S-1277/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 15. september sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 10. mars 2022, á hendur: „R-x-x A-x-x K-x-x, kt.[...], [...], [...], fyrir meiriháttar brot gegn skattalögum í rekstri einkahlutafélagsins [...](áður [...]), kt. [...], nú afskráð, sem framkvæmdastjóra, stjórnarmanni og prókúruhafa félagsins, með því að hafa:

1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattskýrslum einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma uppgjörstímabilin nóvember – desember rekstrarárið 2019 og janúar – febrúar rekstrarárið 2020 og fyrir að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var, eða innheimta bar, í rekstri einkahlutafélagsins uppgjörstímabilin nóvember – desember rekstrarárið 2019 til og með nóvember – desember rekstrarárið 2020, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 79.412.934 krónur, sem sundurliðast sem hér greinir:

Árið 2019

Nóvember - desember kr. 22.306.905

Árið 2020

Janúar - febrúar kr. 15.295.239

Mars - apríl kr. 19.982.132

Maí - júní kr. 9.417.114

Júlí - ágúst kr. 3.000.000

September - október kr. 4.300.674

Nóvember - desember kr. 5.110.870 kr. 57.106.029

Samtals kr. 79.412.934

2. Eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna janúar, mars, apríl, maí, júlí, september, nóvember og desember rekstrarárið 2020, samtals að fjárhæð 21.695.605 krónur, sem sundurliðast sem hér greinir:

Árið 2020

Janúar kr. 2.184.948

Mars kr. 5.372.505

Apríl kr. 3.786.447

Maí kr. 3.537.885

Júlí kr. 2.109.150

September kr. 1.010.429

Nóvember kr. 2.353.761

Desember kr. 1.340.480 kr. 21.695.605

____________________________________

Framangreind brot ákærða samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Framangreind brot ákærða samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

I Ákærði skilaði greinargerð samkvæmt 1. mgr. 165. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Krefst hann þess aðallega að honum verði ekki gerð sérstök refsing en til vara að honum verið dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst verjandi ákærða málsvarnarlauna er greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins en viðurkenndi við aðalmeðferð þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Ákærði byggir kröfur sínar m. a. á því að vanskil félagsins megi rekja til óviðráðanlegra ytri atvika. Víðtæk áhrif heimsfaraldurs Covid - 19 og fordæmalausar aðstæður og baráttu stjórnvalda við farsóttina séu ástæður þess að ekki tókst að greiða vörsluskattana. Einnig byggði ákærði á því að hann hefði ekki framið brot sín af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Þar sem refsinæmi brota samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga er bundið við að lágmarki stórfellt gáleysi telst ákærði ekki hafa játað brot sín skýlaust fyrir dómi.

II

Um málsatvik vísast til ákæru, sbr. 4. mgr. 183. gr. laga um meðferð sakamála.

Meðal framlagðra gagna er rannsóknarskýrsla SRS og heildaryfirlit héraðssaksóknara vegna vangoldins virðisaukaskatts og staðgreiðslu vegna þeirra tímabila sem greinir í ákæru. Þá lagði ákærði m. a. fram ársreikninga félagsins vegna áranna 2016 til 2019, gögn um samskipti félagsins við Eflingu og Skattinn, bréf skiptastjóra félagsins til Héraðsdóms Reykjavíkur vegna skiptaloka, vottorð frá Fangelsismálastofnun vegna ákærða og meðmælabréf frá SEM vegna vinnu ákærða í samfélagsþjónustu. Meðal framlagðra gagna ákærða ereinnig bréf félagsins til Skattsins, dags. 16. mars 202 1, er varðar greiðsluáætlun vegna félagsins og svar Skattsins, dags. 24. mars 2021. Einnig lagði hann fram bréf félagsins til Skattsins vegna umsóknar um tekjufalls og viðspyrnustyrki, dags. 29. mars 2021, og tölvupóst frá starfsmanni Skattsins, dags. 31. mars 2021, þar sem fram koma svör vegna tilrauna félagsins til að semja um skattgreiðslur en jafnframt er þar bent á leiðir fyrir félagið til að sækja um Covid- úrræði, og svar félagsins til viðkomandi starfsmanns Skattsins, dags. 1. maí 2021.

Ákærði gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst hann hafa verið framkvæmdastjóri [...] ehf. og verið með prókúru fyrir félagið. Endurskoðandi hefði gert ársreikninga fyrir félagið en ákærði sjálfur mest séð um bókhald og greiðslu reikninga, ákveðið hvað yrði greitt. Bæri hann ábyrgð á skattskilum félagsins og því að skatturinn hefði ekki verið greiddur á réttum tíma. Sagði ákærði að engin áætlun væri í málinu en skýrslum hefði í einhverjum tilvikum verið skilað seint. Sagði ákærði að ástæða þess að virðisaukaskattur hefði ekki verið greiddur vegna tímabilsins nóvember- desember 2019 væri sú að ekki hefði verið staðið við greiðslur til félagsins á réttum tíma. Hvað varðaði árið 2020 hefði félagið byrjað að tapa verkefnum þegar Covid- 19 skall á og þá tapað nokkrum verkefnum á sama tíma. Þeim skatti sem var ekki skilað hefði aðallega verið ráðstafað til greiðslu launa.

Borin voru undir ákærða yfirlit héraðssaksóknara yfir vangoldinn virðisaukaskatt félagsins á árunum 2019 og 2020 og vegna vangoldinnar staðgreiðslu á árinu 2020. Kvaðst ákærði engar athugasemdir hafa við yfirlitin tölulega. Þá sagði hann alla starfsmenn félagsins hafa fengið greidd laun sín vegna ársins 2020. Einnig staðfesti hann þann framburð sem hann gaf við rannsókn málsins.

Ákærði sagði að félagið hefði verið stofnað árið 2015 og hefði það starfað við pípulagningar. Upphaflega hefðu starfsmenn þess verið fjórir og félagið verið undirverktaki fyrir eitt fyrirtæki. Starfsemin hefði gengið vel og félagið vaxið hratt og sífellt þurft að bæta við fleiri starfsmönnum. Fyrsta árið hefði velta þess verið 30 milljónir króna og hefði veltan vaxið upp í rúmlega 500 milljónir króna árið 2019. Félagið hefði verið með stór verkefni í árslok 2019 og verkefnastaðan verið góð, t. d. hefðu þeir verið byrjaðir að leggja í 120 íbúðir. Næsta verkefni hefði verið upp á 600 milljónir króna, við hótel, en þeir hefðu þegar verið búnir að setja lagnir í grunn byggingarinnar. Hefði verkefninu stöðugt verið frestað. Þá hefði félaginu í mörgum tilvikum verið sagt upp sem undirverktaka. Í árslok 2019 hefði hann verið með um 50 starfsmenn en fljótlega hefði orðið ljóst að ekki væru verkefni fyrir alla en hann hefði orðið að halda starfseminni gangandi þar sem vinna við hótelið var fram undan. Sagði ákærði að skuldin í árslok 2019 hefði verið minni háttar miðað við veltu og hefði ekki verið vandamál ef Covid- 19 hefði ekki skollið á.

Einnig kom fram hjá ákærða að í árslok 2019 hefði hann þurft að færa pólska pípulagningamenn sem unnu hjá honum á milli stéttarfélaga. Þeir hefðu fengið greitt á grundvelli kjarasamnings Eflingar, samkvæmt leiðbeiningum frá Eflingu, en starfsmenn frá FIT, Félagi iðn- og tæknigreina, hefðu talið að þeir ættu að vera í því félagi. Hefði því þurft að breyta ráðningar samningum þeirra með auknum kostnaði. Öll verkefni hefðu verið í bið í Covid- 19 og starfsmenn með eins til þriggja mánaða uppsagnar frest og hefðu skuldirnar því aukist hratt. Kvaðst ákærði enga Covid- styrki hafa fengið og ekki uppfyllt skilyrði þess. Það eina sem honum hefði staðið til boða hefði verið seinkun á greiðslum vegna staðgreiðslu í þrjá mánuði. Hefði hann sótt um tekjufallsstyrk og viðspyrnustyrk en umsóknum hans verið hafnað. Þá hefði hann reynt að semja við skattinn en hann hefði ekki ráðið við að greiða í samræmi við þá samninga sem stóðu til boða þar sem hann hefði ekkert getað greitt. Hefðu það verið hans mistök að halda áfram að vinna við þau verkefni sem hann var með en hann hefði alltaf verið að bíða eftir því að verkefnin færu aftur af stað.

I II

Samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga skal hver sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gerist sekur um meiri háttar brot gegn m. a. 1., 2. eða 7. m gr. 30. g r. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. eða 6. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt sæta fangelsi allt að 6 árum. Heimilt er að dæma fésekt að auki samkvæmt þeim ákvæðum skattalaga er fyrr greinir. Í 2. mgr. lagaákvæðisins kemur fram að sömu refsingu skuli sá sæta sem gerist sekur um meiri háttar brot, m. a. gegn 3. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og 2. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt. Þá kemur fram í 3. mgr. 262. gr. að verknaður telst meiri háttar brot samkvæmt 1. og 2. mgr. þessarar greinar ef brotið lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög saknæmi brotsins, svo og ef maður, sem til refsingar skal dæma fyrir eitthvert þeirra brota sem getur í 1. eða 2. mgr., hefur áður verið dæmdur sekur fyrir sams konar brot eða eitthvert annað brot sem undir þau ákvæði fellur.

Ákærði lýsti því í framburði sínum fyrir dómi að hann hefði borið ábyrgð á skattskilum og greitt laun starfsmanna fremur en vörsluskatta í því skyni að halda starfsmönnum. Hafnar dómurinn vörnum byggðum á því að ákærði hafi ekki haft fjármuni til að greiða virðisaukaskattinn og staðgreiðsluna en þær verða ekki, eins og atvikum er háttað, taldar leiða til refsileysis. Þá nema vanskil ákærða verulegum fjárhæðum og þau stóðu yfir í rúmlega ár. Með vísan til framangreinds er það mat dómsins að ákærði hafi í það minnsta sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með þeirri háttsemi sem í ákæru greinir. Eru því uppfyllt saknæmisskilyrði hvað varðar háttsemi ákærða. L úta brot ákærða að rúmlega hundrað milljónum króna og teljast þau því meiri háttar, sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 10. gr. laganr. 29/2021, um breytingu á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota. Með vísan til framangreinds, málsgagna og játningar ákærða telst sannað að ákærði er sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök og eru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

I V

Ákærði er fæddur í [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 8. mars 2022, var hann með dómi héraðsdóms [...] 2016 dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi skilorðsbundið tvö ár fyrir skattalagabrot sem talin voru varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ákærði stóðst skilorð dómsins og hefur hann því ekki ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar ákærða nú, sbr. 61. gr. almennra hegningarlaga.

Fyrir liggur að vanskil félagsins hófust í ársbyrjun 2020, á gjalddaga virðisaukaskattstímabilsins nóvember- desember 2020, áður en farsóttin barst til landsins. Þá liggur ekki annað fyrir en að félagið hafi innheimt þann virðisaukaskatt sem gjaldskylda byggist á, en fram kom hjá ákærða að starfsmenn hefðu fengið laun sín greidd og tekjum hefði aðallega verið varið til greiðslu launa þeirra. Þegar afleiðingar Covid- 19 farsóttarinnar komu í ljós greip ríkisstjórnin til aðgerða til að tryggja m. a. rekstur fyrirtækja, sem giltu í einhverri mynd á meðan faraldurinn gekk yfir, t. d. viðspyrnustyrkja, ráðningarstyrkja og lokunarstyrkja. Af hálfu ákærða voru lögð fram tvö bréf þar sem farið var fram á tekjufalls- og viðspyrnustyrki fyrir félagið, annars vegar í mars 2021 og hins vegar í maí 2021. Hvorki hefur verið lögð fram staðfesting Skattsins á móttöku umsókna né gögn um afgreiðslu þeirra.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 118/2020 um tekjufallsstyrki og 2. mgr. 4. gr. laga nr. 160/2020 um viðspyrnustyrki var það skilyrði til að eiga rétt á styrkjunum að viðkomandi væri ekki í vanskilum með opinbergjöld, skatta og skattsektir. Tók þetta til greiðslna sem komnar voru á eindaga fyrir lok árs 2019 og 1. ágúst 2021 vegna umsókna fyrir tímabilið frá 1. desember 2021 til 31. mars 2022 og álagðir skattar og gjöld byggðust ekki á áætlunum vegna vanskila á skattframtölum og skýrslum. Eindagi vegna virðisaukaskatts tímabilið nóvember- desember 2019 var 5. febrúar 2020. Þá var virðisaukaskattsskýrslu félagsins fyrir nóvember- desember 2019, samkvæmt skýrslu SRS, skilað 17. febrúar 2020 og fyrir janúar- febrúar 2020 þann 7. apríl 2020. Þannig liggur fyrir að skýrslunum hafði verið skilað þegar umsóknir félagsins um styrki voru sendar.

Fallist er á það með ákærða að aðstæður hafi verið fordæmalausar vegna faraldursins. Þrátt fyrir það verða áhrif faraldursins á rekstur ákærða ekki metin sem óviðráðanleg ytri atvik án þess að horft verið til þess á hvern hátt það nýtti sér úrræði stjórnvalda og atvik að öðru leyti hvað félagið varðar. Fyrir liggur að vanskil félagsins hófust áður en faraldurinn skall á. Er fram komið af hálfu ákærða aðáður hefði kostnaður félagsins aukist þegar hluti starfsmanna var færður á milli stéttarfélaga og greiðslur til félagsins dregist. Voru það því fleiri atvik sem ollu því að rekstur félagsins þyngdist. Þá liggur fyrir að aðgerðir stjórnvalda milduðu áhrif faraldursins. Eins og rakið hefur verið hafa engin gögn verið lögð fram sem sýna svör yfirvalda við umsóknum félagsins en af hálfu ákærða hefur verið vísað til þess að vanskil félagsins hafi valdið því að umsókninni var hafnað. Er með öllu óupplýst hver urðu afdrif umsókna félagsinsog hafi þeim verið hafnað á hvað forsendum. Þegar, með vísan til þess sem að framan er rakið, verður ekki á það fallist að óviðráðanlegar ytri aðstæður vegna faraldursins hafi leitt til vanskilanna og er því hafnað vörnum ákærða á því byggðu.

V ið ákvörðun refsingar ákærða er, til refsimildunar, litið til þess að ákærði viðurkenndi þá háttsemi sem lýst er í ákæru, sbr. 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá er, til þyngingar, litið til þess að brot þau sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir varða verulegar fjárhæðir og vanskil á rúmlega eins árs tímabili. Teljast þau vera stórfelld samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Með hliðsjón af framangreindu, sakarefni þessa máls, dómvenju og 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði en fresta skal fullnustu 12 mánaða af dæmdri refsingu og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Þá ber einnig að dæma ákærða til greiðslu sektar til ríkissjóðs en brot ákærða samkvæmt 1. ákærulið, vegna nóvember- desember 2019 og janúar- febrúar 2020, felast bæði í því að standa ekki skil á virðisaukaskatts skýrslum á lögmætum tíma og, hvað varðar öll tímabilin, einnig að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem var innheimtur eða bar að innheimta. Hvað varðar 2. ákærulið hefur ákærði ekki staðið skil á greiðslum í samræmi við staðgreiðslugreinar. Ekki verður ráðið af málsgögnum að greiðsla hafi borist inn á skuldirnar. Með vísan til framangreinds og vegna þess hversu stórfelld brot ákærða eru þykir ekki unnt fara niður fyrir lágmark 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 1. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda við ákvörðun um fjárhæð sektar. Verður ákærði dæmdur til greiðslu sektar sem nemur tvöfaldri þeirri skattfjárhæð sem hann er ákærður fyrir að standa ekki skil á. Verður sektarfjárhæðin ákveðin 202.000.000 króna en komi 360 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins að telja.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef L-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 7 00.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið M-kvk-nf O-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, R-x-x A-x-x K-x-x, sæti fangelsi í 15 mánuði en fresta skal fullnustu 12 mánaða af dæmdri refsingu og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 202.000.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef L-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 7 00.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign)