E-35/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 27. nóvember sl., var höfðað 16. desember 2013.

Stefnandi er G-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf, Kríuhólum 2 í Reykjavík.

Stefndi er Sembygg ehf., Langagerði 32 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi greiði honum 826.138 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2010 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 684.173 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. október 2010 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins, til vara sýknu af kröfum stefnanda, en til þrautavara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar út hendi stefnanda.

Í þinghaldi í máli þessu 2. október sl. sótti nýr lögmaður þing af hálfu stefnda, en aðalmeðferð, sem fara átti fram þann dag, var frestað af þeim sökum. Lögmaðurinn óskaði bókað að stefndi krefðist frávísunar málsins. Ákveðið var að málið skyldi flutt í einu lagi um form- og efnishlið þess.

I

Stefnandi krefst þess í máli þessu að stefndi greiði honum vangoldin laun. Málsatvik er nokkuð umdeild. Í lok sumars 2010 fékk stefndi stefnanda til að starfa sem gröfumaður við jarðvinnu í Svíþjóð fyrir sænskan verktaka, Asfatek AB. Stefnandi telur að stefndi hafi rekið starfsmannaleigu og selt sænska fyrirtækinu þjónustu sína. Stefndi hafnar því að svo hafi verið, en fyrirsvarsmaður stefnda hafi einungis haft milligöngu um að útvega stefnanda starf í Svíþjóð.

Stefnandi kveður að svo hafi samist með aðilum að stefnandi fengi í laun 500.000 krónur eftir skatt, fyrir fulla dagvinnu, en það jafngildi 785.688 krónum á mánuði eða 4.831,98 krónur fyrir hverja dagvinnustund og 8.159,37 krónur fyrir hverja yfirvinnustund. Stefndi hafi jafnframt heitið því að allur útlagður kostnaður, svo sem ferðakostnaður og húsnæðiskostnaður, yrði greiddur af honum, á meðan á störfum stefnanda stæði.

Stefnandi bjó í Danmörku þegar hann var ráðinn til starfa og fór beint þaðan til Svíþjóðar. Hann lagði sjálfur út fyrir fargjaldinu. Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur milli aðila. Stefnandi kveðst hafa treyst því að gengið yrði frá samningi, þar sem hann hafi þekkt til fyrirsvarsmanns stefnda, B-kk-ef H-kk-ef.

Stefnandi hóf störf við framangreinda jarðvinnu 6. september 2010. Með honum störfuðu tveir aðrir Íslendingar á vegum starfsmannaleigu stefnda, J-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf og Ó-kk-nf Þ. S-kk-nf. Stefnandi lýsir því í stefnu að hann hafi unnið af kappi fyrstu dagana og hafi unnið þó nokkra yfirvinnutíma. Fljótlega hafi þó runnið upp fyrir honum og samstarfsmönnum hans að stefndi hygðist ekki efna umsamin ráðningarkjör. Stefndi hafi m.a. tilkynnt að ekki yrði greitt fyrir ákveðin verk og kostnaður yrði ekki endurgreiddur. Eftir um tveggja vikna störf hafi steininn tekið úr. Stefndi hafi þá tilkynnt að ekki yrði greitt tímakaup fyrir ferðalög milli starfsstöðvar Asfatek AB, þar sem stefnandi og samstarfsmenn hans hafi fengið viðeigandi tæki og tól afhent, og verkstaðar, en sú ferð hafi að jafnaði tekið um tvær til þrjár klukkustundir á degi hverjum. Fyrirmæli þessi hafi komið stefnanda og samstarfsmönnum hans í opna skjöldu, enda hafi verið umsamið að greitt yrði fyrir þá tíma sem þeir væru að störfum. Um verulega kjaraskerðingu hafi verið að ræða frá því sem samið hafi verið um. Stefnandi hafi því litið svo á að tilkynning stefnda jafngilti uppsögn. Stefnandi lét af störfum 21. september 2010.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu, auk B-kk-ef H-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda, og vitnanna J-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef og Ó-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef.

II

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hann hafi unnið framangreinda tíma fyrir stefnda og eigi rétt á launum fyrir þá samkvæmt ráðningarsamningi aðila. Krafan helgist jafnframt af þeirri frumskyldu atvinnurekanda að greiða starfsmanni sínum laun fyrir þá vinnu sem hann hafi innt af hendi. Engar brigður hafi verið bornar á vinnuframlag stefnanda eða gæði þess af hálfu verkkaupans, Asfatek AB. Þá hafi stefnandi og samstarfsmenn hans gert Asfatek AB viðvart þegar þeir hafi látið af störfum og það hafi ekki sætt andmælum. Fyrirsvarsmaður félagsins hafi lýst því yfir að stefnandi hafi verið við störf á tilgreindum tíma á vegum stefnda, sem hafi borið ábyrgð á launagreiðslum. Þá staðfesti samstarfsmenn stefnanda allt það sem að framan greini, að því leyti sem þeir hafi verið vitni að málsatvikum.

Það megi einu gilda þótt aðilar hafi ekki gert með sér skriflegan ráðningarsamning þar sem munnlegur ráðningarsamningur þeirra sé jafngildur. Í öllu falli verði stefndi að bera hallann af því að hafa vanrækt þá skyldu sína að gera skriflegan ráðningarsamning, sbr. 8. gr. laga nr. 139/2005 um starfsmannaleigur og meginreglu vinnuréttarins um að staðfesta skuli ráðningu skriflega eða gera um hana ráðningarsamning. Um samningsbundnar greiðslur sem stefnandi eigi rétt á sé að ræða. Stefnandi vísi þess vegna á bug öllum athugasemdum stefnda við vinnuframlag sitt sem röngum og of seint fram komnum.

Atvinnurekendum sé skylt að greiða starfsmönnum sínum, auk launa, orlof og ýmis iðgjöld sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um hverju sinni, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Stefnandi geri því jafnframt kröfu um allar þær greiðslur fyrir störf sín. Stefnandi hafi unnið 96 dagvinnustundir og 27 yfirvinnustundir frá 6. september 2010 til og með 21. sama mánaðar. Stefnufjárhæð sé samkvæmt framansögðu þannig til fundin:

Heildarlaun 684.173 kr.

Orlof (10,17%) 69.580 kr.

Framlag í lífeyrissjóð (8%) 54.734 kr.

Stéttarfélagsgjald (1%) 6.842 kr.

Framlag í orlofssjóð stéttarf. (0,25%) 1.710 kr.

Framlag í sjúkrasjóð stéttarf. (1%) 6.842 kr.

Framlag í starfsmenntasjóð stéttarf. (0,2%) 1.368 kr.

Framlag í endurhæfingarsjóð stéttarf. (0,13%) 889 kr.

Samtals 826.138 kr.

Fari svo að ekki verði fallist á að ráðningarsamband hafi verið milli aðila byggi stefnandi á því að hann eigi rétt á hæfilegu endurgjaldi fyrir störf sín. Í því sambandi sé vísað til þess að stefndi hafi áskilið sér þóknun úr hendi Asfatek AB fyrir vinnu stefnanda. Krafan byggist á því að stefnda beri að greiða stefnanda endurgjald fyrir alla þá vinnu sem hann hafi innt af hendi í þágu stefnda samkvæmt sama tímagjaldi og að framan greini. Verði ekki fallist á að það tímagjald hafi verið umsamið sé vísað til þeirrar meginreglu verktakaréttar að hafi eigi verið samið fyrir fram um ákveðið endurgjald fyrir verk beri verkkaupa að greiða það verð sem verktaki setji upp, verði það ekki talið ósanngjarnt, sbr. lögjöfnun frá 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Að öðru leyti sé vísað til umfjöllunar um aðalkröfu að breyttu breytanda.

Stefnandi byggi á því að krafa hans hafi fallið í gjalddaga fyrsta dag næstliðins mánaðar, þ.e. 1. október 2010, og krefjist af þeim sökum dráttarvaxta af fjárhæðinni samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags

Vísað sé til meginreglna kröfuréttar og vinnuréttar, kjarasamninga Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, og bókana sem teljist hluti kjarasamninga. Kröfu um dráttarvexti og vaxtavexti styðji stefnandi við reglur III. kafla nr. 38/2001. Um varnarþing sé vísað til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu um málskostnað styðji stefnandi við XXI. kafla sömu laga. Þá sé krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

III

Frávísunarkrafa stefnda var sett fram í þinghaldi í málinu 2. október sl. Stefndi kveður frávísunarkröfuna byggja á því að stefnukrafa sé óskýr um það hvort um sé að ræða verktöku og að hún sé ekki sundurgreind. Þá sé hún engum tölulegum gögnum studd og því ekki hægt að átta sig á henni.

Sýknukrafa stefnda byggi í fyrsta lagi á aðildarskorti. Ekkert vinnusamband hafi verið á milli stefnanda og stefnda og beri því að sýkna stefnda með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi aðeins séð um að útvega stefnanda vinnu og haft ýmsa milligöngu á milli stefnanda og Asfatek AB. Hugsanleg greiðsluskylda hvíli því á Asfatek AB en ekki stefnda. Stefndi hafi engu ráðið um starf stefnanda, hvorki hvað varði verkefni, tímafjölda eða laun. Hann hafi einungis átt að fá greitt fyrir þá tíma sem hann ynni fyrir Asfatek AB og í sænskum krónum.

Yfirlýsing fyrirsvarsmanns Asfatek AB sé ekki studd neinum gögnum. Þá þurfi að meta hana í ljósi hagsmuna Asfatek AB af því að stefnda verði gert að greiða kröfu stefnanda, en það þurfi þá ekki að greiða hana. Þá sé framangreind yfirlýsing einungis undirrituð af fyrirsvarsmanninum, en líklegt sé að stefnandi hafi samið hana.

Verði talið að stefndi hafi verið vinnuveitandi stefnanda byggi hann á því að forsendur fyrir kröfu stefnanda séu brostnar. Stefnandi hafi ekki verið góður starfskraftur að sögn fulltrúa Asfatek AB og hafi hlaupist á brott úr starfi eftir um tveggja vikna vinnu, 21. september 2010. Stefnandi hafi samið við Asfatek AB og aðeins átt að fá greitt það sem félagið greiddi honum. Fyrirvaralaust brotthvarf stefnanda frá vinnu, án sakar stefnda, hafi leitt til þess að hann hafi ekki fengið laun. Óeðlilegt og ósanngjarnt væri að leggja þá skyldu á stefnda að greiða kröfu stefnanda, þar sem eingöngu hafi verið við hann sjálfan að sakast varðandi það að fá ekki laun frá Asfatek AB.

Varakrafa stefnanda um hæfilegt endurgjald sé með öllu órökstudd, enda hafi ekkert slíkt samningssamband verið á milli málsaðila. Auk þess hafi stefnandi aldrei starfað í þágu stefnda, sem hafi ekkert hagnast á vinnu hans.

Komi til þess að stefndi verði talinn greiðsluskyldur fyrir launakröfu stefnanda þá sé krafist lækkunar kröfunnar. Krafan sé úr samhengi við raunveruleikann og ekki studd neinum gögnum. Þegar stefnandi hafi starfað fyrir Asfatek AB hafi byrjunarlaun ófagmenntaðra verkamanna í byggingariðnaði verið 956,64 krónur á klukkustund í dagvinnu. Fyrir yfirvinnu hafi verið greiddar 1.721,98 krónur á klukkustund. Samkvæmt tímaskráningu stefnanda hafi hann unnið 123 klukkustundir. Af þeim séu einungis 6,5 klukkustundir í yfirvinnu. Launakrafa stefnanda ætti því að vera 122.641 króna.

Stefndi eigi rétt á því að hýrudraga helming launakröfu stefnanda, þar sem hann hafi fyrirvaralaust farið úr vinnu fyrir Asfatek AB, án þess að við stefnda væri að sakast. Þá ætti tjón Asfatek AB að koma til frádráttar kröfu stefnanda, en brotthlaup hans og vinnufélaga hans hafi haft mikið tjón í för með sér fyrir félagið. Það hafi reynst erfitt að ráða nýja starfsmenn tímanlega og verkefni hafi tapast af þeim sökum, m.a. fyrir Statoil. Þá hafi verið lagt út í ýmsan kostnað, svo sem leigu á íbúð og bifreið.

Stefndi vísi, til stuðnings kröfu sinni, til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá vísi hann til meginreglna samninga-, vinnu- og kröfuréttar og reglna um brostnar forsendur og ógildingu samninga. Þá sé vísað til þeirra kjarasamninga sem hafi verið í gildi á þeim tíma er krafan taki til. Um málskostnaðarkröfu sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV

Stefnandi krefst þess í máli þessu að stefndi greiði sér vangoldin laun, en hann hafi starfað á vegum stefnda, sem reki starfsmannaleigu, í Svíþjóð. Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara sýknu á grundvelli aðildarskorts og brotthvarfs stefnanda frá vinnu.

Frávísunarkrafa stefnda var, eins og að framan greinir, sett fram í þinghaldi 2. október sl. Stefndi byggir kröfuna á því stefnukrafa sé óskýr og ósundurgreind. Engin gögn liggi fyrir um hana og óljóst sé á hverju hún byggi. Við aðalmeðferð málsins andmælti stefnandi því að krafan kæmist að í málinu, en hún væri of seint fram komin. Þá krafðist hann þess að kröfunni yrði hafnað. Fallist er á það með stefnanda að hafi stefndi talið slíka annmarka er að framan greinir vera á stefnu hafi honum borið að krefjast frávísunar málsins í greinargerð. Þá verður talið að nægilega skýrt sé í stefnu hver málsgrundvöllurinn er og á hverju kröfugerðin er byggð til þess að dómur verði lagður á málið.

Stefndi hefur alfarið hafnað því að hann beri ábyrgð á launakröfu stefnanda. Fyrirsvarsmaður stefnda lýsti því fyrir dóminum að hann hefði einungis aðstoðað stefnanda við að fá vinnu í Svíþjóð. Enginn skriflegur samningur var gerður milli aðila. Stefnandi ber hins vegar að stefndi hafi rekið starfsmannaleigu, sem hann hafi verið ráðinn til, og hann hafi verið sendur á hennar vegum til starfa fyrir Asfatek AB í Svíþjóð. Í málinu liggur fyrir yfirlýsing K-x-x A-x-x B-x-x, fyrirsvarsmanns Asfatek AB. Þar kemur fram að stefndi hafi leigt út nokkra af starfsmönnum sínum, stefnanda, Ó-kk-þf Þ. S-kk-þf og J-kk-þf S-kk-þf H-kk-þf, til að vinna við malbikun og vélavinnu fyrir Asfatek AB frá 6. til 21. september 2010. Stefndi eða fyrirsvarsmaður hans beri ábyrgð á launagreiðslum þeirra. Stefndi hefur andmælt framangreindri yfirlýsingu, þar sem K-kk-nf A-x-x hafi ekki gefið skýrslu í málinu, en hann hafi skorað á stefnanda að leiða hann sem vitni. Til þess er hins vegar að líta að stefnda var frjálst að leiða hann sem vitni teldi hann þess þörf. Þá er, meðal þeirra gagna sem stefndi lagði fram, að finna tölvupóstsamskipti fyrirsvarsmanns stefnda og K-x-x A-x-x þar sem fram kemur sama fullyrðing um að stefndi hafi átt að greiða laun stefnanda.

Fyrir dóminn komu framangreindir fyrrum samstarfsmenn stefnda, Ó-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf. Þeir lýstu því báðir að þeir hefðu starfað fyrir stefnda og farið á hans vegum til Svíþjóðar til vinnu fyrir Asfatek AB. Þeir hefðu gert munnlegt samkomulag við stefnda um laun sem skyldu vera 500.000 krónur á mánuði eftir skatta. Vitnið J-kk-nf S-kk-nf lýsti því að hann hefði látið móður fyrirsvarsmanns stefnda hafa skattkort sitt, en hún hafi séð um launamál hjá stefnda. Vitnið Ó-kk-nf greindi frá því að hann hefði hafið störf um miðjan ágúst 2010 og fengið hluta launa vegna þess mánaðar greidd, en sú greiðsla hefði komið frá stefnda.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður talið að stefnandi hafi fært nægar sönnur fyrir því að stefndi hafi ráðið hann til starfa og leigt hann sem starfsmann til fyrirtækisins Asfatek AB. Verður stefndi því talinn bera ábyrgð á launum stefnanda.

Stefnandi krefst greiðslu í samræmi við þann samning sem hann segir hafa komist á við stefnda. Eins og rakið hefur verið er það í samræmi við það sem tveir vinnufélagar hans bera að þeir hafi samið um við stefnda. Stefndi hefur hafnað fjárhæðinni þar sem hún styðjist ekki við gögn. Þá krefst hann lækkunar hennar með vísan til byrjunarlauna ófagmenntaðra verkamanna í byggingariðnaði. Stefnandi hefur leitt nægilegar líkur að því að svo hafi samist með honum og stefnda að hann hefði 500.000 krónur eftir skatt í laun fyrir dagvinnu, en stefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki gert skriflegan ráðningarsamning við stefnanda. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að stefnanda beri að fá greitt í samræmi við launatöflur sem hann hefur lagt fram, en ekkert liggur fyrir um hvaðan þær launatöflur koma eða hvers vegna stefnandi ætti að fá greitt á grundvelli þeirra.

Stefndi telur forsendur fyrir launakröfu stefnanda brostnar þar sem hann hafi ekki verið góður starfskraftur að sögn starfsmanna Asfatek AB og hafi hlaupist á brott úr starfinu. Engin vitni hafa verið leidd fyrir dóminn til að bera um frammistöðu stefnanda í starfi og verður þegar af þeim sökum ekki byggt á fullyrðingum stefnda um hana.

Stefnandi hefur greint frá því að ástæða brotthvarfs hans úr starfi hafi verið sú að kjör hans hafi verið skert verulega með því að hann ætti ekki að fá greitt fyrir um tvær til þrjár klukkustundir á dag sem það tæki hann að komast á milli starfsstöðvar Asfatek AB, þar sem hann fengi viðeigandi tæki, og verkstaðar. Framangreindir samstarfsmenn hans sem komu fyrir dóminn lýstu ágreiningnum, sem leiddi til þess að þeir létu allir af störfum, með sama hætti. Með hliðsjón af því verður talið að stefnanda hafi verið rétt að líta svo á að ráðningarsamningi hans hafi í raun verið slitið og því hafi ekki verið um óheimilt brotthvarf að ræða.

Engin gögn liggja fyrir í málinu sem sýna fram á tjón vegna starfsloka stefnanda. Þegar af þeim sökum kemur ekki til álita hvort lækka skuli kröfu stefnanda vegna þess.

Við aðalmeðferð málsins byggði stefndi jafnframt á því að um tómlæti stefnanda væri að ræða. Stefnandi mótmælti þessari málsástæðu sem of seint fram kominni. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki eða aðili hefur þarfnast leiðbeininga dómara en ekki fengið þær. Gegn andmælum stefnanda verður því ekki á þessari málsástæðu byggt. Þá vísaði stefndi til þess að honum hafi ekki verið heimilað að leggja fram ný gögn í málinu í þinghaldi 30. október sl. og það verði að hafa í huga þegar gögn málsins eru metin. Gagnaöflun var lýst lokið, utan mögulegrar framlagningar á þýðingu löggilts skjalaþýðanda, í þinghaldi í málinu 9. maí sl. en þá var jafnframt ákveðin aðalmeðferð í málinu 2. október sl. Aðalmeðferð þann dag var frestað þar sem nýr lögmaður var að taka við málinu fyrir hönd stefnda, en aðalmeðferð var ákveðin á ný 27. nóvember. Í milliþinghaldi 30. október sl. var bókað að stefndi vildi leggja fram gögn en stefnandi hefði neitað honum um það. Ekkert hefur komið fram um hvaða gögn það voru sem stefndi óskaði samþykkis stefnanda á að leggja fram og stefndi óskaði ekki eftir því við dóminn að þau yrði engu að síður lögð fram, sbr. 5. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991. Hefur framangreind fullyrðing stefnda því enga þýðingu.

Stefndi mótmælti útreikningum á kröfugerð stefnanda við aðalmeðferð málsins, þar sem þeir byggðust á fyrir fram gefnum forsendum frá stefnanda. Andmæli þessi eru of seint fram komin, en auk þess þykir sýnt að eina viðmið þeirra er að laun fyrir dagvinnu hafi verið 500.000 krónur eftir skatta. Verður því fallist á að byggja á framangreindum útreikningum. Þá eru andmæli við dráttarvaxtakröfu undir aðalmeðferð málsins of seint fram komin. Með hliðsjón af framangreindu verður aðalkrafa stefnanda tekin til greina.

Í ljósi niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Sembygg ehf., greiði stefnanda, G-kk-þgf E-kk-þgf H-kk-þgf, 826.138 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.