S-234/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 15. júní sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, útgefinni 26. október 2016, á hendur X;

„fyrir brot á lögum um náttúruvernd, með því að hafa sunnudaginn 18. september 2106, ekið bifreiðinni [...] utan vegar og um ósnortið land í sveitarfélaginu Fjallabyggð, annars vegar 133 metra vegalengd inn við stíflu í Hólsdal og hins vegar, fyrir ofan núverandi golfvöll Siglfirðinga, þar sem hann ók 605 metra um ósnortið land og valdið með þessu atferli sínu alvarlegum spjöllum á náttúrunni á þessum stöðum skemmt gróður, tætt upp mýrlendi og krafsað upp gróður þannig að sjá má í bera mold á akstursleiðunum.

Telst þetta varða við 6. gr., 1. mgr. 31. gr., sbr. b. lið 1. mgr., sbr. 2. mgr. 90. gr. laga nr. 60, 2013, um náttúruvernd.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákærði neitar refsiverðri sök. Krefst skipaður verjandi, S-kk-nf Ó-kk-nf hrl., að ákærði verði alfarið sýknaður af sakarefni ákærunnar, en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst verjandinn hæfilegra málsvarnarlauna, að mati dómsins, og að þau falli á ríkissjóð, en einnig krefst hann ferðakostnaðar.

I.

Samkvæmt rannsóknargögnum lögreglu, þ. á m. frumskýrslu A lögregluvarðstjóra, sem dagsett er 8. október 2016, var hann í Hólsdal í Siglufirði í fyrstu fjárleitum, þann 18. september nefnt ár, nánar tiltekið fremst í dalnum. Í skýrslunni segir frá því að er lögreglumaðurinn var kominn utar í dalinn, kl. 14:24, hafi hann fylgst með því er grænni jeppabifreið, ..., var ekið suður fyrir svokallaða Stíflu við Fjarðará og þar með vatnsverndargirðingu.

Óumdeilt er að bifreiðin ... er af gerðinni ..., en hún sex hjóla, með 46 tommu hjólbörðum og er 4,2 tonn að þyngd.

Samkvæmt nefndri skýrslu þekkti lögregluvarðstjórinn ökumann bifreiðarinnar fyrir ákærða í máli þessu, X, og fylgdist með honum um stund þar sem hann hélt á kíki og horfði til fjalls á gangnamennina. Ennfremur fylgdist varðstjórinn með því er ákærði snéri bifreiðinni við á graslendi og ók sömu leið til baka, til norðurs, meðfram fyrrnefndri girðingu og allt að akvegi við Stíflu, en síðan áfram norður dalinn.

Samkvæmt lögregluskýrslunni hlutust engar gróðurskemmdir á því graslendi þar sem ákærði hafði snúið bifreiðinni við og þá vegna áðurlýsts hjólabúnaðar bifreiðarinnar ... . Í skýrslunni segir að aftur á móti hafi myndast hjólför í jarðveginum eftir bifreiðina þar fyrir norðan. Þar um er vísað til þess lúpínan hafi brotnað niður við rætur og lagst niður á stöku stað, en jafnframt hafi hjólbarðar bifreiðarinnar krafsað jarðveg upp þannig að séð hafi í bera moldina.

Í skýrslu lögregluvarðstjórans segir einnig frá því að síðar nefndan dag hafi lögreglan haft spurnir af því að ákærði hefði ekið nefndri bifreið um ósnortið land norðar í dalnum, nánar tiltekið austan megin í Hólsdalnum, skammt fyrir ofan núverandi golfvöll í Siglufirði. Greinir varðstjórinn frá því í skýrslunni að á nefndu svæði hafi hann séð ummerki eftir bifreið í hlíðinni, en aðeins úr fjarska. Þá segir í skýrslunni að lögreglu hafi borist kæruerindi vegna þessa ætlaða aksturs ákærða, en að þá hafi jafnframt verið tekið fram að ákærði hafi er atvik gerðust verið að aka í veg fyrir fjárhóp, sem sloppið hafði frá gangnamönnum.

Samkvæmt gögnum lögreglu, sem dagsett eru 25. september nefnt ár, voru við rannsókn málsins teknar ljósmyndir af bifreið ákærða á Siglufirði, en einnig af vettvangi í austanverðum Hólsdal, þ.e. í hlíðinni fyrir ofan golfvöllinn.

Vegna lýstra atvika ritaði nefndur lögregluvarðstjóri upplýsingaskýrslu, sem dagsett er 9. október 2016. Í skýrslunni segir frá því að varðstjórinn hafi farið á vettvang í Hólsdalnum og skoðað ummerki um ætlaðan akstur ákærða utan vegar. Um það segir nánar:

„Þegar ég fór á staðinn inn við Stífluna í Hólsdal þá mældi ég hversu langt jeppabifreiðinni var ekið um ósnortið land, mældist sú vegalengd 133 m. Jeppabifreiðinni var síðan snúið við á grasi, lítið sem ekkert skemmt, og ekið sömu leið til baka. Upphafspunktur, samkvæmt GPS staðsetningartæki lögreglu-bifreiðarinnar 255, þar sem bifreiðinni var ekið af vegarslóða yfir á ósnortið land reyndist vera 66°0,6,793N og 18°56,248 V.

Á hinum staðnum, fyrir ofan Hól, ofan við núverandi golfvöll Siglfirðinga, er hægt að aka vegaslóða, í norður-suður. Mátti sjá hvar jeppabifreiðinni var ekið útaf þessum vegaslóða. Samkvæmt GPS staðsetningartæki lögreglubifreiðarinnar 255, er sú staðsetning 66°07,667N og 18°54,967V.

Mátti sjá að frá þeim stað var jeppabifreiðinni ekið upp fjallið, voru för eftir hana mjög greinileg. Á nokkuð mörgum stöðum mátti sjá að jeppabifreiðinni var ekið yfir mýrlendi og tætti hún það upp. Sums staðar mátti líka sjá að hún hafði krafsað upp gróður það mikið að sjá mátti í bera mold. Á þessum stað er gróður á svæðinu, gras, lyng, mosi, smávaxin runnagróður og mýrlendi. Jeppabifreiðinni [...] var ekið alls 605 m (mælt með þar til gerðu mælihjóli).

Mátti sjá að [...] var ekið skáhallt upp fjallið (aust-norð-austur), til norðurs, til vesturs, til austurs, til suðurs og loks vestur (niður) fjallið. Þar mátti sjá að hún tætti upp mýrlendi á parti. Að lokum var henni ekið til vesturs, niður fjallið.

Til þess að gefa enn betri yfirsýn yfir akstur [...] var fengið flygildi (dróni) með myndavél og báðar akstursleiðir myndaðar. Þessar tvær upptökur fylgja málinu.“

Auk ofangreindra gagna liggur fyrir í máli þessu formleg kæra deildarstjóra tæknideildar Fjallabyggðar um hinn ætlaða akstur ákærða utanvegar í Hólsdal, dagsett 7. október 2016. Kæruerindinu fylgdu viðeigandi ljósmyndir.

Samkvæmt framlögðum gangnaseðli B fjallskilastjóra nær eitt gangnasvæða Fjallabyggð yfir austanverðan Siglufjörð, allt frá Siglunesi og suður og vestur að Hólsdal og Skarðsdal. Samkvæmt seðlinum var fjöldi áa 131 á þessu svæði haustið 2016, en þar af voru 9 í eigu ákærða. Fjöldi eigenda búfjárins er tilgreindur 11, en fjöldi dagsverka við leitirnar er tiltekin 38, en þar af komu 2 þeirra í hlut ákærða.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu um kæruefnið af áðurgreindum lögregluvarðstjóra þann 11. október 2016. Skýrslan var tekin upp í hljóði og mynd, og eru gögn þar um á meðal málsskjala. Við yfirheyrsluna staðfesti ákærði að hann hefði ekið nefndri bifreið um áðurgreind tvö landsvæði í Hólsdalnum. Staðhæfði ákærði að tilefnið hefði verið yfirstandandi fjárleitir. Þá vísaði ákærði sérstaklega til tilviks er fjárhópur hefði sloppið frá gangnamönnum í hlíðinni fyrir ofan býlið Hól. Hann kvað hópinn hafa stefnt til fjalls, en með akstri sínum hefði hann náð að varna því. Tekið er fram í skýrslunni að ákærða hafi verið sýnt fyrrgreint myndefni, sem tekið hafði verið af vettvangi með aðstoð flygildis (dróna).

Sama dag og aðalmeðferð máls þessa fór fram fór dómari ásamt sækjanda, verjanda og ákærða í vettvangsskoðun í Hólsdal, þ.e. á landsvæðið sunnan Stíflu. Einnig var gengið um hlíðina í austurhluta dalsins, fyrir ofan golfvöllinn og býlið Hól, en þar var m.a. fylgt sýnilegri akstursslóð, þeirri sömu og sjá mátti á fyrrnefndu myndefni frá haustinu 2016.

II.

Fyrir dómi játaði ákærði að hafa ekið bifreiðinni ... utan vegar, eins og lýst er í ákæru. Ákærði neitaði á hinn bóginn refsverðri sök, og þar á meðal að hann hefði ekið um ósnortið land. Vísaði ákærði m.a. til þess að á liðnum árum hefðu farið fram miklar framkvæmdir, með leyfi sveitarfélagsins Fjallabyggðar, í dalsbotni Hólsdalsins og þá helst vegna gerðar nýs golfvallar. Þá vísaði ákærði til þess að um miðja síðustu öld hefðu verið grafnir margir skurðir í dalnum vegna búrekstursins á býlinu Hóli. Hefðu þessar framkvæmdir allar, auk skógræktar í vesturhluta dalsins og í nærdalnum Skarðsdal, breytt ásýndinni og landsvæðinu verulega.

Nánar aðspurður játaði ákærði að hafa ekið bifreiðinni ... stuttan spöl sunnan við Stíflu, líkt og lýst er í ákæru. Staðhæfði ákærði að akstur hans hefði verið lögmætur eins og á stóð og andmælti að með því hefði hann brotið gegn tilgreindum ákvæðum náttúrverndarlaganna. Ákærði staðhæfði líka að enginn spjöll hefðu orðið á gróðri á nefndu svæði vestan Fjarðarár, en þar um vísaði hann m.a. til vettvangsferðar dómsins. Ákærði vísaði jafnframt til þess aksturinn hefði helgast af hlutverki hans við yfirstandandi fjárleitir í greint sinn, en hann hefði verið gangnamönnum til aðstoðar og þá einkum með því að taka við uppgefnu fé og aka því til byggða. Ákærði sagði að í greint sinn hefði gangnamennirnir að vísu ekki þurft á aðstoð hans að halda og hann því snúið við og ekið sömu leið til baka, en síðan áfram til norðurs, þ.e. akveginn norður Hólsdalinn.

Fyrir dómi játaði ákærði að síðar þennan umrædda dag hefði hann ekið nefndri bifreið af reiðvegi í austurhlíðum dalsins, nærri mynni hans og Skútudals, og um hlíðina, alls um 605 metra, líkt og nánar segir í ákæru. Ákærði neitaði sem fyrr að hann hefði með þessum akstri gerst sekur um refsivert athæfi. Vísaði ákærði þar um til atvika máls, en þá helst til þess að gangnamenn og fyrirstöðufólk, sem rekið höfðu fjárhópana úr Skútudal annars vegar og hins vegar norður Hólsdalinn, við fyrrnefndar fjárleitir, hefðu misst einn hópinn frá sér, sem þá hefði stefnt til fjalls. Vegna þessa hefði hann brugðist við og ekið bifreiðinni upp hlíðina og um hana og þá í þeim tilgangi að varna fjárhópnum för. Ákærði játaði að við akstur hans í hlíðinni hefðu m.a. myndast þau tvöföldu hjólför í mýrlendinu, sem sjá hefði mátt í vettvangsför dómsins. Ákærði bar að ætlunarverk hans hefði tekist með ágætum, þar sem gangnamennirnir hefðu náð tökum á fjárrekstrinum, en hann í framhaldi af því ekið niður hlíðina og aftur á reiðveginn.

Ákærði áréttaði að umræddur akstur hans hefði verið eina raunhæfa leiðin til þess að stöðva för fjárhópsins í hlíðinni, en bar að vafalaust hefði hópur þessi náðst síðar, enda hefði aðeins verið um fyrstu göngur að ræða.

Við aðalmeðferð málsins kom fyrir dóminn B, en hann er einn af þremur fjallskilastjórum í Fjallabyggð. Vitnið lýsti almennt fjárleitum í sveitarfélaginu, en staðfesti jafnframt frásögn ákærða um áðurlýst hlutverk hans, þ. á m. við leitirnar í afdölum Siglufjarðar, í Hólsdal og Skútudal. Vitnið kvaðst ekki hafa fylgst með akstri ákærða í greint sinn, en haft af honum spurnir og þá þannig að undir lok fjárleitanna haustið 2016 hefðu komið upp tilteknir erfiðleikar eftir að tiltekinn fjárhópur hafði sloppið úr rekstri gangnamanna nærri mótum Hólsdalsins og Skútudals.

Vitnið staðhæfði að norðausturhlíð Hólsdalsins væri erfið yfirferðar og tæpast hestfær, en þar séu víða ,,fúapyttir“ Vitnið staðhæfði að vegna þessara aðstæðna sé hætta á því að fjárhópar renni upp í Hólshyrnuna, sem sé afar erfitt leitarsvæði.

Vitnið bar að gangnamenn hefðu komið til réttar með fjársafnið um kl. 15:00 nefndan dag. Vitnið kvaðst hafa séð ummerki eftir akstur ákærða í nefndri hlíð haustið 2016, en einnig síðastliðið vor.

III.

Í máli þessu er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn tilgreindum ákvæðum laga um náttúruvernd nr. 60/2013, með því að hafa sunnudaginn 18. september 2106, ekið bifreiðinni ... utan vegar um ósnortið land í sveitarfélaginu Fjallabyggð. Annars vegar er um að ræða 133 metra vegalengd á landsvæði inn við Stíflu í Hólsdal. Hins vegar er um að ræða landsvæði fyrir ofan núverandi golfvöll Siglfirðinga, en þar er hann er sagður hafa ekið 605 metra um ósnortið land, eins og segir í ákæru.

Í ákæru lögreglustjóra er ákærða gefið að sök að hafa með lýstum akstri valdið alvarlegum spjöllum á náttúrunni. Er athæfinu nánar lýst þannig að hann hafi skemmt gróður, tætt upp mýrlendi og krafsað upp gróður þannig að sjá hafi mátt í bera mold á akstursleiðunum.

Við meðferð málsins fyrir dómi fór dómurinn ásamt sakflytjendum og ákærða á vettvang í Siglufirði, en þau landsvæði sem vísað er til í ákæru eru bæði í Hólsdal. Dalurinn, sem er innan við þéttbýlið, er um 6 km langur og þrengist fljótt. Eftir dalnum gengur Fjarðará, lítil árspræna með litlu rennslissvæði.

Í máli þessu er ekki ágreiningur um staðhætti, en einnig er óumdeilt að allt landið í Hólsdalnum er í eigu Sveitarfélagsins Fjallabyggðar. Fyrrnefnda landsvæðið, við Stíflu, er nokkuð framarlega í dalnum að vestanverðu. Síðarnefnda landsvæðið er í hlíðinni austan megin í dalnum og skammt fyrir ofan núverandi golfvöll í Siglufirði, í heimlandi býlisins Hóls.

Ágreiningur aðila stendur aðallega um hvort akstur ákærða hafi verið ólögmætur og þá í ljósi áðurgreindra atvika vegna fjárleita, en einnig um lýsingu í ákæru um gróðurskemmdir. Við flutning málsins fyrir dómi var af hálfu ákæruvalds um síðargreinda atriðið einkum vísað til aksturs ákærða í áðurnefndri hlíð í mynni Hólsdalsins.

Ákærði reisir aðalkröfu sína um sýknu á því að akstur hans hafi ekki verið ólögmætur. Þar um vísar hann m.a. til reglugerðar nr. 528/2005 um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands, sem sett var í tíð eldri laga um náttúruvernd nr. 44/2009, 5. gr., en þar segir í 1. mgr.: Við akstur vegna starfa við landbúnað er heimilt að aka utan vegar á ræktuðu landi. Einnig er heimilt að aka utan vega á landi utan miðhálendisins, sem sérstaklega er nýtt sem landbúnaðarland ef ekki hljótast af því náttúruspjöll. Ákærði vísar að þessu leyti einnig til 2. mgr. 31. gr. núgildandi náttúrverndarlaga nr. 60/2013, og byggir á því að verksummerki eftir akstur hans hafi aðeins verið bælt gras. Því hafi ekki hlotist alvarleg eða óafturkræf spjöll á náttúrunni á nefndum landsvæðum í Hólsdalnum.

Í ákæru lögreglustjóra er vísað til hinnar víðtæku meginreglu 6. gr. laganna um náttúrvernd nr. 60/2013 um aðgæsluskyldu, en þar segir:

Almenn aðgæsluskylda. Öllum er skylt að ganga vel um náttúru landsins og sýna ýtrustu varúð þannig að henni verði ekki spillt. Við framkvæmdir, starfsemi, rekstur og önnur umsvif sem áhrif hafa á náttúruna skal gera allt sem með sanngirni má ætlast til svo komið verði í veg fyrir náttúruspjöll.

Í ákæru lögreglustjóra er einnig vísað til 1. mgr. 31. gr., sbr. b. lið 1. mgr., sbr. 2. mgr. 90. gr. laga nr. 60/2013, en í fyrst nefndu lagagreininni segir m.a:

Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum og snævi þakinni jörð utan vega utan þéttbýlis svo fremi jörð sé frosin eða snjóþekjan traust og augljóst að ekki sé hætta á náttúruspjöllum.

Í 2. mgr. 31. gr. náttúrverndarlaga, sbr. 14. gr breytingarlaga nr. 109/2015, er kveðið á um undanþágur frá algjöru akstursbanni samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 31. gr. Er efnið að því leyti sambærilegt áðurröktu ákvæði 5. gr. reglugerð nr. 528/2005, en reglugerðin heldur gildi sínu, sbr. ákvæði 94. gr. náttúrverndarlaganna. Ber því að taka mið af efni hennar eftir atvikum, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar Íslands nr. 23/1974. Ákvæði 2. mgr. 31. gr. er svohljóðandi:

Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. 1. mgr. er við akstur vegna starfa við landbúnað heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka utan vega á landi sem sérstaklega er nýtt til landbúnaðar ef ekki hljótast af því náttúruspjöll. Við eftirleitir er bændum heimilt að sækja sauðfé inn á miðhálendið á léttum vélknúnum ökutækjum, svo sem fjórhjólum, enda verði þeim gripum ekki náð með öðru móti og ekki talin hætta á náttúruspjöllum. Einnig er heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna starfa við landgræðslu og heftingu landbrots, vegalagnir, línulagnir og lagningu annarra veitukerfa, björgunarstörf, lögreglustörf, sjúkraflutninga, rannsóknir, landmælingar og landbúnað, enda sé ekki unnt að vinna viðkomandi störf á annan hátt. Heimilt er, ef nauðsyn krefur og með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna starfa við viðhald skála og neyðarskýla og vegna kvikmyndagerðar, enda sé ekki unnt að vinna viðkomandi störf á annan hátt.1)

Í ákæru lögreglustjóra er um háttsemi ákærða og refsiábyrgð vísað til ákvæða b. liðar 1. mgr. sbr. 2. mgr. 90 gr. náttúrverndarlaganna, en þar segir:

Það varðar mann sektum eða fangelsi allt að tveimur árum ef:

b. hann brýtur ákvæði 1. mgr. 28. gr., 31. gr., 4. mgr. 38. gr., 62. gr., 71. gr. eða 72. gr. eða stjórnvaldsfyrirmæli sett á grundvelli þeirra.

Nú hljótast af broti skv. 1. mgr. alvarleg spjöll á náttúru landsins og skal maður þá sæta sektum, að lágmarki 350.000 kr., eða fangelsi allt að fjórum árum, nema brot teljist meiri háttar svo að það varði refsingu skv. 179. gr. almennra hegningarlaga. Lágmarksfjárhæð sekta skal taka mánaðarlegum breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs.

Samkvæmt 3. málsgrein 90. gr. náttúruverndarlaganna varðar það mann refsiábyrgð, samkvæmt. 1. og 2. mgr. 90 gr., ef brot eru framin af ásetningi eða gáleysi.

Óumdeilt er að ákærði ók bifreiðinni ... sunnudaginn 18. september 2016, nokkru eftir hádegi, af vegarslóða framarlega í Hólsdal, en eftir það utan vegar liðlega 130 metra vegalengd. Nánar tiltekið er um að ræða landspildu, sem er við og sunnan við svokallaða Stíflu, en vestan Fjarðarár. Einnig er óumdeilt að ákærði snéri við á grasbala þegar ljóst var að aðstoðar hans var ekki þörf við yfirstandandi fjárleitir og að hann ók eftir það sömu leið til baka, og þá að þeim vegaslóða, sem hann hafði ekið af.

Af skýrslu ákærða fyrir dómi, sem er í samræmi við vettvangsferð dómsins og önnur gögn, þ. á m. myndefni úr flygildi sem lögreglan aflaði, hagaði ákærði akstri sínum í greint sinn á þann veg að hjólbarðar á annarri hlið bifreiðar hans voru mjög nærri áðurnefndri vatnsverndargirðingu. Á hinni hliðinni fóru hjólbarðar bifreiðar hans yfir gróið land, einkum gras og lúpínubreiður, en einnig yfir lækjarseytlu.

Samkvæmt ákvæði 1. mgr. 31. gr. laga nr. 60/2013 er lagt bann við því að aka vélknúnum ökutækjum utan vega, en þó með tilgreindum undantekningum, sem hér skipta ekki máli. Tekið er fram í 1. mgr. 90. gr. laganna að brot við því banni varði refsingu, sektum eða fangelsi allt að tveimur árum, en í 2. mgr. lagagreinarinnar er kveðið á um enn þyngri refsingu hljótist af broti alvarleg spjöll á náttúru landsins.

Auk þeirra undantekninga frá banni 1. mgr. 31. gr. núgildandi laga um náttúruvernd, er eins og hér að framan var rakið kveðið á um í 2. mgr. lagagreinarinnar að akstur sé heimill vegna starfa við landbúnað ef nauðsyn krefur, og þá á landi sem sérstaklega er nýtt til landbúnaðar ef ekki hljótast af því náttúruspjöll. Einnig er í málsgreininni kveðið á um frekari undanþágur frá akstursbanninu, þ. á. m. við eftirleitir bænda að uppfylltum nánar tilteknum skilyrðum. Þá er heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna nánar tiltekinna starfa, þ. á m. við landbúnað, enda sé ekki unnt að framkvæma viðkomandi störf á annan hátt.

Hólsdalurinn, sem er framan Siglufjarðarkaupsstaðar, er óbyggður, en ysti hluti hans hefur um árabil verið nýttur fyrir útivist og íþróttir, einkum knattspyrnu og golf, en einnig til skógræktar.

Af fyrrnefndum gangnaseðli, sem er í samræmi við það sem fram kom fyrir dómi, hefur fremsti hluti Hólsdalsins samkvæmt fornri venju verið nýttur til upprekstrar fyrir sauðfé. Að því leyti fer um fjallskil á svæðinu samkvæmt lögum um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. nr. 21/1986. Að þessu virtu lítur dómurinn svo á, meðan ekki er öðruvísi kveðið á um, að smalamennska eigenda búfjár í Siglufirði falli undir störf við landbúnað.

Fyrir liggur að landsvæði Siglufjarðar að austanverðu, með öllum afdölum, er smalað á einum degi allt frá ysta tanga Sigluness og suður að fremsta hluta Hólsdalsins. Meginþunginn hvílir á fótgangandi mönnum, en einnig er beitt við leitirnar, eins og eðlilegt og skynsamlegt er, fararskjótum. Þannig eru gangnamenn m.a. ferjaðir með bátum, en einnig er létt undir með þeim á annan hátt, enda er svæðið víða erfitt yfirferðar og á köflum hættulegt. Koma þannig við sögu við leitirnar, auk báta, önnur vélknúin ökutæki.

Þegar lagt er mat á atvik máls með ofangreint í huga, þ. á m. hvort nauðsyn hafi rekið ákærða til að nota vélknúið ökutæki, sem teljast verður sérútbúið, til stuðnings gangnamönnum, er það álit dómara að skilyrði nefndrar 2. mgr. 31. gr. náttúruverndarlaganna um að nauðsyn krefji megi ekki túlka svo þröngt að það eitt að unnt hefði verið að smala án þess að nota ökutæki nægi til að skilyrðið teljist ekki uppfyllt. Verður að miða við að þeir sem vinna viðurkennd störf í náttúru Íslands, sem nánar eru talin upp í nefndri lagagrein, sbr. einnig ákvæði reglugerðar nr. 528/2005, hafi val um það innan skynsamlegra marka hvort og þá hvaða vélknúin ökutæki þeir telja sér nauðsynlegt að nota við þau störf. Beri þannig að skilja framangreint skilyrði um að ekki sé unnt að framkvæma störfin á annan hátt ekki alveg bókstaflega samkvæmt orðanna hljóðan, heldur eigi að túlka það sem svo að ekki sé unnt að framkvæma þau á annan hátt af skynsamlegu viti, en þó þannig að viðhöfð sé tilhlýðileg gætni, t.d. með akstri vélknúinna ökutækja, þannig að létta megi undir með gangnamönnum. Verður að telja að slíkt verklag eigi ekki síst við undir lok leitar, m.a. þegar ferja þarf uppgefið fé. Að þessu sögðu verður því slegið föstu, að ákærði hafi ekki brotið gegn fyrrgreindu skilyrði um krefjandi nauðsyn.

Eins og áður er fram komið ók ákærði á bifreið sinni stutta leið sunnan Stíflu í vestanverðum Hólsdal og þar m.a. yfir graslendi og lúpínubreiður. Samkvæmt skýrslu lögregluvarðstjóra, sem er í samræmi við myndefni úr flygildi, mynduðust af akstri ákærða hjólför í jarðveginum, en þó einkum þar sem lúpínustönglarnir brotnuðu og lögðust niður undan þunga bifreiðarinnar, á stöku stað. Í skýrslunni segir frá því að hjólbarðar bifreiðarinnar hafi einnig krafsað jarðveg upp þannig að séð hafi í bera moldina. Af myndefni því sem fyrir liggur um þetta síðast nefnda atriðið er að áliti dómsins til þess að líta, að þar er lítil lækjarseytla og örlítið deiglendi. Má á myndefninu sjá hjólför eftir bifreið ákærða á litlu svæði, en ekki eiginlegt krafs í jarðveginum.

Nefnd akstursleið ákærða sunnan Stíflu er í og við girðingarstæði vatnsverndargirðingar, sem er spölkorn frá Fjarðaránni. Samkvæmt ákvæði 2. mgr. 26. gr. náttúrverndarlaganna ber að viðhalda girðingunni með tíðkanlegum hætti.

Við vettvangsferð dómsins, þann 15. júní sl., voru engin ummerki sýnileg um akstur ákærða frá fyrra hausti og þá hvorki á graslendinu né á lúpínubreiðunni. Þá voru heldur engin merki sýnileg um aksturinn við lækjarseytluna og hafði m.a. engin breyting orðið á vatnsrennslinu.

Að ofangreindu virtu, en einnig í ljósi þess að akstur ákærða sunnan Stíflu var í raun í og við girðingarstæði, hefur ákæruvaldið að áliti dómsins ekki hnekkt þeirri staðhæfingu ákærða, að hann hafi í raun engum spjöllum valdið með háttseminni. Í þeirri niðurstöðu felst að ákærði hafi virt skilyrði núgildandi náttúrverndarlaga um tilefni, en einnig með því að viðhafa nægjanlega og sérstaka aðgát við aksturinn. Verður heldur ekki talið að land spillist af því einu að gras er bælt á því á haustdögum.

Þá verður samkvæmt framangreindu atvik metin svo að með akstri sínum í greint sinn, utan vegar, hafi hann verið að sinna hlutverki sínu við lögbundnar fjárleitir, sbr. ákvæði laga um afréttarmálefni og fjallskil o.fl. nr. 6/1986, og að því leyti hafi verið um lögmætt erindi að ræða, sbr. áðurrakið ákvæði 2. mgr. 31. gr. náttúruverndarlaganna. Verður ákærði því sýknaður af sakargiftum um að hafa brotið með greindum akstri við Stíflu gegn banni 1. mgr. 31. gr. náttúrverndarlaga nr. 60/2013, en þá einnig gegn 6. gr. laganna.

Ákærði hefur viðurkennt að hafa ekið bifreið sinni um hlíðina í austanverðum Hólsdal, fyrir ofan golfvöllinn í sveitarfélaginu Fjallabyggð. Um er að ræða landsvæði nærri mynni dalsins, þar sem áður var heimaland býlisins Hóls, en það er í næsta nágrenni við Skútudal. Þar fyrir ofan er fjallið Hólshyrna. Ákærði hefur í vörn sinni andmælti því að háttsemi hans hafi verið refsiverð, eins og á stóð. Þar um hefur hann einnig vísað til þess að ekki hafi hlotist af varanleg spjöll og að um nauðsynjaverk hafi verið að ræða vegna aðstæðna sem sköpuðust við rekstur tiltekins fjárhóps.

Í skýrslu lögregluvarðstjóra er akstursleið ákærða í nefndri hlíð og ummerkjum skýrlega lýst, sbr. það sem áður var rakið. Að áliti dómsins er efni lögregluskýrslunnar í samræmi við það sem sjá má á fyrrnefndu framlögðu myndefni úr flygildi frá haustinu 2016.

Við vettvangsgöngu dómsins þann 15. júní síðastliðinn var akstursleið ákærða í hlíðinni fylgt, en hún var þá enn auðrekjanleg af mjög sýnilegum ummerkjum og þá ekki síst í mýrlendinu, en einnig í þurru graslendi og þýfi.

Af ummerkjunum er augljóst að vatnsrásir í mýrlendi hlíðarinnar hafa að nokkru leitað inn í hjólför bifreiðar ákærða. Virðist eftir atvikum nauðsynlegt að hindra það með einföldum aðgerðum standi vilji til þess að koma landinu í samt horf. Á vettvangi verður á hinn bóginn ekki séð að rótarslit hafi orðið á gróðri þrátt fyrir að bæling og hnjask hafi orðið á honum í hjólförum bifreiðar ákærða.

Þegar ofangreint er virt er það niðurstaða dómsins að ákærði hafi með akstri sínum í hlíðinni brotið gegn megin markmiðum núgildandi laga um náttúruvernd nr. 60/2013, þ. á m. um aðgæsluskyldu og almannarétt, sbr. 6. gr. og að hann hafi með háttseminni valdið spjöllum á náttúrunni, sbr. ákvæði 2. mgr. 31. gr. laganna. Að áliti dómsins verður athæfi ákærða heldur ekki metið sem slíkt nauðsynjaverk, líkt og á stóð, og að ekki hafi verið unnt að sinna því á annan hátt, t.d. með betra skipulagi við fjárreksturinn. Að áliti dómsins er auk þess augljóst af aðstæðum, að hætta er á náttúruspjöllum þegar ekið er um nefnda hlíð, sbr. að því leyti áðurrakin vitnisburður fjallskilastjóra fyrir dómi.

Með hliðsjón af framangreindu er það niðurstaða dómsins að lýstur akstur ákærða utan vegar í greint sinn hafi verið ólögmætur og í andstöðu við akstursbann 1. mgr. 31. gr. náttúrverndarlaga nr. 60/2013. Verður ákærði því sakfelldur fyrir verknaðinn í samræmi við ákæru lögreglustjóra og þá fyrir tilgreint brot, sbr. ákvæði 6. gr. og 1. mgr. 31. gr.

Gegn neitun ákærða og að virtum framlögðum gögnum ákæruvalds í máli þessu er ósannað að umrædd náttúruspjöll í hlíðinni í austurhluta Hólsdals hafi verið slík sem segir í 2. mgr. 90. gr. laga nr. 60/2013, sbr. að því leyti athugasemdir við lagagreinina, en einnig við 6. gr., í frumvarp til náttúruverndarlaga, en ákæruvaldið ber sönnunarbyrði þar um, sbr. ákvæði XVI. kafla laga um sakamál nr. 88/2008. Ber því að sýkna ákærða af þeirri háttsemi.

III.

Ákærði hefur ekki áður sætt refsingum svo kunnugt sé.

Við ákvörðun refsingar ber að líta til þess að ákærði hefur frá upphafi lögreglurannsóknar játað þann verknað, sem hann hefur í máli þessu verið sakfelldur fyrir. Á hinn bóginn ber að líta brot hans gegn ákvæðum 6. gr. og 1. mgr. 31. gr. náttúruverndarlaganna, með því að aka um vegleysur á vélknúnu ökutæki, alvarlegum augum, og þá í ljósi aðstæðna og tjónshættu.

Refsing ákærða ákveðst að ofangreindu virtu 300.000 króna sekt til ríkissjóðs, sem hann skal greiða innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja, en sæta tuttugu daga fangelsi ella.

Með því að ákærði hefur verið sakfelldur fyrir hluta sakargifta, en sýknaður að öðru leyti, verður sakarkostnaði skipt þannig að helmingur hans fellur á ríkissjóð, en helmingur á ákærða. Samkvæmt yfirlýsingu fulltrúa lögreglustjóra fyrir dómi féll enginn sakarkostnaður til af hálfu ákæruvalds. Er því um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef Ó-kk-ef hrl., að ræða, sem ákveðast að virðisaukaskatti meðtöldum eins og greinir í dómsorði. Að auki fellur þar til ferðakostnaður verjandans, sem telst til sakarkostnaðar.

Dóminn kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Ákærði, X, greiði 300.000 krónur í sekt til ríkissjóðs, innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja, en sæti tuttugu daga fangelsi ella.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef Ó-kk-ef hrl., ákvarðast 565.200 krónur, og skal helmingur þeirra greiðist af ákærða, en helmingur úr ríkissjóði. Hið sama gildir um ferðakostnað verjandans, að fjárhæð 68.200 krónur.