E-38/2022

Mál þetta var höfðað 29. apríl 2022 og dómtekið 9. febrúar 2023. Stefnandi er A [heimilisfang]. Stefndu eru B ehf., [heimilisfang], C ehf., [heimilisfang], og til réttargæslu, vegna C ehf., TM tryggingar hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði óskipt skaðabótaskylda hinna stefndu félaga vegna líkamstjóns þess sem stefnandi varð fyrir í slysi þann [...] 2019 í verslun stefnda B ehf., sem staðsett er í húsnæði stefnda C ehf. Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál á hendur stefnda B ehf.

Stefndu krefjast þess aðallega að vera sýknuð af kröfum stefnanda en til vara að bótaskylda verði aðeins viðurkennd að hluta. Þá er gerð krafa um málskostnað.

Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar að skaðlausu.

I Málsatvik

Stefnandi höfðar mál þetta vegna slyss er hún varð fyrir í verslun stefnda B ehf. þann [...]2019. Framkvæmdir voru í versluninni þennan dag og hafði kassi verið lagður á gólf við glugga verslunarinnar, skammt frá afgreiðsluborði verslunarinnar.

Slys stefnanda bar þannig að að hún stóð við afgreiðsluborð verslunarinnar og lauk þar viðskiptum. Hún sneri sér við og hugðist ganga að útidyrum verslunarinnar en rak sig þá í umræddan kassa, sem var í gönguleið hennar, og hrasaði um hann með þeim afleiðingum að hún féll á snaga sem var festur á vegg. Fékk hún snagann í vinstra auga og hlaut af því varanlegan skaða á auganu. Var hún í kjölfarið flutt í sjúkrabíl á sjúkrahúsið á [...]og síðan með sjúkraflugi á bráðamóttöku LSH.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Þá gáfu fyrirsvarsmenn stefndu, D og E, einnig aðilaskýrslu. Þá gáfu skýrslu vitnin F, G og H, lögreglumaður.

II

Stefnandi byggir á því að stefndu beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni hennar á grundvelli almennu skaðabótareglunnar, sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, auk reglunnar um nafnlaus mistök.

Stefnandi byggir á að þær aðstæður sem hafi verið til staðar í umrætt sinn megi rekja til aðgæsluleysis og vanrækslu starfsmanna stefnda B og feli í sér frávik frá þeirri ríku aðgæsluskyldu sem stefnda B ehf. bar að sinna sem rekstraraðila verslunarinnar. Hafi stefnda B borið að tryggja öryggi viðskiptavina sinna og annarra sem áttu erindi í verslunina. Þá beri stefndi C ehf. jafnframt ábyrgð á þeim óforsvaranlegu og hættulegu aðstæðum sem hafi verið fyrir hendi í fasteigninni þegar stefnandi slasaðist.

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi borið í sameiningu að tryggja góðan að-búnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði í húsnæði verslunarinnar, sem einnig hafi verið vinnustaður í samræmi við 17. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað, sbr. reglugerð nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnu-verndarstarfs á vinnustöðum.

Stefnandi vísar til þess að stefndi B ehf., sem reki samnefnda verslun við [...], beri sem rekstraraðili og eigandi verslunarinnar ábyrgð á að tryggja öryggi viðskiptavina sinna og annarra sem eigi þar erindi. Af þeirri ástæðu hafi starfsmönnum stefnda B ehf. borið að grípa til allra sanngjarnra ráðstafana til að koma í veg fyrir að slysahætta skapaðist í og við verslunarhúsnæðið, þ. á m. að sjá til þess að gönguleiðir innan verslunarinnar væru greiðfærar, hindrunarlausar og hættulausar.

Stefnandi byggir á að eins og aðstæðum hafi verið háttað í umrætt sinn sé óhætt að slá því föstu að slys stefnanda sé að rekja til vanrækslu og aðgæsluleysis starfsmanna stefnda B ehf. og vitnisins F sem sinnti viðhaldi og lagfæringum í verslun stefnda um að tryggja öryggi stefnanda.

Stefnandi byggir á því að ógætilegt hafi verið af starfsmönnum stefnda B ehf. að skilja kassa eftir í gangvegi verslunarinnar, í vegi fyrir umferð fólks. Hafi þeim borið að gera stefnanda viðvart um að umræddur kassi stæði fyrir aftan hana og í gönguleið hennar. Stefnandi hafi mátt gera ráð fyrir að hún gæti gengið frá afgreiðsluborði að útgangi verslunarinnar án vandkvæða. Ekki sé hægt að gera þá kröfu til viðskiptavina að þeir líti sérstaklega niður til fóta sér eftir að þeir hafi greitt fyrir vöru, en umræddur kassi hafi verið staðsettur nálægt afgreiðsluborði verslunarinnar.

Stefnandi byggir á því að staðsetning kassans hafi valdið augljósri slysahættu, eink um þegar litið sé til þess að kassanum hafi verið komið fyrir beint fyrir aftan afgreiðsluborð verslunarinnar, þvert í veg fyrir umferð fólks.

Stefnandi byggir á því að með aðgæsluleysi sínu og vanrækslu hafi starfsmenn stefnda B ehf. vikið verulega frá þeirri háttsemi sem þeim hafi borið að viðhafa í umrætt sinn. Byggir stefnandi á að meginregla 39. gr. reglna nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða, hafi verið brotin, sbr. einnig 5. mgr. 39. gr. reglnanna, sbr. og 37. gr. og 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og aðbúnað á vinnustöðum, auk 14. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til þess að ekki hafi verið gert áhættumat fyrir vinnusvæðið í samræmi við 65. gr. laga nr. 46/1980, varðandi aðgengi viðskiptavina að vinnusvæðinu.

Stefnandi telur að líta verði til þeirra ríku skyldna sem hvíli á þeim sem eiga, reka og koma með öðrum hætti að verslunar- og þjónustuhúsnæði, til að tryggja öryggi við-skiptavina sinna og þeirra sem eigi þar erindi. Af þeim skyldum leiði að beita verði ströngu sakarmati. Bendir stefnandi á að hægur vandi hefði verið fyrir starfsmenn stefnda B ehf. að fjarlægja umræddan kassa og koma þannig í veg fyrir slysahættu.

Stefnandi bendir jafnframt á að með síðari úrbótum hafi verið viðurkennt að úrbóta væri þörf.

Varðandi kröfu á hendur stefnda C ehf. bendir stefnandi á að sá aðili sé eigandi þess húsnæðis sem verslun stefnda B ehf. er rekin í. Þá séu sömu eigendur að stefnda Cehf. og stefnda B ehf. Byggir stefnandi á að stálpinninn sem farið hafi í auga stefnanda hafi verið hluti fasteignarinnar eða hluti af búnaði fasteignarinnar, enda varanlega skeyttur við eignina. Hafi pinninn verið staðsettur á gönguleið út úr versluninni og hafi skapað ákveðna hættu. Beri húseigandinn ábyrgð á því fyrirkomulagi og einnig ábyrgð á iðnaðarmanni þeim sem hafi verið við vinnu í versluninni í umrætt sinn.

Stefnandi byggir á því að ef niðurstaðan verði sú að iðnaðarmaðurinn hafi valdið tjóni með vinnu sinni falli tjónið undir vinnu við fasteignina og þá undir fasteigna-tryggingu C ehf. Verði að líta svo á að stefndu B ehf. og C ehf. beri sameiginlega ábyrgð á saknæmri og ólögmætri háttsemi umrædds iðnaðarmanns.

Málsástæður stefndu B ehf. og C ehf.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að slys stefnanda megi að öllu leyti rekja til gáleysis stefnanda og óhappatilviljunar.

Byggja stefndu á því að það sé gildandi regla í íslenskum rétti að menn skuli almennt kunna fótum sínum forráð og geti ekki, ef illa fer í þeim efnum, komið ábyrgð-inni yfir á aðra.

Stefndu telja staðsetningu kassans hafa blasað við og verið augljósa öllum þeim sem gengu um verslunina. Umræddum kassa hafi verið ýtt að útvegg til að gönguleið yrði greið frá búðarborðinu. Staðsetning kassans hafi því ekki verið sérstaklega hættuleg. Þá hafi starfsmaður vakið athygli stefnanda á staðsetningu kassans með því að ýta honum til fyrir framan hana. Stefnandi hafi gengið á kassann án þess að líta fram fyrir sig og hafi því aðgæsluleysi hennar verið meginorsök slyssins. Benda stefndu á að kassanum hafi ekki verið varanlega komið fyrir á þeim stað sem um ræddi heldur hafi hann einungis verið lagður þar meðan verið var að bera vörur inn í verslunina.

Stefndu mótmæla því að umræddur snagi hafi skapað hættu. Hann hafi verið tvöföld járnlykkja og því ekki hættulegur. Eðli máls samkvæmt séu snagar með vörum ávallt í gönguleið til að viðskiptavinir geti gengið að þeim. Hafi staðsetning snagans ekki verið óeðlileg. Hafi ekki orðið slys áður vegna snaganna og ekki af þeim augljós slysa-hætta.

Stefndu telja sig ekki hafa brotið gegn 5. mgr. 39. gr. reglna nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða. Ákvæðið eigi einungis við um hættusvæði á vinnustöðum og verslunarrýmið hafi ekki verið slíkt svæði. Þá hafi stefndu ekki brotið gegn öðrum ákvæðum laga.

Stefndi C ehf. byggir sýknukröfu sína á því að félagið reki ekki verslunina B, heldur sé stefndi einungis eigandi húsnæðisins. Beri stefndi því hvorki ábyrgð á því hvernig rekstri verslunarinnar sé háttað né ábyrgð á verkstjórn við uppsetningar á panelplötum. Þá hafi snaginn sem stefnandi féll á ekki verið skeyttur við vegginn heldur færanlegur.

Málsástæður réttargæslustefnda TM trygginga hf.

Réttargæslustefndi telur liggja fyrir að skilyrði vátryggingaskilmála stefnda C ehf. séu ekki uppfyllt og því hafi bótaskyldu verið synjað.

Réttargæslustefndi telur kjarna málsins vera þann að um hafi verið að ræða óhappatilvik í skilningi skaðabótaréttarins. Verði ekki fallist á það liggi allt að einu ljóst fyrir að eigin sök stefnanda leiði til þess að ekki sé bótaréttur til staðar.

Réttargæslustefndi bendir á að jafnvel þótt einhver sök væri til staðar liggi hún ekki hjá stefnda C ehf. sem húseiganda.

Réttargæslustefndi hafnar því að meinta sök stefnda C ehf. megi rekja til staðsetningar snaga nálægt útgangi verslunarinnar. Slíkir snagar séu algengir í verslunum, bæði við inn- og útganga. Þá hafi umræddir snagar ekki verið í óvenjulegri hæð eða frábrugðnir snögum sem almennt er að finna í verslunum.

Réttargæslustefndi byggir á því að um óhappatilvik hafi verið að ræða sem ekki geti leitt til bótaskyldu C ehf. Aðstæður á slysstað hafi ekki verið sérstaklega hættulegar. Staðsetning snaga á vegg hafi verið eðlileg. Þá hafi kassinn verið nokkra metra frá snögunum og því ekki unnt að fallast á að staðsetning hans hafi verið sérstaklega hættuleg og til þess fallin að valda því óhappi er varð.

Réttargæslustefndi byggir jafnframt á því að það tjón sem stefnandi hafi orðið fyrir verði að öllu eða mestu leyti rakið til aðgæsluleysis hennar og eigin sakar.

Réttargæslustefndi bendir á að fram komi í frásögn stefnanda í stefnu að hún hafi gengið frá afgreiðsluborðinu án þess að líta fram fyrir sig. Fyrir liggi skýr dómafordæmi um að metið sé tjónþola til eigin sakar að hann horfi ekki fram fyrir sig ef koma hefði mátt í veg fyrir slys með því. Verði að leggja til grundvallar að kassinn hafi verið auð-sýnilegur hverjum sem gekk um gólf verslunarinnar og því hafi verið um að ræða eigin sök stefnanda í máli þessu. Leggja verði til grundvallar að umrætt gáleysi hafi verið eina orsök óhappsins eða a. m. k. meginorsök þess. Kassinn hafi ekki verið á sérstaklega hættu-legum stað eða skapað sérstaka hættu.

III

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu vegna tjóns af völdum slyss sem hún varð fyrir í versluninni B, [heimilisfang], þegar hún féll á snaga eftir að hafa rekið sig í kassa sem stóð á gólfinu, með þeim afleiðingum að hún hlaut varanlegan skaða á auga. Beinist krafa hennar annars vegar að versluninni B ehf. og hins vegar eiganda umræddrar fasteignar, C ehf.

Við aðalmeðferð málsins upplýstist að umræddur kassi, sem stefnandi féll um í umrætt sinn, var ekki verkfærakassi iðnaðarmanns heldur kassi með pinnum. Þá upplýst-ist að vitnið F, sem aðstoðaði vitnið E við framkvæmdir í versluninni umræddan dag, er eiginmaður meðeiganda hennar að stefnda B ehf. og að hann hafi verið að aðstoða sem slíkur í versluninni í umrætt sinn. Var því ekki um að ræða kassa á vegum iðnaðarmanns heldur var umræddur kassi á vegum og í eigu stefnda B ehf.

Fallist er á það með stefnda C ehf. að umrætt slys verði ekki rakið til útbúnaðar fasteignarinnar þannig að eigandi hennar beri á því ábyrgð. Verður slysið annars vegar rakið til umrædds kassa sem stefnandi féll um, sem var í fasteigninni á vegum stefnda Behf. svo sem áður var rakið, og hins vegar til snagans sem stefnandi féll á. Var um að ræða færanlegan snaga sem ekki var varanlega skeyttur við fasteignina, svo sem stefnandi byggir á, og því ekki hluti af búnaði fasteignarinnar. Er það því mat dómsins að húseigandinn geti ekki borið ábyrgð á tjóni stefnanda. Er því stefndi C ehf. sýknaður af kröfum stefnanda.

Af dómaframkvæmd má ráða að þegar um er að ræða verslunar- eða þjónustu-húsnæði, þar sem gera má ráð fyrir að almenningur venji komur sínar, séu gerðar ríkar kröfur til þeirra sem reka starfsemi í slíku húsnæði að tryggja að almenningi stafi ekki hætta af því. Er því um að ræða strangt sakarmat í slíkum tilvikum þegar metið er hvort skaðabótaábyrgð hafi stofnast vegna líkamstjóns.

Í máli þessu var um það að ræða að starfsmaður á vegum stefnda B ehf. lagði umræddan kassa á gólf verslunarinnar á milli afgreiðslukassa og útidyra verslunarinnar. Var hann því í gönguleið þeirra sem gengu frá viðskiptum við afgreiðsluborð verslunarinnar og ætluðu sér að því loknu út úr versluninni. Er að mati dómsins ljóst að þessi staðsetning kassans hafði í för með sér hættu á því að viðskiptavinir myndu rekast í kassann og falla um hann á leið sinni út úr versluninni og þá mögulega á snagann sem stefnandi féll á í umrætt sinn. Hefði verið auðvelt fyrir starfsmenn verslunarinnar að koma kassanum fyrir annars staðar, þar sem ekki stafaði hætta af honum. Hefur stefndi B ehf. ekki sýnt fram á að stefnandi hafi verið vöruð við staðsetningu kassans í umrætt sinn.

Með hliðsjón af öllu framangreindu telur dómurinn að meta verði slys stefnanda starfsmönnum stefnda B ehf. til sakar. Var um að ræða aðgæsluleysi starfsmanna stefnda B ehf. sem stefndi verður að bera ábyrgð á. Er það því niðurstaða dómsins að viðurkenna bótaskyldu stefnda B ehf. vegna líkamstjóns þess sem stefnandi varð fyrir í slysi þann [...]2019 í verslun stefnda. Þá verður, með hliðsjón af öllu framangreindu, ekki fallist á það sjónarmið stefndu að stefnandi hafi sýnt af sér aðgæsluleysi sem metið verði henni til eigin sakar í málinu.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu á hendur stefnda B ehf. samkvæmt gjafsóknarleyfi dagsettu 14. febrúar 2022. Krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda B ehf. eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Útlagður kostnaður stefnanda er 41.700 krónur samkvæmt málskostnaðarreikningi. Með vísan til úrslita málsins og til 1. mgr. 130. gr. og 4. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda B ehf. gert að greiða málskostnað sem renni í ríkissjóð. Er fjárhæð hans ákveðin 1.591.700 krónur. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda í máli hennar á hendur stefnda B ehf. greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun F-kk-ef V-kk-ef lögmanns sem þykir, að teknu tilliti til umfangs málsins og með hliðsjón af tímaskýrslu lögmannsins, hæfilega ákveðin 1.550.000 krónur.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli stefnanda og stefnda Cehf. og réttargæslustefnda TM trygginga hf.

B-kk-nf Þ-kk-nf, settur dómstjóri, kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi C ehf. er sýkn af kröfu stefnanda.

Viðurkennd er bótaskylda stefnda B ehf. vegna líkamstjóns þess sem stefnandi varð fyrir í slysi þann 24. maí 2019 í verslun stefnda B ehf.

Stefndi B ehf. greiði 1.591.700 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda í máli hennar á hendur stefnda B ehf., þar með talin þóknun F-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 1.550.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Málskostnaður milli stefnanda og stefnda C ehf. og réttargæslustefnda TM trygginga hf. fellur niður.

B-kk-nf Þ-kk-nf