E-81/2022

I. Dómkröfur, aðild og málsmeðferð

1. Mál þetta er höfðað 17. maí 2022. Stefnandi er G-kk-nf A-kk-nf G-kk-nf, Skiphyl, Borgarnesi, sem stefnir Borgarbyggð, Bjarnarbraut 10, Borgarnesi.

2. Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 16.430.543 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 2.018.493 kr. frá 1. janúar 2019 til 1. janúar 2020 en frá þeim degi af 6.841.682 kr. til 1. janúar 2021 en frá þeim degi af 9.971.450 kr. til 1. janúar 2022 en frá þeim degi af 16.430.543 kr. til greiðsludags.

3. Til vara að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 10.122.332 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 978.636 kr. frá 1. janúar 2019 til 1. janúar 2020 en frá þeim degi af 3.987.121 kr. til 1. janúar 2021 en frá þeim degi af 5.427.297 kr. til 1. janúar 2022 en frá þeim degi af 10.122.332 kr. til greiðsludags.

4. Til þrautavara að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 6.343.014 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 409.246 kr. frá 1. janúar 2019 til 1. janúar 2020 en frá þeim degi af 2.031.388 kr. til 1. janúar 2021 en frá þeim degi af 2.801.194 kr. til 1. janúar 2022 en frá þeim degi af 6.343.014 kr. til greiðsludags.

5. Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu.

6. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

7. Aðalmeðferð málsins fór fram fimmtudaginn 9. mars 2023. Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi auk þess sem skýrslu gáfu F-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, fyrrverandi sviðsstjóri stjórnsýslusviðs stefnda, A-kvk-nf G-kvk-nf, launafulltrúi stefnda, og G-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf, fyrrverandi sveitarstjóri stefnda. Framburðar verður getið í dómnum eins og þurfa þykir.

8. Við upphaf munnlegs málflutnings lagði lögmaður stefnanda fram breytta kröfugerð sem fól í sér lækkun á kröfum stefnanda vegna bóta fyrir ólögmæta uppsögn, þar sem tekið var tillit til tekna sem stefnandi hafði eftir uppsögnina. Jafnframt varð málflutningur stefnanda um málskostnað ekki skilinn öðruvísi en svo að krafist væri málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Að loknum munnlegum málflutningi var málið dómtekið.

I I. Málsatvik

9. Stefnandi er lærður sem kerfisfræðingur frá Tækniskóla Íslands og er með PHD- gráður frá tækniháskólanum í Texas, Bandaríkjum Norður- Ameríku. Þann 1. ágúst 2015 tók gildi ráðningarsamningur milli aðila þar sem stefndi réði stefnanda til vinnu sem tölvuumsjónarmann. Í fyrstu var um að ræða 80% starfshlutfall en því var skömmu síðar eða 1. nóvember sama ár, breytt í 100% starfshlutfall. Tekið var fram að verksvið tölvuumsjónarmanns væri skv. starfslýsingu.

10. Í starfslýsingu frá 15. janúar 2016 kom fram að tölvuumsjónarmaður hefði umsjón með uppbyggingu, viðhaldi og rekstri tölvu-, net- og upplýsingatæknikerfa sveitarfélagsins. Starfssvið hans skyldi ná til allra rekstrareininga stefnda og stofnana hans. Fram kom einnig að tölvuumsjónarmaður hefði það hlutverk að aðstoða stjórnendur og starfsmenn stefnda, hafa umsjón með innkaupum á tölvubúnaði til uppbyggingar og viðhalds á framangreindum kerfum stefnda. Meginmarkmið starfsins væri að tryggja vönduð og góð vinnubrögð í viðhaldi tölvu- og netkerfa. Starf tölvuumsjónarmanns heyrði undir fjármála- og stjórnsýslusvið stefnda og sveitarstjóra stefnda. Umsjón búnaðar og notendaþjónusta var á hendi stefnanda. Á árinu 2020 voru um 750 tæki á hans ábyrgð tengd við net stefnda, Borgarbyggðar. Að meðtöldum nemendum í skólum sveitarfélagsins voru notendur ríflega 500 talsins. Ágreiningslaust er að stefnandi var ekki forstöðumaður yfir stofnun á vegum stefnda né hafði hann mannaforráð.

11. Umsamin mánaðarlaun stefnanda voru 500.000 kr. í upphafi og skyldu þau taka breytingum í samræmi við launataxta kjarasamninga stéttarfélagsins Kjalar við Samband íslenskra sveitarfélaga (SÍS). Tekið var fram að innifalið í launum skyldi vera öll yfirvinna sem þörf yrði að inna af hendi hverju sinni. Laun skyldu greidd eftir á. Orlof skyldi tekið í samráði við sveitarstjóra eða eftir atvikum væntanlega næsta yfirmann hverju sinni.

12. Stefnandi hafði mætingarskyldu daglega til vinnu frá kl. 8 á virkum dögum og hafði aðsetur í ráðhúsi Borgarness. Gert var ráð fyrir því að hann væri tvo daga í viku í Grunnskólanum Borgarnesi og einn dag í Grunnskólanum Borgarfirði auk viðveru í leikskóla. Hann sinnti auk þess útköllum, símtölum, beiðnum sem sendar voru með rafrænum hætti, mætti á fundi forstöðumanna stofnana og sinnti að öðru leyti vinnu sinni sem launþegi.

13. Iðgjöld í lífeyrissjóð skyldu greidd í Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga. Að öðru leyti skyldi gilda um kjör stefnanda kjarasamningur Kjalar við SÍS. Ráðningarsamningurinn var uppsegjanlegur af beggja hálfu með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Uppsögn skyldi vera skrifleg kæmi til hennar.

14. Fljótlega eftir ráðningu stefnanda varð honum að sögn ljóst að um mjög viðamikið verkefni var að ræða. Þannig var ekki hægt að klára þá vinnu sem sinna þurfti innan þess vinnutíma og þess starfshlutfalls sem upphaflega var um samið.

15. Stefnandi kveðst hafa á árinu 2016, líkast til strax í ársbyrjun, rætt við K-kvk-þf J-kvk-þf, þáverandi sveitarstjóra stefnda, um vinnu stefnanda og það mikla álag sem tengdist henni. Rætt hafi verið einnig um að bæta kjör stefnanda og frítöku hans vegna yfirvinnu. Á árinu 2020 hafi hann átt fund með þáverandi mannauðsstjóra stefnda, I-kvk-þgf G-kvk-þgf. Rætt hafi verið um ótekið orlof og mikla yfirvinnu og lausnir á því atriði. Ekki kom til þess að mannauðsstjóri gæti sinnt málinu þar sem henni var sagt upp störfum hjá stefnda. Stefnandi ræddi þessi mál einnig við S-kvk-þf J-kvk-þf, mannauðsstjóra stefnda.

16. Stefnandi kveður þessum erindum hafi lítið verið sinnt og þar sem tíðar mannabreytingar hafi verið hjá stefnda hafi lítið verið hlustað á kröfur stefnanda um auknar greiðslur vegna gífurlegrar yfirvinnu. Stefnandi kveðst hafa rætt oftsinnis við E-kk-þf Ó-kk-þf fjármálastjóra og einnig átt samtal við L-kvk-þf Á-kvk-þf, þá settan sveitarstjóra, sem hafi tekið vel í að gera þyrfti breytingar á launakjörum eða bæta stefnanda mikla yfirvinnu, en lítið orðið hins vegar um efndir eða eftirfylgni.

17. Frá árinu 2017 hefur stefndi haft aðgang að skráningarkerfi vinnustunda frá Advania „Vinnustund“. Kerfið heldur utan um tímaskráningu starfsmanna. Þannig skrá starfsmenn stefnda sig í kerfið úr borðsímum á vinnustað. Yfirmaður stefnda mun svo hafa farið inn í kerfið og samþykkt skráningar sem þannig voru sendar í launabókhald.

18. Stefnandi kveður vinnutímafjölda hans í yfirvinnu hafa verið skráðan í þetta kerfi án athugasemda frá stefnda. Þessu mótmælir stefndi og bendir á að í byrjun árs 2021 hafi tímaskráning stefnanda í tímaskráningarkerfi stefnda, Vinnustund, verið umfram hefðbundinn dagvinnutíma. Af því tilefni hafi sviðsstjóri stjórnsýslu- og þjónustusviðs stefnda rætt við stefnanda um tilhögun vinnutíma og áréttað við stefnanda að haga ætti vinnudeginum þannig að alla jafna þyrfti að rúma vinnu tölvuumsjónarmanns innan átta klukkustunda á degi hverjum. Stefnandi hefði að vísu ákveðið svigrúm á hvaða tímabili þessir átta tímar væru inntir af hendi, en ekki væri í boði að safna yfirvinnu sem ætti að koma til greiðslu síðar meir, enda ekki gert ráð fyrir yfirvinnu í launakjörum hans. Ef nauðsyn krefði að stefnandi ynni lengur einhverja daga ætti hann að leitast við að jafna það út með frítöku aðra daga, eða óska eftir heimild til slíkrar vinnu til yfirmanns. Var samtal þetta hluti af starfsmannasamtali stefnanda í janúar 2021.

19. Vegna, að sögn stefnda, umkvartana um upplýsingatæknimál Borgarbyggðar hafði stjórn sveitarfélagsins sumarið 2020 óskað eftir úttekt utanaðkomandi sérfræðinga í tölvuumsjón, Miracle, á ástandi upplýsingatækni hjá sveitarfélaginu. Kvartað hafði verið undan þjónustu á sviði upplýsingatækni hjá sveitarfélaginu. Notendur væru almennt ósáttir við þjónustuna, afgreiðslutími beiðna þætti misjafn, aðkeyptur búnaður væri ekki alltaf í samræmi við væntingar, öryggistilfinning gagnvart tölvupósti og varðveislu gagna væri lítil, skjölun upplýsingatækniumhverfis væri ábótavant og skortur væri á skýrum upplýsingum til notenda.

20. Úttektaraðili taldi ítarlegra breytinga þörf á upplýsingatæknimálum stefnda auk þess sem öryggismálum væri verulega áfátt. Allt frá því að þessi skýrsla lá fyrir hefur verið unnið að því á vettvangi stjórnsýslu- og þjónustusviðs stefnda að gera nauðsynlegar úrbætur á upplýsingatæknisviði sveitarfélagsins.

21. Hluti þeirra leiðbeininga sem fram komu í skýrslunni var fljótlega hrundið í framkvæmd en meðal annars hafði verið tekið upp verkbeiðnakerfi hjá sveitarfélaginu sem tölvuumsjónarmaður, þ. e. stefnandi, nýtti. Utanaðkomandi ráðgjafi kom að innleiðingu á verkbeiðnakerfinu og fylgdist með stöðu og úrvinnslu mála í því á tímabili. Ákveðið var hins vegar á fundi byggðarráðs stefnda 6. október 2021 að einn liðurinn í frekari úrbótum yrði að leggja niður starf tölvuumsjónarmanns stefnda og útvista upplýsingatækniþjónustu hjá sveitarfélaginu. Var það mat stefnda að það verkefni sem ráðast þyrfti í væri allt of viðamikið fyrir þann eina starfsmann sem sinnt hafði upplýsingatæknimálum hjá stefnda. Því væri útvistun þjónustunnar nauðsynleg sem liður í því markmiði að bæta upplýsingatækniumhverfi stefnda.

22. Stefnanda var sagt upp störfum á fundi með sveitarstjóra og sviðsstjóra stjórnsýslu-og þjónustusviðs stefnda þann 19. október 2021. Boðað var til fundarins til þess að ræða útboð á tölvuþjónustu og á fundinum var stefnda tilkynnt að það ætti að bjóða út þá þjónustu sem hann hafði innt af hendi en í því fólst að mati stefnda eðlilega tilkynning um uppsögn hans.

23. Stefndi vísar til uppsagnarbréfs sem afhent var stefnanda á fundinum en þar kom fram að ákvörðun um þær skipulagsbreytingar sem leiddu til uppsagnar stefnanda hafi verið tekin í byggðarráði stefnda 6. október 2021 og stefnanda sagt upp með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Ekki var óskað eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfresti. Stefnandi sinnti viðkvæmu starfi og hafði aðgang að verulegu magni persónuupplýsinga og stjórnun á kerfum sveitarfélagsins. Taldi stefndi því ekki raunhæft að stefnandi sinnti störfum í uppsagnarfresti. Þær skipulagsbreytingar sem leiddu til niðurlagningar á starfi stefnanda voru staðfestar í sveitarstjórn stefnda þann 11. nóvember 2021.

24. Á meðan á fundinum stóð, eða um það bil, sendi stefndi út tilkynningu til starfsmanna sinna um þessa breytingu og uppsögn á starfi stefnanda. Þannig virðist, miðað við aðalmeðferð málsins, ágreiningslaust að eiginkona stefnanda, sem starfar sem forstöðukona hjá stefnda, fékk vitneskju um uppsögnina áður en stefnandi gat sjálfur greint henni frá henni.

25. Þann 29. október 2021 sendi Kjölur, stéttarfélag stefnanda, stefnda bréf þar sem lögð var á það áhersla að engar skipulagsbreytingar hefðu verið samþykktar af stefnda þegar uppsögn á starfi stefnanda fór fram. Þá væri ámælisvert hvernig að uppsögninni hefði verið staðið og að uppsögnin væri í raun ólögmæt uppsögn og tilgreindar ástæður væru málamyndaástæður. Óskað var viðræðna við stefnda um bætur stefnanda til handa.

26. Með bréfi lögmanns stefnda 8. nóvember 2021 var þessum sjónarmiðum sem fram komu í bréfi Kjalar mótmælt.

27. Með bréfi Kjalar 6. desember 2021 var aftur staðhæft að uppsögn á starfi stefnanda hafi verið ólögmæt. Í því bréfi kom m. a. fram að það hefði verið niðurstaða sérfræðiúttektar að starf tölvuumsjónarmanns væri það viðamikið að ekki væri hægt að fela það einum starfsmanni. Þá hafi verið brotið á andmælarétti stefnanda og rannsóknarregla stjórnsýsluréttar ekki virt. Hægt hefði verið að grípa til vægari úrræða og þannig virða meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar.

28. Aftur sendi Kjölur stéttarfélag bréf til stefnda 3. janúar 2022 þar sem krafist var afhendingar á persónulegum munum í eigu stefnanda. Eins var sett fram krafa um frítöku vegna yfirvinnu, ótekins orlofs og ólögmætrar uppsagnar. Kröfur þessar voru svo ítrekaðar með bréfi Kjalar 27. janúar. Viðræður Kjalar og stefnda í kjölfarið skiluðu ekki niðurstöðu.

29. Fyrir liggur samantekt stefnanda á yfirvinnu hans tímabilið júní 2018 til október 2021. Samtals nam yfirvinna stefnanda þetta tímabil 2.068,55 klst. Þá nam vinna á stórhátíðum á þessu sama tímabili 33.22 klst. Samtals 2.101,77 á 39 mánaða tímabili eða að meðaltali um 53,89 tímar á mánuði.

30. Stefnandi starfar í dag hjá Vegagerðinni sem kerfisstjóri.

I II. Málsástæður og helstu lagarök stefnanda

Yfirvinna- ógildur ráðningarsamningur.

31. Stefnandi byggir á því að sá ráðningarsamningur sem gerður var milli stefnanda og stefnda á árinu 2015 sé ógildur og ólögmætur. Stefndi sem vinnuveitandi hafi ekki mátt semja svo um við stefnanda að yfirvinna væri hluti af föstum launum hans.

32. Um laun og launakjör stefnanda hjá stefnda skyldi fara skv. kjarasamningi stéttarfélagsins Kjalar eins og tekið var sérstaklega fram í ráðningarsamningnum. Þeir kjarasamningar er um ræðir eru kjarasamningar Kjalar við SÍS með gildistíma frá 1. maí 2015 og kjarasamningur milli sömu með gildistíma frá 1. janúar 2020.

33. Á þeim tíma sem ráðningarsamningur aðila hafi verið í gildi hafi þeir kjarasamningar ekki heimilað að yfirvinna væri felld inn í föst laun starfsmanna. Þannig hafi þeir kjarasamningar skilgreint hvað væri yfirvinna og hvernig greiða ætti fyrir hana, sbr. gr. 1.4.1 og 1.5.1. Þar hafi komið fram að yfirvinnu skyldi greiða með tímakaupi og að tímakaupið væri 1,0385% af mánaðarlaunum. Dagvinna var þar skilgreind sem vinna unnin á tímabilinu 8.00- 17.00. Yfirvinna væri hins vegar vinna sem fram færi utan tilskilins daglegs vinnutíma eða utan vinnutímaskyldu.

34. Fyrir liggi í máli þessu að yfirvinna stefnanda hafi verið mjög mikil. Það sé ekki á ábyrgð stefnanda heldur stefnda. Stefndi hafi ákveðið að haga málum þannig að um takmarkaðan mannafla væri að ræða til þess að sinna tölvuumsjón fyrir heilt sveitarfélag og stofnanir þess, sem hefði þurft annan starfsmann til viðbótar líkt og stefnandi hafi bent á en án árangurs. Enginn vilji hafi verið til þess að létta þessu álagi af stefnanda sem hafi hins vegar verið skylt að sinna þeirri vinnu sem var umfram daglegan vinnutíma, sbr. gr. 11.1.5.1 í kjarasamningi.

35. Sá fjöldi yfirvinnutíma sem um ræði sýni í raun hversu óhóflegt vinnuálag hafi verið á stefnanda. Með því að greiða stefnanda ekki fyrir yfirvinnu hafi stefndi sparað sér stórar fjárhæðir sem stefnufjárhæðir þessa máls endurspegli.

36. Stefnda sem vinnuveitanda hafi borið að skipuleggja starfsemi sína þannig að starfsmenn hans þyrftu ekkiað vinna óhóflega langan vinnudag, m. a. til að gæta að heilsu starfsmanna og tryggja rétt þeirra til heimilislífs og samveru við fjölskyldu sína. Ella væri gengið gegn vinnuverndarsjónarmiðum sem lögfest hafi verið m. a. í lögum nr. 46/1980.

37. Stefnandi hafi ekki verið forstöðumaður heldur almennur launþegi. Því hafi í ráðningarsamningi hans ekki mátt undanskilja greiðslu yfirvinnu skv. kjarasamningi.

38. Á því er byggt að stefndi hafi ekki mátt semja með þessum hætti við stefnanda og að sá ráðningarsamningur sem hann gerði við stefnanda á árinu 2015 hafi þannig verið í andstöðu við kjarasamninga Kjalar og því ógildur og ólögmætur, sbr. 24. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna.

39. Sú meginregla hafi fyrst verið lögleidd með 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur en það ákvæði sé enn í fullu gildi. Kjarasamningar séu þannig samningar um lágmarkskjör og óheimilt sé að semja um lakari kjör en þeir tilgreina. Slíkur ráðningarsamningur sé einnig andstæður 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launþega o. fl 40. Í aðalkröfu er á því byggt að engin heimild sé fyrir því í kjarasamningi að fella yfirvinnu inn í grunnlaun. Því eigi stefndi að greiða alla yfirvinnu sem unnin var á tímabilinu júní 2018 - október 2021.

41. Í varakröfu er á því byggt að þegar dagvinna að viðbættri yfirvinnu hefur náð fjárhæð umsaminna launa eigi alltaf að greiða yfirvinnu fyrir þá vinnu sem þar sé umfram. Er um það vísað til þeirra sömu raka og fram koma hér að framan. Ef samanlögð fjárhæð dagvinnu og yfirvinnu er umfram mánaðarlaun eigi að greiða þá fjárhæð sem umfram er, því að ella væri starfsmaðurinn að gefa vinnu sína endurgjaldslaust.

42. Á því er byggt að svigrúm einstakra vinnuveitenda og launþega til að semja um laun og önnur starfskjör takmarkist við að þau séu launþeganum jafn hagstæð eða betri en kveðið sé á um í kjarasamningi. Miðað við vinnuálag stefnanda hjá stefnda og þá vinnu sem hann sannanlega hafi innt af hendi í formi yfirvinnu fari fjarri að svo hafi verið. Vinnuálag hans hafi verið óhóflegt og yfirvinna að meðaltali 53,89 stundir í mánuði.

43. Varakrafa stefnanda er fundin með því að deila í umsamin laun með 1,0385% til þess að finna taxta fyrir yfirvinnulaun stefnanda. Fundinn er mismunur á umsömdum og greiddum launum annars vegar og launum skv. launaflokki 145 í kjarasamningi Kjalar hins vegar. Þannig fáist mismunur sem þá telst yfirvinna og þannig fáist einnig sá yfirvinnufjöldi sem mismunurinn nái yfir. Öll yfirvinna umfram þann mismun sé ógreidd og eigi að greiðast skv. kjarasamningi og lögum nr. 94/1986, sbr. og 1. gr. laga nr. 55/1980.

44. Munur á varakröfu og þrautavarakröfu felist í því að í seinni kröfunni er tímagjald í yfirvinnu fundið með því að deila 1,0385% í grunnlaun skv. launatöflu í kjarasamningi Kjalar í stað þess að miða við umsamin laun.

45. Stefnandi hafi ekki haft neitt val um það hvort hann vann yfirvinnu eða ekki, enda hafi hann haft á herðum sér alla tölvuumsjón fyrir heilt bæjarfélag, þar með talið grunnskóla.

46. Stefndi eigi að greiða 13,04% orlofsfé á vangreidda yfirvinnu. Vísar stefnandi um það til gr. 4.2.1 í kjarasamningum Kjalar við SÍS.

47. Grunnlaunaflokkur sá sem miðað er við sé launaflokkur 145 í kjarasamningi Kjalar við SÍS sem eigi við um starf kerfisstjóra/tölvuumsjónarmanns. Miðað sé við laun með 2% álagi fyrir árin 2018 til 2020 en með 4% álagi frá 1. janúar 2021.

Ólögmæt uppsögn.

48. Á því er byggt að uppsögn stefnda á starfi stefnanda hafi verið ólögmæt. Þessum kröfulið var breytt undir aðalmeðferð málsins og tekið tillit, í samræmi við áskorun stefnda, til launagreiðslna frá atvinnuleysistryggingasjóði sem stefnanda bárust vegna mars og apríl 2022 að fjárhæð 1.590.060 kr. Gerð er krafa um skaðabætur sem jafngilda þriggja mánaða launum. Laun stefnanda hafi í október 2021 numið 628.880 kr. Þriggja mánaða laun geri því 1.886.640 kr. Eftir frádrátt samkvæmt framangreindu nemi því krafan 296.580 kr. auk 13,04% orlofs, alls 335.254 kr. Sem fyrr er gerð krafa um greiðslu miskabóta úr hendi stefnda að fjárhæð 500.000 kr.; samtals 835.254 kr. Þessi breyting hefur áhrif til lækkunar á öllum stefnukröfum og hefur verið tekið tillit til hennar í tilgreiningu krafna í upphafi dómsins.

49. Fundur vegna uppsagnar á starfi stefnanda fór fram 19. október 2021, en stefnandi hafi ekki verið kallaður til fundarins á réttum forsendum. Honum hafi verið tilkynnt að ræða ætti útboðsmál. Ef hann hefði vitað að segja ætti honum upp starfi hefði hann getað óskað þess að hafa með sér trúnaðarmann sem hann hafi átt rétt á, sbr. gr. 11.6 í kjarasamningi Kjalar. Því hafi framkvæmd uppsagnarinnar verið í andstöðu við kjarasamning Kjalar sem stefndi sé bundinn af.

50. Þá hafi uppsögnina skort málefnalegar forsendur. Stefndi hafi borið fyrir sig skýrslu sem hann hafi látið vinna af fyrirtækinu Miracle og er frá 9. júlí 2020, en í skýrslunni kom m. a. fram að ekki væri hægt að leggja alla þessa vinnu á einn starfsmann og því væri nauðsynlegt að útvista þessum verkefnum.

51. Í bréfi lögmanns stefnda frá 8. nóvember 2021 komi fram að vegna umkvartana um upplýsingatæknimál Borgarbyggðar hafi stjórn stefnda sumarið 2020 óskað eftir úttekt utanaðkomandi aðila á ástandi upplýsingatækni hjá stefnda.

52. Í skýrslu þeirri sem afhent var hafi komið fram fjöldi ávirðinga í garð stefnanda. Af henni megi glöggt sjá að gerðar hafi verið alvarlegar athugasemdir við störf stefnanda enda hafi hann einn sinnt þessum þætti í stjórnsýslu stefnda. Stefndi hafi viðurkennt að hafa notað skýrsluna til grundvallar við niðurlagningu á starfi stefnanda. Þess vegna hafi stefnandi átt að njóta andmælaréttar þar sem niðurlagningin hafi grundvallast m. a. á slíkum ávirðingum. Að því hafi ekki verið gætt sem feli í sér brot á 13. gr. laga nr. 37/1993.

53. Þá hafi stefndi ekki gætt að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar skv. 12. gr. s. l. Stefndi hefði í stað þess að segja stefnanda upp störfum getað boðið honum annað starf hjá sveitarfélaginu, sjá gr. 11.1.4.1 í kjarasamningi Kjalar.

54. Stefnandi byggir miskabótakröfu sína á því að framkvæmd uppsagnarinnar hafi verið meiðandi fyrir hann. Þannig hafi stefndi meðan á fundi með stefnanda stóð sent tilkynningu um uppsögnina til stjórnenda sveitarfélagsins, þar með talið eiginkonu stefnanda, sem þannig hafi frétt af uppsögninni áður en stefnanda hafi gefist færi á að segja henni sjálfur frá því að starf hans hafi verið lagt niður og hann búinn að missa vinnuna.

55. Um rétt sinn til bóta vísar stefnandi til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Því er haldið fram að framkvæmdin hafi verið unnin af ásetningi, til vara af stórfelldu gáleysi, og hafi haft í för með sér brot á persónu og æru stefnanda.

Ógreitt orlof.

56. Stefnandi gerir þá kröfu að honum verði greitt ótekið orlof. Samkvæmt sérstöku samkomulagi sem SÍS hafi gert við stéttarfélög starfsmanna þeirra, þar með talið Kjöl, skuli starfsmenn fá allt gjaldfallið orlof greitt allt að 60 dögum. Þennan rétt þurfi þeir að nýta fyrir 30. apríl 2023, sbr. gr. 4.3.1 í kjarasamningi Kjalar. Um rétt stefnanda til orlofs vísar hann til 4. kafla í kjarasamningi Kjalar og orlofslaga nr. 30/1987. Þannig sé ótekinn orlofsréttur stefnanda viðurkenndur að þessu marki. Þá sé krafa stefnanda heldur ekki fyrnd, sbr. 14. gr. orlofslaga nr. 30/1987.

57. Þá er einnig á því byggt að stefndi sem vinnuveitandi stefnanda hafi ekki ákveðið honum orlof eða tekið ákvörðun um orlof stefnanda eins og ákvæði 5. gr. orlofslaga nr. 30/1987 kveði á um. Orlofsinneign stefnanda frá árinu 2015 sé 108 virkir dagar eða 864 klst. Þannig sé ljóst að hún rúmist innan þeirra 60 daga er um ræði.

58. Um þetta vísar stefnandi til gr. 4.3.1 í kjarasamningi Kjalar og SÍS. Vísað er til þess að kjarasamningar eru samningar um lágmarkskjör og að þeir veiti launþegum þau réttindi sem þeir samningar tryggja þeim.

Sundurliðun dómkrafna - aðalkrafa

59. Forsendur kröfu stefnanda eru að laun stefnanda hjá stefnda voru 569.587 kr. fyrir tímabilið júní 2018. Laun vegna janúar - mars 2019 námu 569.587 kr. en 578.130 kr. fyrir apríl til desember 2019. Laun fyrir janúar til mars 2020 námu 578.130 kr. Laun vegna apríl til desember 2020 námu 613.130 kr. Laun fyrir árið 2021 voru 628.880 kr. Í aðalkröfu eru yfirvinnustundir margfaldaðar með tímagjaldi fyrir yfirvinnustund sem er 1,038% af launum hvers tímabils. Í stefnu málsins og framlögðum gögnum er krafa vegna yfirvinnu sundurliðuð og reiknast þá með svofelldum hætti:

Árið 2018 Samtals 341,25 yfirvinnustund x 5.915 (júní - des.) kr. 2.018.493

Árið 2019 Samtals yfirvinnustundir jan. - mars 144,39 x 5.915 kr. 854.066

Samtals yfirvinnustundir apríl - desember 661,19 x 6003 kr. 3.969.123

Árið 2020 Samtals 120,85 yfirvinnustundir jan. - mars x 6.003 kr. 725.462

Samtals 377,62 yfirvinnustundir apríl- des. x 6.367 kr. 2.404.306

Árið 2021 Samtals 348,97 yfirvinnustundir x 6.531 kr. 2.279.123

Samtals kr. 12.250.573

Orlof af yfirvinnu 13,04% kr. 1.597.474

Krafa vegna ólögmætrar uppsagnar kr. 2.386.640

Ógreitt orlof kr. 1.742.242

Samtals aðalkrafa kr. 17.981.929

Varakrafa

60. Varakrafa stefnanda vegna ógreiddra launa fyrir yfirvinnu er þannig reiknuð að fundinn er út mismunur á grunnlaunum sem hann hefði átt að hafa skv. launatöflu, sem er launaflokkur 145, kerfisstjóri/tölvuumsjón, og greiddum launum. Deilt er í þann mismun með tímakaupi fyrir yfirvinnu sem er 1,0385% af grunnlaunum og þannig fenginn út tímafjöldi í yfirvinnu sem þannig hefur verið greiddur. Sá tímafjöldi er svo dreginn frá raunverulega unnum stundum í yfirvinnu og þannig fengin tala sem jafngildir ógreiddri yfirvinnu.

61. Greidd laun í júní 2018 voru 569.587 kr. Laun skv. launatöflu lfl. 145 voru 404.702 kr. Mismunur á grunnlaunum og greiddum laun var því 164.884 kr. Tímakaup í yfirvinnu var 5.915 kr.(569.586/1.0385). Fjárhæðin 164.884 felur þannig í sér 27,87 yfirvinnutíma (164.884/5.915). Þannig nemur yfirvinna vegna júní, ágúst - desember það ár 332,37 stundum. Ef dregnar eru frá 6 x 27,87 stundir sem eru samtals 167,22 stundir eru eftir 165,45 stundir. Þær margfaldaðar með 5.915 gera 978.636 kr.

62. Þetta er gert með sömu aðferðafræði og sundurliðað í stefnu málsins fyrir tímabilin þar á eftir með sama hætti. Þá sundurliðast varakrafa stefnanda þannig:

2018 kr. 978.636 2019 kr. 3.008.4852020 kr. 1.440.176 2021 kr. 1.242.326

Samtals kr. 6.670.061

Orlof af yfirvinnu 13,04% kr. 869.775

Bætur vegna ólögmætrar uppsagnar kr. 2.386.640

Ógreitt orlof kr. 1.742.242

Samtals varakrafa kr. 11.673.718

Þrautavarakrafa.

63. Mismunur á varakröfu og þrautavara kröfu er sá að tímagjald í yfirvinnu, 1,0385%af mánaðarlaunum, er reiknað af grunnlaunum skv. launaflokki 145 en ekki af greiddum launum, sbr. framangreindar málsástæður. Nánari sundurliðun er í stefnu málsins en ástæðulaust að taka þú sundurliðun óbreytta inn í dóminn, sbr. þó umfjöllun í niðurstöðukafla.

I V. Málsástæður og helstu lagarök stefnda 64. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að uppsögn stefnanda úr starfi hafi verið lögmæt sem og ráðningarsamningur aðila. Ósannað sé að kjör stefnanda, sem ákvörðuð voru í ráðningarsamningi, hafi verið lakari en þau lágmarkskjör sem leiddu af kjarasamningi þeim er gilti um starf hans. Stefndi krefst til vara sýknu af öllum kröfum um ógreidda yfirvinnu frá árinu 2018 enda hafi öll laun og orlof verið gerð upp að fullu við stefnanda við starfslok.

65. Samkvæmt kjarasamningi SÍS og Kjalar, sem gilti um starf stefnanda, hafi grunnlaun í launaflokki stefnanda, fl. 145, verið 343.719 krónur við upphaf starfstíma stefnanda hjá stefnda. Í ráðningarsamningi stefnanda við stefnda hafi laun stefnanda hins vegar verið ákveðin umtalsvert hærri en lágmarkslaun skv. kjarasamningi, eða 500.000 krónur m. v. fullt starf. Innifalið í þeirri upphæð væri öll sú yfirvinna sem þörf væri á að inna af hendi hverju sinni. Stefnanda mátti því vera ljóst að umsamin laun hans væru ekki aðeins fyrir dagvinnu í þágu stefnda, heldur væri öll yfirvinna innifalin í launagreiðslum.

Um aðalkröfu

66. Stefndi mótmælir því að framangreindur kjarasamningur hafi girt fyrir að samið væri um heildarlaun starfsmanns vegna starfa í þágu vinnuveitanda og að yfirvinna væri felld inn í heildarkjör. Hvergi sé vikið að því í kjarasamningnum að slíkt sé óheimilt. Kjarasamningur segi aðeins til um lágmarkskjör launafólks, sbr. 1. gr. laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980. Ekkert komi í veg fyrir það að aðilar semji um heildarlaun starfsmanns vegna starfa í þágu vinnuveitanda, svo lengi sem heildarlaun séu yfir þeim lágmarkskjörum sem ákveðin eru í kjarasamningi, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 273/2010. Ljóst sé að allan starfstíma stefnanda hjá stefnda hafi heildarlaun hans verið mun hærri en þau grunnlaun sem kjarasamningur mælti fyrir um. Það hafi því ekkert verið sem hafi aftrað stefnda í að semja svo við stefnanda að kjör hans fælu í sér heildarlaun fyrir alla vinnu sem þyrfti að vinna í þágu stefnda. Þegar metið sé hvort brotið sé gegn 1. gr. laga nr. 55/1980 beri að líta til heildarmats á kjörum starfsmanns, en ekki til einstakra ákvæða kjarasamnings í tómarúmi, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 118/2007.

67. Stefndi telur útreikninga fyrir aðalkröfu ekki standast neina skoðun, enda sé hún reiknuð út frá þeirri röngu forsendu að mánaðarlaun stefnanda hafi einungis falið í sér greiðslu fyrir dagvinnu, og yfirvinnutímakaup skuli þar að auki greiðast, reiknað út frá umsömdum mánaðarlaunum stefnanda sem hafi verið langt umfram lágmarkskjör. Fráleitt sé að ætla að stefndi hafi samið þannig við stefnanda að hann fengi greiddar 500.000 krónur á mánuði fyrir dagvinnu og ætti svo þar að auki að fá greitt tímakaup fyrir yfirvinnu sem næmi 1,0385% af þeim umsömdu mánaðarlaunum, enda eigi það enga stoð í framlögðum gögnum. Hið rétta sé að aðilar hafi samið um að mánaðarlaun stefnanda, sem hafi verið langt umfram lágmarkskjör skv. kjarasamningi allan starfstíma stefnanda, væru heildarlaun vegna starfa í þágu stefnda, en þetta hafi þeim verið heimilt sbr. framangreint.

68. Fullyrðingum stefnanda um unna yfirvinnutíma er enn fremur mótmælt sem ósönnuðum. Stefnandi hafi lagt fram einhliða skjal sem beri engan veginn með sér að þar fari upplýsingar úr tímaskráningarkerfi stefnda. Skráningar stefnanda í tímaskráningarkerfi stefnda, Vinnustund, stemmi ekki við þær stundir sem stefnandi telji sig hafa unnið í þágu stefnda. Þá séu margar skráningarnar því marki brenndar að stefnandi virðist einfaldlega hafa gleymt að skrá sig úr vinnu í lok dags en leiðrétt það daginn eftir. Þannig skrái stefnandi sig í næstum því sólarhringsvinnu, með tilheyrandi yfirvinnu, t. d. 13. og 14. júní 2018. Þá virðist stefnandi líka oft hafa skráð á sig yfirvinnu á veikindatímabilum, sem hann hafði ekki heimild fyrir og hafi ekki verið beðinn að vinna af hálfu stefnda, og þannig safnað tugum yfirvinnutíma, t. d. á veikindatímabili frá 13. til 31. ágúst 2018. Stefnanda hafi þar að auki mátt vera ljóst að stefndi samþykkti ekki alla þá yfirvinnu sem hann skráði á sig á því tímabili sem málið varði, enda honum margsinnis verið greint frá því að þó að vinnutími væri sveigjanlegur, þá væri miðað við að vinnudagur stefnanda væri 8 tímar. Ef þörf væri á frekari vinnu einhverja daga væri stefnanda í lófa lag iðað jafna það út með fríum aðra daga, eða óska heimildar yfirmanns fyrir yfirvinnu.

69. Að mati stefnda hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi unnið þá umtalsverðu yfirvinnu sem hann heldur fram í stefnu og engar sönnur fært fram um að þau heildarkjör sem ákveðin voru í ráðningarsamningi hafi falið í sér lakari kjör en leiddu af kjarasamningi.

Um varakröfu stefnanda

70. Stefndi mótmælir því að sér beri skylda til að greiða stefnanda yfirvinnukaup sem reiknist af umsömdum mánaðarlaunum. Kjarasamningar feli ekki í sér að ráðningarsamningur um kjör sem eru hærri en grunnlaun skv. kjarasamningi leiði sjálfkrafa til þess að yfirvinnukaup verði miðað við þau laun. Kjarasamningar feli aðeins í sér lágmarkskjör, þannig að ef samið er um að launþegi þiggi grunnlaun skv. kjarasamningi, þá beri skv. ákvæðum samningsins að greiða yfirvinnukaup sem reiknist af þeim launum. Fullyrðingum stefnanda um unna yfirvinnutíma sé aftur mótmælt og því að heildarkjör hafi verið lakari en leiddu af kjarasamningi.

Um þrautavarakröfu stefnanda

71. Stefndi mótmælir þrautavarakröfu stefnanda. Útreikningur hennar byggist á þeirri röngu forsendu að heildarlaun stefnanda feli í sér greiðslu fyrir ákveðið marga yfirvinnutíma á mánuði, og að fyrir alla unna tíma umfram þá tölu beri að greiða yfirvinnukaup. Þetta sé ekki rétt, enda hafi verið um það samið milli aðila að heildarlaunin fælu í sér greiðslu fyrir alla yfirvinnu. Slíkt sé einfaldlega heimilt, sbr. fyrri umfjöllun.

Kröfur um ógreidda yfirvinnu hafa að hluta til fallið niður sökum tómlætis 72. Auk framangreinds telur stefndi að kröfur stefnanda séu a. m. k. að hluta fallnar niður sökum tómlætis. Stefnandi hafi alla tíð þegið þau laun sem honum hafi verið greidd án athugasemda, og þó að óumdeilt sé að hann hafi beðið um launahækkun í einhver skipti, þá hafi hann engan reka gert að því að krefja stefnda um greiðslu fyrir yfirvinnu sem hann taldi sig eiga inni fyrr en eftir starfslok. Stefnandi krafðist þannig greiðslu fyrir tíma frá 2018 fyrst með bréfi lögmanns dagsettu 27. apríl 2022, eða tæpum fjórum árum síðar. Stefndi telur að með þessu tómlæti hafi stefnandi glatað rétti sínum til að halda kröfum sínum uppi, enda hafi stefndi ekki haft nokkra vitneskju um það í millitíðinni að stefnandi teldi sig eiga kröfu á hendur sér sökum ógreiddrar yfirvinnu.

Krafa um bætur vegna ólögmætrar uppsagnar 73. Stefndi krefst sýknu af kröfu um bætur vegna ólögmætrar uppsagnar. Uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt og geti ekki bakað stefnda bótaskyldu.

74. Því er mótmælt að stefnda hafi verið skylt að veita stefnanda andmælarétt í aðdraganda uppsagnar. Vísað er til þess að í aðdraganda niðurlagningar starfs stefnanda hafi verið ljóst að upplýsingatæknimálum stefnda hafi verið verulega ábótavant. Umkvartanir vegna upplýsingatæknimála hjá sveitarfélaginu hafi verið nær því daglegt brauð. Í ljósi þess hafi utanaðkomandi þriðji aðili verið fenginn til að meta stöðu upplýsingatæknimála stefnda fyrri hluta árs 2020 og útbúa skýrslu þar að lútandi. Í skýrslunni hafi komið fram ýmsar aðfinnslur við upplýsingatækniumhverfi stefnda, en aðfinnslur skýrsluritara hafi einkum beinst að skipulagi stefnda og þáverandi fyrirkomulagi upplýsingatæknimála, en hafi ekki gert persónu stefnanda og hans störf að sérstöku umfjöllunarefni. Hvergi sé að því vikið í skýrslunni að stefnandi hafi ekki verið starfi sínu vaxinn, né aðrar aðfinnslur gerðar við hans störf, nema að því leyti að skýrsluritarar komast að þeirri niðurstöðu að umfang upplýsingatæknimála stefnda hafi verið allt of mikið miðað við mönnun sviðsins hjá stefnda.

75. Fullt tilefni hafi því verið fyrir stefnda að bregðast við framangreindri skýrslu og allt frá því að hún lá fyrir, 9. júlí 2020, hafi verið unnið að því á vettvangi stjórnsýslu- og þjónustusviðs stefnda að gera þær umbætur sem lagðar voru til af hálfu skýrsluritara. Það var mat stefnda að til þess að ná þeim markmiðum að bæta upplýsingatæknisvið sveitarfélagsins í samræmi við tillögur skýrsluritara væri nauðsynlegt að leggja niður starf tölvuumsjónarmanns og útvista allri upplýsingatækniþjónustu til utanaðkomandi aðila. Uppsögn stefnanda hafi verið liður í þessum skipulagsbreytingum sem stefndi taldi nauðsynlegar og hafi tilefni hennar á engan hátt verið rakið til frammistöðu stefnanda í starfi eða annarrar háttsemi af hans hálfu. Því hafi stefnda ekki verið skylt að veita stefnanda kost á að tjá sig um ástæður uppsagnarinnar áður en hún tók gildi.

76. Stefndi mótmælir því einnig að hafa brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga við uppsögn stefnanda. Stefnandi virðist byggja á því í stefnu að meðalhófsreglan leiði til þess að stefnda hefði borið að bjóða stefnanda eitthvert ótilgreint áframhaldandi starf hjá stefnda, án þess að það sé útskýrt nánar. Stefndi mótmælir þessu og tekur fram að ekkert viðeigandi starf hafi verið fyrir stefnanda í skipuriti sveitarfélagsins í kjölfar uppsagnar. Því markmiði sem að hafi verið stefnt, þ. e. bætt upplýsingatækniumhverfi stefnda, varð að mati stefnda ekki náð með öðrum vægari hætti en niðurlagningu starfs stefnanda og útvistun upplýsingatæknimála.

77. Auk alls ofangreinds telur stefndi að stefnandi hafi ekki beðið tjón vegna uppsagnar sinnar og hefur hann ekki gert tilraunir til að sanna tjón sitt í stefnu, sem sé grunnforsenda greiðslu skaðabóta skv. almennum reglum skaðabótaréttarins. Stefnanda var sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem hann hafi fengið greiddan.

Krafa um miskabætur

78. Stefndi krefst sýknu af miskabótakröfu stefnanda. Stefndi hafnar því alfarið að niðurlagning á starfi stefnanda hafi falið í sér ólögmæta meingerð í hans garð, persónu hans eða æru. Starf stefnanda hafi verið lagt niður að vel ígrunduðu máli í kjölfar yfirgripsmikillar skýrslu utanaðkomandi aðila um tölvuumsjón stefnda, og hafði niðurlagning starfsins ekkert með persónu stefnanda að gera.

79. Þá er því enn fremur hafnað að framkvæmd niðurlagningarinnar hafi verið meiðandi í garð stefnanda. Það sé réttað tilkynning um það að starf stefnanda hafi verið lagt niður var send út til stjórnenda innan stefnda fljótlega eftir að stefnanda var tilkynnt um það, en það feli ekki í sér ólögmæta meingerð í garð stefnanda á neinn hátt, heldur sé það eðlilegur þáttur í uppsögn starfsfólks að greina samstarfsfólki þess sem sagt er upp frá uppsögninni, enda þurfti að upplýsa starfsfólk um það hver tæki við tölvuumsjón þar sem stefnandi hætti störfum samstundis. Það að eiginkona stefnanda, sem starfaði líka hjá stefnda, hafi verið ein þeirra sem fékk tilkynninguna hafi því verið nauðsynlegur hluti af eðlilegri upplýsingagjöf stefnda. Það að uppsögnin kunni að hafa valdið uppnámi hjá eiginkonu stefnanda geti þá ekki verið hans miski.

Krafa um gjaldfallið orlof

80. Stefndi krefst sýknu af kröfu um gjaldfallið orlof og mótmælir kröfunni sem ósannaðri með öllu. Það eina sem liggi fyrir um fjárhæð kröfunnar sé samantekt stefnanda sjálfs sem verði ekki lagt til grundvallar gegn andmælum stefnda. Allt uppsafnað orlof stefnanda hafi verið gert upp við starfslok hans.

Lækkun bótakröfu

81. Verði ekki fallist á framangreindar röksemdir stefnda, þá krefst stefndi þess til varaað dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

82. Vísar stefndi sérstaklega til þess að ef fallist er á það með stefnanda að óheimilt hafi verið að fella yfirvinnu hans inn í heildarkjör hans hjá stefnda, þá verði möguleg krafa hans aðeins reiknuð út með því að bera saman annars vegar þau lágmarkskjör sem hann hefði haft skv. kjarasamningi, þ. e. a. s. á grunnlaunum fyrir dagvinnu og yfirvinnutaxta m. v. grunnlaun, og hins vegar þau laun sem hann fékk sannanlega greidd. Ef enn fremur yrði fallist á það með stefnanda að sannað sé að hann hafi unnið þá yfirvinnutíma sem hann haldi fram, sé ljóst að sú upphæð sé langtum lægri en þær upphæðir sem kröfur stefnanda miði við. Þá sé ljóst að stefnandi hafi þegar fengið nýtt starf hjá Vegagerðinni og þannig takmarkað tjón sitt.

83. Verði ekki fallist á sýknu af skaðabótakröfu stefnanda vegna ólögmætrar uppsagnar sé fullt tilefni til að lækka þá kröfu hans í samræmi við þær tekjur sem stefnandi hefur haft á sama tíma.

V. Niðurstaða

Kröfugerð

84. Líkt og að framan greinir breytti stefnandi kröfugerð sinni við upphaf munnlegs málflutnings í málinu þannig að tekið var tillittil launa sem stefnandi þáði á því tímabili sem hann krafðist bóta fyrir vegna þess sem hann telur ólögmæta uppsögn. Kröfum stefnanda í upphafi dómsins hefur verið breytt frá upphaflegum dómkröfum til samræmis við þetta.

85. Þá féll stefndi frá mótmælum sem áður voru uppi um þá forsendu sem stefnandi miðar við í þrautavarakröfu sinni að miða útreikning kröfunnar við 2% persónuálag í launaflokki 145 í kjarasamningi fyrir árin 2018- 2020 og 4% persónuálag fyrir árið 2021. Stefndi fellst þannig á þessa aðferðafræði, þannig að ef fallist yrði á þrautavarakröfu stefnanda væri ekki gerð athugasemd við fjárhæðir að þessu leyti, en stefndi mótmælir jafn eindregið réttmæti kröfunnar þrátt fyrir framangreint.

Almennt

86. Líta verður svo á að vinnuveitandi og launþegi hafi almennt séð frelsi til að semja um kaup og kjör. Í meginreglunni um frelsi til samninga felst að jafnaði frelsi til að ákveða hvort samningur verði gerður, hvenær, við hvern og hvers efnis. Þessari meginreglu eru þó settar skorður af ýmsum toga.

87. Sú grundvallarregla gildir þannig í vinnurétti að ekki verður samið við launþega um lakari kjör en kjarasamningur hans tryggir honum. Sú meginregla var lögfest í 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Kjarasamningar eru þannig jafnan samningar um lágmarkskjör og óheimilt er að semja um lakari kjör en þeir tilgreina. Kemur þetta nú skýrt fram í 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launþega o. fl. sem kveður á um að ráðningarsamningar einstakra launamanna við atvinnurekendur sem kveða á um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar skulu ógildir, sjá og sömu reglu í 24. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna nr. 94/1986.

88. Af framangreindum meginreglum leiðir að á stundum getur þurft að koma til mats á því hvort ráðningarsamningur skerði að einhverju leyti lögvarinn rétt launþega að þessu leyti.

89. Ágreiningslaust er í málinu að um samningssamband aðila gilti kjarasamningur Kjalar við Samband íslenskra sveitarfélaga (SÍS) með gildistíma frá 1. maí 2015 og í framhaldi frá 1. janúar 2020. Ekki verður ráðið af kjarasamningnum, líkt og stefnandi byggir á í raun með gagnályktun, að samningar líkt og sá sem aðilar gerðu um að fella yfirvinnu, í raun óskilgreinda, inn í heildarlaun launþegans hafi verið óheimilir. Breytir engu að mati dómsins þótt kjarasamningurinn kveði sérstaklega á um það, eðli máls samkvæmt, hvað sé yfirvinna og hvað skuldi greiða fyrir hana. Engin efni eru því til að fallast á að samningur aðila þessa efnis hafi þegar af þeirri ástæðu verið ógildur og ólögmætur sem slíkur.

90. Í ljósi framangreindra takmarkana, sem frelsi aðila eru hér sett, verður hins vegar að gæta þess sem endranær að slíkur samningur leiði ekki til þess þegar upp er staðið að heildarkjör starfsmanns verði lakari miðað við sannanlegt framlag hans en kjarasamningi er ætlað að tryggja honum.

Krafa vegna ógreiddrar yfirvinnu

91. Dómurinn fær ekki annað séð af gögnum málsins en að aðilar málsins hafi gert sér grein fyrir því að vinnuálag á stefnanda hafi líkast til því sem næst frá fyrsta degi verið umfram það sem virðist hafa verið gengið út frá. Upplýst er í málinu að þegar stefnandi kom til starfa hafi verið talsverð óreiða á málum sem sneru að tölvukerfum og búnaði og þjónustu við starfsmenn sveitarfélagsins; notendur þessara kerfa. Hafi þetta kallað á umtalsverða vinnu stefnanda utan dagvinnutíma. Ekki er ágreiningur um að vegna þessa hafi stefnandi falast a. m. k. nokkrum sinnum eftir hækkun á launum. Ekki er ástæða til að fjalla um meint vanhöld stefnanda í þessum efnum fram til ársins 2018 í samræmi við kröfugerð hans í málinu. Fyrir liggur þó að mjög skömmu eftir að ráðningarsamningur var undirritaður varð niðurstaðan sú að starfshlutfall stefnanda var hækkað úr 80% upp í 100%.

91. Kröfugerð stefnanda vegna ógreiddrar yfirvinnu miðast hins vegar við tímabilið frá júní 2018 til og með þess tíma er hann lét af störfumhjá stefnda í október 2021.

92. Árið 2017 tók stefndi upp vinnuskráningarkerfið „Vinnustund“. Samkvæmt gögnum málsins er kerfinu ætlað að halda utan um með nákvæmum og miðlægum hætti m. a. mætingar og viðveru starfsmanna, orlof og yfirvinnu. Starfsmönnum er ætlað að skrá sig í kerfið úr borðsímum á vinnustað og skrá yfirvinnustundir sem sætir svo yfirferð yfirmanns, áður en upplýsingarnar eru sendar til launabókhalds. Enginn ágreiningur er gerður um að yfirmaður stefnanda hafði ætíð aðgang að skráningum hans í kerfið. Þannig liggur fyrir að upplýsingar um alla þá yfirvinnu sem stefnandi krefst greiðslu fyrir í máli þessu voru aðgengilegar yfirmanni hans allan þennan tíma og áttu að sæta yfirferð, líkt og gögn málsins bera með sér að hafi verið gert. Í greinargerð stefnda kemur þannig fram að það hafi verið í byrjun árs 2021 sem borið hafi á því að tímaskráning stefnanda í Vinnustund hafi verið umfram hefðbundinn dagvinnutíma. Dómurinn telur a. m. k. engin efni til að fallast á að fjöldi yfirvinnustunda stefnanda hafi átt að koma stefnda á óvart, þótt krafa um greiðslu fyrir þær virðist sannanlega hafa gert það.

93. Að því er virðist, m. a. vegna framgreinds, var stefnandi kallaður á fund F-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef sem um haustið áður hafði tekið við stöðu sem yfirmaður yfir nýju sviði Borgarbyggðar, stjórnsýslu- og þjónustusviði, þar sem undir var umsjón tölvu- og upplýsingamála. Í málinu liggja fyrir minnispunktar sem F-kk-nf sendi stefnanda 14. janúar 2021, þ. e. síðar sama dag og fundurinn var haldinn. Samkvæmt þeim var m. a. rætt um svokallað verkbeiðnakerfi sem var ætlað að reyna að koma betra skipulagi á upplýsingatæknimál stefnda. Á fundinum var farið yfir skráningar í Vinnustund og að ekki væri gert ráð fyrir að unnið væri meira en 8 klst. á dag að jafnaði, en það mætti vera sveiganlegt innan viku eða mánaðar. Einnig að almennt væri miðað við að vinnutími starfsmanna væri milli kl. 8 og 4. Vitnið F-kk-nf greindi frá því fyrir dómi að stefnandi hefði engar kröfur gert gagnvart sér um greiðslur fyrir yfirvinnu, en hannhafi brýnt fyrir stefnanda að ef hann þyrfti nauðsynlega að vinna yfirvinnu yrði hann að láta sig vita af því fyrirfram og þá hvenær og við hvað. Vitnið staðfesti að það hafi verið í verkahring forstöðumanna að staðfesta mánaðarlega skráningar undirmanna þeirra í Vinnustund.

94. Vitnið kvað sér ekki vera kunnugt um að athugasemdir hafi verið gerðar við yfirvinnu samkvæmt skráningum stefnanda. Enginn hafi sér vitanlega efast um að hann hafi verið við vinnu á þessum tíma. Fallist hafi þannig verið á að vinnan hafi verið innt af hendi en aldrei verið fallist á að greiða sérstaklega laun á grundvelli skráningarinnar.

95. Í ljósi framburðar F-kk-ef sem og öðrum gögnum málsins, m. a. skýrslu sem Miracle vann fyrir Borgarbyggð, „Staða upplýsingatækni hjá Borgarbyggð“, sem er frá 9. júlí 2020, verður vart gerður ágreiningur um að starfssvið stefnanda var afar víðfeðmt og álag á honum mun meira en svo að einn maður gæti sinnt þeirri þörf sem sannanlega var til staðar. Þegar stefnanda var sagt upp störfum voru að sögn yfirmanns hans því tveir kostir sem við blöstu. Annars vegar að stefnandi héldi starfi sínu en ráðinn yrði annar starfsmaður til að sinna starfinu með stefnanda vegna umfangs þess. Hins vegar að leggja stöðu stefnanda niður og útvista þessum málum, sem varð raunin.

96. Því liggur fyrir í málinu samtímaskráning stefnanda á vinnu sem hann verður þá ágreiningslaust talinn hafa sinnt fyrir stefnda utan venjulegs vinnutíma; skráning sem var yfirfarin eða að minnsta kosti skyldi yfirfarin í hverjum mánuði af yfirmanni til samþykktar eða athugasemda. Engar slíkar athugasemdir eru sjáanlegar í málinu, utan þeirra sem yfirmaður stefnanda hafði uppi almennt við stefnanda 14. janúar 2021.

97. Hvergi er því haldið fram að þessi skráða yfirvinna hafi verið hluti af einhvers konar jöfnun stefnanda á vinnutíma sínum þannig að skráð yfirvinna hafi vegið á móti dagvinnu sem ekki hafi verið unnin. Ekkert bendir þannig til annars en að stefnandi hafi jafnframt unnið að jafnaði fullan vinnudag á dagvinnutíma.

98. Með vísan til framangreindra sjónarmiða, fullkomins tíma- og viðveruskráningarkerfis stefnda, yfirferðar og eftirlits yfirmanna með störfum og vinnutíma stefnanda, verður sönnunarbyrði um aðra stöðu en að framan greinir lögð á stefnda. Hana hefur stefndi ekki axlað og hefur reyndar gert afar takmakaða tilraun til slíks. Handahófskenndar ábendingar stefnda á færslur í framangreint tímaskráningarkerfi sem stefndi telur vart standast, án þess að gera frekari grein fyrir því, geta ekki í ljósi framangreinds orðið til þess að mati dómsins að ástæða sé til að lækka kröfur stefnanda.

Höfnun stefnda á greiðslu fyrir yfirvinnu er þannig fyrst og fremst á því byggð að aðilar hafi í upphafi samið svo um að ekki yrði sérstaklega greitt fyrir yfirvinnu heldur skyldi greiðsla vera innifalin í launum sem fyrir vikið hafi verið ákveðin hærri en lágmarkslaunataxti sem til viðmiðunar hafi verið.

99. Eftir stendur að hvernig sem á málið er litið liggur fyrir að miðað við framlag stefnanda í samningssambandinu, sem var hans vinnukraftur, og þau heildarlaun sem hann þáði fyrir þá vinnu úr hendi viðsemjanda síns, blasir við að mati dómsins að stefndi hefur greitt stefnanda laun á því tímbili sem um ræðir sem er undir þeim lágmarkskjörum sem stefnanda voru tryggð með kjarasamningi Kjalar og SÍS. Ákvæði í ráðningarsamningi stefnanda sem stefndi telur að hafi girt fyrir frekari greiðslur til stefnanda verður því að þessu leyti að telja ógilt í samræmi við framangreindar meginreglur og ekki á því byggt. Hér er þá gætt að því að meta greiðslur samkvæmt samningi aðila andspænis vinnuframlagi stefnanda heildstætt en ekki einstök ákvæði í kjarasamningi í tómarúmi líkt og stefndi vísar til í sinni greinargerð, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 118/2007.

100. Á framangreindu tímabili telur dómurinn því ljóst að stefnandi hafi eignast lögvarða kröfu á hendur stefnda vegna vangreiddra launa.

101. Til álita kemur þá hvort stefnandi verði talinn hafa tapað þessum rétti fyrir tómlætissakir líkt og stefndi kýs að byggja á. Ekki verður á það fallist. Ekki er þannig hægt að áfellast stefnanda fyrir að hafa ekki gert kröfur á þessum grundvelli fyrr, þótt þær hafi sannanlega í raun stofnast jafnóðum. Óumdeilt er þannig í málinu að stefnandi fór á tímabilinu ítrekað fram á að laun hans yrðu hækkuð vegna of mikils álags. Stefnandi kveðst sjálfur hafa margsinnis gert slíka kröfu en vegna afar tíðra mannaskipta hjá stefnda í yfirstjórn, sem ekki er gerður ágreiningur um, hafi þau erindi, þrátt fyrir ágætan ásetning stjórnenda hverju sinni, ekki skilað sér í launaumslagið. Stefnandi hefur nafngreint þá stjórnendur stefnda sem hann kveðst hafa rætt við og að hluta til hvenær. Stefndi hefur ekki talið ástæðu til að kalla umrædda stjórnendur núverandi eða fyrrverandi fyrir dóm og verður að líta svo á, líkt og má greina reyndar í málatilbúnaði stefnda að öðru leyti, að þessi hafi verið raunin.

102. Stefnandi kveðst hreinlega ekki hafa áttað sig á því að hann gæti átt frekari rétt en þann einan að krefast hækkunar á launum vegna mikils álags, fyrr en hann eftir uppsögn úr starfi kom að máli við lögmann sinn. Í ljósi efnis þess samnings sem stefnandi skrifaði undir í upphafi verður að telja að þessi sýn hans á málið hafi verið afsakanleg í þeim skilningi að hann hafi ekki tapað þessum kröfum.

103 Til þess að lögvarðar ófyrndar kröfur verði taldar falla niður fyrir tómlæti þarf réttmæti kröfu að vera frá öndverðu litlum vafa undirorpið og mátt vera þeim ljóst sem kröfuna getur gert. Undir þeim kringumstæðum er þannig eðlilegt gagnvart þeim er kröfuna ber að efna að kröfuhafi geri gangskör að innheimtu kröfu sinnar en eigi ella á hættu að tapa henni. Dómurinn telur að stefndi, sem er opinber aðili með um 300 manns í vinnu, geti ekki borið fyrir sig grandleysi um þá skyldu sem á honum hvílir um að tryggja launþegum sínum a. m. k. lágmarkskjör. Þegar upp var staðið og yfirvinna stefnanda varð ljós varð að mati dómsins einnig ljóst, en ekki sannanlega fyrr með óyggjandi hætti, að hann var vanhaldinn í launum.

104. Ef svipta á starfsmann fyrir tómlætissakir rétti til að fá laun fyrir vinnuframlag sem hann hefur sannanlega innt af hendi til hagsbóta fyrir vinnuveitanda og honum ber lögum samkvæmt, þarf að mati dómsins að gera afar ríkar kröfur til grandsemi launþegans um rétt sinn annars vegar og grandleysis og réttmætra væntinga launagreiðandans, í þessu tilviki opinbers aðila, hins vegar. Atvik þessa máls réttlæta ekki slíka niðurstöðu að mati dómsins.

105. Að mati dómsins eru þó engin efni til að fallast á hvort heldur aðal- eða varakröfu stefnanda. Líkt og að framan greinir voru heildarlaun stefnanda talsvert umfram grunnlaun sem honum bar samkvæmt launaflokkun. Ekki er hægt að líta öðruvísi á en að gagnkvæmur skilningur hafi verið um að stefndi hafi ekki ætlað að greiða sérstaklega fyrir yfirvinnu, en launin hins vegar verið ákveðin rífleg til að mæta yfirvinnu ef hún reyndist nauðsynleg. Í þessu ljósi telur dómurinn ekki hægt að fallast á að greiðslur fyrir sannanlega unna yfirvinnu verði reiknaðar sem hlutfall af umsömdum heildarlaunum stefnanda líkt og miðað er við í aðal- og varakröfu hans, með ólíkum hætti þó. Með því að litið verður framhjá framangreindu ákvæði um heildarlaun eru forsendur sem báðir aðilar virðast hafa gengið út frá í samningum brostnar. Hér verður ekki bæði sleppt og haldið.

106. Með vísan til þess telur dómurinn eðlilegt að miða við forsendur í þrautavarakröfu stefnanda, sem tekur mið af því að samið hafi verið um laun samkvæmt launaflokki 145 samkvæmt kjarasamningi Kjalar og SÍS sem á við um starf kerfisstjóra/tölvuumsjónarmanns og greiðslur fyrir sannanlega yfirvinnu stefnanda reiknaðar út frá þeim flokki. Tímagjald í yfirvinnu er í þrautavarakröfu þannig reiknað sem 1,0385% af launum samkvæmt þeim taxta í stað þess að reiknast af umsömdum heildarlaunum. Síðan er reiknað út frá mismuni á heildarlaunum og launum samkvæmt launaflokki 145 hversu marga yfirvinnutíma hægt er þannig að líta á að stefnandi hafi sannanlega fengið greidda. Eftir standa þá tímar samkvæmt Vinnustund sem teljast þá ógreiddir.

107. Kemur þá til skoðunar hvort hægt sé að leggja framlögð gögn stefnanda um yfirvinnustundir á tímabilinu til grundvallar við útreikning á kröfu hans. Þar verður útgangspunkturinn að vera í grunninn sá sami, þ. e. sú staðreynd að þessar upplýsingar eru samkvæmt samtímaskráningu í miðlægt kerfi sem stefndi leggur til og ætlaði starfsmönnum sínum að skrá sína tíma og viðveru í og sætti reglulegri yfirferð stjórnenda hjá stefnda til samþykkis. Stefndi hefur bent á nokkrar sem hann telur augljósar rangfærslur af hálfu stefnanda sem varða þó einungis afar lítinn hluta af skráningunum árið 2018 og stefnandi hefur leitast við að skýra nánar, eins og andmæli stefnda hafa gefið tilefni til. Stefnda hefði verið í lófa lagið að benda með nákvæmum hætti á hvaða skráningar standist alls ekki, þrátt fyrir framangreint, um ætlaða samtímayfirferð yfirmanna stefnanda hverju sinni. Dómurinn telur því ekki ástæðu til þess eftir á að hnika til þeim forsendum sem stefnukröfur byggjast á að þessu leyti.

108. Þá telur dómurinn ekki rétt að það eigi að hafa sérstök áhrif þótt F-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, sem dómurinn telur ekkert benda til annars en að hafi verið yfirmaður stefnanda á þeim tíma, hafi brýnt fyrir honum að hann fengi að því er virðist ekki aukagreiðslur fyrir yfirvinnu, nema láta yfirmann vita, þá væntanlega til samþykkis fyrirfram. Réttarstaðan eins og dómurinn telur hana hafa verið breyttist ekki við þessa áréttingu sem á sér þá einfaldlega beina skírskotun í upphaflegan ráðningarsamning. Eftir sem áður leiddi sannanleg yfirvinna, sem unnin var í kjölfar þessarar áminningar stefnda, til þess að launagreiðslur til stefnanda fyrir hans vinnuframlag voru undir lágmarkskjörum. Stefnandi var í sömu villu um réttarstöðu sína eftir þann fund og hann var fyrir hann og taldi sér áframt skylt að sinna þeim umfangsmiklu verkefnum sem ágreiningslaust er að alls staðar blöstu við.

109. Því verður fallist á kröfu stefnanda vegna ógreiddrar yfirvinnu samkvæmt þrautavarakröfu hans með 3.311.191 kr. auk orlofs, sem sundurliðast svo í stefnu: júní-desember 2018 409.246 kr. janúar- mars 2019 139.701 kr. apríl-nóvember 2019 1.482.441 kr. janúar- mars 2020 131.407 kr. júní, júlí, september- nóvember 2020 638.399 kr. janúar- maí, júlí, september, október 2021 509.997 kr.

Alls 3.311.191 kr.

Orlof 13,04% 452.327 kr.

Alls 3.763.518 kr. ásamt vöxtum samkvæmt kröfugerð en vaxtakrafa hefur ekki sætt sérstökum rökstuddum andmælum.

Orlof

110. Orlofskrafa stefnanda byggist á því að við það einhliða uppgjör sem fram hafi farið við starfslok hafi hann átt frekari kröfur vegna ótekins orlofs. Við aðalmeðferð málsins staðfesti lögmaður stefnda, aðspurður að dómara, að enginn ágreiningur væri gerður um útreikning á þessari kröfu og rétti stefnanda á orlofsgreiðslum allt að 60 dögum, ef á annað borð í ljós væri leitt að hann ætti ótekið orlof, en því mótmælir stefndi og telur orlof að fullu uppgert.

111. Í þessum efnum vísar stefnandi til ráðningartímabilsins alls, þ. e. frá 2015, og leggur fram yfirlit yfir áunnið og ótekið orlof á tímabilinu sem hann telur vera 108 daga. Ágreiningslaust er að við uppgjör var miðað við 39 daga, og eftir standi því að sögn stefnanda 69 uppsafnaðir en ógreiddir orlofsdagar. Krafa um greiðslu á 60 dögum á sér stoð í sérstöku samkomulagi milli Kjalar og SÍS í grein 4.3.1 í kjarasamningi, um að allt gjaldfallið orlof fyrir 1. maí 2020, allt að 60 dögum, yrði greitt fyrir 23. apríl 2023 ef slík krafa kæmi fram, en félli ella niður. Um þetta er enginn ágreiningur, þ. e. ef stefnandi ætti yfir höfuð vangreitt orlof. Stefndi ber hvorki fyrir sig fyrningu þessarar kröfu né að stefnandi hafi glatað meintri kröfu vegna tómlætis.

112. Stefndi byggir hins vegar á því að það eina sem liggi fyrir um kröfuna sé samantekt stefnanda sjálfs. Skjalið sé einhliða sett fram af stefnanda og sanni því ekki meintan orlofsrétt stefnanda. Uppgjör fyrir uppsafnað og ótekið orlof stefnanda hafi þegar farið fram og stefnandi eigi ekki frekari kröfur vegna þess. Fyrir hinu gagnstæða beri stefnandi sönnunarbyrði og hana hafi hann ekki axlað.

113. Í kjarasamningi þeim sem um ráðningarsambandið gildir er kveðið á um, líkt og tíðkanlegt er, að vinnuveitandi ákveði í samráði við starfsmann hvenær orlof skuli veitt, en þessi regla á sér beina skírskotun í 5. gr. laga um orlof nr. 30/1987. Af þessari reglu hlýtur að leiða að vinnuveitandi skuli hverju sinni eiga nákvæmt yfirlit yfir stöðu á óteknu orlofi starfsmanns. Ekki er hægt að draga aðra ályktun en þá að skylda launagreiðanda til utanumhalds í þessum efnum sé áréttuð í 3. málslið, 2. mgr. 7. gr. laga um orlof.

114. Með vísan til framangreinds verður þvert á móti að líta svo á að nokkuð rík sönnunarbyrði hvíli fremur á launagreiðanda og þá stefnda í þessu máli um hvort orlof stefnanda hafi verið að fullu greitt. Þá kröfu verður hins vegar að gera að launþegi geriþað að einhverju leyti líklegt og styðji það gögnum að hann sé vanhaldinn í þeim efnum. 115. Í málatilbúnaði stefnanda varðandi ógreiddar yfirvinnustundir, sbr. framangreinda umfjöllun, var fyrst og fremst byggt á skráningum í Vinnustund til að sanna fjölda þeirra, og var á þá viðmiðun fallist. Með sama hætti hefur stefndi byggt sönnunarfærslu varðandi orlofstöku stefnanda á skráningum í kerfið, þ. e. frá og með 2018. Dómurinn fær ekki betur séð en að nokkur samhljómur sé enda með aðilum þegar upp er staðið um útreikning vegna tímans eftir upptöku skráningarkerfisins, og tafla sem notuð var til uppgjörs á orlofi virðist þannig eiga beina skírskotun til innskráninga þar. Þótt framlögð yfirlit aðila geti vart talist nákvæm, a. m. k. ekki svo skýr að geti staðið ein og sér til grundvallar niðurstöðu, voru þau útskýrð með fullnægjandi hætti að mati dómsins með framburði fyrir dómi, tilvísunum í framlögð gögn og útskýringum lögmanns stefnda. Í ljósi þess sönnunargildis, sem skráningarkerfinu hefur verið veitt í dómnum, verður sönnunarbyrði um að kerfið gefi ekki rétta mynd af orlofstöku stefnanda lögð á hann þrátt fyrir framangreind meginsjónarmið. Þar sem slík sönnunarfærsla hefur verið afar takmörkuð af hálfu stefnanda, a. m. k. þannig að nægi til að hnekkja þeim gögnum sem þó nýtur við, verður að líta svo á að fullnægjandi uppgjör vegna tímans frá upphafi orlofsárs 2018 og eftir það hafi þegar farið fram.

116. Yfirlit stefnanda í málinu fyrir tímabilið frá því er hann hóf störf og þar til viðverukerfið Vinnustund var innleitt, þ. e. fyrir árin 2015- 2018, er með öllu órökstutt. Þar er einungis um að ræða samantekt í tölvuskeyti til lögmanns hans frá maí 2022 og svo samanburð á samantekt hans og stefnda. Af gögnum málsins má einnig greina, sem undirstrikar nokkra óvissu varðandi kröfugerðina, að stefnandi krafðist í fyrstu engra ógreiddra orlofsdaga, en í bréfum Kjalar, f. h. stefnanda 29. október og 8. nóvember 2021, var í engu minnst á orlofsskuld, en þeim bréfum var þó einkum beint að lögmæti uppsagnarinnar sem slíkrar, svo að allrar sanngirni sé gætt. Í bréfi Kjalar frá 3. janúar 2022 var hins vegar gerð krafa um 147,5 daga. Í bréfi 27. janúar 2022 var send leiðrétt krafa upp á 47,21 orlofsdag, og í kjölfarið virðist þá hafa verið gengið frá greiðslu á 39 dögum sem fram fór í byrjun febrúar 2022. Þrátt fyrir það er krafa stefnanda um 47,21 dag áréttuð í bréfi lögmanns hans í apríl 2022, en þó ekki gerðar frekari kröfur til orlofs. Það er hins vegar í kjölfar samantektar stefnanda, sem hann sendi lögmanni sínum í maí 2022, sem endanlegar kröfur stefnanda varðandi orlof virðast líta dagsins ljós, án sérstakra sjáanlegra skýringa á misræminu. Dómurinn telur vegna málatilbúnaðar stefnanda þá rétt að taka fram að ekki verður séð, m. v. framangreinda kröfugerð og gang málsins, að það skipti sérstöku máli við heildarmat á orlofskröfu stefnanda og réttmæti hennar þótt hann hafi í undirbúningi fyrir framangreindan fund með F-kk-þgf H-kk-þgf í janúar 2021 sett niður þá athugasemd um nauðsyn þess að: „... koma á hreint skráningu um tekið orlof hjá mér og hvað er ótekið, munar þar miklu sem er furðulegt.“

117. Þau yfirlit sem stefndi hefur lagt fram í málinu eru hins vegar ítarleg og rökstudd. Þótt yfirlit vegna áranna fyrir 2018, sem stefndi kveðst hafa stuðst við almennt vegna utanumhalds varðandi orlofstöku, sé vissulega ekki jafn áreiðanlegt og ætla má að Vinnustund sé verður ekki annað séð en að það hafi haldið ágætlega utan um orlofstöku stefnanda og jafnframt er þar getið um veikindadaga og sérstaklega tiltekið um aðrar fjarvistir sem ekki hafa verið reiknaðar sem taka orlofs. Þrátt fyrir að stefnandi mótmæli mjög eindregið sönnunargildi þeirra gagna sem stefndi miðar við vegna þessa tímabils verður þó ekki betur séð en að aðilar séu sammála um orlofstöku fyrir elsta tímann, þ. e. árin 2015 og 2016, þótt eitthvert misræmi sé í framlögðum töflum. Þar gangi aðilar út frá því að fyrsta tímabilið, þ. e. frá ágúst 2015 til apríl 2016, hafi stefnandi átt 22,5 ótekna orlofsdaga og 27 daga frá þeim tíma fram til apríl 2017.

118. Eftir stendur þá ágreiningur um að stefnandi hafi verið frá vinnu vegna orlofs tímabilið frá maí 2017 til apríl 2018 í alls 53 daga. Þrátt fyrir að þetta sé byggt á sömu gögnum og að framan greinir telur stefnandi þessa skráningu alls ekki standast. Er þar einkum byggt á tvennu, annars vegar því að stefnandi hafi á þessum tíma glímt við mikil veikindi, sem ekki er gerður ágreiningur um, og verið af þeim sökum talsvert frá vinnu á þessum tíma, sem rati ekki inn í skjalið sem stefndi leggur til grundvallar, og hins vegar einfaldlega á því að útilokað sé að draga frá uppgjörinu orlofsdaga á einu orlofsári sem fari umfram 30 daga orlof. Ef til slíks komi beri að draga umframorlof frá launum viðkomandi launþega til uppgjörs.

119. Þau læknisvottorð sem þó hafa verið lögð fram í málinu og sýna veikindi stefnanda eru ekki fullnægjandi til að styðja við fyrri málsástæðu stefnanda í þessum efnum gegn andmælum stefnda. Burtséð frá því hvort framlagning á nákvæmara vottorði hafi verið möguleg, eða jafnvel að framburður fyrir dómi hefði getað varpað betra ljósi á þetta, hefur slík sönnunarfærsla ekki farið fram. Engin efni eru því til að fallast á leiðréttingu þessarar skráningar með þessum rökum. Að því frágengnu stendur eftir sú málsástæða stefnanda að allt að einu geti ekki staðist að draga frá orlofsdaga umfram 30 daga hámark orlofsársins. Ekki hefur verið reifað með fullnægjandi hætti að mati dómsins hvaða áhrif slíkt hefur.

120. Við blasir þó að þá verði gengið út frá því að stefnandi hafi sannanlega ekki verið við störf í þennan tíma á umræddu orlofsári heldur verið í leyfi á launum. Ekkert bendir heldur til þess að sérstakt uppgjör hafi farið fram vegna þessa, nema í því formi sem gert var þegar ótekið orlof var gert upp, en dómurinn telur að það hljóti stefnda að hafa verið heimilt enda myndi önnur niðurstaða væntanlega fela í sér að stefnandi hefði ella verið á tvöföldum launum umrædda umframorlofsdaga. Ráðagerð var um það í þeim athugasemdum sem fylgdu með samantekt starfsmanna stefnda varðandi orlofsdaga stefnanda aðhægt væri jafnvel að varpa betra ljósi á þetta tímabil, en stefnandi hefur ekki gert nokkurn reka að því.

121. Þegar lagt er heildarmat á framlögð gögn vegna ótekins orlofs og sönnunarstöðuna telur dómurinn því ekki hægt að fallast á að stefnandi eigi frekari kröfur á grundvelli orlofs og óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af þeirri kröfu.

Krafa vegna meintarar ólögmætrar uppsagnar

122. Á það verður fallist að ástæða fyrir því að stefnanda var sagt upp störfum á fundi með yfirmönnum sínum í október 2021 var skipulagsbreyting. Uppsögnin, sem birt var stefnanda 19. október 2021, byggðist á samþykkt byggðaráðs Borgarbyggðar um hálfum mánuði áður, sem átti þó eftir að fá staðfestingu sveitarstjórnar. Ekki er byggt á því af hálfu stefnanda að sú staða hafi skipt sérstöku máli varðandi bótakröfu hans, þ. e. hafi sem slík valdið honum tjóni, enda vart hægt að sjá að fjárhagslegt tjón hafi getað skapast einungis af þeim sökum, en ákvörðunin var sannanlega staðfest af sveitarstjórn skömmu síðar.

123. Þá telur dómurinn engu máli skipta í ljósi atvika málsins á hvaða forsendum stefnandi var boðaður til fundarins.

124. Af gögnum málsins og framburði F-kk-ef H-kk-ef, þáverandi yfirmanns stefnanda, verður ráðið að áður en þessi ákvörðun var tekin hafi tveir kostir verið í stöðunni, að efla upplýsingasviðið frá því sem verið hafði og ráða annan starfsmann inn, sem væntanlega hefði þýtt að stefnandi héldi stöðu sinni a. m. k. um sinn, eða að leggja stöðu stefnanda niður og útvista þessari þjónustu.

125. Sú ályktun verður einnig dregin af gögnum málsins að ástæða fyrir skipulagsbreytingum var talsverð óánægja með stöðu þessara mála hjá Borgarbyggð og umkvartanir sem höfðu borist vegna upplýsingatæknimála. Eru í úttektarskýrslu Miracle frá júlí 2020 tekin margs konar dæmi um það sem notendur voru ósáttir með og það sem skýrsluhöfundar töldu ekki í lagi. Augljóst er að langflestar þessara athugasemda beindust óbeint að stefnda og starfi hans enda hann eini starfsmaður Borgarbyggðar sem sinnti þeim málum sem skýrslan fjallaði um.

126. Þrátt fyrir það er ekki að sjá merki þess að uppsögn stefnanda hafi verið vegna frammistöðu hans í starfi og ekkert í málinu sem bendir til óánægju stjórnenda stefnda með hans störf, a. m. k. ekki þannig að uppsögn hans væri sérstakt markmið. Þannig verður sú ályktun ekki dregin út frá framangreindum kostum sem þáverandi forstöðumaður sviðsins, taldi sannanlega vera í stöðunni að skipulagsbreytingarnar hafi verið með einhverjum hætti til höfuðs stefnanda og hans störfum.

127. Hins vegar blasti það greinilega við öllum sem um fjölluðu að gera þyrfti skipulagsbreytingar og brýn þörf var á að grípa til ráðstafana. Stjórnendum, hvort sem er einkafyrirtækjum eða fyrirtækjum hins opinbera, verður að játa rúmt svigrúm til ákvarðanatöku líkt og þessari og jafnframt að tryggja það eins og best verður á kosið að slíkar ákvarðanir gangi hratt fyrir sig ef nauðsyn krefur.

128. Í þessu sambandi athugast að framangreind skýrsla, sem ágreiningslaust er að leiddi að lokum til þess að starf stefnanda var lagt niður, leit dagsins ljós í júlí 2020, en eftir það starfaði stefnandi áfram í um 15 mánuði sem eini starfsmaður stefnda sem sinnti þessum málum. Gerðar voru til að mynda í kjölfar skýrslunnar tilraunir með fyrrgreint verkbeiðnakerfi að frumkvæði og í samstarfi við stefnanda en það skilaði greinilega ekki viðhlítandi árangri og niðurstaðan varð sú að leggja starfið niður.

129. Í ljósi þessa telur dómurinn að ekki hafi verið þörf á að gæta sérstaklega að andmælarétti stefnanda eða að honum hafi átt, á grundvelli ákvæða í kjarasamningi, að gefa kost á að hafa trúnaðarmann með sér á fundinn 19. október 2021 þegar honum var afhent uppsagnarbréfið. Uppsögnin varðaði þannig ekki frammistöðu stefnanda sérstaklega eða ávirðingar gagnvart honum, heldur ákvörðun kjörinna fulltrúa sveitarfélagsins um skipulagsbreytingar en um slíkar hefur stefnandi almennt ekki andmælarétt. Þannig verður því hafnað að stefnanda hafi borið andmælaréttur, hvort heldur á grundvelli samninga hans við stefnda, kjarasamnings eða 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

130. Þá er haldlaus, en ella vanreifuð, sú málsástæða stefnanda að stefndi hafi brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. sömu laga. Því lögmæta markmiði sem að var stefnt með ákvörðuninni, þ. e. umræddum skipulagsbreytingum, varð ekki náð með öðru og vægara móti en með niðurlagningu á starfi stefnanda. Dómurinn sér ekki að ákvæði í gr. 11.1.4.1 í kjarasamningi Kjalar geti breytt neinu um lögmæti uppsagnarinnar sem slíkrar, eða að raunhæfur kostur hafi verið að bjóða stefnanda annað starf hjá stefnda og að slíkar tilraunir hafi getað breytt einhverju um lögmæti uppsagnarinnar.

131. Uppsögn stefnda á stefnanda úr starfi hans var því að mati dómsins lögmæt.

132. Ekki er fallist á með stefnda að þegar af þeirri ástæðu skorti bótagrundvöll fyrir miskabótum, þar sem skorti á ólögmætisskilyrði 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Dómurinn telur þannig að þótt uppsögn starfsmanns verði talin lögmæt sem slík geti þaðhvernig staðið sé að uppsögn falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart þeim sem hún beinist að.

133. Í ljósi þess sem fyrir liggur í gögnum málsins um inntak og eðli þess starfs sem stefnandi gegndi fyrir stefnda verður að telja nægjanlega upplýst að nauðsynlegt og eðlilegt hafi verið að tilkynna forsvarsmönnum og eftir atvikum öðrum starfsmönnum stefnda um uppsögn stefnanda strax og hún hafði tekið gildi. Jafnframt með sömu rökum að ekki hafi þá verið ráðlegt að upplýsa stefnanda fyrirfram um fundarefni fundarins 19. október 2021.

134. Hins vegar verður ekki séð að stefnanda hafi ekki mátt gefa kost á að upplýsa eiginkonu sína og fjölskyldu um stöðu mála áður en hún sjálf fékk tilkynningu um hana í tölvuskeyti. Þótt í þessu hafi falist, að mati dómsins, skortur á nærgætni og yfirbragðið nokkuð kaldranalegt, að því er virðist að óþörfu, er ekki hægt að fallast á að með framgöngu sinni hafi forsvarsmenn stefnda sýnt af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi umrætt sinn eða gerst sekir um ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda þannig að bakað hafi þeim bótaskyldu.

135. Því verður kröfum stefnanda um skaðabætur vegna ólögmætrar uppsagnar, fyrir fjártjón og miska að álitum, hafnað.

Samantekt, málskostnaður o. fl.

136. Með vísan til framangreinds verður fallist á kröfur stefnanda um greiðslur fyrir ógreidda yfirvinnu samkvæmt kröfugerð hans í þrautavarakröfu, ásamt vöxtum samkvæmt kröfugerð, en vaxtakröfu hefur ekki verið sérstaklega mótmælt og styðst við fullgild lagarök. Stefndi verður hins vegar sýknaður af öðrum kröfum stefnanda.

137. Í ljósi úrslita málsins, stöðu aðila og atvikum verður stefnda gert að greiða hluta af málskostnaði stefnanda í samræmi við 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnandi krafðist í stefnu málskostnaðar samkvæmt tiltekinni gjaldskrá, en hefur þó ekki lagt hana fram í málinu.

138. Við aðalmeðferð reifaði lögmaður stefnanda þó sjónarmið sem hann taldi að hafa bæri til hliðsjónar við ákvörðun málskostnaðar, m. a. vegna umfangs málsins sem endurspeglaðist t. a. m. í framlögðum málskostnaðarreikningi stefnda. Að teknu tilliti til framangreinds verður stefnda gert að greiða stefnanda 1.250.000 krónur í málskostnað.

139. Málið fluttu lögmennirnir G-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf fyrir stefnanda og E-kk-nf K-kk-nf G-kk-nf fyrir stefnda.

140. Dóminn kveður upp L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ

Stefndi, Borgarbyggð, greiði stefnanda, G-kk-þgf A-kk-þgf G-kk-þgf, 3.763.518 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 409.246 krónum frá 1. janúar 2019 til 1. janúar 2020 en frá þeim degi af 2.031.388 krónum til 1. janúar 2021 en frá þeim degi af 2.801.194 krónum til 1. janúar 2022 en frá þeim degi af 3.763.518 krónum til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.250.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf