S-634/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 8. febrúar sl., er höfðað samkvæmt ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 6. október 2006 á hendur B-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Sveinalundi, Grímsnes- og Grafningshreppi, aðallega fyrir ærumeiðandi aðdróttanir, en til vara ærumeiðandi móðganir, í garð H-kk-ef M-kk-ef H-kk-ef, með því að hafa birt undir netfanginu draumaprins@visir.is, á umræðuvef vefsíðunnar visir.is, eftirfarandi ummæli um H-kk-þf M-kk-þf í tengslum við störf hans sem sóknarprests í Garðasókn.

1. Hinn 13. júlí 2005: „Þar er prestur sem svindlaði sér í gegnum guðfræðina eftir að hafa verið í löggu um skeið. (…) viðkomandi prestur var einungis prestur eftir svik og pretti og skrifaði ekki einu sinni eigin ritgerð heldur afritaði aðra.“

2. Hinn 30. júlí 2005: „Þetta er stór kostnaður fyrir okkur skattgreiðendur sem hafa engan áhuga fyrir boðskap þessara geðveiku manna. (…) Biskupinn vill sjúklinginn burt en fær engu ráðið gegn alræðisvaldi sjálfstæðisflokksins og vitleysingjanna þar.“

Er þetta talið varða við 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 234. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og að framangreind ummæli verði dæmd ómerk með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

Einkaréttarkrafa á hendur ákærða.

Af hálfu H-kk-ef M-kk-ef H-kk-ef, kt. 000000-0000, er krafist miskabóta að fjárhæð kr. 500.000 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá birtingu kröfunnar til greiðsludags, sem og málskostnaðar vegna lögmannsþóknunar, kr. 77.830, auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla sömu laga af tildæmdum málskostnaði frá fimmtánda degi eftir uppkvaðningu dómsins til greiðsludags.

Verjandi ákærða krefst þess að ákærði verði sýknaður af ákæru og að bótakröfu samkvæmt henni verði hafnað eða vísað frá dómi. Þá krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins og að þau verði greidd úr ríkissjóði.

Málavextir.

Mánudaginn 29. ágúst 2005 lagði H-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf fram kæru vegna ætlaðra ærumeiðinga sem birtust á innherjavefnum visir.is á tímabilinu 13. júlí til 20. ágúst 2005. Lagði hann fram útprentanir af visir.is frá umræddu tímabili undir fyrirsögninni Hans Klaufi og kvað þar um að ræða spjall þriggja aðila sem notuðu dulnefnin draumaprins@visir.is, felujon@visir.is, sannkristinn@visir.is og kristni@visir.is sem einkenndist af órökstuddum aðdróttunum og svívirðingum um hann og eiginkonu hans, J-kvk-þf S-kvk-þf. Sérstaklega væru það ummæli um hann sem birtust undir netfanginu draumaprins@visir.is sem vægju að starfsheiðri hans með refsiverðum hætti en einnig væru þar dylgjur um geðheilsu hans. Vísaði kærandi í þessu sambandi í eftirgreind skrif sem birtust 13. júlí: „Þar er prestur sem svindlaði sér í gegnum guðfræðina eftir að hafa verið í löggu um skeið“ og „viðkomandi prestur varð einungis prestur eftir svindl og pretti og skrifaði ekki einu sinni eigin ritgerð heldur afritaði aðra“. Einnig vitnaði hann í eftirgreind skrif sem birtust 30. júlí: „... sem hafa engan áhuga á boðskap þessara geðveiku manna“ og loks „Biskupinn vill sjúklinginn burt en fær engu ráðið ...“ Þá kvað kærandi eftirfarandi ummæli um hann, sem birtust undir netfanginu felujon@visir.is, einnig mjög alvarleg en þar væri dylgjað mjög alvarlega um geðheilsu hans: „Það sem er að gerst í Gbæ ber einmitt handbragð hins klassíska sociopath“. Krafðist kærandi þess að skrif þessi yrðu þurrkuð út af innherjavefnum visir.is og þeim sem skrifuðu þessi ærumeiðandi ummæli yrði refsað að lögum. Jafnframt áskildi hann sér rétt til að leggja fram bótakröfu á síðari stigum málsins. Þessu til viðbótar krafðist kærandi þess í bréfi til ríkissaksóknara, dags. 16. september 2006, að hin tilgreindu ummæli yrðu dæmd ómerk.

Að undangengnum úrskurði héraðsdóms um að 365-prentmiðlum ehf., eiganda visir.is, væri skylt að veita lögreglu upplýsingar um hver hefði verið skráður fyrir netföngunum draumaprins@visir.is og felujon@visir.is 13. og 30. júlí 2005, var upplýst í tölvupósti frá visir.is að ákærði hefði frá stofnun netfangsins draumaprins@visir.is verið skráður eigandi þess en engar upplýsingar lægju fyrir um eiganda hins netfangsins. Var og staðfest frá visir.is að hýsingaraðila frípósts Vísis, Anza, hefði ekki heldur tekist að afla upplýsinga um eiganda netfangsins felujon@visir.is.

Í skýrslutöku hjá lögreglu 9. september 2005 neitaði ákærði að hafa skrifað hin tilgreindu ummæli sem birtust 13. og 30. júlí 2005 undir netfanginu draumaprins@visir.is. Kvaðst hann enga skoðun hafa á prestadeilunni í Garðabæ. Hann vissi ekkert um feril H-kk-ef M-kk-ef H-kk-ef og hefði enga ástæðu til að gera hann tortryggilegan. Kannaðist ákærði við að vera skráður fyrir netfanginu draumaprins@visir.is. Hann hefði tekið þetta notandanafn í notkun fyrir mörgum árum en ekki notað það lengi. Ákærði kvaðst þó taka fulla ábyrgð á því sem skrifað hefði verið undir þessu notandanafni og ætla að sjá til þess að slík skrif héldu þar ekki áfram enda myndi hann loka því. Sjálfur skrifaði hann undir fullu nafni. Kvaðst ákærði hafa grun um hver hefði skrifað þetta en hann vildi ekki blanda viðkomandi í málið og tæki hann því fulla ábyrgð sjálfur á skrifunum. Þætti honum mjög miður að þessi skrif hefðu birst með þessum hætti og óskaði hann H-kk-þgf M-kk-þgf alls hins besta í framtíðinni.

Lögreglustjórinn í Hafnarfirði, er fór með rannsókn málsins, tók um það ákvörðun hinn 11. janúar 2006 að hætta rannsókn þess með vísan til 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. lög nr. 36/1999, þar sem hann teldi ekki grundvöll til að ákæra í málinu skv. b-lið 2. mgr. 242. gr. almennra hegningarlaga. Kærandi kærði þessa ákvörðun til ríkissaksóknara sem komst að þeirri niðurstöðu 9. mars 2006 að hún skyldi felld úr gildi þar sem þörf væri á að rannsaka málið nánar og bæri að hefja frekari rannsókn með því að yfirheyra ákærða. Ekki varð þó úr að slík yfirheyrsla færi fram heldur liggur fyrir að lögregla hafi gert ítrekaðar tilraunir til að boða ákærða til skýrslutöku án þess að því hafi verið sinnt af ákærða. Kemur og fram að hann hafi lýst því yfir í símaviðtali að hann hefði ekki tök á að mæta til slíkrar skýrslutöku á næstunni en þegar til þess kæmi myndi hann nýta sér þann rétt sinn að neita að tjá sig frekar um málið þar sem hann hefði þegar svarað því sem hann vissi um það.

Skýrslur fyrir dómi.

Ákærði viðurkenndi að hann hefði skráð netfangið draumaprins@visir.is á sitt nafn en neitaði því að hann hefði sjálfur skrifað og birt, á umræðuvef vefsíðunnar visir.is, þau ummæli sem tilgreind eru í ákæru. Kvaðst hann nánast ekkert hafa skrifað sjálfur undir þessu netfangi og þá löngu áður en þessi skrif hafi átt sér stað. Hins vegar hafi hann miðlað til fjölmargra á Árborgarsvæðinu upplýsingum um þetta netfang og aðgangsorði að því í þeim tilgangi að viðkomandi gætu æft sig í að nota slíkan umræðuvef. Hafi hann kennt notkun tölva víða á Árborgarsvæðinu, meðal annars á sérstökum námskeiðum sem hann hafi haldið í þessu skyni, og hafi hann þar hvatt nemendur sína til að nýta sér þetta netfang til að tjá sig á þessu vefsvæði. Til þess að gera þetta aðgengilegra hafi hann haft aðgangsorðið mjög einfalt svo þægilegt væri að muna það. Kvaðst hann ekki hafa haft nokkrar áhyggjur af því að aðrir væru að skrifa þarna undir hans aðgangsorði því hann hefði staðið í þeirri trú að ef menn færu eitthvað yfir strikið í sínum skrifum þá myndi ritstjórn vefsvæðisins stöðva það.

Aðspurður hvort hann eða fjölskylda hans tengdist með einhverjum hætti þeirri kirkju sem kærandi þjónaði á umræddum tíma, það er Garðabæjarkirku, svaraði ákærði að sjálfur væri hann ekki í þjóðkirkjunni og hefði engin afskipti haft af málefnum kirkjunnar. Hins vegar gæti hann ekki svarað fyrir aðra í fjölskyldunni. Spurður hvort faðir hans hefði verið gjaldkeri í viðkomandi söfnuði í Garðabæ sagði ákærði að hann vissi til þess að faðir hans, H-kk-nf H-kk-nf, tengdist einhverju kirkjustarfi þar í bænum en hann vissi lítið meira um það. Þá kvaðst hann ekkert þekkja kærandann, H-kk-þf M-kk-þf H-kk-þf, þótt hann vissi hver hann væri vegna blaðaskrifa um hans mál.

Vitnið H-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf kvaðst hafa verið skipaður til embættis sóknarprests í Garðasókn 15. júní 1997. Hafi hann gegnt því embætti fram til haustsins 2005 er hann lét þar af störfum eftir að hafa óskað eftir að verða fluttur til í starfi. Á þeim tíma sem umrædd ummæli birtust, í júlí 2005, kvað vitnið hafa verið í gangi aðför að sér af hendi örfárra aðila og hafi skrifin sem mál þetta snúist um mjög stutt við þá aðför. Sjálfur kvaðst vitnið ekki lesa skrif á slíkum vefjum en honum hefði verið bent á að ýmislegt hefði þar verið skrifað um hann og hafi hann þá í framhaldi fengið útprentanir af þessum skrifum til nánari athugunar. Eftir að hafa farið yfir þau kvaðst vitnið hafa ákveðið að kæra málið til lögreglunnar. Kvaðst hann betur hafa áttað sig á eðli þessara skrifa þegar hann uppgötvaði að sá sem var á bak við netfangið þar sem skrifin birtust væri sonur gjaldkera sóknarnefndarinnar í Garðasókn, en meirihluti hennar hefði með illvígum hætti vegið að sér. Kvaðst vitnið ekki vera lengur í vafa um hver væri heimildarmaður ákærða í hans skrifum á vefsvæðinu. Sjálfur hafi faðirinn, H-kk-nf H-kk-nf, ásamt nokkrum öðrum, skrifað þar greinar um vitnið. Hafi skrif þessi, sem birst hafi með jöfnu millibili í einn og hálfan mánuð, einkennst af mikilli heift og óhróðri í garð vitnisins.

Aðspurður um þau ummæli sem tilgreind eru undir tölulið 1 í ákæru sagði vitnið að í þeim fælust mjög meiðandi aðdróttanir og að efnislega væru þau fráleit. Ritgerðina, sem skírskotað væri til, hafi hann skrifað sem prófritgerð í guðfræðináminu og nefndist hún Sálgæsla og áfallahjálp fyrir lögregluþjóna. Á þeim tíma sem hún var skrifuð hefði ekkert verið skrifað hérlendis um sálgæslu fyrir lögreglumenn en hins vegar hafi síðan þá mikið verið til hennar vitnað af þeim sem skrifað hafi um slík málefni. Varðandi ummælin sem tilgreind eru undir tölulið 2 sagði hann þau vera mjög alvarleg og algjörlega órökstudd. Væru þau í samræmi við þá neikvæðu sýn sem viðkomandi augljóslega hefði og kvaðst hann vísa þeim öllum til föðurhúsanna. Vitnið kvað umrædd skrif hafa vegið mjög harkalega að æru sinni og orðspori og að þau fælu í sér mjög alvarlega meingerð í hans garð. Þótt oft væri talað um að heppilegra væri að láta slíkan róg yfir sig ganga en að svara honum hafi hann talið ummælin þess eðlis að ófært væri að aðhafast ekkert í málinu. Hafi það og sýnt sig að þessi skrif hafi haft mjög alvarleg áhrif á líf hans. Þannig hafi hann ítrekað, á því rúma ári sem hann hafi gegnt starfi sínu sem héraðsprestur í Reykjavíkurprófastdæmi vestra, verið spurður, bæði í gamni og alvöru, út í þau atriði sem skrif þessi lúti að. Hafi sýnt sig á þessum tíma að margir hafi lesið þessi ummæli og að þau hafi, á þeim tíma sem liðinn sé, augljóslega haft verulega neikvæð áhrif á flekklausan starfsferil hans auk þess sem þau hafi verið til þess fallin að rýra það traust sem nauðsynlegt sé að ríki milli prests og skjólstæðinga hans.

Tekin var símaskýrsla af vitninu Þ-kk-þgf E-kk-þgf. Kvaðst hann hafa verið svokallaður efnisstjóri á visir.is á umræddum tíma. Í því hafi falist að hann hafi borið ritstjórnarlega ábyrgð á þeim skrifum sem þar birtust. Sagði hann svokallaða spjallþræði hafa verið til staðar á síðunni frá því hann hóf þar störf, 16. júní 2004, en þá hafi núverandi eigendur komið þar að. Til þess að geta tekið þátt í spjalli á visir.is hafi menn þurft að skrá sig sem notendur með því að stofna netfang hjá visir.is. Ekki hafi verið sett sem skilyrði fyrir stofnun netfangs að upplýst væri um rétt nafn og kennitölu viðkomandi. Gæti því hver sem er stofnað slíkt netfang og í því skyni alveg eins gefið upp rangt heiti. Það eina sem gerðist hjá þeim á visir.is við stofnun slíks netfangs væri að netfangið væri þá „loggað“ eða skráð í gagnagrunna. Þá væri þar og skráð tímasetning og dagsetning ásamt IP-tölu, „fingrafarinu“. Það væri síðan notandinn sjálfur sem veldi sér leyniorð og hann hefði einn aðgang til að breyta því. Hann gæti því mögulega deilt slíku leyniorði út til annarra. Vitnið sagði að erfitt væri fyrir stjórnendur vefsíðunnar að hafa eftirlit með því fyrirfram hvað þarna væri ritað vegna þess fjölda sem þar kemur við sögu. Hins vegar gengjust notendurnir undir sérstaka skilmála þar sem meðal annars væri kveðið á um að notendurnir sjálfir bæru ábyrgð á sínum skrifum á svæðinu og brýnt fyrir þeim að forðast skrif sem gætu flokkast undir róg og níð eða talist meiðandi með einhverjum hætti.

Vitnið kvaðst aðspurt minnast þeirra skrifa sem birtust á vefsíðunni undir netfanginu draumaprins@visir.is enda þótt hann myndi ekki eftir þeim frá orði til orðs. Hafi þar verið óvenju sterkt að orði kveðið og augljóslega úr takti við það sem þarna ætti að birtast og skilmálar kveði á um. Hafi sá sem skrifað hafi verið um kvartað undan skrifunum og óskað eftir að þau yrðu þurrkuð út. Hafi verið orðið við því ásamt því að lokað hafi verið fyrir netfang viðkomandi. Í kjölfarið kvaðst vitnið hafa fengið símtal frá reiðum notanda sem kvartað hafi yfir því að vera útilokaður frá skrifum undir netfanginu. Viðkomandi hafi ekki kynnt sig og því viti hann ekkert um hver þessi maður var. Til þess að sannreyna frá hvaða notanda tiltekin skrif stafi megi segja að hin svokallaða IP-tala sé í flestum tilvikum skotheld sönnun þess. Verði þá fyrst að fá uppgefið hvaða IP-tala tengist hinum tilteknu skrifum og síðan að fá upplýst hjá viðkomandi fjarskiptafyrirtæki hver sé eigandi hennar. Kvaðst vitnið ekki hafa neina vitneskju um hvort eftir slíku hafi verið leitað af hálfu rannsóknaraðila.

Niðurstöður.

Ákærði hefur, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, neitað að hafa sjálfur birt undir netfanginu draumaprins@visir.is hin tilgreindu ummæli á umræðuvef vefsíðunnar visir.is. Kannast hann þó við að hafa verið skráður umráðamaður þessa netfangs en kveðst hafa upplýst bæði nemendur sína og ýmsa aðra um netfangið og tilheyrandi aðgangsorð og hvatt þá til að nýta sér það í því skyni að æfa sig í notkun slíkrar spjallsíðu. Sjálfur hafi hann ekki skrifað undir þessu notandanafni í langan tíma og ekki á þeim tíma sem hér um ræði.

Enda þótt það sé mat dómsins að framburður ákærða sé ekki að öllu leyti trúverðugur þykir við mat á sök hans verða til þess að horfa að ekki liggja fyrir nein gögn sem tengja hann beinlínis við umrædd skrif önnur en skrásetning hans fyrir netfanginu draumaprins@visir.is. Liggur og fyrir að við rannsókn málsins hefur enginn reki verið að því gerður, fyrr en í lok febrúar 2006, að fá uppgefið hjá hýsingaraðila frípósts Vísis, Anza hf., og/eða þeim fjarskiptafyrirtækjum sem annast hafa netþjónustu fyrir það félag, um svokallaða IP-tölu sem tengdist umræddum skrifum. Virðist sem ekki hafi þá reynst unnt, svo löngu eftir að hin tilgreindu skrif áttu sér stað, að rekja hvaða IP-tala tengdist skrifunum og þá frá hvaða tölvu skrifin stöfuðu, enda var á þeim tíma liðinn sá 6 mánaða tími sem áskilið er í 3. mgr. 42. gr. laga nr. 81/2003, að fjarskiptafyrirtæki sé skylt að varðveita upplýsingar um lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð notenda.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið þykir lögfull sönnun ekki fram komin, sem ekki verði véfengd með skynsamlegum rökum, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Sýnist ekki útilokað að aðrir en ákærði geti hafa átt þar hlut að máli. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvalds í máli þessu.

Samkvæmt 3. mgr. 172. gr. laganna ber að vísa bótakröfu kæranda frá dómi.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns,

156.870 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu ákæruvaldsins var málið flutt af K-kvk-þgf S-kvk-þgf saksóknara.

D ó m s o r ð

Ákærði, B-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Málsvarnarlaun Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs verjanda ákærða, 156.870 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Á-kk-nf M-kk-nf