E-1555/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 11. janúar 2017, er höfðað með stefnu birtri 10. maí 2016. Stefnendur eru B og A, en stefndi er íslenska ríkið. Þá höfðaði stefnandi framhaldssök gegn stefnda og var hún þingfest 17. maí 2016.

I.

Endanlegar dómkröfur stefnenda, hvors um sig, eru þær að ógiltur verði með dómi sá úrskurður kærunefndar útlendingamála, frá 12. mars 2015 í máli nr. 17/2015, að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar frá 3. desember 2014, um að synja A, [...], ríkisborgara [...], um dvalarleyfi á Íslandi sem maka íslensks ríkisborgara og að Útlendingastofnun verði gert að taka umsókn hans aftur til efnislegrar meðferðar.

Stefnendur krefjast þess einnig, hvort um sig, að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016 í máli nr. 46/2016, um að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar frá 7. ágúst 2015, um brottvísun A, ríkisborgara [...], frá Íslandi og bann við endurkomu hans til landsins í tvö ár.

Þá krefjast stefnendur þess, hvort um sig, að ógiltur verði úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 10. maí 2016 í máli nr. 167/2016 og að frestað verði réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016 í máli nr. 46/2016.

Þá krefjast báðir stefnendur málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati réttarins úr hendi stefnenda.

II.

Málsatvik

Stefnendur kynntust á spjallvef á veraldarvefnum í ágúst 2013. Stefnandi A, sem er ríkisborgari [...], kom hingað til lands í desember 2013 frá Ítalíu, þar sem hann hafði þá dvalarleyfi. Stefnandi, B, hafði þá sótt um lögskilnað frá fyrrum eiginmanni sínum, sem einnig er ríkisborgari [...], en áfram bjuggu þau saman um nokkra hríð eftir komu stefnanda, A, til landsins. Stefnendur gengu í hjónaband þann 30. janúar 2014 og daginn eftir sótti stefnandi, A, um dvalarleyfi hér á landi fyrir maka Íslendings.

Tekin voru viðtöl af stefnendum hjá Útlendingastofnun, dagana 26. og 28. ágúst 2014. Með bréfi 26. september 2014 var stefnanda, A, kynntur sá grunur Útlendingastofnunar að hjúskapur stefnenda væri til málamynda og var veittur 15 daga frestur til að leggja fram gögn eða andmæli gegn því sem fram kom í bréfi Útlendingastofnunar. Lögmaður stefnanda, A, skilaði greinargerð þar sem reifuð voru andmæli við grun Útlendingastofnunar um málamyndahjúskap.

Útlendingastofnun synjaði stefnanda, A, um dvalarleyfi hér á landi með ákvörðun 3. desember 2014. Vísað var til þess að rökstuddur grunur væri fyrir hendi um að stofnað hefði verið til hjúskapar stefnenda til málamynda og í þeim eina tilgangi að afla stefnanda, A, dvalarleyfis. Stefnandi, A, kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til innanríkisráðuneytisins 11. desember 2014. Þann 1. janúar 2015 tók kærunefnd útlendingamála til starfa og tók nefndin við meðferð kærumála sem þá biðu afgreiðslu í innanríkisráðuneytinu, þar á meðal kæru stefnanda, A. Úrskurður kærunefndar útlendingamála var svo kveðinn upp þann 12. mars 2015, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja stefnanda, A, um útgáfu dvalarleyfis.

Með bréfi Útlendingastofnunar 13. apríl 2015 var stefnanda, A, tilkynnt um að hann mætti eiga von á brottvísun og endurkomubanni til Íslands, þar sem hann dveldi ólöglega í landinu. Í bréfinu var stefnanda, A, gefinn kostur á að yfirgefa landið af sjálfsdáðum. Jafnframt var honum gefinn kostur á að leggja fram andmæli gegn hugsanlegri brottvísun. Stefnandi, A, lagði fram greinargerð 27. maí 2015 og gerði þar meðal annars grein fyrir því að hann hafnaði því að yfirgefa landið af sjálfsdáðum. Þann 7. ágúst 2015 tók Útlendingastofnun ákvörðun um að vísa stefnanda, A, brott frá Íslandi og banna honum endurkomu til landsins í tvö ár.

Stefnandi, A, kærði framangreinda ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann með stjórnsýslukæru, sem barst kærunefnd útlendingamála þann 20. ágúst 2015. Stefnandi, B, sendi kærunefndinni bréf 11. september 2015 og krafðist þess að fá aðild að framangreindu kærumáli stefnanda, A. Ekki fæst séð að kærunefndin hafi svarað þessu erindi stefnanda, B, en af gögnum málsins er ljóst að henni var ekki veitt aðild að stjórnsýslumálinu. Kærunefnd útlendingamála kvað upp úrskurð í máli stefnanda, A, 11. febrúar 2016 og staðfesti þar ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann hans hingað til lands. Stefnendur óskuðu eftir frestun á réttaráhrifum þess úrskurðar kærunefndar útlendingamála, með vísan til þess að stefnendur hefðu ákveðið að höfða dómsmál um lögmæti ákvarðana Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála um brottvísun og endurkomubann. Kærunefnd útlendingamála synjaði þeirri kröfu með úrskurði 10. maí 2016 sem birtur var fyrir stefnanda, A, þann 13. maí 2016.

Með bréfi 4. mars 2016 óskaði lögmaður stefnenda eftir flýtimeðferð á fyrirhuguðu dómsmáli stefnenda gegn stefnda, en því var hafnað með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 10. mars 2016, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar Íslands frá 26. apríl 2016 í máli nr. 224/2016.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi, A, byggir kröfugerð sína á því að úrskurðir kærunefndar útlendingamála frá 12. mars 2015 og 11. febrúar 2016 svipti hann þeirri vernd einkalífs, heimilis og fjölskyldu sem mælt sé fyrir um í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Samkvæmt gagnályktun frá 2. mgr. sömu greinar sé óheimilt að skerða þann rétt nema fyrir því sé skýr lagaheimild, en auk hennar þurfi að vera brýn nauðsyn til þess vegna réttinda annarra.

Stefandi, A, vísar um kröfur sínar einnig til 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Stefnandi, A, byggir á því að samband sitt og eiginkonu sinnar, stefnanda B, sé ekki til málamynda. Þau séu ástfangin, hafi lofað að deila öllu lífi sínu saman, þau búi saman og komi bæði með tekjur inn á sameiginlegt heimili sitt. Stefnandi, A, hafi við meðferð málsins bent á ýmsa aðila sem geti staðfest þetta. Þá hafi hann lagt fram gögn sem sýni aðdraganda sambands stefnenda og myndir sem teknar hafi verið á sambandstímabilinu. Erfitt sé að gera sér í hugarlund hvað meira hann gæti gert til að sanna réttmæti sambandsins. Þannig sé hvorki í lögum nr. 96/2002 né í athugasemdum með frumvarpi að lögunum að finna skýringu á því hvað felist í hugtakinu „hjúskapur“. Þá sé ekki heldur að finna hnitmiðaða skilgreiningu á hjúskaparhugtakinu í hjúskaparlögum nr. 31/1993. Í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 31/1993 sé skýrt tekið fram að hjónum beri að sýna hvort öðru trúmennsku, styðja hvort annað og gæta sameiginlega hagsmuna heimilis og fjölskyldu. Þá segi í 2. mgr. sömu greinar að hjón eigi í sameiningu að annast uppeldi barna sinna, sjá þeim farborða og hjálpast að við að framfæra fjölskylduna með fjárframlögum, vinnu á heimili og á annan hátt. Í fræðiskrifum um hugtakið „hjónaband“ greini frá því að um sé að ræða samband karls og konu með lögbundnu og formlega staðfestu samkomulagi um að eyða öllu lífinu saman og deila allri ábyrgð á heimili og börnum sín á milli.

Stefnandi, A, vísar til þess að þegar leyst sé úr því hvort veita skuli dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laga nr. 96/2002, verði að líta svo á að ekki sé unnt að staðhæfa að kominn sé fram rökstuddur grunur um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis nema upplýsingar, sem leiði til slíkra grunsemda, séu nægilega traustar. Líta þurfi til þeirra atriða sem staðfesti grunsemdirnar og jafnframt til þeirra sem veiti vísbendingar um hið gagnstæða. Stefnandi, A, mótmælir harðlega þeirri staðhæfingu stjórnvalda að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis. Hann sé giftur konu sem hann elski, þau búi saman og líf þeirra sé á engan hátt frábrugðið lífi annarra hjóna í svipaðri stöðu. Hann hafi hitt börn hennar, fjölskyldu og vini. Hann sé kominn með vinnu hér á landi og hafi aðlagast umhverfinu vel. Stefnandi, A, eigi erfitt með að ímynda sér hvað annað hann hafi getað gert til þess að sýna fram á lögmæti hjónabandsins frekar en gert hafi verið nú þegar.

Stefnandi, A, byggir aukinheldur á því að ekki sé fyrir hendi lagaheimild fyrir brottvísun hans frá Íslandi. Þá hafi hvorki Útlendingastofnun né kærunefnd útlendingamála sýnt fram á eða leitt líkur að því að brottvísunin sé nauðsynleg vegna réttinda annarra. Úrskurður kærunefndarinnar og ákvörðun Útlendingastofnunar fari þar af leiðandi í bága við stjórnarskrá og því beri að ógilda niðurstöðurnar. Stefnandi, A, vísar til þess að brottvísun hans væri beinlínis andstæð settum lögum. Í 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002, um útlendinga, væri lagt bann við brottvísun manns frá Íslandi við þær aðstæður að brottvísunin fæli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum sjálfum og hans nánustu. Ákvæði þetta bæri að skýra til samræmis við 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár. Það væri bersýnilega ósanngjarnt gagnvart honum að þvinga hann til að yfirgefa eiginkonu sína og sameiginlegt heimili þeirra án þess að brýna nauðsyn bæri til þess vegna almannahagsmuna eða allsherjarreglu.

Stefnandi, A, vísar til þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016 byggist á rangri lögskýringu. Í rökstuðningi kærunefndarinnar komi fram að ekkert bendi til þess að 71. gr. stjórnarskrár hafi verið ætlað að veita ríkari vernd en 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þessi staðhæfing kærunefndarinnar gangi þvert gegn athugasemdum í greinargerð með frumvarpi sem hafi orðið að stjórnskipunarlögum, nr. 97/1995, og breytt 71. gr. stjórnarskrár í núverandi horf. Í athugasemdunum og í umræðum um frumvarpið komi glögglega fram að vilji löggjafans hafi verið að tryggja að 71. gr. stjórnarskrár veitti ríkari vernd en 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnandi, A, byggir á því að kærunefnd útlendingamála hafi í rökstuðningi sínum veitt dómafordæmum mannréttindadómstóls Evrópu óforsvaranlegt vægi og dregið af þeim rangar ályktanir. Stefnandi sé sammála því að mannréttindadómstóll Evrópu hafi ítrekað bent á að skylda aðildarríkis, til að vernda og tryggja rétt til einkalífs, heimilis og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, feli ekki í sér almenna skyldu til að virða val hjóna eða sambúðarfólks um dvalarríki. Enn fremur að 8. gr. mannréttindasáttmálans feli ekki heldur í sér almenna skyldu aðildarríkis til að samþykkja umsókn erlends maka um leyfi til dvalar eða búsetu á yfirráðasvæði sínu. Kærunefndin hafi hins vegar látið þess ógetið að í dómafordæmum Mannréttindadómstóls Evrópu komi fram að í málum sem þessum yrði að fara fram mat á þeim almanna- og öryggishagsmunum sem krefjast brottvísunar umsækjanda og meta vægi þeirra andspænis hagsmunum málsaðila til að njóta verndar friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu.

Í máli stefnanda, A, bendi ekkert til að brottvísun sé nauðsynleg eða æskileg til að verja almannahagsmuni, allsherjarreglu eða öryggi ríkisins. Stefnandi, A, hafi komið löglega til Íslands, gert skilmerkilega grein fyrir sér með réttum og ófölsuðum gögnum, gengið í löglegan hjúskap hér á landi og hafi dvalið hér á landi í samræmi við íslensk lög allt frá komu sinni til landsins í desember 2013. Hvergi í úrskurði kærunefndar útlendingamála sé þess sérstaklega getið að brottvísun stefnanda, A, sé nauðsynleg í þágu almannahagsmuna. Þá hafi dómar Mannréttindadómstóls Evrópu, sem kærunefnd Útlendingastofnunar hafi vísað til í úrskurði sínum, varðað einstaklinga sem hafi framið refsiverð brot í aðildarríkjum. Málin sem þar hafi verið um að ræða séu því ósambærileg máli stefnanda, A, enda varði slík brot almannahagsmuni sem kunni að gera brottvísun útlendings nauðsynlega. Hann hafi hvorki framið refsiverð brot né önnur lögbrot á Íslandi og sæti ekki rannsókn lögreglu vegna slíkra brota.

Stefnandi, A, hafnar því sem órökstuddu og röngu, sem fram komi í rökstuðningi kærunefndar útlendingamála, að hann hafi ekki haft rétt til dvalar á Íslandi þegar hann hafi gengið í hjúskap og að honum hefði þá verið ljóst að fyrir hendi gætu legið ástæður sem valdið gætu synjun á útgáfu dvalarleyfis. Stefnandi, A, byggir á því að hann hafi verið staddur löglega á Íslandi á grundvelli áritunarfrelsis þegar hann hafi gengið í hjúskap með íslenskum ríkisborgara. Eftir að hann hafi skilað inn umsókn um dvalarleyfi hafi hann dvalið á Íslandi á grundvelli skýrrar lagaheimildar í 2. málsl. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 96/2002. Það ákvæði hafi í framkvæmd verið skýrt, með hliðsjón af 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár, þannig að nánustu aðstandendum íslensks ríkisborgara eða annarra sem dvelja hér löglega, og sækja hér um dvalarleyfi í fyrsta sinn, yrði ekki gert skylt að yfirgefa landið á meðan umsóknir þeirra eru til meðferðar. Stefnandi, A, hafi því átt rétt á að dvelja á Íslandi samkvæmt íslenskum lögum þrátt fyrir að honum hafi ekki verið veitt dvalarleyfi í samræmi við hjúskaparstöðu. Hann hafi á þeim tíma ekki mátt vænta annars en að fá hér dvalarleyfi til að búa hér með maka sínum, líkt og aðrir makar íslenskra ríkisborgara sem hér búi. Staðhæfingar kærunefndarinnar um þetta atriði séu því rangar, enda hafi nefndin í rökstuðningi sínum ekki gert tilraun til að tilgreina þau atriði sem stefnandi, A, hafi mátt vænta að orðið gætu til þess að honum yrði synjað um dvalarleyfi.

Stefnandi, A, byggir á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála 11. febrúar 2016 feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum og sé úrskurðurinn því andstæður 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002. Í greinargerð með frumvarpi til 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002 sé inntaki ákvæðisins lýst. Segi þar að líta þurfi m.a. til tengsla við landið, svo sem dvalartíma og fjölskyldutengsla. Stefnandi, A, hafi komið löglega til Íslands og verið löglega staddur hér þegar hann hafi gengið í hjúskap með íslenskri konu og stofnað með henni heimili. Frá þeim tíma hafi hann dvalið á Íslandi í samræmi ákvæði íslenskra laga og með vitund íslenskra stjórnvalda. Fjölskyldutengsl hans við eiginkonu sína hafi styrkst verulega á þeim rúmlega tveim árum sem liðið hafi frá komu hans til landsins, auk þess sem hann hafi tengst kunningjum eiginkonu sinnar, eignast hér kunningja og myndað menningarleg og félagsleg tengsl. Í rökstuðningi fyrir úrskurði kærunefndarinnar sé komist svo að orði að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að stefnandi, A, ætti önnur „fjölskyldutengsl við landið en rakin hafi verið“. Nefndin leggi því augljóslega þann skilning í athugasemdir í greinargerð með 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002 að aðeins skuli líta til fjölskyldutengsla við landið, þegar metið sé hvort 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002 komi í veg fyrir brottvísun útlendings, en að ekki skuli líta til annarra tengsla. Stefnandi, A, byggi hins vegar á því að kærunefnd útlendingamála hafi borið að líta til allra tengsla, hvort sem þau séu félagsleg, menningarleg eða fjölskylduleg. Þá bendi tilvitnuð orð einnig til þess að nefndin telji að aðeins beri að líta til annarra fjölskyldutengsla en þeirra sem málsaðili ber fyrir sig í andmælum sínum. Sú afstaða kærunefndarinnar sé augljóslega röng og í andstöðu við rétta skýringu 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002. Ákvæðið taki af allan vafa um að úrskurður um staðfestingu ákvörðunar um brottvísun stefnanda, A, sé andstæður lögum og því beri að ógilda hann.

Stefnandi, A, byggir jafnframt á því að hann eigi rétt á því að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu. Sá réttur sé meðal annars tryggður í 16. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna. Þar greini frá því að fulltíða konur og karlmenn hafi rétt á því að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu, án tillits til kynþáttar, þjóðernis eða trúarbragða. Þá segi í 12. gr. yfirlýsingarinnar að óheimilt sé af geðþótta að raska einkalífi, fjölskyldulífi, heimili og bréfaskriftum nokkurs einstaklings, né heldur ráðast á æru hans eða mannorð. Öllum beri lagavernd gangvart slíkum afskiptum eða árásum. Þá segi í 12. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að karlar og konur eigi rétt á að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu í samræmi við landslög um slík réttindi.

Stefnandi, A, byggir á því að mál hans hafi ekki verið rannsakað að fullu og að ekki hafi verið gætt málsmeðferðarreglna stjórnsýslulaga, ásamt því að andmælaréttar hans hafi ekki verið gætt, sem og leiðbeiningarskyldu stjórnvalda. Valdi það ógildanleika úrskurða kærunefndar útlendingamála. Með framferði sínu hafi kærunefnd útlendingamála brotið bæði lögfestar og ólögfestar reglur stjórnsýsluréttar. Um þetta vísar stefnandi, A, til laga nr. 37/1993, einkum 7. gr., 9. gr., 10. gr., 12. gr. og 13. gr. laganna. Samkvæmt ákvæði 7. mgr. 3. gr. b laga nr. 96/2002 sé það skylda kærunefndar útlendingamála að fara eftir ákvæðum stjórnsýslulaga við úrvinnslu mála sem séu til úrlausnar fyrir nefndinni.

Í 12. gr. stjórnsýslulaga sé mælt fyrir um að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti og skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakir en nauðsyn beri til. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála frá 10 maí 2016 sé hvergi vikið að því að hvaða markmiði úrskurðinum sé ætlað að stefna eða hverju hann ætli að ná og því síður hvaða úrræði séu stjórnvöldum tiltæk til að ná því. Þetta sé alvarlegur annmarki á úrskurðinum því án skýrra markmiða sé engin leið að meta hvort markmiðum hefði verið hægt að ná með öðru móti.

Stefnandi, A, vísar til þess að hann hafi ekki fengið tækifæri til að mótmæla fyrirhugaðri synjun á frestun réttaráhrifa úrskurðar í máli nr. 46/2016 frá 11. febrúar 2016, sérstaklega í ljósi þess að í rökstuðningi komi fram að kærunefnd útlendingamála hafi talið að ekkert í málsgögnum gæfi til kynna að haldbær gögn eða upplýsingar hefðu gefið tilefni til að ætla að brottvísun stefnanda, A, samræmdist ekki ákvæðum 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða 1. mgr. 45. gr. laga nr. 96/2002. Stefnandi hafi ekki fengið tækifæri til að leggja fram gögn sem sýnt gætu fram á annað og með því styrkt málstað sinn.

Kærunefnd útlendingamála hafi ekki, að mati stefnanda, rannsakað með fullnægjandi hætti tengsl stefnanda, A, við land og þjóð og í því felist brot á reglum 10. gr. laga nr. 37/1993. Til staðar séu meðlimir fjölskyldu stefnanda, B, vinir og samstarfsmenn stefnanda, A, og vinnuveitandi hans sem hafi verið tilbúin að gefa skýrslu um kynni sín og samskipti sín við stefnanda, A. Kærunefnd útlendingamála hafi frekar ákveðið að gefa sér forsendur í stað þess að nýta heimild 5. mgr. 3. gr. b laga nr. 96/2002 og kalla vini og vandamenn stefnanda, A, til skýrslutöku fyrir nefndinni og tryggja með því að allar upplýsingar málsins lægju fyrir áður en endanleg ákvörðun hafi verið tekin.

Þá vísar stefnandi, A, til þess að hann hafi lagt fram beiðni um frestun á réttaráhrifum 25. febrúar 2016 en fyrstu viðbrögð kærunefndar útlendingamála hafi verið bréf um greinargerð, 11. apríl 21016 eða 6 vikum seinna. Stefnendur hafi skilað greinargerðinni á tilsettum tíma 18. apríl 2016. Úrskurður kærunefndar útlendingamála hafi verið kynntur stefnendum 13. maí 2016, tæplega 3 mánuðum eftir framlagða beiðni, án þess að haldbærar skýringar hafi verið gefnar á töfum við afgreiðslu málsins. Óvissa sú sem stefnendur hafi búið við á meðan beðið hafi verið eftir úrskurði hafi búið til andlegt álag á stefnendur sem þau hefðu að öllu óbreyttu ekki þurft að þola ef kærunefnd útlendingamála hefði farið eftir ákvæðum laga nr. 37/1993 og haldið þeim upplýstum um framgöngu málsins og tilkynnt um tafir með haldbærum skýringum. Sérstaklega sé þetta annmarki á meðferð málsins í ljósi þess að nefndin hafi ekki rannsakað málið betur. Með þessu hafi kærunefnd útlendingamála brotið gegn fyrirmælum 9. gr. laga nr. 37/1993.

Stefnandi, A, byggir á því að með hliðsjón af öllu framangreindu sé ljóst að ákvarðanir stjórnvalda, sem kröfugerð hans nær til, hafi verið efnislega rangar og að óhjákvæmilegt sé að ógilda þær og gera Útlendingastofnun að taka umsókn hans um dvalarleyfi hér á landi til efnislegrar meðferðar.

Stefnandi, B, byggir kröfu sína á því að stefnda og kærunefnd útlendingamála hafi frá upphafi málsins borið að gæta að málsaðild hennar. Þeim stjórnvöldum hefði átt að vera augljóst þegar í upphafi að málinu kynni að ljúka með íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun og þar af leiðandi að hún hefði beina, sérstaka og lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Hvorugt stjórnvaldið hafi hins vegar gætt aðildar hennar að málinu. Hún hafi reynt að krefjast aðildar að kærumálinu á kærustiginu, með bréfi til kæruefndar útlendingamála 11. september 2015 en kærunefndin hafi hvorki veitt henni aðild að málinu né hirt um að svara bréfinu hennar. Af því hafi leitt að stjórnvöldin hefðu brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni, samkvæmt 7. gr. laga nr. 37/1993, komið í veg fyrir að hún nyti andmælaréttar síns samkvæmt 13. gr. sömu laga og vanrækt rannsóknarskyldu sína samkvæmt 10. gr. laganna. Allir þessir annmarkar hafi leitt til þess að niðurstaða kærunefndarinnar hafi orðið efnislega röng og því beri að ógilda hana með dómi.

Um aðild stefnanda, B, að þessu dómsmáli sé vísað til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Hér sé til umfjöllunar hjónaband hennar og því til úrlausnar efni sem varði lífshamingju hennar, daglegt líf og framtíð. Hún hafi gifst stefnanda, A, fyrir 30. janúar 2014 og hafi búið með honum allar götur síðan. Með því að vísa maka hennar úr landi og banna honum að koma hingað aftur í 2 ár leggi íslenska ríkið og stofnanir þess frekara álag á fjölskylduna þar sem þau stefnendur, B og A, þurfa, ef brottvísunin verður framkvæmd, að reka tvö heimili í tveimur löndum á meðan ekki liggur fyrir niðurstaða í máli þeirra. Fyrst og fremst muni þó brottvísun stefnanda, A, af augljósum ástæðum skerða lífshamingju beggja hjónanna með afgerandi hætti um langt skeið.

Með staðhæfingum um hjónaband til málamynda hafi verið gerð tilraun til að sverta mannorð stefnanda, B, með því að staðhæfa að hún hafi stofnað til hjúskapar til málamynda án þess að sannanir hafi legið þeim staðhæfingum til stuðnings. Samkvæmt ákvæðum 57. gr. laga nr. 96/2002 sé refsivert að stofna hjúskap til málamynda en Útlendingastofnun hefur þrátt fyrir það ekki kært stefnanda, B, til lögreglunnar. Sú staðreynd dragi mjög úr trúverðugleika staðhæfinga Útlendingastofnunar um það sem stofnunin kallar rökstuddan grun.

Hvað varði aðild stefnanda, B, að máli þessu sé vísað til meginreglu stjórnsýsluréttar um að aðili máls geti hver sá verið, einstaklingur, félag eða stofnun, sem átt geti réttindi eða borið skyldur að landslögum. Í athugasemdum í greinagerð frumvarps að stjórnsýslulögum segi meðal annars að hugtakið „aðili máls“ beri að skýra rúmt þannig að ekki sé einungis átt við þá sem eigi beina aðild að máli, svo sem umsækjendur um byggingarleyfi eða opinbert starf, heldur falli einnig undir það þeir sem hafi óbeinna hagsmuna að gæta, svo sem nágrannar eða meðumsækjendur um starf. Ómögulegt sé hins vegar að gefa ítarlegar leiðbeiningar um það hvenær maður teljist aðili máls og hvenær ekki, heldur ráðist það af málsatvikum hverju sinni. Það sem ráði úrslitum í því efni sé það hvort maður teljist hafa lögvarinna hagsmuna að gæta af niðurstöðu stjórnsýslumáls.

Í þessu samhengi sé einnig vísað til óskráðrar reglu stjórnsýsluréttar sem veiti þriðja aðila aðild að stjórnsýslumáli ef viðkomandi á sérstakra, verulegra og lögvarinna hagsmuna að gæta. Sérstakir hagsmunir stefnanda, B, felist í því að ákvarðanir Útlendingastofnunar í máli þessu bitni beint á henni. Ákvarðanir þær hafi ekki almenn áhrif á hana heldur sérstök þar sem þær beinist beint að henni. Stefnandi, B, hafi verulega hagsmuni af því að njóta friðhelgi einkalífs síns. Um sé að ræða svo þýðingarmikla hagsmuni að þeir séu lögfestir í stjórnarskrá og alþjóðlegum mannréttindasáttmálum. Umtalsverð röskun yrði á lífi hennar ef ákvarðanir yrðu ekki ógiltar. Hagsmunir hennar séu varðir í lögum, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár og 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002. Stefnandi, B, byggir á því að ráðstafanir Útlendingastofnunar séu ósanngjarnar gagnvart henni sem nánasta aðstandanda, stefnanda, A. Orðalag síðastgreinds lagaákvæðis geri beinlínis ráð fyrir því að tekið sé tillit til hagsmuna annarra en útlendingsins, en þeir hagsmunir yrðu ekki leiddir í ljós nema þeim væri játuð aðild að málinu.

Stefnandi, B, vísar til þess að yrði aðild hennar að máli þessu hafnað væri í þeirri ráðstöfun fólgið brot á grundvallarmannréttindum hennar sem varin séu af 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár, sbr. 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þar segi að allir eigi rétt til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Stefnandi, B, vísar til þess að mikilvægt sé að líta til þess að í upphafi máls hafi verið tekin af henni skýrsla sem aðila máls og að henni hafi aldrei formlega verið tilkynnt að staða hennar í málinu hafi breyst.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefnandi, B, að það liggi ljóst fyrir að hún eigi lögvarinna hagsmuna að gæta í máli þessu. Að öðru leyti vísar stefnandi til málsástæðna stefnanda, A, og byggir kröfur sínar á sömu málsástæðum og lagarökum í eigin nafni að breyttu breytanda.

Um málskostnaðarkröfu vísa stefnendur til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi hafnar öllum kröfum og málsástæðum stefnenda og styður sýknukröfu sína með vísan til neðangreindra málsástæðna.

Stefndi byggir á því að stefnandi, B, sé ekki réttur aðili að málinu, enda hafi hún aldrei haft stöðu aðila við meðferð málsins á stjórnsýslustigi og úrskurðir kærunefndar útlendingamála hafi ekki lotið að henni. Í því sambandi hafi ekki þýðingu að hún hafi sent kærunefnd útlendingamála bréf á meðan síðari ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið þar til meðferðar og krafist aðildar að kærumálinu. Ljóst sé að stefnanda, B, hafi aldrei verið veitt staða aðila við meðferð stjórnsýslumáls stefnanda, A, hvorki um umsókn hans um dvalarleyfi, né heldur um ákvörðun um brottvísun hans og endurkomubann. Sá spurningalisti sem lagður var fyrir hana hjá Útlendingastofnun og er í stefnu talinn til vitnis um það að stefnandi, B, hafi í upphafi haft stöðu aðila stjórnsýslumáls, sé að mati stefnda ekki vísbending um slíkt heldur aðeins spurning um orðalag. Ætíð þegar grunur sé um málamyndahjónabönd, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002, séu lagðir spurningalistar fyrir bæði þann sem sækir um dvalarleyfi á grundvelli hjónabands við íslenskan ríkisborgara, sem og þann sem er íslenskur ríkisborgari. Það þýði hins vegar ekki að íslenski ríkisborgarinn teljist aðili að máli umsækjanda um dvalarleyfi.

Á því er byggt af hálfu stefnda að honum hafi ekki borið að gæta að málsaðild stefnanda, B, enda hafi bæði Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála komist að því að um málamyndahjónaband hefði verið að ræða, í þeim eina tilgangi að útvega stefnanda, A, dvalarleyfi hér á landi. Þar með sé jafnframt ljóst, að mati stefnda, að stefnandi, B, hafi ekki haft lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málins. Stefndi vísar og til ummæla í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. F-12/2016 frá 10. mars 2016, en þar hafi verið til meðferðar krafa stefnenda um flýtimeðferð málsins. Þar hafi komið fram að telja yrði að „verulegur vafi léki á um aðild“ annars stefnenda, B, enda hafi hún ekki verið aðili að stjórnsýslumálinu sem hér er til umfjöllunar og að úrskurður kærunefndar útlendingamála lyti því ekki að henni.

Bæri því samkvæmt framansögðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda, B, vegna aðildarskorts hennar í samræmi við 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Stefndi vísar öðrum þræði til þess að í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002 sé kveðið á um að ef rökstuddur grunur sé til staðar um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis og ekki sé sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, veiti slíkur hjúskapur ekki rétt til dvalarleyfis, sbr. einnig 47. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 53/2003. Í athugasemdum í frumvarpi við 3. mgr. 13. gr. laganna, sbr. 2. gr. laga nr. 20/2004, um breytingu á lögum nr. 96/2002, komi meðal annars fram að skilyrði þess að synjað verði um dvalarleyfi sé í fyrsta lagi að rökstuddur grunur sé fyrir því að um gerning til málamynda sé að ræða. Það verði að vera glögg vísbending um að til hjúskapar hafi verið stofnað til þess eins að sækja um dvalarleyfi. Vísbendingar í þeim efnum geti t.d. verið að aðilar hafi ekki búið saman fyrir stofnun hjúskapar, hjónin skilji ekki tungu hvors annars, mikill aldursmunur sé á þeim, þau þekki ekki til einstakra atriða eða atvika úr lífi hvors annars fyrir giftingu eða fyrri hjónabönd. Ef fyrir liggi rökstuddur grunur um að til hjúskapar hafi verið stofnað eingöngu til þess að fá dvalarleyfi, vegna framangreindra atriða eða af öðrum ástæðum, falli það því í hlut umsækjanda að sýna fram á annað. Sönnunarbyrði í málum sem varði dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laganna sé því öfug og það sé þar af leiðandi stefnenda að sýna fram á annað með óyggjandi hætti.

Þegar umsókn stefnanda, A, hafi verið tekin til afgreiðslu hjá Útlendingastofnun hafi vaknað grunur um að hjúskapur stefnenda hefði verið til málamynda og því hafi rannsókn málsins hafist og stefnendur verið boðaðir í viðtöl. Ljóst hafi þótt af frásögnum stefnenda að þau hafi ekki búið saman fyrir stofnun hjúskapar, nema í örfáar vikur frá því að stefnandi, A, kom til landsins. Ljóst hafi verið að þau hafi ekki skilið tungu hvort annars og hafi hvorugt getað borið fram nafn hins, né heldur skrifað niður. Þá hafi stefnandi, A, ekki þekkt nöfn barna stefnanda, B. Stefnendur hafi ekki virst þekkja til einstakra atvika eða atriða úr lífi hvort annars, sem eðlilegt hlyti að teljast að makar geti greint frá. Stefnandi, A, hafi ekki vitað hver fæðingardagur stefnanda, B, væri og sagði að þau hefðu gengið í hjúskap í febrúar, en hið rétta hafi verið að þau hafi gengið í hjúskap 30. janúar 2014. Stefnendur hafi ekki skýrt eins frá því sem hafi gerst síðar um daginn sem þau gengu í hjúskap. Stefnandi, A, hafi sagt þau hafa átt notalega kvöldstund heima. Misræmið hafi síðar verið útskýrt í greinargerð lögmanns stefnanda, A, á þann veg að þau hefðu farið niður í bæ og fengið sér hamborgara og svo farið heim og átt stund saman þar. Þá hafi ekki gætt samræmis í framburði stefnenda um hversu lengi þau hefðu þekkst fyrir stofnun hjúskaparins. Stefnandi, A, hafi sagt að þau hafi verið búin að þekkjast í 4 mánuði en stefnandi, B, hafi nefnt 6 mánuði í þessu samhengi. Einnig hafi það verið talin vísbending um málamyndahjúskap, að stefnandi, B, hafi áður verið í hjúskap með útlendingi sem lokið hafi skömmu eftir að sá maður, fyrri maki stefnanda, B, hafi öðlast dvalarleyfi. Samkvæmt Þjóðskrá Íslands hafi stefnandi, B, skilið við fyrri eiginmann sinn 3. desember 2013. Ástæða sem tilgreind hafi verið fyrir því hafi verið hjúskaparbrot eiginmannsins. Fram komi í gögnum málsins að þessi fyrri eiginmaður stefnanda, B, hafi um tíma búið með stefnendum og sú skýring hafi verið gefin að erfitt hafi verið að finna húsnæði fyrir hann.

Með hliðsjón af framangreindu sé það mat stefnda að stefnendur hafi ekki sýnt með óyggjandi hætti fram á annað en að hjúskapur þeirra hafi verið málamyndahjúskapur sem eingöngu hafi verið stofnað til svo stefnandi, A, gæti sótt um dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laga nr. 96/2002. Útlendingastofnun hafi því ekki verið heimilt að veita dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins, sbr. 3. mgr. sama ákvæðis. Stefnandi, A, hafi aldrei haft dvalarleyfi hér á landi og einungis dvalið hér á grundvelli áritunarfrelsis og síðar í ólöglegri dvöl, eftir að honum hafi verið synjað um dvalarleyfi af framangreindum ástæðum.

Stefndi mótmælir því að úrskurðir kærunefndar útlendingamála hafi brotið gegn rétti stefnenda til friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu, sbr. 71. gr. stjórnarskrár, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 17. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi frá 1966.

Mannréttindadómstóll Evrópu hafi vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafa, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Skylda ríkisins til að virða, vernda og tryggja réttinn til einkalífs, heimilis og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans feli þannig ekki í sér almenna skyldu til að virða val hjóna eða sambúðarfólks á dvalarríki. Þá feli 8. gr. sáttmálans heldur ekki almennt í sér skyldu ríkis til að samþykkja umsókn erlends maka um leyfi til dvalar eða búsetu á yfirráðasvæði sínu. Í stefnu sé því haldið fram að í athugasemdum með stjórnskipunarlögum nr. 97/1995, sem breytt hafi 71. gr. stjórnarskrár í núverandi horf, og í umræðu á Alþingi um frumvarpið, hafi komið glögglega fram að vilji löggjafans stæði til þess að 71. gr. veitti ríkari vernd en 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þessari staðhæfingu sé andmælt sem rangri, því ekki yrði séð að fram komi í greinargerðinni, né heldur umræðum á Alþingi við meðferð frumvarpsins, að ætlun löggjafans hafi verið að útvíkka gildissvið friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu umfram inntak 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, en sáttmálinn hafi lagagildi hér á landi, sbr. lög nr. 62/1994.

Þegar stefnandi, A, hafi gengið í hjúskap með stefnanda, B, hafi hann ekki verið með dvalarleyfi hér á landi. Meginregla laga nr. 96/2002 sé sú að einstaklingar sæki um dvalarleyfi áður en komið sé til landsins, sbr. 10. gr. laganna. Það hafi ekki verið gert í þessu tilviki og hafi stefnendur gefið þá skýringu að þau hafi ekki ákveðið að ganga í hjónaband fyrr en stefnandi, A, hafi verið kominn til landsins. Þegar Útlendingastofnun hafi verið búin að komast að þeirri niðurstöðu að rökstuddur grunur lægi fyrir um að hjúskapur stefnenda væri til málamynda og hafi eingöngu verið komið á í þeim tilgangi að stefnandi, A, fengi dvalarleyfi hér á landi, og stefnendur hafi ekki getað sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, þá hafi að mati stefnda verið ljóst að reglur stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu ættu ekki við um þau sem hjón. Umrædd mannréttindaákvæði eigi ekki við ef hjúskapur er til málamynda, enda sé þá um að ræða gerning sem ekki sé unnt að byggja slík réttindi á. Það hafi því ekki verið brotið á rétti stefnenda samkvæmt þessum mannréttindaákvæðum, en ákvæðin geti einungis átt við um þá sem raunverulega ganga í hjónaband í þeim tilgangi að búa sér heimili og líf saman til frambúðar, en ekki þegar tilgangurinn sé sá að afla erlendum ríkisborgara dvalarleyfi hér á landi.

Takmarkanir á heimild til brottvísunar sé að finna í 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002, þar sem fram komi að brottvísun skuli ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum útlendingsins við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans. Í skýringum með 6. gr. í frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 96/2002, með síðari breytingum, sé inntaki 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002 gerð frekari skil. Þar segi að líta þurfi m.a. til tengsla við landið, svo sem dvalartíma og fjölskyldutengsla við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 skuli vísa útlendingi úr landi sem sé án dvalarleyfis hafi hann ekki yfirgefið landið af sjálfsdáðum í samræmi við 2. mgr. 33. gr. laganna, svo framarlega sem 21. gr. laganna ætti ekki við. Eins og rakið hafi verið hafi stefnandi, A, gengið í hjúskap með stefnanda, B, um einum og hálfum mánuði eftir að hann hafi komið hingað til lands og hafi sá hjúskapur ekki verið talinn geta verið grundvöllur dvalarleyfis hér á landi, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Stefnandi, A, hafi því aldrei haft dvalarleyfi hér á landi. Stefnandi, A, hafi engin önnur fjölskyldutengsl við Ísland en framangreindan hjúskap við stefnanda, B, og hafi ekki þekkt neinn annan hér á landi þegar hann kom hingað. Að mati stefnda séu önnur tengsl stefnanda, A, við landið ekki slík að það fæli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans að vísa honum af landi brott. Þá hafi stefnendum sem fyrr segir ekki tekist að sýna fram á með óyggjandi hætti að til hjúskapar þeirra hafi verið stofnað í öðrum tilgangi en að útvega stefnanda, A, dvalarleyfi hér á landi og því geti brottvísun hans ekki heldur talist ósanngjörn gagnvart stefnanda, B, sem nánum aðstandanda stefnanda, A, sbr. 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002.

Þá vísar stefndi til þess að í stefnu sé bent á rétt stefnanda, A, til að ganga í hjónaband og stofna fjölskyldu, sem m.a. sé tryggður í 16. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna og 12. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þessu sé ekki andmælt af hálfu stefnda, sem árétti þó að réttur erlends ríkisborgara til að ganga í hjónaband með íslenskum ríkisborgara leiði ekki sjálfkrafa til veitingar á dvalarleyfi hér á landi. Þegar rökstuddur grunur sé um að til hjúskaparins hafi verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla hinum erlenda ríkisborgara dvalarleyfis á Íslandi, þá veiti hjúskapurinn þvert á móti ekki rétt til dvalarleyfis, nema viðkomandi hafi sýnt fram á með óyggjandi hætti að ekki sé um slíkt málamyndahjónaband að ræða. Stefnendum hafi ekki tekist að sýna fram á með óyggjandi hætti að ekki hafi verið stofnað til hjónabandsins í þeim tilgangi sem lýst sé í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002 og vísar stefndi um það til fyrri umfjöllunar þar að lútandi.

Stefndi vísar því aukinheldur á bug að við meðferð málaleitana stefnenda hafi hlutaðeigandi stjórnvöld brotið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga, þ.e.a.s. einkum rannsóknarreglu 10. gr., jafnræðisreglu 11. gr. og meðalhófsreglu 12. gr. laganna sem stefnendur byggi á.

Í 10. gr. stjórnsýslulaga komi fram að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Markmið rannsóknarreglunnar sé að tryggja að stjórnvaldsákvarðanir verði bæði löglegar og réttar. Ítarleg viðtöl hafi verið tekin við stefnendur, eftir að grunur hafi komið upp um málamyndahjónaband og stefnanda, A, hafi verið veittur andmælaréttur við fyrirhugaðri synjun á dvalarleyfi, sem og fyrirhugaðri brottvísun hans og endurkomubanni. Í ljósi þess sem hafi komið fram í umræddum viðtölum við stefnendur, og með hliðsjón af gögnum málsins að öðru leyti, sé það mat stefnda að aflað hafi verið þeirra upplýsinga sem nauðsynleg hafi verið til að taka efnislega rétta ákvörðun í málinu, bæði þegar synjað hafi verið um dvalarleyfi, sem og þegar ákvörðun um brottvísun og endurkomubann hafi verið tekin. Þar af leiðandi sé því alfarið vísað á bug að rannsóknarregla stjórnsýslulaga hafi verið brotin.

Í 11. gr. stjórnsýslulaga komi fram að við úrlausn mála skuli stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti. Óheimilt sé að mismuna aðilum við úrlausn mála á grundvelli sjónarmiða sem byggist á kynferði þeirra, kynþætti, litarhætti, þjóðerni, trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum, þjóðfélagsstöðu, ætterni eða öðrum sambærilegum ástæðum. Af upptalningunni sé ljóst að ákvæðið sé mjög víðtækt og tilvikin ekki tæmandi talin. Að mati stefnda bendir ekkert til þess að ekki hafi verið gætt jafnræðis við þær ákvarðanir sem deilt sé um í málinu, enda hafi málsmeðferðin ekki verið frábrugðin öðrum sambærilegum málum. Þegar grunur komi upp um málamyndahjónaband, sem stofnað sé til í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir erlendan ríkisborgara, þá sé meðferð slíkra mála ávallt í samræmi við það sem hafi verið í máli stefnenda. Fullyrðingum um brot á jafnræðisreglu sé því vísað á bug af hálfu stefnda.

Í 12. gr. stjórnsýslulaga segi að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, yrði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá jafnframt gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Það markmið sem að sé stefnt með 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002 sé að koma í veg fyrir að unnt sé að stofna til málamyndahjónabanda í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir erlendan ríkisborgara. Með vísan til þess sé það lögmætt markmið hinna umdeildu stjórnsýsluákvarðana að koma í veg fyrir að menn geti byggt svo veigamikinn rétt, sem dvalarleyfi sé, á slíkum málamyndahjúskap. Slíkur hjúskapur til málamynda veiti ekki rétt til dvalar hér á landi og Útlendingastofnun hafi ekki verið heimilt að veita stefnanda, A, dvalarleyfi, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Sama sé að segja um þá ákvörðun að vísa stefnanda, A, brott frá Íslandi og banna honum endurkomu, enda hafi hann dvalið ólöglega hér á landi, eftir að honum hafi verið synjað um dvalarleyfi, sbr. a-lið 1. mgr. 20. gr., og í ljósi þess að hann hafi ekki yfirgefið landið af sjálfsdáðum svo sem honum hafi verið gefinn kostur á, sbr. a-lið 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Að mati stefnda hafi ekki verið hægt að ná hinu lögmæta markmiði, sem sé að koma í veg fyrir að svindlað sé á kerfinu með stofnun málalmyndahjónabands, með öðru og vægara móti. Sérstaklega skuli áréttað að heimilt sé samkvæmt 2. mgr. 20. gr. c laga nr. 96/2002 að ákveða að endurkomubann verði varanlegt, en ef það er ákveðið tímabundið, þá skuli það að jafnaði ekki gilda skemur en tvö ár. Endurkomubanninu hafi því verið markaður eins skammur tími og mögulegt hafi verið samkvæmt ákvæðinu og hafi þannig verið gætt meðalhófs af hálfu stefnda. Samkvæmt þessu hafi ekki verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga við málsmeðferð.

Um lagarök vísar stefndi til laga um útlendinga, nr. 96/2002 með síðari breytingum, og reglugerðar um útlendinga, nr. 53/2003, stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944 og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Stefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V.

Niðurstaða

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslu stefnendur, A og B. Auk þess gáfu skýrslur vitnin C körfuboltaleikmaður, D og E, lögfræðingur hjá Útlendingastofnun. Verða skýrslur þeirra raktar eins og þurfa þykir.

Af hálfu stefnenda er þess krafist að ógiltir verði þrír úrskurðir kærunefndar útlendingamála. Í fyrsta lagi úrskurður frá 12. mars 2015, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 3. desember 2014 um að synja stefnanda, A, um dvalarleyfi hér á landi á grundvelli 13. gr. laga nr. 96/2002. Í öðru lagi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 7. ágúst 2015 um að vísa stefnanda, A, brott frá Íslandi og banna honum endurkomu til landsins í tvö ár. Í þriðja lagi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 10. maí 2016, um að synja stefnanda, A, um að fresta réttaráhrifum úrskurðar kærunefndarinnar frá 11. febrúar 2016. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda.

Stefnandi, B, var ekki aðili að þeim stjórnsýslumálum sem hér eru til umfjöllunar og lúta úrskurðir kærunefndar útlendingamála, sem krafist er ógildingar á í máli þessu, því ekki að henni. Stefnandi, B, leitaðist eftir því að vera veitt aðild að því máli er laut að ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann og lauk með úrskurði kærunefndar útlendingamála 11. febrúar 2016, en hafði ekki erindi sem erfiði. Sú staðreynd að viðtal var tekið af stefnanda, B, hjá Útlendingastofnun í upphafi málsmeðferðar, veitti henni ekki sjálfkrafa aðild að stjórnsýslumálinu. Ekki felur það heldur sjálfkrafa í sér að aðild stefnanda, B, að stjórnsýslumálinu hafi eða ætti að hafa verið virt frá upphafi. Þá verður ekki litið svo á að stefnandi, B, hafi haft lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins á stjórnsýslustigi, enda laut það aðeins að úrvinnslu á beiðni stefnanda, A, um dvalarleyfi hérlendis og dvöl hans í landinu að lokinni stjórnsýslumeðferð þess máls. Með hliðsjón af þessu ber að fallast á þann hluta sýknukröfu stefnda í málinu sem byggir á aðildarskorti stefnanda, B, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki fjallað frekar um málsástæður til stuðnings málatilbúnaði stefnanda, B.

Skilja verður málatilbúnað stefnanda, A, á þá leið að hann leiti meðal annars eftir því að fá ógilta úrskurði kærunefndar útlendingamála frá 12. mars 2015 og 11. febrúar 2016. Í þeim úrskurðum var öllum kröfum hans viðvíkjandi tveimur ákvörðunum Útlendingastofnunar, frá 3. desember 2014 og 7. ágúst 2015, hafnað, meðal annars kröfum hans um að þessum úrskurðum yrði hnekkt. Kröfur stefnanda, A, í máli þessu lúta þó einungis að úrskurðum kærunefndar útlendingamála en ekki samhliða því að ákvörðunum Útlendingastofnunar. Þegar leitast er við að hnekkja stjórnvaldsákvörðun, sem hefur fengið umfjöllun á æðra stjórnsýslustigi, er það athugunarefni hverju sinni hvort nægilegt sé að krefjast ógildingar hinnar upprunalegu stjórnvaldsákvörðunar. Ef framangreindir úrskurðir kærunefndar útlendingamála eru skildir bókstaflega fela þeir aðeins í sér höfnun á kröfum stefnanda, A, í stjórnsýslukærum hans til kærunefndarinnar. Ógilding á úrskurðum kærunefndar útlendingamála í samræmi við kröfur stefnanda hefur ekki sjálkrafa í för með sér ógildingu á ákvörðunum Útlendingastofnunar. Þvert á móti stæðu þær ákvarðanir Útlendingastofnunar sem kærunefndin staðfesti óbreyttar, yrðu kröfur stefnanda, A, að þessu leyti teknar til greina. Þó er ekki gerð athugasemd við kröfugerð hans að þessu leyti, enda verður til þess að líta að svipaður háttur á kröfugerð og hér um ræðir hefur verið látinn átölulaus í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands, sbr. dóma réttarins í dómasafni frá 1997, bls. 602, frá 9. febrúar 2006 í máli nr. 321/2005 og frá 22. nóvember 2007 í máli nr. 44/2007. Verður því ekki talið að stefnanda, A, skorti lögvarða hagsmuni til að fá skorið úr um kröfur sínar þótt þeim sé eingöngu beint að úrskurðum kærunefndar útlendingamála.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar 4. desember 2014, sem kærunefnd útlendingamála staðfesti með úrskurði 12. mars 2015, sem hér er krafist ógildingar á, er vísað til viðtala sem tekin voru við stefnendur dagana 26. og 28. ágúst 2014 í tilefni af umsókn stefnanda, A, um dvalarleyfi. Þar var meðal annars spurt um kynni þeirra hjóna, hjúskap, búsetu og aðrar aðstæður þeirra. Enn var til staðar grunur um málamyndahjúskap og var stefnanda, A, kynntur sá grunur með bréfi 26. september 2014 og veittur 15 daga frestur til að leggja fram gögn eða andmæli gegn því sem þar kom fram, sem hann og gerði, að veittum fresti, með greinargerð þann 27. október 2014. Þá hafði stefnandi, A, lagt fram tilskilin gögn vegna umsóknar sinnar, sem gerði málið tækt til ákvarðanatöku á stjórnsýslustigi. Voru í ákvörðun Útlendingastofnunar 4. desember 2014 færð þau rök fyrir því að grunur væri um að til hjúskapar stefnenda hefði verið stofnað í þeim tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda, A, að ósamræmi hefði verið í svörum þeirra í viðtölum 26. og 28. ágúst 2014 og yrði framburður þeirra þar að teljast ótrúverðugur. Í þeim efnum tiltók Útlendingastofnun sérstaklega að ljóst væri að stefnendur hefðu ekki búið saman áður en til hjúskapar var stofnað og að stefnandi, B, hafði verið gift öðrum manni á þeim tíma er þau kynntust. Þá var bent á það að stefnendur þekktu ekki til atburða úr lífi annars og gætu ekki sagt til um fæðingardag hvort annars. Einnig að misræmis gætti í frásögnum stefnenda af því hvenær til hjúskapar var stofnað, hversu lengi þau hefðu þekkst og hvenær stefnandi hefði þá hitt börn maka síns.

Gögn málsins bera með sér að við rannsókn þess á lægra stjórnsýslustigi hafi verið leitast við af hálfu Útlendingastofnunar að afla upplýsinga sem skiptu máli varðandi það úrlausnarefni hvort rökstuddur grunur væri um að til hjúskaparins hefði verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda, A. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga var ákvörðun Útlendingastofnunar 4. desember 2014 byggð á því að fram væri kominn rökstuddur grunur um að til hjúskaparins hefði verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda og að ekki hefði verið sýnt fram á annað með óyggjandi hætti. Þessi ákvörðun Útlendingastofnunar var staðfest með úrskurði kærunefndar útlendingamála 12. mars 2015 með vísan til þess að í viðtali hjá Útlendingastofnun 24. ágúst 2014 hefði komið fram að stefnandi hafi hitt eiginkonu sína á veraldarvefnum. Þau hafi stofnað til sambands og skömmu síðar gengið í hjónaband. Í viðtalinu hafi stefnandi og eiginkona hans hvorugt getað greint skilmerkilega frá atriðum sem eðlilegt gæti talist að makar geti greint frá og þekkt úr lífi hvort annars, m.a. eftirnöfnum hvort annars, fæðingardögum, hve lengi þau hafi verið að hittast áður en þau gengu í hjúskap, nöfnum barna maka og öðrum atriðum. Þá hafi maki stefnanda skilið við fyrrum eiginmann sinn skömmu áður á grundvelli hjúskaparbrots áður en til hjúskapar hennar og stefnanda var stofnað. Um tíma hafi þó fyrrum eiginmaður maka stefnanda búið með þeim. Í ljósi gagna málsins var það mat kærunefndar útlendingamála að rökstuddur grunur væri fyrir hendi um að til hjúskaparins hefði verið stofnað til þess eins að afla stefnanda dvalarleyfis. Stefnanda hafi ekki tekist að leggja fram nein gögn sem sýni fram á annað en að um málamyndahjúskap væri að ræða. Í ljósi þessa var það mat kærunefndar að hjúskapur stefnanda og maka hans veitti honum ekki rétt til dvalarleyfis, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002.

Stefnendur gáfu, sem fyrr segir, bæði skýrslu fyrir dómi. Í framburði þeirra kom fram að þau hefðu búið saman frá komu stefnanda, A, til landsins, þau héldu sameiginlegt heimili, hefðu með sér fjárfélag og sæju fyrir sér að vera áfram í hjúskap um ókomna tíð. Aðspurð um fyrri sögu svaraði stefnandi, B, því til að stefnandi, A, væri þriðji eiginmaður hennar. Fyrsti eiginmaður hennar sem hún kynntist á skemmtistað hér á landi kom frá [...]. Þau giftu sig árið 2001 og skildu árið 2005. Öðrum eiginmanni sínum kynntist hún á veraldarvefnum og giftu þau sig nokkrum mánuðum síðar. Líkt og stefnandi kom annar eiginmaður hennar frá [...]. Báðir stefnendur staðfestu, að þau hefðu kynnst á veraldarvefnum og að hún hefði verið gift öðrum eiginmanni sínum á sama tíma. Það hafi stefnandi, A, vitað og einnig að hún hafi fengið skilnað frá honum í desember 2013. Í sama mánuði hafi stefnandi komið til landsins og dvalið í íbúð stefnanda, B, en jafnframt hafi þar búið fyrrum eiginmaður hennar, samlandi stefnanda. Sá hafi flutt út úr íbúðinni einhverju síðar, en þau stefnandi og eiginkona hans hafi gift sig 30. janúar 2014. Skýringar á sambúð þeirra þriggja, stefnenda og fyrrum eiginmanns stefnanda, B, voru á þá leið að sá síðarnefndi hefði átt erfitt með að finna sér nýtt húsnæði. Aðspurð hvers vegna stefnandi, B, hafi ekki getað svarað því hvað stefnandi, A, heitir í viðtali hjá Útlendingastofnun svaraði hún því til að framburður nafnsins væri flókinn. Stefnandi, A, svaraði því til, aðspurður um kynni sín og samlanda síns og fyrrum eiginmanns stefnanda B, að þeir heyrðust reglulega og kölluðu hvor annan slanguryrðinu „bróðir“. Þeir væru þó ekki úr sama fylki í [...] og töluðu ekki sama móðurmál þeirra væri ekki það sama. Fyrir dóminn kom einnig vitnið E, lögfræðingur hjá Útlendingastofnun, sá starfsmaður stofnunarinnar sem stóð að viðtölum við stefnendur 26. og 28. ágúst 2014 og átti þátt í ákvarðanatöku í málinu á vegum Útlendingastofnunar. Svaraði hann því til að það hefði vakið þann grun hjá stofnuninni að til hjúskaparins hefði verið stofnað til málamynda að stefnandi, B, hafði áður verið í sambandi við erlenda menn. Samkvæmt gögnum þjóðskrár hafi hún fengið lögskilnað frá þeim síðari á grundvelli hjúskaparbrots skömmu fyrir stofnun nýs hjúskapar með stefnanda, A. Því hafi verið ákveðið að boða til fyrrgreindra viðtala við stefnendur og í kjölfar þeirra boðið upp á skrifleg andmæli, sem hafi og borist Útlendingastofnun. Mat stofnunarinnar hafi að svo búnu verið það ljóst að fyrir hendi væri nægilega rökstuddur grunur um að til hjúskapar hafi stofnast til málamynda, enda hefðu stefnendur uppfyllt öll viðmið laga þar að lútandi nema eitt. Því hafi Útlendingastofnun ekki talið þörf á frekari rannsóknaraðgerðum í aðdraganda ákvörðunar um að synja stefnanda, A, um dvalarleyfi hér á landi.

Stefnandi, A, byggir kröfugerð sína í fyrsta lagi á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 12. mars 2015 sé ógildanlegur vegna efnislegra annmarka. Úrskurðurinn hafi brotið gegn friðhelgi stefnanda til einkalífs, heimilis og fjölskyldu, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár nr. 33/1944. Stefnandi, A, byggir meðal annars á því að síðastgreint ákvæði stjórnarskrár veiti ríkari vernd en 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Af sömu ástæðu séu dómar Mannréttindadómstóls Evrópu ekki fordæmisgefandi vegna þess máls sem hér sé til úrlausnar auk þess sem kærunefndin hafi dregið af þeim rangar ályktanir. Hér að framan eru rakin sjónarmiðin, sem leiddu til þeirrar niðurstöðu í úrskurði kærunefndar útlendingamála, að hafna bæri kröfu stefnanda um að ákvörðun Útlendingastofnunar yrði felld úr gildi. Með vísan til þeirra og þess að engar upplýsingar hafa komið fram í málinu sem benda til að þessi sjónarmið séu ómálefnaleg, er þeirri málsástæðu hafnað að úrskurðurinn sé haldinn þeim efnisannmörkum sem stefnandi, A, vísar til í þessu sambandi. Skýringar og upplýsingar, sem stefnendur veittu um hjúskapinn við rannsókn málsins og í skýrslugjöf fyrir dómi, breyta því ekki að horfa verður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002 til staðreynda, sem liggja fyrir um stofnun hjúskaparins, kynni hjónanna og aðstæður þeirra, eins og gert var í úrskurði kærunefndar útlendingamála. Að því virtu er því hafnað að ekki hafi verið horft til þeirra hagsmuna stefnanda, A, sem máli skipti við úrlausn málsins hjá kærunefnd útlendingamála. Með sömu rökum er því hafnað að kærunefnd útlendingamála hafi horft fram hjá hinum ríku hagsmunum hans af því að njóta réttar til fjölskyldu og einkalífs hér á landi.

Þá byggir stefnandi, A, á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 12. mars 2015 hafi brotið í bága við fyrirmæli 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Í ákvæðinu kemur fram að ef rökstuddur grunur er um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis og ekki sé sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, veiti slíkur hjúskapur ekki rétt til dvalarleyfis. Sá sem sækir um dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laga nr. 96/2002 ber þar af leiðandi sönnunarbyrði fyrir því að svo sé ekki ástatt um hjúskap sinn sem greinir frá í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Í greinargerð með lögum nr. 96/2002 er að finna leiðbeinandi sjónarmið þegar sú staða kemur upp að grunur leikur á að til hjúskapar hafi verið stofnað til málamynda. Þau atriði sem að framan greinir varðandi samband stefnenda eru, samkvæmt þeim leiðbeinandi sjónarmiðum, öll talin geta verið vísbending um að um málamyndahjúskap hafi verið að ræða þegar til hans var stofnað. Stefnanda, A, hefur því ekki tekist, með óyggjandi hætti, að sýna fram á annað en að hjúskapur stefnenda hafi verið til málamynda og að til hans hafi eingöngu verið stofnað í því skyni stefnandi, A, gæti sótt um dvalarleyfi hér á landi á grundvelli hjúskapar. Getur hjúskapur stefnenda því ekki verið lagður til grundvallar útgáfu dvalarleyfis samkvæmt 13. gr. laga nr. 96/2002.

Með hliðsjón af framangreindu er það mat dómsins að hafna beri þeim málsástæðum stefnanda, A, sem lúta að því að úrskurð kærunefndar útlendingamála frá 12. mars 2015 verði að ógilda vegna efnisannmarka.

Stefnandi, A, byggir kröfugerð sína í öðru lagi á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016, um brottvísun hans úr landinu og endurkomubann til tveggja ára, sé ógildanlegur vegna efnislegra annmarka. Úrskurðurinn byggir á því að endanleg ákvörðun hafi verið tekin um það á stjórnsýslustigi að synja stefnanda, A, um dvalarleyfi hér á landi á grundvelli 3. mgr. 13. gr. útlendingalaga og væri dvöl hans hér á landi því ólögmæt. Ákvörðun um brottvísun var þar af leiðandi tekin með vísan til 20. gr., sbr. 2. mgr. 33. gr. laga nr. 96/2002.

Um þessa málsástæðu vísar stefnandi, A, til þess að brottvísun hans sé beinlínis andstæð 3. mgr. 21. gr. laga nr. 96/2002. Ákvæðið leggur bann við brottvísun manns frá Íslandi, ef slík brottvísun felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart hlutaðeigandi og hans nánustu. Lögskýringargögn að baki ákvæðinu gera grein fyrir því að í þessu samhengi beri að líta til tengsla þess einstaklings við landið, dvalartíma hans hér á landi og fjölskyldutengsla. Stefnandi, A, byggir á því að fjölskyldutengsl hans við eiginkonu sína hafi styrkst verulega á þeim rúmlega tveimur árum sem liðið hafa frá komu hans til landsins, auk þess sem hann hafi tengst kunningjum eiginkonu sinnar, eignast hér kunningja og myndað menningarleg tengsl við landið. Til þessa þátta hafi ekki verið tekið fullnægjandi tillit í úrskurði kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016.

Með þetta í huga vísar dómurinn til þess að stefnandi, A, kom hingað til lands í lok árs 2013 og þekkti þá aðeins stefnanda, B. Þau gengu í hjúskap einungis einum og hálfum mánuði eftir komu hans til landsins, þann 30. janúar 2014. Daginn eftir, þann 31. janúar 2014, lagði stefnandi inn umsókn hjá Útlendingastofnun um dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Dómurinn hefur þegar fallist á það mat stefnda að til þess hjúskapar hafi verið stofnað til málamynda, enda hefur stefnendum ekki tekist að sýna fram á annað með óyggjandi hætti, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2012. Slíkur hjúskapur getur ekki verið grundvöllur dvalarleyfis líkt og áður greinir frá og hefur stefnandi því ekki fengið útgefið dvalarleyfi hér á landi. Áréttað skal þó að hjúskapurinn stendur sem slíkur, með öllum þeim réttaráhrifum sem það hefur í för með sér, óháð því hvort til hans hafi verið stofnað til málamynda. Mál þetta snýr enda ekki að rétti stefnenda til að ganga í hjúskap, líkt og virðist byggt á í þessu samhengi í stefnu, heldur aðeins á því hvort umræddur hjúskapur geti verið grundvöllur dvalarleyfis.

Við aðalmeðferð málsins gaf símaskýrslu vitnið C körfuboltaleikmaður, sem sagðist þekkja stefnanda, A, og eiginkonu hans. Vitnið bar um að stefnendur væru í hjónabandi, en hvorki lýsti hann sérstaklega vinatengslum við þau né bar hann á annan hátt um tengsl stefnanda, A, við landið. Þá kom fyrir dóminn vitnið D, bróðir stefnanda, B. Sagðist vitnið kannast við stefnanda, A, hann kæmi fyrir sjónir sem eiginmaður systur sinnar og að þau hefðu komið saman í fjölskyldusamkvæmi. Aðspurður svaraði vitnið því til að honum hefði ekki verið boðið í brúðkaup stefnenda, en hefði nokkrum sinnum heimsótt stefnendur, án þess að bera nánar um styrk tengsla við stefnanda, A, eða um stöðu hans að öðru leyti.

Hvorki verður ráðið af framangreindum vitnisburði stefnenda né framangreindra vitna að stefnandi, A, hafi myndað rík félagsleg tengsl við þessa aðila eða menningarleg tengsl við landið. Þrátt fyrir fullyrðingar í stefnu um tengsl stefnanda, A, við ættingja, kunningja og vini stefnanda, B, sem og eigin kunningja hér á landi, og menningarleg tengsl hans við landið, hefur hann ekki leitast við að sýna fram á þau tengsl með framlagningu gagna eða frekari vitnaleiðslum, en sönnunarbyrði um þessi atriði hvílir á stefnanda.

Stefnandi, A, kom til landsins í desember 2013, eða fyrir rétt rúmum þremur árum. Var hann þá 31 árs gamall og hafði afar takmörkuð tengsl við landið, en hann hafði þá kynnst stefnanda, B, nokkrum mánuðum áður á veraldarvefnum, eða í ágúst 2013. Ekki hefur verið sýnt fram á önnur tengsl hans við landið. Stefnandi, A, hefur aldrei haft dvalarleyfi hér á landi og hafði dvalið hér ólöglega um nokkra hríð þegar umþrættur úrskurður kærunefndar útlendingamála var kveðinn upp 11. febrúar 2016. Til þess ber og að líta að stefnanda hafði þá reglulega verið gerð grein fyrir því að til brottvísunar gæti komið, fyrst í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 3. desember 2104, síðar með bréfi 13. apríl 2015 og í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 7. ágúst 2015.

Til þess ber og að líta að stefnandi hefur aðeins verið í hjúskap með stefnanda, B, frá 30. janúar 2014, en þau giftu sig aðeins einum og hálfum mánuði eftir komu hans hingað til lands. Líkt áður hefur komið fram hefur stefnanda, A, ekki tekist að sýna fram á það með óyggjandi hætti að til þessa hjúskapar hafi ekki verið stofnað til málamynda og í þeim tilgangi einum að afla honum dvalarleyfis hér á landi. Þá hefur ekkert komið fram í málinu sem gefur tilefni til að efast um að stefnandi, A, sé heill heilsu og vinnufær. Þar af leiðandi verður ekki annað ráðið en að stefnandi eigi auðvelt með að flytja af landi brott og koma sér fyrir á öðrum stað. Verður því ekki séð að brottvísun stefnanda, A, hefði þungbærar afleiðingar fyrir hann eða fjölskyldulíf hans. Þá verður ekki talið ósanngjarnt að ætla að stefnendur hafi möguleika á því að taka upp búsetu í öðru landi.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður ekki talið að brottvísun stefnanda, A, feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum og hans nánustu aðstandendum. Af sömu ástæðum er ekki fallist á það með stefnanda, A, að ákvörðun um brottvísun hans fari í bága við rétt hans samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár. enda eigi hann ekki slík fjölskyldubönd hér á landi. Er því hafnað þeim málsástæðum stefnanda, A, sem lúta að því að úrskurð kærunefndar útlendingamála frá 11. febrúar 2016 verði að ógilda vegna efnisannmarka.

Auk framangreinds byggir stefnandi, A, kröfugerð sína í þriðja lagi á því að kærunefnd útlendingamála hafi með úrskurðum sínum, frá 12. mars 2015, 11. febrúar 2016, og 10. maí 2016, brotið gegn skráðum og óskráðum málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins. Í því samhengi nefna stefnendur sérstaklega 7., 9., 10., 11., 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993.

Með vísan til þess sem að framan greinir um rannsókn þá sem umþrættir úrskurðir kærunefndar útlendingamála, frá 12. mars 2015, 11. febrúar 2016, og 10. maí 2016, byggðu á, verður að hafna því að ekki hafi verið rannsakaðar raunverulegar ástæður og grundvöllur fyrir hjúskap stefnanda og eiginkonu hans og heimild hans til dvalar hér á landi. Verður ekki fallist á að viðtölin við stefnanda og maka hans hafi verið ófullnægjandi og að ekki hafi mátt byggja niðurstöðu á því sem þar kom fram í málinu. Mat kærunefndar útlendingamála var að rannsókn málsins væri fullnægjandi. Með hliðsjón af gögnum málsins, sem og því sem kom fram í skýrslugjöf stefnanda og eiginkonu hans fyrir dómi, hefur ekki verið sýnt fram á með haldbærum rökum að það mat kærunefndar útlendingamála hafi verið rangt. Er því fallist á það með stefnda að aflað hafi verið þeirra upplýsinga sem hafi verið nauðsynlegar til að taka efnislega rétta ákvörðun í málinu, bæði þegar synjað var um dvalarleyfi, sem og þegar ákvörðun um brottvísun og endurkomubann var tekið. Þeirri málsástæðu stefnanda að rannsókninni hafi verið ábótavant og að brotið hafi verið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga við meðferð mála stefnanda er því hafnað. Þá verður ekki fallist á það að tilefni hafi verið til þess af hálfu kærunefndar útlendingamála að óska eftir frekari gögnum við úrslausn kærumála stefnanda eins og stefnandi heldur fram að kærunefndinni hafi borið að gera.

Þá er ekkert komið fram í málinu sem bendir til þess að ekki hafi verið gætt jafnræðis við meðferð málsins við töku umþrættra ákvarðana í úrskurðum kærunefndar útlendingamála, eða að farið hafi verið með málin á annan hátt en önnur sambærileg mál. Er því ekki fallist á það með stefnanda, A, að brotið hafi verið á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, við málsmeðferð í aðdraganda uppkvaðningar þeirra úrskurða sem hann krefst ógildingar á í máli þessu.

Fallist er á það með stefnda að með 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002 var að því stefnt að koma í veg fyrir að hægt væri að stofna til málamyndahjónabanda í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir erlendan ríkisborgara. Með vísan til þess er það lögmætt markmið hinna umdeildu úrskurða kærunefndar útlendingamála að koma í veg fyrir að stefnandi, A, gæti byggt svo veigamikinn rétt, sem dvalarleyfi er, á slíkum málamyndahjúskap. Var kærunefnd útlendingamála því rétt að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja stefnanda, A, um dvalarleyfi hér á landi á þeim grunni sem hann krafðist, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga nr. 96/2002. Af sömu ástæðu fór það ekki í bága við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun stefnanda, A, og banna honum endurkomu í tvö ár, enda hafði hann þá ekki yfirgefið landið af sjálfsdáðum, líkt og honum hafði verið gefinn kostur á eftir að honum hafði verið synjað um dvalarleyfi, sbr. a-lið 1. mgr. og a-lið 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Þá var stefnanda, A, markaður eins skammur tími í endurkomubann og mögulegt var, sbr. 2. mgr. 20. gr. c laga nr. 96/2002. Markmiði því sem að var stefnt með úrskurðum kærunefndar útlendingamála, að koma í veg fyrir ólögmæta dvöl stefnanda hér á landi, varð því ekki náð með öðru og vægara móti. Er því ekki fallist á það með stefnanda að brotið hafi verið á meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 í aðdraganda uppkvaðningar þeirra úrskurða sem stefnandi krefst ógildingar á í máli þessu.

Í ljósi þess sem að framan er rakið um rannsókn málsins, þess að andmælaréttar stefnenda var í hvívetna fylgt, sem og með tilliti til þeirra upplýsinga sem lágu til grundvallar úrskurðum kærunefndar útlendingamála, er ekki fallist á það með stefnanda, A, að kærunefnd útlendingamála hafi ekki gætt þess að veita honum upplýsingar í samræmi við fyrirmæli í 7. gr. stjórnsýslulaga. Af sömu ástæðu er því hafnað að stefnanda, A, hafi ekki verið gefinn kostur á að neyta andmælaréttar samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins. Með bréfi Útlendingastofnunar 26. september 2014 voru honum send gögn málsins og honum veittur kostur á að koma að frekari athugasemdum vegna málsins um beiðni hans um dvalarleyfi, sem og með bréfi sömu stofnunar 13. apríl 2015 vegna fyrirhugaðrar brottvísunar stefnanda af landi brott og ákvörðunar um endurkomubann. Þá gafst stefnanda, A, í öllum tilvikum færi á því að koma á framfæri við kærunefnd útlendingamála skriflegum röksemdum til stuðnings kærum sínum í aðdraganda úrskurðanna 12. mars 2015, 11. febrúar 2016 og 10. maí 2016. Ekki verður annað séð af rökstuðningi hinna kærðu úrskurða að fullt tillit hafi verið tekið til málatilbúnaðar stefnanda til stuðnings stjórnsýslukærum hans, þrátt fyrir að málsástæður hans hafi ekki verið teknar til greina.

Þegar allt framangreint er virt hefur ekki verið leitt í ljós að fyrrgreindar stjórnvaldsákvarðanir hafi verið haldnar þeim annmörkum að leitt geti til ógildingar þeirra. Skal stefndi því sýkn af öllum kröfum stefnenda í máli þessu.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dóms dregist umfram frest skv. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Dómari og aðilar eru sammála um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Af hálfu stefnenda flutti málið D-x-x P-x-x hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf hrl.

Dóm þennan kvað upp Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnenda, A og B.

Málskostnaður fellur niður.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf