E-215/2017

Mál þetta, sem tekið var til dóms 20. september sl., er höfðað með áritun lögmanns á stefnu 24. febrúar 2017.

Stefnandi er G-kk-nf L-kk-nf, kt. 000000-0000, Kristnibraut 61, Reykjavík.

Stefndi er Beggja hagur ehf., kt. 000000-0000, Víðihvammi 10, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða honum 768.348 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2014 til greiðsludags. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. september 2015, en síðan árlega þann dag. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins og vaxta af málskostnaði samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags. Einnig er þess krafist að tekið verði tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst þess aðallega að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

I

Stefnandi hóf störf hjá stefnda í júní 2007 og starfaði við bókhald og skattskil. Stefndi sagði stefnanda upp störfum með uppsagnarbréfi, dagsettu 19. maí 2014 og var ekki óskað eftir vinnuframlagi hans á uppsagnarfresti. Stefnandi fékk greidd laun til loka ágúst 2014. Í uppsagnarbréfi kom fram að veikindavottorð gilti til 18. maí og því tæki sumarfrí við frá 18. maí til 30. maí. Stefnandi heldur því hins vegar fram að hann hafi verið í veikindafríi til 30. maí samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorði. Við síðustu launagreiðslu hinn 1. september 2014 hafi allt áunnið orlof stefnanda ekki verið gert upp.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi áunnið sér 27 orlofsdaga á ári eða 2,75 daga á mánuði. Við starfslok hafi stefnandi átt inni vangoldið orlof vegna tímabilsins 2013-2014 eða samtals 576.261 krónu og 9 daga vegna tímabilsins frá 1. maí 2014 til 31. ágúst 2014 eða samtals 192.087 krónur.

Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi átt við vanheilsu að stríða og því stundum verið frá vinnu vegna veikinda, en hann hafi unnið vel þess á milli. Stefnandi hafi alltaf fengið greidd full laun án þess að veikindadagar hans væru taldir sérstaklega út. Vorið 2014 hafi stefnandi verið talsvert frá vinnu vegna veikinda og skilað inn læknisvottorði um veikindi frá 29. apríl til 18. maí. Þegar stefnandi hafi ekki mætt til starfa daginn eftir að tilkynning um veikindi samkvæmt læknisvottorði rann út hafi framkvæmdastjóri stefnda, M-kvk-nf E. I-kvk-nf, rætt við stefnanda í síma um hvort ekki væri best fyrir hann að láta af störfum og miða starfslok við 31. ágúst það ár. Aðilar hafi rætt um það að stefnandi myndi ekki koma aftur til starfa, en að hann myndi halda launum út uppsagnarfrest og fá orlof, sem stefnandi hafi átt ótekið, og að það myndi falla inn í uppsagnarfrestinn. Ljóst hafi verið að orlofið var mun styttra en sem nam þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefnandi hafi verið sáttur við þessi málalok og í framhaldi af þessu hafi framkvæmdastjórinn sent stefnanda áðurgreint uppsagnarbréf. Það hafi því komið stefnda verulega á óvart þegar innheimta hafi borist frá stéttarfélagi stefnanda í október 2014 með kröfu um vangreitt orlof og fleira þar sem stefndi hafi talið að full sátt hefði náðst á milli aðila um framangreint fyrirkomulag á starfslokum og að stefndi hefði þegar greitt kröfuna að fullu.

Stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda, M-kvk-nf E-kvk-nf I-kvk-nf, komu fyrir dóminn og gáfu aðilaskýrslu.

II

Í stefnu segir að samkvæmt grein 1.9 í kjarasamningi Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins, sem gilt hafi frá janúar 2014, eigi að greiða laun fyrsta dag eftir að mánuði þeim lýkur sem laun eru greidd fyrir. Samkvæmt 8. gr. orlofslaga nr. 30/1987 beri vinnuveitanda að greiða áunnin orlofslaun við lok ráðningartímans. Við starfslok hafi stefnandi átt inni vangoldið orlof vegna tímabilsins 2013-2014 eða samtals 576.261 króna og 9 daga vegna tímabilsins frá 1. maí 2014 til 31. ágúst 2014 eða samtals 192.087 krónur.

Í stefnu er krafan sundurliðuð sem hér segir:

14 orlofsdagar vegna orlofstímabilsins 2013/2014 576.261 króna

9 orlofsdagar vegna orlofstímabilsins 2014/2015 192.087 krónur

Samtals 768.348 krónur

Þar sem innheimtutilraunir og samningaviðræður um lausn málsins hafi reynst árangurslausar sé málshöfðun þessi nauðsynleg og í málinu séu gerðar ýtrustu kröfur samkvæmt lögum og kjarasamningum.

Stefnandi kveðst styðja kröfur sínar við lög nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, lög um orlof nr. 30/1987, samningalög nr. 7/1936, meginreglur kröfuréttar og vinnuréttar, kjarasamninga VR og vinnuveitenda og bókanir sem teljist hluti kjarasamninga.

Þá kveðst stefnandi styðja kröfur sínar um dráttarvexti og vaxtavexti við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001.

Kröfur um málskostnað séu reistar á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 4. mgr. 129. gr. sömu laga hvað varðar vexti af málskostnaði. Þá sé krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.

III

Stefndi bendir á að þau laun sem stefnandi krefjist greiðslu á séu þegar að fullu greidd. Samkomulag hafi verið með aðilum um að haga starfslokum stefnanda með þeim hætti að stefnandi léti af störfum um miðjan maí en héldi óskertum launum út uppsagnarfrest. Á þeim tíma tæki hann út allt orlof sem hann ætti inni. Þessu til áréttingar sé uppsagnarbréf sem sent hafi verið í framhaldi af samtali aðila. Þar komi fram að reiknað hafi verið með að stefnandi væri í sumarfríi það sem eftir var maímánaðar.

Vísað er til þess að samkvæmt 5. gr. orlofslaga nr. 30/1987 ákveði atvinnurekandi í samráði við launþega hvenær orlof skuli veitt. Hann skuli verða við óskum launþega um hvenær orlof skuli veitt, að svo miklu leyti sem unnt sé vegna starfseminnar. Að lokinni könnun á vilja launþegans skuli atvinnurekandi tilkynna svo fljótt sem unnt er og í síðasta lagi mánuði fyrir byrjun orlofs hvenær orlof skuli hefjast, nema sérstakar ástæður hamli. Samkvæmt þessu hafi atvinnurekandi heimild til þess að ákveða hvenær orlof starfsmanns skuli tekið innan orlofstímabils, sem sé frá 1. maí ár hvert til 15. september. Þau úrræði sem stefndi hafi nýtt sér í umrætt skipti hafi verið innan þeirra heimilda sem orlofslög veittu honum. Hann hafi rætt við stefnanda um fyrirkomulag starfsloka. Gert hafi verið ráð fyrir að stefnandi kæmi ekki aftur til starfa og litið hafi verið svo á að hann færi í orlof, enda hafi farið í hönd orlofstímabil eins og það sé skilgreint í orlofslögum. Þá hafi stefndi ekki krafist frekara vinnuframlags af stefnanda. Kröfur stefnanda um greiðslu orlofs til viðbótar við laun allt sumarið 2014 eigi sér því enga stoð.

Varðandi einstaka liði kröfugerðar stefnanda kveðst stefndi gera eftirfarandi athugasemdir:

Stefnandi krefjist greiðslu fyrir 14 orlofsdaga vegna orlofstímabilsins 2013/2014, að fjárhæð 576.261 króna. Stefndi kveðst alfarið hafna þessari kröfu, enda hafi stefnandi þegar fengið allt orlof sitt gert upp sem hluta af launagreiðslu á uppsagnarfresti, svo sem um hafi verið samið og tekið hafi verið fram í uppsagnarbréfi til stefnanda. Þá byggist kröfuliðurinn jafnframt á röngum útreikningum. Mánaðarlaun stefnanda hafi verið 402.493 krónur samkvæmt framlögðum launaseðlum. Laun fyrir hvern orlofsdag hafi því verið 18.573/74 krónur (402.493/21,67). Andvirði 14 orlofsdaga nemi því 14 x 18.573/74 eða 260.032 krónum, en ekki 576.261 krónu. Ekki sé að finna neinar skýringar á því í stefnu eða framlögðum gögnum hvernig kröfufjárhæð þessa liðar sé fundin út og sé henni mótmælt sem rangri.

Þá krefjist stefnandi greiðslu fyrir níu orlofsdaga vegna orlofstímabilsins 2014/2015 að fjárhæð 192.087 krónur. Í útskýringum segir að þetta sé orlof frá 1. maí 2014 til 31. ágúst 2014. Þessari kröfu sé hafnað með vísan til samkomulags aðila um að með launagreiðslum út uppsagnartíma hafi allt áunnið orlof verið uppgert. Í skýringum komi einnig fram að ávinnsla orlofsdaga sé 2,75 dagar á mánuði. Það viðmið sé rangt. Orlofsréttur stefnanda hafi verið 27 dagar á ári, sem geri 2,25 daga á mánuði. Það geri níu daga vegna fjögurra mánaða, sem margfaldaðir séu með launum fyrir hvern orlofsdag að fjárhæð 18.573/74 og geri því samtals 167.164 krónur, en ekki 192.087 krónur. Útreikningur til grundvallar kröfunni sé þannig rangur og honum sé því mótmælt.

Verði ekki fallist á sýknukröfu krefst stefndi lækkunar á dómkröfum stefnanda. Verði þá tekið tillit til stórfelldra skekkja og rangfærslna sem finna megi í útreikningi í stefnu og vikið sé að hér að framan. Einnig hafi stefnandi sýnt af sér tómlæti í málinu öllu.

Stefndi kveðst benda á að aldrei á uppsagnarfresti stefnanda hafi hann haft samband við stefnda, hvorki til að greina frá frekari veikindum sínum né til að gera athugasemdir við þá tilhögun uppgjörs sem um hafði samist. Verði fallist á varakröfu stefnda kveðst stefndi krefjast þess að málskostnaður verði látinn niður falla, enda sé stefna málsins haldin slíkum annmörkum að ekki sé sanngjarnt að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar.

Um lagarök vísar stefndi til kjarasamninga og ákvæða orlofslaga nr. 30/1987, einkum 5.-7. gr. um tilhögun orlofstöku. Enn fremur sé vísað til almennra reglna samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga, svo og reglna kröfuréttarins.

Stefndi kveðst byggja kröfu sína um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um réttarfar að öðru leyti sé enn fremur byggt á lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Við aðalmeðferð málsins féll stefnandi frá upphaflegum kröfum sínum um greiðslu desemberuppbótar að fjárhæð 59.200 krónur, orlofsuppbótar vegna ársins 2014 að fjárhæð 13.167 krónur og desemberuppbótar vegna ársins 2014 að fjárhæð 49.067 krónur eða samtals 121.434 krónur. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru því að fjárhæð 768.348 krónur með vöxtum eins og krafist er í stefnu, auk málskostnaðar.

Eins og áður greinir var stefnanda sagt upp störfum hjá stefnda með uppsagnarbréfi, dagsettu 19. maí 2014, frá næstu mánaðamótum að telja. Fram kom í uppsagnarbréfinu að stefndi óskaði ekki eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfrestinum. Í bréfinu sagði orðrétt: „Uppsagnarfrestur er þrír mánuðir. Það er ekki gert ráð fyrir að þú vinnir uppsagnarfrestinn frá 1. júní til 31. ágúst.“

Í uppsagnarbréfinu var einnig tekið fram að þar sem stefnandi hefði ekki mætt til vinnu umræddan dag eftir veikindafrí, sem lokið hefði 18. maí, væri reiknað með að hann yrði í sumarfríi það sem eftir væri mánaðarins.

Fram kom við aðalmeðferð málsins og er óumdeilt að síðar framvísaði stefnandi viðbótarlæknisvottorði vegna veikinda sinna frá 19. maí til loka þess mánaðar og er ekki um það deilt að stefnandi var veikur á þessum tíma.

Fram kom í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnda að svo hafi um samist á milli aðila í símtali hinn 19. maí 2014 að stefnandi tæki út allt áunnið orlof á uppsagnartímanum, enda hefði orlofið rúmast vel innan uppsagnarfrestsins sem hefði verið 62 virkir dagar. Í skýrslu sinni fyrir dómi kannaðist stefnandi hins vegar ekki við það að málsaðilar hefðu rætt um orlofsrétt hans í tengslum við uppsögnina. Hann sagði að það hefði verið einhliða ákvörðun fyrirsvarsmanns stefnda að óska ekki eftir vinnuframlagi hans á uppsagnarfresti, en sjálfur hefði hann kosið að vinna á uppsagnarfrestinum.

Gegn mótmælum stefnda er ósannað að svo hafi um samist á milli aðila að hann tæki út orlof sitt á meðan á uppsagnarfresti stæði. Þá verður ekki ráðið af áðurgreindu uppsagnarbréfi að stefndi hafi gert stefnanda að taka orlof sitt á uppsagnarfrestinum.

Í lögum um orlof nr. 30/1987 er ekki að finna ákvæði er beinlínis kveða á um tengsl orlofs og uppsagnarfrests og hvernig með skuli fara ef orlof eða hefðbundinn orlofstími fellur innan lögmælts eða umsamins uppsagnarfrests. Sama er að segja um lög nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla og um kjarasamning þann milli Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins sem í gildi var þegar atvik málsins áttu sér stað.

Af ákvæðum orlofslaga nr. 30/1987, einkum 2., 6. og 12. gr. þeirra, verður ráðið að megintilgangur orlofslaga og ákvæða kjarasamninga um orlof er að veita launþega frí frá störfum og tryggja að hann noti það til hvíldar og endurnæringar. Þá þykir ljóst að hlutverk uppsagnarfrests er að gefa aðilum ráðningarsamnings kost á að bregðast við uppsögn hans þannig að hún verði þeim síður til tjóns, sbr. dóma Hæstaréttar 17. febrúar 1994 í máli nr. 187/1992 og 29. mars 2012 í máli nr. 531/2011. Launþegi á þannig þess kost að nota uppsagnarfrestinn til að leita sér að nýrri atvinnu.

Orlof og uppsagnarfrestur eru réttindi, sem felast í starfskjörum launþega og eru tryggð í lögum og kjarasamningum. Með hliðsjón af framangreindu og dómaframkvæmd Hæstaréttar, sbr. dóma 17. febrúar 1994 í máli nr. 187/1992 og 30. janúar 2003 í máli nr. 414/2002, verður að telja að orlof tekið á uppsagnarfresti, sem er ekki lengri en í tilviki aðila, þ.e. þrír mánuðir, myndi almennt vera íþyngjandi fyrir launþega, jafnvel þótt ekki sé krafist vinnuframlags á uppsagnarfresti eins og í tilviki því sem hér um ræðir. Samkvæmt framangreindu gat stefndi ekki mælt fyrir um að stefnandi skyldi taka orlof sitt á uppsagnarfresti.

Af framlögðum launaseðlum má sjá að mánaðarlaun stefnanda voru 402.493 krónur, en auk þess var honum mánaðarlega greidd föst fjárhæð, 60.000 krónur, í formi dagpeninga frá 1. mars 2014 til loka uppsagnarfrests 31. ágúst sama ár. Fyrirsvarsmaður stefnda bar fyrir dóminum að hluti launa starfsmanna hefði að frumkvæði þeirra verið greiddur sem dagpeningar. Þessar greiðslur hafi einnig átt að mæta útlögðum kostnaði starfsmanna vegna ferðalaga, en stundum hafi starfsmenn heimsótt viðskiptavini fyrirtækisins. Samkvæmt framangreindu þykir ljóst að um var að ræða fasta, mánaðarlega greiðslu, sem launaseðlar bera með sér að hafi einnig verið greidd stefnanda á uppsagnarfresti, og telja verður samkvæmt framangreindu að hafi verið hluti af heildarlaunum stefnanda. Samkvæmt framangreindu námu heildarlaun stefnanda 462.493 krónum á mánuði og ber að reikna orlof stefnanda af þeirri fjárhæð.

Í stefnu segir að stefnandi hafi áunnið sér 27 orlofsdaga á ári og að við starfslok hafi stefnandi átt inni vangoldið orlof vegna orlofstímabilsins 2013-2014, samtals að fjárhæð 576.261 króna. Í sundurliðun kröfunnar í stefnu er sama fjárhæð tilgreind, en orlofsdagar vegna sama tímabils sagðir vera 14. Af því sem að framan greinir og fjárhæðinni 576.261 króna þykir hins vegar ljóst að krafa stefnanda lýtur að því að hann hafi átt inni fullt orlof vegna orlofsársins 2013-2014, þ.e. 462.493 krónur/21,67, sbr. grein 4.1. í kjarasamningi aðila, sem gerir 21.343 krónur á dag x 27 dagar = 576.261 krónu.

Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi kom og fram að hún hefði treyst starfsfólki sínu til að halda utan um orlofstöku sína og að hún rengdi ekki fullyrðingar stefnanda eða annarra starfsmanna um orlofstöku. Kvaðst hún hafa vitað að stefnandi ætti inni uppsafnað orlof, en jafnframt að áunnir orlofsdagar stefnanda væru færri en sem næmi uppsagnarfrestinum, sem hefði verið 62 virkir dagar.

Óumdeilt er að orlofsréttur stefnanda var 27 dagar á ári, sem gerir 2,25 daga á mánuði. Á tímabilinu 1. maí til 31. ágúst 2014 ávann stefnandi sér því orlof í 9 daga x 21.343 krónur á dag sem gerir 192.087 krónur.

Stefndi ber fyrir sig tómlæti stefnanda við að halda fram rétti sínum. Stefndi innti af hendi síðustu launagreiðslu sína til stefnanda 1. september 2014 og með bréfi Verslunarmannafélags Reykjavíkur 7. október 2014 til stefnda var krafist greiðslu á áunnu orlofi stefnanda ásamt orlofs- og desemberuppbót. Var sú krafa ítrekuð með bréfi lögmanns stefnanda 18. nóvember 2014. Mál þetta var síðan höfðað með birtingu stefnu 24. febrúar 2017. Með hliðsjón af dómum Hæstaréttar 21. janúar 1999 í máli nr. 249/1998 og 7. febrúar 2008 í máli nr. 618/2006 verður ekki fallist á að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti gagnvart stefndu að leiða eigi til þess að hann hafi fyrirgert kröfum sínum, hvorki að öllu leyti né að hluta til eins og stefndi virðist halda fram.

Með hliðsjón af öllu framangreindu eru dómkröfur stefnanda teknar til greina að öllu leyti. Í 12. gr. laga nr. 38/2001 er kveðið á um að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir skuli leggja dráttarvexti við höfuðstól og reikna nýja vexti af samanlagðri fjárhæð. Er því ekki þörf á að kveða á um slíkt í dómsorði.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnda gert að greiða stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Beggja hagur ehf., greiði stefnanda, G-kk-þgf L-kk-þgf L-kk-þgf, 768.348 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2014 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 18. október 2017,