E-353/2022

1 Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð 2 8. febrúar sl., höfðaði stefnandi, Jyske Realkredit A/S, [...] í Danmörku, þann 2. september sl., á hendur A, kt. [...], [...], [...].

2 Stefnandi krefst greiðslu 1.565.846 danskra króna úr hendi stefnda með 8,05% ársvöxtum frá 15. september 2019 til 30. júní 2021, með 7,65% ársvöxtum frá 1. júlí 2021 til 31. desember 2021 og með 7,55% ársvöxtum frá 1. janúar 2022 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi greiðslu 1.565.846 dansk rak róna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. september 2018 til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar.

3 Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

4 Með úrskurði 30. janúar sl. var kröfu stefnda um frávísun málsins hafnað.

Málsatvik

5 Stefnandi er danskur banki sem krefst greiðslu eftirstöðva þriggja lána sem stefndi tók hjá dönskum fjármálafyrirtækjum í eigu Jyske bank AS í Danmörku á árunum 2003- 2008 ásamt þáverandi sambýliskonu sinni, B, kt.

[...] þegar þau voru búsett í Danmörku. Lánið nýttu þau til kaupa á íbúð að [...]

,

[...]

,

[...] í Danmörku.

6 Lánveitendur og upphaflegir kröfueigendur voru annars vegar Nykredit A/S og BRF kredit A/S. Stefnandi eignaðist kröfu Nykredit við kröfuhafaskipti og nafni BRF kredit var breytt í Jyske Realkredit í febrúar 2014 í kjölfar sameiningar. Voru lánin tryggð með veði í fyrrgreindri fasteign. Vegna vanskila var eignin seld nauðungarsölu 18. febrúar árið 2014. Stefnandi krefst í máli þessu greiðslu eftirstöðva lánanna að frádregnu nauðungarsölu virði eignarinnar í Danmörku, sem hrökk einungis til greiðslu hluta þess láns sem stóð á 1. veðrétti eignarinnar.

7 Nánar tiltekið tók stefndi lán 19. febrúar 2003, ásamt þáverandi sambýliskonu sinni, að fjárhæð 240.000 danskra króna (DKK) hjá danska bankanum Nykredit A/S (d. Pantebrev, Ejerpantebrev) með númerið [...] . Samkvæmt ákvæðum lánsins skyldi fyrst um sinn eingöngu greiða vaxtaafborganir af láninu, og skyldu þær greiddar ársfjórðungslega. Skuldin skyldi bera fasta 10% ársvexti umfram stýrivexti Seðlabanka Danmerkur á hverjum tíma. Kröfunni var þinglýst á fasteignina að [...]

,

[...] í Danmörku þann 20. júní 2003, samkvæmt gögnum málsins. Þann 23. október 2008 voru gerðar breytingar á skilmálum lánsins, þar sem fjárhæð lánsins var hækkuð úr 240.000 DKK í 250.000 danskar krónur. Ennfremur áttu sér stað kröfuhafaskipti þar sem BRFbank kom í stað Nykredit A/S. Stefndi mun ekki hafa getað staðið við afborganir samkvæmt samningnum og fór lánið í vanskil. Fór svo að lánið var gjaldfellt. Krafa á grundvelli lánssamningsins nam samtals 267.505 dönskum krónum (DKK) á uppboðsdegi.

8 Þann 14. júní 2006 tók stefndi annað lán, ásamt þáverandi sambýliskonu sinni, að upphæð 1.679.000 danskra króna hjá danska fjármálafyrirtækinu, BRF kredit (síðar Jyske Realkredit). Samkvæmt skilmálum lánsins, sem hafði lánsnúmerið [...]

, skyldi það greiðast stefnanda með fjórum afborgunum á hverju ári, þann 1. mars, 1. júní, 1. september og loks 1. desember, í 30 ár, það skyldi bera breytilega vexti sem skyldu miðast við einfalt meðaltal CIBOR sex mánaða millibankavaxta danska Seðlabankans fyrir tímabilið til og með áttunda síðasta og fjórða síðasta bankadags í mars og september hvorum um sig að viðbættum 0,85 prósentustigum. Auk þess skyldi á þriggja mánaða fresti greiða fjárhæð, aldrei lægri en 225 DKK, sem næmi sérstöku hlutfalli af eftirstöðvum lánsins. Til tryggingar réttum efndum lánsins var lánveitanda veitt veð í fasteign stefnda. Veðinu var þinglýst á fasteignina að [...]

,

[...] í Danmörku 4. júlí 2007.9 Þriðja lánið tóku stefndi og þáverandi sambýliskona hans 23. október 2008, að upphæð 285.000 danskar krónur hjá sama fjármálafyrirtæki, Jyske Realkredit (þá BRFkredit), í Danmörku. Til tryggingar réttum efndum lánsins sem hafði númerið [...] var lánveitanda veitt veð í fasteign stefndu. Veðinu var þinglýst á eignina 3. nóvember 2008. Samkvæmt skilmálum lánsins var það 30 ára jafngreiðslulán með fjórum afborgunum á ári með föstum 6% ársvöxtum auk tiltekinnar viðbótargreiðslu sem næmi hlutfalli eftirstöðva lánsins, en þó aldrei lægri fjárhæð en 225 DKK.

10 Á rið 2012 urðu vanskil á lánunum. Vegna verulegra vanefnda lántakenda fór svo að fasteign sú sem stóð til tryggingar lánum lánveitanda samkvæmt tryggingabréfi (Pantebrev), íbúð að [...]

,

[...]

,

[...] í Danmörku, var seld nauðungarsölu 18. febrúar 2014, að undangengnu nauðungarsölumáli. Á uppboðsdegi stóðu skuldir stefndu gagnvart stefnanda í samtals 2.009.321,30 dönskum krónum samkvæmt veðbandayfirliti, en alls voru áhvílandi á eigninni 2.152.433,30 DKK.

11 Á uppboðsdegi stóð lán nr.

[...]

, sem hvíldi á 1. veðrétti eignarinnar, í 1.391.955,57 dönskum krónum (DKK). Við sölu eignarinnar fengust 505.000 danskar krónur og komu 504.771,81 krónur til frádráttar kröfunni samkvæmt uppgjörsskjali, dags. 21. febrúar 2014, eftirstöðvar af höfuðstól urðu þá 887.183,76 danskar krónur. Við innborgun á lánið voru eftirstöðvar lánsins uppreiknaðar samkvæmt sérstöku ákvæði veðskuldabréfsins um umframgreiðslur. Nam höfuðstóllinn eftir hlutainnborgunina 927.107 DKK, samkvæmt uppgjörs skjali dagsettu 21. febrúar 2014. Eftir uppreikninga samkvæmt fyrirmælum skuldabréfsins og þeim skilmálum sem um lánið giltu nam krafan á þeim tíma samtals 995.796 dönskum krónum, með gjaldföllnum afborgunum, dráttarvöxtum og kostnaði.

12 Eftir uppreikninga við uppgjör vegna nauðungarsölu nam krafa samkvæmt láni [...], sem hvíldi á 2. veðrétti, samtals 289.303 dönskum krónum (DKK) með dráttarvöxtum og kostnaði, samkvæmt gögnum málsins. Lán nr.

[...]

, sem hvíldi á 3. veðrétti, stóð í 267.505,60 dönskum krónum (DKK). Ekkert fékkst upp í þessi tvö síðargreindu lán.

13 Stefnufjárhæð samanstendur af eftirstöðvum lánanna þriggja, að viðbættum uppboðskostnaði að fjárhæð 16.242 danskar krónur.

14 Með bréfi stefnanda til stefnda dagsettu 26. febrúar 2014 var honum tilkynnt að við nauðungarsölu fasteignarinnar að [...]

, 18. febrúar 2014 hefði lánveitandi leyst til sín fasteignina samkvæmt samþykktu boði að fjárhæð 505.000 DKK. Eftirstöðvar kröfu stefnanda næmi samtals 1.568.846 DKK eftir að uppboðsandvirði hefði verið ráðstafað inn á lánið lögum samkvæmt að frá dregnum greiðslum forgangs veða og kostnaðar vegna uppboðsins. Var stefnda tilkynnt að hann bæri ábyrgð á greiðslu eftirstöðvanna og boðið að ganga til samninga um uppgjör þeirra og veita bankanum tilteknar upplýsingar í því skyni (afrit síðustu launaseðla o. fl.). Haustið 2017 mun stefnandi hafa fengið þær upplýsingar að stefndi væri fluttur af landi brott og haft uppi á heimilisfangi hans á Íslandi. Honum var send áminning með bréfi 25. október það ár þess efnis að skuldbinding hans stæði þrátt fyrir að hann væri fluttur frá Danmörku. Þann 9. október 2018 var stefnda send áminning að nýju og hann beðinn um að upplýsa kröfueiganda um auðkennisnúmer sitt (TIN) og honum boðið að ganga til samninga um kröfuna.

Innheimtutilraunir héldu áfram með aðstoð lögmanns á Íslandi árið 2020, en þær skiluðu ekki árangri.

Málsástæður stefnanda

15 Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á lána samningum og almennum meginreglum norræns samninga- og kröfuréttar, um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Á þeim grunni beri stefndi skilyrðislausa skyldu til að greiða stefnanda eftirstöðvar framangreindra lána.

16 Mál þetta sé höfðað hér á landi stefnda til hagsbóta, á grundvelli meginreglunnar um að mál skuli höfða á heimilisvarnarþingi stefnda, en stefnandi byggi á því að um kröfu þessa gildi efnisreglur danskra laga og danskar réttarreglur, sbr. lög nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 3. og 4. gr. Málið lúti að lántöku stefnda hjá dönskum fjármálafyrirtækjum er stefndi var búsettur í Danmörku. Kröfurnar eigi rætur að rekja til fasteignaviðskipta á dönsku, öll skjöl og samningar er kröfur stefnanda varði séu á dönsku og í danskri mynt og til tryggingar réttum efndum hafistefndisettað veði fasteign sína í Danmörku, að [...]. Um séað ræða aðfararhæfa kröfu samkvæmt dönskum lögum.

17 Kröfu um dráttarvexti byggi stefnandi á ákvæðum lána samninga aðila sem og ákvæðum danskra vaxtalaga, Bekendtgørelse af lov om renter og andre forhold ved forsinket betaling, nr. 459/2014, einkum 3. og 5. gr. laganna. Samkvæmt aðalkröfu sé dráttarvaxta krafist af allri fjárhæðinni þrjú ár aftur í tímann frá þingfestingardegi stefnu þessarar eða frá 15. september 2019 í samræmi við 3. gr. og 3. mgr. 6. gr. danskra fyrningarlaga nr. 522/2007 með síðari breytingum (1063/2013), Lov om forældelse af fordringer. Fyrningartími vaxta samkvæmt dönskum lögum sé þrjú ár, sbr. 3. mgr. 6. gr. laganna, sem vísi til hins almenna fyrningarfrests sem sé 3 ár í Danmörku. Fyrningartími krafna vegna peningalána sé 10 ár líkt og hérlendis, sbr. 5. og 6. gr. sömu laga. Nauðungarsala fasteignar þeirrar sem stóð til tryggingar kröfum stefnanda hafi farið fram 18. febrúar 2014, en frá því tímamarki hafi nýr 10 ára fyrningarfrestur tekið að líða, sbr. 5. kafla danskra laga um fyrningu, einkum 17. og 19. gr. laganna.

18 Um hundraðshlutfall dráttarvaxta í dómkröfu, 7,55% til 8,05% ársvexti (p. a.) vísi st til 5. gr. danskra laga um vexti. Samkvæmt ákvæðinu séu vanskilavextir ákvarðaðir sem ársvextir sem samsvari lögákveðnum viðmiðunarvöxtum að viðbættum 8%. Viðmiðunarvextir séu þeir opinberu útlánsvextir sem Seðlabanki Danmerkur (fjármálaráðuneytið) hafi ákveðið þann 1. janúar og þann 1. júlí ár hvert, eins og fram komi í gögnum málsins.

19 Verði ekki fallist á að um kröfu þessa beri að fara samkvæmt dönskum lögum, sétil vara gerð krafa um vexti samkvæmt íslenskum lögum, einkum 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, og miði st upphafstími þeirra við fjögur ár frá þingfestingardegi málsins.

20 Krafa um málskostnað úr hendi stefndu byggi á 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Við ákvörðun málskostnaðar sé þess óskað að tekið verði tillit til áfallins frum- og milliinnheimtukostnaðar. Stefnandi séekki virðisaukaskattskyldur hér á landi og beri því að bæta þeim skatti við tildæmdan málskostnað.

21 Um varnarþing vísi st til 1. mgr. 32. gr., sbr. 1. mgr. 42. gr., laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

22 Varakröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 1. mgr. 5. gr og 1. mgr. 6. gr. laganna.

23 Einnig er vísað til 1. mgr. 18. gr.,1. mgr. 32. gr., 42. gr., 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Loks er vísað til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda

24 Stefndi kveðst í fyrsta lagi byggja sýknukröfu sínaá því að hann hafi í þeim viðskiptum sem mál þetta sé sprottið af einungis verið veðsali en ekki persónulega ábyrgur fyrir greiðslum. Það hafi verið hans skilningur á viðskiptunum að hann og þáverandi sambýliskona hans væru að veðsetja eign sína og að lánveitandinn ætlaði að tryggja sig með veði en ekki persónulegri ábyrgð þeirra. Þessi skilningur fái stoð í texta skuldabréfsins, þar sem segi að stefndi og sambýliskonan „giver herved [...] panteret uden personligt gældsansar for mig“. Lánaskjölin virði st einvörðungu vera veðsetningarskjöl, en ekki skuldaviðurkenningar. Það sé algert grundvallaratriði samkvæmt almennum reglum samninga- og kröfuréttar að til þess að maður teljist persónulega ábyrgur þurfi hann að skrifa undir afdráttarlausan og skýran texta um að svo sé. Í skuldabréfum íslenskra lánastofnana sé þetta algerlega skýrt í texta viðkomandi skjala þegar persónuleg ábyrgð eigiað koma til.

25 Í þessu sambandi megi einnig vísa til reglna og sjónarmiða um neytendavernd sem geri lánastofnunum skylt að útskýra hvaða skyldur menn séu að takast á hendur, m. a. s. skrifa undir að þeim hafi verið kynntir útreikningar á greiðslubyrði til framtíðar. Aldrei hafi á neinn hátt verið kynnt fyrir stefnda að ætlun stefnanda hafi verið að stefndi væri persónulega ábyrgur fyrir greiðslu þessara lána.

26 Stefndi geri sérstakar athugasemdir við skjöl þau sem beri „fyrirsögnina Justitsministeriets pantebrevsformular“. Hvert svo sem efni þeirra sé, þá hafiþað ekki á fullnægjandi hátt verið gert að hluta samningsskilmála aðila.

27 Í öðru lagi byggi stefndi á að kröfur stefnanda séu fyrndar og ósannað sé að stefnandi hafi gert ráðstafanir sem dugi til að rjúfa fyrningarfrest.

28 Í þriðja lagi byggi stefndi á að allur hugsanlegur réttur stefnanda á hendur sér sé fallinn niður fyrir tómlæti stefnanda og þeirra sem hann leiði rétt sinn frá. Vísi stum það til dómafordæma og ólögfestra meginreglna um réttaráhrif tómlætis. Kröfuhafa hafi bo riðað halda rétti sínum til laga, lýsa kröfum í uppboðsandvirði fasteignarinnar, tryggja að eignin yrði ekki seld á undirverði á nauðungarsölu og láta stefnda vita með sannanlegum hætti af kröfum sem taldar væru til staðar á hendur honum.

29 Í fjórða lagi byggi stefndi á að stefnandi hafi þegar fengið kröfur sínar að fullu greiddar. Honum skiljist að dótturfyrirtæki stefnanda hafi keypt eignina á uppboði og að eigninni hafi verið ráðstafað áfram og þá fengist fyrir hana hærra verð en numið hafi áhvílandi veðskuldum, enda hafi verðmæti hennar á uppboðstíma verið mun hærra. Vísað sé til reglu 57. gr. laga um nauðungarsölu nr. 90/ 1991 varðandi þetta. Framkoma stefnanda séí þessu efni sviksamleg og í andstöðu við meginreglur norræns samningaréttar og fái ekki staðist.

30 Varðandi málskostnaðarkröfu vísi stefndi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/ 1991 um meðferð einkamála. Stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri því að bæta þeim skatti við tildæmdan málskostnað.

Forsendur og niðurstaða

31 Í máli þessu er deilt um skyldu stefnda til greiðslu eftirstöðva þriggja fasteignalána sem hann tók ásamt þáverandi sambýliskonu sinni hjá dönskum fjármálastofnunum. Verður nú leyst úr mótbárum stefnda gegn greiðsluskyldu.

32 Um viðskipti aðila gilda dönsk lög og réttarreglur, sbr. 3. og 4. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar.

33 Samkvæmt lánsskjölum þeim sem fyrir liggja í málinu leikur enginn vafi á því að stefndi stóð að lántökunni bæði sem lántakandi með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð og veðsali. Er einnig skýrt í gögnum málsins að veðlánaskilmálar danska dómsmálaráðuneytisins giltu um lánin. Er því haldlaus sú málsástæða stefnda að hann hafi einungis verið veðsali.

34 Stefndi hefur engin rök fært fram fyrir málsástæðu sinni um fyrningu, önnur en þau að ósannað sé að stefnandi hafi gert ráðstafanir til að rjúfa fyrningu. Fyrir liggur að fyrningarfrestur peningakrafna er 10 ár samkvæmt dönskum lögum um fyrningu nr. 522/2007 ( Lov om forældelse af fordringer), sem leystu af hólmi eldri fyrningarlög nr. 274/1908, en samkvæmt hinum síðarnefndu var fresturinn 20 ár. Nauðungarsala fasteignar stefnda sem stóð til tryggingar kröfum stefnanda fórfram 18. febrúar 2014, en frá því tímamarki tók nýr 10 ára fyrningarfrestur að líða, sbr. 5. kafla laganna. Krafa stefnanda var því ófyrnd er mál þetta var höfðað 2. september 2022.

35 Að sama skapi eru haldlausar mótbárur stefnda um tómlæti og réttmætar væntingar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í málum nr. 844/2017 og 71/2016, og dóm Hæstaréttar Danmerkur í máli nr. 81/2017, en í síðast greinda málinu var fyrningarfrestur rofinn tæpum 10 árum eftir síðustu innheimtuaðgerðir kröfuhafa. Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að stefnda voru sendar tilkynningar um vanskil lánsins og kröfur um greiðslu eftirstöðva þess þegar eftir nauðungarsöluna í febrúar 2014. Þá voru honum sendar áminningar með bréfum 2017 og 2018 á skráð lögheimili hérlendis eftir að stefnandi hafði fengið upplýsingar um að stefndi væri fluttur til Íslands og haft uppi á heimilisfangi hans. Innheimtutilraunir héldu áfram með aðstoð lögmanns, eins og rakið er í málsatvikalýsingu hér að framan. Hafði stefndi ekkert réttmætt tilefni til að vænta þess að skuldbindingar hans gagnvart stefnanda væru fallnar niður.

36 Stefndi hefur engum rökum stutt fullyrðingar sínar um að fasteignin hafi verið seld á undirverði á nauðungarsölunni. Samkvæmt gögnum málsins mættu 7 bjóðendur á uppboðið og boð bárust frá 4 þeirra. Þá bera gögnin með sér að eignin hafi verið seld óháðum aðila, en ekki stefnanda líkt og stefndi hefur haldið fram. Liggur ekkert fyrir í málinu um að fasteignin hafi verið seld undir markaðsverði á uppboðinu líkt og stefndi heldur fram, en sönnun um það hvílir á stefnda, enda gilda hér ekki ákvæði 57. gr. íslenskra laga um nauðungarsölu nr. 90/1991 sem stefndi hefur vísað til.

37 Samkvæmt framansögðu hefur öllum mótbárum stefnda gegn kröfum stefnanda verið hafnað. Verður samkvæmt því fallist á aðalkröfu stefnanda í málinu, sem ber vexti samkvæmt tilvitnuðum ákvæðum danskra vaxtalaganr. 459/2014.

38 Eftir úrslitum málsins ber stefnda samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að greiða stefnanda málskostnað, seme ftir efni og umfangi málsins, að teknu tilliti til málflutnings um frávísunarkröfu og tímaskýrslu lögmanns stefnanda, þykir hæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir að virðisaukaskatti meðtöldum.

39 Af hálfu stefnanda flutti málið K-kvk-nf S-kvk-nf Ó-kvk-nf lögmaður, en Ó-kk-nf T-kk-nf málið af hálfu stefn davið munnlegan málflutning.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, A, greiði stefnanda, Jyske Realkredit A/S, 1.565.846 danskar krónur með 8,05% ársvöxtum frá 15. september 2019 til 30. júní 2021, með 7,65% ársvöxtum frá 1. júlí 2021 til 31. desember 2021 og með 7,55% ársvöxtum frá 1. janúar 2022 til greiðsludags Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.