E-12161/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 11. maí 2010, var höfðað 28. október 2009. Stefnandi er Þrotabú íslenskrar afþreyingar, kt. 600898-2059, Lágmúla 7, Reykjavík. Stefndi er Rauðsól ehf., kt. 681008-0120, Skaftahlíð 24, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru að rift verði þeirri ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf., með samningi 25. maí 2009, að veita stefnda 154.980.011 króna afslátt af kaupverði hluta að nafnverði 2.017.323.419 króna í 365 miðlum ehf., samkvæmt samningi um kaup á hlutum í því félagi, dags. 3. nóvember 2008.

Stefnandi krefst þess enn fremur að rift verði þeirri ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. þann 25. maí 2009 að veita stefnda frest til 27. sama mánaðar til að greiða 5.019.998 krónur af kaupverði hluta að nafnverði 2.017.323.419 krónur í 365 miðlum ehf. samkvæmt samningi um kaup á hlutum í því félagi, dags. 3. nóvember 2008.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 160.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Dráttarvextir reiknast af 310.000.000 krónum frá 5. nóvember 2008 til 11. sama mánaðar, af 210.000.000 krónum frá þeim degi til 1. desember sama árs og af 160.000.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda.

Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins að teknu tilliti til vinnu málflytjanda og annars kostnaðar af málinu eða samkvæmt málskostnaðaryfirliti.

Málsatvik:

Þann 3. nóvember 2008 gerðu 365 hf. og Rauðsól ehf. með sér samning um kaup þess síðarnefnda á öllum hlutum 365 hf. í 365 miðlum ehf. Í 3. gr. samningsins segir að kaupverð hinna seldu hluta að nafnverði 2.017.323.419 krónur sé 5.900.000.000 króna og skuli greitt 5. nóvember 2008 með reiðufé að fjárhæð 1.500.000.000 króna og með yfirtöku skulda 365 hf. við NBI hf. að fjárhæð 4.400.000.000 króna. Undir samninginn ritar A-kk-nf E-kk-nf f.h. 365 hf. og E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf f.h. Rauðsólar ehf.

Rauðsól ehf. var samkvæmt skráningu hlutafélagaskrár stofnað í lok októbermánaðar 2008 af E-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf, hrl. en hann var skráður framkvæmdastjóri og skipaði einn stjórn félagsins. Hlutafé var 1.345.019.989 krónur. Í fundargerð stjórnarfundar 365 hf., þann 1. nóvember 2008, kemur fram að stefndi sé fjárfestingarfélag, að öllu leyti í eigu J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef, en hann var jafnframt stjórnarformaður 365 hf. Í fundargerð af þessum fundi var eftirfarandi bókað: „J-kk-nf Á-kk-nf bendir á að vegna neikvæðrar eiginfjárstöðu félagsins, en skv. kynningu L-kvk-ef er hún í dag neikvæð, og yfirvofandi gjalddaga skuldabréfaflokks í næstu viku eigi stjórn félagsins ekki annarra kosta völ en að selja dótturfélagið 365 miðla ehf. Fyrir liggi að félag á hans vegum sé reiðubúið að leggja fram tilboð í félagið.“ Kauptilboð stefnda, Rauðsól ehf., var samþykkt af meiri hluta stjórnar félagsins á sama fundi.

Á hluthafafundi 365 hf., sem var haldinn 20. nóvember 2008, var samþykkt að breyta heiti 365 hf. í Íslenska afþreyingu hf.

Samkvæmt útprentun úr bókhaldi Íslenskrar afþreyingar greiddi stefndi 1.340.000.000 króna á grundvelli samningsins. Nánar tiltekið greiddi stefndi 1.190.000.000 króna með tveimur greiðslum að fjárhæð 840.000.000 króna og 350.000.000 króna, þann 5. nóvember 2008, 100.000.000 króna 11. sama mánaðar og 50.000.000 króna 1. desember sama ár. Stefnandi kveður stefnda ekki hafa innt af hendi frekari greiðslur vegna samningsins.

Þann 25. maí 2009 gerðu Íslensk afþreying hf., áður 365 hf., og Rauðsól ehf. samning um að Rauðsól ehf. skyldi fá 154.980.011 kr. afslátt af kaupverði umræddra hluta í 365 miðlum ehf. þar sem efnahagur 365 miðla ehf. hafi ekki sýnt „rétta stöðu á sínum tíma“. Í 2. gr. samningsins er tekið fram að eftir kaupin hafi komið í ljós að 365 miðlar ehf. eigi kröfu á hendur seljanda, þ.e. Íslenskri afþreyingu hf., að fjárhæð 774.666.997 krónur. Er jafnframt tekið fram að fyrir liggi að umrædd fjárhæð rýri eigið fé 365 miðla ehf. sem nemi þessari fjárhæð. Í 3. gr. segir að í ljósi ofangreinds samnings hafi kaupandi haldið eftir 160.000.000 króna af kaupverðinu. Þá er í 4. gr. kveðið á um að greiðsla að fjárhæð 5.019.998 kr. skuli greidd eigi síðar en 27. maí 2009.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júlí 2009 var bú Íslenskrar afþreyingar hf. tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu stjórnar félagsins. Með auglýsingu, sem var birt í Lögbirtingablaðinu í fyrsta sinn 15. júlí 2009, var skorað á lánardrottna og aðra, sem teldu sig eiga kröfur á hendur stefnanda eða til muna í vörslum hans, að lýsa kröfum sínum fyrir skiptastjóra. Frestdagur var 30. júní 2009.

Þann 14. september 2009 lýstu 365 miðlar ehf. kröfu að fjárhæð 774.666.997 krónur í bú stefnanda. Með bréfi, dags. 17. september 2009, hafnaði skiptastjóri kröfunni að svo stöddu.

Með bréfi til stefnda, dags. 5. október 2009, lýsti skiptastjóri stefnanda því yfir að hann rifti þeirri ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. að veita afslátt af kaupverði hluta í 365 miðlum ehf., á þeim forsendum að ráðstöfunin fæli í sér eftirgjöf skuldar án þess að efnisleg rök lægju að baki afslættinum. Þá skoraði stefnandi á stefnda að greiða stefnanda 154.980.011 krónur, auk dráttarvaxta, fyrir 15. október 2009.

Með bréfi til stefnanda, dags. 20. október 2009, mótmæltu 365 miðlar ehf., f.h. félagsins og Rauðsólar ehf., riftunaryfirlýsingu stefnanda. Vísað var í bréfinu til þess að félögin væru í samrunaferli samkvæmt lögum um einkahlutafélög, en ekki hefði verið tekin ákvörðun um samrunann á hluthafafundum félaganna. Með bréfi, dags. 23. október 2009, samþykkti skiptastjóri kröfu 365 miðla ehf. í búið.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi kveðst reisa fyrri kröfu sína um riftun á því að sú ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf., að veita stefnda afslátt af kaupverði hluta í 365 miðlum ehf., hafi falið í sér eftirgjöf skuldar stefnda við Íslenska afþreyingu hf.

Stefnandi byggir á því að í samningi 365 hf. og stefnda Rauðsólar ehf., 3. nóvember 2008, um kaup stefnda á hlutum 365 hf. í 365 miðlum ehf. sé hvorki kveðið á um að eigið fé 365 miðla ehf. skuli vera að tiltekinni fjárhæð né að 365 miðlar ehf. eigi enga kröfu á 365 hf. Þá byggir stefnandi á því að 365 hf., nú stefnandi, hafi ekki ábyrgst neitt í þessa veru. Afslátturinn hafi því falið í sér gjöf Íslenskrar afþreyingar hf. til stefnda.

Stefnandi kveðst einnig byggja á því að stefndi hafi haft eða mátt hafa allar upplýsingar um fjárhag 365 hf. og vitneskju um skuld 365 hf. við 365 miðla ehf. er hann lagði fram tilboð í hluti 365 hf. í 365 miðlum ehf. Skuldin hafi legið fyrir í bókhaldi hvors félags um sig, og vísar stefnandi um það í fylgiskjal með kröfulýsingu stefnda í þrotabú Íslenskrar afþreyingar. Þá vísar stefnandi til þess að J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf hafi setið í stjórn 365 hf. og 365 miðla ehf. er stefndi hafi lagt fram tilboð í hluti 365 hf. í 365 miðlum ehf. Því hafi engin rök verið fyrir því að veita stefnda afslátt af umsömdu kaupverði.

Samkvæmt framansögðu byggir stefnandi á því að sú ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. að veita stefnda afslátt af kaupverðinu hafi falið í sér gjöf sem stefnanda sé heimilt að rifta á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sé á því byggt að miða beri við það tímamark er samningur um afslátt hafi verið gerður eða 25. maí 2009. Eftirgjöfin hafi átt sér stað rétt rúmum mánuði fyrir frestdag, en stjórn félagsins hafi óskað gjaldþrotaskipta með beiðni til héraðsdóms, dags. 2. júlí 2009.

Verði ekki fallist á þessa málsástæðu reisir stefnandi fyrri kröfu sína um riftun á því að sú ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. að veita stefnda afslátt af kaupverði hluta í 365 miðlum ehf. hafi á ótilhlýðilegan hátt leitt til þess að umrædd eign stefnanda, þ.e. krafa hans að fjárhæð 154.980.011 kr. ásamt dráttarvöxtum, hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Með vísan til þess kveðst stefnandi byggja á því að rifta megi ráðstöfuninni, sbr. 141. gr. laga nr. 21/1991.

Um það byggir stefnandi á því að Íslensk afþreying hf. hafi verið ógjaldfær, a.m.k. frá 1. nóvember 2008, og fram til þess að bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. Verði ekki á þetta fallist byggir stefnandi á því að félagið hafi orðið ógjaldfært vegna ráðstöfunarinnar. Stefnandi vísar um þetta til gagna um eigna- og skuldastöðu félagsins, einkum til bréfs Þ-kk-ef Þ-kk-ef, löggilts endurskoðanda, til bókunar í fundargerð stjórnarfundar 365 hf. þann 1. nóvember 2008 um neikvæða eiginfjárstöðu félagsins og til svarbréfs A-kk-ef E-kk-ef við fyrirspurn skiptastjóra, dags. 15. september 2009, þar sem segi m.a. á bls. 2: ,, ... og ekkert benti til annars á þeim tíma en að íslensk afþreying hf. gæti að mestu greitt skuldir sínar, nema 1 milljarð af óverðtryggðum skuldabréfum, en þá myndi reyna á ábyrgðs Teymis hf. á grundvelli laga 2/1995.“

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi haft hag af ráðstöfuninni, sem hafi falið í sér eftirgjöf skuldar, og vitað eða mátt vita um ógjaldfærni Íslenskrar afþreyingar hf. Stefnandi vísar um þetta til þess að J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf, aðstandandi stefnda, hafi setið í stjórn 365 hf. og að hann og E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, stjórnarmaður stefnda, hafi setið stjórnarfund 365 hf., síðar Íslenskri afþreyingar hf., 1. nóvember 2008 þar sem komið hafi fram að eiginfjárstaða þess félags hafi verið neikvæð og að félagið gæti ekki staðið við afborganir af skuldabréfum.

Þá byggir stefnandi á því að stefndi hafi vitað að sú ráðstöfun var ótilhlýðileg að veita honum afslátt af kaupverði hlutanna í 365 miðlum ehf. Stefnandi vísar um þetta til þess að stefndi hafi vitað að engin rök hafi verið fyrir því að veita honum slíkan afslátt.

II.

Stefnandi kveðst reisa síðari kröfu sína um riftun á því að sú ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf., þann 25. maí 2009, að veita stefnda frest til 27. maí 2009 til að greiða 5.019.998 kr. af kaupverði hluta í 365 miðlum ehf. hafi falið í sér eftirgjöf dráttarvaxta sem stefnda hefði borið að greiða Íslenskri afþreyingu hf. af þeirri fjárhæð frá 5. nóvember 2008 til greiðsludags.

Ráðstöfunin hafi falið í sér gjöf sem stefnanda sé heimilt að rifta á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í þessu sambandi vísar stefnandi til alls hins sama og um fyrri kröfu sína um riftun.

Verði ekki á þetta fallist byggir stefndi á því að honum sé heimilt að rifta ráðstöfuninni með vísan til 141. gr. laga nr. 21/1991. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til alls hins sama er varðar fyrri kröfu um riftun.

III.

Stefnandi reisir kröfu um greiðslu 160.000.000 króna á því að stefndi hafi aðeins greitt 1.340.000 krónur af upphaflegri samningsskuldbindingu sinni vegna kaupa á 365 miðlum ehf. Um það vísar stefnandi til 142. gr. laga nr. 21/1991. Hann byggir á því að stefndi hafi haft hag af þeim ráðstöfunum sem krafist sé riftunar á, annars vegar á þann hátt að skuld hans við Íslenska afþreyingu hf. hafi verið gefin eftir og hins vegar á þann hátt að gjalddagi hluta af greiðslu sem honum hafi borið að inna af hendi 5. nóvember 2008 hafi verið færður til 27. maí 2009. Stefnandi byggir á því að tjón þrotabúsins nemi 160.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum eins og þeir séu tilgreindir í stefnu. Kveðst hann byggja á því að stefndi hafi vitað eða mátt vita um riftanleika þeirra ráðstafana sem um sé að tefla og því beri hann einnig ábyrgð samkvæmt almennum reglum.

Þá byggir stefnandi á því að strangar kröfur verði að gera til stefnda um að sýna fram á að afsláttur hafi verið tilhlýðilegur að teknu tilliti til náinna tengsla samningsaðila og þess að umdeild ráðstöfun hafi átt sér stað rétt fyrir frestdag.

Stefnandi segir kröfu sína um dráttarvexti styðjast við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og kröfu um málskostnað styðjist við 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda:

I.

Stefndi kveðst telja að málatilbúnaður stefnanda standist ekki kröfur 80. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Afar erfitt sé að sjá hvernig haga beri uppbyggingu varna í málinu, með tilliti til framlagðra gagna og rökstuðnings stefnanda fyrir dómkröfum sínum. Stefndi telur að málið kunni að eiga að sæta frávísun ex officio vegna vanreifunar í stefnu. Um það bendir stefndi, í fyrsta lagi á að hlutir Íslenskrar afþreyingar hf. í 365 miðlum ehf. hafi verið handveðsettir Landsbanka Íslands hf. til tryggingar öllum skuldum félagsins við bankann, samtals 5.718.307.600 krónum. Því hafi borið að ráðstafa söluandvirði 365 miðla ehf. óskiptu til Landsbanka Íslands hf. (nú NBI hf.) án þess að aðrir almennir kröfuhafar stefnanda hafi átt tilkall til þess. Vegna handveðsetningarinnar liggi ekki ljóst fyrir hvort stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þeirra ráðstafana sem krafist sé riftunar á. Þessi vanreifun í stefnu hafi þau áhrif að ómögulegt sé fyrir stefnda að taka afstöðu til þess hvort stefnandi hafi orðið fyrir tjóni eða ekki, sbr. 142. gr. laga nr. 21/1991, sem kveði á um að stefnandi geti aldrei krafist hærri greiðslu en sem nemi tjóni hans af hinum umdeildu ráðstöfunum.

Í öðru lagi byggir stefndi á því, að ef fallist verður á riftunarkröfur stefnanda eignist stefndi 774.666.997 króna kröfu á hendur stefnanda, þar sem skiptastjóri stefnanda hafi samþykkt kröfu 365 miðla ehf. á hendur stefnanda fyrir þeirri fjárhæð, en 365 miðlar ehf. hafi nú verið sameinaðir stefnda. Því telji stefndi vandséð, að stefnandi hafi orðið fyrir nokkru tjóni vegna þeirra ráðstafana sem riftunarkrafa stefnanda beinist gegn.

II.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að hlutafé Íslenskrar afþreyingar hf. í 365 miðlum ehf. sé handveðsett Landsbanka Íslands hf. (nú NBI hf.). Stefnandi eigi því ekkert tilkall til þeirra fjármuna sem orðið hafi til vegna sölu Íslenskrar afþreyingar hf. á 365 miðlum ehf. til stefnda, óháð því hvort söluverðið hafi verið of lágt eða ekki, þar sem söluverðinu hafi borið að ráðstafa upp í skuldir Íslenskrar afþreyingar hf. við bankann. Þar sem stefnandi eigi ekkert tilkall til söluverðmætis 365 miðla ehf. beri að sýkna stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. einkamálalaga nr. 91/1991.

Stefndi segir að NBI hf., sem hafi tekið við réttindum og skyldum Landsbanka Íslands hf., hafi lýst kröfu sinni á hendur stefnanda með tilliti til sölunnar á 365 miðlum ehf., án þess að þar hafi verið gerð krafa um að hinu umdeilda samkomulagi yrði rift. Því mundi það hafa í för með sér að stefnandi hagnaðist með óréttmætum hætti yrði fallist á dómkröfu stefnanda, en það brjóti bæði gegn 111. og 118. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991 og markmiði riftunarreglna gjaldþrotaskiptalaganna.

Í öðru lagi byggir stefndi sýknukröfu á að samkvæmt grundvallarreglu gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991 nái riftun ekki fram að ganga nema möguleikar kröfuhafa þrotabús til fullnustu á kröfum sínum við úthlutun úr búinu aukist við endurgreiðslu í kjölfar riftunar. Hann kveðst telja augljóst að riftunarkröfur stefnanda uppfylli ekki framangreint skilyrði með vísan til þess að allir hlutirnir í 365 miðlum ehf. hafi verið veðsettir Landsbanka Íslands hf., sem hafi átt kröfu á hendur félaginu fyrir 5.718.307.600 krónur. Söluandvirði 365 miðla ehf. hafi því borið að ráðstafa til Landsbanka Íslands hf. en ekki til annarra kröfuhafa búsins og því augljóst að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni vegna þess samkomulags, sem riftunarkröfurnar beinist gegn.

Enn fremur vísar stefndi til 111. og 129 gr. gjaldþrotaskiptalaga og til almennra reglna veðréttar, sem mæli fyrir um að skiptastjóra sé óheimilt að ráðstafa veðbundinni eign til annarra kröfuhafa en þeirra sem hafa veð í eigninni. Stefnandi eigi því ekkert tilkall til söluverðs 365 miðla ehf. og beri því að sýkna stefnda af dómkröfum stefnanda.

Þá kveðst stefndi auk þess hafa gert hið umdeilda samkomulag í samráði við Landsbanka Íslands hf. Með því hafi ekki að neinu leyti verið gengið á réttindi almennra kröfuhafa stefnanda, sem sé skilyrði fyrir riftun og málatilbúnaður stefnanda sé reistur á. Af því leiði, að stefnandi hafi sem þrotabú ekki orðið fyrir neinu tjóni vegna afsláttarins.

Í þriðja lagi kveðst stefndi mótmæla því að um gjafagerninga hafi verið að ræða. Að baki samningnum um lækkað kaupverð hafi legið viðskiptaleg ákvörðun, sem hafi verið tekin í samráði við helsta kröfuhafa Íslenskrar afþreyingar hf. og veðhafa í hlutafé 365 miðla ehf. Skilyrði þess að um gjafagerning sé að ræða sé að ráðstöfun rýri eignir skuldara, leiði til eignaaukningar hjá móttakanda og að ekkert endurgjald komi fyrir verðmæti. Stefndi segist mótmæla því að ekkert endurgjald hafi komið fyrir þau verðmæti sem stefndi hafi notið í formi afsláttar.

Afslátturinn hafi byggst á því að hið selda væri gallað vegna vanefnda Íslenskrar afþreyingar hf. um að upplýsa stefnda um skuldir félagsins við 365 miðla ehf., sbr. IV. kafla laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og 30. gr. sömu laga. Þá hafi verðmæti 365 miðla ehf. ekki svarað til umsamins kaupverðs og í þriðja lagi hafi kröfur stefnda á hendur Íslenskri afþreyingu hf., að fjárhæð 154.980.011 krónur, fallið niður við hið umdeilda samkomulag. Með þessu segir stefndi að sýnt sé fram á að stefnandi hafi fengið endurgjald fyrir þann afslátt sem hafi verið veittur vegna sölu á 365 miðlum ehf.

Enn fremur sé ljóst að tilgangur Íslenskrar afþreyingar hf. með umræddu samkomulagi hafi ekki verið að gefa, eins og áskilið sé í 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Skilyrði riftunar samkvæmt ákvæðinu séu því ekki uppfyllt í málinu.

Stefndi kveðst mótmæla því að stefndi hafi haft eða mátt hafa allar upplýsingar um fjárhag 365 miðla ehf. er hann hafi lagt fram tilboð sitt um kaup á hlutafé 365 hf. í félaginu. Þó J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf hafi verið stjórnarformaður 365 hf. og eigandi stefnda, hafi hann ekki haft yfirsýn yfir allar kröfur og skuldir 365 miðla ehf. Sú krafa verði ekki gerð til hans í ljósi stöðu hans.

Stefndi telji að hinar umdeildu ráðstafanir hafi verið eðlilegar í alla staði. Rök búi að baki fjárhæð afsláttarins og hann hafi verið eðlileg afleiðing af því sem hafi komið í ljós um ástand hins selda, sem hafi ekki verið í samræmi við það sem legið hafi til grundvallar við samningsgerðina. Hafa þurfi í huga að stefndi hafi engu að síður orðið fyrir tjóni, enda lækkunin einungis hluti þeirrar fjárhæðar, sem hið selda hafi verið verðminna en lagt hafi verið upp með í upphafi. Ástæða þess sé þó sú að það hafi ekki verið fyrr en 1.340.000.000 króna höfðu verið greiddar Íslenskri afþreyingu hf., sem í ljós hafi komið að hið selda hafi ekki uppfyllt réttmætar væntingar stefnda og hafi verið verðminna en lagt hafi verið upp með í upphafi. Vegna þessa hafi kaupverðið ekki lækkað frekar, en vegna hinna nánu tengsla sem lýst er í stefnu, sem séu rétt að hluta, og bágrar fjárhagsstöðu Íslenskrar Afþreyingar hf. í maímánuði 2009, hafi verið ákveðið að veita afsláttinn eins og samið var um, en láta þar við sitja. Sú ákvörðun hafi, eins og áður segir, verið tekin í samráði við veðhafa selds hlutafjár. Ráðstöfunin hafi því verið tilhlýðileg í alla staði. Skilyrði gjaldþrotaskiptalaga fyrir riftun séu því ekki til staðar.

Stefndi kveður að ákvörðun um greiðslufrest á 5.019.998 krónum standi í beinum tengslum við samninginn um afsláttinn. Þegar í ljós hafi komið að efnahagur 365 miðla ehf. hafi ekki verið í samræmi við það sem lagt var upp með við gerð samningsins 3. nóvember 2008 hafi hafist viðræður milli aðila um hvernig úr skyldi leysa. Stefndi hafi nýtt sér stöðvunarrétt á greiðslum skv. 42. gr. lausafjárkaupalaga nr. 50/2000, þar til úr yrði leyst, sbr. 3. gr. samnings frá 25. maí 2009. Samskipti hafi verið við starfsmenn NBI hf. sem komu að lausn málsins. Við gerð samningsins um afsláttinn, sem m.a. hafi falið í sér að 5.019.998 krónur yrðu greiddar 27. maí 2009 hafi falist að Íslensk afþreying hafi viðurkennt að stefnda hefði verið rétt að beita stöðvunarrétti á greiðslum til félagsins. Vegna þessa hafi ekki verið veitt nein eftirgjöf á dráttarvöxtum, eins og haldið sé fram í stefnu, heldur hafi verið samið milli aðila um nýjan gjalddaga í ljósi þess hvernig mál höfðu þróast.

Stefndi byggir á því að verði fallist á riftunarkröfu stefnanda, krefjist hann verulegar lækkunar á dómkröfu stefnanda, með vísan til 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga og að endurgreiðslan verði aldrei hærri en raunverulegt tjón stefnanda. Enn fremur byggir stefndi á því að hann eigi 774.666.997 króna kröfu á hendur stefnanda, sem hann hafi samþykkt, og gerir hann kröfu um að þeirri kröfu verði skuldajafnað á móti endurgreiðslukröfu stefnanda. Skuldajafnaðarkrafa stefnda byggist á kröfum 365 miðla ehf. sem stefndi hafi nú sameinast með samruna félaganna, en stefnda hafi verið slitið og skyldur félagsins runnið í heild til 365 miðla ehf., sbr. 102. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994.

Skuldajafnaðarkrafa stefnda uppfylli skilyrði 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga þar sem stefndi hafi ,,eignast“ kröfu sína þremur mánuðum fyrir frestdag stefnanda. Önnur krafan, að fjárhæð 619.686.986 krónur, hafi orðið til þegar gengið hafi verið frá sölu 365 miðla ehf. til stefnanda í nóvembermánuði 2008, sbr. kröfulýsingu félagsins. Hin krafan, að fjárhæð 154.980.011, krónur hafi orðið til þann 1. og 3. desember 2008.

Skýrslur fyrir dómi:

Fyrir dóminn kom sem vitni Þ-kk-nf Þ-kk-nf, löggiltur endurskoðandi. Hann sagðist hafa verið beðinn um að framkvæma bókhaldsrannsókn fyrir skiptaráðanda Íslenskrar afþreyingar, þ.á m. um afkomu félagsins um það leyti sem 365 miðlar ehf. voru seldir. Sagðist vitnið hafa tekið saman eigna- og skuldastöðu miðað við 31. október 2008. Niðurstaða þeirrar rannsóknar hafi verið að eigið fé dótturfélaganna, 365 miðla ehf. og Senu ehf., hafi verið neikvætt um 4,7 milljarða króna miðað við söluverð dótturfélaganna. Mat stjórnenda félaganna hafi verið annað, sbr. fundargerð stjórnarfundar 1. nóvember 2008, en þeir hafi metið verðmæti dótturfélaga þannig að eftir sölu á félögunum hafi staða móðurfélagsins verið neikvæð um 2,8 milljarða króna. Hann kvað engan vafa leika á um að eiginfjárstaða félaganna hafi verið neikvæð. Talsvert mikil viðskipti hafi stöðugt átt sér stað á milli móður- og dótturfélags, þ.á m. í gegnum svokallaðan sjóðspott. Niðurstaða á viðskipta-reikningum beri með sér að 365 miðlar ehf. telji sig eiga kröfu á hendur móðurfélaginu að fjárhæð 774.666.996 krónur og sama fjárhæð sé færð í bókum Íslenskrar afþreyingar í skuld við 365 miðla ehf. Afslátturinn, 160.000.000 krónur, hafi verið færður í bókhald Íslenskrar afþreyingar fyrir árið 2008, þótt samningurinn um afsláttinn hafi ekki verið gerður fyrr en í maí 2009.

Aðspurður um þýðingu færslu í efnahagsreikningi 365 miðla ehf. fyrir 2008 „Impairment of receivable“, sem þýðir afskrift kröfu, sagði vitnið að samkvæmt þessu hafi félagið tekið ákvörðun um að afskrifa kröfuna. Þetta sé ekki skráð sem varúðarfærsla. Það hljóti því að vera stjórnarsamþykkt fyrir þessu.

Fyrir dóminn kom sem vitni E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður. Hann sagðist hafa stofnað Rauðsól ehf. að beiðni J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef í þeim tilgangi að gera tilboð í allt hlutafé 365 hf. í 365 miðla ehf. Eftir að búið hafi verið að selja miðlana hafi vitnið sest í stjórn 365 hf. Það hafi verið 30. nóvember 2008, sama dag og nafnið hafi breyst í Íslenska afþreyingu. Þá sagðist vitnið einnig hafa sest í stjórn 365 miðla ehf. og sitji þar enn. Hann sagðist ekki hafa kannað bókhaldslega stöðu félaganna á þeim tíma, en hann hafi þekkt stöðu þeirra í grófum dráttum. Fram kom í máli vitnisins að það sat í stjórn beggja félaga þegar afsláttarsamningurinn var gerður 25. maí 2009. Hann sagðist hafa gætt hagsmuna Rauðsólar ehf. og meirihluti stjórnar hafi gætt hagsmuna Íslenskrar afþreyingar hf., en vitnið undirritaði afsláttarsamninginn fyrir hönd stefnda. Komið hafi í ljós að mati stefnda að það sem keypt var hafi ekki verið gætt þeim eiginleikum sem vænst var. Niðurstaða þeirrar umræðu hafi verið að semja um afslátt af kaupverðinu. Vitnið sagðist hafa átt þátt í lausn á því máli. En atvikin hafi verið óumdeild. E-kk-nf Þ-kk-nf minntist þess ekki að ákvörðun um afsláttinn hafi verið tekin á stjórnarfundi, enda sagðist hann myndu hafa vikið af fundi ef það hefði komið til umræðu.

Vitnið sagði að aflað hafi verið samþykkis Landsbankans fyrir sölu hlutabréfanna, sem veðhafa í hlutabréfum. E-kk-nf Þ-kk-nf sagði að það hefði verið forsenda Landsbankans fyrir því að aflétta veðum á framseldum hlutum að stefndi og 365 miðlar ehf. myndu renna saman. Það sé skýring á orðalagi í 3. grein samningsins.

A-kk-nf E-kk-nf, forstjóri samstæðunnar 365 hf. og 365 miðla ehf., gaf skýrslu fyrir dóminum. Hann sagði að þegar 365 miðlar ehf. voru seldir hafi hann fylgt 365 miðlum ehf. Hann sagði aðdraganda að sölu hlutabréfanna í 365 miðlum ehf. hafa verið þann að skuldabréf móðurfélagsins hafi verið komin á gjalddaga 5. nóvember 2008. Lánafyrirgreiðsla, sem vænst hafi verið hjá Landsbanka Íslands, hafi brugðist og því hafi eigendur brugðið á það ráð að selja 365 miðla ehf. Þá hafi einnig fyrirhuguð kaup Árvakurs á félaginu brugðist. Hann sagði yfir 200.000.000 króna á mánuði hafa runnið frá 365 miðlum til móðurfélagsins, frá 3. nóvember til 3. desember 2008. Um áramótin 2008/2009 hafi 365 miðlar ehf. lánað Íslenskri afþreyingu 40.000.000 króna. Aðspurður um forsendur samkomulagsins um afsláttinn sagði A-kk-nf E-kk-nf að afslátturinn hefði jafnvel átt að vera hærri, þar sem bæði hafi rangar upplýsingar legið fyrir og skort hafi upplýsingar um stöðu 365 miðla ehf. Þá hafi fjármunir frá 365 hf. runnið með óréttmætum hætti til stefnanda. Ef 365 miðlar hefðu ekki verið seldir hefði móðurfyrirtækið orðið gjaldþrota á þeim tíma. Hann sagðist ekki muna hvenær stefndi hafi fyrst gert afsláttarkröfu, en taldi það hafa verið í desember 2008 eða um áramótin. Þá kvaðst hann ekki heldur muna nákvæmlega hvenær samkomulagið komst á, en kvaðst telja það hafa verið í janúar-febrúar 2009. Menn hafi áttað sig á að verðið hafi verið of hátt. Þetta hafi verið heildarlausn á því máli.

Vitnið kvaðst hafa skrifað undir samninga um sölu hlutafjár og afslátt í krafti stöðu sinnar sem forstjóri félaganna. Hann minntist þess ekki að tekin hafi verið ákvörðun um afsláttinn á stjórnarfundi. Þá sagði hann stöðu E-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef sérkennilega, þar sem hann hafi verið í stjórn beggja félaganna við söluna, en E-kk-nf hafi skrifað undir fyrir hönd stefnda.

Fyrir dóminn kom sem vitni L-kvk-nf E-kvk-nf, fjármálastjóri bæði 365 hf. og 365 miðla ehf. Hún sagði að hefði sala Fréttablaðsins til Árvakurs gengið eftir hefði ekki orðið vandamál að standa skil á skuldabréfaútboði því sem var á gjalddaga 5. nóvember 2008. Vitnið sagðist ekki hafa átt þátt í viðræðunum sem leiddu til sölunnar. Hún sagði að forsendur afsláttarsamkomulagsins hafi verið að þegar stefndi hafi keypt 365 miðla ehf. hafi útistandandi krafa móðurfélagsins, uppsöfnuð frá 2005, á hendur dótturfélaginu verið upp á 600 eða 700 milljónir króna. Þegar þetta hafi komið fram hafi stefndi strax viljað fá afslátt. Þegar sjóðspotti hafi verið slitið um mánaðamótin nóvember/desember 2008, hafi fest inni í sjóðspotti hjá Íslenskri afþreyingu 115 m. króna sem með réttu hafi verið eign 365 miðla. Þá hafi 365 miðlar ehf. lagt til 40.000.000 króna til að greiða vaxtagreiðslu af skuldabréfaflokki.

Vitnið sagði að staðan á milli fyrirtækjanna hafi ekki legið fyrir þegar salan fór fram. Sjóðspotturinn hafi orðið til eftir á og mistök hafi orðið þegar honum var slitið 4. desember 2008. Vitnið kvaðst telja afskriftir í ársreikningi 365 hf. hafa verið varúðarfærslu, en muni það ekki nákvæmlega.

Niðurstaða:

Stefnandi, sem er þrotabú móðurfélags stefnda, krefst riftunar á samningi aðila um afslátt af umsömdu kaupverði hlutabréfa annars vegar og um frestun á gjalddaga greiðslu hins vegar og greiðslu andvirðis afsláttarins til þrotabúsins.

Ágreiningur er um hvort stefnda, Rauðsól ehf. sé réttilega stefnt til að þola framangreindar kröfur. Eins og fram hefur komið hér að framan var félagið stofnað í október 2008 til að kaupa hlutafé í 365 miðlum ehf. þann 3. nóvember 2008. Í málinu liggur fyrir samrunaáætlun stefnda og 365 miðla ehf., dags. 29. júní 2009 en þar segir í 2. mgr.1. gr. „Samruninn miðast við 1. janúar 2009 og tekur hið sameinaða félag við öllum rekstri, eignum og skuldum, réttindum og skyldum hins yfirtekna félags fá þeim tíma.“ Stefndi byggði sýknukröfu sína á að stefnda hafi verið ranglega stefnt þar sem samruninn hafi þegar átt sér stað er málið var höfðað, þann 28. október 2009.

Samrunaáætlunin var staðfest á hluthafafundi stefnda þann 2. nóvember 2009 og á stjórnarfundi 365 miðla ehf. 6. nóvember 2009, en félagið Rauðsól ehf., var afskráð úr hlutafélagaskrá þann 26. nóvember 2009. Réttaráhrif samrunans teljast því frá 6. nóvember 2009, samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, sbr. 103. gr. sömu laga. Yfirtökufélagið 365 miðlar ehf. verður bundið af dómi í málinu, samkvæmt 1. mgr. 23. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnandi byggir kröfu sína um riftun aðallega á því að samningur um afslátt af kaupverði og frestun greiðslu feli í sér gjöf í skilningi 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

Upplýst er í málinu að allt hlutafé í 365 miðlum ehf. var selt til stefnda með samningi 3. nóvember 2008. Kaupverðið var 5.900.000.000 króna og skyldi greiðast með 1.500.000.000 króna greiðslu 5. nóvember 2008 og yfirtöku skulda móðurfélagsins 365 hf. við NBI hf. (Landsbankann) að fjárhæð 4.400.000.000 króna. Fyrirvari er gerður í samningnum um að gangi samningur 365 hf. og Árvakurs um kaup Árvakurs á Fréttablaðinu eftir samkvæmt efni sínu skuli kaupverð hlutafjárins leiðrétt til hækkunar um 500.000.000 króna og vera greitt með yfirtöku skulda 365 hf. við NBI hf. Enginn fyrirvari var gerður í samningnum um að umsamið kaupverð kynni að vera of hátt. Þá var tilgreint í samningnum að forsendur stefnda fyrir gerð samningsins væru að NBI hf. aflétti veðum á framseldum hlutum í félaginu þannig að hlutirnir tryggðu ekki lengur skuldir móðurfélagsins. Enn fremur liggur fyrir í málinu, stutt af framlögðum gögnum og vætti vitna, að tilgangur með sölu hlutabréfanna hafi verið að greiða kröfuhöfum samkvæmt skuldabréfaflokki, sem gjaldféll 5. nóvember 2008.

Upplýst er í málinu að allt hlutafé í 365 miðlum ehf. var selt stefnda með samningi 3. nóvember 2008. Kaupverðið var 5.900.000.000 króna og skyldi greiðast með 1.500.000.000 króna greiðslu 5. nóvember 2008 og yfirtöku skulda móðurfélagsins 365 hf. við NBI hf. (Landsbankann) að fjárhæð 4.400.000.000 króna. Fyrirvari er gerður í samningnum um að gangi samningur 365 hf. og Árvakurs um kaup Árvakurs á Fréttablaðinu eftir samkvæmt efni sínu skuli kaupverð hlutafjárins leiðrétt til hækkunar um 500.000.000 króna og vera greitt með yfirtöku skulda 365 hf. við NBI hf. Enginn fyrirvari var gerður í samningnum um að umsamið kaupverð kynni að vera of hátt. Þá var tilgreint í samningnum að forsendur stefnda fyrir gerð samningsins væru að NBI hf. aflétti veðum á framseldum hlutum í félaginu þannig að hlutirnir tryggðu ekki lengur skuldir móðurfélagsins. Enn fremur liggur fyrir í málinu, stutt af framlögðum gögnum og vætti vitna, að tilgangur með sölu hlutabréfanna hafi verið að greiða kröfuhöfum samkvæmt skuldabréfaflokki, sem gjaldféll 5. nóvember 2008.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi einungis greitt 1.340.000.000 króna af þeirri 1.500.000.000 króna greiðslu er samningurinn kvað á um að greiða skyldi 5. nóvember 2008. Það hafi ekki verið fyrr en 25. maí 2009 að gerður hafi verið samningur um afslátt af kaupverði hlutanna, en það hafi verið tæpum sjö mánuðum eftir kaupin og aðeins rúmum mánuði fyrir frestsdag, sem var 30. júní 2009.

Stefndi mótmælir því að um gjafagerning hafi verið að ræða og byggir á því að aðstæður við samningsgerðina, þ.e. þrýstingur vegna yfirvofandi gjalddaga skuldabréfaflokks móðurfélagsins, hafi komið í veg fyrir að fullnægjandi upplýsingar hafi legið fyrir um bókhaldslega stöðu fyrirtækisins og verðmæti hlutabréfanna. Verðmæti fyrirtækisins hafi því ekki staðið undir umsömdu kaupverði og því hafi aðstandendur þess ákveðið að semja um afslátt. Þannig hafi endurgjald komið fyrir afsláttinn og geti hann því ekki talist til gjafagernings.

Ekki verður fallist á það með stefnda að endurgjald hafi komið í stað afsláttar og að forsendur hafi brostið fyrir umsömdu kaupverði. Eins og fram kom í framburði vitna fyrir dómi var sami einstaklingur aðaleigandi að móðurfélagi stefnda, og seldi hlutabréfin til einkahlutafélags í eigu sjálfs sín. Sömu lykilstjórnendur voru í báðum félögum og sátu þeir stjórnarfundi og undirrituðu samninga þá er deilt er um í máli þessu. Það var því hluti af starfsskyldum þeirra og ábyrgð að byggja samninga sína á fullnægjandi upplýsingum, enda var enginn fyrirvari gerður í samningnum um að kaupverð hlutabréfanna gæti komið til endurskoðunar að loknu bókhaldsuppgjöri. Telja verður því að um gjöf til stefnda hafi verið að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti.

Stefndi byggir á því að kröfuhafar stefnanda hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna afsláttarins þar sem 365 hf. hafi sett Landsbanka Íslands hf. (NBI hf.) að handveði öll hlutabréfin í 365 miðlum ehf., sem seld hafi verið. Ágreiningslaust er að sala hlutanna, 3. nóvember 2008, fór fram með samþykki Landsbankans. Þá var í samningi, tilgreint sem forsenda kaupanna að NBI hf. aflétti veðum á framseldum hlutum í félaginu þannig að hlutirnir tryggðu ekki lengur skuldir móðurfélagsins. Verður því að byggja á því í dóminum að handveðinu hafi verið aflétt af hlutabréfum og að afsláttur af söluverði hlutabréfanna rýri eignir stefnanda.

Í málinu gerir stefnandi kröfu um að samningi um greiðslufrest af 5.019.998 krónum frá 5. nóvember 2008 til 27. maí 2009 verði jafnframt rift, þar sem þrotabúið fari varhluta af dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð í tæpa 7 mánuði. Sömu sjónarmið og koma fram hér að ofan eiga við um þessa riftunarkröfu.

Samkvæmt framansögðu sætir ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. með samningi 25. maí 2009 um afslátt af kaupverði og eftirgjöf dráttarvaxta riftun eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefnandi gerir kröfu um greiðslu 160.000.000 króna og byggir kröfu sína á því að stefndi hafi aðeins greitt 1.340.000.000 króna af þeim 1.500.000.000 króna sem hann skuldbatt sig með samningi til að greiða í reiðufé 5. nóvember 2008. Ekki er ágreiningur um þá fjárhæð en stefndi krefst þess að skuldajafnað verði á móti endurgreiðslukröfu stefnanda, þar sem hann eigi 774.666.997 króna kröfu á hendur stefnanda, sem hann hafi samþykkt. Í 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga segir að hver sá sem skuldi þrotabúinu geti dregið það frá sem hann á hjá því, hvernig sem skuld og gagnkröfu er varið, ef lánardrottinn hefur eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn átti ekki fyrir skuldum og ekki fengið kröfuna til að skuldajafna, enda hafi krafa þrotabúsins á hendur honum orðið til fyrir frestdag. Telja verður að krafan um afsláttinn hafi orðið til 25. maí 2009, þ.e. rúmum mánuði fyrir frestdag. Sýnt hefur verið fram á fyrir dómi að á þeim tíma hafi forsvarsmenn stefnda vitað að móðurfélagið, Íslensk afþreying hf., átti ekki fyrir skuldum. Eru því ekki fyrir hendi skilyrði til að taka skuldajöfnunarkröfu stefnda til greina og verður stefndi dæmdur til greiðslu 160.000.000 króna eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 750.000 krónur.

U-kvk-nf G-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Rift er samningi Íslenskrar afþreyingar hf. og Rauðsólar ehf., dags. 25. maí 2009, að kaupandi, nú 365 miðlar ehf., skuli fá 154.980.011 króna afslátt af kaupverði hluta að nafnverði 2.017.323.419 krónur í 365 miðlum ehf. samkvæmt samningi um kaup á hlutunum 3. nóvember 2008.

Rift er sama samningi að því er varðar frestun gjalddaga á greiðslu Rauðsólar ehf. að fjárhæð 5.019.998 krónur til 27. maí 2009.

Stefnda Rauðsól ehf., nú 365 miðlar ehf., greiði stefnanda 160.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Dráttarvextir reiknast af 310.000.000 króna frá 5. nóvember 2008 til 11. sama mánaðar, af 210.000.000 króna frá þeim degi til 1. desember sama árs og af 160.000.000 króna frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi Rauðsól ehf., nú 365 miðlar ehf., greiði stefnanda þrotabúi Íslenskrar afþreyingar 750.000 krónur í málskostnað.

U-kvk-nf G-kvk-nf