S-69/2022

1. Mál þetta, sem dómtekið var 29. ágúst 2023, er höfðað með ákæru Lögreglustjórans á Austurlandi, útgefinni 22. júní 2022, á hendur X [...], nú til heimilis að [...], en áður með dvalarstað að [...].

„ Fyrir eftirtalin umferðarlagabrot, framin í Múlaþingi:

I.

Með því að hafa aðfaranótt laugardagsins 6. nóvember 2021, undir áhrifum áfengis, ekið bifreiðinni [...], vestur Fagradalsbraut á Egilsstöðum, á móts við Selás og þaðan til vinstri inn á Miðvang, þar sem hann stöðvaði bifreiðina við hús nr. 2. Vínandamagn í blóði kærða mældist 1,72[ ‰ ].

II.

Með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins [3]. apríl 2022, neitað að gefa blóðsýni og öndunarsýni að kröfu lögreglu, vegna gruns um akstur bifreiðar undir áhrifum áfengis, en kærði ók bifreiðinni [...], um Fagradalsbraut á Egilsstöðum, þar sem hann stöðvaði bifreiðina á móts við verslun Nettó og var færður á lögreglustöðina á Egilsstöðum, en þar neitaði hann ítrekað að veita atbeina sinn við rannsókn málsins, með því að gefa blóðsýni og öndunarsýni.

Telst ákæruliður I varða við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 49. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr., en ákæruliður II við og 3. mgr. 52. gr., sbr. 1. mgr. 94. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, sbr. breytingarlög.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakar-kostnaðar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.“

2. Við meðferð málsins fyrir dómi var af hálfu fulltrúa ákæruvalds leiðrétt dagsetning II. kafla ákærunnar, og þá þannig að hin ætlaða háttsemi ákærða hefði átt sér stað hinn 3. apríl nefnt ár. Er þetta í samræmi við rannsóknargögn, og er leiðréttingin heimil, sbr. ákvæði 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

3. Fyrir dómi hefur ákærði neitað refsiverðri sök samkvæmt I. og II. kafla ákæru.

Skipaður verjandi, D-x-x P-x-x lögmaður, krefst þess fyrir hönd ákærða aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til vara krefst verjandinn þess að ákvörðun um refsingu ákærða verði frestað eða að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði skilorðsbundin að öllu leyti. Þá krefst verjandinn þess að allur sakarkostnaður falli á ríkissjóð, þ. m. t. hæfileg málsvarnarlaun hans, að mati dómsins, en þá með hliðsjón af tímaskýrslu.

B.

Sakarefni I. kafla ákæru.

1. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu, dagsettri 7. nóvember 2021, og öðrum rannsóknargögnum eru helstu málsatvik þau að þann 6. nóvember nefnt ár, kl. 01:50, var vakthafandi lögreglumönnum, A, þáverandi lögregluvarðstjóra nr.

[...], og B, lögreglumanni nr.

[...]

, tilkynnt um ætlaðan ölvunarakstur ökumanns á Fagradalsbraut á Egilsstöðum. Segir frá því í frumskýrslu varðstjórans að lögreglumennirnir hafi ekið lögreglubifreið [...] niður Fagradalsbrautina til vesturs, en við Selás hafi þeir veitt því eftirtekt að bifreiðinni [...] var þar ekið löturhægt niður brekkuna. Í skýrslunni segir nánar um atvik máls: „ Ökulagið var mjög óvenjulegt þar sem ökumaður stöðvaði bifreiðina nokkrum sinnum og ók síðan aftur af stað. Bifreiðinni var ekið niður Fagradalsbraut, að Miðvangi þar sem henni var beygt til vinstri og inn á bílastæði við Miðvang 2. Við tendruðum blá viðvörunarljós lögreglubifreiðarinnar og stöðvuðum akstur bifreiðarinnar á bílastæðinu. Við fórum út úr lögreglubifreiðinni að fyrrnefndri bifreið og hófum viðræður við ökumann um leið og hann steig út úr henni. Hann var reikull í spori og áfengisþef lagði frá honum. Hann var spurður hvort hann hafi verið að drekka áfengi og játti hann því. Þá var honum tilkynnt að hann væri handtekinn, grunaður um ölvun við akstur, að honum væri óskylt að tjá sig um sakarefnið og að hann ætti rétt á lögmanni. Hann óskaði ekki eftir lögmanni.“

Í frumskýrslunni segir að hinn handtekni ökumaður hafi verið ákærði í máli þessu, X, og að hann hafi verið færður í lögreglubifreiðina, en í framhaldi af því á lögreglustöðina.

Á meðal rannsóknargagna lögreglu er myndskeið úr „myndavélakerfi lögreglu-bifreiðarinnar 284“.

Í frumskýrslu lögreglu segir frá því að C, læknir á HSA, hafi verið kvödd á lögreglustöðina til að annast blóðsýnatöku úr ákærða vegna rannsóknar málsins. Skráð er að blóðsýnið hafi verið tekið kl. 02:14, sbr. áritað blóðtökuvottorð. Sýnið var merkt nr. 117490 og sent Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði til rannsóknar.

Í frumskýrslunni er greint frá því að nefndur lögregluvarðstjóri hafi reynt að ræða betur við ákærða á lögreglustöðinni og er fullyrt að ákærði hafi verið frekar þrætugjarn, en atvikum og samskiptum þeirra tveggja er nánar lýst þannig: „[Ákærði]tók upp síma sinn nokkrum sinnum, þrátt fyrir að hafa fengið fyrirmæli um að láta símann vera. Að lokum var sími hans tekinn af honum og geymdur á borði varðstjóra á meðan lögregla hafði afskipti af honum. Smávægilegar stympingar áttu sér stað á meðan síminn var tekinn...“ Í skýrslunni er haft eftir ákærða að hann hafi umrædda nótt verið á heimleið af bar og hafi „drukkið eitthvað magn af áfengi um kvöldið“. Í niðurlagi skýrslunnar segir einnig: „ Þá tjáði [ákærði] sig um þá skoðun... að við hefðum eingöngu haft afskipti af honum þar sem hann væri útlendingur.“ Fram kemur að ákærði hafi verið frjáls ferða sinna eftir lýstar lögregluaðgerðir.

2. Samkvæmt vottorði D, verkefnastjóra hjá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, dagsettu 11. nóvember 2021, var fyrrgreint blóðsýni rannsakað í tvígang. Skráð er að lokatala „ alkóhólákvörðunar með gasgreiningu, að virtum frádrætti, hafi verið 1,72[ ‰ ] “.

3. Samkvæmt gögnum bauð Lögreglustjórinn á Austurlandi ákærða að ljúka máli þessu með sektargerð, dagsettri 13. desember 2021, vegna umferðarlagabrots. Í sektar-gerðinni er m. a. tiltekin ákveðin sektarfjárhæð, en þá með tilteknum afslætti gengist ákærði við því að ljúka málinu innan mánaðar, en þá einnig með greiðslu út lagðs máls-kostnaða rog ökuréttarsviptingar.

4. Samkvæmt dagbók lögreglu lagði ákærði leið sína á lögreglustöðina á Egils-stöðum þann 15. desember 2021. Er skráð að ákærði hafi kvartað undan harðræði lög-reglumanna vegna áður lýstra afskipta aðfaranótt 6. nóvember nefnt ár. Fram kemur að ákærði hafi sýnt ljósmyndir máli sínu til stuðnings. Skráð er að ákærða hafi verið leið-beint að senda tilkynningu til Nefndar um eftirlit með lögreglu, en hafi jafnframt verið afhent eyðublað til þess að fylgja málinu eftir. Einnig er skráð að ákærða hafi verið ráðlagt að leita eftir aðstoð lögmanns.

Samkvæmt dagbókarfærslu lögreglu var ákærði inntur eftir því í símtali hvort vilji hans stæði til þess að undirrita fyrrgreinda sektargerð lögreglustjóra. Skráð er að ákærði hafi fengið frest til 14. janúar 2022, en jafnframt tilkynnt að eftir það yrði mál hans fært í ákærumeðferð. Skráð er að ákærði hafi af þessu tilefni áréttað að hann ætlaði að ráðfæra sig við lögmann.

Samkvæmt gögnum lýsti ákærði því yfir þann 31. janúar 2022 að vilji hans stæði ekki til þess að fallast á og rita undir fyrrnefnda sektargerð lögreglustjóra.

5. Samkvæmt upplýsingaskýrslu E, aðstoðaryfirlögregluþjóns nr.

[...]

, en einnig dagbókarfærslu, kom ákærði á lögreglustöðina á Egilsstöðum þann 3. febrúar 2022. Segir m. a. frá því í þessum gögnum að ákærða hafi verið sýnt fyrrgreint myndskeið úr lögreglubifreið. Þá er tekið fram að ákærði hafi við greint tækifæri áréttað fyrri athugasemdir vegna ætlaðrar framgöngu lögreglumanna gegn honum og um áform hans um að ráðfæra sig við eigin lögmann.

6. Samkvæmt rannsóknargögnum var ákærði yfirheyrður formlega um kæruefnið þann 3. apríl 2022 af F, lögregluvarðstjóra nr.

[...] . Fram kemur að við yfirheyrsluna hafi verið gætt viðeigandi réttarfarsákvæða, og að ákærði hafi af því tilefni lýst því yfir að hann óskaði ekki eftir tilnefningu verjanda. Einnig er skráð að ákærði hafi upplýst að hann hefði góðan skilning á enskri tungu og því hafi yfirheyrslan farið fram á því tungumáli. Yfirheyrslan var tekin upp í hljóði og mynd og er viðeigandi diskur á meðal rannsóknargagna. Við yfirheyrsluna staðfesti ákærði m. a. fyrrgreind afskipti og aðgerðir lögreglu. Fram kemur að ákærði hafi skýrt frá því að hann hefði farið í magahjáveituaðgerð og að hann hefði látið það álit í ljós að vegna aðgerðarinnar gæti fyrrgreind niðurstaða rannsóknar á blóðsýni hans hafa verið röng.

7. Eins og áður er fram komið höfðaði lögreglustjóri mál þetta með útgáfu ákæru þann 22. júní 2022. Ákærða var birt fyrirkall héraðsdóms þann 9. ágúst sl., en samkvæmt áritun á eyðublaðið óskaði hann eftir fresti fram að þingfestingu málsins fyrir dómi til þess að tilnefna verjanda. Við þingfestingu málsins, þann 7. september sama ár, var að ósk ákærða núverandi verjandi hans skipaður til starfans, en að öðru leyti var málsmeðferðinni frestað þannig að ákærði gæti ráðfært sig við verjandann.

Í þinghaldi þann 12. október sama ár neitaði ákærði refsiverðri sök samkvæmt I. og II. kafla ákæru lögreglustjóra.

8. Að því er varðar sakarefni I. kafla hefur ákærði fyrir dómi játað að hafa ekið bifreiðinni [...] umrædda nótt vestur Fagradalsbraut á Egilsstöðum, á móts við Selás og þaðan til vinstri inn á Miðvang, þar sem hann hafi stöðvað bifreiðina við hús nr. 2. Ákærði hefur skýrt frá því að lögreglumenn hafi haft afskipti af honum um 10 sekúndum eftir að akstri hans lauk í greint sinn.

9. Á dómþingi þann 9. nóvember sl. lagði hinn skipaði verjandi fram greinargerð til varnar ákærða. Á meðal atriða sem þar er vísað í er fyrrgreind frásögn ákærða um að hann hefði þann 27. maí 2016 gengist undir „aðgerð á maga vegna offitu (gastric bypass cum omega loop laparoscopica)“. Þá er einnig vísað til þess að þegar atvik máls gerðust, þann 6. nóvember 2021, hafi ákærði verið á lyfjum vegna umræddrar aðgerðar, og er bent á að afleiðingar hennar gætu hafa leitt til þess að „fölsk niðurstaða“ hefði komið fram við mælingu á vínanda í blóði hans. Þessu til stuðnings lagði verjandinn fram greinarskrif úr erlendum vísindaritum.

Vegna ofangreindra atriða var af hálfu fulltrúa ákæruvalds þess óskað að verjandinn upplýsti með fullnægjandi hætti um hina ætluðu lyfjanotkun ákærða í nóvembermánuði 2021. Var til þess vísað að ákæruvaldið hefði í hyggju að óska eftir frekari matsgerð frá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði og þá hvort þau lyf sem fullyrt væri að ákærði hefði tekið að læknisráði gætu haft áhrif á fyrr-greinda alkóhólmælingu.

10. Fyrir liggur að hinn skipaði verjandi ákærða og fulltrúi ákæruvalds voru í samskiptum vegna ofangreindra atriða og gagnaöflunar, sbr. m. a. tölvubréf verjandans, dagsett 11. og 25. nóvember og 6. desember 2022. Samkvæmt gögnum áréttaði fulltrúi ákæruvaldsins í tölvubréfi hinn 7. desember 2022 fyrrnefnda fyrirspurn um ætlaða lyfjanotkun ákærða. Í tölvubréfi, dagsettu 15. febrúar 2023, greindi verjandinn frá því að erfiðlega hefði gengið að fá fullnægjandi upplýsingar hjá ákærða um eigin lyfjanotkun, en vísaði hins vegar til fyrrgreindra samskipta um að ákærði hefði eftir atvikum tekið eftirfarandi lyf þegar lögreglan hafði afskipti af honum þann 6. nóvember 2021, þ. e. Zoloft, Xanax, Mis ar, Seroxat, Analgesic, Controlog og Fraxiparine.

11. Á dómþingi hinn 21. júní sl. lagði hinn skipaði verjandi fram tvær ljósmyndir, og var fullyrt að þær sýndu maráverka sem ákærði hefði fengið á höndina í samskiptum sínum við lögreglu umrædda nótt.

Auk nefndra gagna lagði verjandinn fram vottorð nafngreinds læknis í heimalandi ákærða í íslenskri þýðingu. Vottorðið er dagsett 7. mars 2023, en það hljóðar svo:

„ Að beiðni sjúkling s míns X, fæddur [...], sem ég skar upp 2016, sem þjáðist af offitu með BMI stuðullinn 45,7 kg m 2 og gekkst undir „litla magahjáveituaðgerð“. Ég staðfesti hér með að ferlið við neyslu alkóhóls getur breyst með hraðari og aukinni endurupptöku og kann að breyta hegðun í daglegu lífi, sem getur einnig leitt til hærri niðurstaðna alkóhóls í blóðprufum en hjá sjúklingum sem ekki hafa farið í ofangreinda aðgerð.“

12. Við meðferð málsins fyrir dómi lagði hinn skipaði verjandi m. a. fram þýðingar löggilts skjalaþýðanda á þeim fræðiskrifum, sem hann hafði áður lagt fram, sbr. það sem hér að framan var rakið. Á meðal þessara gagna er fræðigrein sem birtist í British Journal of Clinical Pharmacolo gy frá árinu 2002, sem ber heitið „ Hraðara frásog etanóls og hærri háma rksþéttni hjá konum eftir maga hjáveitur“. Í niðurstöðukafla greinarinnar segir m. a.:

„ Aukið næmi fyrir etanóli eftir magahjáveituaðgerð endurspeglar líklega hraðara frásog etanóls sem leiðir til hærra Cmax (hámarksstyrkur etanóls í blóði) og að Tmax (hámark) verður fyrr. Umtalsverð lækkun líkamsþyngdar eftir aðgerðina kann einnig að vera þáttur sem huga þarf að ef neytt er sama magns hreins etanóls.“

Þá er á meðal nefndra fræðirita grein eftir C-x-x K. B-x-x P-e-x D, sem dagsett er 22. október 2006, sem ber heitið „ Alkóhól og maga hjáveitu sjúklingurinn“. Í greininni er m. a. vísað til áðurnefndrar fræðigreinar frá árinu 2002, og segir þar m. a.: „ Gögnin sýndu að alkóhólmagn í blóði hjá magahjáveitusjúklingum var verulega meira (u. þ. b. 50%) en hjá samanburðarhópnum sem ekki hafði farið í aðgerð og þurfti mikið skemmri tíma til að ná hámarki (10 mínútur á móti 30 mínútum). Þessar niðurstöður kunna að skýra, að hluta, hvers vegna meirihluti magahjáveitusjúklinga svaraði því til að þeir „fyndu“ fyrir áhrifum alkóhóls eftir aðeins fáeina sopa. Hraðara frásog alkóhóls og aukið alkóhólmagn í blóði vegna maga hjáveitu myndi hafa þau áhrif að sjúklingurinn „fyndi“ fyrir áhrifum alkóhóls eftir að neyta minna áfengis en fyrir aðgerðina. Slík áhrif kunna að hafa alvarlegar afleiðingar þegar kemur að akstri bifreiða eða að sinna öðrum verkefnum sem krefjast kunnáttu, eins og að stjórna þungum vélum, stýra flugvél eða hverju því verki sem gæti stofnað öryggi einstaklinga eða annarr a í hættu.“ Í greininni er einnig ályktað að umræddar aðgerðir geti haft áhrif á virkni lifrarinnar við að hreinsa út etan ól og að það verði lakara, einnig að notkun á áfengi geti valdið blóðsykurslækkun en að auki haft frekari neikvæð áhrif, þ. á m. á taugavefi.

13. Á fyrrnefndu dómþingi þann 21. júní 2023 lagði fulltrúi ákæruvalds fram tölvubréf D, verkefnastjóra hjá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði. Í bréfinu, sem er dagsett 7. júní sl., svarar sérfræðingurinn fyrirspurn um hugsanleg áhrif þeirra lyfja sem sagt var að ákærði hefði tekið vegna fyrrnefndrar magahjáveituaðgerðar á „ niðurstöðu/mælingu alkóhól ákvörðunarinnar. Um álitaefnið segir sérfræðingurinn: „ Lyfin hafa sem slík ekki áhrif á mælinguna sjálfa varðandi hve mikill styrkur áfengis er í blóði. Þegar lyf og áfengi eru notuð samhliða geta áhrif lyfja og/eða áfengis breyst.“

Af hálfu hins skipaða verjanda var því lýst yfir að ekki væru hafðar uppi athugasemdir við efni hinna síðast greindu skrifa D verkefnastjóra. Aftur á móti áréttaði verjandinn að vegna þeirra lyfja, sem hann hefði vísað til, byggðist vörn ákærða á því að niðurstaða rannsóknar á alkóhólmagni í blóði ákærða hefði ekki verið marktæk.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

14. Ákærði hefur neitað sakargiftum samkvæmt I. kafla ákæru, en á hinn bóginn játaði hann verknaðarlýsinguna rétta að því er varðaði eigin akstur á nefndri bifreið og jafnframt að lögreglumenn hefðu haft afskipti af honum aðfaranótt laugardagsins 6. nóvember 2021.

Fyrir dómi skýrði ákærði frá því að hann hefði föstudagskvöldið 5. nóvember farið á veitingastað við Fagradalsbraut á Egilsstöðum, um kl. 18:00, til þess að snæða, en við það tækifæri hefði hann smakkað tvær til þrjár tegundir af bjór.

Ákærði skýrði frá því að hann hefði síðar ekið bifreiðinni [...] frá veitinga-staðnum sem leið lá að eigin dvalarstað, við Miðvang, og bar að í beinu framhaldi af því hefðu lögreglumenn tekið hann tali og spurst fyrir um áfengisneyslu hans, en einnig hvort hann fyndi til áfengisáhrifa. Hann hefði svarað því til að hann hefði drukkið nokkra drykki, en ekki neytt eiturlyfja. Ákærði skýrði frá því að í framhaldi af þessum orðaskiptum hefðu lögreglumennirnir haft á orði að hann þyrfti að fara með þeim á lögreglustöðina, en hins vegar ekki tilkynnt honum sérstaklega að hann hefði verið handtekinn, og þá ekki veitt honum frekari upplýsingar þar umí síðari samskiptum.

Fyrir dómi var ákærða kynnt myndskeið lögreglu úr lögreglubifreið, en einnig úr búkmyndavél lögreglumanns, sem sýndu ofangreind samskipti á vettvangi, sem fram fóru á ensku. Ákærði staðfesti að á þessum myndskeiðum kæmu fram orða skipti um að hann hefði verið handtekinn vegna ætlaðs ölvunaraksturs. Ákærði skýrði frá því að hann hefði ekki alveg áttað sig á þessum orðum í greint sinn þar sem hann hefði verið taugaóstyrkur.

Ákærði staðhæfði að hann hefði ekki fundið til áfengisáhrifa þegar atburður þessi gerðist.

Fyrir dómi skýrði ákærði frá því að hann hefði beðið á lögreglustöðinni í um 15 mínútur eða allt þar til heilbrigðisstarfsmaður hefði komið á vettvang og tekið úr honum blóðsýni.

Fyrir dómi greindi ákærði frá því að eftir að nefndum lögregluaðgerðum var lokið hefði hann um tíma verið einn með lögreglumanni, en við það tækifæri hefði hann spurst fyrir um eigin réttarstöðu. Ákærði staðhæfði að við þessar aðstæður hefði sími hans verið haldlagður og hann í framhaldi af því mátt þola barsmíðar af hálfu lögreglumannsins, sem ekki hefði linnt fyrr en annar lögreglumaður hefði komið á vettvang og gripið í taumana. Ákærði sagði að eftir þessi viðskipti hefði honum verið vísað á dyr og fatnaði hans og munum jafnframt verið hent út fyrir lögreglustöðina.

Fyrir dómi staðfesti ákærði að hann hefði á síðari stigum neitað ítrekuðum boðum lögreglustjóra um að ljúka máli þessu með sektargerð, og bar að hann hefði ráðfært sig við eigin lögmann um þá afstöðu. Ákærði skýrði frá því að nefnd neitun hefði komið til af því að hann hefði verið ósáttur við fyrrgreindar niðurstöður alkóhólrannsókna á blóðsýninu, enda talið að hún hefði átt að sýna lægra gildi. Máli sínu til stuðnings vísaði ákærði til þeirrar magahjáveituaðgerðar sem hann hafði gengist undir í [...] sínu árið [...], samfara því sem honum hefði verið ávísað þunglyndislyfjum. Ákærði vísaði jafnframt til þess að eftir að lögreglan hafði kært hann fyrir ölvunarakstur hefði hann kynnt sér efni fræðigreina á alnetinu, þá helst um áhrif magahjáveituaðgerða og komist að því að slíkar aðgerðir hefðu marktæk áhrif á áfengismælingar í blóði hjá sjúklingum eins og honum.

15. Vitnið G, fyrrverandi lögregluvarðstjóri, nr. [...], greindi frá því að það hefði haft afskipti af ákærða á handtökustað umrædda nótt og þá eftir að hafa í skamman tíma fylgst með „skringilegu“ aksturslagi hans stutta vegalengd, ásamt lögreglumanninum B, nr. [...]. Vitnið sagði að tilefni þessa eftirlits hefði verið tilkynning sem það hafði fengið frá dyraverði veitingastaðar skömmu áður um ætlaðan ölvunarakstur ökumanns. Vitnið kvaðst í greint sinn hafa fylgst með því þegar ákærði steig út úr bifreiðinni [...], og bar að í beinu framhaldi af því hefði það haft tal af honum, en þá strax séð að hann var áberandi ölvaður. Vitnið staðhæfði að ákærði hefði þegar í stað játað að vera undir áhrifum áfengis.

Vitnið sagði að í ljósi aðstæðna hefði verið gripið til venjubundinna ráðstafana, sem hefðu gengið eðlilega fyrir sig. Þannig hefði ákærða strax verið kynnt viðeigandi réttarstaða, en hann síðan færður á lögreglustöð þar sem fram hefði farið hefðbundin blóðsýnataka læknis.

Fyrir dómi vísaði vitnið til þess að alllangt væri um liðið frá þessum atburði og vísaði það af þeim sökum varðandi nánari atvik til frumskýrslu lögreglu, sem það staðfesti. Vitnið sagði að undir lok lýstra lögregluaðgerða hefði ákærði gerst mjög þrætugjarn og m. a. lagst á gólfið. Vitnið sagði að í kjölfar þessa hefði komið til smávægilegra stympinga, en minntist þess jafnframt að ákærði hefði neitað að yfirgefa lögreglustöðina. Vitnið staðhæfði að þegar þarna hefði verið komið sögu hefði það þurft að sinna öðru útkalli, en vegna þessa hefði ákærði verið færður út úr byggingu lögreglustöðvarinnar, og bar vitnið að þar með hefði öllum samskiptum við ákærða lokið þessa nótt.

16. Vitnið B, lögreglumaður nr. [...], greindi frá því að ástæða fyrir afskiptum lögreglu af ákærða í greint sinn hefði verið tilkynning frá dyraverði um ætlaðan ölvunarakstur ökumanns á tiltekinni bifreið. Vitnið kvaðst fyrst hafa hitt ákærða fyrir á handtökuvettvangi, ásamt lögregluvarðstjóranum nr. [...], og sagði að þá strax hefði hann verið beðinn um að blása í áfengismæli, sem hefði gefið tilefni til frekari aðgerða. Vitnið kvaðst hafa fundið áfengislykt af ákærða eftir að hann hafði verið handtekinn. Vitnið sagði að við nefndar lögregluaðgerðir hefði ákærða verið kynnt eigin réttarstaða, en í framhaldi af því hefði hafist venjubundið rannsóknarferli, sbr. áritun þess á blóðtökuvottorð læknis. Vitnið staðfesti fyrir dómi efni áður rakinnar frumskýrslu lögregluvarðstjóra.

17. Vitnið E, aðstoðaryfirlögregluþjónn nr. [...], staðfesti fyrir dómi efni áður rakinnar upplýsingaskýrslu.

Vitnið C, heilsugæslulæknir á HSA, staðfesti eigin aðgerð á lögreglustöð, sbr. áritun þess á fyrrnefnt blóðtökuvottorð.

18. Vitnið D, lyfjafræðingur og master í eiturefna fræði, en einnig verkefnastjóri og sérfræðingur hjá Rannsóknastofu Háskóla Íslandsí lyfja- og eiturefnafræði, var kvatt til skýrslugjafar fyrir dómi vegna aðkomu sinnar að þeirri rannsókn sem gerð hafði verið á blóðsýni ákærða í máli þessu. Að auki hafði vitnið fyrir skýrslugjöfina m. a. kynnt sér efni áðurnefndra fræðagreina sem ákærði hafði lagt fram og þá samkvæmt sérstöku samkomulagi verjanda ákærða og sækjanda þar um.

Fyrir dómi staðfesti vitnið fyrrgreindar rannsóknarniðurstöður á blóðsýni ákærða. Vitnið bar að áhrif mælds áfengismagns í blóði væri einstaklingsbundið.

Vitnið lét það álit í ljós að tiltekin lyf gætu haft áhrif á niðurstöður alkóhólrannsókna. Vitnið skýrði það álit sitt þannig að allt það sem gæti haft áhrif á það ferli hversu hratt alkóhól bærist úr maga og út í meltingar veg gæti einnig haft áhrif á það hversu há gildi mældust í blóðinu. Vitnið staðhæfði að þetta truflaði þó ekki alkóhól mælinguna eða rannsóknarniðurstöðuna, þ. e. „ alkóhólákvörðun með gasgreiningu“. Vitnið útskýrði þetta nánar þannig: „ Það sem er komið út í blóðið er þar.“ Vitnið staðhæfði að þau þunglyndislyf sem ákærði hefði tiltekið hefðu sem slík ekki áhrif á rannsóknarniðurstöðuna varðandi áfengismælinguna á blóðsýni hans og þá ekki þannig að hún reyndist röng. Vitnið sagði að hið sama gilti um áhrif þeirrar magahjáveitu- eða magaermisaðgerðar sem ákærði hafði gengist undir á árinu 2016, og sagði: „ Nei, ekki á niðurstöðuna sjálfa, en hugsanlega hversu mikið mælist í blóðinu miðað við hvað hann drekkur. Alkóhólákvörðunin sjálf er í lagi og er óháð.“

Vitnið lét loks það álit í ljós að efni fyrrgreindra fræðigreina lýsti einmitt ofan-greindum áhrifum. Vitnið sagði að þannig gætu magahjáveituaðgerðir valdið því að áfengi bærist hraðar úr maga og út í meltingar veginn, og þannig út í blóðið. Vitnið lét loks það álit í ljós að einstaklingar sem hefðu gengist undir slíkar aðgerðir þyrftu að gæta sín enn frekar en áður, enda kæmu áhrif áfengis fljótara fram hjá þeim en hjá einstaklingum sem ekki hefðu farið í slíkar aðgerðir.

19. Sækjandi, fulltrúi ákæruvalds, áréttaði við flutning málsins fyrir dómi heimfærslu til lagaákvæða í ákæru, en um sönnunargögn vísaði hún til framlagðra gagna og vættis vitna fyrir dómi að því er varðaði þennan kafla ákærunnar. Hún andmælti í öllum aðalatriðum málatilbúnaði ákærða í máli þessu.

Skipaður verjandi vísaði um sýknukröfu ákærða til þess að honum hefði eftir handtöku aðfaranótt 6. nóvember 2021 eigi verið kynnt með fullnægjandi hætti réttar-staða grunaðs manns, og þá hvorki á handtökustað né á lögreglustöð. Þá hefði ákærði við nefndar lögregluaðgerðir mátt þola harðræði og hrakyrði, en hefði einnig á síðari stigum verið beittur þrýstingi til þess að viðurkenna sök og undirrita sektargerð því til staðfestu.

Ákærði byggir á því að sú magaermis- eða magahjáveituaðgerð sem hann gekkst undir á árinu 2016, samhliða töku viðeigandi lyfja, hafi gert það verkum að mældur vínandi í blóði hans hafi ekki verið marktækur, sbr. að því leyti efni þeirra fræðigreina sem hann hafi lagt fram við meðferð málsins fyrir dómi.

Ákærði byggir loks á því að sá dráttur sem varð á saksókn lögreglustjóra, þ. e. frá 6. nóvember 2021 og þá til 22. júní 2022, ásamt drætti á birtingu ákærunnar í einn mánuð þá um sumarið, hafi verið óhóflegur. Ákærði byggir á því að þessi dráttur hafi verið í andstöðu við ákvæði 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. að því leyti m. a. ákvæði 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Niðurstaða:

20. Ágreiningslaust er að ákærði ók umræddri bifreið, [...], tiltölulega stutta vegalengd á Egilsstöðum að dvalarstað sínum skömmu eftir miðnættið 6. nóvember 2021 eftir að hafa haldið til á veitingastað í rúmlega sex klukkustundir. Fyrir dómi hefur ákærði játað að hafa neytt bjórs á veitingastaðnum, og hefur hann í því sambandi nefnt tvær til þrjár tegundir. Ákærði hefur staðhæft að hann hafi ekki fundið til áfengisáhrifa við aksturinn.

Þeir tveir lögreglumenn sem afskipti höfðu af ákærða í beinu framhaldi af akstri hans, um kl. 01:50, hafa báðir borið um að greinilegur áfengisfnykur hafi verið af honum, en jafnframt að hann hafi verið með önnur sýnileg ölvunareinkenni.

Fyrir liggur að í blóðsýni því sem tekið var úr ákærða, kl. 02:14 umrædda nótt, reyndist lokagreining með tveimur „ alkóhólákvörðunum með gasgreiningu“, að virtum tíðkanlegum skekkjumörkum upp á 1,72‰. Fyrir dómi hefur sérfræðingur frá Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði staðfest og útskýrt niðurstöðuna, sbr. að því leyti til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 437/1998. Fyrir dómi lýsti sérfræðingurinn jafnframt áhrifum magaermisaðgerðar og áhrifum neyslu lyfja því samfara á umræddar rannsóknir, sbr. það sem rakið var hér að fram í kafla B, lið 18. Það er mat dómsins að framburður ákærða um ætlaða lyfjanotkun hafi verið nokkuð á reiki við meðferð málsins og óskýr.

21. Í 1. mgr. 49. gr. umferðarlaganna nr. 77/2019 segir: Enginn má stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum áfengis. Þá segir í 3. mgr. lagagreinarinnar: Ef magn vínanda í blóði ökumanns nemur 1,20‰ eða meira eða vínandamagn í lofti sem hann andar frá sér nemur 0,60 milligrömmum í lítra lofts eða meira telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki. Þá er til þess að líta að í 5. mgr. nefndrar lagagreinar segir einnig: Það leysir ökumann ekki undan sök þótt hann ætli vínandamagn minna en um ræðir í 2. og 3. mgr.

Að virtum ofangreindum rannsóknargögnum og vitnisburðum fyrir dómi, sem dómurinn metur trúverðuga, er að áliti dómsins eigi varhugavert, þrátt fyrir neitun ákærða, að telja sannað að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í I. kafla ákæru. Að mati dómsins eru heldur engin efni til að ætla að niðurstöður áfengismælingar hafi verið rangar. Hefur ákærði því unnið sér til refsingar með háttsemi sinni, en hún er réttilega færð til refsiákvæða í þessum kafla ákærunnar. .

Sakarefni II. kafla ákæru.

1. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu og öðrum rannsóknargögnum eru helstu máls-atvik þau að aðfaranótt sunnudagsins 3. apríl 2022 voru lögreglumenn á Egilsstöðum, þ. á m. lögregluvarðstjórinn F, nr. [...], ásamt B, lögreglumanni nr. [...], við almennt umferðareftirlit þegar akstur ákærða, X, var stöðvaðu rá bifreiðinni [...], eftir akstur um Fagradalsbraut. Lögreglumennirnir höfðu strax tal af ákærða, en í frumskýrslunni er atvikum nánar lýst þannig í aðalatriðum:

„ Áberandi áfengisþefur var af X og því bað lögregla hann um að undirgangast öndunarpróf í Drager alcotest 5000 áfengismæli lögreglu og varð hann við þeirri beiðni. Niðurstaða prófsins, kl. 03:16, sýndi jákvæða svörun á að X væri undir áhrifum áfengis. X neitaði í kjölfarið að koma með lögreglu á varðstofu í þágu rannsóknar málsins og neitaði einnig að gefa öndunarpróf í annan áfengismæli lögreglu er myndi tilgreina hversu drukkinn hann væri. X var því handtekinn kl. 03:20 og fluttur á varðstofu lögreglu við Lyngás í þágu frekari úrlausnar málsins.“

Í frumskýrslunni segir frá því að þar sem ákærði hafi verið af erlendu bergi brotinn hafi verið haft samband við Alþjóðasetur og óskað eftir túlki, en án fullnægjandi árangurs. Tekið er fram að ákærði hafi talað góða ensku og því hafi samskiptin við hann farið framá því tungumáli, og þar á meðal þegar honum hafi verið kynnt réttarstaða sakbornings. Fram kemur að ákærði hafi óskað eftir því að lögreglan hefði samband við núverandi verjanda hans í síma. Segir frá því að af þessu tilefni hafi í tvígang verið reynt að hringja í lögmanninn umrædda nótt, kl. 04:00 og 04:03, en að auki hefði verið reynt að ná sambandi við hann um talhólf, en án alls árangurs. Segir frá því í frumskýrslunni að ákærða hafi verið kynnt þessi niðurstaða, en í framhaldi af því hafi hann verið inntur eftir því hvort hann vildi að haft yrði samband við annan nafngreindan lögmann, sem áður hafði komið að málefnum hans, en hann hafnað því. Fram kemur í skýrslunni að í kjölfar þessara samskipta hafi ákærði ítrekað óskað eftir lögmannsaðstoð, en án þess að nafngreina sérstakan lögmann í því sambandi, en afþakkað aðstoð lögmanna í sveitarfélaginu og þá með þeirri útskýringu að hann teldi þá óvilhalla sér.

Í frumskýrslu lögreglu er staðhæft að ákærði hafi verið mjög ósamvinnuþýður í samskiptum og hafi hann m. a. sakað lögreglumennina um að þeir hefðu brotið á rétti hans. Skráð er að þegar hér hafi verið komið sögu hafi verið talið nauðsynlegt að ákærði hefði aðgengi að lögmanni, sem myndi gæta að réttindum hans og þá til þess að vera viðstaddur „frekari afgreiðslu málsins“. Fram kemur að lögreglan hafi í kjölfar þessa, kl. 04:11, kvatt á lögreglustöðina nafngreindan lögmann í sveitarfélaginu til þessa verkefnis. Framhaldi lögregluaðgerða er lýst þannig í frumskýrslunni:

„Haft var samband við vakthafandi lækni er kom á vettvang til að annast töku blóðsýnis, beið læknir í vel á aðra klukkustund meðan reynt var að fá [ákærða] til að sýna samvinnu og gefa blóðsýni. Er það var fullreynt að [ákærði] myndi ekki [sýna]samvinnu og hlýða fyrirmælum þess efnis var þess freistað að taka blóð þrátt fyrir mótþróa... snéri lögregla frá því þegar ljóst var að mótþrói [ákærða] var slíkur að ekki var unnt að framkvæma það með nægjanlega tryggum hætti að mati lögreglu, var það gert í samráði við lækni er kvaðst ekki vilja reyna að setja upp nál við þessar aðstæður.... Þess ber að geta að ástand [ákærða] var slíkt að hann var augljóslega undir áhrifum [áfengis], mikinn áfengisþef bar frá vitum hans, sjáöldur augna hans báru þess einnig merki sem og öll hans hegðan og framkoma. Þá eins og áður er tilgreint sýndi niðurstaða áfengismælis er hann þreytti öndunarpróf á vettvangi jákvæða svörun á alkóhól í andardrætti.“

Í frumskýrslu nefnds lögregluvarðstjóra segir frá því að ákærða hafi verið kynnt réttarstaða hans og hvaða afleiðingar það gæti haft í för með sér hlýddi hann ekki fyrr-greindum tilmælum lögreglu vegna ofangreindra aðgerða. Er um þessi samskipti vísað til upptökumyndskeiða lögreglu, sem eru á meðal gagna málsins, en þeim er einnig lýst í skýrslunni þannig:

„ Við afgreiðslu málsins var [ákærða] kynnt hvaða afleiðingar það hefði í för með sér að neita að gangast undir öndunarpróf og þá einnig hvaða afleiðingar það hefði að gefa ekki blóðsýni. Benda má á að upptökur úr búkmyndavélum lögreglumanna er að málinu komu í umrætt sinn eru þessu til stuðnings. Þar á upptöku 1/3 frá mínútu 26:20 er [ákærða] kynnt að hann muni lögum samkvæmt missa ökuréttindi sín verði hann ekki við beiðni lögreglu um að blása í þann áfengismæli er honum er sýndur. Hann er síðan [beðinn] um að svara því hvort hann verði við beiðni lögreglu um að gangast undir öndunarpróf í mælinn. [ Ákærði] er beðinn um að svara játandi eða neitandi en hann svarar ekki spurningu lögreglu heldur snýr umræðunni að öðru. Er þá ítrekað fyrir honum að hann missi ökuréttindi sín samkvæmt lögum ef hann gangist ekki undir öndunarpróf og er hann aftur spurður hvort hann ætli að gangast undir öndunarpróf enn á ný en aftur svarar [ákærði] ekki en snýr umræðunni að öðru sem fyrr. Á upptöku 2/3 frá mínútu 13:40 er [ákærða] kynnt að lögfræðingur honum til handa muni koma eftir skamma stund og í kjölfar komu hans muni læknir draga blóð úr [ákærða] enda sé það nauðsynlegt til að unnt sé að sýna fram á hvort hann var undir áhrifum áfengis við aksturinn. [ Ákærði] er ítrekað beðinn um að sýna samvinnu, honum sýnt blóðsýnaglas og kynnt að gefi hann ekki sýni muni hann missa ökuréttindi sín lögum samkvæmt og honum kynnt að lögmanni hans muni þetta einnig kynnt er hann komi á staðinn eins og [ákærða] hafi verið kynnt ítrekað. Síðar á sömu upptöku eða frá mínútu 28:00 er [ákærða] kynnt að það varði sviptingu ökuréttinda samkvæmt lögum að neita að gangast undir öndunarpróf og er [ákærði] beðinn um að svara því hvort hann muni nú gangast undir öndunarpróf. Ekki fæst neitt svar frá [ákærða] við þeirri spurningu. Á upptöku 3/3 frá mínútu 6:45 er [ákærða] kynnt að lögregla verði að láta draga úr honum blóð. Þá er hann beðinn um að gangast undir öndunarpróf í mæli er honum er sýndur. [ Ákærði er] beðinn um að svara því játandi eða neitandi hvort hann muni fallast á það að gefa slíkt öndunarpróf. [ Ákærði] svarar því hvorki játandi eða neitandi og kveðst ekki hafa haft nægt ráðrúm til að ráðfæra sig við lögmann sinn. [ Ákærði] er þá beðinn um að gefa blóðsýni, [ákærði] svarar því heldur ekki með beinum hætti en kveður lögreglu enn vera að svelta sig og pynta sig. Þessar upptökur eru úr búkmyndavél lögreglumanns [...] og eru allar frá 03.04.2022, teknar eftir að [ákærði] var kominn á varðstofu lögreglu við Lyngás. Upptökur þessar [eru] á meðfylgjandi [ dvd - diski].“

2. Samkvæmt rannsóknargögnum var blóðtökuvottorð áritað af H lækni og fyrrnefndum lögreglumönnum kl. 04:55 umrædda nótt. Á blaðið er handskrifað að ákærði hafi neitað að gefa blóð og að ekki hafi reynst unnt að taka sýnið vegna mótþróa hans.

3. Á meðal rannsóknargagna er bréf fyrrgreinds læknis um atvik máls. Segir þar m. a. frá því að lögreglan hafi kvatt hann á lögreglustöðina um kl. 03:00 í þeim tilgangi að taka blóðsýni úr ökumanni vegna ætlaðs ölvunaraksturs. Um aðgerðir lögreglu og ástand ákærða segir m. a. í bréfinu:

„ Maðurinn var klæddur í jakkaföt og bar af honum áfengislykt. Hann var hávær og erfiður í samskiptum, endurtók sig oft og þrætti við lögreglumenn. Undirritaður metur sem svo að maðurinn hafi verið ölvaður. Fenginn var lögmaður til þess að vera viðstaddur blóðtöku. Heilt yfir var reynt í 2 klst. að fá samþykki og samvinnu mannsins til blóðtöku. Að lokum tók varðstjóri þá ákvörðun að blóðtökuna þyrfti að framkvæma með valdi til þess að mæla áfengismagn í blóði. Reynt var að halda honum kyrrum og náðist að setja á hann stasa til blóðtöku. Vegna mótspyrnu mannsins og snöggra hreyfinga var það mat undirritaðs og lögreglumanna að ekki væri hægt að taka blóðsýni á öruggan máta. Þess vegna var hætt við blóðtöku og þar með lýkur aðkomu undirritaðs að málsatvikum.“

4. Samkvæmt rannsóknargögnum var ákærði vistaður í fangaklefa kl. 05:03 marg-nefnda nótt. Tekið er fram að það hafi verið gert til þess að tryggja öryggi ákærða meðan áfengisvíman rynni af honum og hann næði stjórn á eigin hegðun. Fram kemur að eftir þetta hafi ákærði verið boðaður til skýrslutöku á lögreglustöðina þá um kvöldið, en í kjölfarið hafi honum verið ekið til síns heima.

5. Samkvæmt gögnum yfirheyrði fyrrnefndur lögregluvarðstjóri ákærða um kæru-efni máls þessa að kveldi 3. apríl 2022. Yfirheyrslan hófst kl. 19:00, en henni lauk kl. 20:19. Skýrslan var hljóðrituð, og er viðeigandi diskur á meðal rannsóknargagna. Yfir-heyrslan fór fram á ensku, en tekið er fram að ákærði hafi talað góða ensku. Í upphafi er skráð að gætt hafi verið viðeigandi réttarfarsákvæða gagnvart ákærða, og er skráð að hann hafi ekki óskað eftir viðveru lögmanns. Ákærði skýrði frá því við yfirheyrsluna að hann hefði verið á tilteknum veitingastað skömmu eftir miðnættið, að hann hefði drukkið gosdrykk, en einnig neytt tveggja kokteila, en eigi vitað hvort þar hefði verið um áfengi að ræða. Við yfirheyrsluna kannaðist ákærði við að lögreglumenn hefðu stöðvað akstur hans á bifreiðinni [...] skömmu eftir að hann fór út af veitingastaðnum. Ákærði staðhæfði að þegar þetta hefði gerst hefði hann ekki fundið til áfengisáhrifa. Ákærði staðfesti að hann hefði á handtökuvettvangi gefið öndunarsýni að beiðni lögreglu, en að hann hefði aftur á móti ítrekað neitað að veita liðsinni sitt þegar lögreglan hefði viljað taka úr honum blóðsýni eftir að hann hafði verið færður á lögreglustöð, og þá sökum þess að hann hefði ekki fengið tækifæri til þess að ræða við eigin lögmann. Skráð er að tilefni þessarar neitunar ákærða hafi einnig komið til af snertifælni hans, ásamt því að hann hefði vantreyst lögreglunni vegna fyrri afskipta.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

6. Ákærði hefur fyrir dómi neitað sakargiftum samkvæmt II. kafla ákæru, en á hinn bóginn játað verknaðarlýsinguna rétta, að því er varðaði eigin akstur á nefndri bifreið aðfaranótt sunnudagsins 3. apríl 2022, og að lögreglumenn hefðu haft afskipti af honum.

Fyrir dómi lýsti ákærði atvikum máls með líkum hætti og hann hafði áður gert við yfirheyrslu lögreglu, sbr. það sem rakið var í lið 5 hér að framan. Ákærði áréttaði þannig að fyrir umræddan akstur hefði hann hafst við á veitingastað, og að þar hefði hann drukkið tvo eða þrjá áfenga kokteila.

Fyrir dómi staðhæfði ákærði að framkoma þeirra lögreglumanna sem afskipti höfðu af honum í greint sinn hefði verið líku st því sem þeir teldu hann vera hryðju-verkamann. Vegna þessa hefði hann óttast um hag sinn, en engu að síður fallist á að gefa öndunarsýni á handtökuvettvangi. Ákærði staðhæfði að eftir að hann hafði verið færður á lögreglustöð hefði hann í fyrstu ekki neitað því að tekið yrði úr honum blóðsýni, en farið fram á að áður en til þess kæmi yrði honum gert kleift að hafa samband við eigin lögmann. Ákærði staðfesti að vegna þessarar afstöðu hefði honum verið kynnt eigin réttarstaða, en jafnframt þær afleiðingar sem neitun hans gæti haft í för með sér samkvæmt íslenskri löggjöf, þ. e. að gefa eigi öndunar- og blóðsýni. Ákærði staðfesti að þeir lögreglumenn sem haft höfðu afskipti af honum á lögreglustöðinni hefðu gert tilraun til þess að hafa samskipti við þann lögmann sem hann hafði nefnt, þ. e. verjanda hans, en einnig að þeir hefðu boðist til að eiga samskipti við annan nafngreindan lögmann, sem áður hefði haft afskipti af málefnum hans, en hann hafnað því boði. Ákærði staðfesti að loks hefði verið tilkvaddur lögmaður í byggðar laginu og að honum hefði verið gefið ráðrúm til þess að eiga samskipti við hann einslega. Ákærði skýrði frá því að hann hefði eigi treyst þessum tilkvadda lögmanni, og af þeim sökum hefði hann áréttað hina fyrri afstöðu sína, þ. e. að neita frekari sýnatökum lögreglu. Ákærði sagði að þrátt fyrir þessa afstöðu hans hefði verið gerð tilraun til þess að taka úr honum blóðsýni með valdi.

7. Vitnið F, lögregluvarðstjóri nr. [...], skýrði frá því fyrir dómi að það hefði fyrst komið að málefnum ákærða aðfaranótt 3. apríl 2022 eftir að lögreglumenn á vakt höfðu stöðvað akstur hans við almennt umferðareftirlit og haft grunsemdir um ölvunarakstur. Vitni sagði að ákærði hefði á vettvangi fallist á að blása í „ viðmiðunar áfengismæli“, þeirrar gerðar sem sýndi með rauðu eða grænu ljósmerki hvort tilefni væri til að færa hann til frekari rannsóknar. Vitnið staðhæfði að þegar þetta hefði reynst raunin hefði ákærði á vettvangi verið beðinn um að blása í áfengismæli en hann hafnað því og því hefði hann verið handtekinn og færður á lögreglustöð. Vitnið sagði að eftir þessar upphafsaðgerðir hefði hafist venjubundið verklag á lögreglustöðinni við afgreiðslu á ætluðu ölvunarakstursmáli. Ákærði hefði þannig á ný verið beðinn um að blása í áfengismælinn, en jafnframt hefði læknir verið fenginn á varðstofuna til þess að taka úr honum blóðsýni. Vitnið sagði að eftir þetta hefði ákærði ítrekað verið beðinn um að vera samvinnuþýður og að gefa nefnd sýni, þ. e. öndunar- og blóðsýni. Vitnið kvaðst hafa litið svo á að ákærði hefði við nefndar aðstæður verið tregur til að veita samþykki sitt og þ. á m. ekki gefið skýr svör við nefndum beiðnum og í raun snúið út úr í samræðum. Vegna þessa kvaðst vitnið hafa kynnt ákærða að þessi andstaða hans og neitun varðaði við lög og að hann gæti af þeim sökum misst ökuréttindi sín.

Fyrir dómi greindi vitnið frá atvikum máls eftir lýsta atburðarás með sambæri-legum hætti og rakið var úr frumskýrslu þess hjá lögreglu hér að framan. Vitnið staðfesti m. a. efni hennar, en einnig önnur gögn, þ. á m. aðkomu læknis og lögmanns.

8. Vitnið B, lögreglumaður nr. [...], skýrði frá því að eftir að það hafði stöðvað akstur ákærða við almennt umferðareftirlit í greint sinn hefði það fundið áfengislykt af honum og talið að hann væri ölvaður. Vegna þessa hefði það beðið ákærða um að blása í frumáfengismæli. Vitnið sagði að mælir þessi hefði sýnt rautt ljós og því hefði verið talin ástæða til frekari aðgerða og þá með töku öndunar- og blóðsýna á lögreglustöð. Vitnið skýrði frá því að ákærði hefði neitað að gefa nefnd sýni þegar til kom, og því hefði honum verið kynntar afleiðingar þeirrar afstöðu. Vitnið lýsti aðgerðum á lögreglustöð eftir þetta með sama hætti og greint var hér að framan í frumskýrslu lögreglu.

9. Vitnið H læknir greindi frá afskiptum sínum af ákærða á lögreglustöð umrædda nótt og var frásögn þess í aðalatriðum á sama veg og fram komu í áður r öktubréfi hans, sbr. lið 3 hér að framan. Vitnið áréttaði að áfengislykt hefði verið af ákærða og jafnframt að hann hefði ítrekað verið beðinn um að gefa öndunar- og blóðsýni, en án árangurs, og þrátt fyrir að honum hefði verið gerð grein fyrir afleiðingum þeirrar höfnunar.

10. Vitnið I, lögreglumaður nr. [...], sem tók skýrslu af nefndum lækni við rannsókn málsins hjá lögreglu, staðfesti efni hennar fyrir dómi.

11. Sækjandi byggir mál ákæruvaldsins varðandi sök ákærða í þessum þætti á því að skilyrði 3. mgr. 59. gr. umferðarlaganna hafi verið uppfyllt, en þar um vísar hún aðallega til framlagðra rannsóknargagna lögreglu og framburðar vitna fyrir dómi.

Verjandi styður sýknukröfu ákærða með því að þeir lögreglumenn sem afskipti höfðu af honum umrædda nótt hafi í raun ekki fylgst með aksturslagi hans í greint sinn, enda hefðu þeir fyrst haft afskipti af honum eftir að hann hafði stöðvað bifreiðina. Hafi tilgangur þeirra verið að fá ákærða til að skrifa undir ótilgreind skjöl. Þegar ákærði hafi neitað undirrituninni hafi honum verið tilkynnt að hann væri grunaður um ölvunarakstur og færður á lögreglustöð. Ákærði hafi aftur á móti neitað að gangast undir rannsóknaraðgerðir lögreglu, þ. e. blóðsýnatöku, vegna vantrausts og fyrri reynslu af samskiptum við lögreglu, en af þeim sökum hafi hann óskað liðsinnis lögmanns. Hann hafi í framhaldi af því verið beittur ofbeldi og hlotið áverka af.

Að mati dómsins verður eftir atvikum litið svo á að ákærði byggi á því að í ljósi aðstæðna, og þar sem eigi hafi verið gætt réttinda hans sem grunaðs manns, hafi lýst neitun um að gangast undir umbeðnar sýnatökur verið honum refsilaus.

Verjandinn vísar til þess að ákærði byggi á því að þeir lögreglumenn sem afskipti höfðu af honum í þeim málum sem vísað er til í þessari saksókn í heild sinni hafi gerst brotlegir við ákvæði almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum við 108. gr., 134. gr. og 138. gr., sbr. 141. gr. a og 142. gr.

Niðurstaða.

12. Ákærði hefur neitað sök að því er varðar þennan kafla ákærunnar.

Ákærði hefur fyrir dómi viðurkennt að hafa ekið bifreiðinni [...], líkt og lýst er í ákærukaflanum, og þá eftir að hafa neytt tveggja eða þriggja áfengra kokteila á veitingastað.

Framburður lögreglumannanna sem afskipti höfðu af ákærða í greint sinn, en einnig vitnisburður læknis sem kvaddur var til á lögreglustöð, er að áliti dómsins skýr um að sýnileg ölvunaráhrif hafi verið á ákærða. Að mati dómsins er þetta einnig í samræmi við framlögð rannsóknargögn, þ. á m. myndskeið. Að þessu virtu verður lagt til grundvallar að lögreglan hafi réttilega haft uppi rökstuddan grun um ölvunarakstur ákærða.

Að virtum rannsóknargögnum og nefndum vitnisburðum fyrir dómi, en einnig þegar litið er til eigin frásagnar ákærða, er að áliti dómsins sannað að ákærði hafi á lögreglustöð ítrekað neitað að veita atbeina sinn við áframhaldandi rannsókn málsins og þá með því að neita að gefa blóðsýni og öndunarsýni þrátt fyrir að honum hafi ítrekað verið leiðbeint um mögulegar afleiðingar.

13. Í 2. mgr. 52. gr. umferðarlaganna nr. 77/2019 segir að lögreglan geti fært öku-mann til rannsóknar á öndunar-, svita- og munnvatnssýni eða til blóð- og þvag-rannsóknar ef ástæða er til að ætla að hann hafi brotið gegn ákvæðum 2. eða 4. mgr. 48. gr., sbr. 49. og 50. gr., laganna eða hann neitar lögreglunni um að gangast undir öndunarpróf eða láta í té svita- eða munnvatnssýni eða er ófær um það.

Þá segir í 3. mgr. lagagreinarinnar: Lögregla annast töku öndunar-, svita-og munnvatnssýnis. Læknir, hjúkrunarfræðingur eða lífeindafræðingur annast töku blóðsýnis og eftir atvikum munnvatns-, svita- og þvagsýnis. Aðrar rannsóknir og klínískt mat skal framkvæmt af til þess bærum heilbrigðisstarfsmanni. Ökumanni er skylt að hlíta þeirri meðferð sem talin er nauðsynleg við rannsókn skv. 2. mgr. Neiti ökumaður er lögreglu heimilt að beita valdi við framkvæmd rannsóknar, sbr. þó 4. mgr. Að því er varðar síðast greinda atriðið er þar átt við þvagsýnatöku.

14. Í 1., 3. og 4. mgr. 101. gr. umferðarlaganna segir:

Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 49. gr. eða 50. gr. eða neitað að veita atbeina sinn við rannsókn máls skv. 3. mgr. 52. gr., og skal hann þá sviptur ökurétti. Ef sérstakar málsbætur eru og ökumaður hefur ekki áður gerst sekur um sams konar brot eða annað verulegt brot gegn skyldum sínum sem ökumaður má sleppa sviptingu ökuréttar vegna brots á ákvæðum 1. mgr. 49. gr., sbr. 2. mgr. þeirrar greinar, eða 50. gr.

Neiti stjórnandi vélknúins ökutækis að veita atbeina sinn við rannsókn máls skv. 3. mgr. 52. gr. skal svipting ökuréttar eigi vara skemur en eitt ár.

Hafi stjórnandi vélknúins ökutækis brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 49. gr., sbr. 3. mgr. þeirrar greinar, skal svipting ökuréttar eigi vara skemur en eitt ár og sex mánuði og allt að tveimur árum og sex mánuðum eftir alvarleika brots og vínandamagni í blóði ökumanns eða vínandamagni í lofti sem hann andar frá sér.

15. Samkvæmt gögnum, þ. á m. fyrrgreindum myndskeiðum, og trúverðugum framburðum lögreglumanna, sem stoð hafa í vætti annarra vitna, sem komu fyrir dóminn, var ákærða kynnt réttarstaða grunaðs manns í greint sinn. Þá var ákærða ítrekað tjáð hvaða afleiðingar það hefði fyrir hann veitti hann eigi liðsinni sitt við rannsókn málsins. Loks liggur fyrir að ákærða var veitt ráðrúm til þess að ræða í einrúmi við lögmann, sem sérstaklega hafði verið kallaður til eftir árangurslausar tilraunir lögreglu til að hafa símasamband við þann lögmann sem ákærði hafði nefnt umrædda nótt. Liggur fyrir að eftir þessar ráðstafanir hafi ákærði áréttað fyrri afstöðu og neitað að gefa umbeðin sýni.

Að virtu öllu framangreindu, þ. á m. eigin frásögn ákærða, hefur ákæruvaldið að áliti dómsins sannað að ákærði hafi á lögreglustöð ítrekað neitað að veita lögboðinn atbeina sinn við rannsókn málsins, og þá með því að gefa ekki blóðsýni og öndunarsýni, sbr. að því leyti dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 304/2009. Að þessu virtu eru andmæli ákærða að þessu leyti haldlaus að mati dómsins og er málsvörn hans því hafnað. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum kafla ákærunnar, en hún er þar réttilega heimfærð til lagaákvæða. Hefur ákærði því unnið sér til refsingar.

D.

1. Ákærði, sem er fæddur [...], hefur samkvæmt sakavottorði ekki áður sætt refsingu.

Dómurinn lítur svo á að ekki standi rök til þess að taka tillit til málsmeðferðartíma máls þessa við ákvörðun refsingarinnar, líkt og atvikum er háttað, enda verður hann ekki metinn óhóflegur, þ. á m. við frumrannsókn málsins. Þá þykir ákærði ekki eiga sér sérstakar málsbætur, enda eru markmið löggjafans með fyrrgreindum ákvæðum umferðarlaganna annars vegar verndarhagsmunir og hins vegar að upplýsa ætluð brot. Með því er í engu slegið föstu um hugsanlegan rétt ákærða gagnvart ríkinu vegna þess sem hann byggir á varðandi ætlað harðræði við nefndar lögregluaðgerðir. Til mildunar refsingar þykir mega horfa til þess að ákærði er með hreinan sakaferil. Refsingu ákærða ber að ákvarða með hliðsjón af ákvæði 77. gr. almennra hegningarlaga og þykir hún að framangreindu virtu og með hliðsjón af 98. gr. umferðarlaganna hæfilega ákveðin 340.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 23 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja.

Í samræmi við kröfur ákæruvalds, tilgreind lagaákvæði í ákæru og ofangreinda niðurstöðu dómsins ber að svipta ákærða ökurétti og þykir sú svipting hæfilega ákveðin 42 mánuðir frá birtingu dómsins að telja.

Með vísan til málsúrslita ber að dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað ákæruvalds, 63.053 krónur. Einnig ber að dæma ákærða til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, D-x-x P-x-x lögmanns, en hann hefur lagt fram sundurliðaða tímaskýrslu til hliðsjónar. Málsvarnarlaunin þykja að álitum og í ljósi umfangs málsins hæfilega ákveðin 783.432 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Þá ber ákærða að greiða verjandanum útlagðan kostnað hans vegna framlagðra þýðinga, sbr. reikninga, samtals 509.283 krónur. Loks ber ákærða að greiða verjandanum útlagðan ferðakostnað að fjárhæð 40.435 krónur.

Með málið fór fyrir ákæruvaldið F-kvk-nf T-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð :

Ákærði, X, greiði 340.000 króna sekt til ríkissjóðs. Komi 23 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði er sviptur ökurétti í 42 mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði 1.396.183 krónur í sakarkostnað og eru þar með talin laun skipaðs verjanda hans, D-x-x P-x-x lögmanns, 783.432 krónur, en einnig útlagður kostnaður verjandans að fjárhæð 549.718 krónur.