E-6373/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 4. júnísl., höfðaði A, [...], 22. september 2020, á hendur B, [...], og var málið þingfest 1. október 2020. Stefndi höfðaði gagnsök, samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og var hún lögð fram á dómþingi 29. október 2020.

Í aðalsök krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða henni 254.412 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. febrúar 2020 til greiðsludags. Þá krefst hún þess að dæmt verði að dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. febrúar 2021 en síðan árlega þann dag. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda í aðalsök og málskostnaðar úr hennar hendi.

Í gagnsök krefst gagnstefnandi þess aðallega að gagnstefndu verði gert að greiða honum 945.000 krónur auk vaxta, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. febrúar 2020 til 4. mars 2020, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr.6. gr. sömu laga, sbr. 9. gr. laganna, frá 4. mars 2020 til greiðsludags.

Til vara krefst gagnstefnandi þess að gagnstefndu verði gert að greiða honum 825.240 krónur auk vaxta, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. febrúar 2020 til 4. mars 2020, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, sbr. 9. gr. laganna, frá 4. mars 2020 til greiðsludags.

Til þrautavara krefst gagnstefnandi þess að gagnstefndu verði gert að greiða honum 720.656 krónur auk vaxta, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. febrúar 2020 til 4. mars 2020, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, sbr. 9. gr. laganna, frá 4. mars 2020 til greiðsludags.

Krefst gagnstefnandi þess að dæmd gagnkröfufjárhæð gangi með dómi til skuldajafnaðar við þá fjárhæð sem kunni að vera dæmd úr hans hendi í aðalsök, ef kröfur aðalstefnanda verða teknar þar til greina að einhverju leyti, en annars sjálfstæðs dóms fyrir allri kröfunni eftir því sem umfram kunni að vera af gagnsakarfjárhæð.

Í öllum tilvikum krefst gagnstefnandi málskostnaðar úr hendi gagnstefndu.

Gagnstefnda krefst sýknu af dómkröfum gagnstefnanda í gagnsök og málskostnaðar úr hans hendi.

Hér eftirleiðis verður vísað til aðila málsins sem aðalstefnanda og gagnstefnanda, óháð því hvort um ræðir kröfur í aðalsök eða gagnsök.

I

Helstu málsatvik og ágreiningsefni

Aðalstefnandi hóf störf hjá gagnstefnanda í lok febrúar 2019 sem sölumaður útskriftarferða til skólahópa. Samkvæmt gögnum málsins, og því sem fram er komið í málinu, voru umsamin mánaðarlaun 330.000 krónur auk orlofs og þá var samið um sölulaun eða „bónus“ að fjárhæð 1.500 krónur í formi verktakagreiðslu fyrir sölu í ferðir á vegum gagnstefnanda.

Starfssvið aðalstefnanda mun hafa verið var að kynna og selja útskriftarferðir, taka við bókunum og færa í sölukerfi gagnstefnanda, annast öll samskipti við útskriftarráð eða stjórnir nemendafélaga viðkomandi skóla auk þess að fara með í ferðir og sinna þar aðstoð við hópana í formi fararstjórnar, ásamt öðrum fararstjórum. Stefnandi fór í fullt starf hjá gagnstefnanda haustið 2019 en mun fram að því hafa verið í hlutastarfi. Ráðið verður af gögnum málsins að samkomulag hafi verið með aðilum um sveigjanlega viðveru aðalstefnanda en stefnandi muná þessum tíma hafa verið í fullu námi með starfi sínu hjá gagnstefnanda.

Aðalstefnandi sendi fyrirsvarsmanni gagnstefnanda tölvuskeyti 4. febrúar 20 20 þar sem hún sagði upp störfum. Kom fram í póstinum að henni fyndist það „engan veginn búið að ganga að vera í 65- 70% starfi þar sem mér finnst ég stöðugt vera á eftir á í öllu og mér finnst líklegt að þú hafir fundið fyrir því líka að þetta hefur ekki verið að ganga nógu vel. [...] Þetta er starf sem að mínu mati krefst þess að maður sé 100% til staðar og með alla einbeitingu við starfið. [...] Ég vonast til að heyra frá þér bráðlega og ég vona að þú sýnir þessu skilning.“

Fyrirsvarsmaður gagnstefnanda svarar samdægurs: „Ekkert mál, en hvernig sérðu þetta fyrir þér varðandi uppsagnartíma?“ Aðalstefnandi svarar um hæl og kveðst „náttúrulega til í að hætta eins fljótt og hægt er þar sem skólinn er að taka upp allan minn tíma. En þú verður eiginlega að segja til hvernig þú vilt hafa þetta. Hvernig sérð þú það fyrir þér?“ Fyrirsvarsmaðurinn svarar 6. febrúar á þann veg að hún vilji „að þú vinnir þinn uppsagnarfrest hjá okkur. Þá klárar þú nokkurn veginn þína hópa sem þú ert nú þegar búin að fá greitt fyrir.“ Aðalstefnandi svarar samdægurs og segir sér „ekki fært að klára að vinna uppsagnarfrestinn og það kemur mér í raun á óvart að þú skulir biðja mig um það þar sem ég er búin að vera ósátt. Ég sagði upp störfum í september en ákvað eftir okkar samtal að gefa þessu lengri séns.“ Nefnir hún þann starfsmann sem hún telur fullfæran um að taka við starfinu en að hún sé tilbúin að aðstoða hann og svara spurningum hans, hann sé inni í öllum málum og starfið í góðum höndum hjá honum. Að lokum segist hún „vona samt sem áður að við getum endað þetta samstarf á jákvæðum nótum eins og ég nefndi hér áður“. Ekki er að finna í gögnum málsins frekari samskipti aðila fram til 11. febrúar en þá sendir fyrirsvarsmaður gagnstefnanda aðalstefnanda tölvupóst þar sem hún biður hana að „skila lyklunum inn í vikunni“.

Í bréfi gagnstefnanda 28. febrúar 2020, sem sent var aðalstefnanda í tölvupósti og hún mun hafa móttekið 2. mars, sagði að hún hefði ekki mætt til vinnu frá 4. febrúar og að fjarvistir hennar hefðu haft í för með sér umtalsverð óþægindi og tjón fyrir fyrirtækið. Þá sagði: „Mætir þú ekki þegar til vinnu verður litið svo á að þú hafir gerst sek um ólögmætt brotthlaup úr vinnu, en uppsagnarfrestur þinn er þrír mánuðir, m. v. mánaðamót. Þá verður hluti launa sem þú átt inni hjá fyrirtækinu tekinn upp í bótakröfu fyrirtækisins á hendur þér.“

Aðalstefnandi mótmælti efni bréfsins samdægurs. Í svarpósti hennar til starfandi fjármálastjóra gagnstefnanda rakti hún samskipti sín við fyrirsvarsmann gagnstefnanda vegna uppsagnarinnar 4. og 6. febrúar og að hún hefði svo ekkert heyrt frá henni fyrr en 11. febrúar þar sem hún hefði farið fram á að hún skilaði lyklunum að húsnæðinu. Það hefði hún gert samdægurs og talið „að þessum samskiptum væri lokið og að þetta væri samþykki fyrir minni uppsögn og að ekki þyrfti að ræða þetta frekar“. Í tölvuskeyti 4. mars ítrekar hún að hún hafi „staðið í þeirri trú að starfi mínu hafi verið lokið þegar ég var beðin að skila lyklunum. C hefur með þessum hætti hafnað vinnuframlagi frá mér“ og óskaði eftir uppgjöri við sig vegna starfslokanna. Það ítrekar hún í tölvuskeyti 11. mars og fær þá það svar um hæl að þau verði í sambandi við hana í vikunni. Enn á ný ítrekar hún þetta 20. mars og svo 2. apríl.

Með bréfi kjarasviðs Verslunarmannafélags Reykjavíkur 15. maí 2020 til gagnstefnanda voru sjónarmið aðalstefnanda um starfslokin ítrekuð og því hafnað að um ólögmætt brotthlaup úr vinnu hefði verið að ræða af hennar hálfu og gerð krafa um greiðslu áunnins orlofs og orlofs- og desemberuppbótar. Krafan var ítrekuð með bréfi lögmanns 9. júní sama ár.

Í bréfi lögfræðings Samtaka atvinnulífisins 22. júní 2020 kom fram að gagnstefnandi hefði hvorki gert upp orlof við aðalstefnanda vegna mars 2019 til og með janúar 2020 né orlofs- eða desemberuppbót vegna ársins 2020 og að ástæðu þess væri að rekja til ólögmæts brotthlaups aðalstefnanda úr starfi sem hefði valdið fyrirtækinu miklu tjóni, ekki síst vegna þess að hún hefði þá ekki lok iðað veita þá þjónustu sem henni hefði verið greitt fyrir. Þar sem rangt og ósannað væri að samkomulag hefði verið um að aðalstefnandi þyrfti ekki að vinna uppsagnarfrestinn væri launakröfunni hafnað því að bótakrafan, sem ætti stoð í hjúalögum og dómaframkvæmd, væri ein og hálf mánaðarlaun aðalstefnanda, nokkuð hærri en launakrafa hennar.

Aðalstefnandi kveður innheimtutilraunir sínar ekki hafa borið árangur og hún hafi því höfðað mál þetta 24. september 2020.

II

Málsástæður og lagarök aðalstefnanda í aðalsök og gagnstefndu í gagnsök Aðalstefnandi kveður kröfu sína vera um ógreidd orlofslaun vegna starfa hennar hjá gagnstefnanda frá mars 2019 til janúar 2020. Heildarlaun hennará tímabilinu hafi veriðað fjárhæð 1.984.812 krónur og eigi hún því rétt til 10,17% orlofs að fjárhæð 201.855 krónur(10,17% x 1.984.812 krónur) sem gerð sé krafa um í málinu.

Einnig sé gerð krafa um áunnið hlutfall í orlofs- og desemberuppbót sem gera skuli upp við starfslok. Orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningi árið 2020 nemi 51.000 krónum og miði st við 45 vikur. Stefnandi hafi samkvæmt útgefnum launaseðlum áunnið sér hlutfall af orlofsuppbót miðað við 39 vikur og sé gerð krafa um það sem nemi 44.200 krónum ((51.000/45) x 39). Desemberuppbót samkvæmt kjarasamningi árið 2020 nemi 92.000 krónum og miði st við 45 vikur. Stefnandi hafi samkvæmt útgefnum launaseðlum áunnið sér hlutfall af desemberuppbót miðað við fjórar vikur og sé gerð krafa um það að fjárhæð 8.356 krónur((92.000/45) x 4).

Stefnandi sundurliðar kröfu sína sem hér segir:

Orlof á laun v. mars 2019 6.209 krónur Orlof á laun v. apríl 2019 8.122 krónur Orlof á laun v. maí 2019 7.758 krónur Orlof á laun v. júní 2019 1.678 krónur Orlof á laun v. júlí 2019 33.561 króna Orlof á laun v. ágúst 2019 35.575 krónur Orlof á laun v. september 2019 21.174 krónur Orlof á laun v. október 2019 24.365 krónur Orlof á laun v. nóvember 2019 21.569 krónur Orlof á laun v. desember 2019 25.506 krónur Orlof á laun v. janúar 2020 16.339 krónur

Orlofsuppbót 2020 44.200 krónur

Desemberuppbót 2020 8.356 krónur

Höfuðstóll 254.412 krónur

Samtals 254.412 krónur

Samkvæmt grein 1.9 í kjarasamningi VR og SA eigi laun að greiðast fyrsta dag eftir að mánuði þeim ljúki sem laun séu greidd fyrir. Aða uki skuli vinnuveitandi greiða launþega áunnið orlof við lok ráðningarsambands samkvæmt 8. gr. orlofslaga nr. 30/1986.

Þar sem innheimtutilraunir stéttarfélags hennar frá 15. maí 2020 og ítrekunarbréf lögmanns hennar frá 9. júní 2020 hafi reynst árangurslaus sé málshöfðun nauðsynleg og sé hér farið fram á ýtrustu kröfur samkvæmt lögum og kjarasamningum.

Aðalstefnandi kveðst hafna bótakröfu gagnstefnanda vegna ólögmæts brotthlaups úr starfi. Gagnstefnandi hafi óskað eftir því að aðalstefnandi skilaði lyklum að vinnustaðnum sem falið hafi í sér að vinnusambandi væri slitið. Í kjölfarið hafi gagnstefnandi engar athuga semdir gert við fjarvist aðalstefnanda fyrr en löngu síðar. Telji atvinnurekandi að starfsmaður hafi hlaupist á brott úr starfi með ólögmætum hætti beri honum að gefa starfsmanni áminningu og gefa honum kost á að bæta úr vanefnd. Einnig beri atvinnurekanda í slíku tilfelli að skora á starfsmann að mæta til vinnu með áskilnaði um bótakröfu vegna fyrirvaralauss brotthlaups. Að öðrum kosti verði litið svo að hann hafi fyrirgert rétti sínum til bóta. Hafi gagnstefnandi litið svo á að um ólögmæta fjarvist væri að ræða hafi honum því borið að tilkynna aðalstefnanda það strax og gefa henni kost á að bæta úr meintri vanefnd. Það hafi hann ekki gert og sé bótakröfu því hafnað.

Gagnstefnandi geri einnig kröfu um endurgreiðslu á bónusgreiðslum á þeirri forsendu að uppgjör á bónus hafiekki verið endanlegt fyrr en við heimkomu úr ferðum. Þessum forsendum gagnstefnanda og endurkröfu hvað þetta varðar sé alfarið hafnað.

Rétt sé að g-x-x hafi fengið greiddan bónus sem hafi verið í formi sölulauna. Ekki hafi verið um fyrirframgreiðslu að ræða heldur hafi átt að greiða bónus við sölu ferða þegar staðfestingargjald væri greitt. Um útskriftarferðir hafi verið að ræða. Flestir hafi greitt staðfestingargjald í september og október. Gagnstefnandi hafi gert upp við hana söluþóknunina í samræmi við samninga aðila.

Eftiráskýringum gagnstefnanda um að umsamið hafi verið að greiðslan ætti að eiga sér stað eftir heimkomu úr ferðum sé því alfarið hafnað sem röngum og beri gagnstefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að samkomulag hafi verið með öðrum hætti en efndir samkomulagsins báru með sér. Hafa beri í huga að það hafi verið g-kk-nf sem hafi séð um uppgjörið og greitt launin samkvæmt launaseðli án nokkurs fyrirvara. Jafnframt hafi verið gerðir upp skattar og skyldur eins og vera beri og það sýni að launauppgjör hafi fariðfram með eðlilegum hætti. Kröfum gagnstefnanda sé því hafnað.

Þá beri að hafa í huga að sú meginregla gildi í vinnurétti að ofgreidd laun séu ekki endurkræf þegar móttakandi sé í góðri trú um greiðslu. Byggist þessi meginregla á því sjónarmiði að laun séu ætluð til framfærslu og þó svo að mistök eigi sér stað við launaútborgun þá beri vinnuveitandi ábyrgð á slíkum mistökum sjálfur. Aðalstefnandi hafi f engið greiðsluna úr hendi gagnstefnanda sem uppgjör á þeirri vinnu sem hún hafði þegar innt af hendi og hafi átt rétt á samkvæmt samkomulagi vegna söluferða í tengslum við útskriftarferðir nemenda hjá fyrirtækinu. Gagnstefnandi eigi því ekki neina fjárkröfu á hendur aðalstefnanda, hvernig sem á málið sé litið, og beri því að sýkna hana af umræddri endurgreiðslukröfu.

Þá sé útreikningum á kröfum jafnframt mótmælt sem og staðhæfingum um tjón vegna starfsloka gagnstefndasem sé ósannað.

Að öllum þessum atriðum virtum sé ljóst að gagnstefnandi eigi engar kröfur á hendur aðalstefnanda og beri að sýkna hana af öllum kröfum í gagnsök en ítrekuð sé krafa um að fallist verði á kröfur hennar í aðalsök.

Í málinu vísar stefnandi um kröfur sínar í aðalsök og gagnsök til meginreglna í samninga-, kröfu- og vinnurétti. Nánar tiltekið styður stefnandi kröfur sína við lög nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, lög nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, lög nr. 55/1980 um starfskjör launþega og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, lög nr. 30/1987 um orlof, kjarasamninga VR og vinnuveitenda og bókanir sem telji st hluti kjarasamninga. Kröfur um dráttarvexti og vaxtavexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og kröfur um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. tölulið 129. gr. lagan naum vexti af málskostnaði. Þá krefst stefnandi þess að tekið verði tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

III

Málsástæður og lagarökaðalstefnda í aðalsök og gagnstefnanda í gagnsök Sýknukrafa stefnda í aðalsök byggir á því að aðalstefnandi hafi gerst sek um ólögmætt brotthlaup úr starfi og því eigi hann gagnkröfu, bótakröfu, á hendur henni. Jafnframt er á því byggt að gagnstefnandi eigi endurgreiðslukröfu á hendur aðalstefnanda vegna hluta bónuss sem aðalstefnandi hafi fengið greiddan fyrirfram 28. janúar 2020. Um gagnkröfur hafi gagnstefnandi höfðað gagnsök í málinu og sé þess krafist að dæmd gagnkröfufjárhæð gangi með dómi til skuldajafnaðar við þá fjárhæð sem kunni að verða dæmd úr hendi gagnstefnanda í aðalsök, verði kröfur aðalstefnanda teknar þar til greina að einhverju leyti, en annars sjálfstæðs dóms fyrir allri kröfunni, eða því sem umfram kunni að vera af gagnsakarfjárhæð, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Bótakrafa stefnda vegna ólögmæts brotthlaups úr starfi Gagnstefnandi kveður kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest aðalstefnanda hafa verið þrjá mánuði. Aldrei hafi verið gert samkomulag milli aðila um að aðalstefnandi væri leyst undan vinnuskyldu á uppsagnarfresti heldur hafi þvert á móti verið óskað eftir því að hún ynni uppsagnarfrestinn og lyki vinnu við þá hópa sem höfðu bókað ferð með g-kk-þgf. Það hafi ekki verið uppi nein vanefnd af hálfu gagnstefnanda í ráðningarsambandinu, nema síðar sé, enda hafi gagnstefnandi gert alltsem mögulegt vartil þess að koma til móts við aðalstefnanda, t. d. varðandi vinnutíma og frí.

Starfsmaður sem segi starfi sínu upp verðiað vera reiðubúinn til þess að vinna út uppsagnarfrestinn en það hafi aðalstefnandi ekki gert. Brotthlaup hennar úr starfi hafi valdið gagnstefnanda miklu tjóni, ekki hvað síst vegna þess að hún hafði þá ekki lok iðað veita viðskiptamönnum gagnstefnanda þá þjónustu sem hún hafi verið ráðin til að sinna og fengið greitt fyrir í formi bónuss. Gagnstefnandi hafi því þurft að ráða inn annan starfsmann til þess að ljúka við þau verkefni sem aðalstefnanda hafi verið ætlað að sinna. Gagnstefnandi hafiþví orðiðfyrir fjárhagslegu tjóni vegna háttsemi aðalstefnanda.

Það sé meginregla í vinnurétti að starfsmaður sem gerist sekur um ólögmætt brotthlaup úr starfi sé skaðabótaskyldur gagnvart vinnuveitanda sínum. Vinnuveitanda sé heimilt að taka upp í bótakröfu sína ógreidd laun, orlof og launauppbætur.

Í dómaframkvæmd hafi verið miðað við að starfsmanni beri að greiða atvinnurekanda meðalhófsbætur fyrir ólögmætt brotthlaup er samsvari að lágmarki launum fyrir helming uppsagnarfrests starfsmannsins, sbr. 1. mgr. 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928. Samkvæmt dómafordæmum hafi ákvæðið almennt gildi í vinnurétti með lögjöfnun. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur aðalstefnanda samkvæmt ráðningarsamningi hafi verið þrír mánuðir. Samkvæmt framangreindri skaðabótareglu beri stefnanda að greiða gagnstefnanda fjárhæð sem svari til launa í einn og hálfan mánuð.

Endurgreiðslukrafa stefnda vegna bónuss

Gagnstefnandi kveður aðalstefnanda hafa fengið greiddan bónus að fjárhæð 1.080.000 krónurí janúar 2020, nokkrum dögum áður en hún hafi sagt upp störfum. Umsamið hafiverið að bónusinn væri hluti af endurgjaldi fyrir vinnu aðalstefnanda við útskriftarhópa og lyki vinnu henna rekki fyrr en við heimkomu úr ferðunum. Gagnstefnandi hafi greitt henni bónusinn fyrir fram að hennar beiðni. Endurgreiðslukrafan byggist á sömu lagarökum og að framan, þ. e. að þar sem stefnandi hafi gerst sek um ólögmætt brotthlaup úr starfi þegar enn hafi verið fimm mánuðir eftir af vinnu hennar við útskriftarhópana, þ. e. frá febrúar og út júní, beri henni að endurgreiða bónus vegna þeirra mánaða, eða 450.000 krónur(1.080.000/12 x 5). Varðandi endurgreiðslukröfuna sé jafnframt vísað til almennra sjónarmiða í vinnu- og verktakarétti um ofgreidd og fyrirframgreidd laun og verklaun.

Sundurliðun dómkrafna gagnstefnanda í gagnsök og gagnkrafna til skuldajafnaðar í aðalsök.

Gagnstefnandi tekur fram að sama hvort fallist verði á aðal-, vara- eða þrautavarakröfu gagnstefnanda í máli þessu sé ljóst að í öllum tilvikum sé bótakrafa hans hærri en sem nemi dómkröfum aðalstefnanda í máli þessu og það leiði til þess að sýkna beri gagnstefnanda af kröfum aðalstefnanda í aðalsök.

Gagnstefnandi byggir aðallega á því að bótakrafan nemi helmingi umsaminna mánaðarlauna stefnanda sem hafi verið 330.000 krónur eða 495.000 krónum(330.000 x 1,5 mánuður). Byggir aðalkrafan á því að aðalstefnandi hafi verið ráðin í 100% starf frá og með 1. júlí 2019 og því sé rétt að miða við umsamin laun miðað við fullt starf. Að teknu tilliti til endurgreiðslukröfu vegna bónusgreiðslu sé aðalkrafan samtals að fjárhæð 945.000 krónur (495.000 + 450.000).

Til vara byggir gagnstefnandi á því að miða beri við meðaltal mánaðarlauna stefnanda frá 1. júlí 2019 til og með janúar 2020. Meðalheildarlaun stefnanda á þessu tímabili hafi numið 250.160 krónum og bótakrafan sé því 375.240 krónur (250.160 x 1,5 mánuði r ). Byggist varakrafan á því að ef dóminum þykir rétt að miða við meðaltal launa sé rétt að miða við tímabilið frá því að stefnandi byrjaði í fullu starfi hjá stefnda og til starfsloka, þ. e. frá 1. júlí 2019 til og með janúar 2020, þar sem starfshlutfall stefnanda hafi verið mjög lágt frá upphafi starfs í mars 2019 til og með júní 2020 í samræmi við samkomulag milli aðila. Að teknu tilliti til endurgreiðslukröfu vegna bónusgreiðslu sé varakrafan að samtals að fjárhæð 825.240 krónur (375.240 + 450.000).

Til þrautavara byggir gagnstefnandi á því að miða beri við meðaltal heildarlauna aðalstefndafrá upphafi starfs í mars 2019 til starfsloka í janúar 2020 sem sé sama tímabil og dómkrafa stefnanda í málinu taki til. Meðalheildarlaun stefnanda á þessu tímabili nemi 180.438 krónum og bótakrafan sé því 270.656 krónur(180.438 x 1,5 mánuði r ). Að teknu tilliti til endurgreiðslukröfu vegna bónusgreiðslu sé þrautavarakrafan samtals að fjárhæð 720.656 krónur (270.656 + 450.000).

Í öllum tilvikum sé krafanvaxtareiknuð, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. febrúar 2020 til 4. mars 2020 en krafan beri dráttarvexti, s amkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, sbr. 9. gr. laganna, frá 4. mars 2020 til greiðsludags.

Auk alls framangreinds vísar gagnstefnandi til kjarasamnings VR og SA sem hafi gilt um ráðningarsambandið, einkum ákvæða um þriggja mánaða gagnkvæman uppsagnarfrest. Þá er vísað til meginreglna vinnuréttar, sbr. og 1. mgr. 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928, um brotthlaup úr starfi og bótakröfu vinnuveitanda, sem og meginreglna vinnuréttar um endurgreiðslu ofgreiddra launa. Vísað er til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 5., 6., 8. og 9. gr. laganna. Málskostnaðarkrafa er reist á 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991 og heimild til höfðunar gagnsakar reist á 28. gr. þeirra.

IV

Niðurstaða

Mál þetta er sprottið af starfslokum aðalstefnanda hjá gagnstefnanda. Ágreiningslaust er að aðalstefnandi sagði upp störfum 4. febrúar 2020 en aðila greinir á um hvort vinnuframlags hennar hafi verið krafist á uppsagnarfresti eða hvort henni hafi verið rétt að líta svo á að vinnusambandi aðila væri lokið og hún þar með leyst undan vinnuskyldu.

Í málinu gerir aðalstefnandi kröfu úr hendi gagnstefnanda um greiðslu orlofslauna, auk orlofs- og desemberuppbótar, sem gera skuli upp við starfslok á grundvelli ákvæða laga um orlof og samkvæmt ákvæðum kjarasamninga. Gagnstefnandi andmælir ekki útreikningi aðalstefnanda á kröfunni og er því ekki tölulegur ágreiningur í málinu hvað aðalsök varðar. Á hinn bóginn telur hann að aðalstefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til umræddra greiðslna vegna ólögmæts brotthlaups hennar úr starfi auk þess sem hann krefst endurgreiðslu söluþóknunar, eða bónusgreiðslu, úr hendi aðalstefnanda. Um gagnkröfur sínar hefur gagnstefnandi höfðað gagnsök í málinu og krefst þess að dæmd gagnkröfufjárhæð gangi með dómi til skuldajafnaðar við þá fjárhæð sem kunni að verða dæmd úr hendi gagnstefnanda í aðalsök, verði kröfur aðalstefnanda teknar þar til greina að einhverju leyti, en annars sjálfstæðs dóms fyrir allri kröfunni, eða því sem umfram kannað vera af gagnsakarfjárhæð, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991.

Gagnstefnandi byggir kröfur sínar á því að aðalstefnandi hafi hlaupist á brott úr starfi og ekki viljað vinna uppsagnarfrest sinn þrátt fyrir að gagnstefnandi hafi krafist þess og gert ráð fyrir vinnuframlagi hennar. Starfsmönnum sé óheimilt að hlaupast á brott úr starfi sínu nema í tilvikum þar sem atvinnurekandi vanræki verulega skyldur sínar. Það eigi ekki við í máli þessu. Brotthlaup aðalstefnanda hafi valdið gagnstefnanda tjóni.

Augljóst hafi verið af samskiptum við aðalstefnanda að hún hafi ekki haft hug eða áhuga á að vinna út uppsagnarfrestinn. Henni hafi verið send aðvörun 28. febrúar 2020 um að ef hún mætti ekki þegar til vinnu yrði litið svo á að hún hefði gerst sek um ólögmætt brotthlaup úr vinnu og hluti launa sem hún ætti inni hjá fyrirtækinu yrði tekinn upp í bótakröfu þess á hendur henni.

Aðalstefnandi hefur á hinn bóginn haldið því fram hún hafi mátt skilja samskipti vegna uppsagnarinnar og eftirmála hennará þann veg að vinnusambandi aðila væri lokið enda hefði hún verið látin skila lyklum að húsnæðinu og lokað fyrir aðgang hennar að tölvupósti hennar hjá fyrirtækinu. Hún hafiþví mátt gera ráð fyrir að fallist hefði verið á að hún ynni ekki uppsagnarfrestinn og ekki hafi verið óskað frekara vinnuframlags af hennar hálfu. Þá hafi ekki verið um að ræða fjarvistir hennar frá vinnu á tímabilinu frá 4. til 11. febrúar 2020 þar sem ekki hafi staðið til að hún ynni þessa daga og það hafi gagnstefnanda verið kunnugt um. Af þessum sökum sé ekki unnt að líta svo á hún hafi gerst sek um ólögmætt brotthlaup úr starfi og þá hafnar hún sjónarmiðum gagnstefnanda er lúta að endurkröfu hans vegna greiddrar söluþóknunar.

Í málinu liggur fyrir tölvuskeyti 4. febrúar 2020 þar sem aðalstefnandi segir upp starfi sínu hjá gagnstefnanda. Fyrirsvarsmaður gagnstefnanda svarar samdægurs: „Ekkert mál, en hvernig sérðu þetta fyrir þér varðandi uppsagnartíma?“ Aðalstefnandi svarar síðar sama dag og kveðst vera „til í að hætta eins fljótt og hægt er þar sem skólinn er að taka allan minn tíma. En þú verður eiginlega að segja til hvernig þú vilt hafa þetta. Hvernig sérð þú það fyrir þér?“ Fyrirsvarsmaður gagnstefnanda svarar svo 6. febrúar „ég myndi vilja að þú vinnir þinn uppsagnarfrest hjá okkur. Þá klárar þú nokkurn veginn þína hópa sem þú ert nú þegar búin að fá greitt fyrir.“ Aðalstefnandi svarar síðar sama dag og segir að hún sjái sér „ekki fært að klára að vinna uppsagnarfrestinn og það kemur mér í raun á óvart að þú skulir biðja um það þar sem ég er búin að vera ósátt“. Ekki liggja fyrir frekari tölvupóstsamskipti milli aðila vegna uppsagnarinnar fram til þess að aðalstefnandi móttekur í tölvupósti 2. mars 2020 bréf gagnstefnanda frá 28. febrúar 2020. Mótmælir hún efni þess samdægurs. Í svarpósti hennar kemur fram að hún hafi ekkert heyrt frá fyrirsvarsmanni stefnanda eftir samskiptin 4. og 6. febrúar 2020 fyrr en fyrirsvarsmaðurinn hafi sent henni tölvuskeyti og beðið hana að skila lyklunum að húsnæðinu. Hún hafi skilað lyklunum samdægurs til samstarfsmanns síns og þá talið að þessum samskiptum væri lokið og í þeim fælist samþykki fyrir því að hún þyrfti ekki að vinna uppsagnarfrestinn.

Þegar horft er heildstætt á samskipti aðila, eins og þau koma fyrir í gögnum málsins og þeim var lýst fyrir dóminum við aðalmeðferð þess, telur dómurinn að þau verði að skilja svo að gagnstefnandi hafi samþykkt að vinnusambandi aðila væri lokið í síðasta lagi 11. febrúar 2020 þegar fyrirsvarsmaður gagnstefnanda fór fram á að aðalstefnandi skilaði lyklum að húsnæðinu. Engin gögn liggja fyrir í málinu um samskipti aðila eftir það fyrr en 2. mars 2020 er aðalstefnandi móttekur bréf gagnstefnanda eins og fyrr er getið og mótmælir strax efni þess. Þá verður einnig ráðið af svarpósti hennar að hún hafi ekki lengur haft aðgang að tölvupósti sínum hjá gagnstefnanda. Breytir ekki þeirri ályktun þótt fyrirsvarsmaður gagnstefnanda hafi í skýrslu sinni fyrir dóminum ekki kannast við, eða munað eftir, að netfangi aðalstefnanda hefði verið lokað. Dómurinn telur því að a-kk-þgf hafi verið rétt að líta svo á að hún hefði ekki lengur vinnuskyldu gagnvart gagnstefnanda og aðalstefnanda hafi tekist sönnun þar að lútandi.

Þá verður í ljósi atvika og samskipta aðila eftir uppsögnina 4. febrúar 2020 að teljaað gagnstefnandi hafi sýnt af sér ákveðið tómlæti gagnvart aðalstefnanda um að hún ynni uppsagnarfrestinn, sem leiðir til þess að líta verður svo á að gagnstefnandi hafi fallist á að vinnusambandi aðila væri lokið. Getur áðurnefnt bréf gagnstefnanda sem aðalstefnandi móttók 2. mars 2020, nær fjórum vikum eftir uppsögn stefnanda og nær þremur vikum eftir að fyrirsvarsmaðurinn fór fram á að aðalstefnandi skilaði lyklum að húsnæðinu, ekki breytt þessu enda hafði gagnstefnandi þá þegar með framangreindri háttsemi sinni og framgöngu gefið til kynna að vinnusambandi aðila væri lokið. Sönnunarbyrði um að atvik hafi verið með öðrum hætti hvílir á vinnuveitanda í þessu tilviki. L eggja verður þá skyldu á vinnuveitanda við aðstæður eins og eru í máli þessu að gera starfsmanni skýrt og sannanlega grein fyrir því hvað felist í athöfnum hans og aðgerðum og til hvers er ætla staf starfsmanni.

Þá verður einnig að hafa í huga að gagnstefnandi hreyfði heldur engum andmælum frá 6. til 11. febrúar 2020 hvað varðaði viðveru- eða vinnuskyldu aðalstefnanda þá daga. Eins og atvikum er háttað í málinu verður gagnstefnandi sem slíkur að bera hallann af öllum óskýrleika í samskiptum aðila.

Auk þess verður ekki fram hjá því litið að í greinargerð gagnstefnanda í aðalsök segir um skil á lyklum að húsnæðinu að þar sem aðalstefnandi hafi sagt upp störfum og lýst því yfir að hún hygðist ekki mæta aftur til starfa sé „í öllu tilliti óeðlilegt, þegar svo háttar til, að fyrrverandi starfsmaður sé með lykla af skrifstofum fyrrverandi vinnuveitanda “.

Samkvæmt framansögðu fellst dómurinn því ekki á sjónarmið gagnstefnanda um að aðalstefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til greiðslna úr hendi gagnstefnanda vegna ólögmæts brotthlaups hennar úr starfi og kröfu gagnstefnanda á hendur aðalstefnanda þar að lútandi. K emur því ekki til álita að dæma gagnstefnanda skaðabætur úr hennar hendi eins og kröfugerð hans gerir ráð fyrir.

Í málinu liggur fyrir að ekki var gerður ráðningarsamningur við aðalstefnanda er hún hóf störf hjá gagnstefnanda. Liggur ekki annað fyrir um ráðningarkjör aðalstefnanda en það sem fram kemur í tölvupóstsamskiptum í febrúar í aðdraganda ráðningar hennar.

Í tölvuskeyti 22. febrúar 2019 voru a-kk-þgf kynnt þau kjör að þeir sem væru í sölustarfi hjá gagnstefnanda væru „með ákveðin grunnlaun og svo fá þau fasta krónutölu fyrir hvern farþegar sem bókar hjá þeim. Við viljum bjóða þér 330.000 krónur á mánuði sem grunnlaun fyrir 100% starf + orlof og síðan 1500 kr. á haus fyrir hvern farþega sem þú selur útskriftarferð í menntaskóla eða háskóla.“ Nánar um sölulaunin sagði í pósti 23. febrúar 2019 að „þá værir þú eini sölumaðurinn sem væri að sjá um það svo öll sala fer til þín, sama hvort ég hjálpi þér eða ekki“. Gagnstefnandi gaf í janúar 2020 út reikninga til aðalstefnanda vegna sölulauna, annan að fjárhæð 984.000 krónur og hinn að fjárhæð 96.000 krónur. Kveður gagnstefnandi þær greiðslur hafa verið fyrirframgreidd sölulaun sem hann krefur nú aðalstefnanda um endurgreiðslu á. Því hefur aðalstefnandi mótmælt og kveður að um hafi verið samið að hún fengi greitt „á hvern haus“, óháð því hversu margir færu svo að lokum í umræddar ferðir.

Af ofangreindum samskiptum verður ekki ráðið að greiðsla sölulauna hafi verið sérlega skilyrt að öðru leyti en að ofan greinir. Verður hvorki séð að greiðsla þeirra hafi miðast við að einungis yrði greitt fyrir þá einstaklinga sem sannarlega færu í ferðir en ekki þá sem skráðu sig og borguðu staðfestingargjald né að þau yrðu greidd eftir að viðkomandi ferð hefði verið farin. Stóð það vinnuveitanda nær að ganga svo frá málum gagnvart stefnanda að skilyrði greiðslu sölulauna væru skýr og það þá nánar afmarkað við hvaða aðstæður þau yrðu greidd. Þá verður að hafa í huga að áðurnefndar greiðslur í janúar 2020 fóru fram án allra fyrirvara. Verður ekki séð að þær hafi verið skilyrtar að nokkru leyti gagnvart aðalstefnanda heldur falið í sér efndir gagnvart henni á umsömdum greiðslum. Verður raunar ekki séð að sá skilningur gagnstefnanda að um fyrirfram- og skilyrta greiðslu væri að ræða hafi komið fram fyrr en eftir starfslok aðalstefnanda.

Fellst dómurinn því heldur ekki á sjónarmið gagnstefnanda um að hann eigi endurkröfurétt á aðalstefnanda vegna söluþóknunar og kröfu gagnstefnanda þar að lútandi.

Í samræmi við allt framangreint er það því niðurstaða dómsins að aðalstefnandi eigi rétt til umkrafinna orlofslauna, auk orlofs- og desemberuppbótar, eins og í kröfu hennar í aðalsök greinir. Enginn ágreiningur er um útreikninga eða tölulega framsetningu aðalstefnanda. Krafan er skilmerkilega fram sett og sundurliðuð og í samræmi við ákvæði orlofslaga. Hún nemur að heildarfjárhæð 254.412 krónum og miðast við orlofslaun frá mars 2019 til janúar 2020 og áunnið hlutfall orlofs- og desemberuppbótar. Verður því fallist á kröfu aðalstefnanda í aðalsök og gagnstefnanda gert að greiða umkrafða fjárhæð og með dráttarvöxtum eins og í kröfunni greinir. Á hinn bóginn leiðir rétt til höfuðstólsfærslu dráttarvaxta á tólf mánaða fresti beint af ákvæðum 12. gr. laga nr. 38/2001 og því er óþarft að kveða á um slíka höfuðstólsfærslu dráttarvaxta í dómsorði og verða dráttarvextir dæmdir svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómurinn hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að gagnstefnandi eigi ekki rétt til bóta úr hendi aðalstefnanda vegna ólögmæts brotthlaups úr starfi og að hann geti ekki krafist aðalstefnanda um endurgreiðslu söluþóknunar. Í samræmi við það verður aðalstefnandi sýknuð af öllum kröfum gagnstefnanda í gagnsök.

Með vísan til úrslita málsins verður gagnstefnanda gert að greiða aðalstefnanda málskostnað í aðalsök og gagnsök með vísan til ákvæða 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eins og nánar greinir í dómsorði.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 31. janúar 2021. Af hálfu aðalstefnanda flutti málið G-kk-nf B. Ó-kk-nf lögmaður og af hálfu gagnstefnanda B-kk-nf M-kk-nf B-kk-nf.

Dómsorð :

Gagnstefnandi, B, greiði aðalstefnanda, A, 254.412 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. febrúar 2020 til greiðsludags.

Aðalstefnandi er sýknuð af öllum kröfum gagnstefnanda í gagnsök.

Gagnstefnandi greiði aðalstefnanda samtals 7 50.000 krónur í málskostnað í aðalsök og gagnsök.

H-kvk-nf G-kvk-nf