E-4927/2014

Mál þetta sem tekið var til úrskurðar 14. apríl 2015 var höfðað 28. nóvember 2014 af hálfu M-kvk-ef R-kvk-ef E-kvk-ef Tjaldanesi, Mosfellsbæ á hendur V-kk-þgf J-kk-þgf, Seljugerði 12, Reykjavík og J-kk-þgf Ó. R-kk-þgf, sama stað, til greiðslu skuldar.

Stefnandi gerir þær kröfur að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða stefnanda 5.000.000 króna, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 15. júlí 2014 til greiðsludags. Þá er gerð krafa um að stefndu verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts á málskostnað.

Dómkröfur stefndu eru aðallega að stefndu verði sýknaðir af dómkröfum stefnanda. Til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er gerð krafa um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðaryfirliti. Gerð er krafa um virðisaukaskatt á málskostnað.

Þegar stefndu höfðu lagt fram greinargerð sína í málinu taldi dómari galla vera fyrir hendi á málatilbúnaði sem gætu varðað frávísun málsins frá dómi án kröfu. Í samræmi við 1. mgr. 100. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991 var lögmönnum aðila veittur kostur á að tjá sig munnlega um þetta efni í sérstöku þinghaldi. Lögmaður stefndu telur að gallar séu á málatilbúnaði stefnanda og að vísa beri málinu af þeim sökum frá dómi. Lögmaður stefnanda krefst efnismeðferðar málsins. Af hálfu beggja aðila er krafist málskostnaðar í þessum þætti málsins.

Málsatvik

Stefnandi lýsir málavöxtum þannig að þann 15. apríl 2014 hafi stefndu gengið í ábyrgð fyrir greiðslu að fjárhæð 5.000.000 króna til S-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef, eða þess sem hann vísaði til, vegna skuldar við hann, gegn því að fá afhent frumrit veðtryggingarbréfs, að fjárhæð 10.000.000 króna, útgefið 21. desember 1998, til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu á öllum skuldbindingum Lykilhótels ehf. við handhafa tryggingarbréfsins, sem þá hafi verið S-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf. Gegn undirritun samkomulags um skuldauppgjör hafi stefndu tekið á sig umrædda sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu sem nemi stefnufjárhæðinni sem skyldi greiðast ekki síðar en 15. júní 2014. Jafnframt hafi stefndu skuldbundið sig til að afhenda frumrit veðtryggingarbréfs yrði greiðslufall hinnar umsömdu greiðslu hinn 15. júní 2014.

Greiðslufall hafi orðið á skuldinni 15. júní 2014 en stefndu hafi þrátt fyrir það ekki afhent veðtryggingarbréfið. Í kjölfarið hafi stefndu kveðist greiða innan skamms tíma en það hafi þeir ekki gert. Stefndu hafi verið send áskorun og innheimtuviðvörun 15. júlí 2014 þar sem skorað hafi verið á þá að greiða skuldina og afhenda veðtryggingarbréfið. Stefndu hafi ekki orðið við áskoruninni og hafi ekki greitt skuldina. Hinn 1. ágúst 2014 hafi S-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf framselt kröfu sína til stefnanda með öllum réttindum og skyldum sem henni fylgi. Þar sem stefndu hafi ekki greitt kröfuna eða sinnt að öðru leyti áskorunum um greiðslu og afhendingu tryggingarbréfs sé stefnanda nauðsynlegt að leita atbeina dómstóla til að fá kröfu sína greidda.

Stefndu mótmæla í greinargerð málavaxtalýsingu stefnanda í stefnu og benda á að allverulega skorti á að málavöxtum varðandi viðskipti málsaðila sem mál þetta sé reist á, sé lýst í stefnunni og þá sérstaklega forsögu þeirra. Í greinargerðinni er lýsing á ýmsum viðskiptum stefndu og S-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef allt frá árinu 1998. Kemur þar við sögu útgáfa veðtryggingarbréfs á árinu 1998 til tryggingar skulda félagsins Lykilhótel ehf. við handhafa bréfsins og fram kemur að stefndu hafi verið nauðsynlegt að fá bréf þetta afhent vegna uppgjörs við nauðungarsölu hinnar veðsettu eignar. Þá er lýst málamyndasamkomulagi sem stefndu og S-kk-nf H-kk-nf hafi gert um kaup og afsal bifreiðar í tilefni af vandkvæðum stefndu á að taka lán á árinu 2006, afnotum S-kk-ef H-kk-ef af þeirri bifreið, afborgunum stefndu af gengislánum vegna hennar og loks því að S-kk-nf H-kk-nf hafi hafnað viðtöku bifreiðarinnar eða andvirði hennar og tiltekinna víxla til uppgjörs á viðskiptum þeirra.

Málsástæður og lagarök stefnanda fyrir dómkröfum sínum

Stefnandi byggi á því að lögmætur samningur hafi stofnast milli aðila og að stefndu hafi gengist sameiginlega og óskipt í ábyrgð fyrir efndum hans. Þeir hafi í raun tekið að sér greiðslu samkvæmt samningnum. Við greiðslufall samningsins hafi ábyrgð stefndu vaknað og kröfuhafa sé heimilt að leita fullnustu hjá þeim sameiginlega. Stefnandi hafi beint til stefndu lögmætum áskorunum sem þeir hafi ekki sinnt.

Stefnufjárhæðin byggi á gjaldföllnum höfuðstól skuldarinnar auk þess sem gerð sé krafa um dráttarvexti frá 15. júlí 2014, eða einum mánuði eftir að skuldin hafi gjaldfallið með vitund stefndu. Þá byggi stefnandi á því að hann eigi rétt á að fá greiddan kostnað sinn af málsókninni.

Um lagarök vísi stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir samnings. Varðandi óskipta sjálfskuldarábyrgð stefndu vísist til reglna samninga- og kröfuréttar og meginreglna laga nr. 39/2009. Um samaðild sé vísað til 18. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um dráttarvexti byggi á 5. gr. og 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Varðandi kröfu um málskostnað vísi stefnandi til 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og ákvæða 21. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé vísað til laga nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni.

Helstu málsástæður og lagarök stefndu fyrir dómkröfum sínum

Um aðalkröfu: Stefndu krefjist þess aðallega að verða sýknaðir af öllum dómkröfum stefnanda.

Stefndu byggja í fyrsta lagi á því að þeim beri engin skylda til að greiða stefnufjárhæðina og málskostnað. Stefndu og S-kk-nf H-kk-nf hafi gert málamyndagerning þar sem ákveðnar skyldur hafi hvílt á stefndu sem þeir hafi að fullu efnt og það raunar umfram skyldu sína.

Þá byggi stefndu í öðru lagi á því að um ólögmæta minni háttar nauðung hafi verið að ræða er stefndu hafi ritað undir hið svokallaða samkomulag um skuldauppgjör og vegna annarra atvika þann dag. Loforð sem þvinguð séu fram með minni háttar nauðung séu ógild gagnvart grandvísum, þ.e. í þessu tilviki bæði stefnanda og fyrirrennara hennar S-kk-þgf H-kk-þgf Ó-kk-þgf.

Þá sé í þriðja lagi byggt á því að á bak við dómkröfu stefnanda um greiðslu á 5.000.000 króna liggi ekki lögmæt krafa. Í skuldauppgjörsviðurkenningunni frá 15. apríl 2014 komi fram að stefndu ábyrgist greiðslu að fjárhæð 5.000.000 króna vegna ótiltekinnar skuldar við S-kk-þf H-kk-þf Ó-kk-þf eða þess sem hann vísi til. Síðar komi þar fram að skuld S-kk-ef samkvæmt tryggingarbréfinu skuli gerð upp með greiðslu að fjárhæð 5.000.000 króna. Á tryggingarbréfinu komi ekki fram nein ákveðin skuld. Stefnandi hafi ekki með nokkru móti sýnt fram á það hvaða viðskipti standi á bak við kröfuna, þ.e. hvernig hún sé til komin. Ástæða þess frá sjónarhóli stefndu sé hins vegar augljós. Skuld þessi, eða nánar tiltekið þessi tala, sem rituð sé hinn 15. apríl 2014, sé afsprengi nauðungarinnar.

Aukinheldur sé í fjórða lagi byggt á því að útgefandi tryggingarbréfsins frá 21. desember 1998 sé félagið Lykilhótel hf. Hvorki stefndi J-kk-nf né stefndi V-kk-nf séu útgefendur plaggsins, enda þeir ekki eigendur fasteignarinnar sem sett hafi verið að veði. Þar af leiðandi sé um aðildarskort að ræða sem eigi að leiða til sýknu.

Í fimmta lagi sé byggt á því að stefnandi geti ekki borið fyrir sig löggerninginn frá 15. apríl 2014 þar sem slíkt yrði að teljast óheiðarlegt vegna þeirra atvika sem fyrir hendi hafi verið þegar löggerningurinn hafi komið til vitundar hennar og ætla megi að hún hafi haft vitneskju um, sbr. 33. gr. samningalaga. Heiðvirð manneskja gæti ekki borið slíkt samkomulag fyrir sig sem sé í raun ógildanlegt og að vettugi virðandi.

Stefndu byggi í sjötta lagi á því að sýkna beri þá af dómkröfum stefnanda þar sem það yrði talið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera samkomulagið frá 15. apríl 2014 fyrir sig, sbr. 36. gr. samningalaga.

Um varakröfu: Til vara sé þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Fari svo að hinn virðulegi dómur fallist ekki á að sýkna beri stefndu í þessu máli telji þeir að lækka eigi kröfur stefnanda verulega frá því sem krafist sé. Leiða þurfi í ljós, með aðstoð dómkvadds matsmanns ef með þurfi, hver sanngjörn niðurstaða í viðskiptum aðila máls þessa eigi að vera. Stefndu telji sig í raun hafa uppfyllt allar skyldur sínar með greiðslu bílalánsins og skyldra greiðslna.

Um lagarök vísist til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um réttar efndir fjárskuldbindinga. Þá vísist til ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum ákvæða 29., 33., 34. og 36. gr. laganna. Málskostnaðarkrafa stefndu styðjist við 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað sé byggð á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefndu til stuðnings því að vísa beri málinu frá án kröfu

Af hálfu stefndu er krafist málskostnaðar á grundvelli 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála verði málinu vísað frá dómi án kröfu. Vegna vanreifunar í stefnu hafi stefndu þurft að leggja í kostnað við að reifa málið til þess að taka til varna.

Stefndu bendi á að krafa stefnanda sé svo vanreifuð að ekki verði lagður efnisdómur á málið. Tilurð skuldar sé ekki reifuð í stefnu og þar komi ekki fram hvort um sé að ræða skuld vegna láns, leigu, skaðabóta eða annars. Ekki komi fram hver hafi verið skuldari kröfunnar sem stefndu séu taldir hafa gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir eða hvað liggi að baki kröfunni. Óljóst sé af stefnu hvort byggt sé á því að um skuld stefndu sé að ræða eða sjálfskuldarábyrgð fyrir skuld annars aðila. Fjárhæð stefnukröfunnar sé órökstudd með öllu og í engu lýst þeim viðskiptum sem standi að baki því skuldauppgjöri sem fram komi í skjalinu sem stefnandi styðji kröfu sína við.

Það sé óútskýrt hvers vegna veðtryggingarbréf fyrir skuldum Lykilhótela ehf. hafi verið afhent gegn meintri sjálfskuldarábyrgð stefndu á greiðslu stefnufjárhæðarinnar. Af þessum ástæðum hafi stefndu meðal annars krafist sýknu vegna aðildarskorts. Á skjalinu sem stefnandi byggi kröfu sína á sé ekki að finna undirritun af hálfu Lykilhótela ehf. og ekki sé gerð krafa í stefnu um afhendingu veðtryggingarbréfsins, svo sem gert sé ráð fyrir í því óræða skjali, og séu ástæður þess vanreifaðar.

Stefnan uppfylli ekki kröfur e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála til að efnisdómur verði lagður á málið vegna vanreifunar.

Framsalsskjal sem stefnandi byggi rétt sinn á sé í stefnu óreifað með öllu, þar á meðal um það hver eigi kröfu á hendur Lykilhótela ehf., teljist það félag hafa verið skuldari. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda séu viðskiptin óræð og þeim sé ekki lýst svo sem beri að gera í samræmi við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála. Stefnandi freisti þess að knýja fram dóm fyrir ólögmætri kröfu í skjóli vanreifunar. Gallar á málatilbúnaði séu það miklir að vísa beri málinu frá án kröfu.

Málsástæður og lagarök stefnanda fyrir því að málinu verði ekki vísað frá dómi

Stefnandi krefst efnismeðferðar málsins og málskostnaðar, en krefst þess að málskostnaður verði felldur niður komi til þess að málinu verði vísað frá dómi án kröfu. Stefnan sé að mati stefnanda nægilega skýr, um sé að ræða skýran löggerning sem standi sjálfstætt sem loforð um greiðslu og óþarfi sé að rekja gömul mál í því sambandi. Málatilbúnaður stefnanda sé nægilega skýr til að teljast uppfylla skilyrði 80. gr. laga um meðferð einkamála. Málatilbúnaður stefnanda hafi ekki komið í veg fyrir að stefndu hafi getað tekið til efnisvarna. Umfjöllun um Lykilhótel ehf. komi máli þessu ekki við, en greiðsluskylda stefndu hafi orðið virk þegar veðtryggingarbréf hafi verið afhent þeim.

Niðurstaða

Málatilbúnaði stefnanda sem fram kemur í stefnu er lýst í heild sinni hér að framan í kafla um dómkröfur, í kafla um málsatvik og í kafla um málsástæður og lagarök stefnanda fyrir dómkröfum sínum. Með stefnunni lagði stefnandi fram þrjú skjöl, auk afrita tveggja greiðsluáskorana sem S-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf hafði sent stefndu áður en hann framseldi skjalið Samkomulag um skuldauppgjör til stefnanda.

Í fyrsta lagi lagði stefnandi fram með stefnunni afrit veðtryggingarbréfs, sem gefið er út af félaginu Lykilhótel ehf. þann 21. desember 1998. Með bréfinu er fasteignin Skútustaðaskóli, Skútustaðahreppi veðsett til tryggingar öllum skuldum sem útgefandi kunni að vera í við handhafa bréfsins, allt að fjárhæð tíu milljónir króna. Í stefnunni er ekki að finna skýringar á því hvernig útgefandi bréfsins eða fasteignin sem veðsett er tengist aðilum málsins, en fram kemur að fyrrnefndur framseljandi, S-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf, hafi verið handhafi bréfsins við útgáfu þess. Engin grein er gerð fyrir því í stefnu hvort útgefandi, Lykilhótel ehf., standi eða hafi staðið í skuld, sem gjaldkræf sé, við upphaflegan handhafa bréfsins eða við stefnanda.

Þá fylgdi stefnu í öðru lagi skjal, svokallað Samkomulag um skuldauppgjör, undirritað af stefndu 15. apríl 2014. Í því kemur fram að skuld við S-kk-þf H-kk-þf Ó-kk-þf samkvæmt veðtryggingarbréfi skuli gerð upp með greiðslu að fjárhæð fimm milljónir króna, sem greidd verði eigi síðar en 15. júní 2014 og ábyrgist stefndu greiðsluna. Sem fyrr greinir verður ekkert um það ráðið af stefnu hver sú skuld útgefanda veðtryggingarbréfsins við handhafa þess, sem tryggð sé með því, sé eða hafi verið. Í skjalinu, Samkomulag um skuldauppgjör, segir að verði greiðslufall skuli stefndu afhenda S-kk-þgf H-kk-þgf veðtryggingarbréfið að nýju. Hvorki verður af skjalinu né efni stefnu ráðið hvort ábyrgð stefndu á greiðslu yrði fullnægt með afhendingu veðtryggingarbréfs eða ekki, en í máli þessu er engin krafa gerð um afhendingu þess.

Þá lagði stefnandi í þriðja lagi fram með stefnu sinni skjal, útgefið 1. ágúst 2014 af S-kk-þgf H-kk-þgf Ó-kk-þgf til stefnanda, svokallað Framsal samkomulags um skuldauppgjör. Þar framselur fyrrnefndur S-kk-nf H-kk-nf stefnanda kröfu sína og öll réttindi sem henni fylgja vegna samkomulags um skuldauppgjör vegna ábyrgðar stefndu á greiðslum vegna skuldar við framseljanda, eins og þar segir. Í skjalinu er ekki tilgreint, fremur en í því skjali sem fyrr er lýst, hver hafi verið í skuld við framseljanda eða hvernig hún sé til komin. Þar segir að samhliða framsali taki framseljandi við innheimtu skuldarinnar. Framseljandi á ekki aðild að máli þessu og engin gögn liggja fyrir um það hvort hann hafi leitað úrræða til þeirrar innheimtu.

Stefnandi mótmælir því að málið sé vanreifað frá hennar hendi á þeim grundvelli að um einfalt skuldamál sé að ræða og fyrir liggi skuldaviðurkenning stefndu. Engin þörf hafi því verið á því að reifa viðskipti stefndu og S-kk-ef H-kk-ef eða hans og Lykilhótela ehf. nánar í stefnu en gert sé. Málatilbúnaður stefnanda hafi ekki komið í veg fyrir að stefndu hafi tekið til efnisvarna. Af þeim margvíslegu málsástæðum sem stefndu tilgreina fyrir sýknukröfum sínum, sem vandséð er hvernig tengjast efni stefnunnar, verður þó ráðið að óljós málatilbúnaður stefnanda torveldi stefndu að taka til varna.

Þegar mál er höfðað til innheimtu skuldar, jafnvel þótt um einfalt skuldamál sé að ræða, verður að ætlast til þess að að stefnandi geri að lágmarki grein fyrir skuldinni í stefnu, svo sem um það hvernig skuld sé til komin, hver sé skuldari og hver sé kröfuhafi, hvenær og hvernig skuld hafi fallið í gjalddaga og hvernig fjárhæð hennar sé reiknuð. Að þessum lágmarksskilyrðum um lýsingu skuldar hefur ekki verið gætt í málatilbúnaði stefnanda. Þá verður ekki ráðið af stefnu hvort stefnandi krefji stefndu um greiðslu stefnukröfunnar sem skuldara eða ábyrgðarmenn fyrir greiðslu annars aðila.

Samkvæmt framansögðu skortir mjög á skýrleika í málatilbúnaði stefnanda um atvik og samhengi dómkrafna og málsástæðna fyrir þeim, þannig að í bága fer við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu virtu telst málatilbúnaður stefnanda svo vanreifaður að lagaskilyrði eru ekki fyrir hendi til að málið verði tekið til efnismeðferðar og dómur á það lagður. Af þeim sökum verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá dómi án kröfu.

Í samræmi við þá niðurstöðu og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda 300.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu.

Stefnandi, M-kvk-nf R-kvk-nf E-kvk-nf, greiði stefndu, V-kk-þgf J-kk-þgf og J-kk-þgf Ó. R-kk-þgf, 300.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf