E-6442/2004

Mál þetta, sem dómtekið var 28. apríl 2006, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Djúpavogshreppi, kt. 000000-0000, Bakka 1, Djúpavogi, gegn Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, B-deild, kt. 000000-0000, Bankastræti 7, Reykjavík, með því að sótt var þing af hálfu stefnda við þingfestingu málsins 29. júní 2004.

Málið var áður dómtekið 27. maí 2005 og dómur kveðinn upp 10. júní sama ár. Málinu var skotið til Hæstaréttar 9. september sama ár af stefnanda og með dómi Hæstaréttar 16. febrúar 2006 var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennd verði heimild hans til að greiða iðgjald til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna B-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, sveitarstjóra stefnanda, í samræmi við ákvæði 4. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru að sjóðurinn verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Helstu málavextir eru að stefnandi réð B-kk-þf H-kk-þf G-kk-þf sem sveitarstjóra Djúpavogshrepps á árinu 2002. B-kk-nf hafði áður starfað sem grunnskólakennari á Stöðvarfirði á árunum 1968 til 1982, sveitarstjóri Stöðvarhrepps á árunum 1982 til 1991, framkvæmdastjóri sambands sveitarfélaga á Austurlandi 1991 til 1998 og bæjarstjóri Austur-Héraðs 1998 til 2002. Af hálfu stefnanda segir að B-kk-nf H-kk-nf hafi átt aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, B-deild, til febrúarloka 2003.

Í bréfi B-kk-ef H-kk-ef til stefnda 20. desember 2002, dskj. nr. 10, er vísað til þess að sveitarstjórn Djúpavogshrepps hafi samþykkt aðild sveitarfélagsins að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna lífeyrisgreiðslna hans, enda hafi það verið í samræmi við samkomulag, er gert hefði verið vegna ráðningar hans. Og í bréfinu segir m.a.:

Undirritaður átti símtal við A-kk-þf, starfsmann LSR í gær.

Í ljós hefur komið að LSR telur sig ekki geta tekið á móti lífeyrisgreiðslum v/undirritaðs í B-deild LSR vegna þess að Djúpavogshreppur mun ekki eiga almenna aðild að LSR, heldur eingöngu v/kennara, sem hófu að greiða í sjóðinn fyrir skipulagsbreytingu á kerfinu undir lok síðustu aldar. ...

Með vísun til þess að fram til þessa hefur undirritaður greitt allan starfsferill sinn (og þar af lengstan samfelldan starfstíma í 14 ár sem kennari á Stöðvarfirði), er þess eindregið óskað að LSR samþykki aðild hins aldna kennara að sjóðnum og þar með aðild Djúpavogshrepps að B-deildinni hvað einstaklinginn BJ. H-kk-nf G-kk-nf varðar....

Hinn 20. janúar 2003 sendi stefndi stefnanda bréf, dskj. nr. 5. Þar segir:

Vísa til erindis þíns til stjórnar LSR, dags. 5. janúar sl. þar sem farið er fram á að greiða áfram til B-deildar sjóðsins af starfi sveitastjóra á Djúpavogi. Erindið var á dagskrá fundar stjórnar LSR þann 15. janúar sl. Stjórnin hafnaði erindinu þar sem ekki er fyrir að fara lagaheimild til að verða við því.

Stefnandi byggir á því að hafa, bæði fyrir og eftir gildistöku laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 1/1997, haft heimild til að greiða iðgjöld til stefnda og vísar þar til 5. mgr. 4. gr. laganna. Stefnandi hafi uppfyllt öll ákvæði laga nr. 29/1963 til að greiða iðgjöld vegna starfsmanna til stefnda. Ákvæði 1. gr. laga nr. 98/1996 um breytingu á lögum nr. 29/1963 hafi öðlast gildi 1. ágúst 1996. Samkvæmt því hafi stefnanda verið veitt formleg heimild til að greiða stefnda iðgjöld vegna starfsmanna sinna eins og mælt sé fyrir um í ákvæði 5. mgr. 4. gr. laga nr. 1/1997. Ekki eigi sér stoð í lögum nr. 1/1997 að aðgreina skuli launagreiðendur á þann hátt að tiltekinn launagreiðandi geti haft heimild til að greiða vegna einhverra starfsmanna og um leið notið viðurkenningar sem slíkur en ekki vegna annarra starfsmanna.

Þá er byggt á því að B-kk-nf H-kk-nf hafi átt aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, B-deild, um áratuga skeið. Stefndi hafi enga hagsmuni af að hafna kröfu stefnanda.

Stefndi byggir á því að ekki sé heimilt að verða við kröfu stefnanda. Aðild að B-deild sjóðsins hafi lokið við árslok 1996. Stefnandi hafi ekki fyrir árslok 1996 fengið heimild til að greiða fyrir starfsmenn sína í sjóðinn, sbr. 5. mgr. 4. gr. laga nr. 1/1997. Heimild stefnanda til að greiða til B-deildar sé takmörkuð við kennara og skólastjórnendur. Heimild til að greiða iðgjöld starfsmanna til B-deildar hafi verið fyrir hendi fyrir þau sveitarfélög sem sótt hefðu um það og fengið samþykki stjórnar sjóðsins á grundvelli 4. gr. laga nr. 29/1963. Um hafi verið að ræða heimild fyrir stjórn sjóðsins, en stefnandi hafi ekki sótt um samþykki stjórnar sjóðsins, og hafi stefnandi því ekki haft aðild að sjóðnum í árslok 1996 nema fyrir kennara og skólastjórnendur.

Ályktunarorð: Hinn 5. júní 1996 var með lögum nr. 98/1996, er taka skyldu gildi 1. ágúst sama ár, gerð sú breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 29/1963 að á eftir 1. mgr. 3. gr. kom ný málsgrein er orðuð er þannig:

Kennarar og skólastjórnendur, sem ráðnir eru samkvæmt ákvæðum laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla og starfa við skóla sem eru reknir af sveitarfélögum samkvæmt lögum um grunnskóla, skulu vera sjóðfélagar og greiða iðgjöld til sjóðsins, enda uppfylli ráðning þeirra skilyrði a-liðar I. tölul. 1. mgr. um ráðningartíma og starfshlutfall. Kennurum og skólastjórnendum er þó heimilt að greiða í annan lífeyrissjóð, ef viðkomandi sveitarfélag samþykkir aðild þeirra að þeim sjóði. Sama gildir um aðra starfsmenn grunnskóla og fræðsluskrifstofa sem ráðnir voru af ríkinu og áttu aðild að lífeyrissjóðnum 31. júlí 1996 og ráðnir eru til áframhaldandi starfs við grunnskóla sveitarfélaga og skólaskrifstofur þeirra.

Í 57. gr. laga um grunnskóla nr. 66/1995 segir að lög þessi öðlist gildi og komi að fullu til framkvæmda 1. ágúst 1996, enda hafi Alþingi þá samþykkt:

a. Breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem tryggi öllum kennurum og skólastjórnendum við grunnskóla, sem rétt hafa átt til aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins aðild að sjóðnum.

...

Ljóst þykir að tilgangur laga nr. 98/1996 hafi verið að tryggja óbreytta aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins fyrir kennara og skólastjórnendur og aðra starfsmenn grunnskóla. Með öðrum orðum öðlaðist stefnandi heimild til að greiða iðgjald til lífeyrissjóðsins fyrir kennara og skólastjórnendur og aðra starfsmenn grunnskóla hjá sér að því gefnu að þeir uppfylltu önnur skilyrði til aðildar að lífeyrissjóðnum, s.s. um ráðningartíma og starfshlutfall. Lögum nr. 98/1996 var ekki ætlað að veita öðrum starfsmönnum stefnanda aðild að lífeyrissjóðnum og var frekari réttur til slíkra aðildar háður því að heimild yrði fengin á grundvelli 4. gr. laga nr. 29/1963 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.

Með lögum nr. 141/1996 var gerð umtalsverð breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og var eldri hluti sjóðsins, sem þá fékk nafnið B-deild, lokaður fyrir nýjum sjóðfélögum og launagreiðendum. Lög Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins voru eftir lagabreytinguna endurútgefin sem lög nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Samkvæmt lokamálslið 2. mgr. 4. gr. laganna var áfram tryggður réttur til aðildar að lífeyrissjóðnum fyrir kennara og skólastjórnendur sem fengið höfðu heimild til að greiða fyrir starfsmenn sína í árslok 1996. Af athugasemdum í greinargerð er fylgdu frumvarpi sem varð að lögum nr. 141/1996 verður ráðið að ákvæði 5. mgr. 4. gr. frumvarpsins vísi til þeirra launagreiðenda sem hefðu fengið heimild lífeyrissjóðsins til að greiða fyrir starfsmenn sína á grundvelli 4. gr. laga nr. 29/1963 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Naumast verður rýmri skilningur lagður í ákvæðið, enda var skýrt tekið fram í athugasemdum, er fylgdu frumvarpinu er varð að lögum nr. 141/1996, að ætlunin væri að loka eldri hluta sjóðsins en ekki að rýmka aðild að B-deildinni til þeirra sem ekki höfðu haft heimild til að greiða fyrir starfsmenn sína fyrir gildistöku laganna.

Þannig verður ákvæði 5. mgr. 4. gr. laga nr. 1/1997, þar sem kveðið er á um sömu heimildir til að greiða iðgjald til B-deildar sjóðsins, ekki talið fela í sér heimild fyrir stefnanda til að greiða vegna B-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, sveitarstjóra stefnanda, í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins þar sem slík heimild hafði ekki verið fengin fyrir lagabreytingarnar á árinu 1996.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda, en rétt þykir að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, B-deild, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Djúpavogshrepps.

Málskostnaður fellur niður.

P-kk-nf Þ-kk-nf