfu. Loks krefst stefnandi málskostnaðar auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda, Fjallabyggðar eru þær aðallega, að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda vegna aðal- og varakröfu,

Dómkröfur stefnda, íslenzka ríkisins eru þær aðallega, að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda vegna aðal- og varakröfu.

II

Málavextir

Með lóðarleigusamningi, dags. 29. jan. 1993 leigði stefnandi af Ólafsfjarðarbæ 630 fermetra lóð við flugvöllinn í Ólafsfirði til 75 ára, og var samningnum þinglýst hinn 8. febrúar sama ár. Kemur fram í samningnum, að lóðin sé seld á leigu til bygginga og hvers konar annarra afnota, sem landslög, reglugerðir bæjarins og samþykktir heimila. Undanfari samningsins var ósk stefnanda um að reisa flugskýli á lóðinni, sem hafði verið samþykkt af byggingarnefnd Ólafsfjarðar með þeim skilmálum, að samráð yrði haft við flugmálayfirvöld um staðsetningu hússins og skipulag lóðar. Í samræmi við það lagði stefnandi fyrir bygginganefndina teikningar af fyrirhuguðu flugskýli og staðsetningu þess, sem voru samþykktar af nefndinni. Að fengnum lóðarleigusamningi og að öðrum skilyrðum uppfylltum reisti stefnandi flugskýli á lóðinni.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo í stefnu:

Á miðju sumri 2006 varð stefnandi þess áskynja að hafnar voru framkvæmdir við flugvöllinn á Ólafsfirði, en hann hafði þá lent þar á flugvél sinni fyrr um sumarið.

Stefndu, sveitarfélagi og flugmálastjórn, voru send bréf þann 16. ágúst 2006 og 31. ágúst 2006 og þau krafin skýringa á þeim framkvæmdum, sem áttu sér stað við flugvöllinn.

Stefndi, Fjallabyggð, svaraði með bréfi, er barst í byrjun september 2006 á þá leið, að hann „sæi ekki grundvöll fyrir kröfunni og hafnar erindinu, þar sem flugvöllur hafi verið aflagður.“

Stefnandi sendi stefnda og flugmálastjórn bréf hinn 13. okt. 2006 og mótmælti harðlega framkvæmdum við flugvöllinn og áskildi sér rétt til skaðabóta. Flugmálastjórn svaraði með bréfi dags. 17. okt. 2006 og vísaði til sveitarfélagsins, sem bæri ábyrgð á umræddum flugvelli.

Flugöryggissviði flugmálastjórnar var ritað bréf hinn 20. okt. 2006 og það krafið um skýringar á útgáfu flugrekstrarleyfis og afturköllun þess. Svar barst frá flugmálastjórn hinn 2. nóv. 2006, en spurningu stefnanda var ekki svarað, þ.e. hvenær flugrekstrarleyfi hafði runnið út eða verið afturkallað.

Hinn 21. feb. 2007 var stefnda enn ritað og hann krafinn um skýr svör varðandi flugvöllinn og áréttaður bótaréttur stefnanda, þar sem framkvæmdir hafi byrjað löngu áður en leyfi skipulagsstofnunar lágu fyrir. Þá hafi engin grenndarkynning átt sér stað og skipulags – og byggingarlög þverbrotin af stefnda.

Bréf barst loksins frá stefnda 1. mars 2007, með þeim orðum að „lögfræðingur okkar er að vinna í málinu með okkur.“

Rúmum mánuði síðar eða 4. apríl 2007 barst bréf frá lögmanni stefnda, þar sem hann skýrir málavexti og málsástæður stefnda. Stefnandi sendi lögmanni stefnda bréf, dags. 30.05.2007, og fullyrti að aðalskipulagið væri enn í gildi. Stefndi svaraði með bréfi, dags. 12.06.2007, og greindi þá frá því að auglýsing í B – deild Stjórnartíðinda hefði verið birt þann 19.04.2007.

Þá var m.ö.o. liðið tæpt ár þar til stefndi svaraði erindi stefnanda frá því í ágúst 2006.

Þar kemur fram að hinn 11. apríl 2007 hefði birst í B-deild stjórnartíðinda auglýsing um breytingu á aðalskipulagi Ólafsfjarðar 1990-2010 vegna Héðinsfjarðarganga. Þá fyrst er auglýst að flugvöllur og helgunarsvæði hans hafi verið fellt út úr aðalskipulaginu.

Skipulagsbreytingin öðlaðist ekki gildi gagnvart stefnanda málsins fyrr en með umræddri auglýsingu. Þá hafði stefnandi margsinnis sent stefnda bréf, þar sem hann krafðist réttar síns og skýringa á framferði stefnda. Stefnanda var ekki svarað fyrr en með bréfi, dags. 12. júní 2007, og þá var bótaskyldu stefnda alfarið hafnað.

Stefndi Fjallabyggð lýsir málavöxtum svo, að flugvöllurinn hafi verið aflagður á árinu 2002, en niðurlagning hans af hálfu Flugmálastjórnar hafi ekki verið eftir beiðni stefnda eða að óskum hans. Hins vegar hafi stefndi óskað eftir svörum við því frá Flugmálastjórn, hver væru framtíðaráform varðandi rekstur flugvallarins á Ólafsfirði. Hafi skipt máli fyrir stefnanda (sic í grg.) að fá svör við þessari spurningu vegna undirbúnings við hönnun á jarðgöngum á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um Héðinsfjörð, svokölluð Héðinsfjarðargöng.

Allt frá árinu 2000 hafi farið fram mikil umræða um byggingu Héðinsfjarðaganga. Eftir nokkrar tafir og frestun framkvæmda í tvígang hafi verið hafizt handa við byggingu þeirra í ágúst 2006. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Vegagerðarinnar sé gert ráð fyrir, að þau verði fullbúin síðsumars 2010.

Tillaga að breytingu á aðalskipulagi fyrir Ólafsfjörð vegna fyrirhugaðra Héðinsfjarðarganga hafi verið samþykkt í Skipulags- og umhverfisnefnd Ólafsfjarðar þann 5. júlí 2005 og vísað til bæjarráðs.

Þann 25. júlí 2005 hafi tillaga að breytingu á aðalskipulagi verið auglýst í Lögbirtingablaðinu og hengd upp til sýnis á bæjarskrifstofu Ólafsfjarðarbæjar. Daginn eftir hafi tillagan verið auglýst á heimasíðu Ólafsfjarðarbæjar og í Morgunblaðinu. Hafi uppdrættir verið aðgengilegir á vef bæjarins fyrir þá, sem hafi haft áhuga á því að skoða þá nánar.

Þann 5. september 2005 hafi auglýstum athugasemdafresti vegna breytinga á aðalskipulagi lokið, án þess að nokkur athugasemd bærist.

Þann 6. september 2005 hafi skipulags- og umhverfisnefnd samþykkt breytinguna á aðalskipulaginu og vísað því til bæjarstjórnar til endanlegrar samþykktar. Bæjarstjórn hafi samþykkt breytt aðalskipulag þann 13. september 2005.

Þann 4. apríl 2007 hafi umhverfisráðherra staðfest skipulagið með vísan til 19. greinar laga nr. 93/1997, og hafi breytt aðalskipulag verið auglýst í B-deild Stjórnartíðinda þann 11. apríl 2007.

Stefndi, sveitarfélagið Fjallabyggð, hafi orðið til í júní 2006 með sameiningu sveitarfélaganna, Siglufjarðarkaupstaðar og Ólafsfjarðarbæjar.

Stefndi, íslenzka ríkið, kveður ekki sýnilegan ágreining vera um málavexti í málinu, að því marki, sem þeir snúi að stefnda.

Stefnandi sendi Héraðsdómi Reykjavíkur matsbeiðni hinn 30. janúar 2008 og krafðist þess, að flugskýli stefnanda á Ólafsfjarðarflugvelli yrði metið að fullu verði, í fyrsta lagi miðað við verðlag á matsdegi, og í öðru lagi miðað við 19. apríl 2007, en þann dag tók nýtt skipulag gildi fyrir þetta landsvæði.

Matsmaður skilaði mati hinn 26.02. 2009. Kveðst stefnandi hafa sent stefndu matsgjörðina þann 24.03. 2009 og krafið þá um greiðslu samkvæmt henni. Engin svör hafi komið frá stefndu.

III

Málsástæður stefnanda

Bótaskylda.

Stefnandi kveðst vísa til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins nr. 33/1944 um friðhelgi eignarréttarins og þess, að enginn skuli skyldur að láta eignir sínar af hendi nema að fullar bætur komi fyrir.

Stefndi Fjallabyggð hafi brotið gróflega gegn stefnanda með því að fara leynt með fyrirætlanir sínar og þannig reyna að komast hjá því að greiða stefnanda bætur skv. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, er hann hugðist leggja flugvöllinn niður og gera stefnanda ómögulegt að nota flugskýli sitt til þess, er það hafi upphaflega verið ætlað til.

Fyrir utan það að vera eigandi flugvallarlandsins telji stefnandi stefnda vera rekstraraðila flugvallarins í skilningi reglugerðar nr. 347/2004, sem hafi verið í gildi, er flugvöllurinn var í notkun. Stefndi hafi sótt um byggingu flugvallar til skipulagsyfirvalda á sínum tíma. Bæjarstjórn hafi samþykkt uppdrátt aðalskipulags hinn 19. feb. 1991, sem hafi verið afgreiddur af skipulagsstjórn til stjórnarráðsins til staðfestingar hinn 17. apríl 1991 og síðan staðfestur 25. nóv. 1991 af ráðherra umhverfismála, E-kk-þgf G-kk-þgf.

Stefndu, sveitarfélagið og samgönguráðherra, hafi vitað eða máttu vita, að verðmæti flugskýlisins myndi lækka verulega, er nýtingarmöguleikar þess yrðu að engu gerðir, eða myndu skerðast verulega og að það yrði ekki til sömu nota og áður, eða um leið og framkvæmdir hæfust við gerð jarðganga við flugvöllinn. Stefndu hafi einnig vitað eða mátt vita, að stefnandi ætti rétt á bótum samkvæmt skipulagslögum úr sveitarsjóði vegna þess að flugvöllur yrði aflagður og landið notað til annarra verkefna í þágu sveitarfélagsins og ríkisins.

Stefndu hafi haft alla möguleika til að tilkynna stefnanda um það, hvað þeir hefðu í hyggju í skipulagsmálum varðandi flugvöllinn, enda flugskýlið nánast eina mannvirkið við flugvöllinn, sem hafi verið ætlað til sérstakra nota í flugrekstri. Honum hafi einnig borið skylda, skv. grenndarrétti, til þess að tilkynna stefnanda um fyrirætlun sína að breyta skipulaginu, og að flugskýlið, sem sé eina byggingin, sem tengdist sérstaklega flugvellinum og tilveru hans, yrði ekki til sömu nota og áður.

Bótagrundvöllur sé því fyrir hendi og byggist á þeirri hlutlægu reglu í skipulagslögum og loftferðalögum, að stefnanda beri skilyrðislaust að greiða bætur, þar sem stefndu hafi eyðilagt öll afnot hans af flugskýlinu, sem hafi verið og sé sérhannað fyrir flugvélar. Stefnandi krefjist viðurkenningar á rétti sínum til bóta vegna þess að flugskýlið sé honum einskis virði hér eftir til þeirra sérstöku nota, sem það hafi upphaflega verið byggt fyrir. Það liggi því beint við, að stefndu innleysi flugskýlið á matsverði.

Löngu seinna, eða hinn 4. apríl 2007, hafi lögmaður stefnda sveitarfélagsins upplýst, að hann hefði gert tillögu að breyttu aðalskipulagi í júlí 2005, auglýst það í dagblaði og Lögbirtingi í ágúst 2005. Þá hafi þegar verið búnar að ganga margar bréfaskriftir frá stefnanda til stefnda, en hann jafnan þagað um fyrirkomulag og aðdraganda þess, að til stæði að leggja flugvöll niður, og að ekki stæði til að bæta stefnanda tjón hans af þeim sökum.

Stefnandi telji, að stefndi hafi ekki staðið löglega að framkvæmdum við flugvöllinn og hafi ekki haft lögformlegar heimildir til að hefja framkvæmdir fyrr en ráðherra umhverfismála hafi undirritað leyfi þar um og breytingu á skipulaginu. Það hafi ráðherrann gert hinn 4. apríl 2007 og auglýst síðan í B-deild stjórnartíðinda hinn 11. apríl 2007. Stefndi, sveitarfélagið, hafi hins vegar byrjað framkvæmdir við flugvöllinn og grafið hann í sundur löngu áður en umhverfisráðherra hafi gefið út leyfi til breytingar á aðalskipulaginu. Það hafi verið ólöglegt og þannig hafi stefndi brotið gegn stefnanda og þar með gerzt bótaskyldur gagnvart stefnanda.

Orsakasamband sé á milli háttsemi stefndu, sem valdi hinni hlutlægu ábyrgð, og þess tjóns, sem nú liggi fyrir samkvæmt matsgerð.

Stefnandi hafi mánuðum saman reynt að fá skýringar á athæfi stefnda. Hann hafi sent honum og flugmálayfirvöldum ítrekuð bréf. Þar sem fram komi, að stefndu hafi verið krafðir um bætur og áskilinn allur réttur í því sambandi. Þeir hafi verið boðaðir bæði símleiðis og með bréfum til þess að vera viðstaddir matsgerð og vettvangsgöngu, sem fram hafi farið á Ólafsfirði þann 31. okt. 2008. Engar athugasemdir hafi komið fram við boðun matsfundar, segi í matsgerðinni. Fulltrúar Flugmálastjórnar hafi ekki mætt til matsfundar, en fulltrúi sveitarfélagsins hafi verið mættur. Stefndu hafi daufheyrzt við öllum bréfum og tilmælum um bótarétt stefnanda og neitað að viðurkenna bótarétt hans.

Stefndu, sveitarfélagið og samgönguráðherra, hafi aldrei getað verið í góðri trú í þessu máli og hafi farið undan í flæmingi, sérstaklega sveitarfélagið, enda hafi það vitað, að aðalskipulagið væri enn í gildi, þrátt fyrir fullyrðingar um annað.

Aðalskipulagið hafi ekki formlega verið fellt úr gildi fyrr en eftir að athugasemdir stefnanda komu til vitundar stefnda, sveitarfélagsins. Skipulagið að flugvellinum hafi verið í fullu gildi þar til ráðherra umhverfismála felldi það úr gildi með auglýsingu hinn 11. apríl 2007.

Breyti þar engu þótt auglýsingar hafi verið birtar í blaði einu sinni og Lögbirtingi með dagsetningum, sem hafi þjónað stefnda betur en aðrar, sbr. birtingu í júlí 2005, er flestir landsmenn, þ.á m. stefnandi, hafi verið í sumarfríi.

Stefndi, sveitarfélagið, hafi brotið lög með því að láta undir höfuð leggjast að fylgja ekki máli sínu eftir og auglýsa í B-deild stjórnartíðinda strax eftir auglýsinguna í blaði og eftir samþykkt bæjarstjórnarfundar hinn 13. sept. 2005. Samkvæmt 5. mgr. 18. gr. skipulagslaga hafi sveitarstjórn verið skylt að senda samþykkta tillögu sína með athugasemdum og umsögn sveitarstjórnar eigi síðar en innan 8 vikna frá því að frestur rann út til að gera athugsemdir, en hann hafi runnið út 5. sept. 2005. Skipulagsstofnun hefði því átt að berast beiðni frá stefnda eigi síðar en 5. eða 13. nóv. 2005.

Þar sem ljóst sé, að það hafi ekki verið gert af hálfu stefnda, hefði átt að endurtaka ferlið frá grunni og vinna það betur af hálfu stefnda og auglýsa að nýju í dagblaði og Lögbirtingi.

Stefnandi bendi einnig á, að skv. 19. gr. skipulagslaga sé kveðið á um, að skipulagsstofnun skuli innan 4 vikna frá því að tillaga barst henni, gera tillögu til ráðherra um staðfestingu aðalskipulagsins, synjun eða frestun á staðfestingu að öllu leyti eða hluta. Hafi tillaga stefnda borizt skipulagsstofnun á réttum tíma í nóvember 2005, hefði innan 4 vikna átt að gera tillögu til ráðherra um staðfestingu skipulagsins, eða um miðjan desember 2005. Það hafi einnig farizt fyrir. Það hafi ekki verið fyrr en 4. apríl 2007, sem ráðherra riti undir auglýsingu um breytt skipulag, eða 17 mánuðum seinna en hafi borið að gera samkvæmt skýrum lagaákvæðum.

Ljóst sé, að þetta auglýsingaferli sé ekki valkvætt fyrir stjórnvöld. Um sé að ræða skyldu en ekki val fyrir sveitarfélagið og skipulagsstofnun til að koma ákveðnum skipulagslegum hlutum í verk innan ákveðins tímafrests. Stefnandi hafi ekki haft hér nokkur áhrif á gang mála, heldur hafi það verið sveitarfélagið og jafnvel skipulagsstofnun, sem hafi verið allt of sein til verka og gengið gegn skýrum ákvæðum laganna, þar sem skýrt sé kveðið á um skyldur þeirra sem stjórnvalda.

Það sé því deginum ljósara, að sveitarstjórnin hafi brugðizt skyldu sinni um 8 vikna frestinn skv. 5. mgr. 19. gr. skipulagslaga nr. 73/1997, og skipulagsstofnun hafi brugðizt skyldu sinni með að gera tillögu til ráðherra innan 4 vikna frá því að tillaga barst stofnuninni.

Rík nauðsyn hefði því verið til þess að endurtaka þetta ferli til að hafa það innan lögbundinna tímamarka og auglýsa aftur breytingu á aðalskipulagi í dagblaði og Lögbirtingablaði.

Allt þetta skipulagsferli sé því ónýtt og ekki bindandi fyrir stefnanda málsins. Hann verði aldrei bundinn við það, að stjórnvöld fari ekki að skýrum og bindandi lagafyrirmælum, sem lúti að því að skerða og rýra eignarréttindi hans svo verulega, eins og raun beri vitni.

Stefndu geti því ekki borið fyrir sig fyrningu eða tómlæti í málinu.

Stefnandi bendi, eins og áður segi, sérstaklega á 33. gr. skipulagslaga nr. 73/1997, þar sem hann eigi alltaf sjálfstæðan, hlutlægan bótarétt á hendur sveitarfélagi. Ákvæði 1. mgr. 33. gr. skipulagslaga sé pósitívt ákvæði, sem feli í sér beina skipun og taki af allan vafa um það, að stefnandi eigi alltaf bótarétt, þar sem verðmæti fasteignar hans hafi lækkað eða eignin orðið verðlaus við gildistöku skipulagsins, en nýtingarmöguleikar fasteignarinnar hafi verið algerlega skertir frá því sem áður var, þannig að hún nýtist ekki til sömu nota.

Vinnuskúrar og braggar útlends verktaka séu nú komnir á miðja flugbrautina, sem starfi á ábyrgð sveitarfélagsins og samgönguráðherra við Héðinsfjarðargöngin með það fyrir augum að gera veg þar í gegn. Stefnandi vísi til vegalaga nr. 45/1994, sbr. lög nr. 80/2007 um bótaskyldu samgönguráðherra, þar sem vegagerðin hafi eyðilagt flugvöllinn og þar með einnig flugskýli stefnanda.

Stefnandi telji sig einnig eiga bótarétt skv. 63. gr. laga um loftferðir nr. 60/1998, þar sem forræðisskerðing hafi verið lögð á stefnanda vegna flugvallarins. Stefnandi hafi hvergi getað hagnýtt sér flugvöllinn og eigi því bótarétt á hendur eiganda og rekstraraðila flugvallarins, sem séu stefndu. Regla þessi sé hlutlæg og pósitív skipun um bætur til handa þess manns, sem verði fyrir forræðisskerðingu með sama hætti og 33. gr. laga nr. 73/1997.

Stefndu hafi einnig, með vísan til 62. gr. laga nr. 60/1998, gert loftferðartálma, með því að grafa í sundur flugvöllinn, og séu því bótaskyldir vegna þeirra hindrana, sem hann (sic í stefnu) hafi lagt með ólögmætum hætti.

Flugmálayfirvöld hafi ekki gætt skyldu sinnar skv. 56. gr. laga nr. 60/1998 loftferðir, sbr. 4. gr. laga nr. 100/2006 um flugmálastjórn Íslands, sbr. og reglugerð nr. 347/2004 um flugvelli, varðandi flugöryggi, samfellt flugeftirlit, og hafi þau t.d. borið ábyrgð á öllum þeim öryggisþáttum, sem snúið hafi að flugvellinum. Ekki hafi verið löglegt að leggja niður flugvöllinn, nema með samþykki og vitund samgönguyfirvalda.

Orsakatengslin teljist sönnuð milli háttsemi stefndu, sem hinar hlutlægu ábyrgðarreglur taki til, og þess tjóns, sem hefur verið staðreynt með matsgerðinni.

Stefndu muni hafa fjárhagslegan ávinning af því að leggja niður flugvöllinn og því beri þeir ríka ábyrgð. Annað væri ósanngjarnt gagnvart stefnanda.

Þar sem stefnandi hafi ekki haft nokkra möguleika á að takmarka þá áhættu, sem hann hafi í raun verið neyddur til að taka með byggingu flugskýlisins, sé eðlilegt, að stefndu beri hlutlæga ábyrgð á greiðslu fullra bóta.

Af framansögðu sé ljóst, að stefnanda sé brýn nauðsyn á því, með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að fá viðurkenningardóm fyrir bótarétti sínum og eftir atvikum á kröfu sinni um, að stefndu innleysi fasteignina til sín á matsverði.

Fjártjón.

Stefnandi telur, að stefndi, sveitarfélagið, hafi ætlað að lækka verðgildi eignar stefnanda með einu pennastriki sumarið 2005 og hafi stefnt að því að gera hana verðlausa. Um sé að ræða pósitív lagaákvæði, sem stefndi geti ekki vikið sér undan með nokkru móti.

Stefndi sé bótaskyldur gagnvart stefnanda samkvæmt skýrum ákvæðum 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, en þar segi m.a. eftirfarandi:

Nú veldur gildistaka skipulags því að verðmæti fasteignar lækkar, nýtingar-

möguleikar hennar skerðast frá því sem áður var heimilt eða hún muni rýrna

svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður og á þá sá, sem sýnt getur fram á

að hann verði fyrir tjóni af þessum sökum, rétt á bótum úr sveitarsjóði eða að

hann leysi eignina til sín.

Stefndu hafi valdið stefnanda tjóni með því að brjóta skipulags- og byggingarlög, loftferðarlög, vegalög og grenndarétt. Þeir hafi gengið vísvitandi á bak við stefnanda með breytingar á aðalskipulagi, vitandi um ótvíræðan bótarétt stefnanda. Þeir hafi gert flugskýlið, sem sé afmörkuð bygging til sértækra nota, ónothæft til síns upphaflega brúks fyrir flugvélar, þar sem flugvöllurinn sé sundurgrafinn og þakinn vinnuskúrum frá verktaka á vegum sveitarfélagsins og verktaka á vegum samgönguráðherra. Ríkið sé einnig bótaskylt, enda hafi það farið með yfirstjórn vega- og flugmála í landinu og þ.á m. flugöryggismál á þessum flugvelli. Það beri samkvæmt orðanna hljóðan ábyrgð á því, að skaðabætur verði greiddar skv. 3. mgr. 63. gr. laga nr. 60/1998.

Þennan bótarétt nýti stefnandi sér nú, þar sem hlutlaust mat liggi fyrir um verðmæti flugskýlis hans. Stefndu hafi verið boðaðir með löglegum hætti til matsfundar, en fulltrúi samgönguráðherra hafi ekki mætt, eða látið málið til sín taka, þrátt fyrir löglega boðun.

Stefnandi hafi augljóslega orðið fyrir tjóni, sem nemi andvirði flugskýlisins. Hann þurfi ekki að sætta sig við að nýta flugskýlið til annarra nota en þeirra, sem því hafi verið ætlað í upphafi. Stefnandi hafi engin not haft fyrir það, eins og málum sé háttað á flugvellinum í dag.

Matsfjárhæðin, kr. 10.000.000, sé það tjón, sem stefnandi hafi orðið fyrir með sannanlegum hætti, eftir að hlutlaus, dómkvaddur matsmaður hafi metið eignina til verðs miðað við 19.04. 2007 en hinn 11.04. 2007 hafi umhverfisráðherra staðfest nýtt skipulag.

Til vara geri stefnandi kröfu um greiðslu á kr. 8.500.000 miðað við matsdag þann 26.02. 2009.

Samkvæmt fasteignagjaldaseðlum 2003 og eldri komi fram, að eignin heiti Ólafsfjarðarflugvöllur og um sé að ræða flugskýli. Árið 2004 og síðar hafi sveitarfélagið breytt heiti eignar stefnanda í lóð vegna flugvallar og kalli hana geymslu. Slíkt hafi stefndi gert algerlega án samráðs eða annarra tilkynninga til stefnanda, og sé vinnubrögðum af þessu tagi harðlega mótmælt.

Stefnandi eigi rétt á bótum úr sveitarsjóði eða að sveitarsjóður leysi eignina til sín á matsverði dómkvadds matsmanns skv. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga. Stefnandi krefjist þess, að stefndu, sveitarsjóður og/eða ríkið, greiði sér skaðabætur in solidum með því að leysa fasteignina til sín á fyrirliggjandi matsverði, kr. 10.000.000, en til vara á kr. 8.500.000, ásamt vöxtum eins og tilgreini í stefnu.

Sé einnig vísað til þess, sem áður sé getið um, að aðalskipulag hafi ekki verið samþykkt af ráðherra skipulags- og umhverfismála fyrr en 4. apríl 2007, en þá hafi framkvæmdir verið löngu hafnar við flugvöllinn og algerlega ómögulegt að hagnýta hann til þeirrar starfsemi, sem honum hafi verið ætlað í upphafi.

Þá sé ljóst, að stefndi hafi haft uppi ráðagerðir um að samþykkja nýtt skipulag um 7 hektara hesthúsahverfi, sem teygi sig inn á umhverfi flugbrautarinnar. Einnig séu áform um að breyta hluta flugbrautar eða nágrenni hennar í verzlunar- og þjónustusvæði. Það gangi þvert á auglýsingu aðalskipulags frá 04.04. 2007 um „opin svæði í byggð“. Hesthúsahverfi eða verzlunar- og þjónustusvæði gangi þvert á hagsmuni stefnanda og telji stefnandi ekki annað liggja fyrir um örlög flugskýlisins en að það verði að víkja.

Stefnandi ítreki því kröfu sína með vísan til matsgerðarinnar um, að stefndu leysi til sín mannvirkið og lóðina á hæsta matsverði, eins og greini í aðalkröfu.

Þá krefst hann þess að matskostnaður hins dómkvadda matsmanns verði tekinn til greina í málskostnaðarkröfu sinni og stefndu verði gert að greiða hann sem hluta af málskostnaði í málinu.

Aðild.

Nýlega hafi sveitarfélögin á Siglufirði og Ólafsfirði sameinazt og heiti nú einu nafni Fjallabyggð. Telji stefnandi því rétt að snúa sér að Fjallabyggð sem aðila málsins.

Stefnandi telji brýnt að höfða mál gegn sveitarfélaginu Fjallabyggð, sem beri höfuðábyrgð á þeim framkvæmdum, sem hafi gert fasteign stefnanda einskis virði í flugrekstrarlegu tilliti með hinu nýja skipulagi, sem kollvarpað hafi öllum grundvelli til að stunda flug frá Ólafsfirði. Um þetta vísist til 33. gr. laga nr. 73/1997.

Stefnandi telji og nauðsynlegt að stefna einnig samgönguráðherra, sem beri ábyrgð á Flugmálastjórn Íslands, vega- og gangagerð í landinu. Hann, sem yfirmaður flugmála, hafi komið að, eða átt að koma að, flugöryggi, rekstri og samfelldu eftirliti með starfsemi Ólafsfjarðarflugvallar. Um aðildina vísist til laga nr. 60/1998 um loftferðir og þá sérstaklega 56. gr., 60. gr., 61. gr. og 63. gr. nefndra laga, sem kveði á um ábyrgð ríkisins um greiðslu skaðabóta. Einnig sé samgönguráðherra yfirmaður vegamála skv. vegalögum nr. 45/1994 og beri ábyrgð á öllu tjóni, sem vegagerðin valdi. Þá telji stefnandi rétt að beina bóta- og innlausnarkröfu sinni að fjármálaráðherra, þar sem ákvörðunarvald um að verða við kröfu stefnanda komi í hans hlut, enda eigi ráðstöfun fjármuna ríkisins almennt undir hann. Ábyrgð stefndu sé solidarisk.

Stefnandi byggi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála varðandi nauðsyn á viðurkenningardómi um kröfur sínar. Vísað sé til 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 um skaðabótaskyldu stefnda og einnig til 18. og 19. gr. sömu laga um lögbrot stefnda varðandi tímamörk við að afgreiða aðalskipulag. Vísað sé til 56. gr., 60. gr., 62. gr. og 63. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir varðandi forræðisskerðingu stefnanda og bótarétt hans. Einnig sé vísað til reglugerðar nr. 347/2004 um flugvelli og laga nr. 100/2006 um Flugmálastjórn Íslands. Stefnandi bendi á vegalög nr. 45/1994, sbr. vegalög nr. 80/2007. Þá sé vísað til 72. gr. stjórnarskrár nr. 33/1944 um friðhelgi eignarréttar. Um vexti vísist til 8. gr., 9. gr. og 6. gr. laga nr. 38/2002 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað stefnanda sé vísað til 130 gr. laga nr. 91/1991, og um virðisaukaskatt á málskostnað sé byggt á lögum nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda, Fjallabyggðar

Aðalkrafa stefnda um frávísun á málinu byggi á því, að málatilbúnaður og kröfugerð stefnanda sé ekki í samræmi við áskilnað d- og f- liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Það samræmist ekki ákvæðum d- liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að gera hvort tveggja í senn, viðurkenningarkröfu og fjárkröfu, svo sem stefnandi geri í málinu. Þá sé kröfugerð stefnanda alls ekki skýr að öðru leyti. Þannig segi í aðalkröfu, að hún sé sett fram „vegna flugskýlis, fastanúmer 215-4473 og lóðar á flugvellinum á Ólafsfirði, landnúmer 341“.

Í varakröfu, sem sé að öðru leyti byggð upp með sama hætti og aðalkrafa, sé hins vegar ekki að finna vísun til flugskýlis. Stefndi telji verulega óvíst, hvaða þýðingu tilvísun þessi í aðalkröfu eigi að hafa, og hver sé munurinn á aðalkröfu og varakröfu að þessu leyti, fyrir utan mismunandi fjárhæð fjárkröfu.

Í málsástæðum stefnanda undir liðnum „Fjártjón“ sé fjárkrafa stefnanda skýrð svo, að hann sé að krefjast þess, að „stefndu sveitarsjóður og/eða ríkið, greiði sér skaðabætur in solidum með því að leysa fasteignina til sín á fyrirliggjandi matsverði...“

Kröfugerð stefnanda, eins og hún sé sett fram, nái ekki þeim tilgangi, sem stefnandi segist miða að í málsástæðum sínum. Þannig sé ósamræmi á milli kröfugerðar stefnanda og þeirra málsástæðna, sem stefnandi byggi kröfugerðina á.

Framsetning stefnanda á málsástæðum og málavöxtum gagnvart stefnda og meðstefnda sé afar ruglingsleg, og ekki verði með góðu móti greint, að hvorum hinna stefndu tilteknar málsástæður beinist hverju sinni. Um þetta atriði leyfi stefndi sér að taka undir þau sjónarmið, sem fram komi í greinargerð meðstefnda og gera að sínum.

Málsástæður stefnda, íslenzka ríkisins

Stefndi geri athugasemdir við málatilbúnað stefnanda í heild sinni. Málatilbúnaður hans sé bæði ruglingslegur og óljós og uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. eml. nr. 91/1991 um skýran málflutning. Þá geri stefndi athugasemdir við dómkröfur stefnanda, þar sem samhliða sé krafizt viðurkenningar á bótarétti með vísan til 2. mgr. 25. gr. eml. nr. 91/1991 og gerð krafa um tiltekna fjárhæð bóta. Kröfugerð þessi sé í ósamræmi við réttarfarsreglur hér á landi. Beri því að vísa málinu í heild sinni frá dómi.

Í stefndu sé almennt ekki gerður greinarmunur á því, hvenær átt sé við stefnda, íslenzka ríkið, eða stefnda, sveitarfélagið, og sé málatilbúnaður því, að þessu leyti, mjög óljós. Sé til dæmis í upphafi kafla um bótaskyldu sagt, að stefndi sé eigandi flugvallarins sem og rekstraraðili hans í skilningi reglugerðar nr. 347/2004, og að stefndi hafi sótt um byggingu flugvallarins til skipulagsyfirvalda, án þess að gerð sé grein fyrir því, við hvorn stefnda sé átt. Þá sé ýmist fjallað um stefndu eða stefnda, sbr. síðar í sama kafla, þar sem segi, að stefndu hafi haft alla möguleika á að tilkynna stefnanda um fyrirætlanir í skipulagsmálum, en honum (þ.e. stefnda) beri tiltekin skylda samkvæmt grenndarrétti. Ómögulegt sé hér að sjá, hvort átt sé við, að báðir stefndu beri þessa tilkynningaskyldu, eða hvort stefnandi byggi á, að báðir stefndu hafi komið að skipulagsmálum. Fleiri dæmi um ónákvæmni af þessu tagi sé að finna í stefnu, og sé rétt að benda einnig sérstaklega á kafla um lagarök, þar sem fjallað sé um stefnda, án þess að fram komi, við hvorn stefnda sé átt.

Stefnandi hafi ekki gert nægilega grein fyrir aðild íslenzka ríkisins, þ.e. samgönguráðherra, að máli þessu. Málið sé höfðað m.a. á hendur samgönguráðherra fyrir hönd samgönguráðuneytisins, en ekki sé tekið fram, að ráðherra sé stefnt fyrir hönd ákveðinna stofnana, sem undir hann heyri. Af málatilbúnaði stefnanda sé hins vegar ljóst, að málið beinist annars vegar að Vegagerðinni og hins vegar að Flugmálastjórn Íslands og Flugstoðum ohf., sem sé rekstraraðili flugvalla fyrir hönd íslenzka ríkisins. Hér þurfi jafnframt að hafa í huga, að Flugstoðir ohf. sé sjálfstætt hlutafélag, þótt það sé í eigu ríkisins, og verði því að stefna félaginu sjálfstætt, ef kröfugerðin beinist að félaginu.

Ekki sé annað að sjá en að málatilbúnaður stefnanda grundvallist einkum á því, að skipulagi flugvallarsvæðis hafi verið breytt og þar af leiðandi hafi stofnazt einhver bótaréttur stefnanda til handa. Skipulagsmál séu á hendi sveitarfélags meðstefnda og því vandséð, hvernig hægt sé að leggja ábyrgð vegna þess málaflokks á hendur samgöngu- og fjármálaráðherra. Við þetta sé og að bæta, að yfirstjórn skipulags- og byggingamála heyri undir umhverfisráðherra, og þeim ráðherra hafi ekki verið stefnt til hagsmunagæzlu í málinu.

Stefnandi vísi til vegalaga, bæði eldri og núgildandi um meinta bótaskyldu samgönguráðherra. Í þeirri umfjöllun stefnanda séu ekki tilgreind sérstök lagaákvæði, sem styðja eigi málsástæður hans.

Stefnandi vísi jafnframt til loftferðalaga nr. 60/1998 til stuðnings bótakröfu sinni og sýnist byggja á því, að hann eigi bótarétt á hendur báðum stefndu á grundvelli tiltekinna ákvæða þeirra. Þetta sé þó mjög óljóst og því hreint ekki ljóst, hvort þessi umfjöllun fjalli um báða stefndu eða annan þeirra.

Forsendur fjárkröfu stefnanda orki mjög tvímælis og verði ekki lagður dómur á þær, eins og þær séu settar fram. Krafa stefnanda sé rökstudd að hluta með þeim hætti, að kaupskylda hafi myndazt við það, að Ólafsfjarðarflugvöllur hafi verið lagður niður. Eins megi skilja dómkröfur stefnanda á þann hátt, að þær eigi að bæta andvirði fasteigna hans að fullu, jafnframt því að stefnandi haldi fasteignunum eftir sem áður. Eins og dómkröfur stefnanda séu orðaðar og rökstuddar sé þetta óljóst. Hitt sé annað, að kröfugerð sem þessi standist ekki á hvorn veginn sem sé. Sé bótaskylda fyrir hendi, beri að bæta fjárhagslegt tjón, sem leiði af bótaskyldu. Kröfugerð stefnanda sé ekki við þetta miðuð og sé matið því ónýtt sem slíkt. Eðlilegar fjárhagslegar forsendur fyrir kröfugerð stefnanda séu því ekki fyrir hendi, eins og hér standi á.

IV

Forsendur og niðurstaða

Aðalkröfur stefndu lúta að því að málinu verði vísað frá dómi og er sá þáttur málsins einungis hér til úrlausnar.

Stefnandi hefur mótmælt frávísunarkröfum stefndu og krafizt þess, að þeim verði hrundið og stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað fyrir þennan þátt málsins sérstaklega, ásamt virðisaukaskatti.

Eins og framsetningu dómkrafna er háttað, er fallizt á með stefndu, að hún samrýmist ekki ákvæðum d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýrleika, þar sem jöfnum höndum er krafizt viðurkenningar bótaréttar og skaðabóta að tiltekinni fjárhæð. Þá er málatilbúnaður stefnanda um margt óskýr, víða ekki ljóst um hvorn hinna stefndu stefnandi er að fjalla, hvort heldur sem er í málavaxtalýsingu, kafla um málsástæður eða þar sem fjallað er um lagarök.

Í umfjöllun stefnanda í kafla um málsástæður virðist krafa stefnanda lúta að því, að stefndu verði gert að leysa flugskýlið til sín á matsverði, og er hún þannig ekki í samræmi við dómkröfurnar, eins og þær eru fram settar.

Eru framangreindir annmarkar á málatilbúnaði stefnanda svo verulegir, að þegar af þeim sökum verður ekki lagður á málið efnisdómur. Ber því að vísa málinu frá dómi.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnanda til að greiða stefndu málskostnað, sem eftir atvikum þykir hæfilega ákveðinn kr. 120.000 fyrir hvorn hinna stefndu.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Málinu er vísað frá dómi.

Stefnandi, H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, greiði hvorum hinna stefndu, Fjallabyggð og íslenzka ríkinu, kr. 120.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf