E-3292/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 7. október sl., var höfðað með stefnu birtri 2. maí 2008.

Endanlegar dómkröfur stefnanda, S-kk-ef B-kk-ef, eru að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 6.520.180 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 31. júlí 2006 til 8. maí 2008, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. greinar laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Sé þetta að frádregnum eftirtöldum inná greiðslum, kr. 2.000.000 þann 11.11.2008 og kr. 2.478.666 þann 30. júní 2009.

Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Til vara er krafist verulegrar lækkunar á stefnufjárhæð og að málskostnaður verði látinn niður falla. Ef bætur verða að einhverju leyti dæmdar er þess krafist að þær beri 4,5% ársvexti frá 24.10.2006 til endanlegs dómsuppsögudags, en dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara er þess krafist að dæmd bótafjárhæð beri 4,5% ársvexti frá 24.10.2006 til 2.5.2007, en dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

I

Þann 27. júlí 2006 slasaðist stefnandi í umferðarslysi við heimili sitt í Álfheimum í Reykjavík, er bifreið hans, VY-111, rakst á húsvegg. Stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar í umrætt sinn. Hann hafði m.a. keypt lögboðnar ökutækjatryggingar vegna bifreiðarinnar hjá stefnda, þ. á. m. slysatryggingu ökumanns og eiganda sem farþega, sbr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 32/1998 um breytingu á þeim. Ekki er um það deilt að stefnandi á rétt til bóta úr vátryggingunni.

Eftir slysið bjó stefnandi við ýmis einkenni frá stoðkerfi auk andlegrar vanlíðunar. Með matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings, og S-kk-ef D-kk-ef bæklunarlæknis var komist að þeirri niðurstöðu að tímabil þjáninga sé frá slysdegi, 27. júlí 2006 til 24. október 2006, eða 90 dagar, varanlegur miski sé 10% og varanleg örorka 20%. Heilsufar stefnanda vegna slyssins var talið orðið stöðugt þann 24. október 2006.

Samkvæmt gögnum málsins hefur stefnandi verið metinn til 75% varanlegrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins í kjölfar slyssins. Því var nauðsynlegt að fá metið sérstaklega að hve miklu leyti umrædd örorka sé af völdum þess líkamstjóns er hann hlaut í slysinu. Með sameiginlegri matsbeiðni málsaðila, stefnanda og stefnda, dags. 4. maí 2008, var S-kk-nf T-kk-nf læknir fenginn til að framkvæma matið. Matsgerð hans er dagsett 11. september 2008. Samkvæmt niðurstöðu matsins telst matsbeiðandi skora fimm stig samkvæmt staðli reglugerðar nr. 379/1999 vegna þess líkamlega ástands sem hann var haldinn fyrir slysið þann 27. júlí 2006 (en auk þess sex stig vegna þess andlega ástands sem hann var haldinn fyrir slysið). Þá fær matsbeiðandi fjögur stig samkvæmt fyrri hluta staðals (sökum skertrar líkamlegrar færni) og sex stig samkvæmt síðari hluta staðals (sökum skertrar andlegrar færni) reglugerðrar nr. 379/1999, vegna þeirra áverka sem hann fékk í slysinu.

Þann 3. september 2008 greiddi stefndi stefnanda bætur fyrir líkamstjón hans að undanskildum bótum fyrir varanlega örorku. Að teknu tilliti til innborgunar þann 20. desember 2007 að fjárhæð 500.000 krónur námu eftirstöðvar þessara bóta samtals 682.177 krónum sem nánar sundurliðuðust þannig:

Þjáningabætur (1.190 x 90) kr. 107.100

Varanlegur miski (5.932.500 x 10%) kr. 593.250

Bætur, samtals kr. 700.350

Innborgun 20.12.2007 - kr. 500.000

Eftirstöðvar kr. 200.350

Vextir 27.7.06-20.12.07 (700.350 x 6,38%) kr. 44.682

Vextir 20.12.07-22.02.08 (200.350 x 0,79%) kr. 1.583

Dráttarv. 22.02.08-03.09.08 (200.350 x 13,48%) kr. 27.007 kr. 73.272

Matskostnaður kr. 190.680

Málskostnaður ás. 24,5% vsk. kr. 217.875

Samtals til greiðslu kr. 682.177

Fyrrgreindan dag voru bæturnar greiddar inn á bankareikning lögmanns stefnanda og lögmanninum gerð grein fyrir greiðslunni í bréfi sama dag.

Er ekki ágreiningur um það með aðilum að með greiðslunni hafi stefndi greitt umkrafinn miska, þjáningabætur og vexti á þá kröfuliði, ásamt þeim kostnaði sem þá var á fallinn.

Með matsbeiðni, lagðri fram í Héraðsdómi Reykjavíkur 24. febrúar 2009, fór stefnandi fram á dómkvaðningu matsmanna til að meta þá áverka sem hann varð fyrir í umferðarslysinu þann 27. júlí 2006. Voru þeir S-kk-nf R. A-kk-ef hrl. og T-kk-nf M-kk-nf, sérfræðingur í heila- og taugasjúkdómum, dómkvaddir til að framkvæma matið. Í matsgerð þeirra, sem dagsett er 31. maí 2009, komast þeir að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga sé 10 stig og að varanleg örorka samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga sé 25%.

Samkvæmt matsgerðinni var varanlegur miski óbreyttur frá því sem áður hafði verið metið, eða 10 stig, en varanleg örorka nú metin 25%. Af hálfu stefnda voru ekki gerðar athugasemdir við niðurstöðu matsgerðarinnar.

Með bréfi stefnda til lögmanns stefnanda, dagsettu 30. júní 2009, var því lýst yfir að ekkert væri því til fyrirstöðu að ganga frá uppgjöri bóta til stefnanda á grundvelli útreiknings R-kk-ef Þ. R-kk-ef tryggingastærðfræðings, eða með greiðslu kr. 3.398.516. Var fjárhæðin lögð samdægurs inn á bankareikning lögmannsins. Greiðslan sundurliðast þannig:

Varanleg örorka (6.060.988x4,303x25%) kr. 6.520.108

Örorkubætur frá T.R. (2.020.295x50%) - kr. 1.010.147

Örorkul. frá lífeyrissj. Stm. Rvb. (513.546x50%) - kr. 256.773

Örorkul. frá Söfnunarsj. Lífeyrisr. (127.622x50%) - kr. 63.811

Örorkul. frá LSR (2.319.225x50%) - kr. 1.159.612 kr. 4.029.765

- kr. 1.827.485

Heildarbætur eftirstöðvar kr. 2.202.280

Vextir 24.10.06 til 30.06.09 (2.202.280x12,55%) kr. 276.386

Matskostnaður kr. 583.700

Innheimtuþóknun ás. 24,5% vsk. (stofn kr. 4.029.765) kr. 3.398.516

Þann 2. júlí s.á. var lögð fram í málinu bókun lögmanns stefnanda þar sem fram kemur að tekið hafi verið við bótum með fyrirvara með vísan til 1. gr. laga nr. 53/2009 og þágildandi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

II

Stefnandi byggir kröfu sína á ökumannstryggingu bifreiðarinnar VY- 111, sem tryggð var hjá hinu stefnda félagi, er slysið varð. Byggir stefnandi kröfu sína á þeim tryggingasamningi sem til staðar var fyrir stefnanda sem ökumann bifreiðarinnar á grundvelli 92. gr. umferðarlaga. Vísar stefnandi einkum til síðustu málsgreinar 92. gr. kröfu sinni til grundvallar og einnig til III. kafla laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga, sem og til c liðs 1. mgr. 2. greinar laganna. Þá skírskotar stefnandi til 1. töluliðar 1. mgr. 22. gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi svo hljóðandi: „1. Slysatryggingar (slys, vinnuslys, atvinnusjúkdómar): a. Bætur með föstum fjárhæðum, b. Bætur eftir mati á afleiðingum tjóns, c. Bætur með föstum fjárhæðum/bætur eftir mati á afleiðingum tjóns.“

Stefnandi byggir á því að tjón hans verði metið skv. ofangreindum 1. tölulið 22. gr. laga nr. 60/1994, þannig að afleiðingar tjóns skv. skaðabótalögum hafi verið metnar. Ekki komi til greina að draga örorkubætur frá almannatryggingum samkvæmt skýru orðalagi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga um að örorkubætur dragist einungis frá skaðabótum. Byggir stefnandi á að hann sé vátryggður á grundvelli sérstaks slysatryggingarsamnings. Hann sé vátryggður og eigi því ekki rétt á skaðabótum þó tjón hans sé metið á grundvelli skaðabótalaga. Samkvæmt skýru ákvæði 4. mgr. 5. greinar skaðabótalaga eigi ákvæðið einvörðungu við skaðabótakröfur.

Eftir útgáfu stefnu hafi verið greiddar inná málið kr. 500.000 og síðan hafi hið stefnda félag greitt umkrafinn miska, þjáningabætur og vexti á þá kröfuliði, þann 3. september 2008, ásamt þeim kostnaði sem þá var á fallinn. Þannig séu þeir kröfuliðir uppgerðir. Eftir standi varanleg örorka kr. 6.520.180 (6.060.988x4,303x25%), en inn á hana hafi stefnandi greitt kr. 2.000.000 þann 11.11.2008 og þann 30. júní 2009 kr. 2.202.280 og kr. 276.386 í vexti eða samtals kr. 2.478.666.

Stefnandi setji fram þá málsástæðu til vara, ef bætur verða ákveðnar samkvæmt bótakafla umferðarlaga á grundvelli skaðabótaréttar að stefndi hafi sönnunarbyrgði í málinu um frádráttarliði skaðabótakröfunnar.

Stefnandi byggi einnig á því, ef dómkröfur hans verði teknar til úrlausnar á grundvelli skaðabótaréttar, að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins séu ekki eingöngu vegna þeirra áverka sem hann fékk í slysinu. Beri því aðeins að draga frá þann hluta bóta Tryggingastofnunar sem af slysinu hafi leitt.

Kröfum sínum til grundvallar vísar stefnandi einnig til 48. gr. vátrygginga-samningslaga nr. 30/2004 og til kröfubréfs stefnanda.

Þá vísar stefnandi einnig til ökutækjatilskipana EBE nr. 1, 2 og 5 kröfum sínum til grundvallar.

Stefnandi styður kröfur sínar við 92. gr. umferðarlaga og reglugerð nr. 392/2003. Þá vísar stefnandi til reglu skaðabótaréttar um fullar bætur. Einnig til 1. gr. til og með 7. gr. skaðabótalaga, sem og 26. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til 12. gr. laga nr. 60/1994 og til 5. tl. 1. mgr. 21. gr. og 22. gr. laganna. Einnig til ákvæða þeirra um aðild íslenskra tryggingafélaga að tryggingamarkaði EBE. Þá vísar stefnandi til ákvæða almannatryggingalaga nr. 100/2007. Einkum 16. gr. laganna og reglugerða nr. 643/1996, 463/1999 og 939/2003 og 18. gr. laganna og reglugerðar nr. 379/1999. Þá vísar stefnandi til eftirfarandi sameiginlegra ákvæða laganna: 51. gr., 52. gr. og 55. gr. Þá skírskotar stefnandi til lögmætisreglunnar, tilgangs- og lagasamræmingarskýringa EBE-réttar og dómafordæma Mannréttindadómstóls Evrópu.

III

Stefndi byggir á því að með þeim greiðslum sem stefndi innti af hendi þann 3. september 2008 og 30. júní 2009 hafi líkamstjón stefnanda af völdum slyssins verið að fullu bætt skv. ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum.

Fyrir gildistöku umferðarlaga nr. 50/1987 hafi réttur ökumanns til bóta fyrir líkamstjón af völdum umferðarslyss getað verið mjög takmarkaður, einkum þegar hann hafi ekki átt rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu annars ökutækis. Hið sama hafi gilt um eiganda ökutækis sem varð fyrir líkamstjóni í eigin ökutæki. Í vinnu við undirbúning að setningu nýrra umferðarlaga á árinu 1987 hafi þótt rétt að bæta réttarstöðu ökumanna og eigenda ökutækja sem farþega í eigin ökutæki í þessum efnum þannig að réttur þeirra til bóta væri alveg sá sami og farþegar hefðu. Til að ná þessu markmiði hafi í 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 verið mælt fyrir um að eigandi skráningarskylds vélknúins ökutækis skyldi tryggja ökumann þess og gilti sú vátrygging fyrir hvern ökumann sem tækinu stjórnaði. Með 2. gr. laga nr. 32/1998 hafi 92. gr. umferðarlaganna verið breytt og mælt fyrir um að auk ábyrgðartryggingar skv. 91. gr. skuli ökumaður sem ökutækinu stjórnar tryggður sérstakri slysatryggingu að nánari skilyrðum fullnægðum, auk þess sem vátryggingartaka sem farþega í eigin ökutæki væri einnig tryggður réttur til bóta úr vátryggingunni.

Í 92. gr. umferðarlaganna sé ekki kveðið á um það hvernig bætur skulu ákvarðaðar. Í 4. gr. í vátryggingarskilmálum stefnda fyrir slysatryggingu ökumanns og eiganda sem farþega segi að um ákvörðun bóta fari eftir almennum reglum íslensks skaðabótaréttar. Skilmálar þessir gildi um þann vátryggingarsamning sem í gildi var milli stefnda og stefnanda á slysdegi og stefnandi byggi kröfur sínar á gagnvart stefnda. Í ljósi þessa, og það sé reyndar óumdeilt, beri að ákvarða bætur fyrir líkamstjón stefnanda eftir reglum skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum.

Að stórum hluta séu skaðabótalög safn reglna um ákvörðun skaðabóta, þ.e. hvaða skaðabótakröfur tjónþoli eigi á hendur þeim sem ábyrgð beri á líkamstjóni hans. Þegar reglum þessum skuli beitt við ákvörðun bóta úr slysatryggingu ökumanns, sbr. fyrrgreint skilmálaákvæði, verði ekki hjá því komist að horfa á reglurnar í heild í þeirri breyttu mynd að um vátryggingarbætur sé að ræða en ekki skaðabætur og tjónþoli eigi kröfu um bætur úr vátryggingu en ekki skaðabótakröfu.

Í 5. til 7. gr. skaðabótalaganna séu ítarleg ákvæði um ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Í 5. gr. séu meginákvæði laganna um hvað teljist vera varanleg örorka og hvernig hún skuli metin. Þá eru í 4. mgr. 5. gr. meginreglur um það hvaða greiðslur skuli koma til frádráttar bótakröfum fyrir líkamstjón. Þannig sé mælt fyrir um það í 1. málslið að greiðslur sem tjónþoli fái frá almannatryggingum dragist frá skaðabótakröfu. Þótt hér sé notað orðið „skaðabótakrafa“ sé af og frá að sú orðnotkun leiði til þess að greiðslur úr almannatryggum dragist ekki frá í þeim tilvikum þegar reglum laganna sé beitt við ákvörðun bóta úr hinni lögmæltu slysatryggingu ökumanns. Hér sé um að ræða eina af grundvallarreglum skaðabótalaganna um ákvörðun bóta fyrir líkamstjón. Greiðslur sem stefnandi njóti frá almannatryggingum að því marki sem þær stafa af einkennum af völdum slyssins beri því að draga frá bótakröfum hans á hendur stefnda.

Stefnandi haldi því fram að 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaganna eigi ekki við um kröfu hans á hendur stefnda, þar sem hún eigi einvörðungu við skaðabótakröfur. Þessu sé eindregið mótmælt sem röngu með vísan til þess er að framan greini. Til stuðnings sjónarmiði sínu vísi stefnandi til 5. mgr. 92. gr. umferðarlaga, c. liðs 1. mgr. 2. gr. og III. kafla laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, svo og 1. tölul. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi. Á engan hátt sé skýrt eða rökstutt hvernig ákvæði þessi séu til stuðnings kröfum hans, enda séu þau kröfum hans algerlega óviðkomandi.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda er þess krafist til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega.

Ef ástæða þyki til að taka kröfu stefnanda að einhverju leyti til greina sé rétt að hún beri vexti af skaðabótum, sbr. 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga, frá upphafsdegi varanlegrar örorku, 24. október 2006, til endanlegs dómsuppsögudags í málinu. Með vísan til síðari málsliðar 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur sé þess krafist að tildæmdar bætur beri dráttarvexti fyrst frá þeim degi að telja.

Með vísan til 4. mgr. 5. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, sé þess krafist til þrautavara að dráttarvextir reiknist frá þeim degi er mál þetta var höfðað eða 2. maí 2008, en þann dag var stefna árituð af lögmanni fyrir hönd stefnda.

Málskostnaðarkröfur stefndu, bæði í aðalkröfu og varakröfu, eru reistar á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Fyrir liggur að stefnandi varð fyrir líkamstjóni af völdum umferðarslyss þann 27. júlí 2006 sem stefndi ber bótaábyrgð á. Snýst ágreiningur í máli þessu einvörðungu um bætur fyrir varanlega örorku stefnanda.

Endanleg dómkrafa stefnanda í málinu er krafa um varanlega örorku, kr. 6.520.108, sem er óumdeild fjárhæð, að frádregnum innborgunum. Byggir stefnandi kröfuna á að ekki séu lagaskilyrði til að draga frá bótunum örorkubætur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum eins og gert var við uppgjör stefnda á bótum til stefnanda, vegna varanlegrar örorku, með vísan til 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. b. lið 4. gr. laga nr. 39/1999. Heldur stefnandi því fram að bætur úr slysatryggingu ökumanns, samkvæmt 92. gr. umferðarlaga, teljist ekki til skaðabóta. Því komi frádráttarákvæði 4. mgr. 5. gr. ekki til álita þar sem ákvæðið eigi, samkvæmt skýru orðalagi þess, einungis við um skaðabótakröfur. Á þetta verður ekki fallist. Vátrygging samkvæmt 92. gr. umferðarlaga skal eftir 2. mgr. greinarinnar tryggja bætur fyrir líkamstjón sem ökumaður verður fyrir við akstur bifreiðar. Um fjárhæð bóta gilda reglur skaðabótaréttarins.

Tilvitnað ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga um frádrátt mælir fyrir um að til frádráttar bótum fyrir varanlega örorku komi m.a. greiðslur frá almannatryggingum. Ákvæðinu var breytt með 1. gr. laga nr. 53/2009 þar sem felld voru út orðin „greiðslur sem tjónþoli fær frá almannatryggingum“ og í staðinn kom „eingreiddar örorkubætur almannatrygginga“. Samkvæmt meginreglunni, sem fram kemur í 28. gr. skaðabótalaga, þess efnis að lögin eigi við um skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem verði eftir gildistöku laganna, verður að telja að fara verði eftir lagaákvæðinu eins og það var þegar stefnandi varð fyrir umræddu tjóni. Skýr fyrirmæli voru á þeim tíma í 4. mgr. 5. gr. laganna um að greiðslur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum bæri að draga frá skaðabótum fyrir líkamstjón. Ber því að hafna þeim röksemdum stefnanda að óheimilt hafi verið að draga greiðslur almannatrygginga og lífeyrissjóða frá skaðabótakröfu stefnanda við uppgjör á henni.

Samkvæmt framangreindu verður að fallast á það með stefnda að bætur vegna varanlegrar örorku stefnanda hafi verið gerðar upp að fullu.

Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., og þykir hæfilega ákveðin 300.000 krónur án virðisaukaskatts, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, S-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hrl., 300.000 krónur án virðisaukaskatts, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf