E-2132/2008

Mál þetta, sem var dómtekið 14. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af E-kk-þgf T-kk-þgf, Kristnibraut 12, Reykjavík á hendur Fasteignasölunni Lundi ehf., Suðurlandsbraut 10, Reykjavík, með stefnu birtri 14. mars 2008.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði stefnanda skuld að fjárhæð samtals 1.815.992 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.815.992 kr. frá 4. febrúar 2008 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Jafnframt er þess krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður að mati réttarins.

Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar verulega að mati réttarins og að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu.

Málavextir

Stefnandi var starfsmaður á Lundi Fasteignasölu frá mars 2000. Lengst af var hann verktaki, en frá 1. nóvember 2005 var hann á launaskrá hjá stefnda.

Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda. Ágreiningur er hvort laun stefnanda hafi verið árangurstengd, en stefndi kveður svo vera. Þá telur stefndi, að hann hafi sagt stefnanda upp starfi um mánaðamótin ágúst/september 2007 frá og með 1. janúar 2008, en stefnandi mótmælir því.

Hinn 2. febrúar 2008 sendi stefnandi áskorun til eiganda stefnda þar sem óskað var eftir greiðslu launa fyrir janúar 2008 fyrir kl. 12:00 hinn 4. febrúar 2008 en að öðrum kosti liti stefnandi svo á að um væri að ræða einhliða riftun á ráðningarsamningi. Í bréfinu áskildi stefnandi sér rétt til skaðabóta vegna riftunarinnar. Launin voru ekki greidd og hætti stefnandi störfum þann dag.

Stefnandi krefur stefnda um laun fyrir janúar og febrúar 2008, skaðabætur í uppsagnarfresti og uppsafnað orlof.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi vanefnt þá skyldu sína að greiða stefnanda vinnulaun fyrir unnin störf og greiðslu uppsafnaðs orlofs við starfslok. Varðandi greiðslu launa á ráðningartímabili er vísað til reglna samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga og meginreglna vinnu-, samninga- og kröfuréttar um að greiða beri laun í samræmi við gildandi ráðningar- eða kjarasamning og til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks. Varðandi form uppsagnar vísar stefnandi til 6. mgr. 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests o.fl., en þar kemur fram að uppsögn skuli vera skrifleg og miðast við mánaðamót.

Krafan sundurliðast þannig:

Laun - janúar og febrúar 700.000 kr.

Skaðabótakrafa 3 mán. x 350.000 kr. 1.050.000 kr.

Orlof kr. 16.151 x 27 dagar 436.077 kr.

- laun hjá Kynnisferðum 370.085 kr.

Samtals 1.815.992 kr.

Varðandi kröfu til greiðslu skaðabóta sem nemur þriggja mánaða uppsagnarfresti byggir stefnandi á því að greiðsla launa sé aðalskylda vinnuveitanda. Með því að vanefna aðalskyldu sína um að greiða stefnanda laun hefur stefndi vanefnt samning sinn við stefnanda að verulegu leyti og ber stefndi ábyrgð á því skv. almennum reglum skaðabótaréttarins. Varðandi fjárhæð skaðabóta er krafist fjárhæðar sem nemur þriggja mánaða uppsagnarfresti en það sé sá réttur sem stefnandi á skv. 12. kafla kjarasamnings VR og Samtaka atvinnulífsins.

Kröfu sína til 27 daga orlofs byggir stefnandi á ráðningarsamningi aðila. Einnig er vísað til orlofslaga nr. 30/1987, einkum 1. og 7. gr. um fjárhæðir en einnig á 8. gr. þar sem kveðið er á um uppgjör orlofs við starfslok. Auk þess vísar stefnandi til kafla 4 í kjarasamningi milli VR og Samtaka atvinnulífsins.

Varðandi kröfu um dráttarvexti er krafist dráttarvaxta frá gjalddaga launa og til greiðsludags sbr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Byggir stefnandi á ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna.

Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 en krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði styðst við lög nr. 50/1988 en stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi málskostnaðinn er vísað til gjaldskrár lögmannsstofu L-kvk-ef V. J-kvk-ef.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi tekur fram að stefnandi hafi starfað hjá stefnda í u.þ.b. átta ár, sem sölumaður fasteigna, lengst af sem verktaki, en sem launþegi frá 1. nóvember 2005 til 31. desember 2007 og meðlimur í söluteymi stefnda með árangurstengd laun. Stefndi kveður að í sölumannateymi Lundar árið 2007 hafa verið fjórir sölumenn. Þeir höfðu sömu launakjör, þ.e. föst laun með bílastyrk 200.000 kr. (laun 162.000 kr. + bílastyrkur 38.000 kr.) á mánuði, auk sölubónuss 10% af sölu umfram 2.000.000 kr. sölumeðaltali pr. mánuð.

Stefndi kveður alla sölumenn hafa tekið sér orlof á launum, þ.e. voru á launum í orlofi sínu. Umsamdir orlofsdagar voru 25 virkir dagar á ári (frá 01.01.07– 31.12.07). Stefnandi var í fríi/orlofi í samtals 33 daga árið 2007.

Svo sem fram kemur á launaseðlum vegna ársins 2007, var greitt inn á söluþóknun pr. mán. 150.000 kr. og við það miðað að sala stefnda yrði 3.500.000 kr. að jafnaði, en söluþóknun síðan gerð upp í lok árs. Stefndi telur rétt að hafa það hugfast að tekjur í fasteignasölu myndist sem prósenta (%) af seldum eignum. Stefndi telur að líkja megi því við fiskveiðar þar sem launakjör sjómanna taka mið af því sem veiðist og fá greidda tryggingu + hlut/hlutaskipti.

Með því að stefndi greiddi 150.000 kr. inn á söluþóknun sölumanna pr. mán. voru launatekjur jafnaðar á ársgrundvelli til hagsbóta fyrir launþegann, stefnanda í því tilviki sem hér um ræðir.

Heildargreiðslur til stefnanda vegna 2007 voru 12 x 350.000 kr. eða samtals 4.200.000 kr. auk 207.820 kr. sem voru greiddar voru í janúar 2008. Heildarsala/söluþóknun árið 2007 var 38.702.020 kr.

Samantekt:

Greidd laun/bílast. 2007:

jan. – des 12 x 350.000 4.200.000.-

Gr. jan. 2008 207.802.- 4.407.802.-

Laun skv. samn. 2007:

Laun jan.- des. 162.000,- x 12 1.944.000,-

Bílast. jan.-des 38.000,- x 12 456.000,- 2.400.000,-

Söluþóknun:

Heildarsala jan.-des. 38.720.020.-

Sölubónus reikn. af 14.720.020.-

Sölubónus jan.-des. 10% 1.472.002.- 3.872.002.-

Ofgreidd laun 535.800.-

Stefndi telur það koma skýrt fram í gögnum málsins að launa- og ráðningarsamningum allra sölumanna sem störfuðu hjá stefnda hafi verið sagt upp með fjögurra mánaða fyrirvara, þ.e. um mánaðamót ágúst/september 2007 og miðaðist uppsögnin við áramótin 2007/2008.

Stefndi fullyrðir að öllum sölumönnum stefnda hafi verið fullljóst að ekki yrði um að ræða óbreytt framhald á starfsemi stefnda og þar með starfi sölumanna. Stefndi telur að stefnanda hafi verið þetta jafn ljóst og öðrum sölumönnum þar sem m.a. kom til skoðunar eftir fjölda funda með fulltrúum stefnda og sölumönnum á haustmánuðum 2007, m.a. um blikur á lofti í fasteignasölu.

Samhliða starfi sínu hjá stefnda stundaði stefnandi nám til þess að öðlast réttindi sem löggiltur fasteignasali. Stefndi greiddi vegna stefnanda gjöld og kostnað sem fylgdi löggildingunni, samtals 657.694 kr. Ekki stóð til að krefja stefnanda um útgjöld þessi en forsenda fyrir greiðslu þessa kostnaðar var að um áframhaldandi samstarf aðila yrði að ræða.

Þá er ekki um það deilt að stefndi lánaði stefnanda 540.000 kr. Samkomulag var milli aðila að lán þetta skyldi koma til frádráttar launauppgjöri mánaðarlega (36 mán.), svo sem fram kemur í launauppgjörum. Af framangreindri skuld standa eftir 210.000 kr.

Stefnda er áskilinn allur réttur í þessu sambandi, m.a. til skuldajöfnunar og/eða endurkrefja stefnanda um fjárhæðir þessar.

Þá telur stefndi rétt að nefna það hér að sölumenn stefnda, þ.á m. stefnandi, fengu hver um sig orlofsuppbót að fjárhæð 140.000 kr. í sumarbyrjun 2007. Fyrir liggur að stefnandi hóf störf á annarri fasteignasölu í byrjun febrúar 2008.

Krafa stefnanda er annars vegar vegna launa í janúar og febrúar 2008 auk skaðabótakröfu að fjárhæð 1.050.000 kr. og greiðslu uppsafnaðs orlofs. Stefndi telur að krafa stefnanda um uppsafnað orlof byggist á misskilningi. Stefnandi tók frí á launum svo sem ítarlega hefur verið gerð grein fyrir og því á stefnandi ekki lögvarða kröfu um orlof. Hvað varðar kröfu um laun vegna mánaðanna janúar og febrúar 2008 þá var stefnanda fullljóst að samningi aðila um ráðningar- og launakjör stefnanda var sagt upp skv. því sem áður er rakið og það kæmi aldrei til óbreyttrar ráðningar eftir áramót 2007/2008. Stefnandi tók þann kost að mæta á eigin ábyrgð í janúar. Sala fasteigna í janúar 2008 hjá stefnda var engin (núll).

Stefndi byggir á því að hann hafi ofgreitt stefnanda laun, auk þess sem stefnandi tók átta dögum lengra orlof á launum en samkomulag var um. Stefndi greiddi hluta námskostnaðar og gjöld vegna löggildingar stefnanda sem fasteignasala auk orlofsuppbótar, sem var umfram samning. Jafnframt stendur stefnandi í skuld við stefnda vegna láns skv. framansögðu.

Telji dómurinn að stefnandi eigi lögvarða kröfu til orlofs og/eða launa vegna janúar og febrúar 2008 auk skaðabóta, þá er lýst yfir skuldajöfnuði allt að stefnukröfum auk vaxtakröfu stefnda.

Það skal áréttað að verði af þeirri niðurstöðu að stefnandi kunni að eiga lögvarða kröfu um bætur/laun í uppsagnarfresti, ber skv. grunnreglum vinnuréttarins að draga frá þeirri fjárhæð öll laun sem stefnandi fékk greidd frá öðrum vinnuveitanda á sama tímabili.

Um lagarök vísar stefndi m.a. til meginreglna kaupalaga, samningalaga og reglna kröfuréttar, svo og til meginreglna skaðabótaréttar eftir því sem við getur átt. Um réttarfar og málskostnað vísast m.a. til ákv. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þ.á.m. 2. tl. 16. gr. og 129.-130. gr. laganna.

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi var starfsmaður stefnda. Upphaflega var hann verktaki en ágreiningslaust er að stefnandi var launþegi hjá stefnda frá hausti 2005. Ekki liggur fyrir skriflegur ráðningarsamningur milli aðila. Hins vegar liggja fyrir launaseðlar stefnanda frá stefnda vegna mánaðanna janúar til nóvember 2007. Samkvæmt þeim fékk stefnandi 162.000 kr. mánaðarlaun, 38.000 kr. í ökutækjastyrk og 150.000 kr. sem merkt er á launaseðli „sölulaun; innborgun“. Að mati dómsins er ekki hægt að skilja launaseðlana á annan hátt en þann, að um árangurstengd laun sé að ræða svo sem stefndi heldur fram, enda hefur stefnandi ekki gefið aðra fullnægjandi skýringu á þessari sundurliðun, né liggur fyrir að hann hafi hreyft athugasemd við hana.

Ágreiningur er með málsaðilum hvort ráðningarsamningi stefnanda hafi verið sagt upp um mánaðamótin ágúst/september 2007 frá og með 1. janúar 2008. Samkvæmt 6. mgr. 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests o.fl. skal uppsögn vera skrifleg og miðast við mánaðamót. Engin slík uppsögn liggur fyrir í málinu. Af því verður stefndi að bera hallann. Ráðningarsamband milli málsaðila var því óbreytt í ársbyrjun 2008.

Stefnandi hætti störfum hjá stefnda 4. febrúar 2008. Þann dag kl. 11 afhenti stefnandi fyrirsvarsmanni stefnda svohljóðandi tilkynningu: „Ég undirritaður, E-kk-nf T-kk-nf, starfsmaður Fasteignasölunnar Lundur, tilkynni hér með, að verði laun mín fyrir janúar 2008 ekki greidd fyrir kl. 12 mánudaginn 4. febrúar 2008, lít ég svo á, að Lundur hafi einhliða rift ráðningarsamningi mínum. Ég mun því láta af störfum þann dag, en áskil mér rétt til að krefjast bóta vegna ólögmætrar riftunar sem nema launum á uppsagnarfresti, þ.e. þriggja mánaða launum ásamt orlofi”. Eins og að framan greinir lá ekki fyrir lögmæt uppsögn ráðningarsamningsins. Því var í gildi munnlegi ráðningarsamningurinn sem gerður var milli aðila. Samkvæmt tilkynningu stefnanda var vanefnd stefnda sú að hafa ekki verið búinn að greiða janúarlaunin hinn 4. febrúar. Til þess er að líta að gögn málsins bera það með sér að ekki var einhlítt að launagreiðslur væru inntar af hendi síðasta dag þess mánaðar er laun voru greidd fyrir. Til dæmis voru laun vegna október greidd 8. nóvember og laun vegna nóvember greidd 14. desember. Stefnandi gefur fyrirsvarsmanni stefnda eina klukkustund til þess að greiða sér janúarlaunin. Dómurinn lítur svo á vinnuveitendum beri að standa skil á launagreiðslum á gjalddögum, en eins og hér stóð á og með hliðsjón af því hve oft dregist hafði að greiða launin þá hafi verið um óverulega vanefnd að ræða hjá stefnda og ósanngjarnt af hálfu stefnanda að gefa stefnda svo skamman frest til að ganga frá launagreiðslunni að öðrum kosti myndi hann yfirgefa vinnustaðinn. Dómurinn telur þar af leiðandi að stefnandi hafi á ólögmætan hátt rift ráðningasamningi sínum með því að ganga út af vinnustaðnum og hætta störfum. Stefnanda beri því einungis að fá greidd laun vegna janúarmánaðar og til 4. febrúar 2008. Með því að laun stefnanda voru árangurstengd, eins og að framan greinir, og fyrir liggur í málinu að engin sala var í janúarmánuði, á stefnandi rétt til 162.000 kr. + 38.000 kr. + 36.914 (200.000:21.67x4) eða 236.917 kr. Með því að stefnandi rifti ráðningarsamningnum á hann ekki rétt til skaðabóta vegna launa í uppsagnarfresti og er stefndi sýknaður af þeirri kröfu.

Stefnandi gerir kröfu um greiðslu á uppsöfnuði orlofi, en ágreiningslaust er að stefnandi átti 25 daga í orlof á hverju orlofsári. Krafa stefnanda miðast við 25 daga, fyrir orlofsárið 1. maí 2007 til 30. apríl 2008 og tvo daga fyrir maímánuð 2008. Með vísan til laga nr. 30/1987 um orlof og þess sem að framan greinir á stefnandi rétt til áunnins orlofs fyrir tímabilið maí 2007 til og með janúar 2008 eða 19 daga. Stefndi heldur því hins vegar fram að stefnandi hafi oftekið átta daga í orlof árið 2007 og þá daga beri að draga frá. Dómurinn fellst ekki á að tveir dagar í janúar séu orlofsdagar með því að annar þeirra er lögbundinn frídagur og við hinn daginn er merkt leyfi á viðveruskrá stefnda. Dómurinn fellst því á að oftekið orlof stefnanda á árinu 2007 séu sex dagar og koma þeir því til frádráttar kröfu stefnanda um áunnið orlof. Tekið er fram að samkvæmt viðveruskránni hefur stefndi í kröfum sínum reiknað 6 daga orlof í maí í stað 9 daga. Því virðist sem stefndi hafi gefið stefnanda þrjá orlofsdaga vegna náms hans. Samkvæmt því sem að framan greinir á stefnandi rétt til greiðslu fyrir 13 orlofsdaga, þ.e. 209.963 kr. í orlof.

Stefndi gerir kröfu um lækkun á dómkröfum stefnanda og að tilgreindum greiðslum verði skuldajafnað við kröfu stefnanda.

Eins og að framan greinir voru laun stefnanda árangurstengd. Samkvæmt uppgjöri stefnda, sem hefur ekki sætt tölulegum andmælum stefnanda, hefur stefndi ofgreitt stefnanda 535.800 kr. Kemur því sú fjárhæð til frádráttar kröfu stefnanda.

Þá hefur stefnandi viðurkennt að hafa þegið lán frá stefnda sem hann hefur endurgreitt með 15.000 kr. greiðslu á mánuði. Ágreiningur er um fjárhæð eftirstöðvanna en stefnandi telur þær vera 150.000 kr., en stefndi 210.000 kr. og hefur lagt fram gögn því til staðfestu, þ.e. að stefnandi hafi greitt lánið vegna tímabilsins 3. febrúar 2006 til 14. desember 2007. Ósannað er að stefnandi hafi einnig greitt vegna mánaðanna nóvember 2005 til janúar 2006 og desember 2007, svo sem hann heldur fram. Þykir því rétt að 210.000 kr. komi til frádráttar kröfu stefnanda.

Þá krefst stefndi þess að til frádráttar komi 657.694 kr., en stefndi telur að hann hafi greitt þá fjárhæð vegna stefnanda og henni eigi að skuldajafna við kröfu stefnanda. Fjárhæðin sundurliðast þannig að 28.693 kr. voru greiddar eftirlitsnefnd FF vegna ársins 2007, félagsgjöld FF vegna 2007 voru 26.141 kr., tryggingagjöld vegna löggildingar voru 35.417 kr. og 567.443 kr. til Endurmenntunar Háskóla Íslands vegna náms stefnanda. Með því að stefnandi var launamaður hjá stefnda ber stefnda að greiða félagsgjaldið og til eftirlitsnefndar FF svo og tryggingagjaldið. Varðandi námskostnað stefnanda ber stefnda einnig að greiða þann kostnað með því að hann samdi ekki um annað við stefnanda né setti skilyrði fyrir áframhaldandi samstarfi aðila.

Tekið skal fram að skilja ber greinargerð stefnda þannig að ekki sé gerð krafa um endurgreiðslu á 140.000 kr. í orlofsuppbót í sumarbyrjun 2007. Sé slík krafa gerð er hún vanreifuð af hálfu stefnda.

Þegar á allt framangreint er litið er niðurstaða dómsins sú að stefnandi eigi ekki lögvarða kröfu á stefnda vegna starfa sinna hjá stefnda og starfsloka þar. Því er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Eftir þessari niðurstöðu málsins ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 kr.

Af hálfu stefnanda flutti málið L-kvk-nf J-kvk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf H-kk-nf hrl.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Fasteignasala Lundur ehf., er sýknuð af kröfum stefnanda, E-kk-ef T-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 250.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.

--------------------------------------------------------

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjavíkur 23. október 2008

Gjald 1.200 krónur.

Greitt.