E-2606/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 26. nóvember 2007, var þingfest 12. apríl 2007. Stefnandi er Kontakt ehf., Suðurlandsbraut 4, Reykjavík. Aðalstefndu eru Ó-kk-nf E-kk-nf, Ægissíðu 86, Reykjavík, R-kk-nf B-kk-nf, Njálsgötu 30, Reykjavík, R-kk-nf J-kk-nf, Sólbakka 3, Breiðdalsvík og H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, Suðurgötu 21, Hafnarfirði. Varastefndi er Íslenskt sjávarfang ehf., Lyngási 12, Garðabæ.

Dómkröfur stefnanda á hendur aðalstefndu eru aðallega þær að þeir verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt skuld að fjárhæð 1.867.500 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. júní 2006 til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að aðalstefndi Ó-kk-nf E-kk-nf verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 1.105.001 kr., aðalstefndi R-kk-nf B-kk-nf að fjárhæð 358.001 kr., aðalstefndi R-kk-nf J-kk-nf að fjárhæð 358.001 kr. og aðalstefndi H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf að fjárhæð 170.997 kr., í öllum tilvikum ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. júní 2006 til greiðsludags.

Í aðalkröfu og varakröfu krefst stefnandi þess að aðalstefndu verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins.

Komi til sýknu aðalstefndu í máli þessu eru með vísan til 2. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 gerðar kröfur á varastefnda, Íslenskt sjávarfang ehf., um að félagið verði gert að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.867.500 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 16. júní 2006 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að varastefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins.

Stefndi Ó-kk-nf E-kk-nf krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti.

Aðalstefndu, R-kk-nf R-kk-nf og H-kk-nf Þ-kk-nf, og varastefndi, Íslenskt sjávarfang ehf., krefjast þess aðallega að þeir verði alfarið sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða þeim ríflegan málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti.

I.

Stefnandi er félag sem hefur með höndum rekstrarráðgjöf. Félagið veitir þjónustu við sölu og kaup á fyrirtækjum með því að finna hentuga kaupendur að fyrirtækjum en þjónustan felst einnig í verðmati fyrirtækja og ráðgjöf við

áreiðanleikakannanir, úrlausn lagalegra og skattalegra álitamála, fjármögnun og

gerð kaupsamninga við sölu fyrirtækja. Stefnandi tekur fram að hann sé ekki eiginlegur fyrirtækjasali.

Í stefnu kemur fram að skuld sú sem mál þetta er sprottið af sé vegna vinnu stefnanda í þágu hluthafa í fyrirtækinu Íslenskt Sjávarfang ehf., vegna fyrirhugaðrar sölu á fyrirtækinu, en síðar fyrir félagið sem og hluthafa þess vegna aukningar á hlutafé í félaginu með tilkomu utanaðkomandi fjármagns sem hafi haft í för með sér breytingu á eignarhaldi í félaginu, sem og sölu á hlut stefnda Ó-kk-ef E-kk-ef, sem átti 28,75% eignarhlut í félaginu að nafnvirði 143.750 kr. Stefndi R-kk-nf B-kk-nf og stefndi R-kk-nf J-kk-nf áttu hvor um sig jafnstóran hlut og Ó-kk-nf. Þá átti stefndi H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf 13,75% eignarhlut í félaginu að nafnvirði 68.750 kr.

Stefnandi gaf út reikning 15. júní 2006, með eindaga sama dag, á hendur Íslensku sjávarfangi ehf., vegna „ráðgjafaþjónustu skv. samkomulagi“. Reikningurinn er að fjárhæð 1.500.000 kr., auk 367.500 kr. virðisaukaskatts, samtals 1.867.500 kr. Reikningurinn var ítrekaður með bréfi, dags. 21. ágúst 2006, og með bréfi lögmanns varastefnda, dags. 18. september 2006, var reikningnum mótmælt þar sem hann ætti sér enga stoð í samningi milli félaganna. Var honum mótmælt sem röngum og án lagastoðar.

Meðal gagna málsins er samningur, dags. 8. maí 2006, um að hlutafé í varastefnda verði aukið og að S-kk-nf S-kk-nf kaupi þennan aukna hlut á 20.000.000 kr. og eignist þar með 34,21% hlut í félaginu.

Jafnframt liggur fyrir hluthafasamkomulag, dags. 16. maí 2006, þar sem kveðið er á um skipun stjórnar, ráðningarsamninga hluthafa, áform um styrkingu og stækkun félagsins og að varastefndi skuldbindi sig til að kaupa hlut stefnda Ó-kk-ef í félaginu og að verðið yrði ekki lægra en 12 milljónir króna, sem skyldi greiðast með nánar tilgreindum hætti allt til 1. apríl 2007. Þá var gerður samningur milli varastefnda og stefnda Ó-kk-ef, dags. 16. maí 2006, um söluna á hlut þess síðarnefnda í varastefnda.

Aðalfundur varastefnda, Íslensks sjávarfangs ehf., var haldinn var 16. maí 2006 á starfsstöð stefnanda. Í fundargerð frá fundinum kemur fram að framangreind hlutafjáraukning hafi verið samþykkt og að S-kk-þgf yrði seldur sá hlutur á 20 milljónir króna. Við þetta varð eignarhald í félaginu þannig að stefndu, Ó-kk-nf, R-kk-nf og R-kk-nf, áttu hver um sig 18,91% eignarhlut, að nafnvirði 143.750 kr., og H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf átti 9,05% eignarhlut að nafnvirði 68.750 kr. S-kk-nf S-kk-nf átti 34,21% hlut í félaginu, eins og áður segir.

Ekki var gert skriflegt samkomulag vegna þeirrar þjónustu sem stefnandi innti af hendi og í hvers þágu það hafi verið, hluthafa eða félagsins, eða um það hver þóknunin hafi átt að vera. Hins vegar hefur verið lögð fram verðskrá stefnanda fyrir ráðgjafaþjónustu. Samkvæmt henni er þóknun vegna sölu á félagi 5% af heildarverðmæti, en þóknun vegna hlutafjáraukningar er 8% af hlutafjáraukningu. Vegna ágreinings aðila um málsatvik er óhjákvæmilegt að rekja í meginatriðum skýrslur sem gefnar voru fyrir dómi við aðalmeðferð málsins.

II.

Fyrir dómi greindi S-kk-nf Þ-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, svo frá að R-kk-nf B-kk-nf, sem er framkvæmdastjóri varastefnda, hefði sett sig í samband við J-kk-þf I-kk-þf, en hann er ráðgjafi hjá stefnanda. Upphaflega hafi staðið til að selja hlut í umræddu félagi. Hugsanlegir kaupendur hafi verið inni í myndinni en þegar bág fjárhagsstaða varastefnda hefði komið í ljós hafi ekki verið gerlegt að selja með þeim hætti sem ráðgert var í upphafi. Í framhaldi af því hafi verið leitað leiða til að styrkja fyrirtækið. S-kk-nf kvaðst ekki hafa verið viðstaddur er samið hafi verið um þóknun en gerði ráð fyrir að það hafi verið samkvæmt verðskrá stefnanda. S-kk-nf sagði að stefnandi hafi útbúið fyrirliggjandi skjöl og einnig séð um aðalfund varastefnda. Um það hvort rætt hafi verið um þóknun á aðalfundinum sagði hann að margt hafi verið rætt um á aðalfundinum. Rámaði hann í að þetta hafi komið til tals og hann spurt hvort ekki væri samkomulag um að þessi kostnaður yrði felldur á félagið, eins og venja væri í svona samningum. Það hefðu engin andmæli komið við því. Útskýrði hann þetta nánar þannig að yfirleitt væru alltaf gerðir reikningar á fyrirtækið. Þegar um sölu á miklu eða öllu hlutafé væri að ræða væri reikningnum bætt við skuldir fyrirtækisins og tekið tillit til þess í útreikningi á verðmæti hlutafjár. Oft mætti segja að vinnan væri í þágu fyrirtækjanna og ekki óeðlilegt að setja reikninginn á fyrirtækið. Þetta skýrðist af því að einstaklingar yrðu að bera virðisaukaskatt sjálfir sem fyrirtæki gætu nýtt sér. Það að reikningur bætist við skuldir fyrirtækisins geri það að verkum að hluthafarnir beri kostnaðinn á endanum. Þá sagði S-kk-nf að venja væri hjá stefnanda að gera skriflegt samkomulag um þóknun en í því tilviki sem hér ræði hafi þetta verið rætt munnlega. J-kk-nf og G-kk-nf hafi líklega séð um að semja um þóknun. Um ástæðu þess að krafa væri gerð á hendur aðalstefndu sagði S-kk-nf að það væri eðlilegt þar sem upphaflega hafi verið unnið fyrir þá sem seljendur.

Aðalstefndi Ó-kk-nf E-kk-nf kvaðst hafa viljað selja hlut sinn í félaginu og verið með kaupanda, en R-kk-nf stungið upp á því að leita til stefnanda. Rætt hafi verið við J-kk-þf sem taldi að hægt væri að fá hærra verð með því að selja allt félagið. Ó-kk-nf sagði að R-kk-nf hefði verið í samskiptum við J-kk-þf. Ó-kk-nf kvaðst hafa við undirritun samninga spurt J-kk-þf hvort greiða ætti einhverja þóknun sem svaraði því til að hann þyrfti engar áhyggjur hafa af því, félagið myndi borga þetta. Ó-kk-nf sagði að hann hefði aldrei séð verðskrá stefnanda, honum hefði aldrei verið sendur reikningur og hann ekki vitað um ágreining vegna hans fyrr en ári síðar þegar honum var stefnt í málinu.

R-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri varastefnda, skýrði svo frá að Ó-kk-nf hafi viljað selja hlut sinn í félaginu og fundið hugsanlegan kaupanda. Komið hafi til tals að fá mat óháðs aðila á hlut Ó-kk-ef og R-kk-nf haft samband við stefnanda fyrir hönd Ó-kk-ef. Lagt hafi verið af stað í því skyni að selja hlut Ó-kk-ef. R-kk-nf kvaðst hafa verið í sambandi við J-kk-þf sem hafi talið að betra væri að selja félagið í heilu lagi. R-kk-nf sagði að það hefði komið til tals að ef félagið yrði selt í heild væri þóknun 5%. Allir hluthafar hefðu verið sammála um að selja félagið ef tiltekið verð fengist fyrir það. Fulltrúi stefnanda hefði komið með nokkra aðila til að skoða félagið en enginn viljað kaupa á tilskildu verði. Fyrir milligöngu stefnanda hefði S-kk-nf S-kk-nf komið að málinu en hann ekki viljað kaupa félagið í heild. Stefnandi hefði sett þetta þannig upp að S-kk-nf hefði lagt til 20 milljónir króna í félagið og félagið svo greitt 12 milljónir til Ó-kk-ef. Eftir á að hyggja hefði verið einfaldara að Ó-kk-nf seldi sinn hlut beint til S-kk-ef sem legði svo átta milljónir inn í félagið. R-kk-nf sagði að fyrirliggjandi skjöl hefðu verið útbúin af stefnanda og ekki væri ágreiningsefni að greiða ætti fyrir skjalagerðina, en hann hefði litið svo á að greiða ætti „eðlilega þóknun“. Á aðalfundi, þar sem gengið var frá samningunum, hafi S-kk-nf spurt J-kk-þf út í það hver þóknunin væri fyrir vinnu stefnanda, eftir að Ó-kk-nf vék af fundinum, og J-kk-nf svarað því til að það væri samkomulagsatriði milli aðila. Svo hefði fyrirliggjandi reikningur borist og hann haft samband við stefnanda til að semja um þóknun, eins og rætt hafi verið um á fundinum, en það ekki tekist. R-kk-nf kvaðst aldrei hafa séð verðskrá stefnanda og kannaðist ekki við að samið hefði verið um einhvern afslátt áður en reikningur var gefinn út.

H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf sagði að Ó-kk-nf hafi viljað selja hlut sinn og mál þróast þannig að R-kk-nf hafi leitað til stefnanda í umboði Ó-kk-ef. J-kk-nf hafi svo komið með hugsanlega kaupendur til að kaupa félagið í heild sinni en það ekki gengið. Stefnandi hefði svo fundið S-kk-þf sem vildi kaupa hlut Ó-kk-ef á 12 milljónir króna og 8 milljónir farið í aukið hlutafé. Á aðalfundinum hefði S-kk-nf spurt í lok fundarins um þóknun og því verið svarað að það væri samkomulagsatriði. H-kk-nf Þ-kk-nf sagði að fyrirliggjandi skjöl hefðu verið samin af stefnanda. Hann kannaðist ekki við að hafa séð verðskrá stefnanda.

S-kk-nf S-kk-nf kvaðst hafa leitað til stefnanda og spurst fyrir um fyrirtæki sem væru til sölu. S-kk-nf hefði fengið upplýsingar um umrætt félag en ekki viljað kaupa það í heild heldur hlut í því. Hann kvaðst hafa viljað koma inn sem nýr hluthafi, með nýtt hlutafé, í stað þess að kaupa einhvern út þar sem félaginu hefði vantað viðbótar eigið fé. Hann hefði borgað 20 milljónir króna sem félagið fengi og félagið myndi svo kaupa hlut Ó-kk-ef. H-kk-nf Þ-kk-nf, R-kk-nf og R-kk-nf hefðu síðar keypt hlut Ó-kk-ef. S-kk-nf kvaðst hafa spurt J-kk-þf á aðalfundinum hvað stefnandi myndi taka fyrir þessa vinnu, enda hafi hann þá átt hagsmuna að gæta þar sem hann var orðinn eigandi að félaginu, og því verið svarað til að það væri samkomulag því þeir ættu örugglega eftir að eiga meiri viðskipti.

Vitnið G-kk-nf H-kk-nf, sem starfaði sem ráðgjafi hjá stefnanda á þeim tíma sem um ræðir, sagði að R-kk-nf hefði komið á fund hjá stefnanda 15. mars 2006. Upphaflega hafi átt að losa hlut Ó-kk-ef en rætt hefði verið um að farsælast væri að selja félagið í heild sinni og þóknun fyrir það væri 5% af heildarsöluverðmæti. Vitnið sagði að stefnandi starfaði einungis árangurstengt. Félagið hefði verið kynnt fyrir hugsanlegum kaupendum en komið hefði í ljós að félagið hafi ekki verið eins vel stætt og talið var. Hafi þá verið horfið frá því að selja félagið í heild og S-kk-nf svo viljað komast inn í félagið. S-kk-nf hefði keypt sig inn í félagið með hlutafjáraukningu sem fór inn í félagið. Þessir peningar hefðu síðar verið notaðir til að kaupa annan út síðar. Vitnið sagði að fyrirliggjandi skjöl hefðu verið unnin af stefnanda og að þetta hefði verið umfangsmikil vinna. Vitnið taldi að þóknun hefði verið rædd eftir að horfið var frá því að selja félagið í heild en gat ekki greint frá því hvernig og hvenær það hafi verið gert, það gæti hafa borið á góma á aðalfundinum.

Vitnið J-kk-nf I-kk-nf rekstrarhagfræðingur, sem starfar sem verktaki fyrir stefnanda, sagði að R-kk-nf hefði komið að máli við sig og G-kk-þf 15. mars 2006. Rætt hefði verið um 5% þóknun af heildarverðmæti félagsins vegna sölu þess. Mál hefðu þróast þannig að farið var út í hlutafjáraukningu og S-kk-nf keypt þann hlut fyrir milligöngu stefnanda. Þá hefði verið gert ráð fyrir hærri þóknun, 8-10% eftir atvikum, en verðskrá stefnanda geri ráð fyrir 8%. Þóknun stefnanda samkvæmt fyrirliggjandi reikningi hefði hins vegar verið lægri en samkvæmt verðskrá þar sem rætt hafi verið um kaup á öðru félagi og þá verið samið um að lækka þóknun í 1.500.000 kr. auk virðisaukaskatts. Vitnið sagði að samið hefði verið um það að félagið myndi greiða þóknunina, en það væri mjög algengt að félagið væri látið greiða þóknun því þá væri hægt að nýta innskatt. Aðilar hefðu óskað eftir því að reikningur yrði gerður á félagið. Vitnið mundi ekki eftir því að Ó-kk-nf hefði spurt hann út í þóknun. Þá kannaðist vitnið ekki við að S-kk-nf hefði spurt á aðalfundinum hver þóknunin yrði enda hafi ekki verið ljóst hvert framhaldið yrði varðandi önnur kaup. Þá sagði vitnið að Ó-kk-nf hefði verið til hliðar í samningaferlinu því hann hafi verið á leið út úr félaginu. Aðspurður gat vitnið ekki útskýrt af hverju eigendum félagsins væri stefnt persónulega til greiðslu skuldarinnar. Þá mundi hann ekki hvort þeim hefði verið sýnd sérstaklega verðskrá stefnanda.

III.

Málatilbúnaður stefnanda á hendur aðalstefndu byggist á því að milli hans og aðalstefndu hafi verið kominn á bindandi munnlegur samningur þess efnis að stefnandi skyldi hafa milligöngu um að finna kaupendur og vera til ráðgjafar vegna fyrirhugaðrar sölu hluthafanna á fyrirtækinu Íslensku sjávarfangi ehf. Hafi verið samið um að ráðgjafaþóknun til handa stefnanda skyldi nema 5% af heildarvirði félagsins auk virðisaukaskatts. Samkvæmt upprunalegu samkomulagi hafi verið við það miðað að hluthafar, þ.e. væntanlegir seljendur, greiddu ráðgjafaþóknunina eins og venja sé í slíkum viðskiptum.

Er á því byggt að munnlegir samningar séu jafnskuldbindandi og skriflegir samningar, samkvæmt meginreglum samningaréttar, sbr. 2. mgr. 3. gr. samningalaga nr. 7/1936. Gengið hafi verið frá slíku samkomulagi á fundi með R-kk-þgf B-kk-þgf 15. mars 2006 og allsendis ekki síðar en þegar S-kk-nf S-kk-nf hafi komið ásamt stefnanda og gert úttekt á fjárhagsstöðu félagsins. Á þeim tíma hafi hluthafar ekki óskað eftir fresti til að íhuga sölusamning stefnanda og stefnda né hafi hann gefið nokkuð það til kynna að hann teldi sig ekki bundinn af að greiða ráðgjafaþóknun.

Í trausti þess að staðið yrði við gerða samninga hafi umtalsverð vinna verið innt af hendi af hálfu stefnanda. Sú vinna sem stefnandi innti af hendi frá 15. mars til 16. júní 2006 hafi falið í sér verðmat á fyrirtækinu, kynningu á fyrirtækinu fyrir völdum hugsanlegum kaupendum, samningsgerð vegna sölu á hlut stefnda Ó-kk-ef í félaginu, samningsgerð vegna hlutafjáraukningar í félaginu, samningsgerð vegna kaupa S-kk-ef á hlut í félaginu, umsjón aðalfundar varastefnda, Íslensks sjávarfangs ehf., m.a. umsjón fundargerðarritunar, ráðgjöf og þjónusta lögmanns, gerð nýrra samþykkta fyrir félagið og gerð hluthafasamkomulags milli hluthafa í félaginu.

Stefnandi segir að heppilegra hefði verið ef gengið hefði verið frá skriflegu söluumboði. Hins vegar haggi ákvæði 9. gr. laga nr. 99/2004 ekki því munnlega samkomulagi sem áður er lýst, enda sé stefnandi ekki eiginleg fyrirtækjasala heldur hafi með höndum fyrirtækjaráðgjöf. Eins séu stefndu hluthafar en ekki neytendur í skilningi ákvæðisins enda alkunnir sölu á fyrirtækjum. Þeim eigi því að vera vel kunnugt um þær reglur sem gildi um milligöngu um sölu á fyrirtækjum og þeirri staðreynd að það sé seljandi sem greiði ráðgjafa þóknun fyrir starfann.

Verði ekki fallist á þá málsástæðu að kominn sé á bindandi samningur um þjónustu í skilningi 9. gr. laga nr. 99/2004 byggir stefnandi á því að hann eigi efndakröfu á stefndu samkvæmt framansögðu vegna þeirrar þjónustu sem sannanlega hafi verið innt af hendi og skjöl málsins beri með sér. Enda hefði aukið fjármagn ekki komið til nema fyrir atbeina stefnanda og stofnaðist sú krafa með munnlegum samningi aðila.

Þess utan er á því byggt af hálfu stefnanda að í verki hafi stefndu samþykkt greiðsluskyldu enda þótt fallið hafi verið frá því að selja fyrirtækið í heild en þess í stað ákveðið að auka hlutafé og selja aukinn hlut sem og að selja síðar hlut Ó-kk-ef. Hafi stefnanda verið falin öll vinna í því sambandi. Með því hafi stefndu í verki samþykkt munnlegan samning aðila enda allsendis óeðlilegt að slík ráðgjöf og vinna væru innt af hendi án endurgjalds.

Stefnandi segir að umkrafin ráðgjafaþóknun taki mið af því að félagið hafi ekki verið selt í heild sinni heldur hafi S-kk-nf S-kk-nf keypt hlutafé á 20.000.000 kr. sem og að Ó-kk-nf E-kk-nf hafi skuldbundið sig til að selja sinn hlut á lágmarksverði, þ.e. 12.000.000 kr., en samkvæmt því skyldi ráðgjafaþóknun nema 5% af 32.000.000 kr., eða 1.600.000 kr. auk virðisaukaskatts. Fyrir beiðni stefnda hafi verið veittur 100.000 kr. afsláttur án skyldu og gegn betri vitund enda hafi vinna stefnanda orðið töluvert umfangsmeiri og þóknun lægri en ef félagið hefði verið selt í einu lagi.

Stefnandi telur að stefndu beri allir óskipta ábyrgð á greiðslu samningsskuldbindingarinnar enda upprunalega hluthafar félagsins sem leiti eftir ráðgjöf stefnanda vegna sölu á hlut sínum og sá þáttur vinnunnar inntur af hendi í þágu hluthafanna sjálfra.

Um það hafi verið rætt að þóknunin yrði gerð upp í einu lagi við eignayfirfærslu eins og venjan sé og því sé aðallega gerð krafa um að aðalstefndu verði dæmdir óskipt til greiðslu þóknunarinnar.

Verði hins vegar ekki á það fallist er þess krafist til vara að aðalstefndu verði dæmdir til greiðslu þóknunar til samræmis við samkomulag aðila til samræmis við eignarbreytingar á hlut hvers og eins í félaginu, þ.e. á þeim grundvelli að beri þeir ekki óskipta ábyrgð á skuld við stefnanda þá skuli skipta þóknun stefnanda hlutfallslega miðað við selda hluti hvers aðalstefnda um sig.

Stefnandi sundurliðar varakröfu sína á hendur aðalstefndu þannig að söluverð 34,22% hlutar sé 20.000.000 kr. Þannig nemi 5% söluþóknun ásamt virðisaukaskatti alls 1.245.000 kr. Hlutfall aðalstefndu, Ó-kk-ef, R-kk-ef og R-kk-ef, sé fundið með því að þeir selji 9,84% (28,76%) og hverjum þeirra um sig beri því að greiða stefnanda 358.001 kr. Aðalstefndi H-kk-nf Þ-kk-nf selji 4,70% (13,73%) og eigi því að greiða 179.997 kr.

Til viðbótar bætist við hlut Ó-kk-ef E-kk-ef síðari sala á eignarhlut samkvæmt hluthafasamkomulagi: Söluverð 9,84% hlutar að lágmarki 12 milljónir króna og söluþóknun 5% ásamt virðisaukaskatti nemi 747.000 kr.

Komi til þess að aðalstefndu verði sýknaðir af kröfum stefnanda vegna breyttra aðstæðna sé félaginu, Íslensku sjávarfangi ehf., stefnt til vara og gerð sú krafa að félagið verði dæmt til greiðslu þóknunar stefnanda til handa.

Stefnandi kveðst hafa fallist á að lækka þóknun sína umtalsvert þegar bágborin fjárhagsstaða félagsins kom í ljós og fallið var frá því að selja félagið í heild sinni, en ákveðið að auka hlutafé í félaginu og selja S-kk-þgf S-kk-þgf hinn aukna hlut, sem og að félagið keypti í framhaldinu hlut Ó-kk-ef E-kk-ef. Sú vinna sem innt hafi verið af hendi í framhaldi breyttra aðstæðna hafi hins vegar sökum breyttra forsendna nú verið unnin að mestu í þágu félagsins sjálfs. Þannig hafi stefnandi annast ráðgjöf og skjalagerð varðandi aukningu á hlutafé. Þá hafi stefnandi haft milligöngu um og annast skjalagerð vegna hluthafasamkomulags ásamt ráðgjöf. Þess utan hafi þess alla tíð verið óskað að reikningur vegna þóknunar stefnanda yrði gerður á hendur félaginu sjálfu.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 99/200, um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, sem og meginreglna samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og almennra reglna kröfuréttar um réttar efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í lögum nr. 50/2000. Um gjalddaga kröfunnar er einkum vísað til sömu laga.

Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála.

Um varnarþing er vísað til 32. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Stefndi, Ó-kk-nf E-kk-nf, byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að hann sé ekki réttur aðili málsins og því beri að sýkna hann sökum aðildarskorts samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndi segir að mál þetta sé byggt á reikningi, dags. 15. júní 2006, þar sem stefnandi krefur Íslenskt sjávarfang ehf. um greiðslu fyrir ráðgjafaþjónustu samkvæmt samkomulagi. Ítrekun, dags. 21. ágúst 2006, sé einungis beint að félaginu sjálfu en ekki hluthöfum þess. Telur stefndi því ljóst að stefnandi hafi talið viðsemjanda sinn vera einkahlutafélagið sjálft. Í svarbréfi lögmanns einkahlutafélagsins, dags. 18. september 2006, vísi félagið í samning milli félaganna. Telur stefndi að með þessum ummælum sé staðfest að einkahlutafélagið hafi jafnframt litið á sig sjálft sem viðsemjanda við stefnanda, en ekki einstaka hluthafa í einkahlutafélaginu persónulega. Í svarbréfi lögmannsins sé því hvergi haldið fram að reikningnum sé beint að röngum aðila. Reikningnum sé mótmælt á þeim grundvelli að hann sé rangur. Þá hafi starfsmaður stefnanda lýst því yfir við stefnda, þegar hann óskaði upplýsinga um aðkomu sína að greiðslu kostnaðar vegna vinnu stefnanda, að hann þyrfti engar áhyggjur að hafa þar sem það væri einkahlutafélagið sjálft sem bæri ábyrgð á þeim kostnaði. Eftirfarandi sending stefnanda á reikningi til Íslensks sjávarfangs ehf. sé og í samræmi við ummæli þessa starfsmanns.

Stefndi heldur því fram að allar fullyrðingar í stefnu um munnlegt samkomulag milli stefnda og stefnanda séu því beinlínis rangar og í ósamræmi við það sem umræddur starfsmaður stefnanda hafi sagt á sínum tíma. Eftirfarandi aðgerðir stefnanda séu í fullu samræmi við ummæli starfsmannsins því stefnandi hafi beint reikningnum að Íslensku sjávarfangi ehf. Sá reikningur hafi ekki verið bakfærður og nýr reikningur gerður á stefnda Ó-kk-þf eða aðra stefndu í málinu. Hafi stefnandi talið stefndu eðlilega greiðendur reikningsins hefði slík bakfærsla verið eðlileg og stefnandi þá átt að gefa út reikninga á stefndu persónulega. Það hafi aldrei verið gert.

Stefndi kveðst aldrei hafa undirritað umboð til stefnanda vegna þjónustu. Ekkert samningssamband sé á milli stefnda og stefnanda, sem stefnandi geti byggt kröfugerð á. Þótt stefndi hafi verið hluthafi í Íslensku sjávarfangi ehf. þá geti hann aldrei orðið persónulega ábyrgur fyrir samningum sem einkahlutafélagið geri, nema hann sérstaklega gangist í persónulega ábyrgð fyrir viðkomandi samningi. Það hafi stefndi ekki gert í þessu tilviki.

Í þessu sambandi er sérstaklega vísað til 1. mgr. 1. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar segi að einkahlutafélag merki félag þar sem enginn félagsmaður beri persónulega ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins. Telur stefndi Ó-kk-nf því ljóst að aldrei sé hægt að gera hann ábyrgan fyrir skuldbindingum félagsins gagnvart stefnanda nema hann hafi sérstaklega gengist í slíka persónulega ábyrgð. Það hafi hann ekki gert gagnvart stefnanda. Þótt stefndi Ó-kk-nf hafi verið hluthafi í Íslensku sjávarfangi ehf. geti stefnandi aldrei gert hann persónulega ábyrgan fyrir skuldinni.

Í ljósi framangreinds telur stefndi að hafna beri bæði aðal- og varakröfu stefnanda um greiðslu hans á umræddum reikningi.

Verði ekki fallist á að sýkna beri stefnda á grundvelli aðildarskorts gerir hann þá kröfu til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Byggir hann á því að vinna stefnanda hafi fyrst og fremst verið unnin í þágu einkahlutafélagsins sjálfs og þeirra hluthafa sem eftir urðu í félaginu. Hafi vinna stefnanda einkum falist í að ná samkomulagi við nýjan hluthafa og þeirri hlutafjáraukningu sem ákveðin hafi verið. Einungis örlítið brot af vinnu stefnanda hafi verið vegna sölu á hlutum stefnda í félaginu. Sé þetta raunar staðfest í greinargerð stefnanda því þar segi að sökum breyttra forsendna hafi vinnan verið unnin að mestu í þágu félagsins sjálfs auk hluthafanna sökum breytinga á eignarhlutföllum. Krefst stefndi því þess að stefnukröfur verði lækkaðar verulega þar sem hann geti ekki átt að bera persónulega ábyrgð, verði talið að hann beri slíka ábyrgð, nema á örlitlum hluta heildarreiknings stefnanda á hendur Íslensku sjávarfangi ehf.

Þá verði að líta til þess að stefnandi hafi aldrei, fyrr en með málarekstri þessum, krafið stefnda persónulega um greiðslu vegna vinnunnar. Hafi stefndi raunar ekki vitað af ágreiningi stefnanda og Íslensks sjávarfangs ehf. um reikninginn fyrr en stuttu áður en honum var birt stefnan. Stefnandi hafi aldrei gert stefnda persónulega reikning vegna þjónustunnar.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda er sérstaklega mótmælt í þessu ljósi og telur stefndi augljóst að verði um persónulega ábyrgð á hluta af umræddum reikningi stefnanda þá geti dráttarvextir ekki byrjað að falla fyrr en frá og með þingfestingu stefnu þar sem stefnandi hafi aldrei fyrr reynt að gera hann persónulega ábyrgan fyrir greiðslunni.

Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Vakin er sérstök athygli á því að stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og honum því nauðsyn að tekið verði tillit til greiðslu virðisaukaskatts af lögmannsþóknun við ákvörðun málskostnaðar, sbr. lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

V.

Í málatilbúnaði aðalstefndu, H-kk-ef Þ-kk-ef, R-kk-ef og R-kk-ef, og varastefnda, kemur fram að þeir telja málatilbúnað stefnanda mjög á reiki um það á hvers konar samningssambandi hann byggir kröfur sínar á. Þá benda þeir á að við úrlausn málsins sé stefnandi bundinn við málatilbúnað sem fram kemur í stefnu málsins.

Aðalstefndu, H-kk-nf Þ-kk-nf, R-kk-nf og R-kk-nf, líta svo á að í málinu sé ágreiningslaust að enginn þeirra hafi selt hlutafé sitt í Íslensku sjávarafangi ehf., hvorki fyrir milligöngu stefnanda né annarra. Þar af leiðandi hafi aldrei stofnast greiðsluskylda af hálfu þeirra gagnvart stefnanda á grundvelli þess samnings sem stefnandi telur hafa verið í gildi við stefndu sem hluthafa í félaginu. Eigi stefnandi því enga kröfu á hendur þeim og alls ekki kröfu in solidum á hendur stefndu, eins og krafist er. Beri því að sýkna stefndu af þeim sökum.

Þessir aðalstefndu telja ljóst að dómkrafa stefnanda sé reikningslega byggð á umræddum reikningi sem stefnanda gaf út á hendur Íslensku sjávarfangi ehf. Því sé ekki samræmi á milli þeirrar málsástæðu stefnanda sem hann byggir mál sitt á og þeirra gagna sem hann leggi fram til stuðnings málsástæðu sinni og reisir kröfugerð sína á. Reikningurinn staðfesti berlega að þegar hann var gerður hafi stefnandi litið svo á að viðskiptin væru á milli hans og Íslensks sjávarfangs ehf., en ekki á grundvelli samnings við stefndu enda hafi hann ekki beint kröfum að þeim persónulega fyrr en í máli þessu. Beri því að sýkna aðalstefndu á grundvelli aðildarskorts sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

VI.

Varastefndi Íslenskt sjávarfang ehf. byggir sýknukröfu sína á því að ekkert samkomulag hafi verið í gildi milli hans og stefnanda um að stefnanda bæri þóknun sem nemi 5% af söluvirði aukningar hlutafjár í félaginu eða kaupverði þess hlutafjár sem félagið keypti af Ó-kk-þgf E-kk-þgf. Aðeins hafi verið um það samið að stefnanda bæri þóknun frá hluthöfum ef stefnandi hefði milligöngu um sölu alls hlutafjár þeirra í félaginu. Sé sá samningur óviðkomandi félaginu sem slíku.

Hafa beri í huga að stefnandi sé ekki fasteigna- eða fyrirtækjasala sem almennt áskilji sér þóknun sem hlutfall af verðmæti þeirra eigna sem milliganga nái til. Þá hafi stefnandi ekki haft milligöngu um kaup félagsins á hlut Ó-kk-ef, það hafi legið fyrir löngu áður að hann vildi selja. Að auki hefði stefnanda borið þóknun úr hendi seljanda Ó-kk-ef á grundvelli umsaminnar milligöngu, væri hún til staðar. Þá hafi hækkun á hlutafé félagsins um 20 milljón króna ekki jafngilt sölu hlutafjár í eigu einstakra hluthafa eins og stefnandi byggi á og fráleitt að greiða stefnanda þóknun fyrir áskrift að því. Þá séu samningar stefnanda og S-kk-ef S-kk-ef stefnda óviðkomandi.

Eftir standi að stefnandi geti áskilið sér þóknun fyrir skjalagerð og ráðgjöf til stefnda enda sé slík þóknun í samræmi við almenna sérfræðivinnu. Hins vegar, sé ljóst að kröfugerð stefnanda byggi ekki á slíkum forsendum heldur á hlutfalli af verðmæti hlutafjárins. Séu kröfur stefnanda þ.a.l. óhóflegar og í andstöðu við grunnreglu 45. gr. laga nr. 50/2000 og sé stefnda óskylt að greiða það sem krafist er.

Kröfum stefnanda er mótmælt tölulega sem röngum, ósönnum og án lagastoðar.

Stefndu mótmæla sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda. Ekki séu lagaskilyrði til þess að dæma dráttarvexti frá 16. júní 2007, þar sem reikningurinn sé gefinn út 15. júní 2007.

VII.

Eins og rakið hefur verið var ekki gert skriflegt samkomulag um vinnu stefnanda og þá hver ætti að greiða fyrir hana og hver þóknunin yrði. Óumdeilt er að stefnandi útbjó þá samninga sem fyrir liggja í málinu. Þá annaðist stefnandi aðalfund varastefnda.

Af framburði aðila og vitna fyrir dómi verður ráðið að upphaflega hafi verið leitað til stefnanda þar sem aðalstefndi Ó-kk-nf vildi selja hlut sinn í varastefnda, Íslensku sjávarfangi ehf., og var leitað til stefnanda í því skyni. Mál virðast hafa þróast þannig að samkvæmt ráðgjöf stefnanda var ákveðið að selja félagið í heild sinni og fyrir dómi kannaðist R-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri varastefnda, við að það hefði komið til tals að þóknun fyrir slíka sölu væri 5% af heildarverðmæti hins selda. Í ljós kom að ekki reyndist unnt að selja félagið í heild sinni fyrir viðunandi verð. Upplýst hefur verið að stefnandi starfar árangurstengt og getur því nú ekki krafið aðalstefndu um þóknun vegna vinnu við sölu sem ekki varð af.

Stefnandi hafði milligöngu um aðkomu S-kk-ef S-kk-ef að félaginu og úr varð að hann kom inn í félagið sem nýr hluthafi, með nýtt hlutafé. Í framburði S-kk-ef fyrir dómi kom fram að hann hefði viljað koma inn í félagið með þessum hætti, í stað þess að kaupa aðalstefnda Ó-kk-þf út, en þetta hafi komið betur út fyrir félagið. Félagið myndi svo kaupa hlut aðalstefnda Ó-kk-ef. Þar með áttu ekki lengur við fyrri forsendur um 5% þóknun af heildarverðmæti, en svo virðist sem aðilar hafi ekki gengið frá samkomulagi um þóknun stefnanda vegna hlutafjáraukningar og sölu á hlut aðalstefnda Ó-kk-ef. Stefnandi krefur aðalstefndu um greiðslu reikningsins þrátt fyrir að hafa gert reikninginn á hendur varastefnda. Í stefnu kemur fram í rökstuðningi um kröfur á varastefnda að þess hafi alla tíð verið óskað að reikningur vegna þóknunar stefnanda yrði gerður á hendur félaginu sjálfu. Þetta kom einnig fram fyrir dómi hjá fyrirsvarsmanni stefnanda og J-kk-þgf I-kk-þgf, en þeir sögðu að samið hefði verið um að félagið myndi greiða þóknunina, en það væri venjan. Að þessu virtu og gegn andmælum aðalstefndu er ósannað að gert hafi verið samkomulag um að þeir ættu að greiða persónulega fyrir vinnu stefnanda. Með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verða aðalstefndu því sýknaðir af kröfum stefnanda. Um málskostnað fer samkvæmt því sem segir hér síðar.

Til vara beinir stefnandi kröfum sínum að Íslensku sjávarfangi ehf. Á aðalfundi félagsins var samþykkt að auka hlutafé og selja það S-kk-þgf á 20 milljónir króna. Þá gekkst félagið undir samning um að kaupa hlut aðalstefnda Ó-kk-ef á 12 milljónir króna og átti lokagreiðsla að fara fram um ári síðar. Þessi hlutur endaði svo í eigu aðalstefndu H-kk-ef Þ-kk-ef, R-kk-ef og R-kk-ef. Augljóslega var vinna stefnanda við að gera fyrirliggjandi samninga, sem varastefndi samþykkti, ekki án endurgjalds, enda lítur varastefndi svo á í greinargerð sinni að stefnandi geti áskilið sér þóknun fyrir skjalagerð og ráðgjöf enda sé slík þóknun í samræmi við almenna sérfræðivinnu. Varastefndi hafnar hins vegar greiðsluskyldu þar sem kröfugerð stefnanda sé ekki byggð á slíkum forsendum heldur hlutfalli af hlutafjáraukningu. Á þetta verður ekki fallist enda er málatilbúnaður stefnanda m.a. reistur á því að hann eigi rétt á greiðslu fyrir þjónustu sem sannanlega hafi verið innt af hendi. Að virtum gögnum málsins, og því sem fram hefur komið fyrir dómi, hefur ekki verið sýnt fram á að þóknun stefnanda sé ósanngjörn. Varastefnda var kunnugt um að stefnandi starfaði samkvæmt hlutfallslegri þóknun af verðmæti og krafa stefnanda rúmast innan verðskrá, en 8% af 20.000.000 kr. eru 1.600.000 kr., án virðisaukaskatts. Verður varastefndi dæmdur til að greiða stefnanda fjárhæð reikningsins, 1.867.500 kr., að virðisaukaskatti meðtöldum. Óljóst er hvenær varastefndi var krafinn um greiðslu samkvæmt reikningnum og skulu dráttarvextir því reiknast frá birtingu stefnu á hendur varastefnda 7. mars 2007, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir þessum úrslitum þykir rétt að stefnandi greiði aðalstefnda Ó-kk-þgf E-kk-þgf málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 330.000 krónur og hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Hvað varðar málskostnað milli annarra aðalstefndu og stefnanda er rétt að hann falli niður með tilliti til aðildar aðalstefndu að varastefnda. Varastefndi verður dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Aðalstefndu, Ó-kk-nf E-kk-nf, R-kk-nf B-kk-nf, R-kk-nf J-kk-nf og H-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, eru sýknir af kröfum stefnanda, Kontakt ehf.

Stefnandi greiði aðalstefnda Ó-kk-þgf 330.000 krónur í málskostnað. Málskostnaður milli annarra aðalstefndu og stefnanda fellur niður.

Varastefndi, Íslenskt sjávarfang ehf., greiði stefnanda 1.867.500 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 7. mars 2007 til greiðsludags.

Varastefndi greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf