E-5581/2010

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 13. september sl. að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af NBI hf., Austurstræti 11, Reykjavík á hendur Festum ehf., Klapparstíg 29, Reykjavík, B-kk-þgf T. S-kk-þgf, Suðurlandsbraut 60, Reykjavík og Foldum fasteignaþróunarfélagi ehf., Klapparstíg 29, Reykjavík, með stefnu birtri 15. september 2011.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda Festar ehf., verði dæmt til að greiða stefnanda 57.063.080 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6 gr. sömu laga, frá 1. desember 2009 til greiðsludags. Þess er jafnframt krafist að stefndu, Foldir fasteignaþróunarfélag ehf., (áður B.T.S byggingar ehf.) og B-kk-nf T S-kk-nf, verði dæmd til að greiða þar af 9.000.000 krónur in solidum með stefndu Festum ehf., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6 gr. sömu laga, af þeirri fjárhæð frá 24. mars 2010 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Einnig er krafist málskostnaðar auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að máli þessi verði vísað frá dómi. Til vara er gerð sú krafa að stefndu verði sýknaðir af öllum dómkröfum stefnanda í málinu. Þá er jafnframt gerð sú krafa að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað að skaðlausu.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, dagsettum 25. febrúar 2011, var frávísunarkröfu stefndu hafnað.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Hinn 14. júlí 2004 stofnaði stefndi Festar ehf., tékkareikning nr. 491 við útibú stefnanda að Álfabakka 10, 155 Reykjavík. Hinn 1. desember 2009 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 57.063.080 krónum og var þá reikningnum lokað. Með sjálfskuldarábyrgð nr. 0115-63-53082, dagsettri 12. maí 2005 tókust stefndu Foldir fasteignaþróunarfélag ehf.,(áður B.T.S byggingar ehf.) og B-kk-nf T S-kk-nf á hendur ábyrgð in solidum á skuld þessari gagnvart stefnanda, sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar, fyrir allt að fjárhæð 9.000.000 króna auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Stefndu var sent innheimtubréf hinn 24. febrúar 2010.

Stefndu kveða kröfu stefnanda vera til komna með þeim hætti, að stefndi, Festar ehf., og Foldir fasteignaþróunarfélag ehf. séu eigendur að nokkrum fasteignum á staðgreinireitum 1.171.1 og 1.172.0 í miðbæ Reykjavíkur. Stefndi B-kk-nf sé forsvarsmaður og eigandi félaganna. Reitur 1.171.1 afmarkist af Hverfisgötu, Klapparstíg, Laugavegi og Smiðjustíg og sé í eigu Festa. Gangi reitur þessi undir heitinu „Hljómalindarreiturinn“ í daglegu tali. Festar ehf. hafi fyrst eignast eignir á reit þessum árið 1999 og næstu ár keypt upp fleiri eignir á reitnum með heildaruppbyggingu reitsins í huga. Hafi Festar ehf. m.a. keypt fasteignirnar nr. 30, 32, 32A, 32B og 34 við Hverfisgötu og nr. 17, 19 og 19B á Laugavegi af Skipulagssjóði Reykjavíkurborgar árið 2007, en ákveðið vilyrði hafi fengist fyrir breytingu á deiliskipulagi á reitnum frá skipulagsyfirvöldum. Hafi Festar ehf. hyggst byggja á reitnum um 20.000 m2 nýbyggingu þar sem gert væri ráð fyrir hóteli, skrifstofum, verslun og þjónustu ýmis konar. Reitur 1.172.0 nái yfir fasteignirnar nr. 40-46 á Hverfisgötu, Klapparstíg 31, Laugaveg 23 og Laugavegar 27a og 27b. Fasteignir þessar séu í eigu Folda sem hafi keypt þær haustið 2007 af einkahlutafélaginu Strýtuseli ehf. og síðan hafi reitur þessi gengið undir heitinu „Strýtuselsreiturinn“. Til sé samþykkt deiliskipulag fyrir reitinn sem geri ráð fyrir um 11.000 m² nýbyggingu, þar sem gert sé ráð fyrir íbúðum, verslun og þjónustu. Stefndu kveða öll þessi kaup hafa verið fjármögnuð með lánum frá Landsbankanum, en Landsbankinn hafi samþykkt að lána til uppkaupa á eignum og að fjármagna uppbyggingu þess húsnæðis sem skyldi rísa á reitunum. Ekki hafi verið gerður sérstakur heildarsamningur um fjármögnun Landsbankans og uppbyggingu reitanna heldur hafi lántakan farið fram í formi lánasamninga og yfirdrátta, án þess að í þeim væri tilgreint í hvað lánin skyldu nýtt eða vikið að fyrirhugaðri heildaruppbyggingu.

Frá upphafi hafi verið ljóst að leigutekjur af fasteignum sem stæðu á reitunum myndu ekki duga til þess að standa undir greiðslu afborgana og vaxta af lánum, enda flestar fasteignir á reitunum illa farnar og viðhaldi verið illa sinnt þar sem staðið hafi til um lengri tíma að rífa þær. Af þeim sökum hafi verið mikil hreyfing á leigutökum og leiga yfirleitt lág. Vegna þessa hafi Landsbankinn veitt fyrirgreiðslu í formi yfirdráttarlána, m.a. yfirdráttarláns þess sem um ræði í þessu máli, til þess að félögin gætu staðið undir greiðslu vaxta og afborgana af lánum sem nýtt hafi verið til uppkaupa eigna. Hafi verið ætlunin að endurfjármagna öll lán þegar uppbygging á reitunum skyldi hefjast, fyrst á Hljómalindarreitunum árið 2008 eða 2009, og síðar á Strýtuselsreitnum þegar uppbygging á Hljómalindarreitnum væri komin vel áleiðis. Í tengslum við framangreinda fjármögnun hafi stefndu skrifað undir fjölmarga lánasamninga, auk annarra veðskjala og ábyrgðaryfirlýsinga. Hafi stefndu, B-kk-nf og F-kk-nf, m.a. gengist undir ábyrgð á yfirdráttarreikningi Festa nr. 0115-26-491, að kröfu bankans. Þar sem meirihluti skuldbindinga stefndu við Landsbankann hafi verið í erlendri mynt hafi stefndu, Festum og Foldum, að frumkvæði bankans, verið boðin ráðgjöf við skulda- og áhættustýringu og hafi þeir eindregið verið hvattir til að nýta sér þá þjónustu bankans. Hafi orðið úr að stefndu, Festar og Foldir, hafi gert samning um slíka ráðgjöf hinn 2. október 2007, svokallaðan „Rammasamning um ráðgjöf við skulda- og áhættustýringu.“ Í samningi þessum sé gert ráð fyrir að Landsbankinn myndi vinna að stefnumótun skulda- og áhættustýringar og veita ráðgjöf þar að lútandi. Skyldi bankinn leggja fram tillögur um hvernig lágmarka mætti fjármagnskostnað lána og halda gengisáhættu niðri. Hafi samningur þessi verið kynntur stefnda B-kk-þgf, sem tæki til að verja Festar og Foldir fyrir hugsanlegum gengissveiflum íslensku krónunnar vegna lána þeirra sem hafi verið í erlendum myntum.

Í kjölfar hruns íslenska efnahagslífsins og bankanna í október 2008 hafi lán stefndu hjá Landsbankanum verið yfirtekin af stefnanda. Fljótlega hafi komið í ljós að stefnandi hafi engan hug haft á að efna það vilyrði sitt að fjármagna uppbyggingu á reitunum tveimur. Hafi stefnandi talið að forsendur fyrir fyrirhugaðri uppbyggingu hefðu brostið og að mati bankans væri útilokað að verkefnin gætu staðið undir áhvílandi skuldum. Hafi stefnandi krafist þess að öllum eignum yrði afsalað til bankans sem myndi halda áfram með verkefnin á eigin forsendum.

Stefndu hafi ekki aldeilis verið sáttir við þessar kröfur stefnanda og hafi þeir mótmælt þeim harðlega. Hafi orðið úr að stefnandi veitti stefndu frest til 1. september 2009 til þess að „leita leiða til þess að tryggja rekstargrundvöll þeirra [þ.e. Festa og Folda] og sannfæra bankann um réttmæti þess að reksturinn haldi áfram...“, eins og segi í minnisblaði stefnanda, dagsettu 23. mars 2009. Sett hafi verið ströng skilyrði fyrir fresti þessum og forsendur þær sem bankinn hafi sett til þess að skoða áframhaldandi rekstur félaganna hafi verið þannig að nánast hafi verið útilokað fyrir stefndu að standa undir þeim.

Þó að stefndu teldu bankann vera að ganga á bak gerðra samninga, með því að neita að fjármagna uppbyggingu Hljómalindar- og Strýtuselsreitanna, hafi stefndu gert sitt ýtrasta til að leita annarra leiða við fjármögnun verkefnanna. Það hafi hins vegar ekki borið árangur, þó að margir aðilar hafi sýnt verkefnunum áhuga, enda algert frost verið í efnahagslífinu á þessum tíma. Óvissa um gildi lána í erlendum myntum hafi einnig gert allar framtíðaráætlanir ómögulegar og því verið erfitt að laða að fjárfesta eða lánveitendur. Að liðnum þeim fresti sem stefnandi hafi veitt stefndu hafi stefnandi gert þá kröfu, að eignum stefndu yrði afsalað til bankans, að Festar og Foldir yrðu gefin upp til gjaldþrotaskipta og að stefndi B-kk-nf gengi til samninga um með hvaða hætti hægt væri að semja um sjálfskuldarábyrgðir hans vegna félaganna, en B-kk-nf hafi gengist undir miklar ábyrgðarskuldbindingar á skuldum félaganna að kröfu bankans.

Stefndu hafi ekki verið sáttir við aðgerðir bankans en þó ákveðið að reyna að semja við stefnanda um skuldir félaganna og áframhaldandi uppbyggingu, en stefndu hafi haft fulla trú á því að verkefnin myndu standa undir áhvílandi lánum, ef ráðist yrði í þau. Stefnanda hafi hins vegar ekki verið haggað auk þess sem hann hafi gert kröfu um að stefndi B-kk-nf greiddi að fullu upp persónulegar ábyrgðarskuldbindingar sem næmu hundruðum milljónum króna. Með tölvupósti, dagsettum 10. desember 2009, hafi öllum tillögum stefndu um fjárhagslega endurskipulagningu endanlega verið hafnað og ekki verið taldar forsendur fyrir frekari viðræðum.

Á þessum tíma hafi jafnframt komið í ljós að Landsbankinn hefði tapað gríðarlegum fjárhæðum í nafni Festa og Folda vegna gjaldeyriskaupa í tengslum við rammasamning um ráðgjöf við skulda- og áhættustýringu. Hafi stefndu Festar og Foldir verið krafðir um samtals greiðslu á 117.143.832 krónum með bréfi, dagsettu 27. janúar 2009.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefnda, Festum ehf., á því að skuld sé á tékkareikningi félagsins hjá stefnanda, sem nemi umstefndri fjárhæð. Þá byggir stefnandi kröfur sínar á hendur stefndu, Foldum fasteignaþróunarfélagi ehf. og B-kk-þgf T. S-kk-þgf, á sjálfskuldarábyrgð þeirra á þeirri skuld stefnda, Festa ehf., að fjárhæð 9.000.000 króna. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Hvað aðild stefnanda, NBI hf., varðar hafi Fjármálaeftirlitið, með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tekið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf., kt. 000000-0000, til Nýja Landsbanka Íslands hf., kt. 000000-0000, nú NBI hf., kt. 000000-0000, sé dagsett 9. október 2008.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, byggir stefnandi á III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og 1. mgr. 6 gr. og 12. gr. sömu laga.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

IV

Stefndu byggja kröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að stefnanda sé ekki heimilt að gjaldfella skuldina á reikningi nr. 491 og krefja stefndu um greiðslu hennar. Fyrir liggi að Landsbanki Íslands fjármagnaði uppkaup á eignum á Hljómalindarreit og Strýtuselsreit, en uppkaup eigna á reitunum hafi verið forsenda þess að hægt yrði að ráðast í byggingu húsnæðis á reitunum undir íbúðir, hótel og aðra atvinnustarfsemi, sem stefndu hygðust byggja upp. Fyrir hafi legið, á þessum tíma, að leigutekjur af fasteignum þeim sem á reitunum voru dygðu ekki til að standa undir greiðslu afborgana og vaxta og því hafi samist svo um á milli Landsbankans og stefndu að stefndu skyldu hafa aðgang að yfirdrætti á reikningi hjá bankanum til þess að standa undir greiðslu afborgana og vaxta. Komi beinlínis fram í gögnum málsins að greiðslur vegna ýmissa lána hafi verið skuldfærðar á reikning nr. 491. Þessi háttur skyldi hafður á þangað til ráðist yrði í uppbyggingu reitanna og verkefnin yrðu endurfjármögnuð. Stefndu hafna því og mótmæla að stefnandi geti upp á sitt eindæmi ákveðið að falla frá fyrri vilyrði um að fjármagna uppbyggingu framangreindra reita og gjaldfellt lán og gengið að veðum án samþykkis eða samráðs við stefndu.

Í minnisblaði stefnanda, dagsettu 23. mars 2009, komi eftirfarandi fram:

„Vegna breyttra aðstæðna í íslenskum byggingariðnaði og á húsnæðismarkaði í kjölfar þeirra efnahagsþrenginga sem þjóðfélagið hefur ratað í liggur fyrir að forsendur fyrir fyrirhuguðum byggingaframkvæmdum félaganna á tveimur byggingareitum í miðbæ Reykjavíkur („Hljómalindarreitur“ og „Strýtuselsreitur“) hafa gjörbreysts [svo] til hins verra.

Að mati bankans er nánast útilokað m.v. efnahagshorfur næstu ára að framangreind verkefni geti staðið undir áhvílandi skuldum. Við þær kringumstæður hefði bankinn talið nauðsynlegt til þess að gæta sinna hagsmuna að yfirtaka viðkomandi veðsettu eignir og halda áfram með verkefnin á eigin forsendum.“

Af framangreindu verður skýrlega ráðið að stefnandi hafi veitt vilyrði fyrir fjármögnun uppbyggingar framangreindra reita, en hann telji sig ekki bundinn af því vilyrði vegna forsendubrests. Stefndu mótmæla því sem röngu og ósönnuðu að forsendur fyrir vilyrði stefnanda hafi brostið við efnahagshrunið. Hafa verði í huga að reglur um brostnar forsendur séu undantekningarregla sem skýra verði þröngt.

Þá telja stefndu meira en lítið ósanngjarnt og óeðlilegt, verði talið að forsendur fyrir frekari uppbyggingu hafi brostið, að afleiðingin sé sú að stefndu beri að afsala bankanum öllum sínum eigum, gefa félögin upp til gjaldþrotaskipta og greiða allar skuldbindingar sínar að kröfu bankans. Hafa verði í huga að ljóst hafi verið frá upphafi að stefndu væru háðir Landsbankanum um fjármögnun til þess að standa straum af afborgunum og vöxtum af lánum sem bankinn veitti. Í raun hafi bankinn því ávallt haft það í hendi sér hvort stefndu gætu staðið í skilum með lán. Ljóst sé að slík lánafyrirgreiðsla sé í meira lagi óeðlileg og ósanngjörn gagnvart stefndu. Ef eitthvað er ættu hinar brostnu forsendur ekki að víkja til hliðar vilyrði bankans um frekari fjármögnun, heldur mun fremur lánaskuldbindingum stefndu í heild eða hluta, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningagerð, umboð og ógilda löggerninga. Í það minnsta ætti þessi aðstaða ekki að leiða til þess að bankinn gjaldfelldi skuldbindingar stefndu og heimtaði að öllum eignum þeirra yrði afsalað til bankans, heldur hafi aðilar átt að leita allra leiða til endurskipulagningar og samvinnu. Bankinn hafi hins vegar ávallt verið ósveigjanlegur í sinni afstöðu til þess og hlustaði á engar af tillögum stefndu í þessu efni.

Hafa verði í huga í þessu sambandi að gerðar hafi verið strangar kröfur til fagmennsku og aðgæsluskyldu í starfsemi lánastofnanna. Þrátt fyrir það hafi Landsbankinn séð enga þörf á því að gera heildar lánasamning um uppkaup stefndu á eignum og uppbyggingu þeirra. Því verði stefnandi að bera hallann af öllum vafa um innihald samkomulags aðila og að fyrir séu hendi þær aðstæður að heimilt sé að gjaldfella og krefja stefndu um stefnufjárhæðina í máli þessu.

Af málatilbúnaði stefnanda virðist ráðið að kröfum sé beint að stefndu F-hk-þgf og B-kk-þgf á grundvelli ábyrgðarskuldbindingar þeirrar sem finna má í skjölum málsins. Til viðbótar þeim málsástæðum sem hér að framan eru raktar, byggja stefndu F-kvk-nf og B-kk-nf á því að stefnanda sé óheimilt að krefja þá um greiðslu samkvæmt ábyrgðarskuldbindingu þessari.

Stefnandi, í gegnum Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, sé aðili að „Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“, sem gert hafi verið hinn 1. nóvember 2001 milli Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Með samkomulagi þessu hafi framangreindir aðilar sett sér reglur sem framfylgt skyldi þegar einstaklingar tækjust á hendur ábyrgð á skuldbindingum annarra í því skyni að vernda þá einstaklinga. Ekki verði séð að stefnandi hafi fylgt ákvæðum samkomulags þessa í tengslum við ábyrgðarskuldbindingu stefnda B-kk-ef. Þannig verði ekki séð að fram hafi farið mat á greiðslugetu stefndu Festa og Folda áður en stefnandi hafi veitt lán til þeirra, eins og skylt sé að gera samkvæmt 3. gr. þeirra, sbr. einnig nú 4. gr. laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn. Hafi það orðið til þess að stefndi B-kk-nf hafi ekki getað kynnt sér niðurstöðu greiðslumatsins áður en hann hafi gengist í ábyrgðina, eins og kveðið er á um í 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins. Ljóst sé því að ábyrgðarskuldbinding stefnda B-kk-ef hafi ekki stofnast samræmi við ákvæði samkomulags þessa og sé hún því ógild.

Þá sé rétt að benda á, að samkvæmt 2. mgr. 6. gr. framangreinds samkomulags skuli skuldaábyrgð fyrir yfirdráttarheimild tékkareiknings ekki gilda lengur en í fjögur ár frá útgáfudegi. Til ábyrgðarskuldbindingar stefnda B-kk-ef hafi verið stofnað 12. maí 2005. Mál þetta hafi hins vegar ekki verið höfðað fyrr en með stefnubirtingu 15. september 2010, vel ríflega 5 árum eftir að stofnað hafi verið til ábyrgðarskuldbindingarinnar. Tilkynning um vanefnd Festa hafi fyrst verið send B-kk-þgf 3. september 2009, eða eftir að 4 ára fresturinn hafi verið liðinn. Ljóst sé því að ábyrgðarskuldbinding hans sé ógild.

Sýknukrafa beggja stefndu F-kk-ef og B-kk-ef byggist jafnframt á því að það sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera samning um yfirdráttaskuld og sjálfskuldarábyrgð fyrir sig og neita að framlengja skuld samkvæmt samningnum eins og um hafi verið beðið. Skuldbindingum stefndu skuli því vikið til hliðar í heild með stoð í 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, sbr. ákvæði til bráðabirgða í lögum um ábyrgðarmenn nr. 32/2009. Ljóst sé að aðstæður í íslensku efnahagslífi séu nú um stundir allt aðrar og verri en þegar F-kvk-nf og stefndi B-kk-nf hafi gengist undir ábyrgðarskuldbindingar sínar árið 2005 og þær efnahagshremmingar sem dunið hafi yfir valdi því að það verði að telja ósanngjarnt af stefnanda að bera fyrrgreinda ábyrgðarskuldbindingu fyrir sig, einkum gagnvart stefnda B-kk-þgf. Það sé enda ekki á færi einstaklinga að standa undir öðrum eins skuldbindingum, einkum eins og efnahagsástandið sé nú um stundir. Hafa verði í huga að stefnandi hafi gert kröfu um að stefndi B-kk-nf standi undir mun hærri persónulegum ábyrgðum en krafist sé í þessu máli.

Stefndu mótmæla sérstaklega dráttarvaxtakröfu frá fyrri tíma en dómsuppsögu. Engar skýringar sé að finna á hvernig upphafstími dráttarvaxta sé til kominn. Engin sönnun liggi fyrir um að innheimtubréf hafi borist stefndu á þeim degi sem þau eru dagsett, eða að þau hafi borist stefndu yfir höfuð.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna samninga- og kröfuréttar og þá sérstaklega þeirrar grundvallarreglu að samninga skuli halda. Einnig vísa stefndu til innheimtulaga nr. 95/2008 og reglugerð um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar o.fl. nr. 37/2009, sbr. reglugerð nr. 133/2010. Stefndu vísa jafnframt til 36. gr. laga nr. 7/1936, laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009.

Kröfu um málskostnað byggja stefndu á 129. gr., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að greiðsluskyldu stefndu vegna skuldar á tékkareikningi.

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefndu á því að yfirdráttarheimild, sem stefnda, Festar ehf., hafði verið veitt á tiltekinn tékkareikning, hafi fallið niður og er reikningnum var lokað hafi hann verið yfirdreginn sem nemi umstefndri fjárhæð. Ábyrgðaryfirlýsingar stefndu, B-kk-ef T. S-kk-ef og Folda fasteignaþróunarfélags ehf., hafi við það orðið virkar.

Stefndu krefjast sýknu á grundvelli þess, að stefnanda hafi ekki verið heimilt að gjaldfella skuldina á reikningnum og krefja stefndu um greiðslu hennar. Byggja þeir á því, að ljóst hafi verið frá upphafi að stefndu væru háðir Landsbankanum um fjármögnun lána, sem bankinn hafi veitt þeim. Þessi lánastarfsemi hafi verið í hæsta máta óeðlileg og ósanngjörn gagnvart stefndu. Brostnar forsendur ættu ekki að víkja til hliðar vilyrði bankans um frekari fjármögnun, heldur mun fremur lánaskuldbindingum stefndu, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Stefndu, F-kvk-nf og B-kk-nf, byggja auk þess sýknukröfu sína á því, að stefnanda sé óheimilt að krefja þá um greiðslu, samkvæmt framlagðri ábyrgðarskuldbindingu, sbr. samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, sem gert var 1. nóvember 2001 milli Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Ekki hafi farið fram mat á greiðslugetu stefnda, Festa, áður en stefnandi hafi veitt lánið, eins og skylt sé samkvæmt 3. gr. samkomulagsins. Ábyrgðarskuldbinding stefnda, B-kk-ef, sé því ógild. Ábyrgðarskuldbinding stefnda, B-kk-ef, sé og ógild samkvæmt 2. mgr. 6. gr. fyrrgreinds samkomulags, þar sem tilkynning um vanefnd stefnda Festa hafi fyrst verið send stefnda B-kk-þgf 3. september 2009, eða eftir að 4 ára fresturinn hafi verið liðinn.

Þá byggja stefndu, F-kvk-nf og B-kk-nf, á því að það sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera samninginn fyrir sig og neita að framlengja skuld samkvæmt samningnum, og því beri að víkja samningnum til hliðar, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 32/2009.

Óumdeilt er að stefndi, Festar ehf., var með reikning nr. 491 hjá útibúi stefnanda og hafði yfirdráttarheimild á reikninginn. Þá er og óumdeilt að skuld var á reikningnum er stefnandi lokaði honum og krafði stefndu um greiðslu. Hefur stefnandi lagt fram yfirlit um færslur á reikningnum og samkvæmt því var hann yfirdreginn um umstefnda skuld. Fram kemur á gögnum þessum að séu athugasemdir ekki gerðar innan 20 daga frá viðtöku yfirlitanna teljist reikningurinn réttur. Liggur ekkert fyrir um að slíkar athugasemdir hafi komið fram.

Í greinargerð hafa stefndu lýst því að reikningurinn hafi verið stofnaður í því skyni að fjármagna kaup stefnda, Festa ehf., á fasteignum og síðari byggingum á þeim reitum þar sem þær fasteignir stóðu. Af gögnum málsins verður hins vegar hvorki séð að stefnandi hafi lofað reikningseiganda, stefnda Festum ehf., að yfirdraga reikninginn til ákveðins tíma né um óákveðinn tíma, eins og ráða má af málatilbúnaði stefndu. Þá liggur og fyrir í málinu að aðilar hafa um nokkurn tíma reynt að endurfjármagna umræddar fjárfestingar, en án árangurs. Var því stefnanda heimilt að gjaldfella skuldina með þeim hætti sem gert var, og krefja stefnda, Festar ehf., um greiðslu hennar. Verður ekki fallist á það með stefndu að almenn þróun efnahagsmála verði virt sem brostin forsenda eða geti haft áhrif á greiðsluskyldu stefndu eða að víkja beri samningnum til hliðar samkvæmt 36. gr. samningalaga. Er ekkert það fram komið í málinu að ósanngjarnt sé af stefnanda að bera fyrir sig samninginn.

Stefndu, Foldir ehf. og B-kk-nf, tókust á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á umræddum reikningi. Nam ábyrgðin 9.000.000 króna. Átti ábyrgð þeirra að tryggja efndir á skuldbindingum reikningseiganda, stefnda, Festa ehf., allt að þeirri fjárhæð.

Í yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð kemur fram að ábyrgðaraðila sé skylt að greiða skuldina við vanskil, ef bankinn krefjist þess. Stefnandi lokaði reikningi stefnda, Festa ehf., 1. desember 2009 og námu innistæðulausar færslur á reikningnum 57.063.080 krónum.

Óumdeilt er að yfirdráttarskuld stefnda, Festa ehf., sem nemur stefnufjárhæð málsins, hefur ekki fengist greidd. Með því að yfirdráttarskuld stefnda, Festa ehf., sem nemur stefnufjárhæð, hefur ekki fengist greidd og stefndu, B-kk-nf og Foldir ehf., ábyrgðust greiðslu 9.000.000 króna með sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu, ber þeim greiðsluskylda. Þar sem reikningseigandi var einkahlutafélag var stefnanda ekki skylt að meta greiðslugetu vegna þeirrar ábyrgðar sem stefndu, B-kk-nf og Foldir ehf., gengust í. Með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands frá 11. mars 2010 í málinu nr. 403/2010, gilti „samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“ ekki um ábyrgðaryfirlýsingar stefndu og koma því ákvæði þess samkomulags ekki til frekari skoðunar varðandi gildi umræddrar ábyrgðaryfirlýsingar. Þá ber og til þess að líta að stefndi, B-kk-nf, er stjórnarformaður félaganna Festa ehf. og Folda ehf.

Samkvæmt fyrningarlögum nr. 14/1905, sem í gildi voru þegar til kröfunnar var stofnað, fyrnast kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum á fjórum árum. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna telst fyrningarfrestur frá þeim degi er kafa var gjaldkræf. Hinn 3. september 2009 var stefndu tilkynnt að umræddur reikningur væri yfirdreginn sem nemur umstefndri fjárhæð og að reikningnum yrði lokað innan tíu daga yrði skuldin ekki gerð upp. Þá liggur fyrir að reikningnum var ekki lokað fyrr en 1. desember 2009. Telst krafa á hendur stefndu hafa orðið gjaldkræf á þeim degi. Stefna í málinu var birt 15. september 2010 og málið því höfðað innan fjögurra ára fyrningarfrestsins. Er krafa stefnanda því ekki fyrnd.

Af framangreindu leiðir að stefndu, B-kk-nf og Foldir fasteignaþróunarfélag ehf., eru bundnir við þá ábyrgðaryfirlýsingu sem þeir undirrituðu 12. maí 2005 og eru engar forsendur til að víkja henni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Verður og ekki séð að þróun efnahagsmála í landinu geti leyst stefndu undan greiðsluskyldu.

Krafa stefnanda verður því tekin til greina eins og hún er fram sett, með dráttarvöxtum eins og krafist er, eða frá gjalddaga í samræmi við lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og stefndu, B-kk-nf og Foldir ehf., greiði dráttarvexti frá því er mánuður var liðinn frá því að þeir voru krafðir um greiðslu, sbr. lög nr. 38/2001. Hins vegar þykir ekki ástæða til að kveða á um í dómsorði að vextir skuli leggjast við höfuðstól kröfunnar á tólf mánaða fresti, enda er mælt fyrir um það í 12. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir án þess að vextirnir séu greiddir skuli þeir lagðir við höfuðstól og nýir vextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur, sem stefndu greiði in solidum.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Festar ehf., greiði stefnanda, NBI hf., 57.063.080 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt. 1. mgr. 6 gr. laga nr. 38/2001, frá 1. desember 2009 til greiðsludags. Þá greiði stefndi, Foldir fasteignaþróunarfélag ehf. stefnanda 9.000.000 króna af framangreindri fjárhæð ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 24. mars 2010 til greiðsludags, in solidum með stefndu, B-kk-þgf T. S-kk-þgf og Festum ehf.

Stefndu greiði in solidum stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf