E-3652/2011

Mál þetta var þingfest 20. september 2011 og dómtekið 17. september 2012. Það er höfðað af G-kvk-þgf P-kvk-þgf, kt. […], Klapparhlíð 5, Mosfellsbæ, á hendur íslenska ríkinu, kt. […], Arnarhvoli, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns stefnanda sökum slyss sem stefnandi varð fyrir þegar hún rann í bleytu í byggingu Landspítala - háskólasjúkrahúss við Hringbraut, 14. ágúst 2008. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað að mati dómsins. Til vara er þess krafist að bótaábyrgð verði einungis dæmd að hluta og málskostnaður verði látinn niður falla.

I.

Stefnandi rann í bleytu þegar hún var á leið í læknismeðferð á deild 11-B á Landspítalanum, 14. ágúst 2008. Bleyta var á gólfi vegna ræstinga. Ágreiningslaust er að við fallið hlaut stefnandi samfallsbrot um miðbik brjósthryggjar og féllu tveir hryggjarliðir saman. Hún var því lögð inn á spítalann til verkjastillingar þar sem hún lá til 20. ágúst 2008 þegar hún var útskrifuð. Með matsgerð frá 20. desember 2010 komst S-kk-nf Á. K-kk-nf bæklunarlæknir að þeirri niðurstöðu að miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins væri 20%. Læknarnir, S-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf, sem dómkvaddir voru 1. júlí 2011 til að meta nánar afleiðingar slyssins, komust að sömu niðurstöðu með matsgerð 5. ágúst 2011.

Með bréfi til Landspítala - háskólasjúkrahúss, dagsettu 28. júlí 2009, óskaði stefnandi eftir afstöðu spítalans til bótaskyldu vegna slyssins. Erindið var sent ríkislögmanni til afgreiðslu sem hafnaði skaðabótakröfu stefnanda, með bréfi dagsettu 12. janúar 2010 Ríkislögmaður vísaði til þess að stefnandi hefði séð starfsmenn við ræstingu og því hefði hún mátt gera sér grein fyrir því að gólfið væri blautt. Enn fremur að stefnandi hefði líka mátt vita að gólfið hafi alltaf verið skúrað á þeim tíma sem stefnandi hafi átt erindi á deild 11-B.

Stefnandi kom fyrir dóminn og gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hún kvaðst hafa legið inni á Landspítalanum í um tíu daga vorið 2008 og hafi í kjölfarið, frá maí 2008, sótt deild Landspítalans, 11-B, til meðferðar einu sinni í viku. Hún hafi yfirleitt farið milli átta og hálfníu. Hún hefði verið að ganga af læknagangi og inn á deildina, þ.e. verið við dyrnar að deild 11-B, þegar hún rann í vatnspolli og slasaðist. Stefnandi kvaðst ekki hafa séð bleytuna áður en hún steig í hana enda hafi hún ekki verið að leita eftir bleytu á gólfinu. Hún bar enn fremur að hún hefði ekki séð til ræstingarfólks að skúra ganginn. Hún hefði hvorki átt von á né orðið vör við bleytu inni á spítalagangi. Ekkert hefði varað hana við því að gólfið gæti verið hált, þ.e. engar merkingar, s.s. þríhyrningar, eins og á Reykjalundi þar sem hún hafi unnið. Þar hefðu alltaf verið settir upp þríhyrningar um það svæði þar sem verið var að þrífa.

E-kvk-nf J-kvk-nf S-kvk-nf, hjúkrunarfræðingur á deild Landspítalans, 11-B,, kom einnig fyrir dóminn og gaf skýrslu. Vitnið skýrði frá því fyrir dóminum að hún hafi átt að sinna stefnanda þennan dag og fengið skilaboð um að stefnandi hefði dottið. Vitnið sagði að morguninn þegar slysið varð hafi skúringarvélin mjög líklega verið nýbúin að fara um ganginn. Vitnið bar almennt um fyrirkomulag þrifa, nánar tiltekið að skúringarvél hafi verið ekið eftir læknaganginum sem hafi skilið eftir sig tauma. Starfsfólkið, sem vinni þarna, hefði allt lent í því að þurfa að passa sig á bleytunni og oft kvartað undan henni. Vitnið kvaðst muna eftir því að starfsmaður af deild 11-B hefði runnið þarna og meitt sig töluvert en ekki gert neitt meira úr því. Fleiri hefðu runnið til án þess að detta. Töluverður fjöldi sjúklinga, í misjöfnu ásigkomulagi, kæmi inn á deild 11-B á hverjum degi, um 60 manns, auk starfsfólks deildarinnar og nærliggjandi deilda. Starfsfólk deildarinnar hefði kvartað undan bleytu á gólfi hvert við annað, við þá sem hafi séð um þrifin og við stjórnanda þeirra á deildinni. Starfsfólkið, sem sé frískt og hraust fólk, hafi haft áhyggjur af þeim sem sótt hafi deildina. Hins vegar hefði ekki verið lögð fram formleg kvörtun. Á þeim tíma þegar slysið hafi orðið hefðu þríhyrningar ekki verið notaðir. Það hefði ekki verið fyrr en þó nokkru eftir slysið að hún hafi séð þríhyrninga notaða. Starfsmenn hefðu ekki verið með moppur til þess að þurrka upp bleytu en það hefði þó sést í seinni tíð að starfsmenn þurrkuðu upp bleytu vegna kvartana. Sl. tvö ár hefði hún ekki séð skúringarvélina þegar hún hafi komið til vinnu á morgnana og vissi ekki hvenær gangurinn væri þrifinn.

Með samþykki stefnda lagði stefnandi fram við aðalmeðferð málsins skjal er hefur að geyma atvikaskráningu Landspítalans vegna slyssins og mynd af skúringavél. Lögmenn aðila sögðu óumdeilt að svona vélar hefðu verið notaðar við þrif á spítalanum á þeim tíma þegar slysið varð.

II.

Stefnandi heldur því fram að framangreindri röksemdafærslu ríkislögmanns fyrir synjun bótaskyldu sé verulega ábótavant. Ríkislögmaður hafi vísað til þess að stefnanda hafi mátt vera ljóst að bleyta væri á gólfinu enda hafi hún séð ræstitækni að störfum og þar að auki að gólfið hafi alltaf verið ræst þegar hún hafi átt erindi á spítalann. Stefnandi hafnar þessum rökum alfarið. Stefnandi hafi ekki haft möguleika á því að fara aðra leið en þá sem hún hafi farið og ekki hafi verið gripið til neinna ráðstafana til þess að minnka þá hættu sem hafi skapast við ræstingarnar. Stefnandi hafnar því einnig alfarið að henni hafi borið að þekkja skipulag ræstinga Landspítalans þrátt fyrir að hafa stöku sinnum sótt sér læknisaðstoð á spítalanum. Höfnun bótaskyldu á þessum grundvelli verði að teljast fyrir utan öll skynsemismörk. Stefnandi hafnar því enn fremur að hún hafi átt að ganga gætilega um Landspítalann, þangað sem hún hafi sótt þjónustu vegna veikinda, og hafa varann á vegna hugsanlegrar bleytu á gólfi á þeirri forsendu að hún hafi áður séð ræstitækni að störfum á spítalanum. Slíkt eigi ekki við nein rök að styðjast og þvert á móti megi gera ráð fyrir því að líkamlega veikur einstaklingur geti gengið hættulaust um Landspítalann. Hugsanleg vitneskja stefnanda um að verið væri að skúra á þeim tíma þegar slysið varð geti ekki aflétt ábyrgð af Landspítalanum á því að gæta fyllsta öryggis við ræstingar. Það geti ekki svipt hana bótarétti hafi hún orðið vör við að verið væri að skúra gólfið. Stefnandi hafnar því einnig að hún hafi mátt vita að gólfið hafi alltaf verið skúrað á þeim tíma þegar hún hafi átt erindi á deild 11-B. Það gæti heldur ekki losað spítalann undan bótaábyrgð.

Stefnandi heldur því fram að rík ábyrgð hvíli á Landspítalanum, sem rekstraraðila fasteignar og sjúkrahúss, að tryggja öryggi þeirra sem leið eigi um spítalann. Á rekstraraðilum fasteigna hvíli almennt sú skylda að viðhafa allar þær ráðstafanir sem sanngjarnar megi teljast til þess að tryggja öryggi þeirra sem eigi leið um fasteignina. Þessi ábyrgð sé sérstaklega rík þar sem fram fari hvers konar þjónustustarfsemi enda rökrétt að eigandi fasteignar beri ábyrgð á því að þeir sem sæki þjónustu í byggingunni geti gengið þar um hættulaust. Í þessu felist að nauðsynlegt geti verið að setja upp skilti eða aðrar merkingar til þess að vara við hálku eða bleytu. Þetta sjónarmið komi meðal annars fram í dómum Hæstaréttar Íslands frá 1988, bls. 441 og 1956, bls. 73. Sú ríka ábyrgð sem hvíli á þjónustuaðilum komi enn fremur fram í dómi Hæstaréttar frá 1996, bls. 1002. Þá hafi þessi ríka ábyrgð verið ítrekuð í dómi Hæstaréttar í máli nr. 419/2007. Einnig er í stefnu vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 385/2003 og dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-13246/2009.

Stefnandi byggir enn fremur á því að þar sem Landspítalinn sé þjónustuaðili sem, meðal annars, reki fasteign utan um þá þjónustu sem hann veiti sjúklingum sínum, beri spítalanum að gæta þess að sjúklingar sem sæki þjónustu og lækningar á spítalanum geti gengið þar um án þess að öryggi þeirra sé stórlega ógnað. Landspítalinn sé opinber aðili og stefnandi hafi ekki getað sótt þá þjónustu sem hann hafi sótt annað en þangað. Því hafi verið enn mikilvægara en ella að öryggi stefnanda væri tryggt.

Rík skylda hljóti ávallt að hvíla á opinberum aðilum að tryggja öryggi þeirra einstaklinga sem sækja þurfi opinbera þjónustu í opinberar byggingar. Landspítalinn sé sjúkrahús og líkamlega veikburða einstaklingar eigi oft og tíðum leið þar um. Því sé sérstaklega brýnt að aðstæður séu þannig að engin hætta stafi af. Átelja verði Landspítalann fyrir að hafa staðið að ræstingum með þeim hætti að slíkt magn af bleytu hafi verið skilið eftir á gólfinu að hætta skapaðist þegar fólk hafi átt leið um. Setja hefði þurft upp aðvaranir og gera ráðstafanir þannig að sjúklingar sem hafi átt leið hjá ættu möguleika á því að komast leiða sinna án þess að eiga á hættu að hrasa í bleytunni. Slíkt hafi ekki verið gert og því verði að telja einsýnt að slysið teljist bótaskyldur atburður.

Stefnandi segir ljóst að starfsmenn Landspítalans hafi ekki tryggt öryggi þeirra sem hafi átt leið um spítalann líkt og krafa sé um og hafi því gerst sekir um saknæma háttsemi. Í ljósi alls framangreinds sé íslenska ríkið, sem reki Landspítala - háskólasjúkrahús, skaðabótaskylt gagnvart stefnanda á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og almennra ólögfestra reglna íslensks réttar um skaðabætur, þar á meðal til sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Um málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. laganna. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og því beri henni nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

III.

Af hálfu stefnda er málavaxtalýsingu stefnanda ekki mótmælt en því haldið fram að stefnandi hafi séð starfsmenn stefnda skúra gólfið og enn fremur séð að gólfið hafi verið blautt. Þá hafi stefnandi verið vel kunnug aðstæðum hjá stefnda enda hafi hún komið á deild 11-B einu sinni til tvisvar í viku, á sama tíma, um þriggja mánaða skeið áður en slysið hafi orðið. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann eigi enga sök á slysi stefnanda heldur hafi það hlotist af óhappatilviljun eða vangá stefnanda sjálfrar.

Stefndi segir að ekki sé ágreiningur um að stefnandi hafi fallið á gólfi í fasteign stefnda og að hún hafi meitt sig við það fall. Þegar óhapp stefnanda hafi orðið hafi starfsmenn stefnda verið að þrífa gólfin. Stefnandi byggi bótakröfu sína einvörðungu á því að gólfið hafi verið blautt vegna þrifanna en ekki á því að gólfefnin hafi verið varhugaverð, að birtuskilyrðum hafi verið áfátt, að bleytan hafi á einhvern hátt komið henni í opna skjöldu eða að gólfin hafi verið hálli en vænta mætti þegar gólf séu þrifin.

Stefndi hafi með höndum heilbrigðisstarfsemi og það sé ríkur þáttur í þeirri starfsemi að þrífa gólf þeirra fasteigna sem hýsa starfsemi hans á hverjum tíma. Þessi staðreynd sé þeim ljós sem leiti eftir þjónustu stefnda. Eins sé um stefnanda. Hún hafi þekkt aðstæður og vitað, eða mátt vera ljóst, að gólf deildarinnar hafi ávallt verið skúruð á þeim tíma þegar hún hafi átt erindi þangað og að gólfin gætu því verið blaut og hál. Þegar óhapp stefnanda hafi orðið hafi starfsmenn stefnda verið að skúra gólfin og stefnanda hafi ekki getað dulist það.

Stefndi byggir á því að það sé meginregla íslensks skaðabótaréttar að eigendur fasteigna beri ekki hlutlæga ábyrgð á slysum sem verði í eða við fasteignir þeirra. Þrif á gólfum séu venjulegur og eðlilegur þáttur í rekstri sjúkrahúss. Stefndi geti á engan hátt fallist á að nauðsynleg og venjubundin þrif á gólfum sé óvenjuleg eða hættuleg starfsemi sem stefndi beri hlutlæga ábyrgð á sökum þess að hún sé sérstaklega varasöm eða að hún verði metin honum til sakar.

Þá heldur stefndi því fram að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til háttsemi stefnda eða atvika sem stefndi beri ábyrgð á. Þvert á móti telji stefndi að verði óhappið ekki flokkað sem óhappatilvik sé engu um að kenna nema gáleysi stefnanda sjálfrar. Það sé stefnanda að sanna að óhapp hennar sé að rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda. Stefndi telur að óhappið verði hvorki rakið til athafna né athafnaleysis hans eða starfsmanna hans þannig að haft geti í för með sér skaðabótaábyrgð stefnda. Sérstök slysahætta hafi ekki verið fyrir hendi þar sem stefnandi hafi fallið. Stefndi mótmælir því að skort hafi á aðvaranir í umrætt sinn enda greini aðila ekki á um að gólfin hafi verið rennandi blaut og því ekki þörf á neinum sérstökum varúðarmerkjum af hálfu stefnda. Stefnanda hafi ekki leynst bleytan.

Engar þær réttarreglur sem stefnandi styðji málatilbúnað sinn við hafi verið brotnar af stefnda. Jafnvel þótt slíku broti sé talið til að dreifa leiði það ekki til skaðabótaskyldu nema tjón verði rakið beint til viðkomandi brots. Stefndi hafi hagað þrifum með þeim hætti að þessi deild spítalans hafi ávallt verið þrifin á sama tíma dags. Gáleysi stefnanda sé augljós orsök óhappsins. Sú sök sé svo yfirgnæfandi að jafnvel þótt stefndi verði látinn bera einhverja sök sé einboðið að skipta sök þannig að stefnandi beri meirihluta hennar.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar. Kröfu um málskostnað styður stefndi við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Í máli þessu er ágreiningslaust að stefnandi rann og datt í bleytu á gólfi Landspítala - háskólasjúkrahúss og hlaut varanleg meiðsli af þeim sökum. Aðilar deila hins vegar um hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysinu, eins og stefnandi heldur fram, eða hvort slysið verði rakið til óhappatilviljunar eða vangár stefnanda, eins og stefndi heldur fram. Málsatvik eru óumdeild að öðru leyti en því að stefndi heldur því fram, og byggir sýknukröfuna á því, að stefnandi hafi séð starfsmenn við ræstingu og að gólfið væri blautt en ella að stefnandi hafi þekkt aðstæður, vitað, eða mátt vera ljóst, að gólf deildarinnar væru ávallt skúruð á þeim tíma sem hún átti erindi þangað og að gólfin gætu því verið blaut og hál.

Þeirri staðhæfingu til stuðnings, að stefnandi hafi séð starfsmenn spítalans skúra og að gólfið væri blautt, hefur stefndi vísað til bréfs lögmanns stefnanda til Landspítalans frá 28. júlí 2009. Við flutning málsins vísaði lögmaður stefnda til eftirfarandi yfirlýsingar í bréfinu: „Þegar slysið bar að voru starfsmenn að skúra gólfið hjá deild 11-B. Gólfið var afar blautt og hált þar sem myndast höfðu vatnspollar.“ Þessi yfirlýsing lögmanns stefnanda hefði lagt grunninn að málatilbúnaði stefnda eins og ráðið yrði af fyrrgreindu bréfi ríkislögmanns frá 12. janúar 2010. Því var harðlega mótmælt af hálfu stefnanda við flutning málsins að umrætt bréf bæri það með sér að stefnandi hefði horft á starfsmennina skúra gólf og fellst dómurinn á það með stefnanda.

Eins og áður sagði hafnaði stefnandi því fyrir dóminum að hún hefði séð bleytu á gólfinu og að hún hefði vitað eða mátt vita að verið væri að skúra ganginn þegar hún hrasaði og slasaðist. Í fyrrgreindri atvikaskráningu Landspítalans vegna slyss stefnanda kemur fram, undir yfirskriftinni „Aðilar að atvikinu“, að enginn starfsmaður hafi verið þar en sjúklingur hafi séð hana detta. Þá er undir yfirskriftinni „hvernig má koma í veg fyrir að svona atvik endurtaki sig – tillögur um leiðir:“ skráð: „Gangur sé þveginn á þeim tíma sem minnst umferð er og að ræstitæknar þurrki vel upp bleytu.“ Loks kemur fram að um sé að ræða „Atvik sem ekki krefst frekari skoðunar“.

Stefndi hefur hvorki leitt vitni að slysinu eða aðstæðum er slysið bar að höndum, s.s. ræstingafólk, né með öðrum hætti leitast við með haldbærum hætti að sanna framangreindar fullyrðingar sínar. Stefndi verður að bera hallann af því. Framburður stefnanda fyrir dóminum um atvik að slysinu verður því lagður til grundvallar niðurstöðu.

Almennt verður að leggja ríka skyldu á rekstraraðila fasteigna, sem fjöldi fólks leggur leið sína um, að gera ráðstafanir sem sanngjarnar mega teljast til þess að tryggja öryggi þeirra sem þar eiga leið um. Þegar litið er til þess að Landspítalinn er opinber heilbrigðisstofnun og að líkamlega veikburða einstaklingar leita þangað vegna þeirrar þjónustu sem hann veitir og að þeir geta ef til vill ekki sótt þá þjónustu annað, eins og í tilfelli stefnanda, verður að telja þessa skyldu enn ríkari.

Þegar stefnandi hrasaði voru engar merkingar til viðvörunar um bleytu á gólfi og gólfið hafði ekki verið þurrkað eftir að skúringarvél hafði farið þar um. Um þetta er ekki deilt í málinu. Stefndi þykir því ekki hafa gripið til viðeigandi varúðarráðstafana til þess að koma í veg fyrir slysahættu og tryggja öryggi þeirra sem áttu leið um gang spítalans. Viðeigandi ráðstafanir, eins og að setja upp merkingar eða þurrka bleytuna, geta hvorki talist tímafrekar né kostnaðarsamar. Verður að meta starfsfólki stefnda það til gáleysis að hafa ekki gengið svo frá eftir þrif á gangi spítalans að komið yrði í veg fyrir að sjúklingar sem leituðu þangað til meðferðar yrðu fyrir tjóni vegna bleytu á gólfum eftir þrifin.

Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að orsök slyssins verði einvörðungu rakin til vanrækslu starfsmanna stefnda. Stefndi ber því bótaábyrgð á tjóni stefnanda samkvæmt grundvallarreglu skaðabótaréttar um vinnuveitenda-ábyrgð. Þá verður ekki með nokkru móti ráðið af gögnum málsins, eða framburði stefnanda og starfsmanns spítalans, að aðstæður hafi verið með þeim hætti að stefnandi hafi mátt verjast því að ganga í bleytuna á gólfinu og verður hún því ekki látin bera hluta tjóns síns sjálf.

Í samræmi við niðurstöðu málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir eftir atvikum og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 800.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Á-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, ríkissjóður Íslands, er skaðabótaskyldur vegna líkamstjóns sem stefnandi, G-kvk-nf P-kvk-nf, varð fyrir á Landspítala - háskólasjúkrahúsi við Hringbraut, þann 14. ágúst 2008.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf B-kvk-nf (sign.)