A-358/2012

Aðfararbeiðni gerðarbeiðanda barst héraðsdómi 27. nóvember 2012. Gerðarbeiðandi er Lýsing hf., kt. [...], Ármúla 3, Reykjavík, en gerðarþoli er B-kk-nf Á-kk-nf, kt. [...], Hellum, Vogum. Beiðnin var tekin fyrir á dómþingi 8. febrúar 2013 og var þá mætt af hálfu beggja málsaðila. Kröfum gerðarbeiðanda var mótmælt af hálfu gerðarþola og óskað eftir fresti til að skila greinargerð. Meðferð málsins var að svo búnu frestað til 5. mars 2013. Á dómþingi þann dag var lögð fram greinargerð af hálfu gerðarþola, ásamt gögnum. Að svo búnu var meðferð málsins frestað til 12. mars 2013. Á dómþingi þann dag lagði gerðarbeiðandi fram gögn og var meðferð málsins því næst frestað til sáttaumleitana til 12. apríl 2013. Á dómþingi þann dag varð útivist af hálfu gerðarþola og var beiðnin þá tekin til úrskurðar að kröfu gerðarbeiðanda, en gerðarbeiðandi taldi ekki ástæðu til að leggja fram skriflega sókn.

Gerðarbeiðandi krefst dómsúrskurðar um að vörubifreiðin Mercedes Benz Sprinter, fastanr. UO-631, árgerð 2007, verði tekin úr vörslum gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda með beinni aðfarargerð. Þá krefst gerðarbeiðandi málskostnaðar úr hendi gerðarþola.

Gerðarþoli krefst þess að umbeðinni aðfarargerð og öðrum kröfum gerðarbeiðanda verði hafnað. Þá krefst gerðarþoli málskostnaðar úr hendi gerðarbeiðanda.

I.

Meðal gagna málsins er svonefndur fjármögnunarleigusamningur milli málsaðila, númer 140283-284, dagsettur 4. maí 2007, vegna vörubifreiðarinnar Mercedes Benz Sprinter, fastanr. UO-631, árgerð 2007. Samkvæmt yfirskrift samningsins er hann gengistryggður. Leigusali samkvæmt samningnum er gerðarbeiðandi í máli þessu, en gerðarþoli er tilgreindur leigutaki. Í 2. gr. samningsins er leigugrunnur tilgreindur 5.380.000 krónur án vsk., en 6.698.100 krónur með vsk. Skipting leigugrunns án vsk. er tilgreind „tengd JPY kr. 2.690.000“ og „tengd CHF kr. 2.690.000“. Gengi JPY er tilgreint 0,56002 og fjárhæð í JPY er tilgreind 4.803.400,00. Gengi CHF er tilgreint 54,72241 og fjárhæð í CHF er tilgreind 49.157,19. Samkvæmt 4. gr. samningsins er grunnleigutími tilgreindur frá 10. maí 2007 til 9. maí 2012. Þar er dagsetning fyrstu greiðslu tilgreind 10. maí 2007 og fjöldi greiðslna er tilgreindur 60. Í 5. gr. samningsins er greiðslutilhögun samningsins tilgreind nánar, en þar kemur fram að 10. maí 2007 til 9. maí 2012 skuli í 60 skipti greiða 49.525 krónur í leigu tengda JPY og 51.399 krónur í leigu tengda CHF, samtals án vsk. 100.924 krónur. Samkvæmt 6. gr. hefst mánaðarleg framhaldsleiga frá lokum grunnleigutíma 10. maí 2012. „Leiga tengd JPY“ er tilgreind 4.127 krónur og „Leiga tengd CHF“ er tilgreind 4.283 krónur, og er samtals leiga án vsk. tilgreind 8.410 krónur. Í 10. gr. samningsins kemur meðal annars fram að gengi sé m.v. samningsdag 10.04.2007 og eru libor-vextir á samningsdegi tilgreindir 1,42% auk 3,50% álags. Samkvæmt 12. gr. samningsins getur leigutaki ekki sagt leigusamningnum upp á grunnleigutíma, en að grunnleigutíma loknum framlengist samningurinn ótímabundið samkvæmt 6. gr. Leigutaki getur sagt hinum framlengda leigusamningi upp skriflega með 1 mánaðar fyrirvara, enda skili hann þá tafarlaust hinu leigða.

Samkvæmt 28. gr. samningsins er gerðarbeiðanda „heimilt að rifta samningnum og öðrum samningum/lánum sem leigutaki er með hjá Lýsingu hf. án fyrirvara vanefni eða brjóti leigutaki einhverja grein samningsins eða annarra þeirra samninga/lána sem leigutaki er með hjá Lýsingu er verulega raskað af öðrum orsökum.“ Í ákvæðinu eru tekin dæmi í stafliðum a) til f), en í a) lið segir: „Ef leigutaki innir ekki af hendi tilskildar greiðslur samkvæmt samningi þessum á umsömdum gjalddögum eða Lýsing hf. hefur orðið að greiða vangreiddar bætur, gjöld eða sektir sem skráður eigandi er ábyrgur fyrir gagnvart þriðja aðila, sbr. 22. gr. og 26. gr. samningsins. Vanskil eldri en 15 daga telst riftunarástæða.“

Í málinu liggur jafnframt fyrir samkomulag aðila um breytingu á upphaflegum samningi aðila, dagsett 16. september 2009. Með samkomulaginu sömdu aðilar um skuldbreytingu afborgana þannig að hluti leigugreiðslna bættist við eftirstöðvar samningsins. Jafnframt var samningstíminn lengdur um þrjá mánuði og fékk samningurinn nýtt samningsnúmer 152496.

Gerðarbeiðandi lýsti yfir riftun fjármögnunarleigusamnings aðila með skeyti 23. júní 2011 og samkvæmt framlagðri útprentun úr ökutækjaskrá er gerðarbeiðandi eigandi framangreindrar bifreiðar en gerðarþoli umráðamaður.

II.

Kröfum sínum til stuðnings vísar gerðarbeiðandi til þess að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011 frá 24. maí 2012, þar sem fjallað hafi verið um sambærilegan samning og mál þetta sé sprottið af, hafi rétturinn staðfest að umþrættur fjármögnunarleigusamningur væri leigusamningur eins og heiti hans hafi bent til og því hafi ákvæði laga nr. 38/2001 ekki verið talin girða fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Gerðarbeiðandi telji með vísan til ofangreinds dóms og eftirfarandi málsástæðna að ekkert sé því til fyrirstöðu að aðfararbeiðni gerðarbeiðanda nái fram að ganga.

Gerðarþoli hafi ekki greitt gerðarbeiðanda leigugjald samkvæmt samningi aðila síðan í apríl 2010. Þann 11. september 2012 hafi heildarvanskil gerðarþola vegna samningsins numið 6.753.697 krónum að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Gerðarþoli hafi ekki orðið við ítrekuðum tilmælum um greiðslu vanskilanna og því hafi farið svo að gerðarbeiðandi hafi rift fjármögnunarleigusamningnum 23. júní 2011 samkvæmt heimild í 28. gr. samningsins. Í kjölfarið hafi gerðarbeiðandi falið fyrirtækinu Vörslu ehf. að ná vörubifreiðinni úr vörslum gerðarþola, þar sem hann hafi ekki skilað henni tafarlaust eins og honum hafi borið að gera samkvæmt ákvæðum samningsins. Með lögum nr. 78/2012 um breytingu á innheimtulögum nr. 95/2008, sem tekið hafi gildi 5. júlí síðastliðinn, hafi verið tekið fyrir samningsbundinn rétt gerðarbeiðanda til að taka til sín eign sína án aðfarargerðar.

Í ljósi þessa og þar sem gerðarþoli hafi ekki staðið í skilum samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum og ávallt neitað að afhenda gerðarbeiðanda eign sína sé krafist umráða yfir vörubifreiðinni með tilvísun í 78. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Kröfu um málskostnað styður gerðarbeiðandi við XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga um aðför nr. 90/1989. Gerðarbeiðandi kveður gerðina fara fram á ábyrgð gerðarbeiðanda, en á kostnað gerðarþola.

III.

Kröfum sínum til stuðnings byggir gerðarþoli á því að samningur aðila sé ekki leigusamningur, heldur lánasamningur sem klæddur sé í leigusamningsform að hluta til. Samningurinn sé ólögmætur vegna gengistryggingar og einnig vegna forms samningsins.

Gerðarþoli vísar til þess að kaupverð bifreiðarinnar komi fram í 2. gr. samningsins, 5.380.000 krónur, og að í 3. gr. samningsins komi fram að seljandi bifreiðarinnar sé Askja ehf., kt. 450704-2290. Í 5. gr. komi fram að mánaðargreiðsla sé 100.924 krónur. Í 6. gr. komi fram að hægt sé að framlengja samningnum eftir 60 mánuði og borga 8.410 króna greiðslu á mánuði, sbr. 12. gr. samningsins, en þar komi fram að samningurinn framlengist ótímabundið samkvæmt 6. gr. Framangreint styðji það sjónarmið að um lánasamning sé að ræða því að mánaðarleg greiðsla eftir 60 mánuði sé eingöngu um 8% af fyrstu greiðslu samningsins eða 8.410 krónur. Framangreint bendi til þess að hugsunin í samningnum sé sú að eftir 60 mánuði sé kaupverðið að fullu greitt og eftir það sé bifreiðin óskráð eign lántakandans. Framangreind 8.410 króna greiðsla sé málamyndagreiðsla. Í flestöllum tilvikum þar sem samningstíma ljúki í sambærilegum samningum þá afsali fjármögnunarleigufyrirtæki bifreiðunum til lántakandans, hér sé um að ræða athugasemdalausa venju.

Þá vísar gerðarþoli til þess að í 16. gr. samningsins, sem beri heitið skoðunarskylda, komi fram að leigutaki hafi valið hið leigða tæki og annist fyrir hönd gerðarbeiðanda skoðun þess svo sem kaupanda sé skylt samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 og eða öðrum réttarreglum. Gerðarbeiðandi taki enga ábyrgð á leigumun. Einnig komi fram að leigugreiðslur skuli greiddar þó að leigutaki sé ekki ánægður með hið leigða eða það hafi ekki þá eiginleika sem leigutaki hafi reiknað með. Framangreint styðji það að um lánasamning sé að ræða, það sé talað um skyldur kaupanda, það komi fram að leigutaki skuli greiða þó að hann sé ekki ánægður með hið leigða. Í 17. gr. samningsins, sem beri heitið afhending, komi fram að leigutaki beri áhættuna ef hið leigða farist, skemmist eða rýrni eftir að seljandi hefur afhent hið leigða eða áhættan hafi flust frá seljanda til kaupanda samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 og eða öðrum réttarreglum. Einnig komi fram í sömu grein að leigugrunnur samkvæmt 2. gr. samningsins sé í samræmi við gerða samninga milli leigutaka og seljanda. Í þessari grein sé talað um leigutaka og kaupanda á víxl, þetta sé vísbending um að hér sé um að ræða lánasamning en ekki leigusamning. Í 18. gr. komi fram að leigutaki eigi að greiða allan kostnað sem til falli vegna skráningar og eigandaskipta jafnt við upphaf og lok samnings. Framangreint þýði að samningsaðilar reikni með því að leigutaki (lántaki) verði afsalshafi við lok samningsins og skráður eigandi.

Jafnframt vísar gerðarþoli til þess að mánaðarleg greiðsla af samningnum hafi til að byrja með verið um 101.000 krónur. Í framlögðu reikningsyfirliti frá gerðarbeiðanda komi fram að mánaðarleg greiðsla hafi farið upp í 375.000 krónur í febrúar 2010. Framangreind hækkun orsakist af ólögmætri gengistryggingu sem orsaki forsendubrest. Gerðarbeiðandi viðurkenni forsendubrestinn með því að bjóða að fyrra bragði samkomulag um breytingu á samningnum þannig að gerðarþola væri boðið að greiðslurnar yrðu tímabundið 50%. Í 10. gr. samningsins sé kveðið á um vexti sem greiða skuli samhliða afborgunum og tekið sé fram að Libor-vextir á samningsdegi séu 1,42% auk 3,5% álags. Það tíðkist að lánasamningar séu með vaxtaákvæði en það eigi ekki við um leigusamninga. Eðli lánasamninga felist í því að kröfuhafi láni og skuldari greiði til baka af höfuðstól lánsins. Sem þóknun fyrir fjármagn sitt krefji lánveitandi lántaka um vexti allt eins og felist í samningi gerðarþola við gerðarbeiðanda. Ætli gerðarbeiðandi að brigða samningnum einhliða, þrátt fyrir að viðskiptavinur hafi efnt skyldur sínar alveg fram að því að veruleg óvissa hafi orðið um lögmæti gengistryggðra samninga, geti það varðað við sjónarmið um óréttmæta auðgun, í það minnsta að betri rétti gerðarþola sé fyrirgert allt til hagsbóta fyrir gerðarbeiðanda sem sé sérfræðingurinn í viðskiptasambandi aðila. Samkvæmt reikningsyfirliti frá gerðarbeiðanda sé gerðarþoli búinn að borga í heildargreiðslur til gerðarbeiðanda 3.184.439 krónur. Kaupverð bifreiðarinnar hafi verið 5.380.000 krónur, þannig að heildarupphæðin sem gerðarþoli hafi greitt til gerðarbeiðanda sé um 60% af kaupverði bifreiðarinnar. Til viðbótar við ofangreinda fjárhæð hafi gerðarþoli greitt um 1.500.000 krónur í viðhald á bifreiðinni á samningstímanum. Gerðarþoli hafi einnig greitt tryggingar, skatta og bifreiðagjöld á samningstímanum, upphæðin sé um 1.750.000 krónur. Þannig hafi gerðarþoli greitt samtals um 6.435.000 krónur vegna bifreiðarinnar á samningstímanum.

Þá vísar gerðarþoli til þess að í greinargerð með lögum um aðför nr. 90/1989 komi eftirfarandi fram varðandi 78. gr. laganna: „Í fræðikenningum jafnt sem dómaframkvæmd hefur löngum verið byggt á því, að það sé skilyrði beinnar aðfarargerðar að krafa gerðarbeiðanda sé skýr eða ljós, að um skýlaus réttindi sé að ræða eða að réttmæti kröfu gerðarbeiðanda sé það ljóst að, að öldungis megi jafna til að dómur hafi gengið um hana.“ Samkvæmt ofangreindu séu gerðar miklar kröfur varðandi réttindi gerðarbeiðanda, en réttindi gerðarbeiðanda í þessu máli séu mjög óljós. Varðandi óvissuna um réttindi gerðarbeiðanda sé hægt að líta á dóma Hæstaréttar Íslands nr. 282/2011 og nr. 155/2011. Í dómunum sé niðurstaðan sú að það hafi verið ólögmætt að gengistryggja lánasamninga.

Enn ríki mikil óvissa um gengistryggða samninga, það séu mörg mál í farvegi hjá dómstólunum, þannig að á næstu mánuðum muni þessi mál varðandi ólögmæti gengistryggða samninga skýrast. Gerðarþoli hafi atvinnu af bifreiðinni, sem sé flutningabíll, þannig að um mjög mikla persónulega hagsmuni sé að ræða. Þá sé gerðarþoli persónulega ábyrgur fyrir samningunum en ekki til dæmis hlutafélag með takmarkaða ábyrgð. Varðandi framkvæmd við uppgjör á fjármögnunarleigusamningum gerðarbeiðanda, þá séu það skýr merki um það að sú athugasemdalausa venja af hálfu gerðarbeiðanda að heimila viðskiptavinum í lok leigutíma að eignast hið leigða, bendi til þess að um sé að ræða lánssamning, enda hafi viðskiptavinir gerðarbeiðanda beinlínis átt kröfu til þess að eignast hið leigða við lok samningstíma gegn ákveðinni greiðslu. Alkunna sé að ofangreind framkvæmd hafi verið viðtekin venja af hálfu gerðarbeiðanda hafi viðskiptavinir á annað borð óskað eftir afsali við lok samningstíma.

Þá vísar gerðarþoli til þess að samningur aðila sé einhliða útbúinn af hálfu gerðarbeiðanda og minnsta vafa á túlkun einstaka ákvæða samningsins skuli ávallt túlka viðskiptavini í hag, samanber andskýringarregluna.

Gerðarþoli telur ljóst að ekki verði leyst úr ágreiningi aðila með einföldu aðfararmáli, heldur sé nauðsynlegt að leysa úr ágreiningi málsaðila í hefðbundnu einkamáli þar sem dæmt yrði um lögmæti samningsins og hin meintu réttindi gerðarbeiðanda bæði efnislega og tölulega.

IV.

Krafa gerðarbeiðanda um innsetningu í fyrirliggjandi máli lýtur að því að fá umráð umræddrar bifreiðar. Auk aðfararbeiðni hefur gerðarbeiðandi lagt fyrir dóminn téðan fjármögnunarleigusamning milli aðila, yfirlit yfir skuldastöðu gerðarþola við gerðarbeiðanda miðað við 11. september 2011, afrit riftunaryfirlýsingar sem gerðarbeiðandi beindi til gerðarþola 11. júní 2012, útprentun úr ökutækjaskrá vegna þeirrar bifreiðar sem um er deilt, dagsett 11. október 2012, og afrit þess samnings sem um var fjallað í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011, frá 24. maí 2012. Gerðarþoli hefur ásamt greinargerð sinni lagt fram reikningsyfirlit frá gerðarbeiðanda vegna gerðarþola, dagsett 4. mars 2013, og afrit samkomulags aðila um breytingu á fjármögnunarleigusamningi aðila nr. 140283 dagsett 16. september 2009.

Af skráningu umræddrar bifreiðar í ökutækjaskrá og fjármögnunarleigusamningi aðila verður ekki annað ráðið en að gerðarbeiðandi sé sannarlega eigandi bifreiðarinnar og að gerðarþola hafi verið leigð bifreiðin á grundvelli þeirra skilmála sem í samningi aðila greinir. Því fellst dómurinn á það með gerðarbeiðanda að um sams konar lögskipti sé að ræða og fyrir lágu milli aðila í dómi Hæstaréttar Íslands nr. 652/2011 frá 24. maí 2012, þannig um sé að ræða leigusamning sem heimilt var að binda gengi erlendra gjaldmiðla. Gerðarþoli hefur engar sönnur fært að þeirri fullyrðingu sinni að hann hafi á grundvelli venju getað fengið bifreiðinni afsalað. Allt að einu liggur ekki annað fyrir en að aðilar hefðu þá þurft að semja sérstaklega um þá eignayfirfærslu og því fellst dómurinn ekki á þá málsástæðu gerðarþola að niðurstaða Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011 frá 20. október 2011 geti verið fordæmisgefandi í máli þessu eða heldur dómur réttarins í máli nr. 155/2011 frá 9. júní 2011. Þá fellst dómurinn heldur ekki á þá málsástæðu gerðarþola að í samkomulagi aðila, dagsettu 16. september 2009, hafi falist einhver sú viðurkenning af hálfu gerðarbeiðanda að leitt geti til þess að gerðarþoli ætti eftirleiðis betri rétt.

Gerðarbeiðandi byggir riftun sína á vanskilum á leigugreiðslum gerðarþola og ekki liggur annað fyrir í málinu en að gerðarþoli hafi hætt að greiða leigugreiðslur til gerðarbeiðanda í apríl 2010. Eins og málatilbúnaði aðila er háttað og að teknu tilliti til samningsbundinna riftunarheimilda gerðarbeiðanda, sbr. 28. gr. samninga aðila, verður því lagt til grundvallar að gerðarbeiðanda hafi verið heimilt að rifta samningi aðila 6. september 2011. Af framangreindum ástæðum ber að fallast á hina umbeðnu gerð.

Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála á gerðarbeiðandi rétt til málskostnaðar úr hendi gerðarþola, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur.

S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Hin umbeðna gerð má fara fram.

Gerðarþoli, B-kk-nf Á-kk-nf, greiði gerðarbeiðanda, Lýsingu hf., 150.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf