E-1582/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 6. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þremur grænum ostum ehf., Skólavörðustíg 8 í Reykjavík á hendur Dróma hf. Lágmúla 6 í Reykjavík með stefnu birtri 15. apríl 2013. Undir rekstri málsins fyrir dómi tók Hilda ehf. við aðild stefnda í málinu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði að lánasamningur stefnanda og stefnda, nr. 398-35-10362, dags. 9. ágúst 2007, upphaflega milli stefnanda og Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu að mati dómsins.

Ágreiningur og atvik málsins

Í máli þessu er deilt um gildi lánssamnings frá 9. ágúst 2007. Lánveitandi var upphaflega Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) en Drómi hf. tók við réttum og skyldum SPRON þann 26. maí 2009 með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. mars s.á. Stefnandi heldur því fram að samningurinn feli í sér lán í íslenskum krónum sem sé með ólögmætum hætti bundið við gengi erlendra mynta. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að um lögmætt lán í erlendri mynt sé að ræða.

Við undirbúning lántökunnar notfærði stefnandi sér reiknivél lána á vef SPRON. Þar kemur fram að um reiknivél lána í erlendri mynt sé að ræða en allar fjárhæðir eru þó í íslenskum krónum.

Heiti samningsins, sem fram kemur á forsíðu hans, er „Lánssamningur í erlendum myntum“. Helstu ákvæði samningsins eru þessi: Í 2. gr. samningsins segir að samningur þessi sé gerður til að endurfjármagna yfirdrátt stefnanda hjá SPRON og skuldir félagsins hjá Landsbankanum.

Í 3.og 4. gr. samningsins er kveðið á um að skilyrði lánveitingarinnar séu þau að tryggingarbréf að fjárhæð 3.300.000 kr. með 2. veðrétti í Glaðheimum 10 verði gefið út og þinglýst og jafnframt að J-kk-nf J-kk-nf gangist í sjálfskuldarábyrgð fyrir endurgreiðslu lánsins.

Í aðfararorðum 5. gr. samningsins segir að lántaki lofi að taka að láni og sparisjóðurinn lofi að lána „jafnvirði 11.500.000 ISK í eftirtöldum myntum; CHF (70%) 150.326,80; JPY (30%) 6.399.555,00“. Í grein 5.3 segir að greiðslustaður lánsins sé hjá sparisjóðnum og lántaki heimili sparisjóðnum að skuldfæra tékkareikning sinn nr. 1158-26-051038 í sparisjóðnum fyrir greiðslum afborgunar og vaxta samkvæmt samningnum og að skuldfærslan fari fram án undangenginnar tilkynningar til lántaka. Kemur jafnframt fram að verði vanskil af hálfu lántaka hafi sparisjóðurinn heimild til að skuldfæra af sama bankareikningi fyrir gjaldfallinni afborgun lánsins, auk vaxta, dráttarvaxta og alls kostnaðar af láninu. Í grein 5.4 segir, að hafi sparisjóðinum verið tilkynnt skriflega um það í síðasta lagi kl. 10.00 að íslenskum tíma þremur virkum bankadögum fyrir gjalddaga lánsins, sé lántakanda heimilt að greiða lánið upp eða greiða inn á það umfram umsamda afborgun og vexti á næsta gjalddaga. Umframgreiðslan verði þó að lágmarki að nema „ISK 10.000.000 eða jafngildi þeirrar fjárhæðar í öðrum gjaldmiðli sem þá er útistandandi skv. lánssamningnum“. Í grein 5.6 segir að greiði lántaki afborganir, vexti, dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum, skuli andvirði greiðslunnar umreiknað samkvæmt sölugengi sparisjóðsins á þeim myntum sem lánið er í á þeim tíma þegar greiðslan er innt af hendi. Í grein 5.7, sem ber yfirskriftina „gjaldmiðlaskipti“ segir að á lokadegi hvers vaxtatímabils sé lántakanda heimilt að breyta gjaldmiðli lánsins í sérhvern þann gjaldmiðil sem sparisjóðurinn hefur aðgang að og Seðlabanki Íslands skrái, enda tilkynni lántakandi sparisjóðnum um val sitt á gjaldmiðlum þremur virkum bankadögum fyrir lokadag viðkomandi vaxtatímabils. Ef lántakandi sendir sparisjóðnum ekki slíka tilkynningu haldi lánið áfram í þeim gjaldmiðlum sem giltu á viðkomandi vaxtatímabili. Að lokum segir að lánið megi að hámarki vera í sex gjaldmiðlum. Í grein 5.8, sem ber yfirskriftina „áhætta af gengissveiflum“, segir að lántakandi staðfesti að hann hafi verið upplýstur um að hann skilji fyllilega að áhrif hugsanlegra gengissveiflna geti orðið þau að heildarskuld hans í þeim gjaldmiðlum sem lánið samanstandi af hverju sinni geti orðið hærri en upphafleg lánsfjárhæð. Skuld lántakanda við sparisjóðinn kunni þannig að verða hærri en upphafleg lánsfjárhæð. Í grein 5.9, um ábyrgð lántakanda, segir að lántakanda sé ljóst og hann staðfesti að sparisjóðnum beri engin skylda til að upplýsa hann um hvers kyns „hækkanir er kunna að verða á lánsfjárhæðinni vegna óhagstæðra gengissveiflna“.

Í grein 6.1 segir meðal annars að lánið beri breytilega vexti sem eru LIBOR-vextir eins og þeir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil hverju sinni tveimur virkum bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils að viðbættu 3,5% vaxtaálagi.

Í grein 6.4 segir að standi lántaki ekki skil á greiðslu á gjalddögum beri honum að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð frá gjalddaga til greiðsludags. Sparisjóðurinn hafi val um það hvort krafist sé dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur. Þá er í grein 8.1 kveðið á um 1% lántökugjald sem haldið verði eftir við útborgun lánsins.

Í grein 9.2. segir að verði láninu sagt upp eða það falli í gjalddaga sé sparisjóðnum heimilt að umreikna allt lánið í íslenskar krónur á gjalddaga/uppsagnardegi miðað við skráð sölugengi sparisjóðsins á þeim myntum sem lánið samanstandi af og krefja lántaka um greiðslu lánsins í samræmi við ákvæði samningsins.

Lánsfjárhæðin samkvæmt framangreindum lánssamningi, að frádregnu lántökugjaldi og kostnaði við skjalagerð, samtals 11.361.050 kr. var greidd inn á íslenskan tékkareikning stefnanda nr. 1158-26-51038 þann 13. ágúst 2007. Í kaupnótu stílaðri á stefnanda, dags. 9. ágúst s.á., kemur fram að hann hafi selt svissneska franka og japönsk jen fyrir sömu fjárhæð. Greiðsla stefnanda á afborgunum og vöxtum fór í kjölfarið fram í íslenskum krónum með skuldfærslu af tékkareikningi stefnanda. Á greiðslukvittunum afborgana kemur fram fjárhæð afborgunar í þeim myntum sem tilteknar eru í 5. gr. samnings aðila og jafnframt fjárhæð skuldfærslu af reikningi stefnanda í íslenskum krónum.

Þann 5. ágúst 2010 sömdu aðilar um tímabundna breytingu á greiðslutilhögun og framlengingu lánsins. Í fyrirsögn samnings um framlengingu lánsins er samningurinn sagður erlendur lánasamningur, eftirstöðvarnar eru sundurliðaðar svissneska franka og japönsk jen og eftirstöðvar tilgreindar að jafnvirði íslenskra króna. Þar er getið upphaflegrar fjárhæðar og eftirstöðva lánsins miðað við 1. ágúst 2010 ásamt gjaldföllnum afborgunum og þær umreiknaðar í íslenskar krónur. Í samningnum um tímabundna breytingu á greiðslutilhögun er lánið sagt vera í erlendri mynt, upphaflegrar fjárhæðar getið „að jafnvirði í íslenskum krónum“ og breyting á fjárhæð afborgunar er tiltekin fjárhæð í íslenskum krónum af hverri milljón upphaflegs höfuðstóls lánsins umreiknuðum í íslenskar krónur á lántökudegi.

Á haustdögum 2011 lét stefndi Arion banka hf., sem sá um innheimtu lánsins fyrir hönd stefnda, endurreikna lánið og sendi stefnanda endurútreikninginn í netbanka til staðfestingar. Samkvæmt endurútreikningi, sem dagsettur er 6. desember 2011 og fyrirsvarsmaður stefnanda kveðst hafa staðfest sama dag, er nýr höfuðstóll lánsins sagður vera 5.815.466 kr. og hafa lækkað um 14.079.216 kr. Fulltrúi stefnda hafði samband við stefnanda nokkrum dögum síðar og tilkynnti honum að framangreindur útreikningur hefði verið dreginn til baka. Við það gat stefnandi ekki sætt sig við enda telur hann lánið vera ólögmætt gengislán. Í kjölfarið hófust viðræður og bréfaskipti milli aðila. Í bréfum stefnda kemur fram að hann telji lánið ekki vera með ólögmætri gengistryggingu og að stefnanda hafi verið birtur endurútreikningurinn fyrir mistök sem honum hafi verið heimilt að leiðrétta. Stefnandi fellst ekki á framangreint og þar sem stefndi hefur ekki orðið við kröfum hans um endurútreikning lánsins sé honum nauðsynlegt að höfða viðurkenningarmál þetta.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að skuld hans samkvæmt áðurnefndum lánssamningi sé vegna láns í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti. Lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu heimili ekki að lán í íslenskum krónum séu verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 38/2001 er ákvæði 14. gr. laganna ófrávíkjanlegt og verði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki sé stoð fyrir í lögum. Ákvæði samnings hans og stefnda um gengistryggingu hafi verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laga nr. 38/2001 og séu því óskuldbindandi fyrir stefnanda. Krefst stefnandi þess, með vísan til heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að framangreint verði viðurkennt með dómi.

Stefnandi byggir kröfu sína í fyrsta lagi á túlkun samnings aðila og annarra gagna. Í stefnu rekur stefnandi ákvæði lánasamningsins varðandi tilgreiningu lánsfjárhæðar og lágmarksfjárhæðar innborgana, sem séu í íslenskum krónum með tengingu við erlendra gjaldmiðla, og ákvæði um áhrif gengissveiflna og áhættu lántakanda af þeim. Kveður hann eina tilgang þess að tilgreina lánsfjárhæð í erlendum myntum þann að gengisbinda höfuðstólinn við tilteknar myntir. Jafnframt vísar hann til efnis annarra gagna sem lágu fyrir við samningsgerðina, þ. á m. gögn úr lánareiknivél SPRON, sem stefnanda hafi verið látin í té við undirbúning lántökunnar. Þá hafi lánið verið greitt út í íslenskum krónum og hann hafi innt afborganir af hendi í sömu mynt en að kröfu stefnda hafi greiðsla þeirra farið fram með skuldfærslu af bankareikningi hans í íslenskum krónum. Með hliðsjón af þessu leiði rétt túlkun samnings aðila til þess að um lán í íslenskum krónum hafi verið að ræða með ólögmætri gengistryggingu. Vísar hann jafnframt til fordæma Hæstaréttar í sambærilegum málum til stuðnings kröfu sinni.

Þá hafi öll skjöl sem tengjast samningsgerðinni verið einhliða samin af upphaflegum lánveitanda, SPRON. Þar sem stefndi reki réttindi sín til lánastofnunar verði að skýra allan vafa, sem kann að vera í samningum aðila, stefnanda í hag, sbr. meginreglu að baki 1. mgr. 36. gr. b laga nr. 7/1936.

Þá byggir stefnandi sjálfstætt á því að stefndi hafi viðurkennt með skuldbindandi hætti að lán stefnanda hafi verið í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Stefndi hafi sent niðurstöðu endurútreiknings á láninu í netbanka stefnanda til staðfestingar. Stefnandi hafi samþykkt endurútreikninginn sama dag. Stefndi hafi dregið endurútreikninginn til baka munnlega nokkrum dögum síðar án skýringa. Í síðari bréfum stefnda komi fram að hann hafi verið dreginn til baka vegna mistaka án þess að nánar hafi verið útskýrt í hverju þau mistök hafi falist. Stefndi hafi með þessum endurútreikningi gert stefnanda tilboð sem hafi uppfyllt öll skilyrði skuldbindandi loforðs og að loforðið hafi sannarlega skuldbundið stefnda þegar það barst stefnanda sem síðan samþykkti það. Stefndi hafi þannig viðurkennt með skuldbindandi hætti þann rétt sem stefnandi krefst viðurkenningar á í máli þessu. Sönnunarbyrðin um annað hvíli á stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 varðandi heimild til að gera kröfu um viðurkenningu réttinda. Að auki vísar hann til 2., 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ásamt meginreglum samninga- og kröfuréttar og þeim dómum Hæstaréttar sem gengið hafa um það hvort lán sé haldið ólögmætri gengistryggingu. Til stuðnings málskostnaðarkröfu er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing er vísað til 15. gr. lánasamnings aðila, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991, en stefndi á jafnframt heimilisvarnarþing í Reykjavík, sbr. 1. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að, í ljósi dómafordæma Hæstaréttar og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sé skuldbinding stefnanda í erlendri mynt. Málatilbúnaður aðila byggi einkum á túlkun dóma Hæstaréttar sem fallið hafa um sambærileg ágreiningsefni. Er í greinargerðinni gerð ítarleg grein fyrir helstu dómum Hæstaréttar sem stefndi telur að skipti máli við úrslausn málsins.

Jafnframt verði af gögnum málsins ráðið að vilji málsaðila hafi staðið til þess að haga skuldbindingunni þannig að lánið væri veitt í erlendum gjaldmiðlum. Í greinargerð stefnanda sé því haldið fram að það hafi „ekki [verið] ætlun stefnanda að taka lán í 150.326,8 svissneskum frönkum og 6.399.555 japönskum jenum“. Telur stefndi að ef sú hafi verið raunin hafi stefnanda verið í lófa lagið að tilgreina lánsfjárhæðina í íslenskum krónum, enda bendi öll gögn málsins til þess að ætlun stefnanda hafi einmitt verið að taka erlent lán. Hvílir sönnunarbyrðin um að lánið sé í íslenskum krónum, andstætt formi og meginefni lánssamningsins, á stefnanda.

Þá sé í stefnu málsins í raun viðurkennt að skuldbinding stefnanda sé í erlendri mynt en þar segi m.a. „eini tilgangur þess að skipta höfuðstólsfjárhæð lánsins milli tveggja gjaldmiðla [hafi verið] sá að skipta vaxtagrunni höfuðstólsins milli breytilegra vaxtaviðmiða í sitthvorum gjaldmiðlinum“. Framangreint staðfesti að skuldbinding stefnanda sé í erlendri mynt enda hafa LIBOR-vextir af lánum í íslenskum krónum aldrei verið skráðir á millibankamarkaði í London. Þá sé þversögn í málatilbúnaði stefnanda um þetta atriði. Annars vegar sé því haldið fram að ætlun stefnanda með lántökunni hafi verið að taka lán í „sitthvorum“ erlenda gjaldmiðlinum með LIBOR-vöxtum og hins vegar að ætlun hans hafi, þrátt fyrir fyrri fullyrðinguna, ekki staðið til þess að taka lán í svissneskum frönkum og japönskum jenum.

Fjárhæð í tryggingarbréfi í íslenskum krónum, sem gefið hafi verið út í tengslum við lánveitinguna, hafi ekki þýðingu varðandi ágreining aðila.

Til frekari rökstuðnings bendi stefndi á að orðin „gengistrygging“, „verðtrygging“ eða önnur þeim lík sé hvergi að finna í skilmálum lánssamnings aðila. Þá sé engin gengistryggingar- eða verðtryggingargrunnur í skilmálum skjalanna sem hljóti að teljast meginforsenda þess að skuld verði talin gengis- eða verðtryggð. Málatilbúnaður stefnanda sem byggi á því að lán sóknaraðila sé gengistryggt fái því ekki stoð í skuldaskjölunum sjálfum.

Samkvæmt framangreindu telur stefndi ljóst að skuldbinding stefnanda sé í erlendum myntum. Stefndi hafnar því alfarið að inntak og eðli skuldbindingarinnar geti ráðist af því í hvaða mynt aðalskyldur aðila voru, þ.e. í hvaða mynt lánsfjárhæðin var greidd stefnanda eða í hvaða mynt stefnanda bar að endurgreiða lánsfjárhæðina. Það hafi enga þýðingu í málinu þar sem lánsfjárhæð sé skýrlega tilgreind í erlendum myntum í skuldaskjalinu auk þess sem Hæstiréttur hafi aðeins fallist á að líta til þess í hvaða gjaldmiðli aðilar inntu skyldur sínar af hendi varðandi túlkun samninga, í málum þar sem ósamræmi er í ákvæðum samningsins sjálfs um það hvort skuldbinding sé í íslenskri eða erlendri mynt. Auk þess hafi stefnandi haft val um það í hvaða gjaldmiðli hann innti skuldbindingu sína af hendi og sé því mótmælt sem fram komi í stefnu að SPRON hafi gert kröfu um að stefnandi heimilaði skuldfærslu af reikningi hans vegna afborgana lánsins. Samkvæmt ákvæðum samningsins, grein 5.3, hafi stefnandi getað óskað eftir breytingum á fyrirkomulagi greiðslu án nokkurra skilyrða eða fyrirvara af hálfu SPRON og því verið í lófa lagið að „efna skyldur“ sínar í erlendri mynt hafi vilji hans staðið til þess.

Loks sé byggt á því að ákvæði gr. 5.7, 5.8. og 5.9 í samningnum, þar sem fjallað er um gjaldmiðlaskipti og áhættuna og ábyrgð á gengissveiflum, geti ekki gengið framar öðrum ákvæðum samningsins, þ.e. ákvæðum um lánsfjárhæðina og vaxtakjör. Með umræddum samningsákvæðum hafi þeim varnaðarorðum einkum verið beint til stefnanda að eftirstöðvar lánsins, umreiknaðar í íslenskar krónur, gætu hækkað á lánstímanum en eðli málsins samkvæmt voru eftirstöðvar lánsins í hinum erlendum myntum ónæmar fyrir gengissveiflum eins og stefnanda mátti vera ljóst.

Þá byggir stefndi á því að hann hafi fyrir mistök birt stefnanda endurreikning á láninu sem hafi verið afturkallaður 8. desember 2011 og stefnanda tilkynnt það í kjölfarið. Stefndi hafnar því að birting endurútreikningsins í netbanka stefnanda hafi nokkur áhrif við úrlausn á ágreiningsefni málsaðila enda hafi engin viðurkenning eða „loforð“ um ólögmæti lánsins falist í birtingu hans.

Þessa málsástæðu rökstyður hann með eftirfarandi hætti: Í fyrsta lagi komi fram í endurútreikningnum, að skilyrði þess að hann gangi í gegn sé að öll viðeigandi skjöl hafi verið undirrituð. Hafi því ekki verið um skuldbindandi loforð að ræða enda háð skilyrðum um skjalafrágang sem ekki hafi gengið eftir. Í öðru lagi hafi verið gerður sérstakur fyrirvari við endurútreikninginn sem sé svohljóðandi: „Gerður er fyrirvari við birtingu endurútreikningsins þess efnis að hann, ásamt þeim forsendum og upplýsingum sem honum tengjast, kann að vera rangur. Arion banki áskilur sér rétt til að afturkalla endurútreikninginn og eftir atvikum birta nýjan endurútreikning. Jafnframt kann að vera að endurútreikningurinn hafi verið sendur fyrir mistök, eigi viðtakandi ekki rétt á endurútreikningi.“ Á grundvelli þessa fyrirvara hafi endurreikningurinn verið afturkallaður. Í þriðja lagi hafi skuldbinding stefnanda verið í erlendri mynt og því ekki í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Af þeim sökum hafi stefnandi ekki átt rétt á endurreikningi lánsins, enda sé engin lagaskylda til þess að endurreikna lögleg erlend lán fyrirtækja. Í fjórða lagi hafi stefnandi ekki undirritað ný lánaskjöl, höfuðstól lánsins hafi aldrei verið breytt í lánakerfum stefnda og stefnandi hafi aldrei greitt afborganir í samræmi við endurreiknaðan höfuðstól. Þá hafi stefnandi enga kvittun fengið fyrir eftirgjöf hluta kröfunnar eða annars konar staðfestingu á því að hluti kröfuréttindanna hafi verið gefinn eftir með endanlegum hætti. Stefndi hafi því verið heimilt að afturkalla endurútreikninginn í samræmi við meginreglur samninga- og kröfuréttar sem og ofangreindan fyrirvara. Í fimmta lagi hafi birting endurreiknings höfuðstóls í netbanka stefnanda ekki falið í sér skilyrðislausa viðurkenningu um eftirgjöf stjórnarskrárvarinnar kröfu stefnda í ljósi þeirra skilyrða og fyrirvara sem þar voru settir. Verði litið á birtingu endurútreikningsins sem ígildi loforðs um eftirgjöf kröfuréttinda stefnda umfram lagaskyldu, sé um gjöf að ræða í skilningi laga. Sé loforðsgjafa játaður rúmur réttur til að afturkalla gjafaloforð og rúmast umrædd afturköllun innan þess.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 38/2001, einkum 13. og 14. gr., og dómafordæma sem snerta umrædd ákvæði. Vísað er til meginreglna kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Þá er vísað til meginreglna samningaréttar um samningsfrelsi og afturköllum loforða og meginreglna kröfuréttar um eftirgjöf kröfuréttinda. Málskostnaðarkrafa styðst við 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa snýst um það hvort lán sem stefnandi fékk hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis 9. ágúst 2007 hafi verið lán í tilgreindum erlendum myntum eða lán í íslenskum krónum gengistryggt miðað við gengi sömu erlendu mynta í andstöðu við bann þar að lútandi í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefnandi byggir á því að um ólögmætt gengistryggt lán hafi verið að ræða. Teflir hann fram tveimur sjálfstæðum málsástæðum til stuðnings þeirri staðhæfingu sinni. Annars vegar þeirri að túlkun samningsins sjálfs ásamt undirbúningsgögnum og framkvæmd hans eigi að leiða til þeirrar niðurstöðu að um lán í íslenskum krónum hafi verið að ræða. Hins vegar að birting endurútreiknings lánsins í netbanka stefnanda, þar sem miðað er við að lánið hafi verið gengistryggt með ólögmætum hætti, hafi falið í sér skuldbindandi yfirlýsingu af hálfu stefnda sem honum hafi ekki verið heimilt að afturkalla svo sem hann gerði nokkrum dögum eftir birtingu endurútreikningsins.

Hvað fyrri málsástæðuna varðar, um það hvort lánið teljist vera lán með ólögmætri gengistryggingu eða lán í erlendri mynt, hafa á liðnum árum og mánuðum fallið fjöldi dóma í Hæstarétti sem hafa fordæmisgildi hér. Hefur Hæstiréttur í dómum sínum fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta lánssamnings þar sem lýst er skuldbindingunni sem lántaki tekst á hendur. Koma önnur atriði tengd samningsgerðinni þá fyrst til skoðunar ef samningsákvæðin sjálf taka ekki af vafa um þetta atriði sbr. m.a. dóma réttarins í málum nr. 524/2011, 337/2013 og 602/2013. Fyrstnefndi dómurinn varðar skuldabréf en í hinum tveimur er um lánasamninga að ræða. Af framangreindum dómum má jafnframt ráða að í þeim tilvikum þegar samningsákvæði eru óljós um í hvaða mynt lánið hafi verið tekið, komi einkum til skoðunar hvernig aðilar hafa innt skyldur sínar af hendi, þ.e. í hvaða mynt lánið var greitt út og í hvaða mynt afborganir voru inntar af hendi.

Þau ákvæði umdeilds samnings sem mestu máli skipta við túlkun á efni hans eru í fyrsta lagi heiti samningsins en á forsíðu er hann nefndur lánssamningur í erlendum myntum. Þá er lánsfjárhæðin tilgreind í grein 5 og sögð vera 150.326,80 svissneskri frankar og 6.399.555,00 japönsk jen að jafnvirði 11.500.000 íslenskra króna og er hlutfall hvorrar myntar tilgreint. Í öðrum liðum þessarar greinar er kveðið á um það hvernig beri að endurgreiða lánið og segir í grein 5.3 að lántaki heimili lánveitanda að skuldfæra greiðslur af tilgreindum reikningi hans, sem óumdeilt er að var í íslenskum krónum, en greiði lántaki í íslenskum krónum þá skuli andvirði greiðslunnar umreiknað miðað við gengi þeirra mynta sem lánið er í á þeim tíma sem greiðslan er innt af hendi sbr. grein 5.6. Ennfremur er í grein 6.1 ákvæði um að lánið beri LIBOR-vexti viðkomandi gjaldmiðla að viðbættu 3,5% álagi og í grein 6.4 segir að greiði lántaki ekki á gjalddaga skuli hann greiða dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 en lánveitandi hafi val um það hvort hann krefjist dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur. Loks er í grein 9.2 ákvæði þess efnis að ef láninu er sagt upp eða það fellur í gjalddaga sé lánveitanda heimilt að umreikna allt lánið í íslenskar krónur á gjalddaga/uppsagnardegi miðað við skráð sölugengi þeirra gjaldmiðla sem lánið samanstandi af og krefja lántakanda um greiðslu lánsins í samræmi við ákvæði samningsins.

Í framanröktum ákvæðum samningsins er lýst meginatriðum í skuldbindingum aðila. Í öllum tilvikum sem að ofan eru rakin er kveðið á um að lánið sé í erlendri mynt og jafnframt tilgreint hvernig greiðslur, sem stefnandi hefur heimild til að inna af hendi í íslenskum krónum, skuli þá umreiknaðar yfir í myntir sem lánið samanstandi af. Verður að telja með hliðsjón af áðurnefndum fordæmum Hæstaréttar að samningur af þessu tagi teljist vera um lán í erlendri mynt nema önnur atriði tengd samningsgerðinni leiði sterkar líkur að því að samið hafi verið um annað. Stefnandi hefur í því efni bent á að hann greiddi afborganir í íslenskum krónum og lánið var greitt út í íslenskum krónum. Svo sem ráða má af niðurstöðu Hæstaréttar í áðurnefndum dómum réttarins í málum nr. 337/2013 og 602/2013 hafa þessi atriði, ekki úrslitaþýðingu í málinu nema verulegur vafi leiki á því, út frá texta samningsins sjálfs, í hvaða mynt það var tekið. Svo háttar ekki til hér. Þar er til þess að líta varðandi afborganir stefnanda, að í samningnum sjálfum er ákvæði sem lýtur að greiðslu afborgana í íslenskum krónum sem ber með sér að lánið sé í erlendri mynt og að afborganir í krónum skuli umreiknaðar yfir í samningsmynt við greiðslu. Styður það því ekki staðhæfingu stefnanda um að lánið hafi verið í íslenskum krónum þótt afborgunin hafi verið innt af hendi í þeirri mynt. Jafnframt er á öllum greiðsluseðlum lánsins tiltekin fjárhæð afborgunar í erlendri mynt en skuldfærslan af reikningi stefnanda umreiknuð í íslenskar krónur. Þá er ósönnuð sú staðhæfing stefnanda að stefndi hafi krafist þess að greiðslur væru inntar af hendi í íslenskum krónum.

Þá er í báðum skjölum sem gerð voru í tengslum við skilmálabreytingu lánsins, þann 5. ágúst 2008, tiltekið að um sé að ræða lán í erlendri mynt. Í öðru skjalinu er upphafleg fjárhæð lánsins tilgreind í íslenskum krónum sem „jafnvirði upphaflegrar fjárhæðar í ISK á útgáfudegi lánsins“ og eftirstöðvar tilgreindar í íslenskum krónum. Í síðara skjalinu eru eftirstöðvarnar sundurliðaðar í japönsk jen og svissneska franka og eftirstöðvar lánsins tilgreindar „að jafnvirði í íslenskum krónum“. Efni þessara skjala styður því ekki þá staðhæfingu stefnanda að um lán í íslenskum krónum hafi verið að ræða.

Með hliðsjón af öllu framangreindu er það niðurstaða dómsins að túlka verði lánasamning aðila þannig að um lán í erlendum myntum hafi verið að ræða. Breytir það ekki þessari niðurstöðu þótt í samningnum sé ákvæði þar sem lántakanda er bent á áhættuna og ábyrgð hans á gengissveiflum sem kunni að hafa áhrif á lánsfjárhæðina og önnur atriði sem skilja má sem svo að um áhættu af gengistryggingu sé að ræða. Þá verður heldur ekki talið að það hafi sérstaka þýðingu við úrslausn málsins hvernig tilgreining lánsfjárhæðar hafi verið í lánareiknivél SPRON sem stefnandi fyllti út við undirbúning lántökunnar.

Kemur þá næst til skoðunar síðari málsástæða stefnanda. Byggir hann á því að endurútreikningur stefnda á láninu, sem hann birti í netbanka stefnanda, hafi falið í sér skuldbindandi loforð sem eigi að leiða til þess að krafa hans verði tekin til greina.

Varðandi þessa málsástæðu verður að líta til þess hvernig kröfugerð stefnanda er háttað. Krafan hans hljóðar upp á það að viðurkennt verði með dómi að umdeildur lánasamningur sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. laga nr. 38/2001. Svo sem að framan er rakið hefur dómurinn hafnað því að um sé að ræða samning sem fari í bága við framangreint ákvæði vaxtalaga. Hvað sem líður túlkun á gildi endurútreiknings stefnda og úrlausn ágreinings aðila um skuldbindingargildi hans þá er allt að einu ljóst að hann breytir ekki gildandi lögum. Getur dómurinn því ekki fallist á að hægt sé að taka viðurkenningarkröfu stefnanda til greina á grundvelli síðari málsástæðu hans. Er með þeirri niðurstöðu hins vegar ekki tekin nein afstaða til ágreinings aðila um umdeildan endurútreikning.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda. Með hliðsjón af málavöxtum og vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er rétt að málskostnaður falli niður.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf kvað upp dóminn. Gætt var ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

D ó m s o r ð

Stefnda, Hilda ehf., er sýknuð af kröfu stefnanda, Þriggja grænna osta ehf. Málskostnaður fellur niður.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf.