S-5534/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 30. maí 2023, er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, á hendur S-kk-þgf J-kk-þgf J-kk-þgf, kt. [...], [...], Reykjavík, „fyrir eignaspjöll og hótanir með því að hafa, laugardaginn 6. mars 2021, valdið skemmdum á bifreiðinni [...], eign A, kt[...], með því að hafa slegið potti í bifreiðina í [...]í Reykjavík, með þeim afleiðingum að framrúða og framljós hægra megin brotnaði og rúðuþurrkur skemmdust, og síðar sama dag, fyrir utan [...] hótað A og syni hans B, kt. [...], lífláti, en ummælin voru til þess fallin að vekja hjá þeim ótta um líf, heilbrigði og velferð þeirra.

Mál nr. 007- 2021- [...]

Telst þessi háttsemi ákærða varða við 233. gr. og 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Með framhaldsákæru, dags. 16. janúar 2023, var eftirfarandi einkaréttarkröfu brotaþola A komið að með samþykki ákærða:

„ A, kt.

[...]

, gerir þá kröfu að ákærði greiði honum 163.398 kr., auk vaxta, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 11.03.2021 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðar dráttarvexti samkvæmt 1. mgr.6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.“

Þá var með framhaldsákæru, dags. 15. mars 2023, komið að varakröfu um öryggisráðstafanir 62. gr. almennra hegningarlaga. Uppfyllt eru skilyrði 1. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008.

Ákærði krefst þess að honum verði ekki gerð refsing. Þá krefst hann þess að bótakröfu verði hafnað. Einnig krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna til handa verjanda síns.

I.

Aðfaranótt laugardagsins 6. mars 2021 kl. 1:16 var óskað eftir aðstoð lögreglu að [...]. Tilkynnandi var A, íbúi hússins sem er raðhús. Kvað hann nágranna sinn í raðhúslengjunni vera að brjóta rúður í bifreið sem stæði þar fyrir utan. Ákærði hittist fyrir á vettvangi og segir í frumskýrslu lögreglu að hann hafi verið kunnur lögreglu vegna fyrri afskipta. Hann hafi verið í mjög annarlegu ástandi og ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu. Var hann handtekinn og færður á lögreglustöð. Þá segir í skýrslunni að svo virtist sem einhverju hefði verið skvett á bifreiðina og húsið. Af lykt og ásýnd að dæma hafi veriðum að ræða saur og ælu eða hvort tveggja.

Rætt var við A og gerði hann grein fyrir samskiptum sínum við ákærða á vettvangi. Hafi ákærði farið mikinn og haldið á potti með óþekktu innihaldi. Hann hafi heyrt brothljóð og séð ákærða við bifreið sína [...]. Framrúða bifreiðarinnar hafi verið brotin svo og annað framljósið. Teknar voru ljósmyndir á vettvangi og af bifreiðinni. Þá lagði brotaþoli fram formlega kæru á hendur ákærða fyrir eignaspjöll líkt og áskilið er í 4. mgr. 257. gr. í almennum hegningarlögum.

Undir meðferð málsins fyrir dómi var C geðlæknir dómkvaddur matsmaður til að vinna geðrannsókn á ákærða svo unnt yrði að leggja mat á hvort 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga ættu við um geðhagi ákærða á verknaðarstundu og hvort refsing gæti borið árangur.

II.

Skýrslutökur fyrir dómi

C geðlæknir gerði grein fyrir helstu niðurstöðum geðrannsóknar sinnar. Hann lýsti veikindum ákærða og hvernig þau hefðu ágerst jafnt og þétt. Hann hafi verið orðinn [ Heilsufarsupplýsingar]. Ákærði hefði verið í umsjá[...]og tekið lyf en honum versnaði til muna ef hann sleppti þeim. Þar sem ákærði sé með [...] sé lyfjameðferð honum nauðsynleg.

Brotaþoli A kvaðst hafa verið nágranni ákærða. Samskipti við hann hafi verið viðunandi en átt það til að versna til mikilla muna ef hann drykki ofan í lyfin. Hafi lögreglan margoft komið vegna ónæðis ákærða en hann hafi alltaf snúið aftur heim án þess að nokkuð væri að gert. Hvað varðar fyrra tilvikið sem um ræði í ákærunni hafi ákærði verið með læti að nóttu til. Hann hafi verið með pott sem innihélt saur og lamið í hús og bifreið brotaþola. Kvaðst brotaþoli ekki hafa séð það nákvæmlega þaðan sem hann stóð innandyra en séð handahreyfingar hans. Við þetta hafi ákærði unnið skemmdir á bifreiðinni, mölbrotið framljósið og skemmt framrúðuna svo að skipta þurfti um hana. Þá kvaðst brotaþoli hafa þrifið húsið og bifreiðina sjálfur en það hefði verið mikið verk. Lögreglan hefði komið á vettvang og tekið ákærða fastan.

Brotaþoli lýsti seinna tilvikinu eftir besta minni. Hann kvað ákærða hafa hótað sér lífláti eins og svo oft áður. Sonur hans, B, hefði komið heim og verið vitni að hótununum en ákærði hefði einnig hótað honum lífláti. Hefði vitnið tekið hótanirnar alvarlega. Brotaþoli taldi þetta atvik hafa átt sér stað þegar lögreglumenn voru á staðnum en kvaðst nánar spurður rugla tilvikunum saman enda keimlík og mörg.

D kvaðst hafa vaknað við dynki að nóttu til og minnti að ákærði hefði verið að færa til ruslatunnur. Vitnið kvaðst búa í húsi nálægt og hafa góða yfirsýn yfir [...] úr glugga.

Hún hafi séð þegar ákærði var kominn með pönnu eða eitthvað álíka og var að skemma bíla nágrannans. Ákærði hafi barið í bílinn með hlutnum. Minnti hana að það hefði einkum verið einn bíll sem stóð næst húsinu, að hana minnti leigubifreið. Vitnið kvað tilvikin hafa verið mörg er hún varð vör við ákærða í ham en taldi þó augljóst að hann væri veikur. Lögreglan hafi verið tíður gestur þar.

Lögreglumaður E kvaðst hafa komið að [...] eftir að tilkynnt hefði verið um skemmdir á bifreið. Reyndist gerandinn vera ákærði en lögreglan kannaðist við hann vegna fyrri afskipta. Ákærði hafi staðið fyrir utan húsið og verið óðamála og í annarlegu ástandi. Hann hafi ætlað að hlaupa inn til sín en var handtekinn. Rætt var við tjónþola sem sagði m. a. frá því að hann hefði heyrt læti fyrir utan, barið þungt og fast og þá séð ákærða ganga frá bifreiðinni. Hefði þá verið búið að vinna skemmdir á bifreiðinni, brjóta framrúðu og ljósin. Kvaðst vitnið hafa séð skemmdirnar á bifreiðinni og eitthvað brúnt á henni sem lyktaði eins og saur. Að þessu loknu var ákærði fluttur í fangageymslu.

Lögreglumaður F lýsti aðkomu sinni sem var sú að gæta ákærða þar til hann var fluttur af vettvangi. Vitnið kvaðst hafa séð eitthvert„ógeð“ á bifreiðinni. Brotaþoli hefði einnig verið á staðnum en vitnið ræddi ekki við hann.

Brotaþoli B lýsti tilviki er lögreglan hefði komið á vettvang og ákærði þá haft í hótunum við föður hans og sig. Hefði verið ástæða til að taka hótanir hans alvarlega. Vitnið kvað tilvikin vera fjölmörg er ákærði hefði haft í hótunum við föður hans og lögregla haft afskipti af.

G geðlæknir gaf einnig símaskýrslu en ekki þykir ástæða til að rekja framburð hans.

III.

Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins. Kvaðst hann hafa verið mjög veikur á þeim tíma sem um ræðir og myndi ekki eftir því sem þá gerðist. Ákærði kaus að gefa ekki skýrslu við aðalmeðferð málsins.

Framburður brotaþola hefur verið stöðugur og trúverðugur um það atvik er ákærði vann eignaspjöll á bifreið hans. Fær hann styrka stoð af vitnisburði D og lögreglumanna sem á vettvang komu. Ákærði hefur borið fyrir sig minnisleysi en ekki verður hjá því komist að líta til andlegs heilsufars hans á þessum tíma. Telur dómurinn fram komna lögfulla sönnun þess að ákærði hafi gerst sekur um eignaspjöll með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Brot ákærða er rétt heimfært til refsiákvæðis í ákæru.

Hvað varðar hótanir ákærða gagnvart brotaþolum síðar þennan dag er ekki við framburði vitna eða önnur gögn að styðjast. Til að mynda virðist lögregla ekki hafa komið á vettvang vegna þess tilviks. Brotaþolar kváðu tilvikin mörg er ákærði hefði haft í hótunum við brotaþola A en einnig aðra fjölskyldumeðlimi. Ljóst var að brotaþolar áttu erfitt með að sundurgreina tilvikin. Þó að ekkert sé fram komið sem rýrir framburð þeirra verður sönnun um atvik þetta ekki reist á framburði þeirra einum saman. Verður því ekki hjá því komist að sýkna ákærða af hótunum í þeirra garð.

Eins og rakið er í matsgerð hefur ákærði glímt við [...]um árabil. Þegar litið er til gagna málsins og skýrslu matsmanns fyrir dómi er ljóst að ástand ákærða í byrjun árs 2021 var orðið sérlega slæmt. Ekki kom þó til nauðungarvistunar og var hann greindur með [...]og [...]og útskrifaður af [...][...]eftir tveggja daga legu. Í málinu er ekkert sem bendir til þess að ákærði hafi á þessum tíma glímt við [...] þrátt fyrir greiningu, þótt ákveðnar grunsemdir hafi verið uppi um það vegna hegðunar hans líkt og fram kemur í sjúkraskrá 20. febrúar 2021. Hafði ákærði þá komið á [...]. Þá kom ákærði á [...] í fylgd lögreglu 6. mars 2021 eftir atvik það sem fjallað er um í málinu en þá hafði hann gist fangageymslu. Í kjölfarið var hins vegar fundað um hans mál með þjónustumiðstöð og kemur fram í nótu læknis frá [...]hans hafi farið versnandi. Var þá grunur um [...]vegna hegðunar hans, m. a [...], en engar vísbendingar væru um fíkniefnaneyslu hans eða óhóflega áfengisneyslu. Segir í matsgerð að svo virðist sem á tímabilinu fyrir og eftir atvikið hafi ákærði glímt við [...], á köflum [...]sem stundum stóð í marga mánuði með [...]. Þessi á milli hafi verið [...]þar sem einkenni hafi legið niðri.

Í málinu liggja ekki fyrir gögn um andlega hagi ákærða skömmu fyrir og eftir verknaðarstund. Þá er andlegu ástandi ákærða lýst með takmörkuðum hætti í skýrslu lögreglu í kjölfar handtöku og segir aðeins að ástand hans hafi verið mjög annarlegt, jafnvægi óstöðugt, sjáöldur útvíkkuð og framburður ruglingslegur. Hann vildi lítið tjá sig um atvik eftir því sem þar kemur fram. Samkvæmt því sem fyrir liggur í málinu telur dómurinn ekki unnt að fullyrða að ákærði hafi á verknaðarstundu verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga. Að virtum framburði matsmanns og gögnum málsins er ótvírætt að ákærði hafi verið afar veikur og augljóst að hann þurfti á lyfjagjöf að halda vegna [...]. Ákærði var fús til samstarfs um lyfjagjöf frá hausti 2021 en hann óskaði þá sjálfur eftir lyfjameðferðaráætlun á [...]og var ástand hans þá þegar mikið breytt. Þegar matsgerð var unnin var [...]það sem var í lok árs 2020 og fyrri part 2021 gengið til baka. Við þingfestingu málsins var hann rólegur og svaraði spurningum dómara af yfirvegun og skynsemi. Eftir að þetta gerðist hafa hagir ákærða breyst en dvalarstaður hans, nánar tiltekið [...], eyðilagðist [...].

Með hliðsjón af ofangreindu verður talið að ástand ákærða á verknaðarstundu hafi verið slíkt að refsing geti ekki talist bera árangur, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga. Verður því ekki fallist á aðalkröfu ákæruvaldsins um að ákærða verði gerð refsing fyrir brot sitt. Dómurinn fellst á varakröfu ákæruvaldsins um að ákærða verði gert að sæta viðeigandi öryggisráðstöfunum samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga. Þegar litið er til ástands ákærða nú og með hliðsjón af vitnisburði lækna í málinu koma einkum til skoðunar vægari úrræði, auk þess sem ekki er talin stafa hætta af honum. Ljóst er að viðeigandi lyfjameðferð skiptir sköpum fyrir ákærða og er talið fullnægjandi úrræði þegar litið er til ástands hans í dag. Það er því mat dómsins að tilgangi 62. gr. almennra hegningarlaga verði náð með því að ákveða að ákærði sæti öryggisráðstöfun sem felst í því að hann skuli sinna viðeigandi lyfjameðferð og eftirliti sem verði á vegum [...] samkvæmt ákvörðun yfirlæknis eða staðgengils hans. Áréttað er mikilvægi þess að festa verði í eftirlitinu og tryggt að ákærði sinni lyfjameðferð, ellegar verði gripið til viðeigandi úrræða til að framfylgja því.

Af hálfu brotaþola A er krafist skaðabóta að fjárhæð 163.398 krónur, auk vaxta. Vísað er til almennra reglna skaðabótaréttar. Krafan er aðeins að hluta til studd fullnægjandi gögnum og er samþykkt að fjárhæð 120.978 krónur. Fallist er á kröfu brotaþola um almenna vexti en dráttarvextir reiknast mánuði eftir þingfestingu er framhaldsákæra var birt ákærða.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal ákærði greiða allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, málsvarnarþóknun B-kk-ef E-kk-ef lögmanns vegna vinnu hans á rannsóknarstigi og annan sakarkostnað málsins sem er vegna matsgerðar. Við ákvörðun málsvarnarlauna verjanda er tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærða, S-kk-þgf J-kk-þgf J-kk-þgf, verður ekki gerð refsing.

Ákærði skal sæta öryggisráðstöfun sem felst í viðeigandi lyfjameðferð og eftirliti hjá [...]samkvæmt nánari ákvörðun yfirlæknis eða staðgengils hans.

Ákærði greiði A 120.978 krónur ásamt vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 11. mars 2021 til 16. febrúar 2023 en frá þeim degi með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef,964.224 krónur, málsvarnarþóknun B-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 120.528 krónur og 480.000 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf