E-214/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 12. febrúar sl., er höfðað af Þrotabúi Splasts ehf. (áður Sigurplast ehf.), Borgartúni 26, Reykjavík, á hendur S-kk-þgf S-kk-þgf, Hjarðarholti 6, Selfossi, til riftunar á ráðstöfun og til endurheimtu verðmæta, með stefnu birtri 7. desember 2011.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að rift verði ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, dags. 23. september 2010 að fjárhæð 180.345 kr. Þá er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 180.345 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2011 til greiðsludags. Enn fremur krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá hafnar stefndi skaðabótakröfu, vaxtakröfum og málskostnaðarkröfu stefnanda. Verði krafa stefnanda tekin til greina krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Enn fremur krefst hann þess að dráttarvextir leggist á málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991 og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti.

II

Málavextir

Bú Sigurplasts ehf. (nú Splast ehf.) var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur þann 30. september 2010 að kröfu fyrirsvarsmanna félagsins sem barst dóminum 27. sama mánaðar. Stefndi, sem starfaði sem bílstjóri hjá félaginu, er faðir S-kk-ef L. S-kk-ef, fyrrum framkvæmdastjóra þess og eiganda þriðjungs hlutafjár í gegnum félagið Grænumýri ehf. Við rannsókn sem skiptastjóri lét fara fram á bókhaldi félagsins kom í ljós að 23. september 2010 voru greiddar 360.690 kr. inn á reikning stefnda vegna launa hans fyrir sama mánuð. Launaseðill frá hinu gjaldþrota félagi til stefnda vegna sömu greiðslu ber með sér að útborgunardagur sé 1. október 2010. Stefnandi kveður að samkvæmt upplýsingum frá starfsmönnum Sigurplasts ehf. hafi stefndi frá ágúst 2009 ekki aðeins keyrt út vörur fyrir Sigurplast ehf. heldur einnig fyrir Viðarsúlu ehf. Hafi fyrirkomulagið verið þannig að stefndi hafi fyrir hádegi keyrt út vörur fyrir Sigurplast ehf. en eftir hádegi vörur fyrir Viðarsúlu ehf. Miðað við þessar upplýsingar hefði helmingur launakostnaðar stefnda átt að tilheyra rekstri Viðarsúlu ehf. og því átt að greiðast af því félagi. Hafi skiptastjóri sent Viðarsúlu ehf. riftunarbréf og krafist riftunar á helmingi af greiðslu Sigurplasts ehf. á launagreiðslum til stefnda þar sem í þeim helmingi hafi falist gjöf Sigurplasts ehf. til Viðarsúlu ehf. skv. 1. mgr. 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Stefnandi telur að í hinum helmingi þessarar launagreiðslu hafi falist greiðsla á skuld Sigurplasts ehf. við stefnda sem sé riftanleg á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga og 141. gr. sömu laga.

Skýrslu fyrir dómi gáfu stefndi og S-kk-nf S-kk-nf, fyrrum framkvæmdastjóri Sigurplasts ehf.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að umrædd greiðsla til stefnda 23. september 2010 hafi verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslan hafi verið vegna vinnu stefnda fyrir stefnanda í sama mánuði. Samkvæmt launaseðli hafi gjalddagi launakröfunnar vegna framangreindrar vinnu verið 1. október 2010. Því sé ljóst að gjalddagi skuldarinnar hafi ekki verið kominn þegar greiðslan hafi verið innt af hendi. Þá sé dagsetning greiðslunnar einnig í ósamræmi við fyrri launagreiðslur frá stefnanda til stefnda sem hafi nær alltaf verið greiddar 1. hvers mánaðar, eða á gjalddaga. Sigurplast ehf. hafi á þessum tíma verið byrjað að vanefna gjaldfallnar skuldir sínar enda ógjaldfært. Félagið hafi m.a. skuldað Arion banka hf. þrjú lán, með gjalddaga fyrstu afborgana 10. ágúst 2008, 10. apríl 2009 og 10. júní 2009. Gjalddagar síðari afborgana skyldu síðan vera á þriggja mánaða fresti. Liggi fyrir að félagið hafi greitt einungis lítinn hluta af þessum afborgunum og þannig vanefnt verulegar skuldbindingar sem hafi fallið í gjalddaga talsvert löngu fyrir gjalddaga skuldanna við stefnda. Telur stefnandi augljóst að Sigurplast ehf. hafi ekki getað staðið við allar skuldbindingar sínar þegar það hafi greitt laun stefnda og þannig hafi kröfur hans verið meðhöndlaðar með allt öðrum hætti en meginþorri skuldbindinga félagsins. Ljóst hafi verið að greiðslan myndi skerða greiðslugetu félagsins enn frekar og þannig leiða til þess að fjármunirnir yrðu ekki til reiðu til fullnustu öðrum kröfuhöfum, með þeirri sameiginlegu fullnustugerð sem gjaldþrotaskipti séu, og hafi hafist fáeinum dögum seinna með gjaldþrotaskiptabeiðni fyrirsvarsmanna Sigurplasts ehf. til héraðsdóms. Stefnandi bendir á að stefndi sé nákominn stefnanda í skilningi 2. og 4. tl., 3. gr. laga nr. 21/1991 þar sem hann sé faðir S-kk-ef L. S-kk-ef, sem hafi verið framkvæmdastjóri félagsins og eigandi þriðjungs hlutafjár þess í gegnum félagið Grænumýri ehf. þegar hin riftanlega ráðstöfun hafi átt sér stað.

Stefnandi byggir jafnframt á því að greiðslan hafi verið ótilhlýðileg ráðstöfun í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Sigurplast ehf. hafi greitt kröfuna án þess að hún væri komin á gjalddaga. Á sama tíma hafi félagið verið ógjaldfært og í miklum lausafjárvanda. Ráðstöfunin hafi leitt til þess að 180.345 kr. hafi ekki verið til fullnustu fyrir aðra kröfuhafa stefnanda. Stefnandi telur að vegna sömu tengsla og valdi því að stefndi teljist nákominn stefnanda hafi hann vitað eða mátti vita um ógjaldfærni stefnanda og þær aðstæður sem hafi leitt til þess að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg.

Fjárkröfu sína á hendur stefnda byggir stefnandi á 1. og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Auðgun stefnda hafi falist í því að krafa hans á hendur stefnanda hafi fengist greidd en með réttu hefði stefndi átt að eiga kröfu í þrotabúið og njóta þannig jafns réttar á við aðra kröfuhafa. Um leið felist tjón stefnanda í rýrnun á eignum búsins vegna hinnar riftanlegu greiðslu Sigurplasts ehf. til stefnda.

Til stuðnings kröfu sinni um dráttarvexti vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Málskostnaðarkröfu byggir stefnandi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er því hafnað að umrædd greiðsla sé riftanleg á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi hafi verið í fullu starfi hjá Sigurplasti ehf. og fengið greitt í samræmi við vinnuframlag sitt. Það sé rangt sem komi fram í málsatvikum í stefnu að stefndi hafi varið tilgreindum tíma í vinnu fyrir Viðarsúlu ehf. Þrátt fyrir að stefndi hafi verið faðir þáverandi framkvæmdastjóra breyti það engu um stöðu hans sem launamanns hjá Sigurplasti ehf. Stefndi hafi sinnt starfi sínu fyrir félagið sem hann hafi verið ráðinn til vinnu hjá samkvæmt fyrirmælum frá verkstjóra félagsins eins og eðlilegt sé. Í þeim tilvikum er stefndi hafi ekið út vörum fyrir aðra á vegum Sigurplast ehf. hafi félagið krafið þá aðila sérstaklega um greiðslu fyrir það. Launin hafi ekki verið greidd fyrr en eðlilegt hafi verið enda hafi tíðkast að greiða laun í líðandi mánuði. Því hafi ekki verið óeðlilegt að stefndi fengi laun sín 23. september enda hafi allir starfsmenn félagsins fengið greiðslu vegna septembermánaðar þann dag. Við munnlegan málflutning tefldi stefndi jafnframt fram þeim málsástæðum að ákvæðið gæti ekki átt við launagreiðslur og að greiðslan hefði verið venjuleg eftir atvikum. Voru ekki gerðar athugasemdir við þessar seint fram komnu málsástæður af hálfu stefnanda.

Stefndi hafnar því að lagaskilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Hér hér sé um að ræða venjulegan launamann sem hafi fengið eðlilega greiðslu vegna vinnuframlags á sama tíma og aðrir starfsmenn. Greiðslan hafi ekki verið ótilhlýðileg þar sem hún hafi verið greiðsla fyrir vinnuframlag. Þar að auki sé greiðslan sem krafist sé riftunar á óveruleg og geti ekki hafa skaðað aðra kröfuhafa. Það að stefndi sé faðir framkvæmdastjóra eigi ekki að skipta neinu máli hér þrátt fyrir ákvæði 3. gr. lagan nr. 21/1991 þar sem um eðlilega launagreiðslu sé að ræða og ekki tilgangur ákvæðisins að skerða rétt launamanns til vinnulauna þrátt fyrir fjölskyldutengsl.

Hvað varðar fjárkröfu stefnanda vísar stefndi til þess að ekki sé unnt að horfa á greiðsluna til stefnda sem auðgun. Hann eigi rétt á að fá greidd laun vegna vinnu sinnar auk þess sem öðru starfsfólki félagsins hafi verið greitt á sama tíma.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og fl., IX., XII og XX. kafla, og einnig til almennra skaðabótareglna,. og laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um málskostnað stefnda styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Bú Sigurplasts ehf. (nú Splast ehf.), var tekið til gjaldþrotaskipta 30. september 2010 að beiðni fyrirsvarsmanna félagsins. Í beiðninni, sem barst héraðsdómi 27. september 2010, kemur fram að stjórn félagsins hafi á fundi sínum 24. sama mánaðar ákveðið að gefa það upp til gjaldþrotaskipta. Félagið geti ekki staðið í skilum við aðalkröfuhafa sinn, Arion banka hf., sem telji sig eiga yfir eins milljarðs króna gjaldfallna kröfu á hendur félaginu en um sé að ræða lán með ólögmætri gengistryggingu sem hafi valdið því að lánið hafi margfaldast. Félagið telji sig geta greitt lánið með upphaflegum vöxtum en ekki hafi náðst samkomulag um það. Með bréfi 30. ágúst 2010 hafi bankinn skorað á félagið að lýsa því yfir að það gæti greitt skuldina innan þriggja vikna en ella gefa sig upp til gjaldþrotaskipta. Augljóst sé að félagið eigi ekki fyrir skuldum miðað við útreikninga bankans eða þá vexti sem nýlegur dómur Hæstaréttar telji að greiða eigi af sambærilegum lánum þrátt fyrir jákvætt tekjustreymi félagsins, ágæta EBITU og góða framtíðarmöguleika.

Af gögnum málsins má ráða að Sigurplast ehf., sem starfaði á sviði plastframleiðslu, hafi verið í atvinnurekstri fram á síðasta dag. Samkvæmt kvittun fyrir bunkagreiðslu af reikningi Sigurplasts efh. í Arion banka ehf. greiddi það 23. september 2010 fjórtán starfsmönnum, þ. á m. stefnda sem starfaði þar sem bílstjóri, laun inn á bankareikninga þeirra. Samkvæmt launaseðli voru stefnda reiknuð laun samtals að fjárhæð 318.263 kr. fyrir tímabilið 1. til 30. september 2010 auk þess sem gert var upp orlof til hans að fjárhæð 220.320 kr. Að frádregnum sköttum var útborguð fjárhæð 360.690 kr. Var útborgunardagur samkvæmt launaseðlinum 1. október 2010. Krefst stefnandi þess að stefndi endurgreiði honum helming þeirrar fjárhæðar, þ.e. 180.345 kr. Hinn helming kröfunnar hyggst hann sækja til Viðarsúlu ehf. Stefndi hefur ekki mótmælt því að hann teljist nákominn Sigurplasti ehf. í skilningi 2. og 4. tl., 3. gr. laga nr. 21/1991. Leiðir sú niðurstaða til þess að kröfur hans um laun og orlof njóta ekki forgangs í þrotabú stefnanda stefnanda, sbr. lokamálsgrein 112. gr. laganna, heldur eru þær almennar kröfur í skilningi 113. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 er unnt að krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Ákvæðið er hlutlægt og hefur verið litið svo á að skilyrði riftunar samkvæmt greininni séu sjálfstæð og nægi að einu þeirra sé fullnægt svo riftun nái fram að ganga, að því gefnu að greiðslan réttlætist ekki af því að hún sé, þrátt fyrir allt, venjuleg eftir atvikum. Byggir stefnandi á því að því skilyrði að greitt hafi verið fyrr en eðlilegt var sé fullnægt í máli þessu. Frestdagur við gjaldþrotaskipti miðast við þann dag þegar héraðsdómi barst beiðni um skipti á búi Sigurplasts ehf., sbr. 2. gr. laga nr. 21/1991 og átti umræddar greiðslur sé því stað innan þess tímamarks sem miðað er við í 1. mgr. 134. gr. laganna.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að hugtakið skuld í skilningi 1. mgr. 134. gr. laganna geti ekki átt við launagreiðslur. Dómurinn getur ekki fallist á það enda verður að telja ógreidd laun skuld í almennum skilningi.

Telja verður að skilyrði 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, þess efnis að greiðsla hafa verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var, sé fyrst og fremst ætlað að ná til atvika þegar greiðslur eru inntar af hendi fyrir gjalddaga kröfu eða greiðslumynstur í viðskiptum aðila breytist stuttu fyrir fyrirsjáanlegt gjaldþrot. Greiðslan þarf samkvæmt því að hafa farið fram með svo óvenjulegum hætti að líklegt sé að það helgist af þeirri slæmu fjárhagslegu stöðu sem skuldarinn er kominn í. Af framlögðum gögnum um greiðslur launa Sigurplasts ehf. til launþega félagsins síðasta árið sem það starfaði má ráða að laun hafi almennt verið innt af hendi síðasta eða næstsíðasta dag sama mánaðar og vinna launþegans var innt af hendi. Orlof virðist hafa verið gert upp við stefnda í samræmi við lög nr. 30/1987 um orlof, þ.e. við töku þess. Í framburði S-kk-ef S-kk-ef, fyrrum framkvæmdastjóra félagsins, kom fram að það hafi gert upp við alla launamenn sína áður en óskað hafði verið eftir gjaldþrotaskiptum á félaginu enda sómi að því að klára það eins og unnt hafi verið. Með hliðsjón af þeim framburði og því að launagreiðslan til stefnda var innt af hendi viku fyrir gjalddaga og innihélt áunnið orlof, og skar sig þannig úr hvað varðar fyrri launagreiðslur félagsins til hans, verður að telja að sú ráðstöfun að greiða honum launin 23. september 2010 hafi helgast af þeirri slæmu fjárhagslegu stöðu sem Sigurplast ehf. var komið í. Verður heldur ekki talið að greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum enda ekki um að ræða nauðsynlega greiðslu til að halda rekstri félagsins áfram né að hún væri tengd endurskipulagningu á fjárhag þess. Er því fallist á kröfu stefnda um riftun greiðslunnar, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Um endurgreiðslu fer samkvæmt 1. mgr. 142. gr. sömu laga og verður stefndi því dæmdur til að greiða þá auðgun, sem hann hlaut vegna greiðslnanna umfram aðra kröfuhafa félagsins. Um var að ræða peningagreiðslu og liggur ekki annað fyrir en að auðgun hans hafi numið höfuðstól kröfunnar. Þótt um óverulega fjárhæð sé að ræða, í samhengi við lýstar kröfur í búið sem nema yfir einum milljarði kr., verður að telja að búið hafi orðið fyrir tjóni sem þeirri fjárhæð nemur. Þá skiptir heldur ekki máli þótt um greiðslu launakröfu hafi verið að ræða enda nýtur krafa stefnda ekki forgangs í þrotabúið þar sem hann telst nákominn því. Er ákvæði lokamálsliðar 112. gr. laga nr. 21/1991 fortakslaust hvað það varðar. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 180.345 kr. auk dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem telst, með hliðsjón af umfangi málsins og þeim hagsmunum sem í húfi eru, hæfilega ákveðinn 200.000 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Rift er ráðstöfun Sigurplasts ehf. til stefnda, S-kk-ef S-kk-ef, sem fram fór 23. september 2010 með greiðslu til stefnda að fjárhæð 180.345 kr.

Stefndi greiði stefnanda, þrotabúi Splasts ehf., 180.345 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2011 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 200.000 kr. í málskostnað.

K-kvk-nf S-kvk-nf