S-36/2013

I

Mál þetta, sem dómtekið var 16. desember sl., höfðaði ríkissaksóknari með ákæru 5. júlí 2013 á hendur ákærða; „X, kennitala [...],[...], fyrir kynferðisbrot, með því að hafa ítrekað í júlí 2011 sært blygðunarsemi mæðginanna A og B, er hann stóð ber fyrir innan glugga á heimili sínu að [...], og strauk á sér getnaðarliminn og vakti athygli þeirra á sér með því að banka á rúðu og kveikja ljós.

Telst brot þetta varða við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Af hálfu dánarbús A, kennitala [...], er þess krafist að ákærða, X, verði gert að greiða búinu miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. ágúst 2011 þar til mánuður er liðinn frá birtingu skaðabótakröfunnar en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

C, kennitala [...], og D, kennitala [...], gera þá kröfu fyrir hönd B, kennitala [...], að ákærða, X, verði gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. ágúst 2011 þar til mánuður er liðinn frá birtingu skaðabótakröfunnar en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Aðalmeðferð málsins fór fram 16. desember 2013 og var málið tekið til dóms að henni lokinni. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds en til vara að honum verði gerð vægasta refsing er lög frekast leyfa. Þá er gerð krafa um hæfileg málsvarnarlaun, er greiðist úr ríkissjóði, vegna vinnu skipaðs verjanda á rannsóknarstigi og fyrir dómi, auk virðisaukaskatts á málsvarnarlaun. Loks krefst ákærði þess aðallega bótakröfum brotaþola verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af þeim en til þrautavara að bætur verði stórlega lækkaðar.

Réttargæslumaður brotaþola gerir þær kröfur sem í bótakröfu greinir en tiltók sérstaklega að aðild beggja krafnanna sé breytt að því leyti að dánarbú A, sem lést [...], hafi tekið við kröfunni vegna erfingja hennar og að bótakrafa vegna B sé nú höfð uppi af hálfu C og D en forsjá B hefur nú verið færð tímabundið til þeirra, eða til [...].

II

Lögreglu bárust fyrst upplýsingar um málið fimmtudaginn 4. ágúst 2011 þegar E, [...] félagsmálastjóri [...], hafði samband við lögreglu og tilkynnti að hjá henni væri A og vildi hún leggja fram kæru á hendur ákærða, sem væri nágranni hennar, vegna kynferðislegrar áreitni. Einnig hafi sonur hennar, B, orðið vitni að háttsemi ákærða. E lagði fram formlega kæru f.h. barnaverndarnefndar [...], með bréfi dagsettu 4. ágúst 2011. Þar er því lýst að ákærði hafi beint kynferðislegri hegðun að A í mörg ár og hafi hún ákveðið að kæra málið til lögreglu nú þegar sonur hennar sé einnig farinn að horfa upp á þetta.

A gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 6. október 2011. Hún kvaðst búa ein með syni sínum B sem þá var [...] ára gamall. Þá kvaðst hún hafa þekkt ákærða síðan hún var barn og búi hann í næsta húsi við þau. Hún staðfesti að hafa lagt fram hjá lögreglu minnispunkta, samtals 7 blaðsíður, er varða samskipti hennar og B við ákærða frá 15. júlí og þar til í ágúst 2011. Hún sagði að sér fyndist eins og þetta væri búið að vera svona í gegnum árin. Ákærði sé alltaf horfandi yfir á hana og hún sé aldrei frjáls. Sem dæmi má nefna að þegar hún er að hengja út þvott og sækja þvott, en snúran blasir við ákærða, þá sé ákærði kannski í glugganum hjá sér með ljósablikk og fiktandi í kynfærum. Hann standi mjög nálægt glugganum og kveiki á ljósinu til að vekja athygli hennar. Stundum banki hann einnig eitt högg í rú ðuna. Svo hafi henni ofboðið 15. júlí 2011 og það hafi valdið því að hún fór að halda dagbók um þetta. Hún hafi þá verið að vinna í garðinum hjá sér í hádeginu um hábjartan dag og þá heyrt bankað í rúðu. Hún hafi vitað að þetta kæmi frá ákærða og vildi ekki alveg líta upp. Fyrst hafi hún þóst líta í kringum sig til að athuga hvaðan þetta kæmi en hafi síðan litið upp í gluggann og þá séð að ákærði var ber í glugganum, a.m.k. niður á læri, og var að fikta í kynfærunum á sér. Hún sagði að örfáir metrar hafi verið frá þeim stað þar sem hún var og að glugganum. Þetta hafi verið í fyrsta skiptið sem hún hafi litið upp í gluggann og hafi hún einhvern veginn lamast og ekki trúað því að þetta væri að gerast. Þetta hafi verið í fyrsta skiptið sem þetta hafi gerst um hábjartan dag. Ákærði hafi áður gert þetta á kvöldin, bankað í rúðuna og vakið athygli á sér í myrkrinu og kveikt ljós en þá hafi hún ekki látið hann verða varan við að hún sæi hann. Aðspurð kvaðst hún hafa séð getnaðarliminn á ákærða þegar hún leit upp í gluggann. Hún kvaðst hafa grett sig í framan, hrist höfuðið og farið inn. Hún hafi upplifað mikla niðurlægingu þegar þetta gerðist og hafi henni fundist ákærði vera að gera lítið úr sér. Næsta tilvik hafi átt sér stað 21. júlí. Þá hafi hún einnig verið að vinna úti í garði og hafi verið að vökva þegar ákærði beraði sig úti í glugga og blikkaði ljósum við kynfærin. Í þetta skipti hafi B sonur hennar verið með henni og hafi hann einnig séð þetta. Taldi hún B bæði hafa séð þetta frá glugga á heimili þeirra og úr garðinum og kom fram hjá henni að þar hafi hann verið með kofa. Hún sagði B hafa orðið hræddan þegar hann sá þetta og bæði hneykslaðan og reiðan.

Vitnið sagði í skýrslu sinni að hún hafi ákveðið að taka háttsemi ákærða upp, úr því að sonur hennar var einnig farinn að sjá þetta, og hafi hann aðstoðað hana við það. Hún hafi fyrst náð myndum af ákærða að kvöldi 21. júlí. Þann 22. júlí hafi hún svo sett upptökuvélina út í glugga og þá hafi ákærði náðst á upptöku. Hún hafi verið að búa um rúmið og hafi dregið frá glugganum og opnað gluggann og þá hafi ákærði bankað í rúðuna. Hún hafi þá litið upp í gluggann hjá ákærða og hafi hann þá verið búinn að bera sig og var fiktandi í kynfærunum. Þá hafi einnig annað tilvik náðst á upptöku síðar um daginn. Þá hafi hún verið að hengja upp þvottinn og þá hafi ákærði verið ber í glugganum að fitla við kynfærin. Síðar um daginn hafi þau falið upptökuvélina ofan á sorptunnu en hafi ekki verið búin að kveikja á upptöku þegar hún hafi þurft að hlaupa inn til að svara í símann. Hún hafi tafist inni en þegar hún kom aftur út hafi hún séð ákærða hálfpartinn hlaupa inn til sín og taldi hún að hann hafi þá farið inn í garðinn hjá henni til að kanna með vélina. Hún hafi þá tekið vélina inn og stillt henni upp í glugga hjá sér. Þá hafi ákærði náðst á upptöku í glugganum að fikta í kynfærunum á sér. Eftir þetta hafi hún hætt að fara út í garðinn. Daganna 8. og 10. ágúst hafi B svo séð ákærða í glugganum beran að ofan.

A kvaðst hafa farið með B til læknis á [...] 28. júlí sem hafi verið upphafið að því að hún leitaði aðstoðar vegna þessa. Í kjölfar þess var haft samband við félagsmálastjórann á [...] sem síðan hafði samband við lögreglu. Þá kvaðst hún hafa átt orðaskipti við ákærða út af þessu 15. júlí, eftir að atvikið gerðist í hádeginu. Hún hafi nærri öskrað á hann: „Bíddu ertu eitthvað kynferðislega brenglaður mannandskoti? Þessu hafi ákærði svarað voða rólega: „Nei“. Þá hafi hún spurt: „Viltu að ég kæri þig?“ og ákærði hafi þá svarað aftur voða rólegur: „Nei“.

Aðspurð um fjölda tilvika sagði A að þetta hafi gerst nokkur undanfarin ár en hún hafi aldrei treyst sér til að líta beint á ákærða en [...] hafi m.a. sagt henni að ákærði hafi verið að glápa á hana. A sagði að sér hafi liði illa yfir þessu daglega, fundist þetta niðurlægjandi, fundist hún ekki vera frjáls og að sér hafi verið ógnað. Þá sagði hún B vera reiðan yfir þessu en taldi að hann mundi aldrei viðurkenna að vera hræddur. Henni hafi fundist þetta trufla hann.

Fyrir liggur skýrsla lögreglu um könnunarviðtal sem félagsmálastjóri átti við B 6. október 2011 að F, [...] lögreglufulltrúa, viðstöddum. Þar kemur fram að B hafi skýrt frá því að hann hafi í nokkur skipti séð ákærða nakinn úti í glugga, fyrst um ári fyrr. Hann sagði ákærða standa nakinn við glugga á heimili sínu og banka í rúðuna til að gera honum og móður hans vart við sig. Þá hafi hann jafnan lýst með ljósi á tippið á sér og nuddað það með höndunum. Hann kvaðst ekki vera viss um að ákærði hefði alltaf séð sig þegar hann sá ákærða gera þetta. Stundum hafi hann séð ákærða gera þetta þegar hann horfði út um glugga á kofa í garðinum hjá þeim mæðginum eða út um eldhúsgluggann. Hann sagði móður sína oft hafa séð þetta og kvaðst hann vera ákærða reiður fyrir að gera þetta. Þá kvaðst hann hafa hjálpað móður sinni að taka þetta upp á myndband. Hann sagði að sér liði illa vegna þessa og sagði þau mæðgin alltaf læsa að sér sérstaklega þegar þau svæfu. Þá svæfi hann með kylfu undir rúminu af ótta við ákærða.

Þann 7. nóvember 2011 var tekin dómskýrsla af B í Barnahúsi. Hann lýsti því að ákærði hefði alltaf verið úti í glugga eða a.m.k. þangað til lögregla talaði við hann. Hafi hann ásamt móður sinni tekið myndband af ákærða. Þetta hafi gerst þannig að þegar móðir hans hafi farið út í garð til að ná í þvott af snúru hafi ákærði bankað í gluggann og verið með vasaljós til að lýsa á kynfærin á sér. Einnig hafi ákærði oft verið að nudda kynfærin. Hann sagði þetta hafa gerst í júlí og ágúst 2011 þegar þau hafi verið flutt til baka á [...], en einnig einhvern tímann fyrr þegar G [...] var lítil. Hann sagði ákærða ekki hafa verið í neinum fötum þegar hann gerði þetta. Hann kvaðst sjálfur hafa séð þetta tíu til fimmtán sinnum. Móðir hans hafi alltaf séð þetta þegar hún fór út í glugga að reykja og hafi loks fært sig hinum megin í húsið til að reykja. Hann lýsti því að þau hefðu tekið þetta upp á myndband. Myndavélin hafi oft verið úti í glugga þegar þau voru að taka upp og einu sinni í kofanum hjá honum. Hann kvaðst einnig hafa séð þetta þegar hann var úti í garði í fótbolta. Hann kvaðst nokkrum sinnum hafa séð þetta þegar hann var einn en oft hafi móðir hans einnig verið í garðinum. Hann kvaðst svona sex sinnum hafa verið einn þegar hann sá þetta og taldi að ákærði hafi þá vitað að þetta var hann eða móðir hans. Síðar í skýrslunni kvaðst hann telja að það hafi verið um tíu sinnum sem hann hafi séð þetta. Þá taldi hann að móðir hans hefði séð þetta 50 sinnum eða oftar. Síðar í skýrslunni kom fram að hann haldi að hann hafi séð þetta svona 17 sinnum með móður sinni. Hann kvaðst halda að ákærði væri enn að þessu og tiltók tilvik sem hafi gerst í kringum 20. október. Aðspurður sagði B að þetta sæist frá gluggum á húsinu þeirra. Þá kvaðst hann halda að ákærði væri að gera þetta til að þau sæju og það væri eins og hann væri að reyna að lokka móður hans þangað inn eða eitthvað. Hann ítrekaði að ákærði væri alltaf allsber þegar hann gerði þetta, með vasaljós í annarri hendi og bankaði einnig mjög oft í gluggann. Þá nuddaði hann alltaf kynfærin á sér. Hann kvaðst telja að þetta tæki ákærða einn og hálfan klukkutíma „eða eitthvað“. Aðspurður um það hvernig kynfærin á ákærða væru þegar hann er að nudda þau sagði hann tippið örugglega vera hart og kvaðst hafa séð það þannig. Nánar aðspurður um þetta sagði hann að ákærði væri alltaf með tippið upp í loftið og sé bara að nudda það úti í glugga. Aðspurður sagði B að sér hafi liðið mjög illa yfir þessu.

Tvær skýrslur voru teknar af ákærða við rannsókn málsins hjá lögreglu. Fyrri skýrslan er frá 26. október 2011 og liggur fyrir upplýsingaskýrsla um framburð ákærða sem lögregla ræddi þá við á heimili sínu. Ákærði kvaðst þá ekkert kannast við að hafa brotið af sér og vera undrandi á ásökunum og vísaði þeim alfarið á bug.

Þá var tekin skýrsla af ákærða 30. mars 2012. Hann kvaðst þekkja A og B, sem þá hafi verið nágrannar hans, en neita því algjörlega að hafa brotið gegn þeim. Þá voru rakin þau orðaskipti sem A lýsti að átt hefðu sér stað á milli hennar og ákærða 15. júlí 2011 og kvaðst hann ekkert kannast við þau orðaskipti. Þá voru ákærða kynnt myndskeið sem A bar um að tekin hafi verið upp 21. og 22. júlí 2011. Fyrst var borin undir hann upptaka frá 21. júlí. Hann sagði að verið gæti að það væri ris hússins síns sem væri á myndunum. Hann lýsti því að í risinu væri salerni, þar væri hann með þvott og einnig væri þetta draslkompa. Aðspurður sagði hann gesti ekki eiga erindi þangað og að annað salerni væri á neðri hæðinni. Þá kvaðst hann hafa handljós þarna í hleðslu. Hann sagðist sjá ljós loga á myndbandinu en ekki sjá líkama fyrir innan gluggann. Einnig kom fram hjá honum að hann héldi að ekki kæmi annar til greina en hann með ljósið í glugganum. Hann kvaðst telja að verið gæti að hann hafi verið að taka loft af ofninum og sagði [...] vera vitni að því að bilun hafi átt sér stað í lögninni. Þá kvaðst hann ekki sjá nakta manneskju innan við gluggann. Þegar borinn var undir ákærða upptaka frá 22. júlí 2011 og var framburður hans á sama veg. Hann kvaðst ekki betur sjá en þar mætti sjá húsið hans en kvaðst ekki sjá nakinn karlmannslíkama fyrir innan gluggann.

Bornar voru undir ákærða myndir úr skýrslu lögreglu um skoðun á umræddum myndböndum og kvaðst hann í mesta lagi sjá ljósið á þeim myndum. Þegar honum var kynnt bótakrafa A og B kvaðst hann telja að sú krafa byggi að baki þessum ásökunum.

Við rannsókn málsins var einnig tekin skýrsla af G, [...] B, [...]. Þar kemur fram að hún hafi búið að [...] á árunum 1994 til 2003. Hún kvaðst aldrei hafa séð ákærða fáklæddan í glugga á heimili sínu eða neitt í þá veru en [...], A, hafi hins vegar sagt henni frá nokkrum skiptum sem slíkt hafi gerst undanfarin ár. Hafi þetta áreiti ákærða verið farið að leggjast þungt á A. B hafi hins vegar aldrei minnst á þetta við hana, enda sé hann frekar fámáll. Vitnið kvaðst einu sinni hafi orðið vör við undarlegt háttalag ákærða en það hafi verið á [...] á ofangreindu tímabili, þegar hún var líklega 12 til 13 ára gömul. Hún hafi ætlað af efri hæð niður í kjallara en þegar hún hafi opnað hurðina niður hafi ákærði verið að koma upp stigann í baðslopp einum fata. Hafi sloppurinn verið fráhnepptur og nakinn líkami hans og kynfæri hafi blasað við henni.

Meðal framlagðra gagna í málinu eru tvær skýrslur lögreglu þar sem lýst er innihaldi tveggja myndbandsspóla sem A afhent félagsmálastjóra sem síðan afhenti þær lögreglu. Annars vegar er um að ræða lýsingu á efni þeirra í heild og hins vegar lýsingu á atvikum sem þar má sjá og talin eru varða sakarefnið. Einnig liggja fyrir minnispunktar eða dagbók A sem bárust að hluta á sama hátt til lögreglu en einnig í gegnum réttargæslumann hennar.

Þá liggur fyrir skýrsla lögreglu um húsleit og myndatöku annars vegar á heimili ákærða að [...], og hins vegar á heimili brotaþola að [...].

Loks lagði ákærði fram við aðalmeðferð málsins ljósrit af tveimur ljósmyndum af sér þar sem hann stendur við risgluggann.

III

Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dóminum.

Í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins neitaði ákærði sök og hafnaði því alfarið að hafa sært blygðunarsemi nágranna sinna og kvaðst ekki kunna neina skýringu á þessum ásökunum. Hann kvaðst ekki kannast við að hafa verið ber úti í glugga að eiga við kynfæri sín eða að hafa bankað í rúðuna eða kveikt ljós til að vekja á sér athygli. Hann sagði A og B hafa verið nágranna sína og búið í næsta húsi við sig. Gluggi á stafni á annarri hæð húss hans hafi snúið að húsi brotaþola. Þá staðfesti ákærði að framlagðar myndir af stafni hússins væru af húsi hans og sýndu þann glugga sem snúi að húsi brotaþola. Hann sagði að herbergið í risinu, sem glugginn er á, væri hálfgert geymsluherbergi en þarna væri einnig salerni. Hann staðfesti að hafa haft handljós í hleðslu við gluggann í herberginu. Þá kvaðst hann búa einn og sagði að enginn annar ætti aðgang að herberginu eða erindi þangað.

Ákærði var spurður um ljósmynd sem samkvæmt skýrslu lögreglu er talin sýna nakinn karlmannslíkama fyrir innan glugga og virtist viðkomandi halda á handljósi fyrir framan klof með annarri hendi en með hinni um getnaðarlim sinn. Ákærði kvaðst sjá ljós á myndinni og að verið gæti að þetta væri handljósið hans. Aðspurður kvaðst ákærði ekki sjá mannslíkama fyrir innan gluggann, né heldur hönd halda á ljósi, ljós lýsa upp neðri hluta kviðar og kynfærasvæði eða geta sagt til um það á hvað ljósið skini. Þá var hann spurður um ljósmynd sem samkvæmt skýrslu lögreglu er talin sýna andlit, maga, nafla og hönd í klofi, fyrir innan glugga. Hann kvaðst sjá glugga með gardínum fyrir en ekki sjá móta fyrir líkama. Þá sagði ákærði að ef hann myndi rétt þá hafi [...] verið að laga hjá honum miðstöðvarofn einhvern tímann seinni partinn í júlí 2011. Aðspurður af verjanda kvaðst ákærði ekki eiga myndbandsupptökuvél og ekki kunna á þannig vélar. Þá kvaðst hann ávallt læsa húsinu nú en hafi ekki gert það árið 2011. Hann hafi sáralítil samskipti haft við A og neitaði því að hún hafi reiðst honum eins og A lýsti í skýrslu sinni hjá lögreglu. Þá kvaðst hann ekki geta fengið holdris og svo hafi verið síðustu 18 eða 19 ár en hann hafi ekki leitað læknis vegna þess. Þá kvaðst hann ekki hafa verið með kynferðislegar langanir á árinu 2011. Hann kvaðst einu sinni hafa talað við B og hótað honum lögreglu ef hann hætti ekki að kveikja elda sem hann taldi að B hafi þá verið búinn að gera fimm eða sex sinnum. Þá sagði ákærði að hann gæti alveg trúað því að einhver hafi komið óboðinn inn til hans þar sem einu sinni hafi aðstæður innandyra verið öðruvísi en hann hafi skilið við. Þá hafði hann skilið við húsið ólæst. Ákærða voru sýnd framlögð myndskeið og kvaðst hann kannast við stafninn á húsi sínu en ekki að hafa séð þar mannslíkama sem lýstur var upp með ljósi, einhvern eiga við kynfærin á sér, sjá getnaðarlim eða einhvern banka í glugga. Hann kvaðst hafa séð skugga og móta fyrir einhverju þegar ljós kom augnablik. Hann sagði þetta allt vera eitthvað óljóst. Þá kvaðst hann ekki hafa hugmynd um hver þetta gæti verið. Aðspurður kvaðst ákærði ekki geta sagt til um hæð sína.

E, [...] félagsmálastjóri [...], sagði í skýrslu sinni að upphaflega hafi komið barnaverndartilkynning vegna drengsins. A hafi síðar komið í viðtal til hennar og þá sagt henni frá því að hún og drengurinn væru að upplifa þetta. A sagðist hafa orðið fyrir ofbeldi af hálfu ákærða í mörg ár, en hafi orðið nóg um þegar drengurinn fór að upplifa þetta líka. A hafi afhent henni myndbandsupptöku auk annarra gagna, þ.e. minnispunkta, sem vitnið hafi svo komið til lögreglu. Hún sagði að ofbeldi það sem A lýsti hafi falist í sýniþörf nágrannans. A hafi upplifað ógn og orðið hrædd. Þá kvaðst vitnið einnig hafa átt viðtal við B sem hafi sagt það sama. Honum hafi fundist að hann þyrfti að verja móður sína og hafi hann sofið með hafnaboltakylfu undir rúmi sínu. Þá hafi þau dregið mikið fyrir gluggann til að forðast að sjá þetta. Vitnið sagði A hafa verið hrædda, hún hafi verið brotin og hafi liðið illa. Þau hafi bæði komið oft til vitnisins. Vanlíðan A hafi öll verið tengd þessari hegðun ákærða. Vitnið sagði B hafa sagt að hann hafi séð ákærða nakinn í glugganum að snerta á sér kynfærin. Þá hafi hann merkt hvað móðir hans var hrædd.

Vitnið kvaðst ekki hafa dregið í efa neitt af því sem kom fram í frásögn A. Hún hafi sýnt öll einkenni sem fórnarlömb ofbeldis sýna. A hafi ekki verið viss um hvað hún vildi gera en það hafi fyllt mælinn þegar B varð einnig vitni að þessu. Þá sagði vitnið að lýsingar mæðginanna hafi verið sambærilegar. B lýsti því í viðtalinu að hann hafi séð ákærða úti í glugga, beran, að snerta á sér kynfærin. A sagðist einnig hafa séð ákærða beran úti í glugga að snerta kynfæri sín og var með myndir af ákærða. Þá hafi hún skrifað niður mikið af því sem hún hafði upplifað. Hún sagði ákærða hafa vitað af henni og hann hafi vitað að hún sæi hann. Hún hafi reynt að horfa fram hjá þessu og dregið fyrir gluggann. Einu sinni hafi hann beint að sér vasaljósi eftir að dimmt var orðið. Þá sagði vitnið að fram hafi komið hjá A að hún vildi að vitnið geymdi gögnin þar sem hún óttaðist að ákærði færi inn hjá henni og tæki þau.

G, [...] A og [...] B, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hún kvaðst þekkja ákærða og hafa verið nágranni hans í 10 -15 ár. Hún lýsti sama tilviki og í skýrslu sinni hjá lögreglu þegar hún mætti ákærða inni á [...] í fráhnepptum slopp einum fata og taldi að þá hafi hún verið í níunda bekk. Hún kvaðst ekki hafa séð þau atvik sem ákært er fyrir en þá hafi hún ekki búið hjá [...] né heldur verið stödd hjá henni. Samkvæmt því sem A sagði var þessi háttsemi ákærða að ágerast með árunum. Allt í einu hafi A fengið nóg. Hún hafi lokað alveg á þær tvær hliðar hússins sem snéru að húsi ákærða. Hún hafi t.d. hætt að vera í sólbaði. Vitnið kvaðst hafa komið vestur með [...], [...], og þá hafi A ekki getað verið með þeim úti í garði. Svo hafi verið frá 2009. A hafi verið ótrúlega hrædd við ákærða og hafi staðið ógn af honum út af þessu sem hann gerði í glugganum. B hafi einnig verið hræddur. Hann hafi verið með hafnaboltakylfu eða einhvern drumb undir rúmi og talað um að vera hræddur við ákærða. Hún sagði að A og B hafi sagt að ákærði hafi verið að bera sig í glugganum, hafi verið á tippinu. Hann hafi kveikt og slökkt ljós til að þetta færi pottþétt ekki framhjá þeim. A hafi sett mörg lög af gluggatjöldum fyrir gluggann eftir þetta. Hún sagði það hafa gerst oftar en einu sinni að ákærði var svona í glugganum en viti ekki hversu oft eða á hvaða tímabili en telji að A hafi sagt frá og farið til E þegar hún var búin að fá nóg.

Vitnið F yfirlögregluþjónn lýsti því að ábending hafi komið um að ákærði hafi verið að brjóta kynferðislega gegn mæðginum sem bjuggu við hliðina á honum. Hann hafi berað sig fyrir framan þau og gert sér far um að sýna sig nakinn og valda þeim óþægindum. Vitnið hafi, ásamt H lögreglufulltrúa, verið viðstatt þegar könnunarviðtal var tekið við B á skrifstofu E. Þá hafi þeir skoðað aðstæður á heimili brotaþola og ákærða og tekið myndir og staðfesti hann skýrslu sem hann gerði um þá skoðun. Hann staðfesti að framlagðar myndbandsupptökur hafi verið afhentar lögreglu af félagsmálastjóra. Þá sagði vitnið að í skýrslu A hafi komið fram að tímasetningar á upptöku væru ekki réttar og að ranglega væri talað um júní í minnispunktunum en það ætti að vera júlí.

Vitnið kvaðst hafa skoðað myndböndin frá A og gert skýrslu um þá skoðun. Þar mátti sjá að upptökuvélinni var beint að glugga ákærða. Skoðun á þessum glugga hafi leitt í ljós að um metri er frá gólfi upp í glugga og því ætti að vera hægt að sjá andlit og niður fyrir klof á fullvaxinni manneskju sem stendur fyrir innan gluggann. Glugginn snúi að garði eða heimili brotaþola og virtist myndbandið vera tekið frá þessum stöðum. Oftast hafi verið tekið upp þegar rökkur var komið eða það virtist vera dimmt inni í herberginu. Fyrir innan gluggann mátti greina karlmann sem var nakin að mestu leyti og með handljós sem hann beindi að kynfærum sínum. Þá mátti sjá að hann var að snerta getnaðarliminn og oftar en ekki beindi hann handljósi að kynfærum sínum. Þá sagði vitnið að örfáir metrar væru á milli húsa ákærða og brotaþola. Það sjáist vel á milli húsanna og giskaði vitnið á að fjarlægð milli þeirra væri 4-8 metrar. Við skoðun á heimili ákærða hafi handljós fundist við gluggann. Í herberginu séu þvottasnúrur og salerni, en einnig sé herbergið notað sem geymsla. Einungis einn gluggi sé á þessu rými. Þá sagði vitnið það hafa sérstaklega vakið athygli hans að á heimili brotaþola, í herbergi A, hefði verið búið að breiða teppi þétt fyrir glugga, yfir gluggatjöld. Hún hafi sagt að hún væri hætt að nota þennan glugga af ótta við að þurfa að horfa upp á atferli ákærða. Þessi gluggi snúi að stafni á húsi ákærða.

Þá sagði vitnið að hann hafi tekið skýrslu af A. Honum hafi fundist hún bera merki þess að vera í bland óttaslegin, hálfhrædd, þreytt og vera inni í sér. Hún hafi sagt að hún væri orðin þjökuð af þessu ofbeldi sem hún upplifði af völdum ákærða. Þá nefndi hún eingöngu þetta atferli hans í glugganum sem hún sagði að væri búið að standa yfir í mörg ár. Vitnið sagði að honum hafi fundist A vera mjög trúverðug, bæði við skýrslutöku og í öðrum samtölum sem hann átti við hana.

Vitnið kvaðst hafa verið viðstatt skýrslu sem B gaf í Barnahúsi. Hann hafi verið reiður ákærða og greinilega hræddur um móður sína í tengslum við þetta atferli ákærða. Þar hafi komið fram að hann hafi einhvern tíma séð háttsemi ákærða um leið og móðir hans. Aðspurt sagði vitnið að lögregla hafi ekki séð ástæðu til að rannsaka málið frekar en gert var.

Vitnið H lögreglufulltrúi kvaðst hafa farið með vitninu F til [...] og hafi þeir tekið skýrslu af ákærða og skoðað heimili hans og heimili brotaþola. Þeir hafi leitað á heimili ákærða og tekið myndir. Hægra megin við gluggann í stafninum hafi þeir fundið ljós sem gaf frá sér skæra birtu. Vitnið sagði að sér hafi virst sem atvikin hafi verið búin að hafa mikil áhrif á báða brotaþola. Þá kvaðst hann hafa verið viðstaddur skýrslutöku af A og hafi upplifað framburð hennar svo að þetta hefði haft djúpstæð áhrif á hana. Hún hafi lýst áreiti sem búið var að standa yfir í langan tíma. Þetta hafi hann einnig skynjað þegar hann kom heim til brotaþola. Búið var að draga fyrir glugga, sem snúa að heimili ákærða, og hengja fyrir þá. Vitnið sagði að örstutt væri á milli húsanna og vel sæist á milli.

IV

Ákærði neitar sök. Hann byggir vörn sína á því að rannsókn málsins sé ábótavant, m.a. hvað varðar hugsanlega veru annarra í risherbergi á heimili ákærða, framlagt myndband sé óskýrt þannig að ekki verði á því byggt til sakfellingar ákærða og verði háttsemin talin sönnuð geti hún ekki talist lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga þar sem atvik hafi gerst innan veggja heimilis.

Meðal þess sem ákæruvald byggir málatilbúnað sinn á er framburður A og B. A gaf ekki skýrslu við aðalmeðferð málsins en hún lést [...]. Fyrir liggur skýrsla er hún gaf hjá lögreglu 16. október 2011 og var framburður hennar tekinn upp í hljóði og mynd. Með vísan til 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála metur dómari sönnunargildi þess framburðar. Þar er helst til þess að líta að ákærði hafði ekki færi á að spyrja vitnið eða láta spyrja það, sbr. áðurnefnda 111. gr. og d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur túlkað ákvæði d-liðar 3. mgr. 6. gr. sáttmálans svo að heimilt sé að líta til skýrslna vitna sem ekki hafa gefið skýrslu fyrir dómi til stuðnings öðrum sönnunargögnum. Eins og á stendur í máli þessu verður að líta til þess að hvaða leyti framburður A er studdur öðrum sönnunargögnum. Þar er helst að líta til framburðar B, myndbandsupptöku og framburðar þeirra sem ræddu um málsatvik við vitnið, sem eru annars vegar F, [...] félagsmálastjóri og G, og hins vegar F yfirlögregluþjónn og H lögreglufulltrúi.

Fyrir liggur að ákærði var nágranni A og B við [...] og bjó ákærði í húsi nr. [...] en A og B í húsi nr. [...]. Í rannsóknargögnum liggja fyrir ljósmyndir og af þeim má ráða hver sé afstaða milli húsanna. [...]. Af þessu má ráða að einungis örfáir metrar séu á milli húsanna en ekki kemur fram í málsgögnum að þetta hafi verið mælt. Fær þetta stuðning í framburði F sem taldi að 4-8 metrar gætu verið á milli húsanna, og framburði A um að hún hafi verið alveg við hús ákærða þegar hún var að vinna í garðinum. Þá liggur fyrir framburður A um að hún hafi heyrt bank ákærða þegar hún var fyrir innan opinn glugga á heimili sínu. Fær þetta einnig stuðning í framburði B um að ákærði hafi oft bankað í gluggann. Af þeim myndböndum sem fyrir liggja má sjá að frá þeim stað sem þau voru tekin upp mátti sjá inn um glugga ákærða.

Í framburði A kom fram að myndavél sú sem notuð var til að taka upp þau myndskeið sem liggja fyrir hafi þá verið staðsett í glugga. Einnig hafi hún gert tilraun til að hafa hana á sorptunnu. B nefnir einnig þessa tvo staði auk kofa sem hann var með í garðinum. Ekki var rannsakað sérstaklega hvernig skilyrði til upptöku hafi verið úr glugga og úr kofanum né heldur vegalengdir milli þessara staða og gluggans í risi á húsi ákærða. Með vísan til framburðar A og B, sem fær stuðning í framburði A, og þess sem sjá má um aðstæður á upptökunum, er það mat dómsins að sannað sé að þær upptökur sem lagðar hafa verið fram í málinu séu frá þeim mæðginum komnar og hafi verið teknar upp frá gluggum á heimili þeirra. Á framlögðum myndbandsupptökum eru myndskeið sem bera með sér að vera tekin upp 22. og 23. júlí 2011 en samkvæmt framburði F var ekki kannað hvort tímasetning á upptökunum væri rétt. A sagði í framburði sínum og skrifaði á minnisblöð að upptökurnar hafi farið fram 21. og 22. júlí. Á upptökunni má sjá fjölda stuttra myndskeiða sem virðast miðað við tímasetningar skiptast í tvö megintilvik sem hvort um sig taka nokkrar mínútur. Í báðum tilvikum má sjá að upptakan fer fram frá glugga á húsi sem miðað við afstöðu við hús ákærða er hús brotaþola. Fyrir innan stafngluggann á húsi ákærða sést nakinn karlmaður sem beinir ljósi að kynfærasvæði með hægri hendi og ýmist snertir eða bendir á kynfæri sín með vinstri hendi. Ljósið er ýmist slökkt eða kveikt og sést framangreint þegar það er kveikt. Ákærði hefur bæði í skýrslu hjá lögreglu og fyrir dómi sagt að það eina sem hann sjái á myndbandsupptökunum sé ljósið. Eftir að hafa skoðað umræddar myndir telur dómurinn að sá framburður ákærða sé ótrúverðugur. Þá hefur ákærði ekki gefið neina skýringu á háttsemi sinni utan þess að hann hafi einhverju sinni verið með vasaljós við ofn, sem staðsettur sé við gluggann, til að tappa af honum lofti auk þess sem hann sagði [...] hafa komið að gera við ofninn og að hugsanlegt sé að brotist hafi verið inn til hans í eitthvert sinn. Að mati dómsins getur þetta ekki skýrt það sem fram kemur á myndbandinu. Þá hefur ákærði viðurkennt að hafa geymt vasaljós í hleðslu við gluggann og fannst það hægra megin við gluggann.

A lýsti því í skýrslu sinni hjá lögreglu að hún hafi séð ákærða standa nakinn, a.m.k. niður á læri, í glugga, í risi húss síns. Hann hafi fiktað í kynfærum sínum, verið með ljós sem hann lýsti á líkama sinn og bankað í rúðu til að vekja athygli á sér. Á sama hátt lýsti B atvikum í skýrslu sinni í Barnahúsi en sagði ákærða oft en ekki alltaf hafa bankað í gluggann. Í skýrslu lögreglu kemur fram að hæð frá gólfi að glugganum er 84 sm en það og ljósmynd sú sem verjandi ákærða lagði fram af ákærða við gluggann styðja það enn frekar að kynfærasvæði ákærða geti verið sýnilegt við þær aðstæður sem brotaþolar hafa lýst. Á myndbandsupptökum sem lýst var hér að ofan sést ekki andlit viðkomandi og verður því ekki af myndunum einum fullyrt að um ákærða sé að ræða. Atvikin eiga sér hins vegar stað á heimili ákærða og af framburði ákærða má ráða að enginn hafi að jafnaði aðgang að herberginu nema ákærði. Þá hafa bæði A og B borið um að hafa séð að um ákærða var að ræða. Eftir framangreindu, og þá sérstaklega framburði A og B sem fær stoð í þeim gögnum sem rakin hafa verið hér að framan, er það niðurstaða dómsins að sannað sé að ákærði hafi sýnt af sér þá háttsemi sem lýst er í ákæru.

Samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal hver sá sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis sæta fangelsi allt að 4 árum, en fangelsi allt að 6 mánuðum eða sektum ef brot er smávægilegt. Í athugasemdum með 15. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 40/2002 um breytingu á almennum hegningarlögum segir að undir 209. gr. falli fyrst og fremst ýmis konar háttsemi önnur en káf og þukl á líkama, t.d. gægjur á glugga, berháttun og önnur strípihneigð og klúrt orðbragð í síma. Sú háttsemi ákærða að vera nakinn úti í glugga að snerta á sér kynfærin telst einnig að mati dómsins vera lostugt athæfi sem til þess er fallið að særa blygðunarsemi þeirra sem það sjá. Þá liggur fyrir framburður A og B um að þeim hafi verið misboðið við að sjá ákærða í glugganum. Ákærða mátti vera fullljóst að miklar líkur voru á því að þeir sem áttu erindi á heimili brotaþola sæju til hans. Sú háttsemi ákærða að lýsa sérstaklega á kynfæri sín og banka í rúðu til að vekja athygli nærstaddra á sér er enn frekar til þess fallin að særa blygðunarsemi viðkomandi. Ekki er fallist á þá vörn ákærða að háttsemi eins og sú sem ákærði er sakaður um sé hverjum manni heimil inni á heimili sínu enda ljóst að ákærði valdi sérstaklega óbyrgðan glugga til að standa við. Telst háttsemi ákærða því varða við 209. gr. almennra hegningarlaga.

Vitnið B var [...] ára gamall þegar atvik gerðust sumarið 2011. Ákærði vissi að B bjó í húsinu og bar m.a. fyrir dómi um afskipti af honum vegna elds sem hann taldi að drengurinn hefði kveikt. Engu að síður beindi hann háttsemi sinni þangað sem allar líkur voru á því að drengurinn yrði hans var. Er það því mat dómsins að með háttsemi sinni hafi ákærði einnig gerst sekur um ósiðlegt athæfi í skilningi 3. gr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Ákærði er ákærður fyrir að hafa ítrekað brotið gegn A og B á þann hátt sem lýst er í ákæru. Í skýrslu sinni lýsti A því að atvik hefðu gerst ítrekað með sama hætti undanfarin ár. Hún lýsti því sérstaklega að hún hafi séð ákærða bera sig í glugganum 15. júlí, 21. júlí og í tveimur tilvikum 22. júlí. Þá sagði hún B oft hafa séð þetta og nefndi sérstaklega tilvik 21. júlí. B sagði í sínum framburði að hann hefði sjálfur séð þetta jafnvel 17 sinnum með móður sinni og einn hafi hann séð þetta a.m.k. sex sinnum. Þá taldi hann móður sína hafa séð þetta 50 sinnum eða oftar. Hann lýsi því sérstaklega að hann hafi í einu tilviki horft frá kofa í garðinum og séð ákærða beran og vísar A einnig til þess í sínum framburði að hann hafi verið með kofa í garðinum. Einnig kvaðst hann hafa séð þetta frá garðinum og út um glugga hússins. Með hliðsjón af ákæruefni er það ekki talið skipta máli við úrlausn málsins að ekki er í ákæru greint á milli háttsemi ákærða gegn hvorum brotaþola um sig. Með vísan til framburðar A og B og sérstaklega þeirra lýsinga sem þau hafa gefið á brotum ákærða, sem fá stuðning í framlögðum myndbandsupptökum, minnispunktum A og framburði E og G, er það niðurstaða dómsins að sannað sé að ákærði hafi ítrekað sýnt af sér þá háttsemi að bera sig í glugganum og snerta á sér kynfærin eins og lýst er í ákæru. Með vísan til framangreinds er ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og eru brot á hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

V

Ákærði er fæddur árið 1932. Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins hefur ákærði ekki sætt refsingu og ber að líta til þess og til aldurs ákærða við ákvörðun refsingar. Þá ber til refsiþyngingar að líta til fjölda tilvika sem ákærði er sakfelldur fyrir, þess að ákærði framdi brot sitt af eigingjörnum hvötum án tillits til þess hver varð fyrir brotinu og til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Loks ber að líta til þess að meðferð málsins hefur dregist nokkuð, en málið var kært til lögreglu í ágúst 2011 en ákæra var gefin út 5. júlí 2013. Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fresta skal fullnustu refsingar ákærða og falli hún niður að tveimur árum liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

VI

Af hálfu dánarbús A er krafist miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 1.000.000 króna auk vaxta. Bótakrafan er byggð annars vegar á alvarleika brotsins en samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 beri að taka mið af eðli verknaðar við mat á bótum. Hins vegar er krafan byggð á afleiðingum brotsins sem hafi valdið A miska en henni hafi í langan tíma liðið illa vegna háttsemi ákærða og hafi upplifað hana sem mikið áreiti sem hún hafi alltaf átt von á. Henni hafi ekki fundist hún vera frjáls heldur föst í aðstæðum sem hún komst ekki úr. Kynferðisbrot almennt eru talin til þess fallin að valda þeim sem fyrir þeim verða miska. Ákærði hefur með ólögmætri háttsemi sinni bakað A miska. Á hún rétt á miskabótum af þeim ástæðum, sbr. 26. gr. skaðabótalaga. Ekki liggja fyrir önnur gögn um þær afleiðingar sem brotin hafa haft fyrir A en framburðir vitna sem áður hafa verið raktir. Þeir benda til þess að háttsemi ákærða hafi valdið henni vanlíðan og má einnig ráða það af þeim minnisblöðum sem A lagði fram. Í ljósi framangreinds og eðli brotsins þykja miskabætur til handa A hæfilega ákveðnar 250.000 krónur og ber fjárhæðin vexti eins og í dómsorði greinir.

Af hálfu B er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur auk vaxta. Bótakrafan er byggð annars vegar á alvarleika brotsins og hins vegar afleiðingum þess og er sérstaklega vísað til þess að B hafi lengi liðið illa vegna háttsemi ákærða og hann hafi alltaf átt von á því að ákærði færi að vekja athygli á sér í glugganum. Kynferðisbrot almennt eru talin til þess fallin að valda þeim sem fyrir þeim verða miska. Ákærði hefur með ólögmætri háttsemi sinni bakað B miska. Á hann rétt á miskabótum af þeim ástæðum, sbr. 26. gr. skaðabótalaga. Ekki liggja fyrir nein gögn um þær afleiðingar sem brotin hafa haft fyrir B utan þeirra framburða sem raktir hafa verið og benda til þess að hann hafi orðið hræddur auk þess sem það hafi verið álag fyrir hann að sjá og vita af háttsemi ákærða gagnvart móður sinni. Í ljósi framangreinds, eðli brotsins og ungs aldurs B þykja miskabætur til handa honum hæfilega ákveðnar 200.000 krónur og ber fjárhæðin vexti eins og í dómsorði greinir.

VII

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar, sem er samtals 1.212.958 krónur. Ákærði verður því dæmdur til greiðslu þóknunar skipaðs verjanda síns, K-kk-ef J-kk-ef hdl., sem er hæfilega ákveðin 600.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, ferðakostnað verjandans 70.324 krónur, þóknun réttargæslumanns beggja brotaþola, G-kvk-ef P-kvk-ef hdl., sem er hæfilega ákveðin 429.838 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og ferðakostnað réttargæslumanns, 53.958 krónur. Þá verður ákærða gert að greiða annan sakarkostnað málsins sem samkvæmt yfirliti ákæruvalds og meðfylgjandi reikningum er 58.838 krónur.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dómsins dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008. Af hálfu ákæruvalds, verjanda ákærða og dómara var ekki talin þörf á að málið yrði flutt að nýju.

Dómari tók við máli þessu 2. september 2013 en hafði fram að þeim tíma engin afskipti af meðferð þess.

Af hálfu ákæruvalds flutti mál þetta S-kvk-nf G-kvk-nf S-kvk-nf, settur saksóknari.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf dómstjóri.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í fjóra mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá dómsuppsögu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði dánarbúi A, kennitala [...], 250.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. ágúst 2011 til 30. apríl 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr.1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði C, kennitala [...], og D, kennitala [...], fyrir hönd ólögráða fósturbarns þeirra, B, kennitala [...], 200.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. ágúst 2011 til 30. apríl 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði 1.212.958 krónur í sakarkostnað, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef J-kk-ef hdl., 600.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A og B, 429.838 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf