S-6454/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 13. febrúar sl., var höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 12. nóvember 2019, á hendur U-kk-þgf E-kk-þgf R-kk-þgf, kt. […], […], […]:

„fyrir umferðarlagabrot með því að hafa, föstudaginn 19. júlí 2019, ekið bifreiðinni […] sviptur ökurétti um Höfðabakka í Reykjavík, við Stekkjarbakka, þar sem lögregla stöðvaði aksturinn.

[...]

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu ökuréttar skv. 101. og 102. gr. laga nr. 50/1987, sbr. 25. og 26. gr. laga nr. 44/1993, sbr. 18. gr. laga nr. 66/2006.“

Af hálfu ákæruvaldsins var við upphaf aðalmeðferðar fallið frá kröfu um sviptingu ökuréttar.

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara, verði hann sakfelldur, að hann verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins, sem greiðist úr ríkissjóði, og að þá verði sérstaklega tekið tillit til þess að krafa um sviptingu ökuréttar var fyrst felld niður við upphaf aðalmeðferðar. Þá krefst hann þess að við ákvörðun málsvarnarlauna verði tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómari málsins tók við meðferð þess 2. janúar sl. en hafði fram að því ekki haft nein afskipti af meðferð þess.

I

Málsatvik

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu var ákærði stöðvaður við akstur á þeim tíma og stað er greinir í ákæru. Ákærða var kynnt réttarstaða sín á vettvangi og viðurkenndi hann að hafa ekið bifreiðinni sviptur ökurétti og ritaði nafn sitt á skýrslu lögreglu því til staðfestingar.

Ákærða var send sektargerð lögreglustjóra, dagsett 8. ágúst 2019, þar sem honum var boðið að ljúka málinu með því að fallast á greiðslu sektar að fjárhæð 120.000 krónur og mæta þá á lögreglustöð eigi síðar en 23. ágúst 2019 og undirrita sektargerðina því til staðfestingar. Ákærði mætti á lögreglustöð 13. ágúst 2019 og undirritaði sektargerðina. Þá liggja fyrir greiðslukvittanir sem bera það með sér að ákærði hafi greitt tvisvar inn á sektina, í bæði skiptin 15.000 krónur, fyrst 30. september 2019 og síðan 30. október 2019. Samkvæmt framlagðri greiðslukvittun frá sýslumanninum á Norðurlandi vestra, dagsettri 25. nóvember 2019, voru ákærða endurgreiddar framangreindar 30.000 krónur.

Með ákvörðun ríkissaksóknara, dagsettri 12. september 2019, var framangreind sektargerð felld úr gildi samkvæmt 4. mgr. 149. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þar kemur fram að ákærði hafi fallist á að ljúka málinu án dómsmeðferðar með greiðslu sektar að fjárhæð 120.000 krónur með undirritun sinni á sektargerðina 13. ágúst 2019. Þá segir þar einnig að samkvæmt upplýsingum ríkissaksóknara muni brot ákærða gegn 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 vera margítrekað. Á grundvelli áralangrar dómvenju telji ríkissaksóknari rétt að sakborningi verði ákvörðuð fangelsisrefsing fyrir brot sitt. Í ljósi þessa taldi ríkissaksóknari að ákvörðun viðurlaga í sektargerðinni hefði verið til muna of væg og málalokin þar af leiðandi fjarstæð og felldi því sektargerðina úr gildi og lagði fyrir lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu að taka málið aftur til ákærumeðferðar.

II

Framburður ákærða fyrir dómi

Ákærði viðurkenndi að hafa ekið bifreiðinni eins og lýst er í ákæru, sviptur ökurétti. Hann kvaðst hafa fengið sektargerð vegna málsins sem hann hefði samþykkt og samið um að greiða sektina í nokkrum hlutum. Hann hefði verið búinn að greiða tvisvar sinnum 15.000 krónur en væri nú búinn að fá greiðslurnar endurgreiddar. Þegar hann fékk sektina hefði hann gert ráð fyrir að um væri að ræða endanleg málalok. Lögregla hefði engan fyrirvara gert við það þegar hann undirritaði sektargerðina um að þessi málalok gætu sætt endurskoðun af hálfu ríkissaksóknara.

III

Niðurstaða

Ákærði hefur viðurkennt að hafa ekið bifreið eins og greinir í ákæru. Hann byggir sýknukröfu sína á því að honum hafi þegar verið refsað fyrir það brot sem hann er nú ákærður fyrir. Vísar hann hvað þetta varðar til 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þar kemur fram að enginn skuli sæta lögsókn né refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur fyrir með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis. Telur ákærði að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt hvað það varðar að með sektargerðinni frá 13. ágúst 2019 hafi honum verið gerð endanleg refsing fyrir brotið, sem hafi falið í sér sakfellingu ákærða, óumdeilt sé að um sama brot sé að ræða og að með höfðun sakamáls þessa hafi hafist ný málsmeðferð vegna brotsins.

Markmiðið með reglu framangreind rar 1. mgr. 4. gr. er í meginatriðum að girða fyrir að málsmeðferð verði endurtekin þegar endanlega hefur verið leyst úr því hvort maður hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi. Meðal þeirra sjónarmiða sem liggja að baki henni er að koma í veg fyrir óþarfa óþægindi af völdum opinberrar málsmeðferðar eða saksóknar umfram það sem er beinlínis nauðsynlegt til að hægt sé að halda uppi refsivörslu í þágu almannahagsmuna. Með sektargerð lögreglustjóra var meðferð málsins lokið að því leyti að ákærði hafði viðurkennt brot sitt og gengist undir sektargreiðslu og fullnusta þeirrar sektar sem ákærði gekkst undir var í höndum yfirvalda. Fyrir liggur að sektargerðin var felld úr gildi á grundvelli 4. mgr. 149. gr. laga nr. 88/2008 og að ákærði fékk endurgreiddar þær greiðslur sem hann hafði þegar greitt inn á sektina.

Augljóst er, með hliðsjón af sakarefni og sakaferli ákærða samkvæmt sakavottorði, að mistök voru gerð þegar ákærða var boðið að ljúka málinu með sektargerð. Ákvæði 4. mgr. 149. gr. laga nr. 88/2008 byggist á því að hægt sé að leiðrétta slík mistök , m.a. hafi þau leitt til þess að málalok séu fjarstæð eins og telja verður að hér eigi við. Með því að fella sektargerðina úr gildi voru réttaráhrif hennar felld niður. Er óhjákvæmilegt að ákærði þurfi að þola án ý málsmeðferð vegna sama brots. Verður þannig ekki á það fallist með ákærða að tilgangurinn með framangreindu ákvæði sé að girða fyrir endurtekna málsmeðferð í tilvikum sem þessum , þegar niðurstaða málsmeðferðar er felld úr gildi. Þá standa almannahagsmunir til þess að ákærða verði gerði refsing fyrir brot sitt í samræmi við þá refsingu sem aðrir hljóta fyrir sambærileg brot og í samræmi við áratuga langa dómvenju. Er því hafnað að málsmeðferðin fari í bága við framangreinda 1. mgr. 4. gr. Þá er á kvörðun ríkissaksóknara um að fella sektargerðina niður hluti af þ eim valdheimildum sem hann hefur sem handhafi ákæruvalds samkvæmt lögum nr. 88/2008. Mat hann það svo að skilyrði væru til að beita heimildinni.

Eðli málsins samkvæmt sætir sú ákvörðun ekki endurskoðun dómstóla .

Verður kröfu ákærða um sýknu á grundvelli framangreinds hafnað.

Þá byggir ákærði á því að skort hafi á leiðbeiningar fyrir hann þegar hann undirritaði sektargerðina. Honum hafi ekki verið gerð grein fyrir því að sá möguleiki væri fyrir hendi að sektargerðin yrði felld úr gildi með ákvörðun ríkissaksóknara og hafi þannig verið brotið gegn leiðbeiningaskyldu stjórnvalda gagnvart honum. Það er mat dómsins að í ljósi sakaferils ákærða hafi honum mátt vera ljóst að um mistök var að ræða. Þá var í sektargerðinni sjálfri vísað til 149. gr. laga nr. 88/2008 þar sem heimild ríkissaksóknara til að fella niður sektargerðina er að finna. Verður kröfu ákærða um sýknu þegar af þessari ástæðu hafnað.

Loks byggir ákærði á því að misræmi sé í reglugerð og lögum nr. 88/2008 hvað varðar tímalengd frests til að fella úr gildi sektargerð. Vísaði ákærði til þess að samkvæmt 2. mgr. 12. gr. reglugerðar um lögreglustjórasáttir nr. 205/2009 geti ríkissaksóknari, telji hann að saklaus maður hafi verið látinn gangast undir lögreglustjórasátt eða að málalok hafi verið fjarstæð að öðru leyti, innan mánaðar frá því að honum barst vitneskja um þau fellt sáttina úr gildi, enda sé þá ekki liðið ár frá málalokum. Samkvæmt 4. mgr. 149. gr. laga nr. 88/2008, sem fjallar um sektargerðir lögreglustjóra, er framangreindur tímafrestur hins vegar tveir mánuðir frá því að ríkissaksóknara barst vitneskja um gerð. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 205/2009 teljast sekt á vettvangi, sektarboð og sektargerðir lögreglustjóra til lögreglustjórasátta . Sektargerðin við ákærða var, eins og að framan er rakið, gerð 13. ágúst 2019 er ákærði undirritaði hana og verður ekki á það fallist með ákærða að dagsetning þess skjals sem lögreglustjórinn sendi ákærða sem boð um að gera sektargerð, 8. ágúst 2019, geti markað upphafstíma frestsins. Sektargerðin var felld úr gild 12. september 2019. Er því ótvírætt að ákvörðun ríkissaksóknara um að fella sektargerðina úr gildi var tekin innan mánaðar frá undirritun hennar , burtséð frá því hvenær ríkissaksóknara barst vitneskja um gerðina. Þegar af þeirri ástæðu er því hafnað að málsástæða þessi eigi að leiða til sýknu ákærða.

Ákærði hefur skýlaust játað þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og fær sú játning hans fulla stoð í gögnum málsins.

Ekki hefur verið fallist á að sýkna beri ákærða af framangreindum ástæðum . Þ ykir s annað með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er þar gefin að sök og eru brot hans þar rétt heimfærð til refsiákvæða, sbr. nú 1. mgr. 58. gr. laga nr. 77/2019 og 2. gr . almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

IV

Ákærði er fæddur í […]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 5. nóvember 2019, á hann að baki nokkurn sakaferil. Það sem hér skiptir máli er að hann hefur ítrekað með dómum héraðsdóms verið fundinn sekur um akstur sviptur ökurétti. Ákærði var dæmdur til fangelsisrefsingar fyrir akstur sviptur ökurétti auk fleiri brota með dómi 21. desember 2006 þegar hann var dæmdur í 30 daga fangelsi, með dómi 6. október 2008 í eins mánaðar fangelsi, með dómi 2. apríl 2009 í 60 daga fangelsi, með dómi 12. júní 2011 í þriggja mánaða fangelsi, með dómi 4. september 2012 í tveggja mánaða fangelsi og með dómi 5. nóvember 2012 í tveggja mánaða fangelsi og voru brot ákærða þá talin vera hegningarauki vegna dóms frá 4. september 2012. Þá var ákærði dæmdur í þriggja mánaða fangelsi fyrir akstur sviptur ökurétti með dómi héraðsdóms 3. mars 2017, með dómi 12. janúar 2018 í fjögurra mánaða fangelsi og loks 13. júní 2018 í 60 daga fangelsi og var þá um að ræða hegningarauka við dóminn frá 12. janúar 2018. Við ákvörðun refsingar ákærða verður því við það miðað að ákærða sé nú gerð refsing fyrir akstur sviptur ökurétti í áttunda sinn innan ítrekunartíma í skilningi 71. gr. laga nr. 19/1940 og sé því nú um sjöundu ítrekun brotsins að ræða. Með hliðsjón af framangreindu og sakarefni málsins þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði. Með vísan til dómvenju þykja ekki vera efni til að skilorðsbinda refsingu ákærða.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 300.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið M-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, U-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R. V-kk-ef lögmanns, 300.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf mánuði. Með vísan til dómvenju þykja ekki vera efni til að skilorðsbinda refsingu ákærða.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 300.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið M-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, U-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R. V-kk-ef lögmanns, 300.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf