E-3788/2015

I.

Mál þetta var höfðað 10. nóvember 2015 og dómtekið 30. maí 2016.

Stefnandi er E-kk-nf I-kk-nf M-kk-nf, til heimilis að Njörvasundi 19 í Reykjavík, en stefndi er íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 9. febrúar 2013 til 17. nóvember 2015, en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga, til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, auk málskostnaðar, en til vara er þess krafist að málskostnaður verði látinn niður falla.

II.

Atvik málsins eru þau að kl. 01.30 þann 9. febrúar 2013, var stefnandi staddur á skemmtistaðnum Gauk á Stöng í Tryggvagötu. Á leið sinni út af skemmtistaðnum var hann ásamt tveimur félögum sínum stöðvaður af tveimur óeinkennisklæddum lögreglumönnum sem voru við eftirlitsstörf.

Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 11. febrúar 2013, hafði lögregla haft afskipti af þremur mönnum sem komið hafi út af skemmtistaðnum niður brunastiga á bakhlið skemmtistaðarins. Athygli hafi vakið að mennirnir voru með plastpoka meðferðis sem í hafi verið áfengisflöskur. Einn mannanna hafi verið stefnandi, en með honum í för hafi einnig verið bróðir hans, D-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf, og G-kk-nf R-kk-nf. Hafi D-kk-nf haldið á poka sem í hafi verið tvær óopnaðar vínflöskur, sem lögreglan hafi lagt hald á. Segir í skýrslu lögreglu að E-kk-nf hafi kveðið sig eiga flöskurnar og að þær hefði hann fengið að gjöf. Hann hafi komið með þær inn á skemmtistaðinn og að dyravörður hafi geymt þær fyrir hann á meðan hann hafi verið inni á staðnum. Lögregla hafi rætt við dyraverði sem hafi ekki kannast við að mennirnir þrír hafi komið með vínflöskurnar inn á staðinn eða að dyrverðir hafi geymt þær fyrir þá. Þá segir í skýrslunni að D-kk-nf hafi veri tilkynnt að bannað væri að bera áfengi út af veitinga- og skemmtistöðum, skýrsla yrði rituð um málið ásamt því sem áfengið hafi verð haldlagt. Í skýrslu lögreglu er D-kk-nf H-kk-nf skráður aðili að hinu meintu broti en stefnandi ásamt þriðja manni, G-kk-þgf R-kk-þgf, eru aukaaðilar. Þá er tiltekið í skýrslunni að hið meinta brot sé vegna brots á áfengislöggjöf, „áfengi borið inn á eða út af veitingastað í óleyfi“.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 26. febrúar 2013, til lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins, er m.a. óskað skýringa um hið ætlaða brot stefnanda og að haldlagningu áfengsflaskna verði aflétt og þær afhentar stefnanda. Kemur fram í bréfinu að stefnandi hafi haldi upp á afmælið sitt umrætt kvöld á skemmtistaðnum. Hann hafi verið stöðvaður af tveimur lögreglumönnum þegar hann hafi verið á heimleið ásamt bróður sínum D-kk-þgf. Einnig hafi komið að lögreglubíll með nokkrum einkennisklæddum lögreglumönnum. Stefnandi hafi fengið áfengisflöskur að gjöf fyrr um kvöldið og haft þær meðferðis í poka. Hafi lögreglan tekið pokann með flöskunum. Engin handtaka hafi farið fram og stefnandi hafi ekki verið boðaður til skýrslutöku vegna málsins. Hafi stefnandi mótmælt því að gjafirnar yrðu teknar af honum, en lögreglan kvatt hann með þeim orðum að hann gæti sótt þær á lögreglustöð á mánudagsmorgun. Þegar hann hugðist sækja flöskurnar, hafi honum verið neitað um afhendingu þeirra og jafnframt tjáð að það mál væri í gangi og því ekki unnt að afhenda þær. Með bréfi lögmannsins fylgdu yfirlýsingar tveggja einstaklinga sem kváðust hafi gefið stefnanda umræddar flöskur í afmælisgjöf.

Rannsókn málsins hjá lögreglu lauk 11. mars 2013 án útgáfu ákæru. Var það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum. Þá gáfu skýrslu D-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf, G-kk-nf R-kk-nf, B-kk-nf P-kk-nf H-kk-nf, S-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, F-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf og Ó-kk-nf A-kk-nf T-kk-nf.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur sig eiga rétt á bótum samkvæmt 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Stefnandi telur að ákvæði 228. gr. feli í sér hlutlæga bótaskyldu stefnda sem veiti honum rétt til bóta. Stefnandi hafi sætt haldlagningu og hafi sætt aðgerðum skv. IX-XIV. kafla sakamálalaga eins og áskilið er í framangreindu ákvæði 1. málsl. 2. mgr. 228. gr. Þá liggi fyrir að mál stefnanda hafi verið fellt niður eins og áskilið er í 1. mgr. ákvæðisins. Stefnandi telur undantekningu 2. málsl. 2. mgr. ákvæðisins ekki eiga við í málinu. Stefnandi hafi ekki framið afbrot og ekki hafi verið sýnt fram á að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að nokkru því sem leiða hefði átt til þvingunarráðstafana. Stefnandi hafi verið á heimleið úr afmælisveislu rétt eftir miðnætti þegar lögregla hafi án skýringa veist skyndilega að honum og tekið af honum áfengisflöskur sem stefnandi hafði fengið í afmælisgjafir. Ekkert sé því fram komið í málinu sem geti réttlætt að bætur til hans verði lækkaðar, hvað þá felldar niður að öllu leyti.

Stefnandi telur skilyrði 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008, ekki hafa verið uppfyllt þegar hald var lagt á áfengisflöskur sem stefnandi fékk í tilefnis afmælis hans umrætt kvöld. Engar skýringar liggi fyrir um hvers vegna flöskurnar voru haldlagðar umrætt kvöld. Stefnandi telur að engin sérstök ástæða liggi þar að baki, enda hafi lögregla margoft haft afskipti af stefnanda að ástæðulausu. Stefnandi telur því að haldlagningin hafi verið ólögmæt og að hún hafi eingöngu verið framkvæmd til að ónáða stefnanda. Stefnandi telur bótarétt sinn óháðan því hvort lögmætt hafi verið að beita stefnanda þvingunarráðstöfunum á þeim tíma sem það var gert eða því hvort framkvæmd haldlagningar hafi verið lögmæt. Stefnandi gerir kröfu um miskabætur með vísan til 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 vegna hinnar ólögmætu þvingunarráðstöfunar. Við mat á fjárhæð miskabóta til stefnanda verði jafnframt að líta til þess að gengið hafi verið á grundvallarréttindi hans sem bundin séu í stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þar sé um að ræða rétt hans til friðhelgi einkalífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með vísan til alls þessa telur stefnandi kröfu sína um miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna hóflega.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi tekur fram að áfengisflöskurnar hafi verið haldlagðar vegna rökstudds gruns um brot á áfengislögum nr. 75/1998, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 19. gr. Samkvæmt lagagreininni sé lagt bann við því að bera með sér áfengi inn á veitingastaði og að bera með sér áfengi út af veitingastað. Samkvæmt b-lið 3. mgr. 28. gr. sömu laga skuli gera upptækt áfengi sem borið sé ólöglega inn á veitingastað eða út af honum. Með hliðsjón af því hafi skilyrði haldlagningar skv. 68. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, verið uppfyllt.

Við rannsókn málsins hafi stefnandi ekki verið borinn sökum eða grunaður um refsiverða háttsemi, heldur bróðir stefnanda sem hafi borið áfengið út af veitingastaðnum. Stefnandi hafi því ekki verið sakborningur enda þótt hann hafi haldið því fram á vettvangi að hann hafi fengið flöskurnar að gjöf og geymt í vörslum dyravarða. Lögregla hafi rætt við dyraverði og vaktstjóra skemmtistaðarins sem könnuðust ekki við að hafa geymt áfengi fyrir nokkurn eða að mennirnir þrír hafi komið inn með áfengi. Umræddur framburður stefnanda hafi því ekki verið talinn trúverðugur.

Stefndi tekur fram að rannsókn málsins hafi lokið 11. mars 2013 án útgáfu ákæru eða sektargerðar á hendur sakborningi og hafi stefnanda eftir það verið heimilt að sækja flöskurnar sem hann og gerði 20. sama mánaðar. Rannsóknin hafi ekki lotið að stórvægilegu broti, en samkvæmt fyrirmælum ríkissaksóknara RS: 2/2009 geti sektir vegna brota á 3. mgr. 19. gr. áfengislaga verið á bilinu 10.000 kr. til 50.000 kr. Lögreglan hafi talið að það sem fram kom við rannsóknina væri ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis, en við það mat hafi m.a. verið litið til yfirlýsinga tveggja einstaklinga sem fylgdu bréfi lögmanns stefnanda frá 26. febrúar 2013 um að þeir hefðu gefið stefnanda umræddar flöskur í tilefni afmælisveislu sem hann hélt á nefndum skemmtistað.

Stefndi hafnar málatilbúnaði stefnanda sem virðist að hluta til reistur á þeim misskilningi að hann hafi verið sakborningur í málinu. Að mati stefnda hefði verið nær lagi að stefnandi reisti málatilbúnað sinn á 3. mgr. 228. gr. í stað 2. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála enda bendi stefnandi sjálfur á í IV. kafla b í stefnunni að ekki hafi „verið sýnt fram á að grunur hafi beinst að honum að nokkru leyti“. Samkvæmt 3. mgr. 228. gr. laganna sé bótaréttur þess sem ekki hefur verið borinn sökum í sakamáli bundinn því skilyrði að hann hafi beðið tjón af aðgerðinni. Af athugasemdum þess frumvarps er varð að lögunum virðist hér einkum átt við fjárhagstjón, en stefnandi byggi ekki á því að hann hafi borið slíkt tjón. Stefnandi hafi auk þess ekki fært nein haldbær rök fyrir því að hann hafi orðið fyrir miska vegna haldlagningarinnar sem fullt tilefni var til og stóð ekki lengur en nauðsynlegt var.

Hvort sem sakarefni sé ráðið til lykta á grundvelli 2. eða 3. mgr. 228. gr. laganna, telur stefndi að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að aðgerðinni gegn sér þar sem frásögn hans á vettvangi reyndist ekki trúverðug með hliðsjón af framburði annarra vitna. Einnig komi fram í téðri lögregluskýrslu að hann hafi verið mjög æstur og sýnt ógnandi tilburði sem urðu til þess að kallað var eftir auknum liðsauka lögreglu. Því sé rétt að bætur til stefnanda falli niður en sæti að öðrum kosti verulegri lækkun. Með vísan til framangreinds telur stefndi að sýkna eigi hann af kröfum stefnanda. Verði ekki fallist á kröfu um sýknu krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði stórlega lækkuð að teknu tilliti til eigin sakar stefnanda.

IV.

Stefnandi í máli þessu krefst miskabóta vegna haldlagningar lögreglu á tveimur áfengisflöskum í eigu stefnanda, með vísan til 2. mgr., sbr. 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

Fram er komið að ástæður þess að lögregla lagði hald á umræddar áfengisflöskur hafi verið grunur um að verið væri að bera áfengi út af veitingastað sem væri brot á áfengislöggjöf. Sem fyrr segir var stefnandi ásamt tveimur félögum stöðvaður af lögreglu nokkru eftir miðnætti þann 9. febrúar 2013, þegar hann kom út af veitingastaðnum niður brunastiga á bakhlið staðarins. Ástæða þess að lögregla stöðvaði mennina var sú að það hefði vakið athygli hennar að félagi stefnanda hélt á plastpoka með áfengisflöskum. Lögregla lagði hald á flöskurnar. Er óumdeilt að flöskurnar voru í eigu stefnanda og að þær hafi hann fengið að gjöf í tilefni afmælis hans sem hann fagnaði á veitingastaðnum umrætt kvöld. Engin handtaka fór fram og stefnandi fékk áfengisflöskurnar afhentar rúmum tveimur mánuðum síðar eða þann 20. mars 2013.

Í 228. gr. laga nr. 88/2008, er mælt fyrir um skilyrði skaðabóta. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar er heimilt að dæma bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. greinarinnar eru fyrir hendi, þ.e. ef maður hefur verið borinn sökum í sakamáli en mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi, án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann hafi verið talinn ósakhæfur. Stefnandi í máli þessu var ekki borinn sökum um brot á áfengislögum. Hann var á hinn bóginn eigandi umræddra áfengisflaskna sem lögregla lagði hald á hinn 9. febrúar 2013. Ákvæði 2. mgr., sbr. 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 eiga því ekki við um stefnanda. Í 3. mgr. sömu lagagreinar er gert ráð fyrir að maður, sem ekki hefur verið borinn sökum í sakamáli, geti krafist bóta skv. 2. mgr. hennar, hafi hann orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af völdum þessara aðgerða. Þá mælir 5. mgr. lagagreinarinnar fyrir um að dæma skuli manni bætur fyrir miska jafnt sem fjártjón ef því er að skipta.

Stefnandi krefst miskabóta þar sem gjafir til hans hafi verið haldlagðar án skýringa. Telur stefnandi að við mat á fjárhæð miska verði að líta til þess að gengið hafi verið á grundvallarréttindi hans samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Dómurinn fellst á það með stefnanda að afskipti lögreglu af stefnanda umrædda nótt og haldlagning afmælisgjafa hans hafi valdið stefnanda ónæði. Eins og atvikum málsins er háttað verður þó ekki talið að stefnandi hafi sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir miska og eigi af þeim sökum rétt á miskabótum í skilningi 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Er stefndi, íslenska ríkið því sýknað af kröfum stefnanda, E-kk-ef I-kk-ef M-kk-ef.

Málskostnaður milli aðila fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, E-kk-ef I-kk-ef M-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, hdl. 300.000 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)