E-460/2021

1 Mál þetta, sem var dómtekið 13. maí sl., var höfðað 11. nóvember 2021. Stefnandi er A, [...], Akureyri en stefndi er Akureyrarbær, Geislagötu 9, Akureyri.

2 Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.516.862 krónur ásamt skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af stefnufjárhæð frá 1. janúar 2020 til 28. október 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.443.358 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af kr. 137.506 frá 1. febrúar 2020, af kr. 436.176 frá 1. mars 2020, af kr. 436.176 frá 1. apríl 2020, af kr. 436.176 frá 1. maí 2020, af kr. 436.176 frá 1. júní 2020, af kr. 498.476 frá 1. júlí 2020 og af kr. 337.684 frá 1. ágúst 2020, í hverju tilviki til greiðsludags.

Þá gerir stefnandi í báðum tilvikum kröfu um málskostnað að skaðlausu, samkvæmt mati réttarins, og að við ákvörðun málskostnaðar verði gætt að skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af þóknun lögmanns síns.

3 Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Málavextir

4 Stefnandi er kennari að mennt og hefur leyfisbréf til kennarastarfa. Þann 19. júní 2019 var hún ráðin sem sérkennari við [...] tímabundið frá 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020. Starfshlutfall var 70%. Áður hafði hún starfað um árabil við kennslu hjá stefnda, síðast samkvæmt ráðningarsamningi um 100% starf við kennslu í [...] frá 1. nóvember 2018 til 31. júlí 2019.

5 Í ráðningarsamningi dags. 19. júní 2019 segir meðal annars að um ráðningarkjör fari eftir kjarasamningum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands fyrir grunnskóla. Starfsmaður sé ráðinn til starfa við grunnskóla Akureyrar og í því felist að vinnuveitanda sé heimilt að flytja starfsmann milli vinnustaða, starfsstöðva við grunnskóla Akureyrar. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur skuli vera þrír mánuðir og miðast við næstu mánaðamót eftir að uppsagnarbréf berst. Sama gildi ef slíta eigi ráðningu samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi áður enað tilgreindum starfslokum kemur. Þó skuli uppsagnarfrestur vera einn mánuður á reynslutíma sem sé fjórir fyrstu mánuðir í starfi. Sé ráðning tímabundin renni hún sjálfkrafa út án uppsagnar við lok ráðningartíma. Réttur til launa í veikindaforföllum og barnsburðarleyfi fari eftir lögum um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla, að svo miklu leyti sem ekki sé mælt öðruvísi fyrir í ráðningarsamningnum eða kjarasamningi aðila. Ráðningin sé samkvæmt mannauðsstefnu stefnda, samþykktri í bæjarstjórn 6. september 2016. Samningurinn er undirritaður af stefnanda og þáverandi skólastjóra [...].

6 Með bréfi, dags. 7. nóvember 2019, undirrituðu af skólastjóra [...], var stefnanda sagt upp starfinu. Í bréfinu kemur fram að uppsagnarfrestur á reynslutíma ráðningar sé einn mánuður, samkvæmt kjarasamningi. Fresturinn miðist við næstu mánaðamót. Uppsögn taki því gildi 1. desember 2019 og síðasti vinnudagur 31. desember 2019. Á reynslutíma geti aðilar gert upp við sig hvort þeir uppfylli kröfur hvor annars. Niðurstaða skólastjórans væri að fjarvera hafi verið mikil á reynslutímanum og hafi haft áhrif á það ábyrgðarmikla starfs sem stefnandi var ráðin til að sinna. Til grundvallar liggi velferð nemenda og framfarir þeirra. Þar skipti utanumhald, festa og reglubundin íhlutun höfuðmáli. Þar sem starfsmaðurinn uppfylli ekki þau skilyrði innan reynslutíma sem skólastjóri geri með tilliti til starfsskyldna sé ákveðið að segja samningnum upp.

7 Fyrir liggja þrjú vottorð lækna til atvinnurekenda varðandi stefnanda. Hið fyrsta er dagsett 5. nóvember 2019 og segir þar að stefnandi sé óvinnufær með öllu 28. október til 15. nóvember 2019 vegna sjúkdóms. Annað er dagsett 9. desember 2018. Þar kemur fram að stefnandi hafi sótt læknisfræðilega endurhæfingu á Heilsustofnun NLFÍ samkvæmt innlagnarbeiðni frá lækni frá 11. nóvember til 9. desember 2019. Hún sé óvinnufær með öllu og verði um óákveðinn tíma. Þriðja vottorðið er dagsett 13. desember 2019. Þar kemur fram að stefnandi sé óvinnufær með öllu frá 16. nóvember til 31. desember 2019. 8 Þá liggja fyrir þrjú læknisvottorð um áframhaldandi óvinnufærni stefnanda vegna veikinda. Í því síðasta, dags. 1. október 2020 kemur fram að hún hafi verið óvinnufær frá 2 8. október 2019 og sé enn þegar síðasta vottorðið er ritað.

9 Gögn bera með sér að Kennarasamband Íslands hafi gert kröfu á hendur stefnda og bréfaskrifveriðþeirra á milli. Þá hafi lögmenn stefnanda og stefnda einnig átt samskipti um málið en sátt ekki náðst og höfðaði stefnandi málið með stefnu birtri 11. nóvember sl.

Málsástæður stefnanda

10 Stefnandi vísar til ráðningarsamnings síns, þar sem hún var ráðin í þjónustu stefnda á tímabilinu 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020. Vísað er til þess að ákvörðun stefnda um uppsögn stefnanda hafi verið stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefndi hafi því verið bundinn af ákvæðum laganna, og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar, við ákvarðanatökuna. Fyrir liggi bein sönnun þess að uppsagnarástæða stefnanda hafi verið veikindaforföll hennar, stefndi hafi viðurkennt það. Stefnandi byggirá því að tilvísun stefnda til veikindaforfalla geti ekki talist málefnaleg og lögmæt uppsagnarástæða. Í grein 13 í kjarasamningi séu skýr ákvæði um rétt starfsmanns í veikindaforföllum, m. a. til forfallalauna. Með ákvörðuninni hafi stefndi brotið gegn rétti stefnanda í veikindum. Með því hafi hann brotið gegn óskráðri réttmætisreglu stjórnsýsluréttar og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, sem feli í sér að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun, þegar lögmætu markmiði sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsynlegt sé.

11 M eð uppsögninni hafi ekki verið stefnt að lögmætu markmiði. Það stoði ekki fyrir stefnda að halda því fram að veikindi stefnanda hafi komið niður á börnum sem stefnandi hafi haft vinnuskyldu til að sinna. Það liggi í hlutarins eðli að veikindaforföll starfsmanns hafi bein áhrif á vinnuframlag hans. Það sé hlutverk vinnuveitanda að vinna úr þeirri stöðu. Réttur starfsmanns sem sinni mikilvægum störfum sé ekki síðri en þeirri sem vinna veigaminni störf. Stór atvinnurekandi eins og stefndi, sem sinnir skólaþjónustu í mörgum grunnskólum, þurfi að vera í stakk búinn til að takast á við aðstæður sem skapast vegna veikinda kennara, t. d. með flutningi starfsmanna eða afleysingum. Í því sambandi sé vert að nefna að í ráðningarsamningi stefnanda sé einmitt heimild vinnuveitanda til að færa starfsmann milli vinnustaða, starfsstöðva við grunnskóla Akureyrarbæjar. Einnig vísi st til greinar 13.2.4 í kjarasamningnum um heimild til að veita lausn frá störfum vegna endurtekinnar eða langvarandi óvinnufærni vegna veikinda eða slysa. Þar sé að finna skilyrði fyrir lausn frá störfum vegna veikinda, sem voru ekki uppfyllt í tilviki stefnanda.

12 Stefnandi byggir á því að ekki stoði fyrir stefnda að vísa til ákvæðis ráðningarsamnings um reynslutíma.

13 Í fyrsta lagi hafi stefnandi ekki verið á reynslutíma. Stefnandi hafi unnið samfellt hjá stefnda allt frá 18. ágúst 2016 þar til henni var sagt upp, samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningum. Ákvæði í ráðningarsamningi um uppsagnarfrest og reynslutíma sé staðlað á samningsformi frá stefnda. Þá vísi st til annars ákvæðis í sama ráðningarsamningi, þar sem segi að starfsmaður sé ráðinn til starfa við grunnskóla Akureyrarbæjar og í því feli stað vinnuveitanda sé heimilt að flytja starfsmann milli vinnustaða, starfsstöðva við grunnskóla Akureyrar. Stefnandi hafi ekki verið á fyrstu fjórum mánuðum í starfi, heldur hafi hann verið í starfi hjá stefnda samfellt í nokkur ár.

Ákvæðið um reynslutíma eigi því ekki við samkvæmt orðanna hljóðan. Ef vafi væri um skýringu bæri að skýra hann stefnanda í hag samkvæmt viðurkenndum túlkunarreglum í samningarétti og vinnurétti. Þá væri í hæsta máta óeðlilegt ef kennari, sem ráðinn sé ítrekað og samfellt með tímabundnum ráðningarsamningum hjá stefnda, teldist jafn oft vera á reynslutíma og ráðningarsamningar hefðu verið gerðir.

14 Í öðru lagi vísar stefnandi til þess sem að framan er rakið, að veikindaforföll stefnanda hafi ekki réttlætt uppsögn, samkvæmt reglum stjórnsýsluréttar. Þótt réttur opinberra vinnuveitenda til uppsagnar á reynslutíma kunni að vera rýmri heldur en að reynslutíma loknum, þá liggi í þessu tilviki fyrir að uppsagnarástæðan hafi verið veikindaforföll.

Uppsögn við þær aðstæður feli í sér viðurlög gagnvart starfsmanni, sem fari gegn ótvíræðum rétti hans í veikindum, samkvæmt ákvæðum kjarasamnings sem aðilar voru bundnir af. Ef taka eigi mark á uppsagnarástæðunni virðist sem stefndi hafi ætlast til þess að stefnandi mætti veik í vinnuna ætlaði hún sér að halda starfinu.

15 Í þriðja lagi leggur stefnandi áherslu á að ákvæði kjarasamningsins um réttindi starfsmanna í veikindum séu ekki á neinn hátt bundin við að starfsmaður sé ekki á reynslutíma.

16 Stefnandi kveðst byggja kröfu um skaðabætur á almennu skaðabótareglunni og vísar til dómaframkvæmdar Hæstaréttar og Landsréttar í málum vegna ólögmætra uppsagna opinberra starfsmanna. Um að stefndi hafi bakað sér bótaskyldu með stjórnvalds-ákvörðun, sem meta verði sem ólögmæta og saknæma, vísi st til þess sem að framan greinir.

17 Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir fjártjóni og miska vegna hinna ólögmætu ákvarðana. Fjárkrafa stefnanda sundurliði st þannig að krafist er 2.816.862 krónaí bætur vegna fjártjón sog 750.000 króna í miskabætur, alls 3.516.862 krónur. Fjárhæð bótakröfu nemi reiknuðum launum ásamt 11,5% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð, sem stefnandi hefði haft á því sem eftir lifði umsamins ráðningartíma, þ. e. á tímabilinu 1. janúar 2020 til 31. júlí 2020. Þau hefðu numið samtals kr. 2.816.862, nánar tiltekið: f öst mánaðarlaun kr. 523.982 x 0,7 x 1,115 = kr. 408.968, tilfallandi yfirvinna að meðaltalikr. 27.208 og annaruppbót í júní 2020 kr. 89.000 x 07 = 62.300 sem geri samtals á 7 mánuðum kr. 3.115.532. Dregin sé frá launagreiðsla í janúar 2021 að fjárhæð kr. 298.670. Ekki séu um launakröfu að ræða heldur skaðabótakröfu að álitum með launaviðmiði.

18 Stefnandi leggi fram til upplýsingar launaseðla frá stefnda og greiðsluseðla frá Tryggingastofnun á tímabilinu sem skaðabótakrafa stefnanda tekur til, en áréttar að greiðslur samkvæmt þessum seðlum eigi ekki að koma til frádráttar bótakröfu. Hvað varði greiðslur frá stefnda sé um að ræða lágar greiðslur fyrir [...], sem stefnandi hafi sinnt samhliða kennslustarfinu. Hvað varði greiðslurnar frá Tryggingastofnun, þá hafi launaleysi stefnanda verið forsenda þeirra. Verði fallist á bótakröfu stefnanda komi til uppgjörs við Tryggingastofnun miðað við réttar tekjuforsendur

19 Stefnandi krefjist miskabóta að fjárhæð kr. 750.000 samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Fulltrúum stefnda hafi máttvera það ljóst að ákvörðun um að segja stefnanda upp vegna veikindaforfalla væri meiðandi og lítilsvirðandi fyrir hana eins og á stóð, enda með uppsagnarástæðunni gefið í skyn að hún hafi brugðist börnunum sem henni hafði verið falið að sinna. Um hafi verið að ræða augljóst brot gegn réttindum stefnanda samkvæmt grundvallarreglum laga og kjarasamnings. Vegið hafi verið að æru, persónu og starfsheiðri stefnanda og henni valdið miklum sársauka í erfiðri stöðu. Þá verði að líta til þess að stefnandi hafi verið með mikla starfsreynslu og langan þjónustualdur, sem hafi verið gert lítið úr með ákvörðuninni. Fjárhæð kröfunnar sé að álitum, með hliðsjón af nýlegum dómafordæmum um miskabætur vegna ólögmætra starfsuppsagna.

20 Þá sé krafist skaðabótavaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá upphafsdegi tjóns 1. janúar 2020 til þingfestingardags, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

21 Stefnandi gerir til vara kröfu um vangoldin laun í veikindaforföllum, með vísan til greinar 13.2.2.1 í kjarasamningi. Stefnandi hafi verið lengur í starfi heldur en 12 ár og átt, samkvæmt greininni, rétt til forfallalauna í 273 daga. Áður en stefnanda var sagt upp 7. nóvember 2019 hafi hún verið veik í 14 daga sem dragi st frá þeim rétti. Réttur hennar til forfallalauna hefði náð allt til 24. júlí 2020 og miði st krafan við það, en hún hafi sýnt fram á veikindi sín með læknisvottorðum um óvinnufærni á tímabilinu.

22 Eins og að framan greini hafi stefndi hafnað kröfu um greiðslu launa í veikindaforföllum á þeim grunni að veikindi geti ekki stytt uppsagnarfrest. Stefnandi telji að meginregla, sem stefndi hefur vísað til um þetta, eigi ekki við. Þvert á móti gildi sú regla, samkvæmt kjarasamningsgrein 13.2, að séu veikindi hafin, geti vinnuveitandi ekki komið sér undan því að greiða forfallalaun í veikindum, eins og starfsmaður eigi rétt til, með því að segja starfsmanni upp. Vísar stefnandi til eftirfarandi orðalags greinar 13.2.2.1:„Laun greiðast þó ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa“.

23 Stefnandi bendir á að orðalagið séekki tilviljun. Hafi ætlun kjarasamningsaðila verið að rétturinn til launa í veikindaforföllum takmarkaðist við uppsagnarfrest ef svo bæri undir, þá hefði ákvæðið verið orðað svo að laun greiðist ekki lengur en ráðning standi. Í orðalagi ákvæðisins feli stað rétturinn til forfallalauna sé bundinn við ráðningu, eins og henni hafi verið ætlað að standa er rétturinn varð virkur. Aðstaðan hefði samkvæmt þessu verið önnur ef uppsögn hefði verið tilkynnt áður en veikindi komu til. Stefnandi hafi verið orðin veik og hafði framvísað læknisvottorði er stefndi ákvað að segja henni upp.

24 Stefnandi bendir einnig á að samningsbundinn réttur vegna veikinda væri lítils virði ef vinnuveitandi kæmist hjá honum með því að segja veikum starfsmanni upp.

Kjarasamningsákvæði um rétt í yfirstandandi veikindum gangi því framar rétti vinnuveitanda til að segja starfsmanni upp. Stefnandi telur að dómaframkvæmd að þessu leyti sé skýr, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 40/2004, nr. 128/2010 og nr. 121/2013 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkur frá 19. desember 2018 í máli nr. E-2891/2017.

25 Samkvæmt því byggi stefnandi á því að hún eigi skýlausan rétt til forfallalauna í veikindum sínum, samkvæmt tilvísuðu ákvæði kjarasamnings, til og með 24. júlí 2020.

26 Stefnandi kveður varakröfuna sundurliðast eins og fjártjóns hluta aðalkröfu, nema að dregin séu frá laun á tímabilinu 25.- 31. júlí 2020 auk þess sem gert séráð fyrir að stefndi greiði mótframlög í lífeyrissjóð eins og honum beri lagaskylda til. Krafan sundurliði st þannig eftir mánuðum: v. jan. 2020 kr. 137.506 (launagreiðsla stefnda er frádregin) v. feb. 2020 kr. 436.176 v. mars 2020 kr. 436.176 v. apríl 2020 kr. 436.176 v. maí 2020 kr. 436.176 v. júní 2020 kr. 498.476 v. júlí 2020 kr. 337.684 ( 498.176 x 24/31)

Samtals kr. 2.443.358

27 Um dráttarvaxtakröfu er vísað til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist sé dráttarvaxta frá gjalddaga launa hverju sinni, sem var fyrsti dagur næsta mánaðar á eftir. Um málskostnað er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda

28 Stefndi kveður auglýsingu um tímabundna 70% stöðu kennara á miðstigi sem myndi annast sérkennslu og félagsfærnivinnu í [...] hafa birst 17. maí 2019, og stefnandi hafi sótt um starfið. Stefnandi hafi þá verið í tímabundnu starfi grunnskólakennara í [...] en síðasti starfsdagur stefnanda þar verið 31. júlí 2019

29 Stefnandi hafi verið ráðinn til starfa hjá [...] samkvæmt auglýsingu frá 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020. Í ráðningarsamningi aðila segi að gagnkvæmur uppsagnarfrestur skuli vera þrír mánuðir og miðast við næstu mánaðarmót eftir að uppsagnarbréf berst. Sama gildi ef slíta eigi ráðningu samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi áður en að tilgreindum starfslokum kemur. Þó skuli uppsagnarfrestur vera einn mánuður á reynslutíma sem séu fjórir fyrstu mánuðir ístarfi.

30 Umrætt ákvæði um reynslutíma ráðningar er í samræmi við ákvæði 14.2 í kjarasamningi aðila, þar sem segi að ráðning eigiað byggjast á hæfni viðkomandi til að inna starfið vel af hendi og skuli sá hæfasti ganga fyrir. Kennarar og skólastjórnendur skuli almennt ráðnir til starfa ótímabundið með gagnkvæmum uppsagnarfresti. Reynslutími sé fjórir mánuðir. Heimilt sé þó í undantekningartilvikum að semja í ráðningarsamningi um allt að 5 mánaða reynslutíma.

31 Í stefnu sé því haldið fram að stefnandi hafi ekki verið á reynslutíma ráðningar í hinu nýja starfi þar sem stefnandi hafi unnið samfellt hjá Akureyrarbæ í nokkur ár. Því sé mótmælt. Hver og einn skólastjóri sé sjálfstæður ráðningaraðili sem auglýsi störf, meti hver sé hæfastur og ráði í störf í sínum skóla. Þ ann 4. maí 2019 hafi verið gerð brottfarartilkynning af skólastjóra [...], vegna tímabundins starfs stefnanda, þar sem fram komi að síðasta vinnudagur sé 31. júlí 2019 og að orlof sé gert upp við stefnanda. Í kjölfarið ráði stefnandi sig til [...] samkvæmt auglýsingu, en um nýtt starf hafi veriðað ræða, hjá nýjum skóla með nýrri orlofsávinnslu. Í því starfi sé gerður nýr ráðningarsamningur af nýjum yfirmanni og í þeim samningi sé skýrt kveðið á um fjögurra mánaða reynslutíma. Með vísan til þess sé því hafnað að reynslutími ráðningar hafi ekki verið hluti ráðningarsamnings stefnanda í nýju starfi sérkennara hjá [...], enda sé reynslutími gagnkvæmur og hugsaður fyrir báða aðila. Þannig sé reynslutíminn góður tími fyrir starfsmanninn til að máta sig við umrætt nýtt starf en einnig fyrir vinnuveitandann til að kynnast hinum nýja starfsmanni í starfi.

32 Í ráðningarsamningi komi skýrt fram til hvaða grunnskóla stefnandi er ráðinn til. Þótt það standi í smáu letri í ráðningarsamningi að starfsmaður sé ráðinn til grunnskóla Akureyrarbæjar og að heimilt sé að færa starfsmann milli vinnustaða, starfsstöðva grunnskóla, þá eigi það aðeins við innan hvers grunnskóla, enda hafi Kennarasamband Íslands alfarið hafnað því að starfsmenn séu færðir til milli grunnskóla. S k ýrt komi fram í gögnum máls að um tvö ólík störf sé að ræða, þar sem kveðið sé á um umsaminn reynslutíma í hinu nýja starfi.

33 Samkvæmt kjarasamningi grunnskólakennara gildi sú regla að fyrstu fjórir mánuðirnir í starfi telji st til reynslutíma, en á tímabilinu geti aðilar gert upp við sig hvort þeir uppfylli kröfur hvors um sig. Þann rétt hafi skólastjóri [...] nýtt sér og sagt stefnanda upp störfum með mánaðar uppsagnarfresti samkvæmt ákvæði 14.2. í kjarasamningi og í ráðningarsamningi.

34 Reynslutíminn hafi verið tiltekinn í ráðningarsamningi stefnanda. Ákvörðun um uppsögn á reynslutíma sé því ekki stjórnvaldsákvörðun enda sé uppsögn að öllu leyti í samræmi við umsaminn uppsagnarfrest á reynslutíma í ráðningarsamningi. Við þessar aðstæður hafi því ekki verið skylt að gefa stefnanda kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tæki gildi, sbr. dóm Hæstaréttar nr. 378/2004.

35 Með hinu gagnkvæma uppsagnarákvæði í ráðningarsamningi stefnanda hafi málsaðilar verið að ákveða að reynslutíminn skyldi vara í fjóra mánuði. H vorum aðila um sig hafi verið heimilt að segja upp samningnum á þessum tíma með umsömdum uppsagnarfresti, hér einn mánuður, án þess að tilgreina ástæður uppsagnarinnar sérstaklega, sbr. dóm Hæstaréttar 296/1999.

36 Stefndi vísar til þess að því sé haldið fram í stefnu að viðurkennt sé af Akureyrarbæ að ástæða uppsagnar á reynslutíma hafi verið veikindi stefnanda. Því sé til að svara að ástæða uppsagnar á reynslutíma ráðningar skipti ekki máli og í raun sé óþarfi að tilgreina ástæður uppsagnar á reynslutíma. Það gefi þó að skilja að uppsagnir á reynslutíma eigi sér alltaf einhverjar orsakir. Óski starfsmaður eftir rökstuðningi nægi að segja að uppsögnin hafi átt sér stað á reynslutíma ráðningarsamningsins og hafi verið í samræmi við umsaminn uppsagnarfrest, sbr. dóma Hæstaréttar í málumnr. 296/1999 og 131/2000.

Hafi ástæða verið tilgreind hafi það engin áhrif á gildi uppsagnarinnar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 378/2004.

37 Þá mótmælir stefndi þeirri fullyrðingu í stefnu að stefndi hafi ekki virt kjarasamningsbundinn veikindarétt stefnanda. Þann 5. nóvember 2019 hafi stefnandi afhent yfirmanni sínum læknisvottorð sem tilgreindi óvinnufærni, að hluta til aftur í tímann og að hluta til fram í tímann, tímabilið 28. október til 15. nóvember 2019. Umrætt læknisvottorð hafi verið vegna hlutaveikinda, en ekki langtímaveikinda. Þá veikindadaga hafi stefnandi fengið greidda að fullu. Stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréf á reynslutíma ráðningar, þann 7. nóvember 2019, þar sem uppsagnarfrestur hafi byrjað að líða 1. desember 2019. Uppsagnarbréfið hafi engin áhrif haft á veikindarétt skv. læknisvottorði dags. 5. nóvember 2019, sem kvað á um óvinnufærni til 15. nóvember 2019. Eftir að uppsagnarbréf var afhent 7. nóvember 2019 og eftir að uppsögn hafði tekið gildi hafi borist tvö ný læknisvottorð í desember 2019, sem hafi jafnframt verið afturvirk. Annað hafi verið dagsett 9. desember 2019 og tilgreint óvinnufærni fyrir tímabilið 11. nóvember til 9. desember 2019 en hitt dagsett 13. desember 2019 og tilgreint óvinnufærni fyrir tímabilið 16. nóvember til 31. desember 2019, til síðasta dags uppsagnarfrests. Þá veikindadaga hafi stefnandi fengið greidda að fullu.

38 Stefndi kveður veikindi sem koma til á uppsagnarfresti ekki geta lengt uppsagnarfrestinn. Er vísað til þeirra meginreglu að hafi starfsmanni borist uppsögn en veikist eftir það eigi hann ekki rétt til launagreiðslna lengur en til loka uppsagnarfrestsins. Þá sé vísað til þeirrar meginreglu að hafi veikindi borið að höndum áður en til uppsagnar kemur, haldi starfsmaðurinn veikindarétti sínum þar til hann er vinnufær á ný. Þar sem uppsögn stefnda á stefnanda hafi tekið gildi frá og með næstu mánaðarmótum frá afhendingu uppsagnarbréfs sé ljóst að það læknisvottorð sem gilti til 15. nóvember 2019 hafi ekki breytt því að eins mánaðar uppsagnarfrestur tók gildi 1. desember og síðasti starfsdagur var 31. desember 2019.

39 Læknisvottorð sem hafi borist í desember 2019, eftir að uppsagnarbréf var afhent og eftir að uppsögn á reynslutíma tók gildi, hafi því hvorki getað haft áhrif á gildi uppsagnar né lengd uppsagnarfrests, enda hafi þau aðeins gilt til 31. desember 2019, sem hafi verið síðasti dagur uppsagnar. Með vísan til þess sé því hafnað að stefndi hafi ekki virt kjarasamningsbundinn veikindarétt stefnanda, enda hafi stefnandi fengið alla veikindadaga sína samkvæmt framangreindum læknisvottorðum greidda að fullu.

40 Stefndi mótmælir skaðabótakröfu stefnanda og kveður ljóst að engin skilyrði séu til skaðabóta þar sem uppsögn hafi verið með vísan til umsamins gagnkvæms ákvæðis í ráðningarsamningi, sem telst ekki til stjórnvaldsákvarðana. Því skorti á það skilyrði skaðabóta að ákvörðun hafi verið ólögmæt eða saknæm. Skipti þar engu þótt veikindi hafiverið tilgreind sem ástæða uppsagnar á reynslutíma.

41 Skaðabótakrafa miði við ætluð laun til 31. júlí 2020 samkvæmt ráðningartíma stefnanda hjá stefnda. Í ráðningarsamningi sé kveðið á um þriggja mánaða uppsagnafrest, þrátt fyrir að ráðningarsamningur sé tímabundinn. Verði komist að því að stefndi eigi að greiða stefnanda bætur, þá sé gerð sú krafa að bætur miðist við þrjá mánuði, en ekki út tímabundinn ráðningartíma.

42 Þá sé því sérstaklega mótmælt að önnur laun sem stefnandi hafði frá stefnda Akureyrarbæ vegna [...] á þeim tíma sem skaðabótakrafa er miðuð við komi ekki til frádráttar skaðabótakröfunni. Verði stefnda gert að greiða stefnanda skaðabætur sé farið fram á að laun fyrir [...]dragist frá bótakröfu.

43 Stefndi mótmælir miskabótakröfu stefnanda og kveðurs kilyrði fyrir greiðslu miskabóta ekki vera uppfyllt. Af dómafordæmum sé ljóst að svo miskabótakrafa stofnist þurfi að sýna fram á ólögmæta meingerð. Þá sé gerð krafa um aukið saknæmi sem feli í sér strangara saknæmisskilyrði en eigi við um bætur fyrir fjártjón. Uppsögn með vísan til umsamins uppsagnarákvæðis geti ekki falið í sér ólögmæta meingerð, jafnvel þótt ástæðu uppsagnar hafi verið getið.

44 Stefndi mótmælir málskostnaðarkröfu stefnanda og gerir kröfu um að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

45 Stefndi vísar aðallega til kjarasamnings Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. þeirra sveitarfélaga sem það hefur samningsumboð fyrir og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara, stjórnsýslulaga nr. 37/1991, laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012, almennra reglna skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Um málskostnaðarkröfu er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr., 130. gr. og a-liðar 1. mgr. 131. gr. laganna.

Niðurstaða

Um aðalkröfu stefnanda

46 Stefnandi var ráðin sem sérkennari við [...] frá 1. ágúst 2019 til 31. júlí 2020 með samningi undirrituðum 19. júní 2019. Ráðningin kom til í kjölfar auglýsingar þar sem tímabundin 70% staða var auglýst laus til umsóknar, með umsóknarfresti til 31. maí 2019. Í samningnum segir að gagnkvæmur uppsagnarfrestur skuli vera þrír mánuðir og miðast við næstu mánaðamót eftir að uppsagnarbréf berst. Sama gildi ef slíta eigi ráðningu samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi áður en að tilgreindum starfslokum kemur. Þó skuli uppsagnarfrestur vera einn mánuður á reynslutíma sem sé fjórir fyrstu mánuðir í starfi. Sé ráðning tímabundin renni hún út sjálfkrafa án uppsagnar við lok ráðningartíma. Samningurinn er undirritaður af stefnanda og þáverandi skólastjóra [...].

47 Aðila greinir meðal annars á um hvort ákvæði um reynslutíma hafi átt við um stefnanda sem hafði áður verið búin að vinna samfellt hjá stefnda frá 18. ágúst 2016. Fyrri samningur hennar, um starf í [...], var einnig tímabundinn frá 1. nóvember 2018 til 31. júlí 2019. Samningur stefnanda um starf við [...] er undirritaður af skólastjóra þess skóla en samningur um starf við [...] af skólastjóranum þar. Stefnandi sótti um starfið við [...] í kjölfar auglýsingar en var ekki flutt milli vinnustaða. Í [...] var um að ræða 100% starf við kennslu en í [...] 70% starf við sérkennslu og tekið fram í auglýsingu að um tímabundna stöðu væri að ræða. Í ljósi framangreinds verður fallist á með stefnda aðum nýjan ráðningarsamning hafi verið að ræða og ákvæði um reynslutíma hafi átt við um stefnanda.

48 Á reynslutíma er hvorum aðila um sig heimilt að segja upp ráðningarsamningi með samningsbundnum uppsagnarfresti án þess að tilgreina ástæður, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 378/2004. Í þeim dómi var niðurstaðan sú að engu breytti þótt vinnuveitandi hafi gefið upp ástæður fyrir uppsögninni sem að loknum reynslutíma kynnu að hafa veitt starfsmanninum rétt til að fá fyrst áminningu, og þar með tækifæri til að bæta sig í starfi áður en til uppsagnar kæmi, og til að halda uppi andmælum. Er það álit dómsins að hér eigi sömu sjónarmið við, þ. e. að aðilar hafi haft ríkt svigrúm til uppsagnar samningsins á reynslutíma án þess að gefa upp sérstakar ástæður. Engu breyti í því sambandi að stefndi hafi tilgreint veikindi stefnanda sem ástæðu uppsagnarinnar. Verður því ekki fallist á að stefndi hafi sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi og verður hann sýknaður af aðalkröfu stefnanda.

Um varakröfu stefnanda

49 Til vara krefst stefnandi vangoldinna launa í veikindaforföllum.

50 Af dómaframkvæmd verður ráðið að réttur starfsmanna til forfallalauna verði ekki skertur með uppsögn, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 128/2010 og dóm Landsréttar í máli nr. 123/2022. Hefur verið litið svo á að vinnuveitandi eigi ekki að geta skert rétt starfsmanns til launa í veikindum með uppsögn á meðan starfsmaðurinn er óvinnufær. Í grein 13.2.2.1 í kjarasamningi Sambands Íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara er mælt fyrir um rétt starfsmanna til launa í forföllum vegna veikinda, og ræðst hann af starfstíma viðkomandi. Í lok ákvæðisins segir: „Laun greiðast þó ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa“. Í máli Landsréttar nr. 123/2022 reyndi á samhljóða ákvæði. Samkvæmt dóminum felur ákvæðið ekki í sér takmörkun á rétti starfsmanns til forfallalauna eftir að uppsagnarfresti lýkur heldur áréttingu á því að laun vegna veikinda skuli ekki greiða í lengri tíma en samið hafði verið um að ráðning skyldi standa.

51 Stefndi hefur byggt á því að þegar stefnanda var sagt upp hafi aðeins legið fyrir vottorð um veikindi frá 28. október til 15. nóvember 2019, dagsett 5. nóvember 2019. Það sé vottorð vegna hlutaveikinda en ekki langtímaveikinda. Í desember 2019, eftir að uppsagnarbréf var afhent og uppsögn hafði tekið gildi, hafi tvö ný læknisvottorð borist, annað tilgreint óvinnufærni 11. nóvember til 9. desember 2019, en hitt 16. nóvember til 31. desember 2019 sem var síðasti dagur uppsagnarfrests. Þessa veikindadaga hafi stefnandi fengið greidda að fullu. Stefndi mótmælti framlagningu vottorða um óvinnufærni stefnanda vegna veikinda, dagsettum 26. júní, 17. september og 1. október 2020 þar sem fram kemur fram að stefnandi hafi verið frá vinnu frá því október 2019 vegna veikinda og sé enn óvinnufær vegna veikinda þegar vottorðin eru rituð. Vottorðin væru tilgangslaus til sönnunar. Læknarnir sem þau rita hafi ekki hitt stefnanda á starfstíma hennar hjá stefnda en lækni r skuli aðeins votta þau atriði er hann veit sönnur á og ekki staðhæfa annað í vottorði en hann hefur sjálfur sannreynt.

52 Í vottorði dags. 5. nóvember 2019 kemur fram að sé nánari upplýsinga óskað skuli trúnaðarlæknir snúa sér til þess læknis sem ritaði vottorði. Það gerði stefndi ekki. Í síðasta vottorðinu, dags. 1. október 2020, kemur meðal annars fram að stefnandi hafi verið frá vinnu frá því október 2019, vegna veikinda. Hún hafi frá 28. október 2019 verið ófær um að stunda vinnu sem sérkennari á miðstigi við [...] í u. þ. b. 70% starfi. Stefnandi hafi farið í endurhæfingu í Hveragerði 11. nóvember til 9. desember 2019. Hún sé enn óvinnufær þegar vottorðið er ritað og sé í starfsendurhæfingu. Ekki hefur verið dregið í efa að umrædd vottorð stafi frá þeim læknum sem þau undirrita. Er ekkert komið fram í málinu sem gefur tilefni til að efast umað þau séu efnislega rétt. Þá er ekki óeðlilegt að vottorð tilgreini í fyrstu veikindi til skamms tíma, enda ekki frá upphafi ljóst hvernig veikindi muni þróast. Verður lagt til grundvallar að stefnda hafi verið óvinnufær frá 28. október 2019 til 1. október 2020. Um sé að ræða langtímaveikindi sem hófust áður en til uppsagnar kom. Engu breyti að það vottorð sem lá fyrir þegar stefnanda var sagt upp starfi sínu hafi aðeins tilgreint veikindi í 19 daga.

53 Með vísan til framangreinds og dóms Landsréttar í máli nr. 123/2022 er það álit dómsins að stefnandi hafi átt rétt til forfallalauna vegna langtímaveikinda og uppsögn stefnda á ráðningarsamningi hennar hafi í engu skert þann rétt. Athugasemdir við útreikning varakröfu í stefnu komu fyrst fram við málflutning og koma þau því ekki til álita. V erður varakrafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett.

54 Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 850.000 krónur.

A-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir dómsuppsögu var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga um meðferða einkamála.

Dómsorð :

Stefndi, Akureyrarbær, greiði stefnanda, A, 2.443.358 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af kr. 137.506 frá 1. febrúar 2020, af kr. 436.176 frá 1. mars 2020, af kr. 436.176 frá 1. apríl 2020, af kr. 436.176 frá 1. maí 2020, af kr. 436.176 frá 1. júní 2020, af kr. 498.476 frá 1. júlí 2020 og af kr. 337.684 frá 1. ágúst 2020, í hverju tilviki til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 850.000 krónur í málskostnað.