E-4739/2005

Mál þetta, sem dómtekið var þann 7. mars sl., er höfðað 29. júní 2005. Málið var tekið til endurflutnings 23. maí sl. og dómtekið sama dag.

Stefnandi er Byko hf., Skemmuvegi 2a, Kópavogi.

Stefndi er Kaupþing banki hf., Borgartúni 19, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 4.500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 18. september 2001 til greiðsludags. Enn fremur krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi þess í báðum tilvikum að honum verði tildæmdur málskostnaður að mati réttarins.

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum svo:

Stefnandi krefst skaðabóta innan samninga af stefnda sökum þess að þinglýstum tryggingarréttindum, sem stefndi hafði að hluta framselt stefnanda, var aflýst með heimild stefnda en án vitundar stefnanda og eru réttindin því ekki til staðar til tryggingar kröfum stefnanda. Málsatvik eru nánar tiltekið þessi:

1. Úthlutun lóðar til Desembers ehf. að Miðhrauni 22 í Garðabœ.

Með samningi, dagsettum 28. apríl 1998, sbr. dskj. 3, leigði Garðabær, kt. [...], Desember ehf., kt. [...], 8.751 fermetra leigulóð undir iðnaðarhús við Miðhraun 22 í Garðabæ. Desember ehf. hugðist reisa tvö hús (22A og 22B) á lóðinni. Var gerð eignaskiptayfírlýsing fyrir annað húsið (mhl. 01) 10. nóvember 1998, en hitt (mhl. 02) 23. febrúar 2000, sbr. dskj. 5 og 21.

2. Veðsetning Miðhrauns 22 til stefnda.

Hinn 6. nóvember 1998 veðsetti Desember ehf. með 2. veðrétti alla eignina að Miðhrauni 22 til Búnaðarbanka Íslands hf. til tryggingar greiðslu skuldar samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 4. nóvember 1997, að fjárhæð 10.000.000 kr. sem áður var tryggt með 2. veðrétti í fasteigninni Dalvegi 16B í Kópavogi, sbr. dskj. 4. Var sú fasteign samhliða leyst úr veðböndum. Ágreiningslaust er að stefndi hefur tekið við réttindum og skyldum Búnaðarbanka Íslands hf. og verður framvegis vísað til bankans sem stefnda.

Með tryggingarbréfi, útgefnu 16. nóvember 1998, að fjárhæð 10.000.000 kr., var stefnda sett öll fasteignin að Miðhrauni 22 að veði með 3. veðrétti, sbr. dskj. 6.

Hinn 25. janúar 1999 veðsetti Desember ehf. með 4. veðrétti alla eignina að Miðhrauni 22 til stefnda til tryggingar greiðslu skuldar samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 4. nóvember 1997, að fjárhæð 10.000.000 kr., sem áður var tryggt með 3. veðrétti í fasteigninni Dalvegi 16B í Kópavogi, sbr. dskj. 8. Var sú fasteign samhliða leyst úr veðböndum.

Síðastgreindan dag veðsetti Desember ehf. enn fremur með 5. veðrétti alla eignina að Miðhrauni 22 til stefnda til tryggingar greiðslu skuldar samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 4. nóvember 1997, að fjárhæð 10.000.000 kr. sem áður var tryggt með 4. veðrétti í fasteigninni Dalvegi 16B í Kópavogi, sbr. dskj. 9. Var sú fasteign samhliða leyst úr veðböndum.

Þegar hér var komið sögu hvíldu, samkvæmt framansögðu, fjögur tryggingarbréf útgefin til stefnda á 2.-5. veðrétti fasteignarinnar Miðhrauns 22, hvert að fjárhæð 10.000.000 kr., sbr.dskj. 10.

3. Framsal tryggingarréttinda og söluandvirðis tveggja eignarhluta til stefnanda.

Í byrjun febrúar 1999 námu skuldir Desembers ehf. við stefnanda um 5,2 m.kr. vegna eldri úttekta og annarra verka. Félagið óskaði eftir áframhaldandi úttektum hjá stefnanda vegna húsbyggingar að Miðhrauni 22B en Miðhraun 22A var þá í byggingu. Þar sem félagið gat ekki lagt fram tryggingar fyrir úttektum var falast eftir því við stefnda að hann gæfi eftir hluta af tryggingum sínum á eigninni til stefnanda.

Með yfirlýsingu stefnda, dagsettri 8. júlí 1999, sbr. dskj. 16, lýsti stefndi því yfir að hann framseldi hluta tryggingarréttinda samkvæmt fyrrnefndum tryggingarbréfum, eða sem næmi kr. 5.000.000 til stefnanda, sem standa skyldu til tryggingar skuldum Desembers ehf. við stefnanda, allt að fjárhæð 5.000.000 kr. Skyldu framangreind tryggingarréttindi stefnanda njóta jafns réttar til veðsins sem um samhliða veðréttindi væri að ræða. Skyldu ákvæði tryggingarbréfanna að öðru leyti haldast og eiga við um tryggingarréttindi beggja aðila, þ.e. stefnanda og stefnda. Fyrrgreindum tryggingarbréfum, sbr. dskj. 4, 6, 8 og 9, var samkvæmt upplýsingum sýslumannsins í Hafnarfirði öllum aflýst 10. maí 2001, sbr. dskj. 28.

Með annarri yfirlýsingu stefnda, dagsettri 8. júlí 1999, sbr. dskj. 17, lýsti stefndi því yfir að hann myndi við sölu eignarhluta 01-0101 að Miðhrauni 22 ráðstafa til stefnanda 2.250.000 kr. vegna skulda Desembers ehf. við stefnanda og við sölu eignarhluta 01-0104 sömu fjárhæð vegna skulda Desembers ehf. við stefnanda. Er tekið fram í yfirlýsingunni að hún taki til greiðslu eldri skulda Desembers ehf. við stefnanda og komi til viðbótar yfirlýsingu sem gefin væri út samhliða um hlutdeild stefnanda í tryggingarréttindum stefnda í Miðhrauni 22 vegna skulda Desembers ehf.

4. Sala tveggja eignarhluta að Miðhrauni 22.

Hinn 4. október 1999 seldi Desember ehf. Böðvari Sigurðssyni ehf., kt. [...], eignarhluta 01-0104 fyrir 25.000.000 kr., sbr. dskj. 18, og var afsal gefið út fyrir eigninni 24. janúar 2000, sbr. dskj. 20. Með kaupsamningi, dagsettum 22. desember 1999, sbr. dskj. 19, seldi Desember ehf. Rafali ehf., kt. [...], eignarhluta 01-0101 fyrir 24.500.000 kr. Afsal var gefið út fyrir eigninni 26. apríl 2001, sbr. dskj. 22.

5. Greiðsla til stefnanda - gjaldþrot Desembers ehf.

Stefnandi fékk án frekari skýringa greiddar 5.000.000 kr. fyrir tilstilli stefnda hinn 25. október 1999. Var Desember ehf. tilgreindur greiðandi.

Desember ehf. var lýst gjaldþrota 18. september 2001. Með kröfulýsingu, dagsettri 12. nóvember 2001, sbr. dskj. 23, lýsti stefnandi kröfu í búið á grundvelli reiknings, dagsetts 1. maí 2001, vegna vöruúttekta Desembers ehf. hjá stefnanda á tímabilinu frá janúar 2000 til apríl 2001 að fjárhæð 7.833.848 kr. Ekkert greiddist upp í kröfu stefnanda við gjaldþrotaskiptin.

Samkvæmt viðskiptayfirlitum á dskj. 29-32 var skuld Desembers ehf. við stefnanda í ársbyrjun árin 1998-2001 sem hér segir:

1. janúar1998: 5.170.927 kr.

1. janúar 1999: 5.077.492 kr.

1. janúar 2000: 3.645.511 kr.

1. janúar 2001: 7.079.960 kr.

6. Bréfaskipti aðila.

Með bréfi þáverandi lögmanns stefnanda, dagsettu 5. desember 2002, sbr. dskj. 24, var spurst fyrir um sölu á ofangreindum eignarhlutum og jafnframt óskað eftir afstöðu stefnda til ábyrgðar sinnar gagnvart stefnanda samkvæmt fyrrgreindum yfirlýsingum á dskj. 16-17. Stefndi svaraði með bréfi, dagsettu 5. febrúar 2003, sbr. dskj. 25, og taldi sig hafa uppfyllt allar skyldur sínar gagnvart stefnanda samkvæmt yfirlýsingunum. Vísaði hann í þeim efnum til þess að stefnandi hefði 25. október 1999 fengið greiddar 5.000.000 kr. við sölu á eignarhluta að Miðhrauni 22.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi telur samkvæmt framansögðu að stefndi hafi með yfirlýsingum sínum, dagsettum 8. júlí 1999, annars vegar lofað stefnanda greiðslu á samtals 4.500.000 krónum af söluandvirði tveggja eignarhluta að Miðhrauni 22, en annar var seldur 4. október 1999 og hinn 22. desember 1999. Hins vegar hafi stefndi lofað að hluti þinglesinna tryggingarréttinda stæði til tryggingar úttektum Desembers ehf. hjá stefnanda.

Samkvæmt yfirlýsingu í bréfi stefnda á dskj. 17 hafi greiðsla til stefnanda hinn 25. október 1999 verið hluti stefnanda í söluandvirði eignarhluta. Eftir hafi þá staðið tryggingarréttindi samkvæmt þinglýstum tryggingarbréfum sem stefndi hafði að hluta framselt stefnanda.

Stefndi hafi hins vegar heimilað aflýsingu áhvílandi tryggingarbréfa án vitundar stefnanda og án þess að tekið væri nokkurt tillit til þeirra tryggingarréttinda sem stefndi hafði framselt stefnanda. Var bréfunum aflýst 10. maí 2001. Af þeim sökum voru tryggingarréttindi þau sem stefnandi hafði fengið framseld ekki til staðar þegar Desember ehf. varð gjaldþrota 18. september 2001. Beri stefndi skaðabótaábyrgð á því gagnvart stefnanda. Að teknu tilliti til 500.000 kr. ofgreiðslu við greiðslu hlutar stefnanda í söluandvirði fyrrgreindra tveggja eignarhluta standi eftir krónur 4.500.000 sem stefndi beri samkvæmt framansögðu ábyrgð á og sé það stefnukrafa máls þessa.

Samkvæmt framansögðu nemi samanlögð fjárhæð hlutar stefnanda í söluandvirði tveggja eignarhluta að Miðhrauni 22, og í tryggingarréttindum samkvæmt fjórum tryggingarbréfum sem stefndi framseldi, samtals 9.500.000 kr. Á því er byggt af hálfu stefnanda að hvor yfirlýsingin á dskj. 16 og 17 hafi sjálfstætt gildi og hafi stefnda því annars vegar borið að standa stefnanda skil á hlutdeild hans í söluandvirðinu, samtals 4.500.000 kr., og hins vegar ef á reyndi 5.000.000 kr. í samræmi við hlutdeild stefnanda í fyrrgreindum tryggingarbréfum.

Við úrlausn málsins verði að miða við þá yfirlýsingu stefnda á dskj. 25 að greiðsla sem innt var af hendi til stefnanda í nafni Desembers ehf. 25. október 1999 hafi verið vegna hlutdeildar stefnanda í söluandvirði eignarhluta að Miðhrauni 22.

Stefnandi byggir á því að með yfirlýsingu á dskj. 16 hafi stefndi til tryggingar úttektum Desembers ehf. hjá stefnanda lofað stefnanda hlutdeild í tryggingarréttindum sínum samkvæmt fjórum áðurgreindum tryggingarbréfum sem hvíldu á fasteigninni Miðhrauni 22 í Garðabæ. Hafi stefndi því ábyrgst að tryggingarréttindi samkvæmt bréfunum stæðu til tryggingar skuld Desembers ehf. við stefnanda allt að fjárhæð 5.000.000 kr.

Stefndi hafi heimilað að umræddum tryggingarbréfum yrði aflýst og var það gert 10. maí 2001 eins og fyrr greini. Um það hafi stefnanda hins vegar ekki verið kunnugt fyrr en 29. apríl 2005. Með því að heimila aflýsingu bréfanna hafi stefndi í engu tekið tillit til réttar stefnanda til tryggingarinnar sem honum hafi þó verið fullkunnugt um. Þar sem bréfunum hafi verið aflýst séu tryggingarréttindin sem stefndi hafði framselt stefnanda ekki lengur til staðar. Beri stefndi því skaðabótaábyrgð á því gagnvart stefnanda að tryggingarréttindin voru ekki til staðar þegar ljóst var að Desember ehf. myndi ekki greiða úttektir sínar hjá stefnanda. Beri stefnda því að bæta stefnanda það tjón sem hann varð fyrir sökum þessa, sbr. yfírlýsingu stefnda á dskj. 16.

Fyrir liggi að skuld Desembers ehf. vegna vöruúttekta hafi, eins og fyrr greini, numið 7.833.848 kr. hinn 1. maí 2001 og hafi ekkert greiðst upp í þá kröfu við gjaldþrot félagsins. Beri stefnda því að standa skil á ábyrgðarfjárhæðinni, 5.000.000 kr. ásamt vöxtum og dráttarvöxtum. Frá höfuðstól kröfu stefnanda dragist 500.000 kr. sem ofgreiddar voru stefnanda þegar hann fékk greitt söluandvirði tveggja eígnarhluta hinn 25. október 1999. Nemi krafa stefnanda því 4.500.000 kr. Krafist er dráttarvaxta frá 18. september 2001 eða frá þeim degi sem Desember ehf. varð gjaldþrota.

Stefnandi vísar til stuðnings kröfum sínum til meginreglna samninga- og kröfuréttar um loforð og skuldbindingagildi samninga, svo og um skaðabætur innan samninga. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og kröfu um málskostnað við XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Varðandi varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi mótmælir því sem kemur fram í stefnu að um sé að ræða tvær sjálfstæðar yfirlýsingar sem hvor um sig skapi rétt til handa stefnanda að fá greiðslu úr hendi stefnda. Yfirlýsingarnar eigi að túlka til samræmis hvor við aðra, enda sé ljóst að önnur yfirlýsingin sé þannig úr garði gerð að hún stofni til tryggingarréttar stefnanda í Miðhrauni 22, þ.e. hlutdeild í tryggingarréttindum stefnda í Miðhrauni 22, en hin yfirlýsingin segi hvernig eigi að standa að greiðslu vegna hennar, en með henni sé búið að ábyrgjast að stefnandi fái greitt í síðasta lagi þegar kaupsamningur sé gerður fyrir hvorn matshluta, sbr. skýrt orðalag yfirlýsingarinnar. Aldrei hafi staðið til að yfírlýsingarnar yrðu túlkaðar sitt í hvoru lagi eða að þær stofnuðu til sjálfstæðs réttar til handa stefnanda. Enda ljóst að með greiðslu á 5.000.000 kr. hafi stefndi talið sig hafa losað sig undan báðum yfirlýsingunum, enda hafi stefndi verið að greiða upp tryggingarréttindin og hafi ekki talið að yfirlýsingin á dskj. 17 stofnaði til sérstaks réttar sem væri umfram það sem fælist í yfirlýsingu á dskj. 16.

Fallist dómurinn á það með stefnanda að yfirlýsing á dskj. 17 stofni til sérstaks réttar til handa stefnanda umfram dskj. 16, mótmæli stefndi því sem fram komi í stefnu á blaðsíðu 4 að við úrlausn málsins verði að líta svo á að greiðsla sem innt var af hendi til stefnanda í nafni Desembers ehf. 25. október 1999 hafi verið vegna hlutdeildar stefnanda í söluandvirði eignarhluta að Miðhrauni 22 vegna dskj. 17. Greiðslan uppá 5.000.000 kr. þann 25. október 1999 frá stefnda til stefnanda hafi verið til að greiða upp hlutdeild stefnanda í tryggingarréttindum stefnda í Miðhrauni 22, sbr. dskj. 16. Ljóst sé að stefndi hafi frá upphafi litið svo á að honum bæri einungis að standa skil á 5.000.000 kr. hlutdeild stefnanda í tryggingarréttindum hans, en ekki aukalega 4.500.000 kr. vegna dskj. 17.

Stefndi krefst þá þegar sýknu á þeim grundvelli að hann hafi nú þegar efnt skyldu þá sem málssókn þessi snýst um, þ.e. stefndi hafi nú þegar efnt dómkröfur þær sem stefnandi haldi uppi í máli þessu. Stefnandi hefur ekki lagt fram nein skjöl, né sýnt fram á það með neinum hætti að greiðslan hafi verið vegna dskj. 17 eins og hann heldur fram í stefnu sinni. Gegn neitun stefnda, sem innt hafi þessa greiðslu af hendi, sé engin réttarheimild fyrir því að líta svo á að greiðslan hafi verið vegna yfirlýsingar á dskj. 17. Auk þess megi sjá af atvikum málsins að augljóslega hafi verið um að ræða greiðslu vegna hlutdeildar í tryggingum stefnda þar sem fjárhæðirnar gangi upp, 5.000.000 kr. en ekki 4.500.000 kr. Ekki séu efni til að líta svo á, eins og stefnandi geri, að stefndi hafi ofgreitt stefnanda 500.000 kr. Það sé andstætt gögnum og atvikum málsins. Stefnandi ætti þannig með réttu að gera kröfu um greiðslu á 4.500.000 kr. vegna dskj. 17, sem fjalli um ráðstöfun á greiðslu vegna kaupsamnings, kröfu sem nú sé fyrnd, þar sem um sé að ræða yfirlýsingu um ábyrgð, sbr. 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905. Það sé meginregla í íslenskum kröfurétti að greiðandi ráði því hvernig greiðslu hans sé ráðstafað, en ekki þiggjandi greiðslunnar, enda væri þiggjanda greiðslunnar í lófa lagið að misnota það vald, t.d. með því að ráðstafa greiðslunni inn á fyrndar kröfur. Þá beri og að líta til þess að stefnandi hafi engar athugasemdir gert við greiðsluna fyrr en mörgum árum seinna, en stefndi telur það eitt og sér valda því að stefnandi geti ekki mörgum árum seinna ákveðið hvað greiðsla, sem honum hafi borist, hafi verið til greiðslu á. Með engu móti verði fallist á það með stefnanda að greiðslan upp á 5.000.000 kr. hafi verið vegna yfirlýsingar um ráðstöfun á greiðslu uppá 4.500.000 kr., sbr. dskj. 17, þegar önnur yfirlýsing vegna 5.000.000 kr. liggi fyrir í málinu, sbr. dskj. 16. Þegar atvik málsins séu skoðuð nánar komi klárlega fram að greiðslan frá stefnda geti ekki verið vegna dskj. 17, þar sem greiðslan eigi sér stað 25. október 1999, en salan á matshlutunum, og þá gjalddagi meintrar ábyrgðar, hafi verið 4. október 1999 og 22. desember 1999. Ef líta ætti á að dskj. 17 stofnaði til sérstaks réttar, þá hafi gjalddagi á seinni greiðslunni, upp á 2.250.000 kr., ekki enn verið kominn þegar greiðslan átti sér stað.

Fallist dómurinn ekki á rökstuðninginn að ofan, fari stefndi fram á sýknu á grundvelli þess að stefnandi hafi ekki fært sönnur fyrir tjóni sínu. Samkvæmt almennu skaðabótareglunni, og þar með meginreglum skaðabótaréttar, verði sá sem haldi fram tjónsatburði að sanna umfang tjónsins. Það hafi stefnandi ekki gert. Ekkert liggi fyrir í málinu hversu mikið af tryggingarréttindum stefnanda hefði fengist greitt, en ljóst sé að eignin hafi verið verulega umframveðsett. Sönnunarbyrðin fyrir þessari sönnunarfærslu hvíli á stefnanda samkvæmt almennu skaðabótareglunni, og þar sem hún hafi ekki tekist ber að sýkna stefnda. Tryggingarréttindi séu í eðli sínu réttindi sem séu einungis jafn verðmæt og undirliggjandi verðmæti og söluverðmæti þess. Þannig sé ómögulegt að halda því fram að tjón vegna þess að tryggingarréttindi féllu niður sé algjört tjón án þess að sýna fram á hvert gildi og verðmat undirliggjandi eignar hafi verið. Þetta hafi stefnandi ekki gert og beri því að sýkna stefnda af skaðabótakröfu stefnanda.

Fallist dómurinn ekki á rökstuðninginn að ofan, fari stefndi fram á sýknu á grundvelli eigin sakar stefnanda. Stefnandi hafi ekkert viðhafst til að varðveita réttindi sín samkvæmt dskj. 16, en honum hefði verið í lófa lagið að láta þinglýsa því dómskjali og þar með vernda réttindi sín. Slíkt hefði með öllu komið í veg fyrir allt meint tjón stefnanda. Samkvæmt almennu skaðabótareglunni geti tjónþolar glatað rétti sínum til bóta úr hendi hins skaðabótaskylda ef þeir hafa á einhvern hátt stuðlað að eigin tjóni eða ekki gætt réttar síns með nægilega tryggum hætti. Með hliðsjón af því að gera verði skýlausa kröfu á hendur þeim, sem telja sig eiga tryggingarréttindi í fasteignum að þeir þinglýsi þeim, verði eigin sök stefnanda í málinu að teljast vera mjög mikil. Þinglýsi þeir sem eiga tryggingarréttindi í fasteignum ekki þeim réttindum eigi þeir á hættu að verða fyrir tjóni, eins og stefnandi haldi sjálfur fram að hann hafi orðið fyrir. Þessu til viðbótar megi benda á að stefnandi hafi ekkert aðhafst til að takmarka tjón sitt, en með því að þinglýsa tryggingarréttindunum sínum hefði hann algjörlega komið í veg fyrir meint tjón. Samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar beri tjónþola skylda til að takmarka meint tjón sitt eins og mögulegt er fyrir hann, ella glati hann bótaréttinum sem því nemi.

Fallist dómurinn ekki á rökstuðninginn að ofan, fari stefndi fram á sýknu á grundvelli þess að stefnandi hafi sýnt af sér mikið tómlæti við innheimtu kröfu sinnar. Hin meinta bótaskylda athöfn hafi átt sér stað árið 2001, en það sé ekki fyrr en í desember 2002 að stefnandi sendi fyrirspurn um afstöðu stefnda til kröfu sinnar og rúm 4 ár séu liðin frá hinni meintu bótaskyldu athöfn þegar stefnandi höfði mál sitt. Stefndi telur að stefnandi hafi sýnt svo mikið tómlæti í að leita réttar síns að meint krafa stefnanda sé niður fallin fyrir tómlætis sakir. Ljóst sé að langt er um liðið og að mun auðveldara hefði verið að afla gagna og mögulega takmarka tjón stefnanda ef erindi hans hefði borist stefnda fyrr en raun varð. Þinglýsingarbók sé opinber skrá og stefnanda í lófa lagið að fylgjast með veðstöðunni á Miðhrauni 22.

Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu vegna ofangreinds fer stefndi fram á það til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar til muna. Vísar stefnandi í sömu rök og hann gerir hér að ofan til stuðnings kröfu sinni um sýknu. Sérstaklega vísar stefndi í kaflann um eigin sök stefnanda og að eigin sök stefnanda eigi í það minnsta að leiða til þess að réttur hans til bóta sé niður fallinn að hluta.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna kröfuréttar og skaðabótaréttar, einkum skyldunnar til að sanna tjón og að sýna ekki af sér tómlæti. Einnig vísar stefndi til laga nr. 14/1905. Varðandi kröfu um málskostnað vísast m.a. til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. og 130. gr. Um kröfu stefnda um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun vísast til laga nr. 50/1988. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Engar skýrslutökur fóru fram í máli þessu. Niðurstaða málsins ræðst af túlkun þeirra gagna er fyrir liggja í málinu. Einkum er þar átt við tvær yfirlýsingar sem stefndi, Búnaðarbanki Íslands, gaf hinn 8. júlí 1999.

Í yfirlýsingu stefnda, dagsettri 8. júlí 1999, sbr. dskj. 16, segir að Búnaðarbanki Íslands, Garðabæ, sé eigandi tryggingarbréfa er hvíli á fasteigninni Miðhrauni 22, Garðabæ, til tryggingar skuldum Desember ehf. við bankann. Þá segir:

Með yfirlýsingu þessari lýsir Búnaðarbanki Íslands, Garðabæ, því yfir að bankinn framselji hluta tryggingarréttinda samkvæmt ofangreidum tryggingarbréfum, eða sem nemur 5.000.000 króna til Byko hf., sem standi þá til tryggingar skuldum Desembers ehf. við Byko hf. allt að fjárhæð 5.000.000 krónur. Skulu framangreind tryggingarréttindi Byko hf. njóta jafns réttar til veðsins sem um samhliða veðréttindi væri að ræða. Að öðru leyti haldast ákvæði tryggingarbréfanna og eiga við um tryggingarréttindi beggja aðila.

Í annarri yfirlýsingu, dagsettri 8. júlí 1999, sbr. dskj. 17, segir að Búnaðarbanki Íslands, Garðabæ, sé eigandi tryggingarbréfa er hvíli á fasteigninni Miðhrauni 22, Garðabæ, til tryggingar skuldum Desember ehf. við bankann. Þá segir:

Með yfirlýsingu þessari lýsir Búnaðarbanki Íslands, Garðabæ, því yfir að bankinn muni við sölu á fasteigninni Miðhraun 22, Garðabæ, matshluti 01-01-01 ráðstafa til Byko hf. 2.250.000 krónum vegna skulda Desembers ehf. við Byko hf. og við sölu matshluta 01-01-04 sömu eignar muni bankinn ráðstafa til Byko hf. 2.250.000 krónum vegna skulda Desembers ehf. við Byko hf. Yfirlýsing taki til greiðslu eldri skulda Desember ehf. við Byko hf. og komi til viðbótar yfirlýsingu sem gefin sé út samhliða yfirlýsingu þessari um hlutdeild Byko hf. í tryggingarréttindum Búnaðarbanka Íslands, Garðabæ, í Miðhrauni 22, Garðabæ vegna skulda Desember ehf.

Er um það deilt í málinu hvort um er að ræða tvær ráðstafanir og tvær sjálfstæðar yfirlýsingar sem hvor um sig skapi rétt stefnanda til handa eða hvort um er að ræða eina ráðstöfun og að yfirlýsingarnar beri að túlka til samræmis hvor við aðra.

Eins og áður segir verður ekki stuðst við framburði þeirra sem komu að gerð þessara yfirlýsinga og ekkert liggur fyrir um aðdraganda þess að stefndi afsalaði hluta þessara tryggingaréttinda til stefnanda. Þau tryggingarbréf sem vísað er til í upphafi beggja yfirlýsinga eru ekki tilgreind sérstaklega að öðru leyti en því að að þau hvíli á fasteigninni Miðhraun 22, Garðabæ. Telja verður að um sömu tryggingarbéf sé að ræða þar sem annað er ekki tilgreint. Fyrrgreinda yfirlýsingin ber með sér að stefndi afsalar til stefnanda hluta þeirra tryggingaréttinda sem hann á í umræddri eign. Í síðargreindu yfirlýsingunni lýsir stefndi því yfir að hann muni, við sölu á fasteigninni Miðhrauni 22, Garðabæ ráðstafa til stefnanda, vegna skulda Desember ehf. við stefnanda, 4.500.000 krónum, eins og áður er rakið. Fyrir liggur, sbr. bréf stefnda til lögmanna stefnanda, dags. 5. febrúar 2003, að hinn 25. október 1999 fékk stefnandi greiddar 5.000.000 króna fyrir milligöngu stefnda og var Desember ehf. tilgreindur greiðandi. Lítur stefndi svo á að stefndi hafi með þeirri greiðslu uppfyllt skyldur sínar gagnvart stefnanda samkvæmt umdeildum yfirlýsingum.

Stefnandi byggir á því að greiðsla sem fram fór 25. október 1999 hafi verið vegna hlutdeildar stefnanda í söluandvirði eignarhluta að Miðhrauni 22, sbr. síðargreinda yfirlýsingin hér að framan og eftir standi því réttindi stefnanda samkvæmt fyrri yfirlýsingunni. Gegn andmælum stefnda verður ekki á það fallist, einkum þegar litið er til þess að um ofgreiðslu á 500.000 krónum á að vera að ræða, sem þykir ekki trúverðugt, auk þess sem eignarhluti 01-0101 í Miðhrauni 22 hafði ekki á þeim tímapunti verið seldur.

Þegar litið er til orðalags yfirlýsinganna og til þess að í síðari yfirlýsingunni segir að hún skuli koma til viðbótar fyrri yfirlýsingu, og jafnframt litið til þess sem hér að framan er rakið, ber að fallast á með stefnda að yfirlýsingarnar skuli að túlka til samræmis hvor við aðra. Ber því að fallast á að stefndi hafi með greiðslu 5.000.000 króna, sem áður er getið, fullnægt skyldu sinni samkvæmt nefndum yfirlýsingum og hafi verið rétt að aflýsa tilgreindum tryggingarbréfum hinn 10. maí 2001.

Samkvæmt framansögðu ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda og dæma stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað sem ákveðst 550.000 krónur.

Dóm þennan kvað upp K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari.

DÓ M S O R Ð

Stefndi, Kaupþing banki hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Byko hf.

Stefnandi greiði stefnda 550.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf.