E-4394/2022

1. Mál þetta, sem var dómtekið 21. apríl 2023, var höfðað 2 1. september 2 022 af A, [...] í Reykjavík, gegn B hf., [...]í Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða honum 3.510.981 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2022 til greiðsludags. Til vara er krafist viðurkenningar á að stefnda sé skylt að greiða stefnanda skaðabætur og miskabætur vegna ólögmætrar riftunar stefnda á ráðningarsamningi aðila 13. október 2021. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

3. S tefndikrefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda, auk álags.

IH elstu málsatvik

4. Mál þetta verður rakið til þess að stefndi rifti ráðningarsamningi við stefnanda [...]. 2021. Stefnandi hafði þá starfað sem [...] hjá stefnda frá [...] 2019. Um var að ræða ótímabundið starf og kom fram í ráðningarsamningi að kjarasamningur Rafiðnaðarsambands Íslands og stefnda skyldi gilda um ráðningarsambandið.

5. Uppsögnin var rakin til framferðis stefnanda á s tarfs manna skemmtun [...] 2021. í [...].

Stefnandi var á þeim tíma í fæðingarorlofi en mætti á samkomuna um kvöld ið. Hann var ósáttur við hegðun tiltekins samstarfsmanns og ákvað að skerast í leikinn. Fram kom í aðilaskýrslu stefnanda að hann hefði hrint starfsmanninum og kýlt hann nokkrum sinnum. Eftir það fór stefnandi heim með leigubifreið, en samstarfsmaður hans mun hafa verið áfram ása mkomunni.

6. Stefndi fékk upplýsingar um atvikið mánudaginn [...] 2021. Mannauðsstjóri stefnda hafði samband við stefnanda samdægurs og bað hann meðal annars að lýsa því sem gerst hefði. Þá kveður stefndi mannauðsstjórann hafa rætt við samstarfsmann stefnanda, sem og nokkra starfsmenn sem voru á samkomunni. M eð SMS- skilaboðum, sem send vorud egi síðar, var stefnandi boðaður á fund með mannauðsstjóranum og yfirmanni sínum. Fundurinn fór fram [...] 2021 og var stefnanda afhent bréf þar sem fram kom að vegna verulegra vanefnda á skyldum samkvæmt ráðningarsamningi væri samningnum rift frá og með þeim tíma. Var riftunin nánar skýrð með eftirfarandi hætti: „Eins og þér er kunnugt [...] var haldin samkoma í [...]. Í þeirri samkomu réðst þú, samkvæmt upplýsingum félagsins og framburði vitna, með grófum hætti að starfsmanni félagsins. Hefur hann í kjölfarið leitað aðhlynningar á slysadeild Landspítalans. Vegna þessarar líkamsárásar á starfsmann B h f. í samkomu á vegum félagsins hefur þú verulega vanefnt skyldur þínar á grundvelli fyrrgreinds ráðningarsambands.“

7. Meðal gagna málsins er lögregluskýrsla frá [...] 2021 sem var rituð í tilefni af kæru samstarfsmanns stefnanda. Þar kemur fram að viðkomandi vilji kæra líkamsárás sem hafi átt sér stað á vinnustaðar skemmtun. Því er nánar lýst að kærandi hafi verið ölvaður og með leiðindi við fólk sem hafi falist í að „sýna miðfingurinn“. Hafi stefnandi tekið því illa, hrint honum og sparkað í andlit hans. Tekið er fram að kærandi muni ekki eftir atvikinu en aðrir á vettvangi hafi sagt honum hvað hafi gerst.

8. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda 1. mars 2022 var rökstutt að uppsögn stefn-anda hefði verið ólögmæt. Þá var krafist greiðslu launa í uppsagnarfresti og miskabóta. Kröfunni var hafnað með bréfi stefnda 11. sama mánaðar og vísað til þess að í ljósi atvika hefði verið heimiltað rifta ráðningarsamningnum fyrirvaralaust.

IIH elstu málsástæður og lagarök stefnanda 9. Stefnandi byggir á því að riftun stefnda á ráðningarsambandi aðila hafi verið ólögmæt og hafi hann bakað sér skaðabótaábyrgð. Vísað er til þess að stefnandi hafi ekki vanefnt starfsskyldur sínar og í öllu falli ekkimeð þeim hætti að réttlæt t geti fyrirvaralausa riftun ráðningarsamnings án greiðslna í uppsagnarfresti. Krafa stefnanda um vangoldin laun í uppsagnarfresti og miskabætur eigi sér stoð í meginreglum samninga- og kröfuréttar, meginreglum vinnuréttar og meginreglum skaðabótaréttar. Þá hafi háttsemi stefnda veriðí andstöðu við ráðningarsamning og gildandi kjarasamning, sem og lög nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldra orlof og lög nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna.

10. Stefnandi tekur fram að til þess að heimilt sé að víkja starfs manni fyrirvaralaustú r starfi þurfi hann að hafa gerst sekur um verulega vanefnd á skyldum samkvæmt ráðningar-samningi, eftir atvikum eins og hann verði fylltur með ákvæðum kjarasamnings. Ráðið verði af uppsagnarbréfi og samskiptum aðila að ákvörðun stefnda hafi verið reist á því að hegðun stefnanda á samkomu starfsmanna hafi falið í sér verulega vanefnd á ráðningarsamningi. Hin meinta háttsemi stefnanda hafi ekki lotið að starfi hans og hafi hann hvorki vanefnt skyldur sínar samkvæmt ráðningarsamningi né skaðað hagsmuni stefnda. Þ á þrengist heimild vinnuveitanda til að rifta ráðningarsamningi verulega þegar háttsemi, sem er grundvöllur riftunar, á sér stað utan vinnutíma og vinnustaðar. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að uppfyllt hafi verið skilyrði til að rifta ráðningarsamningi aðila, sem og fyrir því að vægari úrræði en fyrirvaralaus brottvikning hafi ekki dugað.

11. Lýsingu stefnda á atvikum að baki ákvörðun um riftun ráðningarsamnings við stefnanda er mótmælt. Byggt er á því að stefndi hafiekki upplýst atvik nægilega áður en ákvörðun var tekin, en það hafi verið sérlega mikilvægt þar sem ákvörðunin var byggð á meintri refsiverðri háttsemi stefnanda. Stefndi hafi neitað að afhenda stefnanda þær upplýsingar og gögn sem ákvörðunin var byggð á og verði að miða við að ekkert hafi legið fyrir um hina meintu atburðarás. Þar sem stefndi telji stefnanda hafa gerst sekan um ofbeldi hafi stefnanda borið að fylgja málsmeðferð samkvæmt reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum og viðbragðsáætlun stefnda um heilsuvernd, en málsmeðferð á þeim grunni hafi ekki farið fram. Þá hafi stefnandi verið í fæðingarorlofi þegar riftunin átti sér stað og hafi ákvörðunin verið í andstöðu við ákvæði laga nr. 144/2020 og l aganr. 150/2020.

12. Stefnandi byggir jafnframt á því að framkvæmd riftunar ráðningar samnings hafi verið ólögmæt þar sem láðst hafi að veita honum aðvörun. Stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á að bæta ráð sitt áður en til riftunar kom og hafi uppsögnin því verið ólögmæt. Þá hafi stefndi brotið gegn grein 14.4 í gildandi kjarasamningi, enda hafi stefnandi ekki sýnt af sér vítaverða vanrækslu í starfi. Samkvæmt ákvæðinu skuli starfsmanni gefinn kostur á að tala máli sínu áður en til uppsagnar kemur, en stefnandi hafi ekki fengið raunhæft tækifæri til þess að kynna sér málið og koma að andmælum. Þá eigi starfs-maður sem kallaður er fyrir yfirmann sinn vegna ávirðinga rétt á því að trúnaðarmaður sé viðstaddur, sbr. grein 16.6 í kjarasamningi, en því hafi ekkiverið sinnt.

13. Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt á launum á þriggja mánaða uppsagnarfresti sem teljist frá mánaðamótum. Krafist sé launa fyrir þá daga sem voru eftir af októbermánuði, þegar stefnanda var sagt upp, sem og í þrjá mánuði. Miðað sé við mánaðarlaun stefn-anda áður en fæðingarorlof hófst, sbr. 48. gr. laga nr. 144/2020, að virtri hækkun sem átti að verða 1. janúar 2022. Þá sé krafist greiðslu yfirvinnu og sölulauna sem nemi meðaltali heildargreiðslna til stefnanda síðustu sex mánuði fyrir töku fæðingarorlofs, sem og launa vegna kaffitíma. Jafnframt er krafist greiðslna sem nemi orlofi, lífeyris-sjóðsframlagi og viðbótarframlagi í séreignar sjóð, auk hlutdeildar í orlofs- og desember-uppbót á tímabili uppsagnarfrests. Stefnandi hafi einnig á unnið sér hlutdeild í orlofs-uppbót fyrir árið 2022. Þessir kröfuliðir eru nánar skýrðir í stefnu. Þá er krafist 1.000.000 króna í miskabætur, sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og er krafan nánar rökstudd í stefnu.

14. Varakrafa stefnanda um viðurkenningu á bótaábyrgð stefnda er reist á sömu máls-ástæðum og lagarökum og aðalkrafan. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólög -mætu uppsagnar og séu uppfyllt öll skilyrði til að fallast á viðurkenningarkröfuna verði aðalkröfu hafnað.

I II

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

15. Stefndi vísar til þess að riftun á ráðningarsamningi stefnanda hafi verið byggð á könnun stefnda á atvikum, þar með talið samtölum við vitni. Hvorki hafi verið byggt á einhliða frásögn né láðst að gefa stefnda færi á að koma skýringum á framfæri. Hafi stefnandi fengið færi á að skýra mál sitt í símtali við yfirmann sinn og síðan á fundi með yfir-manni num og mannauðsstjóra stefnda. Hafi frásögn stefnanda á atvikum í öllum helstu atriðum verið í samræmi við frásögn vitna. Stefnandi hafi viðurkennt að hafa ráðist á samstarfsmann sinn með hnefahöggum umrætt sinn og beðist afsökunar á árásinni.

Breytt frásögn í stefnu sé ótrúverðug og fái ekki stoð í gögnum málsins. Þá hafi sá starfsmaður sem varð fyrir árásinni leitað til lögreglu nokkrum dögum eftir atvikið og kært stefnanda fyrir líkamsárás. H afi stefnandi viðurkennt brotið eftir skýrslutökur og greitt brotaþola sátta greiðslu fyrir milligöngu lögreglu.

16. Hafi stefnandi þannig viðurkennt líkamsárásina í tvígang í samtölum við starfsmenn stefnda, sem og með því að samþykkja að greiða bætur eftir að kæra barst lögreglu. Að virtum atvikum er því mótmælt að aðvörun hafi verið nauðsynleg áður en til riftunar ráðningarsamnings stefnanda kom. Það sé viðurkennd meginregla í vinnurétti að fyrir -varalaus brottvikning sé heimil án aðvörunar eða áminningar þegar um verulega alvarleg brot er að ræða, svo sem ofbeldi eða líkamsárás. Þá séu reglur stefnda skýrar um að ofbeldi í hvaða formi sem er sé ekki liðið. Skipti ekki máli hvort ofbeldi eigi sér stað á vinnustað eða í samkvæmi á vegum stefnda, enda hafi samkvæmið verið haldið af stefnda og verið sótt af starfsmönnum hans.

17. Stefndi telur að brot stefnanda hafi verið að fullu upplýst með viðurkenningu hans og framburði vitna. Ekki hafi verið þörf á frekari málsmeðferð hvað það varðar. Við þessar aðstæður hafi önnur vægari úrræði en brottvikning ekki dugað. Það að veitast að sam-starfsmanni með ofbeldi sé ekki liðið og sé ekki hægt að ætlast til þess að fórnarlamb slíkrar árásar þurfi að mæta árásarmanni sínum í vinnunni. Þ á hafi riftun ráðningar-samnings ekki tengst fæðingarorlofi stefnanda.

18. Verði talið að um ólögmæta uppsögn hafi verið að ræða er kröfum stefnanda um leið-réttingu vegna orlofsuppbótar og desemberuppbótar mótmælt. Stefnandi hafi f engið orlof vegna 2020 og 2021 að fullu greitt og ofgreitt vegna 2022. Þá er kröfu um miska-bætur mótmælt, meðal annars með vísan til þess að ekki hafi verið sýnt fram á að riftun-in hafi valdið stefnanda kvíða, streitu eða öðrum andlegum þjáningum. Jafnframt er kröfu um vexti og dráttarvexti mótmælt.

19. Varakröfu stefnanda er mótmælt með vísan til sömu röksemda og áður hafa verið raktar. Þá er áréttað að hvorki hafi verið sýnt fram á saknæma háttsemi starfsmanna stefnda né orsakatengsl á milli slíkrar háttsemi og ætlaðs tjóns stefnanda.

I V

Niðurstaða

20. Aðila greinir á um hvort stefnda hafi verið heimilt að segja stefnanda fyrirvaralaust upp störfum [...] 2 0 21. Ágreiningur þeirra lýtur einkum að því hvort háttsemi stefnanda á starfs manna skemmtun hafi verið þess eðlis að réttlætanlegt hafi verið að segja honum upp störfum án þess að hann fengi greidd laun í uppsagnarfresti. Þá er deilt um hvort fremur hafi borið að veita stefnanda aðvörun og hvort málsmeðferð stefnda hafi verið ísa mræmi við gildandi rétt og kjarasamning aðila.

21. Fram kom í aðilaskýrslu stefnanda að hann hefði komið á umrædda samkomu [...]2021. H ann hefði fengið upplýsingar um að C, samstarfsmaður hans, hefði verið ágengur í garð annarra kvenkyns starfsmanna, einkum systur kærustu stefnanda [...]. Stefnandi lýsti því nánar að starfsmaður að nafni D hefði beðið C um að láta sig vera, en að hann hefði hlegið og gefið fingurinn. Stefnandi hefði brugðist við með því að hrinda C og kýla hann nokkrum sinnum. Aðspurður tók stefnandi fram að C hefði ekki ógnað honum, en að ætlunin hefði verið að vernda aðra samstarfsmenn í ljósi hegðunar hans um kvöldið. Stefnandi staðfesti að umræddur samstarfsmaður hefði kært hann til lögreglu fyri r líkamsárás, en að málið hefði verið fellt niður þar sem náðst hefði sam-komulag um greiðslu bóta. Hefði stefnandi af þessu tilefni undirritað skjal hjá lögregluog greitt starfsmanninum tiltekna fjárhæð.

22. Samkvæmt framangreindu hefur stefnandi viðurkennt að hafa ráðist að samstarfsmanni sínum á skemmtun fyrir starfsmenn á vegum vinnuveitanda hans. Þessi atburðarás fær jafnframt stoð í framburði vitnanna D, E og F sem starfa hjá stefnda. Þau staðfestu fyrir dómi að stefnandi hefði kýlt fyrrgreindan samstarfsmann þeirra, en nokkuð var á reiki hversu mörg högg þau höfðu séð. Jafnframt kom fram að vitnin hefðu séð eða heyrt af óviðeigandi hegðun samstarfsmannsins umrætt kvöld. Í þessu sambandi kom fram í skýrslu D að áður en stefnandi réðst að starfs manninum hefði sá síðarnefndi komið nálægt henni og verið pirrandi, en vitnið tók fram að henni hefði ekki staðið ógn af honum.

23. Það er meginregla vinnuréttar að til þess að heimilt sé að rifta ráðningarsamningi fyrir-varalaust verður brot starfsmanns eða vanefnd á ráðningarsamningi að vera veruleg. Þá ber atvinnurekanda að aðvara starfsmann og tilkynna honum að láti hann ekki af hátt-semi muni það valda brottrekstri, nema sakir starfsmanns séu þeim mun meiri. Það er háð mati á atvikum og aðstæðum hverju sinni hvort háttsemi starfsmanns er þess eðlis að heimilt sé að grípa til fyrirvaralausrar uppsagnar og hvílir sönnunarbyrðin í þeim efnum á vinnuveitanda, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 5. nóvember 2015 í máli nr. 370/2015 og 13. febrúar 2014 í máli nr. 582/2013.

24. Til þess er að líta að áður en til riftunar ráðningarsamnings stefnanda kom hafði mann-auðsstjóri stefnda samband við hann. Fékk stefnandi þannig færi á að gera grein fyrir sinni upplifun af atvikum umrætt kvöld og kom a andmælum á framfæri. Í aðilaskýrslu sinni útskýrði stefnandi meðal annars að hann hefði ekki sparkað í höfuð samstarfs mannsins svo sem haldið hafði verið fram. Þá átti mannauðsstjórinn fund með C sem bar þess merki að ráðist hefði verið á hann og upplýsti að hann hefði leitað til sjúk ras tofnunaraf þessu tilefni. Jafnframt ræddi fulltrúi stefnda við starfsmenn sem voru á staðnum, þar með talin vitni að árásinni sem gáfu skýrslu fyrir dómi. Að framangreindu virtu verður ekki annað séð en að ákvörðun stefnda um að rifta ráðningarsamningnum hafi verið reist á fullnægjandi rannsókn á atvikum. Þá er sú atburðarás sem ákvörðunin var reist á og rakin er í bréfi vegna riftunar í öllum meginatriðum í samræmi við lýsingu stefnanda fyrir dómi. Verður því hvorki fallist á að atvik hafi ekki verið upplýst nægilega áður en ákvörðun var tekin né að stefnandi hafi ekki fengið færi á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

25. Samkvæmt framangreindu hefur stefnandi viðurkennt að hafa hrint samstarfsmanni sínum og kýlt hann nokkrum sinnum. Tilefni þessa var ekki ógnandi hegðun samstarfs-mannsins í garð stefnanda eða samskipti þeirra á milli, heldur annað framferði sem stefnandi taldi óviðeigandi. Miða verður við að samstarfsmaður stefnanda hafi hlotið áverka og fær það meðal annars stoð í ljósmynd sem er meðal gagna málsins. Þá taldi samstarfs maðurinn tilefni til að beina kæru til lögreglu vegna líkamsárásar umrætt kvöld, en því máli lauk eins og áðu r greinir með því að stefnandi greiddi viðkomandi bætur.

26. Leggja verður til grundvallar að stefnandi hafi ráðist á samstarfsmann sinn á starfs-mannaskemmtun og beitt hann líkamlegu ofbeldi, sbr. til hliðsjónar aðra niðurstöðu í dómi Hæstaréttar 2. desember 2004 í máli nr. 204/2004. Slík háttsemi er í eðli sínu alvarleg og í brýnni andstöðu við það sem ætlast má til af starfsmönnum, sem og þau gildi sem fyrirtæki mega með réttu krefjast að starfsmenn virði. Gildir þar einu þótt árásin hafi ekki átt sér stað á vinnutíma eða starfsstöð stefnda, enda var um að ræða skemmtun fyrir starfsmenn sem var skipulögð og greidd af stefnda. Þegar litið er til atvika að öðru leyti telur dómurinn að háttsemin hafi verið það alvarleg að hún jafngildi verulegri vanefnd á skyldum stefnanda, sem og vítaverðri vanrækslu í starfi í skilningi greinar 14.4 í þeim kjarasamningi sem gilti. V ið mat á því hvort fremur hafi borið að veita stefnanda aðvörun verður að horfa til alvarleika þeirrar háttsemi sem um ræðir, sem og til þess að stefnandi starfaði á sama sviði og sá starfsmaður sem hann hafði ráðist á. Aðþessu virtu og atvikum að öðru leyti getur dómurinn ekki fallist á að stefnda hafi verið óheimilt að rifta ráðningarsamningnum og fremur borið að vara stefnanda við því að til brottrekstrar kæmi ef hann réðist á ný á sa mstarfsmannsinn.

27. Stefnandi hefur ekki fært haldbær rök fyrir því að stefndi hafi að öðru leyti brotið gegn reglum sem honum bar að fylgja eða að framkvæmd uppsagnar hafi verið í andstöðu við kjarasamning. Fallist hefur verið á að gild ástæða hafi búið að baki uppsögninni og var þegar af þeirri ástæðu ekki brotið gegn 1. mgr. 50. gr. laga nr. 144/2020. Þá liggur ekkert fyrir sem styður að riftun ráðningarsamnings stefnanda hafi tengst því að hann var í fæðingarorlofi og geta ákvæði laga nr. 1 50/2020 ekki stutt málatilbúnað hans.

28. A ð öllu framangreindu virtu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda. Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn eins og greinir í dómsorði. Ekki eru uppfyllt skilyrði til að gera stefnanda að greiða álag á málskostnað, sbr. 131. gr. sömu laga.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ÓMS ORÐ:

Stefndi, B hf., er sýk naf kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefnda 1.000.000 krónurí málskostnað.

Á-kvk-nf R-kvk-nf