S-71/2022

Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurlandi þann 9. febrúar 2022 á hendur ákærða K-kk-þgf G-kk-þgf, [...], I. fyrir umferðarlagabrot með því að hafa, að kvöldi fimmtudagsins 29. júlí 2021, ekið bifreiðinni [...]um Suðurlandsveg við Toyota í Sveitarfélaginu Árborg, óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóði mældist amfetamín 570 ng/ml og metýlfenidat 61 ng/ml).

Er brot ákærða samkvæmt ákæru talið varða við 1. mgr., sbr.2. mgr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77, 2019, sbr. 1. mgr. 95. gr. sömu laga;

II. fyrir umferðarlagabrot

með því að hafa, aðfaranótt mánudagsins 9. ágúst 2021, ekið bifreiðinni [...]um Suðurlandsveg við Kamba í Sveitarfélaginu Ölfusi, óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóði mældist amfetamín 610 ng/ml og metýlfenidat 11 ng/ml).

Er brot ákærða samkvæmt ákæru talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77, 2019, sbr. 1. mgr. 95. gr. sömu laga;

III. fyrir umferðarlagabrot

með því að hafa, síðdegis mánudaginn 23. ágúst 2021, ekið bifreiðinni [...]um Suðurlandsveg við Kamba í Sveitarfélaginu Ölfusi, óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóði mældist amfetamín 150 ng/ml).

Er brot ákærða samkvæmt ákæru talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77, 2019, sbr. 1. mgr. 95. gr. sömu laga.

Þess er krafist í ákæru að ákærði verði dæmdur til refsingar, til að sæta sviptingu ökuréttar samkvæmt 99. og 101. gr. umferðarlaga nr. 77, 2019, frá 23. ágúst 2021 að telja, og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við þingfestingu málsins neitaði ákærði sök í málinu.

Aðalmeðferð fór fram dagana 6. og 23. febrúar 2023 og var málið dómtekið að henni lokinni.

Af hálfu ákæruvaldsins eru gerðar sömu kröfur og að framan greinir samkvæmt ákæru.

Af hálfu ákærða er krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvalds en til vara vægustu refsingar. Þá er þess krafist að sakarkostnaður að meðtöldum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða greiðist úr ríkissjóði.

Málavextir

Ákæruliður I

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu ritaðri 4. ágúst 2021 voru tveir lögreglumenn við eftirlit á Suðurlandsvegi við Toyotaumboðið á Selfossi að kvöldi 29. júlí sama ár er þeir tóku eftir bifreiðinni [...] en tilkynnt hafi verið um hraðaakstur og ógætilegt aksturslag bifreiðarinnar fyrr um daginn. Lögreglumenn hafi gefið ökumanni bifreiðarinnar merki um að stöðva hana með forgangsljósum lögreglubifreiðarinnar sem hann og gerði við hringtorgið á mótum Suðurlandsvegs og Árbæjar vegs. Annar lögreglumannanna hafi rætt við ökumann bifreiðarinnar, ákærða í máli þessu. Hafi hann verið látinn blása í áfengismæli sem sýnt hafi neikvæða niðurstöðu. Lögreglumenn hafi veitt því athygli að ákærði var þurr í munnviki og því fengið hann til að koma yfir í lögreglubifreiðina. Munnvatnssýni hafi verið tekið með Drugwipe fíkniefnaprófi er sýnt hafi jákvæða niðurstöðu á AMP/MET. Hafi ákærði verið handtekinn og kynnt réttarstaða sín sem sakbornings. Ákærði hafi síðan verið fluttur á lögreglustöðina á Selfossi þar sem hjúkrunarfræðingur dró úr honum blóð. Hafi hann ritað undir upplýsingablað handtekinna manna og látinn laus stuttu síðar. Bifreiðinni hafi síðan verið komið fyrir á bílastæði Frumherja á Selfossi.

Meðal rannsóknargagna lögreglu er matsgerð rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja-og eiturefnafræði þar sem fram kemur að í blóði hans umrætt sinn hafi mælst amfetamín 570 ng/ml og metýlfenidat 61 ng/ml. Kemur þar einnig fram að efnin séu bæði í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður teljist því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið, sbr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Ákæruliður IIÍ frumskýrslu lögreglu ritaðri 9. ágúst 2021 kemur fram að tveir lögreglumenn hafi verið við almennt eftirlit á Hellisheiði þegar þeir hafi veitt bifreiðinni [...] eftirtekt. Hafi bifreiðinni verið ekið eftir Suðurlandsvegi upp Kamba og lögreglumennirnir ákveðið að kanna ástand og ökuréttindi ökumanns. Þeir hafi ekið á eftir bifreiðinni og gefið ökumanni merki með forgangsljósum um að stöðva bifreiðina, sem hann hafi gert. Annar lögreglumanna hafi rætt við ökumann sem reynst hafi verið ákærði. Ákærði hafi framvísað gildum ökuréttindum, en í samræðum við hann hafi vaknað upp grunur um að hann væri undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Tekið hafi verið munnvatnssýni á Drugwipe fíkniefnapróf sem gefið hafi jákvæða niðurstöðu fyrir AMP/MET. Í kjölfarið hafi ákærði verið handtekinn og kynnt réttarstaða sín sem sakbornings. Hafi ákærði verið fluttur á lögreglustöð á Selfossi og vakthafandi hjúkrunarfræðingur dregið úr honum blóð. Ákærði hafi undirritað upplýsingablað handtekinna manna og síðan látinn laus.

Meðal rannsóknargagna lögreglu er matsgerð rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja-og eiturefnafræði þar sem fram kemur að í blóði hans umrætt sinn hafi mælst amfetamín 610 ng/ml og metýlfenidat 11 ng/ml. Kemur þar einnig fram að efnin séu bæði í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður teljist því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið, sbr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Ákæruliður IIIÍ frumskýrsla lögreglu ritaðri 27. ágúst 2021 k emur fram að tveir lögreglumenn hafi verið við eftirlit á Þrengslavegi þann 23. ágúst 2021 er þeir hafi mætt bifreiðinni [...]. Hafi henni verið ekið yfir hámarkshraða og lögreglumenn snúið við og ekið á eftir. Þeir hafi gefið ökumanni merki um að stöðva akstur til að kanna ástand og ökuréttindi hans. Hafi ökumaðurinn verið beðinn um ökuskírteini eftir að hann hafði stöðvað bifreiðina á Þrengslavegi við námurnar og reynst vera ákærði. Grunur hafi vaknað um að ákærði væri undir áhrifum ávana- og fíkniefna en sjáöldur hans hafi verið samandregnar og hann þurr í munni. Ákærða hafi verið tilkynnt að samtal hans væri tekið upp í hljóði og mynd í lögreglubifreiðinni. Hann hafi verið spurður hvort hann væri undir áhrifum lyfja en hann neitað. Kvaðst hann hafa tekið lyf við ADHD en væri hættur á þeim. Í kjölfarið hafi verið ákveðið að taka munnvatnssýni af ákærða sem reynst hafi jákvætt fyrir AMP/MET. Hafi ákærði verið handtekinn vegna gruns um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og honum kynnt réttarstaða síns em sakbornings. Ákærði hafiverið fluttur á lögreglustöð á Selfossi þar sem hjúkrunarfræðingur hafi dregið úr honum blóð. Þar sem um þriðja ætlaða brot ákærða hafi verið að ræða hafi hann verið sviptur ökuréttindum til bráðabirgða.

Meðal rannsóknargagna lögreglu er matsgerð rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja-og eiturefnafræði þar sem fram kemur að í blóði hans umrætt sinn hafi mælst amfetamín 150 ng/ml. Kemur þar einnig fram að efnið sé í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður teljist því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið, sbr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Þá liggur meðal rannsóknargagna lögreglu ákvörðun um sviptingu ökuréttar til bráðabirgða, sem birt var ákærða þann 23. ágúst 2021.

Framburður við aðalmeðferð

Aðalmeðferð málsins fór fram þann 6. febrúar síðastliðinn og framhaldsaðalmeðferð þann 23. febrúar síðastliðinn. Við aðalmeðferð og framhaldsaðalmeðferð málsins gáfu skýrslu auk ákærða lögreglumenn nr. 2235, 2236 og H1583 sem og starfsmenn rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræðum A réttarefnafræðingur og Blyfjafræðingur.

Í framburði ákærða fyrir dómi kom fram að ákærði neitaði hvorki að hafa verið að aka umrædd skipti, né heldur neitaði hann að hafa haft umrædd efni í blóði sínu í þau skipti.

Aftur á móti bar ákærði að hann hefði ekki verið óhæfur til aksturs, enda hafi hann verið og væri enn á lyfjum gegn ADHD, Attentin og Medikinet, og þau virkuðu öðru vísi á hann heldur en aðra. Hann kvaðst ekki hafa framvísað vottorði eða lyfjaskírteini í þau skipti er lögregla hafði afskipti af honum, og kannaðist hann ekki við að eiga lyfjaskírteini.

Í framburði ákærða kom fram að hann hefði verið á Medikinet síðan árið 2019 og þegar það var ekki að duga til hafi Attentin verið reynt, og væri ákærði búin n að vera á báðum lyfjunum síðan árið 2021. Þá kom fram hjá ákærða að sá læknir sem sá um hans mál í upphafi hafi síðar misst lækningaleyfið, en þeir hefðu haft þann háttinn á að ákærði hefði fengið lyfseðil hjá lækninum á þriggja mánaða fresti og greitt fyrir það, en eftir aðákærði hefði færst yfir í lyfjaskömmtun í gegnum apótek hefði þetta breyst. Hann ætti ekki lyfseðil fyrir Attentin í dag og væri ekki að fá það í gegnum apótekið.

Aðspurður kvað ákærði að sér hafi ekki verið kynnt að hann mætti ekki aka eftir töku lyfjanna, né kvaðst hann þekkja sérstaklega til innihaldsefna lyfjanna. Borinn var undir ákærða framburður hans hjá lögreglu er hann aðspurður kvaðst ekki vera undir áhrifum lyfja og að hann hefði verið á lyfjum, en væri hættur. Kvaðst hann muna eftir þessu, þetta hefði verið á þriðjudegi og hann hefði þá ekki hafa tekið lyfin sín síðan fyrir helgina á undan. Kvað hann rétt haft eftir sér umrætt sinn. Hann hefði ætlað að hætta að taka lyfin þar sem lögreglan hafi alltaf verið að stoppa hann.

Í framburði lögreglumanns nr. 2235 fyrir dómi kom fram að hann myndi ekki eftir atvikum samkvæmt ákærulið I, umfram það sem fram kemur í frumskýrslu er vitnið staðfesti.

Í framburði lögreglumanns nr. H1583 fyrir dómi kom fram að hann hefði verið annar tveggja lögreglumanna er hafði afskipti af ákærða líkt og lýst er í ákærulið I. Kvaðst vitnið muna til þess að hafa talið ákærða kunna vera undir áhrifum fíkniefna umrætt sinn og því hafi verið tekið munnvatnssýni og í framhaldinu færður á lögreglustöð til sýnatöku. Kvaðst vitnið einnig hafa verið annartveggja lögreglumanna er höfðu afskipti af ákærða líkt og lýst er í ákærulið II. Kvaðst vitnið einnig hafa talið í það skipti að ákærði kynni að vera undir áhrifum fíkniefna og því hafi verið tekið munnvatnssýni og hann í framhaldinu færður á lögreglustöð í sýnatöku. Kvaðst vitnið jafnframt hafa verið annars tveggja lögreglumanna er höfðu afskipti af akstri ákærða líkt og lýst er í ákærulið III. Kvaðst vitnið ekki hafa haft frumafskipti af ökumanni í það sinn. Vitnið kvaðst muna til þess að í síðasta skiptið hafi ákærði minnst á að hann hafi verið á lyfjum sem hann væri þá þó hættur að taka. Vitnið kvaðst ekki muna til þess að slíkt hefði komið fram í fyrri afskiptum lögreglu af ákærða. Vitnið kvað ákærða hvorki hafa framvísað læknisvottorði né lyfjaskírteini. Vitnið kvaðst ekki geta fullyrt hvort ákærði hafi verið spurður út í lyfjanotkun eða inntur eftir vottorði og lyfjaskírteini í fyrri tvö skiptin, en það væri þó hefðbundið verklag að spyrja út í lyfjanotkun í málum sem þessum. Er framburður vitnisins ísamræmi við skýrslu þá sem fyrir liggur vegna ákæruliðar III.

Í framburði lögreglumanns nr. 2236 fyrir dómi kom fram kvaðst hafa verið annar tveggja lögreglumanna er hafði afskipti af akstri ákærða, sem lý ster í ákærulið II, og fundist hann bera þess merki að vera undir áhrifum fíkniefna. Hann hafi verið þurr í munni og virkar stressaður og því hafi verið ákveðið að taka munnvatnssýni er gefið hafi jákvæða svörun allavega fyrir amfetamíni og mögulega einhverju sem lögreglumaðurinn mundi ekki alveg hvað var. Kvað vitnið ákærði ekki hafa minnst á að hann væri á lyfjum né heldur hafi hann framvísað vottorði eða lyfjaskírteini. Vitnið kvaðst ekki muna hvort ákærði hefði verið spurður út í lyfjanotkun. Vitnið kannaðist við að hafa ritað frumskýrslu málsins og staðfesti hana.

Í framburði vitnisins A fyrir dómi kom fram að vitnið hefðikomið að rannsókn blóðsýna ákærða í kjölfar atvika sem lýst er í ákæruliðum I og III, og staðfesti hann matsgerðir í báðum tilvikum. Í framburði vitnisins kom fram að lyf þau er ákærði kveðst vera á myndu skila svörun við þau efni er mældust í blóði hans. Eftir töku Medikinet myndi mælast metýlfenidat og eftir töku Attentin myndi mælast amfetamín. Var það þó mat vitnisins að magnið er mældist í blóði ákærða, og lýst er í ákærulið I, sé langt umfram læknisfræðilega skammta hvað amfetamínið varðar, en mögulega gæti mælt metýlfenidat verið í samræmi við töku Medikinet í lækningalegum skömmtum. Þá kvað vitnið að mældur styrkur amfetamíns í blóði ákærða, og lýst er í ákærulið III, gæti mögulega verið eftir töku lyfsins Attentin í lækningalegum skömmtum, en væri þá í efri mörkum þess sem eðlilegt gæti talist eftir lækningalega skammta.

Í framburði vitnisins B fyrir dómi kom fram að vitnið hefði komið að rannsókn blóðsýna ákærða í kjölfar atvika sem lýst er í ákærulið II og staðfesti vitnið matsgerð sína. Kom fram hjá vitninu að styrkur amfetamíns í blóði ákærða umrætt sinn hafi verið langt umfram það sem eðlilegt gæti talist í kjölfar töku lyfja í lækningalegum skömmtum. Styrkur efnisins í blóði ákærða hafi heldur bent til þess að hann hafi átt á hættu að verða fyrir eitrunaráhrifum vegna þeirra. Aftur á móti hafi styrkur metýlfenidatsí blóði ákærða umrætt sinn hafi verið í samræmi við töku lyfja í lækningalegum skömmtum.

Forsendur og niðurstöður

Ákærða er í máli þessu gefin að sök umferðarlagabrot með því að hafa í þrígang ekið undir áhrifum fíkniefna, allt eins og nánar greinir í ákæru.

Ákærði hefur neitað sök og borið því við að hann hafi ekki verið undir áhrifum fíkniefna umrædd skipti, heldur hafi efnin mælst í blóði hans vegna lyfja er hann taki við athyglisbresti og ofvirkni, betur þekkt sem ADHD.

Fyrir liggur að ákærði ók umræddum bifreiðum í þau skipti sem talin eru í ákæru og óumdeilt er að umrædd efni mældust í blóði hans umrædd sinn. Þá liggur og fyrir að ákærði bar ekki um það, er lögregla hafði afskipti af honum, að hann væri á lyfjum vegna athyglisbrests, né framvísaði hann vottorði eða lyfjaskírteini þess efnis. Af hálfu ákærða er á því byggt að honum hafi ekki verið kunnugt um hver væru virku efni þeirra lyfja er honum voru fenginn, né heldur að honum væri kunnugt um að hann mætti ekki aka eftir töku þeirra. Þá er á því byggt af hálfu ákærða að hann hafi ekki, er lögregla hafði afskipti af honum í fyrri tvö skiptin, verið spurður útí lyfjatöku, né heldur hafi hann verið inntur ef vottorði eða lyfjaskírteini umrædd sinn.

Samkvæmt 8. mgr. 101. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 skal ökumaður ekki beittur viðurlögum samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins ef hann hefur meðferðis við stjórn ökutækis læknisvottorð sem sýnir að hann sé haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þurfi af þeim sökum að neyta þeirra efna sem í blóði hans mælast. Einnig ber ökumanni að sýna fram á að hann hafi fengið útgefið lyfjaskírteini frá Sjúkratryggingum Íslands vegna neyslu þeirra efna sem mælast í blóði hans. Þá er það skilyrði að sýnt sé fram á með mati læknis, að undangenginni læknisskoðun sem fram fer að beiðni lögreglu í framhaldi af stöðvun ökutækis, að hann hafi verið hæfur til að stjórna ökutækinu örugglega. Skal tekið fram í ofangreindu vottorði læknis að viðkomandi sé þrátt fyrir sjúkdóm sinn og lyfjainntöku fullkomlega fær um að stjórna ökutæki.

Á tæpu mánaðartímabili frá lokum júlí og fram yfir miðjan ágúst árið 2021 stöðvaði lögregla akstur ákærða í þrígang til að kanna með ástand og ökuréttindi hans. Ákærði framvísaði í engu tilvikanna vottorði læknis um að hann væri haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þyrfti af þeim sökum að neyta þeirra efna sem í blóði hans kynnu að mælast, sem var forsenda þess að unnt væri að koma við læknisskoðun þarsem fram færi mat á því hvort ákærði væri fær um að stjórna viðkomandi ökutæki örugglega.

Ekki verður á það fallist með ákærða að það leysi hann undan refsiábyrgð að honum hafi ekki verið kunnugt um hvaða virku efni væru í lyfjum þeim sem hann kveðst að sér hafi verið ávísað eða á annan hátt fenginn vegna ástands síns, né heldur að honum hafi ekki verið kynnt að hann skyldi eigi aka eftir töku lyfjanna. Þá er og til þess að líta að framburður ákærða er ekki í samræmi við framlögð gögn málsins og framburð vitna er komu að rannsókn á blóðsýnum hans.

Með hliðsjón af ofangreindu er hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og er háttsemin réttilega heimfærð til refsiákvæða. Hefur ákærði þannig unnið sér til refsingar.

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði sex sinnum áður sætt refsingu. Þann 9. mars 2016 var ákærða gerð sekt meðal annars vegna ölvunaraksturs og aksturs undir áhrifum ávana- og fíkniefna og hann jafnframt sviptur ökurétti tímabundið. Þann 8. mars 2017 var ákærða gerð sekt meðal annars vegna ölvunaraksturs og aksturs undir áhrifum fíkniefna og hann aftur sviptur ökurétti tímabundið. Að öðru leyti hefur sakaferill ákærða ekki áhrif við ákvörðun refsingar í máli þessu. Ákærði er nú fundinn sekur um akstur undir áhrifum fíkniefna og eru þau brot hans nú ítrekað öðru sinni.

Refsing ákærða er hæfilega ákveðin fangelsi í 60 daga. Með vísan til dómvenju þykja ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna.

Með vísan til 99. og 101. gr., þó einkum 3. mgr. 99. gr. umferðarlaga nr. 7 7/2019, ber að svipta ákærðu ökurétti ævilangt. Eru því ekki efni til að ákveða upphafstíma sviptingarinnar, þrátt fyrir að fyrir liggi að ákærði hafi vegna brota sinna verið sviptur ökurétti til bráðabirgða þann 23. ágúst 2021.

Með vísan til 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar, sem nemur samkvæmt yfirlitum lögreglu samtals 317.635 kr., sem og málsvarnarlausn skipaðs verjanda síns, sem eru hæfilega ákveðin 331.452 kr., að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari upp dóm þennan.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð:

Ákærði, K-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 60 daga.

Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt.

Ákærði greiði sakarkostnað samtals, 649.087 krónur, þar af málsvarnarlaun skipaðs verjanda, G-kk-ef K. B-kk-ef lögmanns, 331.452 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf