E-19/2015

Mál þetta, sem var dómtekið mánudaginn 14. september sl., er höfðað 23. desember 2014. Stefnandi er B-kk-nf P-kk-nf, Mánahlíð 4, Akureyri, en stefndi er Tryggingamiðstöðin hf. Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.722.781 krónu, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.292.085 krónum frá 26. júlí 2012 til 4. ágúst 2013, en af 1.722.781 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

Í máli þessu deila aðilar um það hvaða árslaunaviðmið, sbr. 7. gr. skaðbótalaga nr. 50/1993, skuli styðjast við til að ákvarða bætur sem stefnda ber að greiða stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum slyss sem stefnandi varð fyrir 3. júní 2010. Hefur stefndi þegar greitt stefnanda 9.544.653 krónur vegna varanlegrar örorku, en stefnandi byggir á að fullar bætur vegna hennar skuli vera 11.267.434 krónur og krefur stefnda um mismun þeirra fjárhæða eða 1.722.781 krónu.

I

Stefnandi lauk stúdentsprófi frá Verkmenntaskólanum á Akureyri vorið 2007 og fékk um leið vélstjórnarréttindi til fjórða stigs. Í málinu liggur fyrir námssamningur stefnanda um verknám við Slippinn á Akureyri ehf. Er upphaf námstíma þar greint 4. ágúst 2009 en áætluð námslok 4. nóvember 2011. Stefnandi mun hafa lokið námi sínu fyrir þann tíma og fékk útgefið sveinsbréf í vélvirkjun 17. janúar 2010.

Stefnandi máls þessa varð fyrir vinnuslysi 3. júní 2010 við störf um borð í togaranum Marbella H-771 en útgerð togarans hafði keypt slysatryggingu fyrir áhöfnina hjá stefnda. Vildi slysið þannig til að stefnandi missti 40 kg. þunga eldsneytisdælu ofan á vinstri fót og skaddaðist við það á rist og tám. Voru afleiðingar slyssins metnar af tveimur læknum, sem komust að þeirri niðurstöðu í matsgerð 15. júní 2012, að varanlegur miski væri 12 stig og varanleg örorka 6% og stöðugleikapunktur teldist 3. september 2009.

Lögmaður stefnanda ritaði stefnda bréf 26. júní 2012 og krafðist uppgjörs bóta. Gerði hann kröfu um að við uppgjör bóta fyrir varanlega örorku yrði miðað við sérreglu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 þar sem tekjur stefnanda, viðmiðunarárin 2007, 2008 og 2009, gæfu ekki rétta eða sanngjarna mynd af tekjuöflunarhæfi hans þar sem hann hefði verið í skóla á umræddu tímabili. Vísaði lögmaðurinn m.a. til þess að launatekjur stefnanda fyrstu 11 mánuði ársins 2011 hafi numið tæplega 24 milljónum króna. Var gerð krafa um að miðað yrði við hámarkslaun laga nr. 50/1993 sem á stöðugleikapunkti hafi 9.793.000 krónur á ári.

Stefndi svaraði erindi lögmanns stefnanda með tölvubréfi 19. júlí 2012 og féllst á að skilyrði væru til þess að beita í málinu sérreglu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, en taldi að réttara væri að miða við uppreiknaðar atvinnutekjur stefnanda á árinu 2010. Hafi hann notið tekna í 11 mánuði á því ári en hafi aðeins verið forfallaður frá vinnu um stuttan tíma vegna slyssins og hafi það ekki komið niður á tekjum hans. Var og vísað til þess að stefnandi hafi lokið námi sínu strax í upphafi árs 2010 og hafi þá strax hafið starf sem vélvirki/vélstjóri. Taldi stefndi að störf stefnanda umrætt ár endurspegluðu þann starfsvettvang sem stefnandi hafi menntað sig til og hafi verið bæði í landi og á sjó. Með tölvubréfinu fylgdi skaðabótakvittun sem lýsti uppgjöri í samræmi við tillögu stefnda. Lögmaður stefnanda undirritaði umrædda kvittun fyrir móttöku fjármuna með fyrirvara m.a. um árslaunaviðmið.

Lögmaður stefnanda óskaði eftir því 26. febrúar 2013 að örorkunefnd mæti miskastig og varanlega örorku stefnanda vegna umrædds slyss. Lá niðurstaða nefndarinnar fyrir 27. júní 2013 og fól í sér að miski var ákveðinn 8 stig en varanleg örorka 8%.

Í málinu liggur fyrir skaðabótakvittun frá stefnda til stefnanda um uppgjör bóta vegna hins breytta mats, en stefndi féllst ekki á að hækka árslaunaviðmið það sem lagt hafði verið til grundvallar og gerði lögmaður stefnanda sama fyrirvara um árslaunaviðmið og hann hafði áður gert. Mál þetta var höfðað í kjölfarið og eins og fyrr er minnst á, er hér fyrir dómi aðeins deilt um það hvort stefnanda beri greiðsla að fjárhæð 1.722.781 króna til viðbótar þeirri greiðslu að fjárhæð samtals 9.544.653 krónur sem hann hefur þegar móttekið.

II

Í stefnu kemur fram að krafa stefnanda sé um endurmat á þeim viðmiðunartekjum vegna varanlegrar örorku, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, sem stefndi hafi ákvarðað og lögmaður stefnda hafi móttekið með fyrirvara, en stefndi hafi greitt stefnanda vegna varanlegrar örorku (6% + 2%) eða alls 9.544.653 krónur. Sé hér gerð sú krafa, eins og stefndi hafi gert í upphafi, að við uppgjör bóta fyrir varanlega örorku verði miðað við hámarkslaunaviðmið laga nr. 50/1993, sbr. 4. mgr. 7. gr., sem yrði framreiknað á sömu forsendum eða 11.267.434 krónur (9.793.000 x 8% x 14.382). Mismunurinn sem krafið sé um sé því 1.722.781 króna.

Stefnandi byggi mál sitt á sama rökstuðningi og kom frami í kröfubréfi lögmanns stefnanda 26. júní 2012, sem tíminn sem síðan hafi liðið hafi leitt í ljós að hafi verið rétt mat varðandi framtíðartekjumöguleika stefnanda sem fastráðins vélstjóra á uppsjávarveiðiskipi, sem gefi af sér mikla tekjumöguleika. Hafi stefnandi eingöngu starfað til sjós sem vélstjóri frá því hann hafi útskrifast sem 4. stigs vélstjóri í maí 2007 og áfram eftir slysið 2010, eins og sjáist á staðgreiðsluyfirlitum sem liggi fyrir í málinu.

Til þess að öðlast full vélstjórnarréttindi hafi stefnandi þurft að fá svokallaðan smiðjutíma og hafi því þurft að fara á námssamning í smiðju og hafi eðlilega ekki verið vélstjóri til sjós á þeim sama tíma. Áréttað sé, að stefnandi sem hafi starfað sem 2. og 1. vélstjóri, hafi haft full vélstjóraréttindi til að starfa á öllum þeim skipum, sem hann hafi ráðið sig á árið 2007 og eftir það. Það að stefnandi hafi viljað fá fyllstu réttindi á stærstu aðalvélar fiskiskipa og hafi þar af leiðandi þurft að bæta við sig smiðjunámi til þess, breyti engu um það að stefnandi hafi starfað sem 1. og 2. vélstjóri frá árinu 2007 og hafi haft til þess full starfsréttindi.

Samkvæmt framlögðum skattagögnum hafi tekjur stefnanda verið þessar:

Árið 2007 kr. 4.084.364, árið 2008 kr. 6.618.621, árið 2009 kr. 2.963.280, árið 2010 kr. 6.971.336, árið 2011 kr. 23.839.683, árið 2012 kr. 19.679.520, árið 2013 kr. 19.355.753 og kr. 9.335.429 vegna fyrstu 9 mánaða ársins 2014.

Meðaltekjur þessara 45 mánaða, tímabilið 2011-2014 (9 mánuðir) sé 1.604.676 x 12 = kr. 19.256.112, en hámarkstekjur á stöðuleikatímapunkti skv. 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 hafi verið 9.793.000 krónur. Með vísan til þess sé ljóst, að þær 633.760 krónur pr. mánuð, sem hafi verið framreiknaðar tekjur ársins 2010 og bótauppgjör stefnda hafi miðað við, hafi hvorki gefið raunhæfa mynd af væntanlegum launum fastráðins vélstjóra á eitt af aflahæstu fiskiskipum flotans né hafi þær fullbætt stefnanda fjárhagstjóns hans vegna slyssins. Þetta hafi raunveruleikinn leitt í ljós og hafi mátt vera fullljóst strax í upphafi eins og lögmaður stefnanda hafi þá bent á.

Stefnandi leggi áherslu á þá staðreynd, að þegar um vorið 2007 hafi stefnandi lokið fullu vélstjórnarnámi að smiðjunni frátalinni, en því námi hafi hann lokið árið 2010. Hafi stefnandi unnið við vélstjórn á sjó frá árinu 2007, að frátöldum smiðjutímanum til þess að geta öðlast full og æðstu starfsréttindi sem vélstjóri á fiskiskipum. Sú forsenda stefnda að stefnandi myndi bæði vinna á sjó og í landi og því væri rétt að miða við tekjur slysaársins 2010 fái ekki staðist. Hafi strax legið fyrir að stefnandi myndi starfa áfram sem vélstjóri á fiskiskipum eftir að námstíma hans í smiðju lyki, eins og hann hafi gert árin á undan og þar með ljóst við uppgjör skaðabóta, að framtíðartekjur stefnanda myndu aukast verulega frá viðmiðunartekjurárunum 2007-2009, sem og frá tekjum viðmiðunarársins í bótauppgjörinu, þ.e ársins 2010. Hafi stefnandi verið kominn í fast vélstjórastarf á m.s Jónu Eðvalds SF-200 (2618), þar sem hann starfi enn, en skipið sé eitt af aflahæstu uppsjávarveiðiskipum flotans, eins og tekjur stefnanda á skipinu beri vitni um. Séu því skilyrði fyrir hendi til að beita 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Krafa stefnanda sé því um mismun á hámarkslaunaviðmiði nú 11.267.434 krónur og greiðslu stefnda vegna varanlegrar örorku stefnanda 9.544.653 krónur eða 1.722.781 krónu. Leggi stefnandi ríka áherslu á það, að þótt miðað sé við hámarkslaun, skv. 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, þá liggi ljóst fyrir, að tjón stefnanda verði langt í frá bætt með því, en hærri bætur leyfi skaðabótalögin ekki.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á almennum reglum skaðabótaréttar. Einnig sé byggt á skaðabótalögum nr. 50/1993 með síðari breytingum, einkum 2. og 4. mgr. 7. gr. laganna. Jafnframt sé byggt á skilmálum slysatrygginga skv. kjarasamningi VM og L.Í.Ú. Um dráttarvexti vísist til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísist til XXI kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. Um virðisaukaskatt vísist til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, en stefnandi reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og því þurfi að gera ráð fyrir þeim skatti við ákvörðun málskostnaðar honum til handa.

III

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á að stefnandi hafi þegar fengið fullnaðargreiðslu skaðabóta á grundvelli laga nr. 50/1993.

Meginregla síðastnefndra laga hvað varði bætur fyrir varanlega örorku komi fram í 1. mgr. 7. gr. þeirra, en þar sé gert ráð fyrir að árslaun til ákvörðunar bóta skuli vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón hafi orðið, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við. Stefnandi hafi verið við störf árin 2007, 2008 og 2009 og því hafi ekkert verið því til fyrirstöðu að gera bæturnar upp á grundvelli launa stefnanda þessi ár.

Hæstiréttur hafi í einstaka dómum vikið frá þessari viðmiðun og byggt á 2. mgr. 7. gr. þar sem heimilt sé að ákveða árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hafi Hæstiréttur þá t.d. litið til þess að taka bæri mið af tilteknum viðmiðunarstéttum ef tjónþoli eigi skammt eftir í námi.

Á grundvelli þeirra sjónarmiða sem hér hafi verið rakin hafi stefndi fallist á að gera bætur til stefnanda upp á grundvelli 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 og horfa til þess að óvenjulegar aðstæður hafi verið til staðar í tilviki stefnanda þar sem stefnandi hafi lokið vélvirkjanámi stuttu fyrir slysið og námslokin kynnu að hafa áhrif á framtíðartekjur hans.

Við framsetningu bótakröfunnar hafi stefnandi vísað til þess að hann hafi á árinu 2011 haft um 24 milljónir króna í laun á fyrstu 11 mánuðum þess árs og eigi því rétt á skaðabótauppgjöri vegna vinnuslyssins 2010, sem taki mið af hámarkslaunaviðmiði sbr. 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Stefndi bendi á að stefnandi hafi, eins og gögn málsins beri með sér, verið lögskráður til sjós um árabil en af yfirlitinu megi sjá að sjósókn hans hafi verið stopul í það minnsta fram að slysdegi. Ennfremur bendi yfirlitið til þess að stefnandi hafi ekki áunnið sér fast skipspláss eða starf fyrir slysið en hann hafi verið lögskráður á fjölda fiskiskipa um stuttan tíma í senn. Tekjur stefnanda eftir slysið beri ekki með sér að afleiðingar slyssins hafi verið miklar eða hafi háð honum í starfi.

Stefndi hafi ekki fallist á framsett tekjuviðmið stefnanda og bendi á, eins og áður sé fram komið, að þegar stefnandi hafi slasast hafi hann verið í sinni fyrstu veiðiferð að námi loknu, en hann hafi sannarlega áður starfað á sjó með námi, auk þess að starfa í landi. Stefnandi hafi, eins og áður sé fram komið, lokið námi í vélvirkjun með sveinsprófi í janúar 2010. Einnig hafi hann áður öðlast starfsréttindi sem vélstjóri. Stefnandi hafi því lokið námi strax í byrjun janúar 2010 og hafi þá hafið störf sem vélvirki/vélstjóri. Um mjög skamma óvinnufærni hafi verið að ræða eftir slysið og komi það tímabil ekki niður á tekjum hans. Stefndi telji því rétt að miða útreikning bóta fyrir varanlega örorku við tekjur ársins 2010, en það ár endurspegli þann starfsvettvang sem stefnandi hafi menntað sig til og taki bæði mið af störfum í landi og til sjós.

Stefnandi hafi notið tekna í 11 mánuði árið 2010 og hafi þær tekjur verið uppreiknaðar til 12 mánaða. Útreikningur stefnda á skaðabótunum hafi verið eftirfarandi: Laun 6.971.356 / 11= 633.760 x 12 = 7.605.116 krónur. Uppreiknaðar tekjur miðað við stöðugleikapunkt og að teknu tilliti til framlags í lífeyrissjóð (8%) nemi þá 8.295.660 krónum. Útreikningur skaðabóta hafi leitt til eftirfarandi niðurstöðu: 8.295.660 x 14,38200 x 8% = 9.544.653 krónur.

Að mati stefnda hafi fyllstu sanngirni verið beitt við framsetningu tillögu að skaðabótauppgjöri. Ákveðið hafi verið að gera bæturnar ekki upp á grundvelli tekna stefnanda fyrir slys sem vel hafi getað komið til greina og færa hafi mátt haldbær rök fyrir. Þess í stað hafi verið sett fram tillaga sem byggt hafi á tekjum stefnanda eftir slysið og í ljósi þeirrar starfsreynslu sem hann hafi aflað sér, en hann hafi notið tekna í 11 mánuði árið 2010. Aldrei hafi getað komið til greina að miða við tekjur stefnanda árið 2011 en það ár hafi tekjur hans verið hærri en samanlagðar tekjur eðlilegu viðmiðunaráranna 2007, 2008 og 2009. Að mati stefnda hafi uppgjörstillagan í alla staði verið sanngjörn og hafi stefnandi því fengið fullar bætur.

Í ljósi alls framangreinds beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi kveðst vísa máli sínu til stuðnings til skaðabótalaga nr. 50/1993, sem og meginreglna skaðabótaréttarins og almennra reglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 er mælt fyrir um þá meginreglu við útreikning bóta fyrir varanlega örorku að árslaun til ákvörðunar bótanna skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag sem varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í 2. mgr. 7. gr. er mælt fyrir um að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Fyrir liggur í máli þessu að stefnandi stundaði starfsnám á árunum 2007, 2008 og 2009 sem vera ættu viðmiðunarár árslaunaákvörðunar samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Var það lagt til grundvallar í bréfi lögmanns stefnanda frá 26. júní 2012 að vegna umræddrar námsvistar væri rétt að styðjast við sérreglu 2. mgr. sömu lagagreinar við ákvörðun árslaunaviðmiðs. Stefndi féllst á að skilyrði væru til að meta árslaunaviðmið stefnanda sérstaklega. Er það mat dómsins að stefndi verði að teljast við þessa ákvörðun sína bundinn.

Samkvæmt framansögðu urðu málsaðilar ásáttir um að óvenjulegar aðstæður hefðu verið uppi hjá stefnanda viðmiðunarárin 2007-2009 og að ætla mætti að annar mælikvarði væri réttari til að ákvarða líklegar framtíðartekjur hans. Hefur stefndi viljað styðjast eingöngu við tekur stefnanda á slysárinu 2010, en stefandi hefur einnig viljað horfa til tekna á árinu 2011 og hefur einnig sýnt fram á að tekjur stefnanda voru sambærilegar árin 2012 og 2013.

Það er mat dómsins að þegar fyrir liggur að báðir aðilar hafa lagt til grundvallar að rétt sé að styðjast við laun sem stefnandi hlaut eftir að hann lauk námi mæli rök með því að miða frekar við lengra tímabil en skemmra við slíkt mat. Þykir það í betra samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. sem mælir fyrir um að meðaltekjur þriggja ára skuli lagðar til grundvallar við ákvörðun sem þessa. Það er því mat dómsins að sá mælikvarði sem telja beri „réttari“ í skilningi 2. mgr. 7. gr. hljóti að taka mið af tekjum stefnanda um lengra tímabil en stefndi hefur lagt til grundvallar. Skiptir hér og máli að fyrir liggur í málinu að laun stefnanda árið 2010, sem stefndi vill miða tjónsútreikning við, skera sig verulega frá þeim launum sem stefnandi fékk á árunum 2011, 2012 og 2013 en þau ár eru aftur á móti sambærilegri. Verður því fallist á með stefnanda að einnig beri að líta til tekna hans á árinu 2011, sem voru 23.839.683 krónur, enda fáist annars ekki sá „réttari mælikvarði“ á líklegar framtíðartekjur hans sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Þá liggur fyrir að árstekjur stefnanda á árunum 2012 og 2013 voru tæplega 20.000.000 krónur hvort ár. Er því bersýnilegt að þær árstekjur stefnanda, sem rétt þykir að miða við, voru hærri en sem nemur hámarksfjáræð þeirri sem mælt er fyrir um í 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 en óumdeilt er í málinu að það eigi að vera 11.267.434 krónur.

Í málinu er ekki deilt um fjárhæðir eða vexti og verður krafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett.

Í ljósi framangreindra málsúrslita verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn sú fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði og hefur þar verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf H-kk-nf hdl. en af hálfu stefnda H-kk-nf B. K-kk-nf hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, B-kk-þgf P-kk-þgf, 1.722.781 krónu, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.292.085 krónum frá 26. júlí 2012 til 4. ágúst 2013, en af 1.722.781 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 558.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf