E-9037/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 2. mars sl., er höfðað 13. ágúst 2009.

Stefnandi er Þ-kk-nf Á-kk-nf, Aðalstræti 26, Ísafirði.

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík og Straumvirki ehf., Suðurhrauni 2a, Garðabæ.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda in solidum 988.475 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, frá 27. júní 2007 til 28. júní 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda in solidum 844.127 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, frá 27. júní 2007 til 28. júní 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefndu ásamt virðisaukaskatti samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að þeim verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málavextir

Kröfur stefnanda eiga rætur að rekja til umferðarslyss sem hann varð fyrir hinn 27. mars 2007. Varð slysið með þeim hætti að stefnandi ók bifreið eftir Reykjanesbraut til norðurs á 65-70 km hraða. Þurfti stefnandi að hemla bifreiðinni vegna þess að bifreið á undan hemlaði. Við það rásaði bifreið hans og bifreið sem ekið var á eftir bifreið hans var ekið inn í hægri hlið bifreiðar hans. Stefnandi var bundinn í bílbelti en við áreksturinn rak hann höfuðið í rúðuna, fékk hálsáverka auk þess sem hægri hönd hans varð fyrir hnjaski. Tjónvaldur, eða bifreiðin KP 354, sem var í eigu stefnda Straumvirkis ehf., var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf.

Stefnandi fór samdægurs á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, sbr. læknisvottorð S-kk-ef K-kk-ef, dags. 10. október 2008. Við skoðun voru eymsli í neðanverðum hrygg og aftanverðum hálsi. Hann var síðan til læknismeðferðar vegna slyssins.

Læknunum A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf og R-kk-þgf J-kk-þgf var falið að meta afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Matsgerð þeirra er dags. 7. maí 2009. Í niðurstöðu matsgerðar segir að þjáningatímabil stefnanda hafi verið ein vika, stöðugleikatímapunktur verið þann 27. júní 2007, varanlegur miski var metinn 5 stig og varanleg örorka metin 5%.

Hinn 28. maí 2009 sendi lögmaður stefnanda kröfubréf til stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., þar sem gerðar voru bótakröfur vegna slyssins á grundvelli matsgerðarinnar. Heildarfjárhæð bótakröfunnar nam 3.015.283 krónum. Í kröfubréfinu var gerð krafa um að bætur vegna varanlegrar fjárhagslegrar örorku yrðu gerðar upp með hliðsjón af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga vegna óvenjulegra aðstæðna. Í því fólst af hálfu stefnanda að litið yrði til meðallauna í starfsstétt stefnanda eða til launa árið fyrir slys í stað þriggja ára fyrir slys, enda hefði hann þá fyrst verið kominn í fulla vinnu. Taldi stefnandi að lágmarkslaun gætu ekki átt við í hans tilviki heldur væri rétt að miða við meðaltekjur. Stefnandi hafi verið átján ára á slysdegi og hafi ekki farið að vinna reglulega vinnu fyrr en á árinu 2006, eða ári fyrir slys. Krafa var því miðuð við tekjur ársins fyrir slys sem námu 2.467.179 krónum, uppreiknaðar með launavísitölu þess árs og fram að stöðugleikatímapunkti að teknu tilliti til lífeyrissjóðsframlags vinnuveitanda. Laun stefnanda hafi því verið umfram lágmarkslaun frá sama tíma.

Ekki er ágreiningur um bótaskyldu stefndu, en ágreiningur er um uppgjör bóta vegna varanlegrar örorku. Stefndu féllust ekki á kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku þar sem þeir telja að við útreikning bóta fyrir varanlega örorku stefnanda eigi að miða við lágmarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en stefnandi telur að ákveða eigi bætur sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miða við meðaltekjur verkafólks við sölu- og þjónustustörf, eins og áður segir.

Hinn 1. júlí 2009 gerði stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., upp bætur til stefnanda vegna slyssins og byggði á lágmarksárslaunum við útreikning örorkubóta fyrir varanlega örorku. Gerði stefnandi, við móttöku bótanna, fyrirvara um viðbótarkröfur vegna ágreinings um viðmiðunartekjur.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi krefst þess í máli þessu að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku verði tekið mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótaklaga vegna ungs aldurs stefnanda á slysdegi og þess að á árinu 2006 hafi hann verið farinn að skila fullu vinnuframlagi og launum umfram lágmarkslaun. Á árinu 2007 hafi stefnandi unnið fulla vinnu en hafi jafnframt verið í skóla á vormisseri, eða eina önn. Komið hafi í ljós að námið gekk ekki með vinnu og hafi stefnandi því ekki verið í frekara námi.

Stefnandi hafi flutt að heiman 17 ára gamall og hafi þurft að sjá fyrir sér síðan. Vinnan hafi því gengið fyrir þó hugur hans standi til að ljúka námi síðar. Stefnandi krefjist þess aðallega í máli þessu að miðað verði við meðallaun samkvæmt launatöflum Hagstofu Íslands. Í áðurnefndri matsgerð komi fram að stefnandi hafi frá árinu 2005 unnið við ýmis þjónustu- og sölustörf, hjá Snæland Video ehf., Benz-bílaumboðinu Öskju, Öryggisgæslunni, EOEHL veitingahúsi (Serranos og Síam) og American Style. Hafi stefnandi haft áform um frekari skólagöngu en þá með vinnu í fullu starfi og í dag sé hann kominn í nýja vinnu á Ísafirði. Af framangreindu megi sjá að raunhæft sé í tilviki stefnanda að miða við meðaltekjur verkafólks við sölu- og þjónustustörf. Í því sambandi megi benda á Hrd. 2005, bls. 1072, þar sem aðstæður séu svipaðar og í þessu máli.

Stefnandi telji rök standa til þess að ákvarða stefnanda bætur fyrir varanlega örorku í samræmi við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miða við meðaltekjur verkafólks í sölu- og þjónustustörfum.

Ekki sé unnt að spá með fullkominni nákvæmni hverjar hefðu verið tekjur stefnanda hefði hann ekki orðið fyrir líkamstjóni. Það hljóti þó að vera markmið bótareglna um bætur fyrir varanlega örorku að bæta tjónþola það tap á atvinnutekjum sem hann muni að líkindum verða fyrir í framtíðinni vegna afleiðinga líkamstjónsins.

Að sama skapi hljóti sú viðmiðun að þurfa að vera með sem raunhæfustum hætti, þ.e. að tekið sé mið af raunverulegum starfsvettvangi tjónþola við ákvörðun viðmiðunartekna. Í tilviki stefnanda sé ljóst að meðaltekjur verkafólks við sölu- og þjónustustörf sé betri mælikvarði á framtíðartekjur hans heldur en lágmarkslaunaviðmiðun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. Viðmið samkvæmt 3. mgr. 7. gr. sé ekki raunveruleg tekjuviðmiðun auk þess sem mikill meirihluti þeirra sem verði fyrir slysi ungir að árum hefðu haft hærri árslaun en sem nemur lágmarkstekjuviðmiðun ef ekki hefði komið til líkamstjónsins. Af þessum sökum telji stefnandi ekki réttmætt að miða við lágmarkstekjuviðmið skaðabótalaganna.

Stefnandi krefjist þess til vara að miðað verði við tekjur hans árið fyrir slys, árið 2006, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Grundvallist sú krafa á því að stefnandi hafi verið afar ungur þegar slysið varð, eða 18 ára. Hann hafi því litla sem enga starfsreynslu haft, en hafði þó unnið í eitt ár fullt starf á vinnumarkaði, eða árið 2006. Af þeim sökum beri að miða við tekjur þess árs verði sjónarmiðum um meðaltekjur hafnað. Stefndi hafi hafnað því að miða við meðaltekjur verkafólks við sölu- og þjónustustörf, eða við tekjur ársins 2006, í samræmi við 2. mgr. 7. gr. Stefndi hafi kosið að miða við lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. Af þessum sökum telji stefnandi fjárhagslegt tjón sitt vegna varanlegrar örorku í framtíðinni ekki að fullu bætt og sé málshöfðun þessi því nauðsynleg.

Dómkröfur stefnanda sundurliðist þannig.

Aðalkrafa

Stefnandi geri þá kröfu að miðað verði við meðaltekjur verkafólks við sölu- og þjónustustörf, sbr. ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sé miðað við meðaltekjur þessar árið fyrir slys, árið 2006. Séu tekjurnar uppreiknaðar fram að stöðugleikatímapunkti, miðað við launavísitölu og framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð.

Nánar sundurliðist krafa málsins svo:

Bætur skv. 5.-7. gr. skbl. 2.747.270 kr.

217.000 x 12 x 1.08 / 295,4 x 319,0 = 3.037.000

3.037.000 x 18,092 x 5%

Að frádregnum bótum fyrir varanlega örorku frá stefnda: 1.758.795 kr.

Samtals 988.475 kr.

Varakrafa

Til vara geri stefnandi þá kröfu að miðað verði við tekjur árs fyrir slys, þ.e. ársins 2006, sbr. ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sé miðað við tekjur stefnanda samkvæmt skattframtali ársins 2006. Séu tekjurnar uppreiknaðar fram að stöðugleikatímapunkti, miðað við launavísitölu og framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð.

Nánar sundurliðist krafa málsins svo:

Bætur skv. 5.-7. gr. skbl. 2.602.922 kr.

(2006) 2.467.179 x 1.08 / 295,4 x 319,0 = 2.877.429

2.877.429 x 18,092 x 5%

Að frádregnum bótum fyrir varanlega örorku frá stefnda: 1.758.795 kr.

Samtals 844.127 kr.

Kröfur stefnanda styðjast við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 2. mgr. 7. gr. Þá er vísað til ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987 aðallega 1. mgr. 97 gr. og er máli og kröfu beint sameiginlega að tjónvaldi og vátryggjanda.

Um vaxtakröfuna vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga. nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/12991, einkum 1. mgr. 130. gr. laga.

Málsástæður stefndu og lagarök

Sýknukröfu sína byggja stefndu á því að með bótauppgjörinu 1. júlí 2009 hafi stefnandi fengið greiddar að fullu þær bætur samkvæmt skaðabótalögum, sem hann eigi rétt til. Geti hann því ekki krafist frekari bóta úr hendi stefndu.

Sé ósannað að lagaskilyrði séu til annarrar tekjuviðmiðunar við útreikning örorkubótanna en lágmarksárslaun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eins og stefndu byggðu á við bótauppgjörið.

Hvíli sönnunarbyrðin á stefnanda um að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að meta árslaun sérstaklega sé fullnægt en skilyrðin séu tvö, annars vegar það skilyrði að fyrir hendi hafi verið óvenjulegar aðstæður hjá tjónþola og hins vegar það skilyrði að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans. Þurfi báðum skilyrðunum að vera fullnægt. Sé ósannað að skilyrðunum sé fullnægt í tilviki stefnanda.

Samkvæmt aðalreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaunaviðmið við útreikning örorkubóta vera meðalvinnutekjur tjónþola 3 síðustu almannasksár fyrir slysdag, þó eigi lægri en lágmarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. Sé regla 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um sérstaklega metið árslaunaviðmið undantekningarregla og beri því að skýra hana þröngt. Þá beri við mat í þessu efni að líta á stöðuna eins og hún hafi verið á slysdegi og næstu ár fyrir slysið.

Stefnandi hafi verið 18 ára að aldri á slysdegi, hinn 27. mars 2007. Hafi hann þá verið nemandi í Borgarholtsskóla, þar sem hann lauk prófum um vorið. Hafi hann unnið með námi kvöld og helgar hjá Snælands Vídeói hf. Um sumarið 2007 hafi hann unnið hjá Benz umboðinu við standsetningu nýrra bíla og frá hausti sama ár til mars 2008 hjá Öryggisgæslunni sem næturvörður, en frá þeim tíma og fram á ár 2009 við eldhússtörf hjá veitingafyrirtækjum . Þá segi í stefnu að hann sé í dag „kominn í nýja vinnu á Ísafirði“. Tekjur stefnanda á slysárinu 2007 hafi numið 2,2 milljónum króna og á árinu 2008 1,9 milljón króna.

Stefnandi hafi lokið grunnskóla 2004. Hafi hann síðan farið í fjölbrautarskóla, en hætt þar námi á miðri haustönn, hafi farið í tvo veiðitúra á fiskiskipi, en frá 10. nóvember 2005 hafi hann unnið við hellusteypu o.fl. hjá Nesprýði og fram til desember 2006. Í janúar 2007 hafi hann svo byrjað í Borgarholtsskóla þar sem hann hafi verið við nám er slysið varð, eins og áður segi. Tekjur stefnanda fyrir árið 2004 hafi numið 96 þúsund krónum, árið 2005 978 þúsund krónum, og árið 2006 (við hellusteypu) 2,5milljónum króna.

Ekkert sé óvenjulegt við framangreindar aðstæður stefnanda og tekjusögu heldur sé hún dæmigerð fyrir ófaglærðan ungling sem sé stopult í skóla og vinnu og reyni fyrir sér í ýmsum störfum er krefjast ekki fagþekkingar. Séu tíð starfskipti og breytilegar tekjur normið en ekki hið óvenjulega hjá unglingum undir slíkum kringumstæðum. Séu tekjur stefnanda hæstar 2006, en það virðist eina árið fyrir slysið sem hann vinni samfellt. Sé hann þá við verkamannastörf, en önnur ár, bæði fyrir og eftir slysið, sé hann með lægri tekjur. Við sölu- og þjónustustörf virðist hann ekki hafa fengist að ráði fyrr en á árunum eftir slys og óvissa sé um störf hans og tekjur til framtíðar, enda um ungmenni að ræða.

Af framangreindu sé ljóst að við útreikning bóta fyrir varanlega örorku séu hvorki skilyrði til þess að ákveða bætur sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miða við meðaltekjur við sölu- og þjónustu störf, eins og stefnandi krefjist, né miða við tekjur stefnanda árið 2006, heldur beri að miða við lágmarksárslaun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eins og gert hafi verið við bótauppgjörið. Sé ósannað að önnur launaviðmiðun sé réttari. Ber því að sýkna stefndu.

Verði ekki á það fallist sé nærtækast að miða við meðaltekjur verkafólks og sé varakrafa stefndu við það miðuð.

Dráttarvöxtum er mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Niðurstaða

Eins og áður greinir er ekki ágreiningur um bótaskyldu stefndu. Ágreiningur lýtur hins vegar að uppgjöri aðila vegna bóta fyrir varanlega örorku. Við uppgjör bóta til stefnanda vegna varanlegrar örorku mat stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefnandi telur að beita hefði átt 2. mgr. 7. skaðabótalaga þar sem aðstæður stefnanda séu óvenjulegar í skilningi greinarinnar.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 skulu árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð. Undantekningu frá þessari reglu er að finna í 2. mgr. 7. gr. þar sem segir að árslaun skuli metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Stefnandi var 18 ár þegar hann varð fyrir umræddu slysi, hinn 27. mars 2007. Í framlagðri matsgerð kemur fram að stefnandi lauk grunnskóla 2004 og var í Fjölbrautarskóla Suðurnesja á almennri braut í 1½ önn. Sumarið 2005 vann hann hjá Íslenskum aðalverktökum og um haustið var hann í skólanum. Hann hætti námi á miðri haustönn. Hann kveðst þá hafa farið í tvo veiðitúra á fiskiskipi en frá 10. nóvember 2005 vann hann hjá fyrirtækinu Nesprýði ehf. við hellusteypu og fleira fram til desember 2006. Samtímis var hann í aukavinnu í Snælands Vídeói ehf. Í janúar 2007 hóf stefnandi nám í Borgarholtsskóla. Með náminu vann hann í aukavinnu hjá Snælands Vídeói ehf. flest kvöld og margar helgar. Eftir slysið vann stefnandi ýmis störf. Í stefnu segir að stefnandi hafi haft áform um frekari skólagöngu en þá með vinnu í fullu starfi og í dag sé hann kominn í nýja vinnu á Ísafirði.

Þegar framanritað er virt verður ekki séð að aðstæður stefnanda séu ólíkar því sem gengur og gerist hjá mörgum unglingum sem eru í námi og stunda vinnu með fram náminu. Af starfsferli stefnanda fyrir slys þykir ekki verða séð að hann hafi markað sér framtíðarstarfsvettvang eða að hann hafi fundið sér framtíðarstarf, hvorki sem verkamaður né í vinnu við þjónustustörf. Þykir ekki sýnt fram á af hálfu stefnanda að aðstæður hans séu óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 eða að annar mælikvarði en beitt var við uppgjör bóta til stefnanda sé réttari til að meta hverjar framtíðartekjur hans hefðu orðið.

Ber því samkvæmt framansögðu að sýkna stefndu af aðal- og varakröfu stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að hver aðila beri sinn kostnað af málinu.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf. og Straumvirki ehf., skulu vera sýknir af kröfum stefnanda, Þ-kk-ef Á-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf