X-1/2011

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 22. júní s.l., barst með bréfi sóknaraðila, Íslandsbanka hf., 16. mars s.l., en þar var þess krafist að bú Viðjulundar ehf., Skipagötu 16, Akureyri, yrði tekið til gjaldþrotaskipta.

Við meðferð málsins komu fram mótmæli varnaraðila, Viðjulundar ehf., og lagði hann fram greinargerð í þinghaldi 5. maí, en í framhaldi af því var málinu frestað til gagnaframlagningar, en það síðan tekið til flutnings.

Sóknaraðili krefst þess, að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá krefst hann málskostnaðar að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað, en jafnframt krefst hann greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

I.

Krafa sóknaraðila er byggð á 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991, sbr. 17. gr. laga nr. 95, 2010, en fyrir liggur að varnaraðila var send áskorun um að hann lýsti félagið greiðslufært og að það gæti greitt tilgreindar skuldir samkvæmt fjórum skuldabréfum, samtals að fjárhæð 173.017.030 krónur með dráttarvöxtum og öllum kostnaði. Áskorun þessi var birt á lögheimili fyrirsvarsmanns varnaraðila 22. janúar 2011.

Krafa sóknaraðila í máli þessu er samkvæmt nefndri gjaldþrotaskiptabeiðni grundvölluð á skuldabréfi nr. 0565-74-102347, útgefnu 28. ágúst 2007, milli varnaraðila Viðjulundar ehf. / Eignarhaldsfélagsins Hlaðir ehf., kt. 000000-0000, og Glitnis banka hf. Segir í skuldabréfinu að útgefandi viðurkenni með undirritun sinni á bréfið að skulda bankanum ,,eftirfarandi erlendar fjárhæðir eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum, sem birtar eru í almennri gengistöflu Glitnis banka hf., eða í íslenskum krónum.“ Fram kemur í skuldabréfinu að um sé að ræða lánsfé í eftirgreindum gjaldmiðlum: svissneskum frönkum 165.855 (CHF), japönskum yenum (JPY) 15.922.994 og evrum (EUR) 135.135. Jafnvirði í íslenskum krónum 29.500.000. Samkvæmt ákvæðum bréfsins bar varnaraðila að greiða lánið með einni afborgun 5. september 2012, en að auki vexti á 59 vaxtagjalddögum, á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. október 2010. Segir að á fyrsta vaxtatímabili greiði varnaraðili nánar tilgreinda vexti af einstökum lánshlutum, þ.e. Libor- og Euriborvexti, en síðan verði fast vaxtaálag 2,92%, en að vegnir meðalvextir séu 5,76%. Helstu skilmálar skuldabréfsins eru að öðru leyti þessir:

„2. Lánveitanda er heimilt á gjalddaga 4 árum frá útborgun og síðan á 4 ára fresti að breyta föstu vaxtaálagi einhliða. Eigi síðar en 30 dögum fyrir áðurgreindan gjalddaga skal lánveitandi tilkynna útgefanda um það vaxtaálag sem gilda skal frá og með þeim gjalddaga. Sætti útgefandi sig ekki við breytingu á vöxtum er honum heimilt að greiða skuldina upp að fullu innan 30 daga frá dagsetningu tilkynningarinnar með þeim vöxtum sem í gildi voru fram að breytingunni. Ekki skal greiða sérstaka þóknun vegna uppgreiðslu samkvæmt þessu ákvæði.

3. Af höfuðstól skuldar þessarar, eins og hann er á hverjum tíma, ber að greiða breytilega vexti sem breytast á gjalddögum skuldarinnar, þ.e. í upphafi hvers vaxtatímabils, en haldast óbreyttir innan hvers tímabils. Vaxtatímabilin eru skv. samkomulagi hverju sinni, að fyrsta vaxtatímabilinu undanskildu, og telst tímabilið milli hverra tveggja gjalddaga. Lánshlutar í öðrum myntum en evrum og íslenskum krónur skulu bera LIBOR-vexti, eftir fjölda mánaða milli gjalddaga og/eða vaxtagjalddaga. LIBOR-vextir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil tveimur dögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, að viðbættu tilgreindu vaxtaálagi. Með LIBOR (London Inter Bank Offered Rate) vöxtum er átt við vexti á millibankamarkaði í aðildarríkjum Evrópska myntbandalagsins eins og þeir eru auglýstir kl. 11:00 að staðartíma í Brussel á EURIBOR01-síðu Reuter. Lánshluti í íslenskum krónum skal bera REIBOR-vexti, eftir fjölda mánaða milli gjalddaga og/eða vaxtagjalddaga. REIBOR-vextir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil tveimur dögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, að viðbættu tilgreindu vaxtaálagi. Með REIBOR (Reykjavík Inter Bank Offered Rate) vöxtum er átt við vexti á millibankamarkaði með íslenskar krónur eins og þeir eru auglýstir kl. 11:00 að staðartíma í Reykjavík. Ef vaxtagrunnur viðkomandi myntar í samræmi við framangreint er ekki birtur á framangreindum Reuter síðum, þá skulu vextir taka mið af öðrum vöxtum á millibankamarkaði eða gjaldmiðlaskiptamarkaði sem Glitnir banki hf. tilgreinir hverju sinni.

4. Vexti ber að greiða eftirá, á sömu gjalddögum og afborganir samkvæmt ofanskráðu. Vextir reiknast frá kaupdegi bréfsins. Sé um sérstaka vaxtagjalddaga að ræða, skal greiða vexti á vaxtagjalddögum skv. ofanskráðu til gjalddaga fyrstu afborgunar, en frá þeim tíma greiðast vextir á sömu gjalddögum og afborganir.

5. Beri gjalddaga afborgana og vaxta ekki upp á virkan bankadag færist sá gjalddagi yfir á næsta virka bankadag þar á eftir. Bankadagur telst virkur þegar bankar eru opnir bæði hér á landi og í upprunalandi viðkomandi gjaldmiðils. Þegar um er að ræða gjaldmiðil sem byggist á myntkörfu, telst bankadagur virkur ef bæði almenn afgreiðsla í bönkum hér álandi er opin og viðskipti fara fram á alþjóðlegum gjaldeyris- og fjármálamörkuðum á þeim degi með viðkomandi myntkörfu.

6. Útgefandi skuldbindur sig til að greiða kostnað af innheimtu hverrar greiðslu samkvæmt verðskrá Glitnis banka hf. á greiðsludegi.

7. Lánveitandi getur leyft færslu skuldarinnar yfir á aðra gjaldmiðla og/eða breytt skiptingu á milli þeirra síðar á lánstíma. Útgefandi ber áhættuna af því hvort slíkar beiðnir berist lánveitanda.

8. Við myntbreytingu skal við umreikninginn yfir í aðrar myntir taka mið af kaup- og sölugengi samkvæmt síðustu almennu gengisskráningu Glitnis banka hf. á íslensku krónunni miðað við þá mynt/þær myntir sem myntbreytingin tekur til, tveimur virkum bankadögum fyrir myntbreytinguna, nema um annað sé sérstaklega samið. Við myntbreytingu fær lánið, allt eða að hluta, ný númer, eitt númer fyrir hverja nýja mynt. Fyrir hverja myntbreytingu ber útgefanda að greiða þóknun samkvæmt gildandi verðskrá Glitnis banka hf. á hverjum tíma.

9. Á gjalddögum bréfsins er útgefanda heimilt, gegn sérstöku gjaldi samkvæmt gildandi verðskrá Glitnis banka hf. á hverjum tíma, að greiða skuldina að fullu eða greiða aukalega inn á hana, umfram umsamda afborgun og vexti samkvæmt skilmálum bréfsins. Útgefandi skal tilkynna bankanum skriflega ósk sína um uppgreiðslu eða aukagreiðslu inn á skuldina. Tilkynningin skal hafa borist bankanum eigi síðar en kl. 11:00 tveimur virkum bankadögum fyrir gjalddaga. Nýti útgefandi sér uppgreiðsluheimild sína eða greiði aukalega umfram umsamda afborgun ber honum að greiða lánveitanda gjald samkvæmt samkomulagi.

10. Verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af skuldabréfi þessu eða aðrar vanefndir er heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar. Lánveitanda er heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags miðað við skráð sölugengi Glitnis banka hf. á þeim myntum sem skuldin samanstendur af. Greiða ber dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð samkvæmt framanrituðu í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndarálag sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.“

Skuldabréfið var líkt og áður sagði útgefið 28. ágúst 2008 og er óumdeilt að lánsfjárhæðin var greidd í íslenskum krónum inn á tékkareikning varnaraðila hjá Glitni banka hf. þann dag, samtals 29.053.726 krónur. Þá var tékkareikningurinn skuldfærður á vaxtagjalddögum bréfsins á mánaðarfresti, fyrst þann 1. október 2007 og allt þar til vanskil urðu hjá varnaraðila á vaxtagjalddaga 1. janúar 2010. Voru vanskilin tilefni þess að sóknaraðili sendi varnaraðila fyrrnefnda áskorun, sem dagsett er 18. janúar 2011, sbr. ákvæði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991. Er skriflegt svar barst ekki frá varnaraðila um að hann gæti staðið við skuldbindingar sínar, krafðist sóknaraðili gjaldþrotaskipta með fyrrgreindu bréfi til héraðsdóms þann 16. mars 2011. Í beiðninni er krafan nánar sundurliðuð þannig: Höfuðstóll 65.924.316 krónur, dráttarvextir 9.327.471 krónur, innheimtuþóknun 1.666.846 krónur, greiðsluáskorun, vanskilaskrá, gjaldþrotabeiðni og vextir af kostnaði 11.637 krónur, og virðisaukaskattur 427.698 krónur. Samtals 77.357.968 krónur.

Óumdeilt er að skuldabréf nr. 5653-14706 var útbúið vegna lánsumsóknar fyrirsvarsmanns varnaraðila, sem dagsett er 28. ágúst 2007. Í umsókninni kemur fram lánsfjárhæð í íslenskum krónum, 29.500.000, en jafnframt segir að gengi hafi verið pantað nefndan dag, kl. 13:38. Þá segir í umsókninni hver skiptingin í hinnu erlendu mynti eigi að vera, en einnig er tiltekin lánsfjárhæðin, vextir og viðmiðunargengi; þ.e. 30% í svissneskum frönkum 165.855, með viðmiðunargengi 53,36 og því samtals 8.850.000 íslenskar krónur, 30% í japönskum yenum 15.922.994, viðmiðunargengi 0,5558 og samtals 8.850.000 íslenskar krónur og 40% í evrum, 135.135, viðmiðunargengi 87,32 og samtals 11.800.000 íslenskar krónur. Kveðið er á um LIBOR- og EURIBOR-vexti, að lánstími og gjalddagi sé 5. september 2012, og að fyrsti vaxtagjalddagi af 59 sé 1. október 2007. Fram kemur að lánsfjárhæðina eigi að leggja inn á tékkareikning varnaraðila hjá Glitni banka hf., útibúinu á Akureyri, og að skuldfæra eigi af þeim reikningi fyrir vöxtum og afborgun lánsins. Loks segir í umsókninni að til tryggingar sé tryggingarbréf í erlendri mynt, en í því viðfangi er nefnd fasteign við Viðjulund.

Samkvæmt lánaskjölum var nefnd lánveiting útreiknuð í þeim þremur myntum sem fyrr var getið, en að frádregnu lántökugjaldi, sem reiknað var út í sérhverri mynt. Þá kemur fram að greiðsla fyrir gerð skuldabréfs hafi verið 3.800 í íslenskum krónum. Tilgreint er í fylgiskjölum að andvirði hinnar erlendu myntar hafi verið miðað við áður tilgreint gengi og að sú fjárhæð þannig reiknuð hafi verið lögð inn á tékkareikning varnaraðila 28. ágúst 2007. Var heildarfjárhæðin þannig útreiknuð 29.053.756 íslenskar krónur.

Í samræmi við fyrrnefnd gögn ritaði fyrirsvarsmaður varnaraðila þann 28. ágúst 2007 undir tryggingabréf, allsherjarveð - erlendir gjaldmiðlar samkvæmt 15. -20. gr. laga nr. 75, 1997 um samningsveð. Segir í bréfinu að það sé til; tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum félagsins að því er varðar höfuðstól, verðbætur, gengismun, dráttarvexti og innheimtukostnað eða annan kostnað samtals allt að jafnvirði krónur 29.500.000. Í tryggingarbréfinu eru tilgreindar fjárhæðir í hinum erlendu myntum; eða jafngildi þeirrar fjárhæðar á hverjum tíma í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum sem skráð séu í almennri gengistöflu Glitnis banka hf. eða íslenskum krónum auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir, er Glitni banka hf. veðsett með 1. veðrétti í fasteigninni Viðjulundur 1, Akureyri, fastanúmer 215-1828 og 215-1829.

Fyrirsvarsmaður varnaraðila gaf út annað tryggingarbréf 13. nóvember 2007 til tryggingar skuldum félagsins við Glitni banka hf., að jafnvirði 26.000.000 íslenskra króna, sem nánar er sundurliðað í erlendum myntum, með 1. veðrétti í fasteigninni Viðjulundur 1 (215-1830), Akureyri. Auk þessa hafa báðir málsaðilar við flutning vísað til veðbandayfirlits fyrir fasteignina Kleppsvegur 122, Reykjavík, en þar kemur fram að á 1. veðrétti sé tryggingabréf Íslandsbanka hf. að fjárhæð 17.000.000 íslenskra króna. Bréf þetta var útgefið 29. ágúst 2005, en skráður eigandi eignarinnar er varnaraðili.

Samkvæmt vottorði Fasteignaskrár Íslands er fasteignamat fasteignarinnar Kleppsvegar 122, 17.250.000 krónur, fasteignamat fasteignarinnar Viðjulundar 1 (fastanúmer 215-1830) er 18.970.000 krónur, fasteignamat eignarinnar Viðjulundur 1, (fastanúmer 215-1828) er 14.100.000 krónur og fasteignamat eignarinnar Viðjulundur 1, (fastanúmer 215-1829) er 12.950.000 krónur. Fasteignamat allra þessara eigna er því samtals 63.270.000 krónur.

II.

Varnaraðili vísar um atvik máls til efnis þeirra skjala sem hér að framan hafa verið rakin. Áréttar hann að samkvæmt beiðni hafi sóknaraðili krafist gjaldþrotaskipta á grundvelli lýsts skuldabréfs, en þar hafi lánsfjárhæðin verið tilgreind í erlendum myntum og sögð að jafnvirði 29.500.000 krónur. Bréfið hafi verið útgefið 28. ágúst 2007, en þann dag hafi varnaraðili og gefið út tryggingabréf með veði í fasteigninni Viðjulundi 1, með samsvarandi fjárhæð.

Varnaraðili byggir á því að túlka verði 5. tl., 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991 þannig að sú áskorun sem beint var til hans verði að byggjast á því að sú skuld sem um sé að tefla sé rétt tilgreind, því annars hafi hún ekki gildi að lögum. Í því tilviki sem hér um ræðir hafi svo ekki verið. Byggir varnaraðili á því að það lán sem hann hafi fengið hjá sóknaraðila sé gengistryggt, en það sé í andstöðu við ófrávíkjanlegar reglur 13. gr. og 14. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. gr. laganna. Þá sé í 14. gr. laganna tæmandi talið hvernig haga megi verðtryggingu lána í íslenskum krónum. Gengistrygging sé ekki þar á meðal og sé hún ólögmæt, en þar um vísar varnaraðili til dóma Hæstaréttar Íslands á undaförnum misserum.

Varnaraðili bendir á að í málatilbúnaði sóknaraðila sé á því byggt að um sé að ræða „skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum“, þ.e. að hann hafi veitt varnaraðila lán í þeim erlendu myntum sem tilgreindar séu í bréfinu. Af hálfu varnaraðila er þessu andmælt og vísar hann m.a. til efnis fyrrgreindrar lánsumsóknar fyrirsvarsmanns varnaraðila frá 28. ágúst 2007, sama dag og umrætt skuldabréf var útgefið. Bendir varnaraðili á að túlka verði efni skuldabréfsins í því ljósi að það hafi verið samið af sóknaraðila án þess að varnaraðili gæti haft áhrif á skilmála þess. Varnaraðili hafi þannig aldrei sótt um lán í erlendum myntum. Hann hafi sótt um lán að fjárhæð 29.500.000 krónur, til kaupa á fasteign við Viðjulund á Akureyri. Kaupverð eignarinnar hafi varnaraðili greitt í íslenskum krónum. Í lánsumsókninni sé hins vegar kveðið á um skiptingu lánsfjárhæðar í ákveðnum hlutföllum í erlendum myntum, þ.e. 30% í japönskum yenum, 30% í svissneskum frönkum og 40% í evrum, og séu þær fjárhæðir síðar nánar tilgreindar. Það breyti hins vegar ekki eðli lánsins, enda liggi fyrir að lánsféð hafi allt verið greitt út í íslenskum krónum inn á tékkareikning varnaraðila, en ekki gjaldeyrisreikning. Þá hafi tékkareikningurinn síðar verið skuldfærður á vaxtagjalddögum allt til 1. janúar 2010 er vanskil urðu af hálfu varnaraðila. Bendir varnaraðili á að þessi háttur hafi verið á vegna ráðgjafar frá starfsmönnum lánveitandans, Glitnis banka hf., en þeir hafi staðhæft að um hagkvæman kost væri að ræða miðað við verðtryggð eða óverðtrygg íslensk lán.

Varnaraðili bendir á að það sem skipti meginmáli sé að nefnd lánsviðskipti hafi verið í íslenskum krónum, þ.e. lánsfjárhæði hafi verið greitt út í íslenskum krónum og hafi samkvæmt ákvæðum skuldbréfsins verið gengistryggð, sbr. 8. tl. í skilmálum þess. Byggir varnaraðili á því að hinum sérfróðu starfsmönnum lánveitandans hefði átt að vera ljóst að slík gengistrygging væri andstæð ákvæðum laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001. Bendir varnaraðili einnig á að hann hafi aldrei fengið hinar erlendu myntir inn á eigin reikning og að túlka beri einhliða samningsákvæði og skilmála skuldabréfsins, m.a. nefndan 8. tl., í ljósi sérfræðiþekkingar starfsmanna lánastofnunar. Vegna þessa beri að horfa framhjá formi skuldabréfsins en líta þess í stað til raunverulegs inntaks þeirra viðskipta sem að baki bjuggu.

Varnaraðili vísar til þess að fyrrnefnd áskorun sóknaraðila um að greiða lán sem í upphafi hafi verið 29.500.000 krónur að höfuðstól sé samkvæmt útreikningi sóknaraðila tæpar 66.000.000 króna að höfuðstól. Telur varnaraðili að áskorunin geti ekki fullnægt því skilyrði sem búi að baki 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991. Höfuðstóll lánsins hafi hækkað um 36.500.000, vegna gengistryggingar. Það blasi því við að varnaraðili hafi ekki getað lýst yfir vilja sínum til að greiða lánið líkt og krafa sóknaraðila hafi hljóðað um enda augljóst að sóknaraðili hafi ekki reiknað lánið út miðað við réttar forsendur. Byggir varnaraðili á því að gjaldþrotakrafa verði að byggja á traustum grunni. Verði hún því að geyma nákvæma tilgreiningu á þeim skuldum sem um sé að ræða, bæði hverjar þær eru og nákvæma fjárhæð, reiknaða miðað við lögmætar forsendur. Krafan verði að vera reiknuð út þannig að skuldarinn geti tekið afstöðu til þess hvort hann sé fær um að greiða hana. Ef þessum skilyrðum sé ekki fullnægt hljóti niðurstaðan að vera sú að hafna verði framkominni kröfu um gjaldþrotaskipti. Leiki vafi á því hvort fyrrnefndum skilyrðum 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991 sé fullnægt hljóti niðurstaðan að vera hin sama.

Varnaraðili byggir ennfremur á því að í 1. tl. 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991 sé sett fram regla um að lánardrottinn geti ekki krafist gjaldþrotaskipta á búi skuldara sé krafa hans nægjanlega tryggð. Vísar varnaraðilinn til þess að hann hafi lagt fram ljósrit tveggja tryggingabréfa. Bréfin séu til tryggingar öllum skuldum útgefanda við handhafa þeirra með veði í tilgreindum eignum varnaraðila. Höfuðstóll tryggingabréfanna sé 55.500.000 krónur, en samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 75, 1997 sé heimilt að gengistryggja tryggingabréf þannig að ef miðað er við þær erlendu myntir sem fram komi í tryggingabréfunum sé veðtrygging sóknaraðila miklu hærri. Er vísað til þess að heildarfasteignamat áðurnefndra eigna varnaraðila sé 63.000.000 krónur. Gjaldþrotabeiðni sóknaraðila byggi hins vegar á einu skuldabréfi, en samkvæmt framansögðu geti höfuðstóll þess ekki verið hærri en 29.500.000 króna. Verði varnaraðili því ekki úrskurðaður gjaldþrota enda hafi sóknaraðili meira en fullar tryggingar fyrir þeirri kröfu sem krafa hans byggir á, miðað við að fallist verði á þá megin málsástæðu að krafa sóknaraðila sé byggð á ólögmætri gengistryggingu.

Sóknaraðili lagði ekki fram greinargerð, en í málflutningi mótmælti hann öllum málsástæðum varnaraðila. Sóknaraðili vísar til þess að þann 18. janúar 2011 hafi varnaraðila verið send áskorun skv. 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991 þar sem skorað hafi verið á félagið að greiða skuldir að fjárhæð 173.017.403 krónur vegna fjögurra skuldabréfa í erlendri mynt eða að lýsa því yfir skriflega innan 21 dags að félagið væri fært um að greiða skuldina. Þar sem engin viðbrögð hefðu komið frá varnaraðila við erindinu hafi þess verið krafist að félagið yrði tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli þess skuldabréfs, sem liggur fyrir í málinu, nr. 0565-74-102347, útgefið þann 28. ágúst 2007.

Sóknaraðili vísar til efnisatriða skuldabréfsins, en þar komi m.a. skýrlega fram að það sé í tilteknum erlendum myntum, en að jafnvirði 29.500.000 íslenskra króna. Þá sé ákvæði um að lánsfjárhæðin beri LIBOR-vexti hvað varði svissneska franka og japönsk yen en EURIBOR-vexti gagnvart evru. Kveðið sé á um fast vaxtaálag, 2,95%, en einnig um vegna meðalvexti, 5,76%. Sóknaraðili áréttaði við flutning að skuldina hafi átt að greiða með einni afborgun þann 5. september 2012, en að auki hafi varnaraðili átt að greiða vexti af höfuðstól skuldarinnar, á 59 sérstökum vaxtagjalddögum, á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. október 2007. Óumdeilt sé að skuldabréfið hafi farið í vanskil hjá varnaraðila frá og með vaxtagjalddaga hinn 1. janúar 2010. Sóknaraðili vísar til þess að samkvæmt ákvæðum í skuldabréfinu hafi verið heimilt að gjaldfella lánsfjárhæð varnaraðila við vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta. Auk þess hafi lánveitanda, skv. 8. tl. í skilmálum bréfsins, verið heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags miðað við skráð sölugengi lánveitinga á þeim myntum sem skuldin samanstóð af. Loks hafi verið kveðið á um skyldu lántakans til að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu.

Sóknaraðili vísar til þess að andvirði umrædds skuldabréfs hafi verið greitt út þann 28. ágúst 2007. Við útborgun lánsins hafi verið miðað við fyrr nefndar þrjár myntir og lánshlutarnir reiknaðir sérstaklega út, en að frádregnum kostnaðarliðum. Að þessu virtu hafi lánsfjárhæðin verið 29.053.756 íslenskar krónur, sem hafi verið lagðar inn á íslenskan tékkareikning varnaraðila hjá Glitni banka hf.

Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt framangreindu sé um skuldabréf að ræða í erlendum gjaldmiðlum. Við útgáfu skuldabréfsins hafi höfuðstóll lánsins sérstaklega verið tilgreindur í erlendum gjaldmiðlum, sem hafi verið að jafnvirði 29.500.000 íslenskra króna. Varnaraðili hafi þannig fengið útgreitt jafnvirði hinna erlendu mynta umreiknað í íslenskar krónur. Bendir sóknaraðili á að ef andvirði lánsins hefði verið 29.500.000 krónur hefði lántökukostnaður varnaraðila verið hærri en raun varð á. Þannig hefði m.a. lántökugjald verið 295.000 krónur og stimpilgjald 147.500 krónur. Hefði heildarfrádráttur því numið a.m.k. 446.000 krónum.

Sóknaraðili byggir á því að varnaraðili hafi fengið hjá Glitni banka hf. óverðtryggt lán í erlendum myntum. Ekki hafi verið um að ræða íslenskt lán bundið af gengi gjaldmiðla og því eigi ákvæði VI. kafla vaxtalaga nr. 38, 2001 ekki við. Bendir sóknaraðili á að í ákvæðum skuldabréfsins sé ekki vikið einu orði að verð- eða gengistryggingu. Til hægðarauka fyrir varnaraðila hafi fyrrnefnd lánsfjárhæð bréfsins verið greidd út í íslenskum krónum á gengi viðkomandi mynta á útborgunardegi. Í því sambandi bendir sóknaraðili á að er atvik gerðust hefðu engar gjaldeyrishömlur verið í landinu. Varnaraðila hefði því í raun verið í lófa lagið að fá lánsfjárhæðina útgreidda í þeim myntum sem lánið var veitt í. Slík afgreiðsla hefði hins vegar leitt til þó nokkurs kostnaðar fyrir varnaraðila vegna reglna um kaup og sölu gjaldeyris. Sóknaraðili bendir á að lánveitendur, þ. á m. Glitnir banki hf., hafi fjármagnað lánveitingar sínar til viðskiptavina með erlendum lántökum. Hefði einstökum viðskiptavinum verið lánað úr þeim potti, og í því tilviki sem hér um ræði hefði það verið gert samdægurs, þann 28. ágúst 2007. Það hefði og verið val varnaraðila að taka hið erlenda lán, óverðtryggt með framangreindum hætti, í stað þess að taka verðtryggt íslenskt lán eða óverðtryggt íslenskt lán með mun hærri vöxtum.

Af hálfu sóknaraðila er á því byggt, að það eitt að umrædd lánsfjárhæð hafi verið greidd út í íslenskum krónum og skuldfærð af íslenskum krónureikningi varnaraðila geti ekki gert það að verkum að um sé að ræða lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla. Að því leyti séu málsatvik í málinu ólík sambærilegum dómsmálum sem Hæstiréttur Íslands hafi fjallað um á síðustu misserum. Áréttað er að í lýstu skuldabréfi komi það skýrlega fram að höfuðstóll lánsfjárhæðar sé í nánar tilgreindum erlendum myntum, en varnaraðili hafi fengið andvirði þeirra mynta greitt inn á fyrrnefndan tékkareikning hjá Glitni banka hf. Lánveitingin hafi verið lögmæt samkvæmt gildandi lögum og af þeim sökum ber að hafna kröfu varnaraðila í málinu.

Sóknaraðili hafnar þeim rökum varnaraðila að skilyrði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21, 1991 sé ekki fullnægt. Byggir hann á því að hann eigi gjaldfallnar kröfur á hendur varnaraðila, þ. á m. kröfu samkvæmt umræddu skuldabréfi. Heildarskuldir samkvæmt þeim skuldabréfum sem lýst hafi verið í áskoruninni hafi numið 173.017.403 krónum, miðað við 18. janúar 2011. Varnaraðili hafi kosið að bregðast ekki við áskoruninni, en að því leyti vísar sóknaraðili til dóms Hæstaréttar í máli nr. 274/ 2011.

Sóknaraðili áréttar að samkvæmt skuldabréfi, nr. 0565-74-102347, hafi varnaraðili átt að greiða lánsfjárhæðina með einni afborgun, hinn 5. september 2012, en auk þess 59 vaxtagjalddaga með eins mánaðar fresti. Bendir varnaraðili á að vaxtagjöld varnaraðila af höfuðstól lánsins í hinum erlendu myntum hafi verið í vanskilum frá 1. janúar 2010.

Sóknaraðili andmælir að lokum þeirri málsástæðum varnaraðila að synja eigi kröfu hans um gjaldþrotaskipti þar sem hann hafi nægar tryggingar fyrir kröfum sínum í eignum varnaraðila. Sóknaraðili bendir á að þessi málsástæða byggi á því að um ólögmætt lán sé að ræða. Með vísan til fyrrgreindra málsástæðna um lögmæti lánsins og þar með rétta tilgreiningu lánsfjárhæðar hafnar sóknaraðili því að nægileg trygging sé til staðar. Bendir hann m.a. á að fasteignamat þeirra fjögurra eigna sem vísað sé til í framlögðum tryggingabréfum og veðbandsyfirlitum sé einungis 63.270.000 krónur.

Fyrir flutning málsins gaf fyrirsvarmaður varnaðila aðilaskýrslu.

III.

Af hálfu sóknaraðila hafa verið lögð fram gögn sem styðja staðhæfingu hans um að hann eigi gjaldfallnar kröfur á hendur varnaraðila. Þá hefur sóknaraðili lagt fram áskorun í samræmi við ákvæði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. gjaldþrotalaganna. Er óumdeilt að áskorunin var birt varnaraðila og að hann svaraði henni ekki með lögformlegum hætti. Verður því að líta svo á að varnaraðili hafi ekki svarað áskoruninni réttilega. Liggur og fyrir að sóknaraðili krafðist gjaldþrotaskipta á búi varnaraðila. Er í gjaldþrotakröfunni vísað til þess skuldabréfs sem lýst hefur verið hér að framan, nr. 0565-74-102347, og það tiltekið að höfuðstóll sé 65.924.316 krónur.

Ágreiningslaust er að sóknaraðili hafi tekið við réttindum Glitnis banka hf. samkvæmt nefndu skuldabréfi og eru ekki áhöld um aðild.

Í máli þessu er ágreiningur um hvort umrætt skuldabréf, útgefið 28. ágúst 2007, hafi verið lán í erlendri mynt eða í íslenskum krónum. Báðir aðilar vísa máli sínu til stuðnings m.a. til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 92/2010, 153/2010, 603/2010, 604/2010 og 155/2011. Þá vísar varnaraðili sérstaklega til ákvæða laga nr. 38, 2001. Tilvitnuð lög heimila ekki verðtryggingu lána í íslenskum krónum með bindingu þeirra við gengi erlendra gjaldmiðla. Ákvæði 13. og 14. gr. laganna eru ófrávíkjanleg, sbr. 2. gr. þeirra. Lögin standa því hins vegar ekki í vegi að lán séu veitt hérlendis í erlendri mynt.

Eins og áður var rakið ritaði fyrirsvarsmaður varnaraðila í tilefni af lántöku félagsins hjá Glitni banka hf. undir lánsumsókn, skuldabréf nr. 05653-75-102347 og tryggingarbréf. Öll eru þessi skjöl dagsett 28. ágúst 2007. Liggur fyrir að tilefni þessa voru kaup varnaraðila á tiltekinni fasteign.

Í nefndri lánsumsókn segir að hún varði upphæð í íslenskum krónum, 29.500.000, sem skiptist í erlendar myntir, þe. svissneska franka, japönsk jen og evrur í hlutföllunum 30%, 30% og 40%. Eru lánsfjárhæðir erlendu myntanna sérstaklega tilgreindar í samræmi við nefnd hlutföll. Í niðurlagi umsóknarinnar segir að lántaki hafi leitað sér ráðgjafar og geri sér grein fyrir þeim áhrifum sem þróun gengis og vaxta geti haft á höfuðstól og greiðslubyrði. Í umsókninni segir að til tryggingar skuld varnaraðila sé tryggingarbréf í erlendri mynt, tryggt með veði í fasteigninni Viðjulundi 1. Í tryggingarbréfinu segir að það sé til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum, hvort sem um sé að ræða höfuðstól, verðbætur, gengismun, dráttarvexti, innheimtukostnað eða annan kostnað, hverju nafni sem nefnist, samtals allt að jafnvirði krónur 29.500.000, en síðan eru sundurliðaðar fjárhæðir hinna erlendu mynta, á sama hátt og fram kemur í lánsumsókn varnaraðila og lýstu skuldabréfi.

Skuldabréf nr. 0565-74-102347 ber fyrirsögnina; ,,Skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum.“ Efni bréfsins og skilmálum er áður lýst, en þar segir m.a. að varnaraðili viðurkenni að skulda erlendar fjárhæðir eða jafngildi þeirra í öðrum myntum eða mynteiningum, sem birtar séu í almennri gengistöflu Glitnis banka hf. eða í íslenskum krónum. Er lánsfjárhæðin tiltekin þannig: Svissneskir frankar 165.855 (CHF), japönsk jen (JPY) 15.922.994 og evrur (EUR) 135.135. Jafnvirði í íslenskum krónum 29.500.000. Samkvæmt skilmálum bréfsins bar varnaraðila að greiða lánið með einni afborgun þann 5. september 2012. Að auki bar honum að greiða vexti á 59 vaxtagjalddögum, á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. október 2007. Fram kemur að á fyrsta vaxtatímabili greiði varnaraðili nánar tilgreinda vexti af einstökum lánshlutum, þ.e. Libor- og Euriborvexti, en síðan fast vaxtaálag 2,92 %. Vegnir meðalvextir eru tilteknir 5,76%. Þá segir í skilmálunum að af höfuðstól skuldarinnar, eins og hann sé á hverjum tíma, beri að greiða breytilega vexti.

Samkvæmt gögnum var lánsfjárhæð skuldabréfsins greidd samdægurs inn á tékkareikning varnaraðila hjá Glitni banka hf., en jafnframt var kveðið á um að sami reikningur skyldi skuldfærast fyrir vöxtum og afborgun. Í 7. og 8. tl. skuldabréfsins segir m.a. að lánveitandi geti leyft færslu skuldarinnar yfir í aðra gjaldmiðla og/eða breytt skiptingu á milli þeirra síðar á lánstímanum. Tiltekið er að útgefandi skuldabréfsins beri ábyrgð af því hvort slíkar beiðnir berist lánveitanda. Segir að við myntbreytingu skuli við umreikning yfir í aðrar myntir taka mið af kaup- og sölugengi samkvæmt síðustu almennu gengisskráningu Glitnis banka hf. á íslenskum krónum miðað við þá mynt/þær myntir sem myntbreytingin taki til. Í 10. tl. skuldabréfsins segir að verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta eða aðrar vanefndir sé heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar. Tekið er fram að lánveitanda sé við vanskil heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags miðað við skráð sölugengi Glitnis banka hf. á þeim myntum sem skuldin samanstandi af. Þá segir að greiða beri dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Fyrir liggur að aðalskylda lánveitanda, sem sóknaraðili leiðir rétt sinn frá, var efnd þann 28. ágúst 2007 með greiðslu 29.053.756 króna inn á tékkareikning varnaraðila hjá Glitni banka hf. Ágreiningslaust er að varnaraðili greiddi eftir það vaxtagreiðslur sínar mánaðarlega frá 1. október 2007 til ársloka 2009 af nefndum tékkareikningi í íslenskum krónum. Eftir það urðu vanskil af hálfu varnaraðila og leiddi það til fyrrnefndra viðbragða af hálfu sóknaraðila.

Þegar efni og ákvæði lýsts skuldabréfs er virt er það niðurstaða dómsins að um sé að ræða lánveitingu í erlendum gjaldmiðlum. Kemur enda skýrt fram að lánsfjárhæðin sé í þremur erlendum myntum, en að hún sé jafnvirði tilgreindrar fjárhæðar í íslenskum krónum. Að áliti dómsins leiða önnur ákvæði skuldabréfsins eða gögn ekki til annarra niðurstöðu og þá ekki efni fyrrnefndrar lánsumsóknar. Eins og áður var rakið falla lán í erlendri mynt ekki undir reglur um heimildir til verðtryggingar lánsfjár í íslenskum krónum í VI kafla laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu.

Samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21, 1991, sbr. 17. gr. laga nr. 95, 2010, getur lánardrottinn ekki krafist gjaldþrotaskipta á búi skuldara samkvæmt 1. eða 2. mgr. lagagreinarinnar ef krafa hans er nægilega tryggð með veði eða öðrum sambærilegum réttindum í eignum skuldarans eða þriðja manns eða vegna ábyrgðar þriðja manns. Samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafa verið fram, og báðir aðilar reifuðu við flutning, er verðmæti þeirra eigna, sem sóknaraðili virðist njóta veðtryggingar í vegna þeirri kröfu sem gjaldþrotabeiðni hans grundvallast á 63.270.000 krónur. Varnaraðili ber sönnunarbyrði fyrir því að kröfur sóknaraðila séu nægilega tryggðar. Þykir sýnt að sóknaraðili hafi að virtri fyrrgreindri niðurstöðu hér að framan ekki nægilega tryggingu fyrir kröfum sínum. Verður að þessu virtu, og fyrrnefndu athafnaleysi varnaraðila við áskorun sóknaraðila, að fallast á að fullnægt sé skilyrðum 5. tl. 2. mgr. 65. gr. gjaldþrotalaganna. Verður því að fallast á kröfu sóknaraðila, að taka beri bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili ber sinn kostnað af málinu.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð.

Að kröfu sóknaraðila, Íslandsbanka hf., er bú varnaraðila, Viðjulundar ehf., tekið til gjaldþrotaskipta.

Málskostnaður fellur niður.