E-538/2017

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 17. október sl., er höfðað 9. maí 2017.

Stefnandi er E-kk-nf P-kk-nf T-kk-nf, kt. 000000-0000, Skrúðási 13, Garðabæ.

Stefndi er Íslandsbanki hf., kt. 000000-0000, Hagasmára 3, Kópavogi.

Stefndi krefst þess að máli þessu verði vísað frá dómi og að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnda með álagi.

I

Mál þetta varðar tvö skuldabréf, útgefin af stefnanda til stefnda á árinu 2005, vegna byggingar á fasteign að Brekkuási 11 í Garðabæ. Annars vegar er um að ræða skuldabréf, útgefið 22. apríl 2005, að fjárhæð 35.0000.000 króna, með föstum vöxtum og verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs. Hins vegar er um að ræða skuldabréf, útgefið 23. nóvember 2005, að fjárhæð 34.000.000 króna, með breytilegum vöxtum og verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs.

Hinn 28. apríl 2006 var skilmálum beggja skuldabréfanna breytt þannig að eftirstöðvum höfuðstóls þeirra, þá að jafnvirði annars vegar 37.621.201 krónu og hins vegar 35.413.385 króna, var breytt í erlend lán að jöfnu í svissneskum frönkum og japönskum jenum. Málshöfðun stefnanda snýr að viðurkenningu á því að lánin, eins og þeim var breytt, séu í íslenskum krónum og bundin ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Í málinu liggur fyrir samkomulag málsaðila, dagsett 29. mars 2017, „um uppgreiðslu á lánum með fyrirvara um niðurstöðu dómstóla um flokkun lánanna.“ Í samkomulaginu kemur fram að ágreiningur ríki milli aðila samkomulagsins um hvort fyrrgreind veðlán séu ólögmæt gengistryggð lán eða lögmæt lán í erlendri mynt, og að stefnandi hafi tekið ákvörðun um að höfða mál á hendur stefnda þar sem gerð verði krafa um viðurkenningu á hinu fyrrnefnda. Þá segir í samkomulaginu: „Þar sem lántaki hefur nú selt hina veðsettu fasteign, mun hann greiða lánin upp með greiðslum kaupanda, með fyrirvara um endurkröfu á grundvelli endurútreiknings lánanna fái hann dómsniðurstöðu í samræmi við kröfur sínar. Lánveitandi lýsir því hér með yfir að hann fellir sig við framangreinda skilmála og muni gefa út veðleyfi vegna sölu fasteignarinnar með skilyrði um uppgreiðslu lánanna.“

Dómkröfur stefnanda í málinu eru á þá leið að viðurkennt verði með dómi að lán stefnda til stefnanda samkvæmt skuldabréfi nr. 515-74-968697, dagsettu 22. apríl 2005, að höfuðstól 35.000.000 króna, og skuldabréfi nr. 510-74-975236, dagsettu 23. nóvember 2005, að höfuðstól 34.000.000 króna, eins og þeim var breytt með skilmálabreytingum, dagsettum 28. apríl 2006, séu í íslenskum krónum og bundin ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Með heimild í 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefur stefndi einungis lagt fram greinargerð um frávísunarkröfu sína.

II

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úr máli sínu skorið. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sé heimild til að krefjast viðurkenningardóms háð því skilyrði að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands.

Stefndi bendir á að í stefnu sé engin grein gerð fyrir því að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins þar sem stefnandi geri hvorki kröfu um né byggi á því að hann eigi eða muni eignast fjárkröfu á hendur stefnda sem grundvallist á því að umrædd lán hafi verið í íslenskum krónum, en ekki japönskum jenum eða svissneskum frönkum. Ekki verði séð að stefnandi geti haft annars konar lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins en mögulega fjárkröfu, sem hann færi þó engin líkindi fyrir að stofnast geti með efnisdómi í málinu. Þá verði ekki séð að stefnandi geti bætt úr framangreindum annmarka á síðari stigum málsins.

Stefndi hafnar því að í samkomulagi málsaðila frá 29. mars 2017, sem lagt hafi verið fram í málinu eftir að stefndi krafðist frávísunar þess, felist viðurkenning stefnda á því að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr málinu skorið. Efni samkomulagsins skýri hvorki málatilbúnað stefnanda né sýni fram á að stefnandi eigi fjárkröfu á hendur stefnda og hafi þar með lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Eingöngu sé um að ræða samkomulag um útgáfu veðleyfis vegna sölu á fasteign stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna einkamálaréttarfars og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa stefnda styðst við 129. gr., sbr. 130. gr., laga nr. 91/1991.

III

Stefnandi hafnar því að frávísunarkrafa stefnda nái fram að ganga og telur kröfuna tilhæfulausa og óbilgjarna. Vísar stefndi til samkomulags málsaðila frá 29. mars 2017 vegna uppgreiðslu lánanna sem hafi að geyma fyrirvara um endurkröfu stefnda á grundvelli endurútreiknings lánanna í samræmi við niðurstöðu dómstóla. Telur stefndi samkomulagið skuldbindandi fyrir báða aðila. Fyrir liggi að stefnandi hafi greitt stefnda umtalsverðar fjárhæðir sem hann telji sig hafa greitt umfram skyldu. Stefndi hafi í samkomulaginu skuldbundið sig til að fella sig við málshöfðun stefnanda og fá efnisúrlausn um álitamálið. Þá felist í samkomulaginu viðurkenning stefnda á lögvörðum hagsmunum stefnanda af efnisúrlausn.

Stefnandi telur leiða af dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands að í málum sem höfðuð hafi verið til viðurkenningar á því að um lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu hafi verið að ræða, en ekki lán í erlendum myntum, hafi ekki verið krafist útlistunar á þeirri fjárkröfu sem viðkomandi telji sig eiga á hendur lánveitanda til að sýna fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málins. Bendir stefnandi á að í dómsmálum þurfi ekki að sanna hið augljósa. Dómaframkvæmd sýni hins vegar að fram þurfi að fara heildstætt mat á því hvort lögvarðir hagsmunir séu fyrir hendi, m.a. með hliðsjón af gögnum máls. Í máli þessu hafi verið lögð fram útprentun úr lánasafni stefnda, dagsett 4. febrúar 2009, vegna seinna láns stefnanda þar sem fram komi að verðbætur af eftirstöðvum lánsins hafi þá numið 26.886.829 krónum, sem sé sú fjárhæð sem bæst hafi við höfuðstól lánsins.

IV

Sem áður segir krefst stefnandi í málinu viðurkenningar á því að lán stefnda til stefnanda samkvæmt tveimur tilgreindum skuldabréfum séu í íslenskum krónum og bundin ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þótt þess sé ekki sérstaklega getið í stefnu er ljóst að stefnandi reisir málatilbúnað sinn að þessu leyti á heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er það skilyrði þess að heimilt sé að krefjast í einkamáli viðurkenningardóms að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Til þess að sýnt verði að þessu skilyrði sé fullnægt fyrir höfðun máls til að afla viðurkenningardóms er óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Í stefnu í málinu er í engu gerð grein fyrir lögvörðum hagsmunum stefnanda af úrlausn málsins, né hefur stefnandi leitt að þeim líkur með framlögðum útreikningum eða öðrum gögnum. Af þeirri ástæðu verður ekki talið að stefnandi hafi sýnt fram á lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr dómkröfunni sem varðar skuldabréf sem greidd hafa verið upp. Úr þeim annmarka getur hann ekki bætt undir rekstri málsins, sbr. dóm Hæstaréttar 31. mars 2014 í máli nr. 207/2014.

Í kjölfar kröfu stefnda um að máli þessu yrði vísað frá dómi lagði stefnandi fram samkomulag málsaðila, dagsett 29. mars 2017, sem áður er vísað til, og byggir á því að með undirritun samkomulagsins hafi stefndi lýst því yfir að hann felldi sig við málshöfðun stefnanda og viðurkenndi lögvarða hagsmuni hans af efnisúrlausn.

Reglan um nauðsyn lögvarinna hagsmuna byggist á því að ekki verði lagt á dómstóla að leysa úr málefni, sem skiptir engu lagalega fyrir aðilana að fá niðurstöðu um. Hafa dómstólar þannig upp á sitt eindæmi mat á því hvort það skipti máli fyrir aðilana að fá dómsúrlausn, en ef svo er ekki verður að vísa máli frá dómi. Þær skuldbindingar sem stefnandi telur að felist í áðurgreindu samkomulagi málsaðila eru því þýðingarlausar í þessu sambandi, enda skal dómari gæta þess af sjálfsdáðum, eins og að framan greinir, að það meginskilyrði sé fyrir hendi að lögvarðir hagsmunir aðila standi til þess að dómstólar leysi úr sakarefni.

Með hliðsjón af öllu framangreindu og vísan til 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 ber að vísa málinu frá dómi.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, E-kk-nf P-kk-nf T-kk-nf, greiði stefnda, Íslandsbanka hf., 250.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 29. nóvember 2017,