E-2268/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 12. febrúar sl., er höfðað með stefnu 17. maí 2013 af K-x-x M-x-x, Engjaseli 87, Reykjavík gegn Stjörnunni ehf., Suðurlandsbraut 46, 108 Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 190.102 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 172.553 krónum frá 01.12.2012 til 01.01.2013 og af 190.102 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi greiðslu málskostnaðar.

I.

Stefnandi starfaði á veitingastað stefnda, Subway, frá febrúar 2011 til nóvember 2012. Var gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda 14. desember 2011. Föstudaginn 2. nóvember 2012 var stefnanda sagt fyrirvaralaust upp störfum hjá stefnda. Samkvæmt uppsagnarbréfi var ástæða uppsagnarinnar tilgreind sú að stefnandi hafi neitað viðskiptavini um afgreiðslu. Stefnandi leitaði í kjölfarið til stéttarfélags síns sem sendi stefnda bréf 6. nóvember 2012 þar sem hinni fyrirvaralausu uppsögn var mótmælt og skorað á stefnda að virða lög- og kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest stefnanda. Með tölvupósti framkvæmdastjóra stefnda 10. desember 2012 kom fram að litið væri svo á að brot stefnanda hefði réttlætt fyrirvaralausa uppsögn. Að auki var vísað til þriggja áminninga sem stefnandi hafði fengið á starfstíma sínum hjá stefnda. Stefnandi lítur svo á að athafnir stefnanda hafi ekki réttlætt fyrirvaralausa uppsögn. Krefur stefnandi stefnda um laun í uppsagnarfresti.

I.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi sagt sér upp störfum fyrirvaralaust með ólögmætum hætti og telur að stefndi skuldi sér laun auk orlofs fyrir janúar til október 2012. Gerð sé krafa um greiðslu skaðabóta er jafngildi vangreiddum launum í uppsagnarfresti. Stefnandi telji sig ekki seka um neitt það er réttlæti fyrirvaralausri uppsögn af hálfu stefnda. Til þess verði brot starfsmanns að vera verulegt sem unnin séu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Slíkt eigi alls ekki við í tilfelli stefnanda. Sé brot ekki alvarlegt verði vinnuveitandi að áminna starfsmann um brottrekstur áður en hann geti gert hann brottrækan úr starfi. Stefndi bendi á að í tölvupósti stefnda 10. desember 2012 komi fram að stefnandi hafi fengið þrjár áminningar á starfstíma sínum. Umræddar áminningar hafi verið veittar í nóvember 2011, febrúar og október 2012 og þær varðað vaktaskipti, fara heim of snemma af vakt án leyfis og tilkynningu veikinda. Samkvæmt meginreglum vinnuréttar og dómafordæmum verði efni áminningar að vera það sama og tilefni fyrirvaralausrar uppsagnar. Í áminningu verði þannig að koma fram að ef starfsmaður láti ekki af háttsemi sinni muni það valda brottrekstri úr starfi. Þar sem fyrri áminningar hafi varðað allt önnur atriði en hin fyrirvaralausa uppsögn grundvallaðist á verði ekki séð að þær réttlæti uppsögnina. Þá verði fyrirvaralaus uppsögn ekki grundvölluð á áminningum sem veittar séu löngu áður en ætlað brot á sér stað. Það að stefndi hafi ekki virt umræddar meginreglur við veitingu áminninga og varðandi uppsögn leiði til þess að hann sé skaðabótaskyldur vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi stefnanda.

Gerð sé krafa um greiðslu meðaltalslauna stefnanda samkvæmt launaseðlum vegna janúar til október 2012, sbr. ákvæði 13.1. í kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins fyrir hótel og veitingahús en uppsagnarfrestur stefnanda sé einn mánuður og miðaðist við mánaðarmót. Einnig sé gerð krafa um greiðslu orlofs, 10,17% á laun á uppsagnarfresti, sbr. 5. kafla fyrrgreinds kjarasamnings. Stefnandi hafi verið félagsmaður í Eflingu-stéttarfélagi á því tímabili er krafa hans stofnaðist. Vísað sé til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningaréttar um að laun beri að greiða í samræmi við umsamda launataxta samkvæmt gildandi ráðningar- og/eða kjarasamningi. Vísist um réttindi hans aðallega til 1., 2., 3., 4. og 12. kafla kjarasamnings félagsins. Jafnframt sé vísað til laga 55/1980 um starfskjör launafólks o.fl., aðallega 1. gr., laga 28/1930 um greiðslu verkkaups, laga 30/1987 um orlof, aðallega 1., 7., og 8. gr. og laga 19/1979 um rétt launafólks til uppsagnarfrests o.fl. Byggt sé á því að stefndi hafi vanefnt bindandi ráðningarsamning við stefnanda með því að greiða ekki umsamin laun og uppfylla aðrar samningsskyldur sínar. Samkvæmt framangreindum réttarheimildum og samningum sé greiðsluskylda stefnda ótvíræð. Um sönnun sé jafnframt vísað til stjórnunarréttar stefnda og þess að hann sé bókhaldsskyldur að lögum. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. og V. kafla laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Kröfu um málskostnað styðst við XXI. kafla laga 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að uppsögn stefnanda hafi verið í fullu samræmi við gildandi lög og ákvæði kjarasamninga. Stefnandi hafi brotið með alvarlegum hætti og af ásetningi trúnaðarskyldur sínar gagnvart stefnda, með þeim afleiðingum að stefndi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni og álitshnekki. Teljist háttsemi stefnanda brot á vinnuskyldu. Stefnandi hafi á undangengnu ári fengið tvær áminningar fyrir brot á vinnuskyldu og í bæði skiptin aðvörun um að endurtekið brot kynni að leiða til fyrirvaralausrar uppsagnar ráðningar. Alvarlegt brot í starfi sé réttmæt ástæða fyrirvaralausrar uppsagnar. Hvorki í stefnu né í undanfarandi bréfaskriftum Eflingar til fyrirtækisins séu málsatvik varðandi brot stefnanda frá 2. nóvember 2012, dregin í efa. Í bréfi Eflingar frá 6. nóvember 2012 sé atburðarásin í raun staðfest með því sem þar er ritað. Stefndi telji að við stofnun ráðningarsambands skuldbindi starfsmaður sig til að vinna í þjónustu vinnuveitandans gegn skyldu þess síðarnefnda til greiðslu umsaminna launa. Meginskylda starfsmanna sé að vinna það verk sem það hefur ráðið sig til, samviskusamlega, mæta stundvíslega og skila eðlilegum afköstum eða a.m.k. í samræmi við það sem almennt megi gera kröfu til. Brot starfsmanns á vinnuskyldu geti leitt til fyrirvaralausrar uppsagnar að undangenginni aðvörun eða ef brot eru alvarleg geti þau réttlætt riftun án aðvörunar. Aðilar ráðningarsamnings séu einnig bundnir af ákveðnum trúnaðarskyldum, sbr. ólögfestar og óskráðar reglur sem gildi á vinnumarkaði og eðli samningsins. Trúnaðarskyldur starfsmanns feli í sér skyldu til að vinna ekki gegn hagsmunum vinnuveitanda síns og gæta þessa að gera ekkert sem geti skaðað hann. Brot á trúnaðarskyldum starfsmanns geti réttlætt fyrirvaralausa uppsögn án undangenginnar áminningar. Í máli stefnanda sé um hvoru tveggja að ræða; endurtekin brot á vinnuskyldu og brot á trúnaðarskyldu. Brot stefnanda frá 24. nóvember 2011 og 29. febrúar 2012 hafi varðað vinnuskyldu hennar sem hún virti ekki þegar hún fór af vakt án þess að fá til þess leyfi. Þann 2. nóvember 2012 hafi stefnandi brotið vinnuskyldur sínar þegar hún neitaði að afgreiða viðskiptavin um stóra pöntun. Sé um að ræða verulega vanefnd á ráðningarsamningi. Stefnandi sé ráðin til að afgreiða viðskiptavini fyrirtækis sem byggi rekstur sinn á veitingasölu. Hafi kvörtun frá viðskiptavini borist 2. nóvember 2012. Af því hafi leitt beint fjárhagslegt tjón og álitshnekki fyrir fyrirtækið. Stefnandi telji fullkomlega lögmætt að vísa til fyrri áminninga eftir að stefnandi hafi brotið í þriðja sinn á vinnuskyldu þar sem í tilfelli stefnanda hafi liðið átta mánuðir frá síðustu áminningu fyrir brot á vinnuskyldu og þar til henni var sagt upp vegna endurtekins brots auk þess sem stefnandi hafi í millitíðinni verið veitt áminning. Ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni vegna starfsloka sinna hjá stefnda. Sé þess krafist að laun eða tekjur, þ.m.t. bóta og styrkja, sem stefnandi hafi aflaði á uppsagnarfresti komi til frádráttar kröfu hans.

Byggt sé á almennum reglum samninga- og vinnuréttar, meginreglunni um skuldbindingargildi samninga og kjarasamningi Eflingar og Samtaka atvinnulífsins. Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, aðallega 130. og 131. gr.

IV.

Í uppsagnarbréfi stefnda 2. nóvember 2012, er stefnanda var sagt upp störfum, er ástæða uppsagnar sú að stefnandi hafi neitað viðskiptavini um afgreiðslu. Hafi viðskiptavinurinn ætlað að kaupa 10 brauð en stefnandi tjáð honum að ekki væru til nægjanlega mörg brauð fyrir þeirri pöntun. Það hafi ekki verið rétt þar sem um 90 brauð hafi verið til reiðu. Í máli þessu er deilt um hvort athafnir stefnanda á vinnustað stefnda 2. nóvember 2012 hafi réttlætt fyrirfaralausa uppsögn stefnanda úr starfi.

Við aðalmeðferð málsins og í málflutningi reisti stefnandi kröfu sína um greiðslu launa í uppsagnarfresti bæði við þá málsástæðu að 2. nóvember 2012 hafi ekki verið til nægjanlega mörg brauð til að afgreiða viðskiptavin á veitingastaðnum greint sinn. Stefnandi hafi komið á vakt þann morgun kl. 8.00 og vaktin á undan gleymt að taka brauð úr frysti. Stefnandi hafi því ekki getað orðið við pöntun viðskiptavinar og sé ekki við stefnanda að sakast heldur aðra starfsmenn stefnda. Að auki reisti stefnandi mál sitt á þeirri málsástæðu að ekki hafi réttlætt fyrirvaralausa brottvikningu að synja viðskiptavini um afgreiðslu umrætt sinn. Í stefnu er ekki á því byggt að stefnda sjálfum sé um að kenna að stefnandi hafi þurft að synja viðskiptavini um afgreiðslu. Verður ekki á þeirri málsástæðu byggt af hálfu stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins kom fyrir dóminn S-kk-nf K-x-x B-kk-nf sem var framkvæmdastjóri sölu- og markaðssviðs Plastprents hf. í nóvember 2012. Lýsti hann atvikum þannig hann hefði veitt athygli auglýsingu frá Subway þar sem boðið hafi verið upp á ,,girnilegan morgunverð“. Hafi hann ætlað að bjóða starfsmönnum í söludeild upp á ,,báta“. Er S-kk-nf hafi komið á veitingastað stefnda kl. 8.15 þann 2. nóvember 2012 hafi afgreiðslukona sagt að hún gæti ekki afgreitt þessa pöntun þar sem hún hefði ekki nægjanlega mörg brauð. Hafi S-kk-nf orðið sér úti um veitingar fyrir starfsfólk sitt með öðrum hætti. S-kk-nf hafi ekki keypt viðlíka þjónustu frá stefnda eftir þetta þó svo stefndi hafi boðið honum veitingar frítt eftirá.

Stefnandi hefur í aðilaskýrslu sinni lýst því að nægjanlega mörg brauð hafi verið til staðar fyrir umræddan viðskiptavin en með því að afgreiða hann hafi hún orðið uppiskroppa með brauð gagnvart síðari viðskiptavinum. Yfirmaður stefnanda, G-kvk-nf J-kvk-nf verslunarstjóri, kom á vinnustað síðar þennan sama morgun. Kvað hún nægjanlega mörg brauð hafa verið til staðar er hún hafi mætt til vinnu. Að synja viðskiptavini um afgreiðslu er afdrífarík ákvörðun og þarf að styðjast við gild rök. Stefnandi gat ekki gripið til þess úrræðis, ef nægjanlegur fjöldi brauða var til staðar á annað borð til að afgreiða viðskiptavininn, án þess í það minnsta að ráðfæra sig við sinn næsta yfirmann sem á þeirri stundu var á leið til vinnu. Starfsemi stefnda felst í því að reka veitingastaði víða um land. Góð ímynd og viðskiptavild er snar þáttur í starfseminni en á henni byggir rekstrarafkoma. Framkoma afgreiðslufólks gagnvart viðskiptavinum er snar þáttur í ímyndinni. S-kk-nf lýsti því að hann vildi ekki eiga viðskipti við stefnda aftur. Með því er sannað að stefndi hefur borið fjárhagslegt tjón af ákvörðun stefnanda og viðskiptavild skaðast.

Stefnandi hafði í þrígang áður hlotið áminningar vegna starfa sinna hjá stefnda. Laut ein þeirra að tilkynningu um vaktaskipti, önnur að því að fara of snemma af vakt án leyfis verslunarstjóra og sú þriðja að rangri aðferð við tilkynningu veikinda. Þó svo fyrri áminningar lúti ekki að sama atriði og brottvikning stefnanda var reist á lúta tvær þeirra þó að vinnuframlagi stefnanda og leiða í ljós að hún var kærulaus í tengslum við starfið sjálft að því marki sem henni voru veittar áminningar. Ástæða brottvikningar stefnanda beindist að vinnuframlagi hennar og leiddi einnig í ljós að hún, sem fyrr, tók ekki nægjanlegt tillit til þeirra hagsmuna stefnda sem í húfi voru. Er slíkt samhengi á milli fyrri áminninga og atvika þessa máls að til þeirra verður litið í niðurstöðu. Með því að stefnandi hafði áður fengið áminningar vegna vinnuframlags síns réttlætti það brottvikningu stefnanda úr starfi vegna atvika 2. nóvember 2012.

Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda K-kk-nf Ó. K-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefnda K-kvk-nf Þ-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, Stjarnan ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, K-x-x Ö-x-x M-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf S-kk-nf