E-8580/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 7. desember sl., er höfðað með stefnu birtri 29. júní 2009.

Stefnandi er E-kk-nf S-kk-nf, Noregi.

Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli við Lindargötu, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 150.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, auk virðisaukaskatts, eins og málið sé eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati réttarins. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður þá látinn niður falla.

Málavextir

Stefnandi var staddur í verslun við bensínstöð Olís við Brúartorg í Borgarnesi eftir hádegi 31. janúar 2009, þegar lögreglan í Borgarnesi hafði af honum afskipti og var hann beðinn um að veita lögreglu öndunarsýni, sem reyndist neikvætt, með tilliti til áfengismagns í útöndun. Í kjölfarið óskaði lögregla eftir því að stefnandi gæfi þvagsýni á lögreglustöð, og var stefnanda ekið þangað í lögreglubifreið. Á lögreglustöðinni var stefnandi í um tvær klukkustundir en fór þaðan þegar hann hafði gefið þvagsýnið. Stefnandi var tjáð að afskipti lögreglu af honum stöfuðu af því að lögreglu hefði borist ábending um að hann hefði verið á þorrablóti að Lyngbrekku í Borgarbyggð, kvöldinu áður. Þar hefði hann hugsanlega verið ölvaður og að bjóða fíkniefni. Vegna þessarar ábendingar hefði verið óskað eftir því að stefnandi gæfi öndunarsýni.

Lögmaður stefnanda sendi sýslumanninum í Borgarnesi bréf 2. febrúar 2009, þar sem því var komið á framfæri að stefnandi teldi að brotinn hefði verið réttur á honum við aðgerðir lögreglu gegn honum. Þar var jafnframt óskað svara við því hverjar ástæður væru fyrir því að óskað var eftir öndunar- og þvagsýni, hvort rökstuddur grunur hefði verið um brot af hans hálfu og hverjar niðurstöður rannsókna á öndunar-og þvagsýni hefðu verið. Þá hafi verið óskað eftir afriti af lögregluskýrslu vegna málsins.

Sýslumaðurinn í Borgarnesi svaraði með bréfi frá 5. febrúar 2009, þar sem fram kom að ekki hefði verið gerð sérstök lögregluskýrsla um málið. Þar kom enn fremur fram að lögreglunni hefði borist ábending um að stefnandi hefði mögulega verið ölvaður kvöldið áður og hugsanlega að bjóða fíkniefni. Niðurstöður rannsókna á öndunar- og þvagsýni hefðu verið neikvæðar.

Lögmaður stefnanda sendi sýslumanninum í Borgarnesi bréf 6. febrúar 2009 og var þar skorað á lögreglu að upplýsa hver hefði borið stefnanda röngum sökum og óskað eftir upplýsingum um hvort lögregla ætlaði sér að rannsaka brot vegna rangra sakargifta. Auk þess var óskað eftir upplýsingum um hvaða lögreglumenn hefðu staðið að framangreindum aðgerðum og hvort haft hefði verið samband við lögráðamann stefnanda í kjölfar aðgerða lögreglu gegn honum.

Sýslumaðurinn í Borgarnesi svaraði bréfi lögmanns stefnanda með bréfi 10. febrúar 2009, þar sem beiðni stefnanda, um upplýsingar um hver hefði komið upplýsingum til lögreglu varðandi stefnanda, var hafnað. Þá var upplýst um hvaða lögreglumenn hefðu staðið að aðgerðunum og fram kom að ekki hefði verið haft samband við lögráðamenn stefnanda, þar sem ekki væri venja í umdæmi lögreglunnar í Borgarfirði og Dölum að hafa samband við lögráðamenn þegar um 17 ára ökumenn væri að ræða. Enn fremur kom þar fram að skilningur lögreglu hafi verið að stefnandi hafi farið með lögreglu sjálfviljugur á lögreglustöð og að hann hafi ekki verið sviptur frelsi sínu. Þá yrði ekki séð að stefnandi hefði orðið fyrir nokkru tjóni vegna framangreindra aðgerða.

Fyrir dóminum gáfu skýrslur aðili málsins, E-kk-nf S-kk-nf og lögreglumennirnir S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf J-kk-nf.

Stefnandi kvað lögreglu hafa komið að sér á bensínstöð Olís í Borgarnesi og beðið hann að blása í blöðru vegna gruns um áfengisneyslu undir stýri. Hann hafi upplifað það þannig að hann hafi ekki átt annarra kosta völ en að fylgja lögreglu er hann var beðinn um að koma með á lögreglustöð til að gefa þvagsýni. Hann kvaðst ekki hafa getað gefið þvagsýni strax og hafi hann þurft að vera á lögreglustöðinni þar til því var lokið. Hann kvaðst ekki hafa litið þannig á að hann ætti nokkurt val um annað en að vera á lögreglustöðinni þar til því var lokið. Hann kvað lögreglu ekki hafa tjáð sér að hann væri handtekinn.

Vitnið, Þ-kk-nf J-kk-nf lögreglumaður, kvað lögreglu hafa fengið upplýsingar um að stefnandi hefði verið ölvaður á þorrablóti kvöldinu áður og verið að bjóða þar fíkniefni. Hafi lögregla gefið sig á tal við stefnanda umræddan dag og beðið hann að blása í blöðru, sem hann hafi gert. Hafi þá lögregla spurt hann að því hvort eitthvað væri til í því að hann hefði verið að bjóða fíkniefni og hefði stefnandi svarað því þannig: ,,Þið eruð eins og amma mín, haldið að ég sé í fíkniefnum.“ Hefði þá stefnanda verið boðið upp á koma með lögreglu til þess að hreinsa sig af þeim grun og hafi hann gert það. Hafi stefnandi ekki getað gefið þvagsýni strax, en á meðan beðið var eftir því, hefði lögregla rætt við stefnanda um daginn og veginn.

Vitnið kvað ekki hafa verið leitað í bíl stefnanda að fíkniefnum, jafnvel þótt fyrir hafi legið að tilkynnt hafi verið um grun um að stefnandi hefði verið að bjóða fíkniefni kvöldinu áður.

Vitnið, S-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, kvað stefnanda hafa komið með lögreglu niður á lögreglustöð, sjálfviljugan. Það hefði tekið nokkurn tíma fyrir stefnanda að láta í té þvagsýni. Vitnið kvað stefnanda ekki hafa verið handtekinn. Vitnið kvað að stefnanda hefði ekki verið haldið á lögreglustöðinni, þar sem hann og samstarfsmaður hans og stefnandi hefðu setið og spjallað, þar til stefnandi gat látið í té þvagsýni.

Vitnið var spurður um það hvað hefði gerst hefði stefnandi ekki farið sjálfviljugur með þeim. Kvað vitnið málið þá hafa farið í annan farveg. Vitnið var einnig spurður um það hvort stefnandi hefði getað farið hvenær sem er, eftir að hann kom á lögreglustöð. Kvað vitnið aldrei hafa komið til þess, þar sem stefnandi hefði aldrei gefið til kynna að hann vildi það.

Vitnið var spurður um það hvers vegna stefnandi hefði verið látinn gefa þvagsýni. Kvað þá vitnið að stefnandi hefði verið ölvaður kvöldinu áður og búið hefði verið að ganga úr skugga um það að stefnandi hefði ekki verið undir áfengisáhrifum þegar hann gaf öndunarsýni og þá hafi verið eftir að skoða þennan hluta, þ.e. að stefnandi hefði verið að bjóða fíkniefni.

Stefnandi fékk leyfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til gjafsóknar málsins með bréfi ráðuneytisins 2. apríl 2009.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á XXXVII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þar sem fram kemur að maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli skuli eiga rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laganna, ef mál hans hefur verið fellt niður. Stefnandi telur íslenska ríkið bera bótaábyrgð á ólögmætri frelsissviptingu hans samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála og 6. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar.

Byggt er á því að aðgerðir lögreglu hafi verið allt í senn ólögmætar, meiðandi, og að þær hafi gengið of langt.

Stefnandi telur að heimildir lögreglu til aðgerða á hendur sér hafi brostið. Lögreglu sé rétt að handtaka mann ef rökstuddur grunur leiki á að hann hafi framið brot sem sætt geti ákæru, enda sé handtaka nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, til að tryggja návist hans eða öryggi hans eða annarra, ellegar til að koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum, sbr. 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála. Fram hafi komið í málinu að lögregla hafi fengið ábendingu um möguleg brot stefnanda frá traustum aðila. Skorað hafi verið á lögreglu að veita upplýsingar um þennan svokallaða trausta aðila, en hún hafi ekki orðið við þeirri áskorun. Vart sé hægt að telja að ábending ein og sér frá þessum svokallaða trausta aðila, sem raunar hafi borið stefnanda röngum sökum, hafi veitt tilefni til að rökstuddur grunur léki á að stefnandi teldist hafa framið refsivert brot. Auk þess hefði stefnandi gefið lögreglu öndunarsýni, en hún hafi ekki látið sér það nægja. Lögregla hafi skipað stefnanda að gefa þvagsýni, en um töku þvagsýnis fari reglur X. kafla laga um meðferð sakamála. Í 1. mgr. 77. gr. laganna segi að heimilt sé að taka þvagsýni úr sakborningi og rannsaka það, leiki rökstuddur grunur á að hann hafi framið brot sem varðað geti fangelsisrefsingu að lögum. Þó svo að rökstuddur grunur hafi leikið á að stefnandi hafi ekið bifreið undir áhrifum áfengis þá hafði hann hreinsað sig af þeim grun með öndunarsýni. Lögregla hefði fengið ábendingu um að hann hefði verið að bjóða fíkniefni, en hvergi hefði komið fram að hann hafi verið grunaður um að neyta þeirra.

Stefnandi kveður að hann teljist vera sakborningur í máli þessu samkvæmt 27. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála en sakborningur sé sá maður sem borinn er sökum eða grunaður um refsiverða háttsemi. Samkvæmt framansögðu hafi stefnandi verið grunaður um að hafa ekið undir áhrifum áfengis og að hafa verið að bjóða fíkniefni. Lögregla skuli hefja rannsókn vegna gruns um að refsivert brot hafi verið framið, sbr. 1. mgr. 52. gr. sömu laga. Engin lögregluskýrsla um atvikið liggi fyrir í málinu, en því hafi verið haldið fram af hálfu lögreglu að alvanalegt sé í málum af þessu tagi að ekki sé gerð lögregluskýrsla heldur aðeins bókun um atvikið í dagbók lögreglu. Á þessar fullyrðingar lögreglu geti stefnandi ekki fallist, þar sem hann telji vinnubrögð lögreglu ganga í berhögg við lög. Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála beri lögreglu skylda til þess að taka saman skýrslu um rannsókn sína í hverju máli fyrir sig, þar sem getið er einstakra rannsóknaraðgerða og niðurstöðu þeirra. Aðeins liggi fyrir afrit dagbókarfærslu lögreglu í málinu, þar sem einungis er getið um að afskipti hafi verið höfð af stefnanda og að þvagsýni hafi reynst neikvætt. Auk þess sé stefnanda ekki getið sem aðila sem grunaður sé um refsivert brot, heldur aukaaðila. Lögreglu hafi borið að gera skýrslu um atvikið og vegna þeirrar skyldu og aðstöðu lögreglu til þess að tryggja sér sönnun um með hvaða hætti afskipti þeirra voru af stefnanda, hljóti íslenska ríkið að bera allan halla af sönnun í málinu. Verði því að leggja frásögn stefnanda til grundvallar um atvik málsins.

Stefnandi hafi verið 17 ára þegar lögregla hafi haft af honum afskipti. Hann hafi því ekki verið lögráða, en lögregla hafi engu að síður ekki séð ástæðu til þess að tilkynna forráðamönnum hans eða barnaverndarnefnd um afskipti hennar af honum. Á lögreglu hvíli hins vegar fortakslaus skylda að tilkynna barnaverndarnefnd um það þegar grunur leikur á að barn hafi framið refsiverðan verknað, sbr. 1. mgr. 18. gr. barnaverndarlaga. Sú fullyrðing lögreglu að stefnandi hafi verið sakhæfur þegar atvikið hafi átt sér stað, og geti þannig haft forsvar fyrir sjálfan sig í sakamálum, sé einfaldlega röng. Samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga um meðferð sakamála komi lögráðamaður fram sem fyrirsvarsmaður ólögráða sakbornings eftir því sem þörf krefji. Þar komi einnig fram að lögráðamaður taki ákvarðanir fyrir hönd hins ólögráða, sem hann er ekki talinn bera skynbragð á, eða fær um að taka. Því hafi verið haldið fram af hálfu lögreglu að ekkert óeðlilegt sé við að einstaklingur, sem hafi bílpróf, hafi fyrirsvar, ef hann er grunaður um refsiverða háttsemi í umferðinni, vegna þess að löggjafinn hafi ákveðið að ólögráða menn geti fengið bílpróf. Enn fremur hafi því verið haldið fram að ekki sé venja fyrir því í umdæmi lögreglunnar í Borgarfirði og Dölum að tilkynna þegar ólögráða menn séu grunaðir um refsiverða háttsemi í umferðinni. Á þetta geti stefnandi ekki fallist, enda hvíli fortakslaus lagaskylda á lögreglu að tilkynna barnaverndarnefnd um það þegar grunur leiki á að refsiverður verknaður hafi verið framinn af barni. Slík meint staðbundin venja ryðji ekki úr vegi fortakslausum lagaákvæðum um skyldur lögreglu og réttindi sakborninga. Sömu lög og reglur gildi um meðferð sakamála hvar á landinu sem er.

Stefnandi telur að hann hafi verið sviptur stjórnarskrárvörðu frelsi sínu, sbr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, með ólögmætum hætti, þar sem honum hafi verið gert að fara með lögreglu á lögreglustöð þar sem hann var látinn dvelja í tvær klukkustundir og gefa þvagsýni. Stefnandi hafi upplifað aðgerðir lögreglu á þann veg að honum væri ekki heimilt að yfirgefa lögreglustöðina. Stefnandi telji þannig að hann hafi verið sviptur frelsi sínu í skilningi laga og að lögreglu hafi borið að kynna honum rétt hans sem handtekins manns og að tilkynna barnaverndarnefnd um afskipti þeirra af honum. Hann hafi því verið sviptur frelsi sínu með ólögmætum hætti. Það sé rangt að hann hafi farið sjálfviljugur á lögreglustöð, en hann hafi ekki talið sig eiga annarra kosta völ, en að veita til þess samþykki sitt. Hann hafi vitað, að ef hann óhlýðnaðist boði lögreglu, mætti hann búast við að lögregla myndi knýja hann til þess að hlíta þessu boði. Boð lögreglu um að koma á lögreglustöð jafngildi handtöku, án tillits til þess hvort hann veitti samþykki sitt fyrir því eður ei.

Þá hafi hann verið færður í lögreglubifreið á lögreglustöð, en algerlega ófært sé að líta svo á að lögregla geti fært mann í lögreglubifreið á lögreglustöð, svo að taka megi úr honum þvagsýni, án þess að kynna honum rétt sinn.

Stefnandi telur aðgerðir gegn honum hafa gengið of langt, jafnvel þótt litið væri svo á að þær hafi verið réttlætanlegar í upphafi. Hann hafi hreinsað sig af grun um að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis. Öndunarsýni sem hann gaf, hefði átt að duga og engin ástæða hafi verið til þess að stefnandi færi með lögreglu á lögreglustöð og veitti þvagsýni. Stefnandi hafi ekki verið grunaður um að hafa neytt fíkniefna.

Stefnandi telur aðgerðir lögreglu hafa verið meiðandi í sinn garð. Lögregla hafi nálgast hann inni í verslun við bensínstöð Olís í Borgarnesi, þar sem staddur var fjöldi fólks og óskaði eftir því að hann veitti öndunarsýni inni í lögreglubifreið sem stóð fyrir utan verslunina, þar sem einnig var fjöldi fólks sem varð aðgerða lögreglu vart. Þá hafi hann verið færður á brott í lögreglubifreið. Stefnandi telur að lögregla hefði átt að huga sérstaklega að því að gæta hófs í aðgerðum sínum og ganga ekki lengra en nauðsynlegt var, vegna ungs aldurs hans og vegna þess að hann var ólögráða.

Stefnandi byggir kröfut sínar á lögum um meðferð sakamála, barnaverndarlögum og 67. gr. stjórnarskrárinnar. Bótakrafa byggist á XXXVII laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, auk 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og 6. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda, íslenska ríkisins

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi verið sviptur frelsi sínu umrætt sinn. Ekki hafi komið til þess að stefnandi væri handtekinn. Hafi afskipti lögreglu af honum verið í allan máta eðlileg og í fullu samræmi við starfsreglur lögreglu, þar sem meðalhófs hafi verið gætt í hvívetna gagnvart stefnanda. Stefnandi hafi gefið umbeðið öndunarsýni af fúsum og frjálsum vilja og án nokkurs konar þvingana af hálfu viðkomandi lögreglumanna, jafnframt því sem stefnandi hafi farið með lögreglumönnunum á Lögreglustöðina í Borgarnesi og gefið þar umbeðið þvagsýni. Stefndi kveður að grundvallarmisskilnings gæti um stöðu sína í málinu. Þau vinnubrögð lögreglu, að gera ekki formlega lögregluskýrslu um málið, byggi á verklagsreglum frá Ríkislögreglustjóra sem settar voru í umburðarbréfi frá 29. janúar 2002 og fylgigögnum með því og jafnframt á þeim venjum sem stofnast hafa um skráningu mála í tölvukerfi lögreglunnar. Skráningin sé því lögleg, fullnægjandi og í samræmi við starfsvenjur lögreglunnar. Þegar um sé að ræða svokölluð ,,neikvæð afskipti“ af borgurum, þ.e. þegar grunur lögreglu reynist ekki á rökum reistur, sé ekki gerð um það sérstök skýrsla.

Varðandi þá málsástæðu stefnanda að stefnandi hafi verið barn í skilningi laga, sbr. 1. mgr. 3. gr. barnaverndarlaga, og hafi því lögreglunni í Borgarnesi borið fortakslaus skylda til að tilkynna forráðamönnum og/eða barnaverndarnefnd um afskipti af stefnanda umrætt sinn, bendir stefndi á að í greingerð við 27. gr. frumvarps til laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, segi um þetta: Orðin ,,eftir því sem þörf krefur“, í 2. málslið 2. mgr. taka af öll tvímæli um það að eftir að sakborningur er orðinn sakhæfur, þ.e. við 15 ára aldur, kemur lögráðamaður aðeins fram fyrir hans hönd í undantekningartilvikum við meðferð sakamáls, t.d. ef sakborningur er ófær um að taka ákvörðun, sem málið varðar, eða ber ekki skynbragð á þýðingu hennar vegna andlegrar vanheilsu sinnar.

Jafnframt kveður stefndi að ekkert í gögnum málsins styðji þá fullyrðingu stefnanda að hann hafi verið sviptur frelsi sínu. Stefnandi hafi ekki verið þvingaður til að fara á lögreglustöðina og gefa þvagsýni og honum hafi ekki verið haldið þar gegn vilja sínum. Hann hafi aldrei látið í ljós við lögreglu þá skoðun, að hann teldi sig beittan valdi eða að hann upplifði sig þvingaðan á nokkurn hátt. Hann hafi þegið far með lögreglunni, eftir að hann lét í té þvagsýni. Komist dómurinn að því að stefnandi hafi verið sviptur frelsi sínu, er því mótmælt að það hafi verið gert á ólögmætan hátt. Fullt tilefni hafi verið til hinna ,,neikvæðu afskipta“ sem átt hafi sér stað á venjubundinn og eðlilegan hátt og í fullu samræmi við tíðkanlegar starfsaðferðir lögreglu, að gefnu tilefni.

Þá er því mótmælt sérstaklega að aðgerðir lögreglu hafi gengið of langt og ekkert í málinu, sem gefi vísbendingar um það að hin ,,neikvæðu afskipti“ lögreglu af stefnanda greint sinn hafi verið meiðandi fyrir stefnanda og/eða valdið honum miska.

Stefndi áréttar að lögreglumál það sem mál þetta er sprottið úr, sé ekki sakamál í skilningi laga nr. 88/2008. Í raun hafi málið aldrei náð því stigi að teljast sakamál, þar sem ,,neikvæðum afskiptum“ lögreglu af stefnanda hafi lokið með færslu í dagbók lögreglu.

Þar af leiðandi eigi ákvæði laga nr. 88/2008 ekki við í máli þessu, enda sé málið hvorki sakamál né var málið fellt niður, sbr. 2. mgr. 228. gr. sömu laga.

Í 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segi: ,,Nú hefur maður ekki verið borinn sökum í sakamáli og á hann þó engu að síður rétt til bóta ef hann hefur beðið tjón af þeim aðgerðum sem taldar eru upp í 2. mgr.

Þó má fella niður bætur eða lækka þær ef hann hefur valdið eð stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á.“

Á því er byggt af hálfu stefnda í máli þessu að þær aðgerðir sem taldar eru upp í greindri 2. mgr. 228. gr. eigi ekki við í því tilviki sem hér um ræði.

Verði ekki á það fallist er á því byggt af hálfu stefnda að fella beri niður bætur eða lækka þær vegna atriða er varði stefnanda sjálfan, þar sem hann hafi sjálfur valdið og /eða stuðlað að þeim afskiptum sem lögregla hafði af honum greint sinn. Stefnanda hafi hvorki tekist að sanna meint tjón sitt né leitt að því löglíkur að hann hafi orðið fyrir tjóni í samskiptum sínum við lögreglu greint sinn.

Niðurstaða

Mál þetta hefur stefnandi höfðað til heimtu bóta og byggir kröfu sína á XXXVII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og telur að stefndi, íslenska ríkið, beri bótaábyrgð á ólögmætri frelsissviptingu hans samkvæmt 2. mgr. 228. gr. sakamála og 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar.

Óumdeilt er að lögreglan í Borgarnesi hafði afskipti af stefnanda, þar sem hann var staddur í verslun við Olís eftir hádegi 31. janúar 2009, eftir að lögreglu hafði borist ábending um að stefnandi hefði verið ölvaður kvöldinu áður og verið að bjóða fíkniefni á þorrablóti í Borgarfirði. Liggur þannig fyrir í málinu að lögregla grunaði stefnanda um að hafa framið brot sem sætt getur ákæru og drógu aðgerðir lögreglu dám af því. Var stefnandi þannig fenginn til að gefa öndunarsýni, sem reyndist neikvætt og að því búnu var honum ekið á lögreglustöð, þar sem lögregla hafði farið þess á leit við stefnanda að hann léti í té þvagsýni.

Um töku þvagsýnis fara reglur X. kafla laga um meðferð sakamála, en þar segir að heimilt sé að taka þvagsýni úr sakborningi og rannsaka það, leiki rökstuddur grunur á að hann hafi framið brot sem varðað geti fangelsisrefsingu að lögum.

Stefnandi hafði, þegar honum var ekið á lögreglustöð, þegar látið í té öndunarsýni, sem hreinsaði hann af grun um að hann hefði verið að aka bifreið undir áhrifum áfengis. Hafi grunur lögreglu beinst að því að stefnandi hefði verið að bjóða fíkniefni kvöldinu áður, hefði mátt ætla að leitað hefði verið á stefnanda að fíkniefnum eða í bifreið hans, en það var ekki gert að sögn vitnisins Þ-kk-ef J-kk-ef lögreglumanns. Í stað þess var stefnandi færður á lögreglustöð, þar sem hann beið í um tvær klukkustundir eftir því að geta gefið þvagsýni. Verður ekki séð að sú ábending sem lögreglu barst um að stefnandi hefði verið að bjóða fíkniefni kvöldinu áður hafi mátt gefa lögreglu tilefni til þess að krefjast þess að stefnandi léti í té þvagsýni, sem var svo rannsakað með tilliti til þess hvort í því fyndust fíkniefni. Ákvörðun lögreglumanna þeirra er stóðu að aðgerð þessari var því í engu samræmi við tilefnið.

Stefnandi var aðeins sautján ára gamall á þeim tíma er atvik máls þessa áttu sér stað og bar hann fyrir dómi að hann hefði talið sig vera knúinn til þess að dvelja á lögreglustöðinni þar til hann hefði gefið þvagsýnið. Breytir þar engu um að stefnandi sat og spjallaði við lögreglumenn á meðan hann beið þess að geta kastað af sér þvagi. Sú upplifun sem hann lýsti fyrir dómi af dvöl sinni á lögreglustöðinni var með þeim hætti að stefnandi taldi sig ekki geta yfirgefið lögreglustöðina, án þess að eiga á hættu að vera beittur einhvers konar þvingun af hálfu lögreglu.

Er það mat dómsins, með hliðsjón af framangreindu, að stefnandi hafi verið ólögmætt sviptur frelsi sínu, er hann var færður á lögreglustöð í framangreindu skyni og að lögreglu hefði borið að tilkynna honum að hann væri handtekinn og kynna honum rétt sinn sem handtekins manns. Þá hafi lögreglu borið að gæta að ákvæðum 1. mgr. 18. gr. barnaverndarlaga umrætt sinn. Aðgerðir lögreglu gengu samkvæmt framangreindu of langt og á stefnandi að mati dómsins rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. 228. gr. sakamála.

Stefnandi hefur krafist bóta að fjárhæð 150.000 krónur ásamt dráttarvöxtum.

Þegar hliðsjón er höfð af dómafordæmum í sambærilegum málum, þykja bætur til handa stefnanda hæfilega ákveðnar 70.000 krónur, sem stefnda ber að greiða ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá dómsuppsögudegi til greiðsludags, sbr. lokamálslið 1. mgr. 9. gr. sömu laga.

Í ljósi atvika málsins, og með hliðsjón af niðurstöðu þess, þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málsvarnarþóknun lögmanns hans, H-kk-ef B-kk-ef héraðsdómslögmanns, og þykir hæfilega ákveðin 600.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda 70.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. desember 2009 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður milli aðila.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf E-kvk-nf.