E-5184/2005

Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 11. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A, með stefnu birtri 19. ágúst 2005 á hendur íslenzka ríkinu.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð kr. 500.000 með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. apríl 2003 til dómsuppsögu, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. og 12. gr. sömu laga. Einnig krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, og að stefnandi verði dæmd til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir, að þann 29. apríl 2003 um kl. 21.00 var stefnandi stöðvuð af lögreglunni í . . ., þar sem hún ók bifreiðinni . . . um . . . Bifreiðin er af gerðinni . . ., . . . að lit og er hún skráð á eiginmann stefnanda, S, kt. . . .

Lýsir stefnandi atvikum svo, að lögreglan hafi tjáð henni, að bílnúmeraplötuna vantaði á bifreiðina að framan, og hafi þess verið óskað, að hún settist inn í lögreglubifreiðina og framvísaði þar ökuskírteini sínu og skráningarskírteini bifreiðarinnar, en stefnandi hafi ekki haft ökuskírteinið meðferðis. Hafi hún tjáð lögreglu, að bílnúmeraplatan á framanverðri bifreiðinni hefði glatazt í febrúarmánuði og farist hefði fyrir að fá nýja númeraplötu. Í kjölfar þessa hafi henni verið leyft að fara úr lögreglubifreiðinni.

Þegar stefnandi hafi ætlað að halda áfram ferð sinni, hafi annar lögreglumanna komið til hennar og beðið hana um að koma aftur í lögreglubifreiðina. Þar hafi stefnandi beðið, án þess að fá nokkrar skýringar. Nokkru síðar hafi önnur fólksbifreið komið á staðinn, og hafi maður farið úr þeirri bifreið yfir í lögreglubifreiðina. Hafi stefnanda virzt sem maðurinn væri mjög æstur og hafi hann strax farið að spyrja stefnanda um númerin á bifreið þeirri, sem hún ók. Kveðst stefnandi ekki hafa getað áttað sig á því, hvort um væri að ræða óeinkennisklæddan lögreglumann eða almennan borgara. Hafi henni verið brugðið og séð sig til neydda að neita að svara frekari spurningum. Hafi viðbrögð mannsins þá verið að tjá stefnanda, að refsing við skjalafalsi varðaði 6 ára fangelsisrefsingu. Hafi stefnanda þá brugðið mjög og spurt, hvort skráningarnúmer bifreiðarinnar væri ekki rétt. Bílnúmerið væri það, sem hefði fylgt bifreiðinni, þegar eiginmaður stefnanda keypti hana nokkrum árum áður. Kveðst stefnandi engin svör hafa fengið við spurningu sinni. Hafi hún neitað að svara frekari spurningum.

Í framhaldinu hafi stefnanda verið tilkynnt, að hún ætti að koma niður á lögreglustöð, og hafi hún þá spurt, hvort hún væri handtekin. Því hafi verið neitað, en henni sagt, að það ætti að yfirheyra hana á stöðinni. Hafi hún þá óskað eftir því að fá að hringja til að láta vita af sér, og hafi henni verið sagt, að hún mætti hringja, er hún kæmi á lögreglustöðina.

Þegar á lögreglustöðina kom, hafi stefnanda verið tilkynnt, að hún væri handtekin. Í framhaldinu hafi hún verið færð í fangaklefa, eftir að hafa verið gert að afhenda yfirhöfn sína og aðrar eigur. Hafi hún þá ítrekað beiðni sína um að fá að hringja til að láta vita af sér, en verið neitað um það. Þá hafi hún óskað eftir því að fá að hafa samband við lögmann sinn, og hafi henni verið lofað, að haft yrði samband við hann. Eftir þó nokkurn tíma hafi henni hins vegar verið tilkynnt, að ekki næðist í lögmanninn. Þess í stað hafi henni verið bent á, að hún gæti fengið lögmann af lögmannavaktinni.

Samkvæmt gögnum málsins hafi skýrslutaka af stefnanda hafizt kl. 0340 aðfaranótt 30. apríl 2003, eða um 6 klukkutímum eftir að hún var handtekin. Þegar skýrslutakan hófst hafi stefnandi verið orðin reið, þar sem hún hafi ekki vitað, hvert tilefni handtökunnar væri og ekki skilið samhengi þess, að bílnúmeraplötu vantaði á bifreiðina og þess að vera sökuð um alvarlegt, refsivert brot, en lögreglan hafi ekki kynnt henni forsögu málsins.

Af þessum sökum hafi stefnandi neitað að tjá sig frekar um málið í yfirheyrslum um nóttina. Þess í stað hafi hún vísað til þess, sem hún hefði sagt lögreglumönnum á vettvangi fyrr um kvöldið. Hafi hún talið spurningar lögreglumannsins, sem yfirheyrði hana, vera særandi, meiðandi og þýðingarlausar. Hafi spurningarnar þannig falið í sér, að gengið hafi verið út frá því, að brot hefði átt sér stað, sem stefnandi bæri ábyrgð á. Í lok skýrslunnar hafi stefnandi látið bóka eftir sér mótmæli við handtökunni, og kveðst hún ekki hafa gert sér grein fyrir tilefni handtökunnar.

Að yfirheyrslu lokinni hafi stefnandi verið færð aftur í fangageymslu lögreglunnar og ekki verið látin laus fyrr en klukkan 856 hinn 30. apríl 2003. Um það leyti, sem henni var afhent yfirhöfn sín og aðrar eigur sínar, hafi hún hitt syni sína, þá B og D, á lögreglustöðinni. Hafi þeir tjáð stefnanda, að þeir hefðu séð, þegar lögreglan stöðvaði stefnanda kvöldið áður. Eftir því, sem á leið kvöldið og ekkert bólaði á stefnanda, hafi þeir farið að undrast um hana. Því hefðu þeir farið um miðnætti 29. apríl 2003 á lögreglustöðina og verið handteknir í kjölfarið, yfirheyrðir og settir í fangageymslu lögreglu.

Þann 13. október 2003 hafi stefnandi verið kölluð til yfirheyrslu hjá lögreglunni vegna málsins. Hafi hún þá tjáð lögreglunni, að hún hefði ekkert við fyrri skýrslur sínar að bæta. Hafi henni, við það tilefni, verið kynnt staðfesting tveggja lögreglumanna úr lögregluskýrslu þess efnis, að þeir hefðu farið að . . . hinn 29. apríl 2003 og séð, að skrásetningarnúmerið . . . hafi verið á . . . bifreið, sem hafi staðið í bifreiðastæði við . . . Stefnandi hafi sagt lögreglunni, að hún hefði engar skýringar á því og hafi ítrekað sakleysi sítt í málinu. Í febrúar 2005 hafi hún síðan fengið bréf frá Sýslumanninum í . . ., þar sem henni hafi verið tilkynnt, að lögreglustjóri hefði tekið þá ákvörðun að fella niður mál gagnvart henni í skjalabroti og umferðarlagabroti hinn 29. apríl 2003 með vísan til 112. gr. laga nr. 19/1991.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því í fyrsta lagi, að lögreglan í . . . hafi, með óforsvaranlegum aðgerðum sínum gagnvart stefnanda, bakað ríkinu bótaskyldu með ólögmætri handtöku og frelsissviptingu stefnanda. Þannig hafi skort lögmæt skilyrði til slíkra aðgerða gagnvart stefnanda. Í annan stað kveðst stefnandi byggja mál sitt á hendur stefndu á því, að ekki hafi verið nægilegt tilefni til þessara aðgerða í samræmi við ákvæði 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Í þriðja lagi hafi málsmeðferð lögreglunnar dregizt óeðlilega.

Handtaka lögreglunnar í . . . hafi í fyrsta lagi verið ólögmæt sökum þess, að ekki hafi verið til staðar rökstuddur grunur um, að stefnandi hefði átt hlutdeild í brotum, sem sætt geti ákæru, sbr. áskilnað þess efnis í fyrri málslið 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála. Ósannað sé, að lögreglan hafi haft rökstuddan grun um, að hún hefði framið brot þau, sem hafi verið tilefni handtöku hennar og frelsissviptingar.

Í þessu sambandi vísi stefnandi til þess, að fram komi í bókun dagbókar lögreglu, að lögreglan hafi fengið nafnlausa tilkynningu um meint brot símleiðis fyrr um daginn. Hafi tilkynningin verið þess efnis, að eigendur þriggja . . . bifreiða væru eftir hentugleika að færa skráningarnúmeraplötur með númerinu . . . á milli bifreiðanna, sem væru staðsettar annars vegar við . . . og hins vegar við . . . Ekki verði séð af skýrslum lögreglunnar, að hún hafi séð ástæðu til, eins og henni hafi þó borið skylda til, að fá upplýsingar frá tilkynnanda um kyn þeirra, sem hafi átt að viðhafa hina tilkynntu háttsemi, eða nánari lýsingu á útliti þeirra.

Stefnandi telji sannað, að lögreglan í . . . hafi ekki haft neinar vísbendingar eða ástæður, sem hafi gefið tilefni til að þess að ætla, að rökstuddur grunur léki á, að stefnandi hefði átt hlutdeild í afbroti, sem ylli því, að handtaka væri heimil samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála.

Lögreglu sé þannig einungis heimilt að handtaka mann samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála, að rökstuddur grunur sé til staðar, um að hann hafi framið brot. Áðurnefnd nafnlaus tilkynning til lögreglunnar í . . . um misnotkun á númeraplötum með skráningarnúmerinu hafi, að mati stefnanda, ekkert tilefni gefið til þess að ætla, að stefnandi væri á einhvern hátt viðriðin eða tengd meintu afbroti. Í þessu efni veki stefnandi athygli á því, að hún hafi ekki verið skráður eigandi þeirrar bifreiðar, sem hún hafi verið stöðvuð á hinn 29. apríl 2003, og að skýringar þær, sem hún hafi gefið lögreglunni á því, að það vantaði númeraplötu framan á bifreiðina, þegar hún var fyrst stöðvuð, hafi verið talin fullnægjandi af hálfu lögreglumanna, þegar hún var stöðvuð fyrst.

Þá telji stefnandi, að skilyrði 2. ml. 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála hafi ekki verið uppfyllt, þar sem ekki hafi verið nauðsynlegt að handtaka hana til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi brot hennar, eða til þess tryggja návist hennar sem grunaðs manns og öryggi, og eða til þess að koma í veg fyrir að hún spillti sönnunargögnum. Handtaka stefnanda hafi þannig ekki verið gerð á grundvelli einhverra ofangreindra lögmæltra markmiða. Stefnandi telji sannað, að stefndu hafi brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála.

Í þessu samhengi vísi stefnandi enn fremur til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem feli í sér, að lögreglu sé ekki heimilt að beita íþyngjandi úrræði eins og handtöku nema því aðeins að ekki sé hægt að ná því markmiði, sem að sé stefnt með öðru og vægara móti. Sé það álit stefnanda, að meðalhófsreglan hafi verið brotin og svo ákvæði 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 19/1996.

Þannig hafi lögreglumenn þeir, sem stöðvuðu stefnanda vegna þess eins, að númeraplötu hafi vantað framan á bifreiðina, strax gripið til þess ráðs að festa á númeraplötu bifreiðarinnar límmiða þess efnis, að frestur væri gefinn til 5. maí 2003 til þess að færa bifreiðina til skoðunar. Með því telji stefnandi, að lögreglan í . . . hafi gert allt, sem nauðsynlegt hafi verið til þess að koma í veg fyrir frekari meint brot stefnanda. Þá bendi stefnandi á, að hún hafi verið handtekin samkvæmt frumskýrslu lögreglu, án þess þó að leitað væri eftir því, að hún kæmi á lögreglustöð til að gefa skýrslu, eins og nærtækt hafi verið. Ekki hafi heldur verið um að ræða, að lögreglan væri með handtöku hennar að koma í veg fyrir, að stefnandi spillti rannsóknarhagsmunum.

Í annan stað byggi stefnandi málatilbúnað sinn á hendur stefndu á því, að jafnvel þótt talið verði, að ástæður fyrir handtökunni hafi verið fyllilega lögmætar í öndverðu, leiði það af meðalhófsreglunni, að sú frelsisskerðing, sem leiði af handtöku, eigi að standa eins stutt og kostur sé. Þannig sé skylt að láta handtekinn mann lausan, komi í ljós, að ekki sé þörf á að halda honum lengur í þágu rannsóknar, enda þótt ástæður fyrir handtökunni hafi í upphafi verið fyllilega lögmætar.

Stefnandi telji sannað, að henni hafi verið haldið mun lengur en þörf var á. Ekki hafi verið tekin af henni skýrsla fyrr en kl. 340 um nóttina, eða um sex klukkustundum eftir að lögreglan hafði fyrst af henni afskipti. Hún hafi svo ekki verið látin laus fyrr en hálfum sólarhring eftir að hún var handtekin, eða kl. 856 um morguninn. Stefnandi telji, að taka hefði átt af henni skýrslu á lögreglustöðinni strax og þangað kom og láta hana svo lausa strax í kjölfarið. Þá verði að telja, að lögreglunni hafi borið að láta stefnanda lausa í síðasta lagi, þegar lögreglan taldi sig hafa fundið bifreiðina, sem að var leitað, en eins og komi fram í frumskýrslu lögreglu, hafi lögreglan fundið bifreið, sem svipaði til þeirrar, sem þeir hefðu séð aka um . . . kl. 110 við . . . á . . .

Í þriðja lagi byggi stefnandi á því, að sá dráttur, sem orðið hafi á málsmeðferð lögreglu í málinu, hafi verið óeðlilegur og óskýrður með öllu. Mál það, sem hafi verið til rannsóknar, hafi verið einfalt og varðað vægri refsingu. Stefnandi hafi átt rétt á því að fá leyst úr máli sínu innan hæfilegs tíma, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár íslenzka lýðveldisins, sbr. lög nr. 33/1944 og nánar 1. mgr. 133. gr. laga um meðferð opinberra mála. Dráttur sá, sem orðið hafi á meðferð máls stefnanda, leiði, að mati stefnanda, til þess, að íslenzka ríkið beri skaðabótaábyrgð.

Með hliðsjón af ofangreindu telji stefnandi sannað, að lögreglan í . . . hafi, með óforsvaranlegum aðgerðum sínum, bakað ríkinu bótaskyldu með ólögmætri handtöku og frelsissviptingu, því skort hafi lögmæt skilyrði til slíkra aðgerða, jafnframt því sem ekki hafi verið til staðar nægilegt tilefni til þeirra. Verði ekki á það fallizt, verði að telja, að lögreglan hafi bakað íslenzka ríkinu bótaskyldu með því að láta frelsisskerðingu stefnanda vara óþarflega lengi, auk þess sem dráttur á málsmeðferð hafi valdið stefnanda tjóni.

Stefnandi vísar til laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, einkum ákvæða IX. kafla, XII. og XXI. kafla þeirra laga. Þá vísar stefnandi til stjórnsýslulaga nr. 37/1993, 67. gr. og 70. gr. stjórnarskrár íslenzka lýðveldisins, sbr. lög nr. 33/1944, og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Enn fremur vísar stefnandi til 5. og 6. gr. meginsamnings Evrópuráðsins um verndun mannréttinda og mannfrelsis.

Um skaðabótaskyldu íslenzka ríkisins sé byggt á 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, almennum reglum skaðabótaréttar um skaðabætur utan samninga og húsbóndaábyrgð og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Enn fremur vísist til lögreglulaga nr. 90/1996. Um tjón stefnanda vísist til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafa um málskostnað byggi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Um vaxtakröfu stefnanda vísist til laga nr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað sé í ákvæði laga um meðferð einkamála nr. 19/1991, einkum 130. gr., um málskostnað. Krafa um virðisaukaskatt styðjist við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga 91/1991.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því, að full efni hafa verið til þess fyrir lögreglu á umræddum tíma, þ.e. við handtöku stefnanda, að telja vera rökstuddan grun um, að framin hefðu verið afbrot, sem sætt gætu ákæru, og að stefnandi tengdist þeim á beinan hátt sem gerandi, eða a.m.k. hlutdeildarmaður. Á þessum tíma hafi lögreglu ítrekað borizt um það ábendingar, að bílnúmerið . . . væri notað á fleiri en eina bifreið, en fullyrt hafi verið við lögreglu, að númerið væri notað a.m.k. á 3 mismunandi bifreiðar. Skráður eigandi bifreiðar með þessu fastanúmeri hafi verið eiginmaður stefnanda. Á sama tíma og lögregla hafi haft afskipti af stefnanda, hafi lögregla séð aðra bifreið skammt frá í akstri með sama fastanúmeri. Bifreiðin, sem stefnandi ók, hafi aðeins verið með einu skráningarmerki, og hafi það aðeins verið fest með einum bolta. Síðar um kvöldið hafi fundizt bifreið, eins og hin bifreiðin, með sama númeri, við . . . í . . ., en fram komi, að eiginmaður stefnanda hafi þá um kvöldið verið á bifreiðinni við umráðasvæði . . . Þegar lögreglumenn könnuðu umrædd ökutæki, þar sem þau hafi staðið fyrir framan . . ., hafi lögreglu verið skýrt frá því, að fólk kæmi þar að bifreiðunum og færði skráningarnúmerin á milli bifreiðanna, en yfirgnæfandi líkur hafi verið á því, að um væri að ræða 3 bifreiðar og allar í eigu sömu fjölskyldu, þ.e. fjölskyldu stefnanda.

Að mati stefnda hafi verið óhjákvæmilegt að handtaka stefnanda í greint sinn.

Þegar lögregla hafði afskipti af stefnanda, hafi legið fyrir, að önnur bifreið, með sama númeri, hafi verið í notkun, en ástæða hafi verið til að ætla, að bifreiðar þessar væru allar notaðar af meðlimum sömu fjölskyldunnar. Þannig hefði stefnanda verið hægur vandi að hafa samband við aðra, þ. á m. ökumann hinnar bifreiðarinnar og aðra þá, sem ætluðum brotum tengdust, í því skyni að vara þá við og samræma framburð og eftir atvikum að koma undan sönnunargögnum. Þannig hafi verið nauðsyn á því vegna rannsóknarhagsmuna að handtaka stefnanda til að hún hefði ekki möguleika á að torvelda rannsóknina. Ekki sé með þessu sagt, að hún hefði gert það, en lögreglu sé ekki aðeins heimilt, heldur beinlínis skylt að hindra slíkt, þegar á því sé raunhæfur möguleiki. Ekki hafi verið unnt að tryggja rannsóknarhagsmuni með því að beita vægari úrræðum, en handtakan hafi verið eina leiðin, sem lögregla hafi haft í þeirri stöðu, sem upp hafi verið komin. Í þessu sambandi vilji stefndi nefna, að ekki hafi einungis verið að rannsaka ætluð brot gegn 64. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, heldur ekki síður brot gegn 157. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Stefndi fallist ekki á, að handtakan hafi varað of lengi. Að ýmsu þurfi að hyggja í slíku máli, en ekki hafi verið nægilegt að taka skýrslu af stefnanda til að tryggja hagsmuni rannsóknarinnar, enda þá ekki búið að ræða við aðra, sem þurfti að hafa samband við vegna málsins. Ekki hafi náðst í aðra fjölskyldumeðlimi fyrr en síðar, og ekki hafi verið haft upp á eiginmanni stefnanda fyrr en morguninn eftir. Hann hafi verið grunaður um aðild að umræddum brotum. Um þetta geti stefnandi aðeins sakast við sjálfa sig. Stefnandi hafi neitað að upplýsa, hvernig náð yrði sambandi við mann hennar og stuðlað sjálf að því á beinan hátt með svörum sínum, að rannsóknin tæki lengri tíma í upphafi, en þörf hafi borið til, en þar sé um að kenna því, að stefnandi hafi verið mjög ósamvinnuþýð. Vissulega sé það réttur sakaðs manns að tjá sig ekki, en sú háttsemi og afstaða geti engu að síður orðið til þess að torvelda rannsóknina og lengja þann tíma, sem lögregla þurfi að hafa viðkomandi í haldi. Nauðsynlegt og óhjákvæmilegt hafi verið að freista þess að taka skýrslu af eiginmanni stefnanda, áður en hún gæti haft við hann samband, en slíkt hefði getað torveldað rannsóknina á þeim tíma, þannig að þau gætu samræmt svör sín. Málsgögnin beri með sér, að unnið hafi verið sleitulaust að málinu um kvöldið og nóttina, og hafi frelsissviptingin því alls ekki verið lengri en efni hafi verið til.

Stefndi mótmæli því, að sá tími, sem liðið hafi þar til málinu hafi endanlega lokið með niðurfellingu þann 21. febrúar 2005, felli á stefnda bótaskyldu. Ekki sé vísað til tiltekinna ákvæða í stefnu þessu til stuðnings. Ákvæði 175. og 176. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 byggi ekki bótaskyldu á tíma að þessu leyti. Þá telji stefndi, að sá tími, sem liðið hafi, unz málinu hafi lokið, sé ekki svo langur, að hann falli undir hugtakið „ólögmæt meingerð“ í skilningi 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ekki verði bótaskylda heldur byggð á almennu skaðabótareglunni að þessu leyti, enda sízt um að ræða ólögmæta háttsemi starfsmanna stefnda. Ekki sé að sjá á framlögðum gögnum stefnanda, að hún hafi orðið fyrir tjóni vegna þess tíma, sem liðið hafi, enda liggi ekki fyrir, að stefnandi hafi sýnt málinu minnsta áhuga, eða svo mikið sem spurzt fyrir um það einu sinni, eftir að hann hafi verið látinn laus að morgni 30. apríl 2003 og allt þar til málið hafi verið fellt niður. Ákvæði laga, sem fjalli um málsmeðferðartíma, séu rúm og matskennd og veiti lögreglu ákveðið svigrúm, svo að ekki sé unnt að telja aðeins dagana, heldur þurfi að meta hvert mál fyrir sig. Lögreglu hafi borið að reyna að upplýsa málið og beita til þess þeim aðferðum og leiðum, sem lög bjóði. Öll skilyrði fyrir beitingu þeirra hafi verið uppfyllt að mati stefnda.

Stefndi telji, að full efni hafi verið til að beita umræddum rannsóknaraðgerðum.

Það, að stefnandi hafi ekki verið ákærð og sakfelld, verði ekki eitt sér til þess að baka stefnda bótaskyldu vegna lögreglurannsóknar, en allar aðgerðir lögreglu í málinu hafi verið lögum samkvæmar og hvergi gengið lengra en lög bjóði og þörf hafi krafið.

Fjárhæð miskabótakröfu sér alfarið mótmælt, en fjárhæð hennar sé fjarri öllu lagi. Ekki sé krafan rökstudd og sízt m.t.t. hinnar háu fjárhæðar.

Vaxtaútreikningi sé mótmælt og sé vísað til 9. gr. i. f. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 að þessu leyti. Sérstaklega sé tekið fram, að stefnandi þyki ekki hafa fullnægt skilyrðum 9. gr. nefndra laga um skyldu tjónþola til að veita upplýsingar til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.

Að öðru leyti sé málatilbúnaði, málsástæðum og lagarökum stefnanda mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

Til stuðnings kröfu um málskostnað vísi stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar auk stefnanda vitnin, D, sonur stefnanda, B, sonur stefnanda, S, eiginmaður stefnanda, E lögreglumaður, F lögregluvarðstjóri, G aðalvarðstjóri, H lögreglumaður, I lögreglumaður, J, aðalvarðstjóri í . . ., K, lögreglumaður í . . ., L rannsóknarlögreglumaður og M rannsóknarlögreglumaður.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að skort hafi lögmæt skilyrði og tilefni fyrir handtökunni sem og að málsmeðferð hafi dregizt óeðlilega.

Tilefni handtökunnar var það, að því er fram kemur í gögnum málsins, að lögreglan í . . . hafi fengið ábendingar um, að verið væri að færa bílnúmerið . . . á milli bifreiða, og taldi lögregla sig hafa séð tvær bifreiðar með þessu sama númeri í akstri á sama tíma, þar sem stefnandi ók annarri þessara bifreiða. Taldi lögregla sig þannig hafa rökstuddan grun um, að stefnandi ætti aðild að því máli.

Fram kemur í gögnum málsins og við skýrslugjafir lögreglumanna þeirra, sem að málinu komu, að þeir höfðu engar upplýsingar fengið um það, hverjir það væru, sem tengdust hinu meinta broti, hvorki um kyn eða aldur ætlaðra brotamanna. Þá sýnist lögregla ekki hafa haft, á þessum tíma, upplýsingar um skráðan eiganda bifeiðar þeirrar, sem bar númerið . . ., eða nákvæmar upplýsingar um tegund eða árgerð bifreiðarinnar, en fyrir liggur, að þær tvær bifreiðar sem lögreglan taldi sig hafa séð með umræddu númeri, voru ekki sömu gerðar. Í báðum tilvikum var að vísu um . . . bifreiðar að ræða, en af sitt hvorri undirtegundinni og var önnur stallbakur, en hin hlaðbakur. Stefnandi var ekki skráð eigandi bifreiðar á þessum tíma, en eiginmaður hennar var skráður eigandi bifreiðar þeirrar, sem hún ók, og við eftirgrennslan lögreglu kom í ljós, að númer það, sem á bifreiðinni var, . . ., var hið rétta númer bifreiðarinnar. Verður ekki séð, að þetta hafi ekki mátt staðreyna án tafar, en samkvæmt framburði G aðalvarðstjóra í . . . hafði lögreglan aðgang að ökutækjaskrá.

Eins og málið er vaxið, verður ekki séð, að akstur stefnanda á bifreiðinni . . . í umrætt sinn hafi gefið tilefni til handtöku hennar og frelsissviptingar í tæpan hálfan sólarhring. Þykir öll meðferð málsins hjá lögreglu umrædda nótt að auki hafa dregizt úr hófi. Ekki liggur fyrir, að reynt hafi verið að hafa samband við verjanda fyrr en seint um nóttina, og hófust skýrslutökur af stefnanda fyrst kl. 0340, eða um 6 klst. eftir að hún var handtekin. Þá liggur ekkert fyrir um, gegn andmælum stefnanda, að reynt hafi verið að ná í eiginmann hennar fyrr en næsta morgun, en framburður hans sýnist hafa verið forsenda þess, að stefnandi yrði látin laus. Hefur eiginmaður hennar borið, að hann hafi verið heima frá því um kl. ellefu um kvöldið og alla nóttina. Hins vegar er ósannað, að framkoma stefnanda hafi verið með þeim hætti, að réttlætti þessar miklu tafir á rannsókn málsins umrædda nótt.

Af hálfu lögreglu hefur verið borið við erli í störfum hennar umrædda nótt, án þess að það hafi verið skýrt nánar, svo réttlætt gæti þann mikla drátt, sem varð á skýrslutökum af stefnanda. Tveir synir stefnanda voru handteknir um miðnætti sömu nótt vegna gruns um aðild að meintu broti móður þeirra. Voru þeir í haldi alla nóttina. Var annar sonurinn aldrei yfirheyrður, en hinn var yfirheyrður í tvígang um nóttina, annars vegar kl. liðlega tvö og hins vegar kl. liðlega fjögur. Liggur ekki fyrir haldbær skýring á því, hvers vegna yfirheyrslur yfir eldri syninum drógust svo sem raunin var, svo réttlætt gæti áframhaldandi frelsisskerðingu stefnanda. Þá hefur ekki verið sýnt fram á, að handtaka stefnanda og frelsissvipting í framhaldi af því, hafi verið nauðsynleg eða réttlætanleg, eins og á stóð, til að koma í veg fyrir áframhaldandi meint brot, eða að sakargögnum yrði spillt.

Hefur þannig ekkert komið fram í málinu, sem bendir til þess að lögregla hafi haft rökstuddan grun um aðild stefnanda að meintu skjalafalsi með númeraplötur eða að tilefni hafi verið til handtöku í kjölfar þess að hún var staðin að því að aka um með eina númeraplötu á bifreiðinni og án þess að hafa ökuskírteini meðferðis. Er þannig ekki fallizt á, að skilyrði 97. gr. l. nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála hafi verið fyrir hendi, þegar tekin var ákvörðun um handtöku stefnanda og áframhaldandi frelsissviptingu í framhaldi af því.

Fyrir liggur, að málið var til rannsóknar hjá lögreglu í hátt á annað ár, en var síðan fellt niður, þar sem rannsókn gaf ekki tilefni til frekari aðgerða. Hefur engin skýring fengizt á nauðsyn þessarar löngu málsmeðferðar hjá lögreglu.

Er samkvæmt framansögðu og með vísan til a og b liða 176. gr. l. nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála fallizt á, að stefnandi eigi rétt á bótum af framangreindum sökum, sem þykja hæfilega ákveðnar kr. 100.000.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og ákveðst gjafsóknarkostnaður hennar kr. 200.000 og greiðist úr ríkissjóði.

Ekki þykja efni til að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar, þar sem sá kostnaður rynni í ríkissjóð.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenzka ríkið, greiði stefnanda, A, kr. 100.000, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. apríl 2003 til dómsuppsögudags, 2. júní 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. og 12. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 200.000, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf