E-7828/2020

Mál þetta var höfðað 20. nóvember 2020. Stefnandi er A og stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að viðurkennd verði óskert bótaskylda stefnda úr slysatryggingu sjómanna á Ö vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í sjóvinnuslysi 22. september 2016 auk málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málsatvik

Stefnandi slasaðist við vinnu sína sem netamaður um borð í ísfiskstogaranum Ö 22. september 2016. Tildrög þess munu hafa verið þau að stefnandi var við vinnu í lest skipsins og var að koma 50 kg þungu fiskikari fyrir í þriðju röð kara, ofan á tvö kör sem þegar hafði verið komið fyrir fullum af ísuðum fiski, er hann fékk slink á olnboga á vinstri handlegg og verk í olnbogabótina eftir því sem bókað var í skipsdagbók. Stefnandi hefur lýst málsatvikum nánar þannig að hann hafi verið að vinna við frágang á fiski í fiskikör laust eftir hádegi þennan dag. Bræla hefði verið um nóttina, lægt með deginum en enn umtalsverður vindur, 10 til 23 metrar á sekúndu, er slysið hefðiátt sér stað. Báðum megin við það fiskikar þar sem stefnandi hugðist setja tóma karið hefði verið búið að stafla körum hærra. Sökum veltings skipsins hefðu þær karastæður gengið til og bilið á milli þeirra þrengst þar sem stefnandi hugðist koma tóma karinu fyrir. Hefði hann því þurft að þrýsta karinu á milli hinna tveggja. Hann hafi lyft karinu upp á rönd og ýtt með hné sínu undir karið en þurft að lyfta karinu í andlitshæð, standandi gleiður á hálu lestargólfinu vegna sjógangsins. Þannig hafi hann komið brún karsins ofan á karið sem neðar var í stæðunni, og verið að þrýsta karinu inn á milli karanna sem fyrir voru er skipið hafi oltið til vegna sjólags. Stefnandi hefði þá fengið skyndilegan hnykk á olnbogann.

Þrátt fyrir sársauka sem af því hlaust hefði hann náð að koma karinu fyrir en síðan hefði hann vart ráðið við að moka ís með skóflu í annað kar sem búið var að fylla af fiski.

Stefnandi lét skipstjórnarmenn vita strax að verkinu loknu og greindi frá meiðslum sínum sem stýrimaður skipsins skráði í skipsdagbók. Samkvæmt þeirri bókun hélt stefnandi áfram störfum um borð út veiðiferðina en sinnti þó ekki vinnu í lest skipsins. Stefnandi bar um það fyrir dómi að hafa verið skipverji á Ö í um tuttugu ár og hafa margoft unnið það verk sem hann var að leysa af hendi er ofangreint atvik átti sér stað.

Fjórum dögum eftir að í land var komið leitaði stefnandi á bráðamóttöku [...] 2 6. september 2016. Í ljós kom áverki á vöðva og sin langhöfuðs tvíhöfðavöðva í vinstri handlegg. Þess var getið í læknisvottorði að stefnandi þekkti verk sem þennan eftir að hann hefði slitið tvíhöfðasin árið 2011 í hægri handlegg sem hefði verið saumuð í kjölfarið.

Stefnandi bar um að hafa verið metinn óvinnufær af þessum sökum til 1. febrúar 2017 en er hann hefði farið á sjó að afstöðnu verkfalli 20. febrúar 2017 hefði hann fengið verki fram í fingur þannig að hann hefði þurft að hætta á sjó. Honum hefði í kjölfarið verið úrskurðuð 75% örorka hjá lífeyrissjóði.

Útgerð Ö [...] tilkynnti slysið lögum samkvæmt á eyðublaði Tryggingastofnunar ríkisins 11. október 2016. Þess var getið að stefnandi hefði fengið verk í vinstri olnbogabót við að koma fiskikari fyrir í þriðju karahæð. Jafnframt var rakið að vindur hefði verið af suðaustri, 15 metrar á sekúndu, og mikill veltingur. Stefnandi hafði undirritað tilkynninguna ásamt skipstjóra skipsins 29. september 2016 og fyrir dómi bar stefnandi um að hafa lesið tilkynninguna yfir áður en hann undirritaði hana.

Þess var óskað í mars 2017 að stefndi tæki afstöðu til bótaskyldu vegna slyssins. Stefndi hafnaði bótaskyldu, með bréfi dagsettu 29. maí 2017, með þeim rökum að atvikið félli ekki undir hugtakið slys í skilningi vátryggingarskilmála slysatryggingarinnar.

Stefnandi kvartaði yfir afstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum en nefndin komst að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum vegna líkamstjóns síns úr slysatryggingu sjómanna hjá stefnda. Stefnanda hefði ekki auðnast að sanna bótarétt sinn. Vísað var til orðlags tilkynningar til Tryggingastofnunar, þess að engir sjónarvottar hefðu verið að atvikinu og að læknisfræðileg gögn tækju ekki af tvímæli um að líkamstjón stefnanda mætti rekja til utanaðkomandi atviks í skilningi vátryggingarskilmála slysatryggingar sjómanna hjá stefnda.

Þar sem stefnandi unir ekki við afstöðu stefnda hefur hann höfðað mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu.

Málsástæður stefnanda:

Af hálfu stefnanda er á því byggt að ágreiningslaust sé að stefnandi hafi verið tryggður í störfum sínum um borð í Ö slysatryggingu sjómanna sem bæti samkvæmt gildandi vátryggingar skilmálum og kjarasamningum líkamstjón af völdum vinnuslysa sjómanna.

A fstaðastefnda til bóta skyldu sé byggð á röngum og ófullnægjandi upplýsingum um tildrög slyss hans. Afstaðan byggist á fáorðum upplýsingum úr skipsdagbók ásamt tilkynningu útgerðar til Tryggingastofnunar og tveimur læknisvottorðum. Er stefnandi undirritaði tilkynningu útgerðarinnar, sem skipstjóri skipsins hafði fyllt út, hafi hann einvörðungu verið að rita undir yfirlýsingu um heimild Tryggingastofnunar til að afla upplýsinga frá skattyfirvöldum og nauðsynlegra læknisfræðilegra upplýsinga. Hann hafi ekki talið yfirlýsingu sína víðtækari en svo að í henni fælist heimild til gagnaöflunar og því ekki talið neina þörf á að gera athugasemd við lýsingu atvika slyssins í tilkynningunni.

Á því er byggt af hálfu stefnanda að stefnda hefði borið skylda til að ganga úr skugga um að fyrirliggjandi upplýsingar um tildrög slyssins væru fullnægjandi og gæfu rétta mynd af atvikum með vísan til 1. mgr. 120. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Þessari skyldu hafi stefndi brugðist er hann hafi túlkað óljósar og ónákvæmar lýsingar í tilkynningu útgerðarinnar stefnanda í óhag.

Þá hafi skipstjóri og útgerð vanrækt lögbundna tilkynningarskyldu með því að tilkynna ekki slysið til rannsóknarnefndar samgönguslysa samkvæmt 16. gr. laga nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa en slík tilkynning hefði tryggt að milliliðalaus og skýr frásögn frá bæði stefnanda og útgerðinni hefði verið skráð strax eftir slysið. Þar sem það hafi ekki verið gert beri stefndi hallan naf þeim vafa um atvik máls sem uppi kunni að vera í samræmi við dómaframkvæmd um réttaráhrif þess að atvinnurekandi vanræki lögboðna tilkynningarskyldu um vinnuslys.

Á ofangreindum forsendum beri að leggja lýsingu stefnanda á málsatvikum til grundvallar en engar forsendur séu til að vísa þeirri lýsingu á bug þótt hún hafi fyrst verið skráð eftir höfnun stefnda. Stefnanda hafi ekki gefist nein færi fyrr til að koma slíkri atvikalýsingu á framfæri en að auki sé hún fyrirliggjandi skráðum upplýsingum til fyllingar og feli í sér nánari lýsingu á atvikinu sem leiddi til meiðsla hans. Á því er byggt af hans hálfu að fyrirliggjandi gögn sýni glöggt að hann hafi orðið fyrir slysi vegna skyndilegs, utanaðkomandi atburðar sem falli undir hugtakið slys. Stefnandi hafi þurft að lyfta 50 kg þungu kari upp í andlitshæð og verið aðþrýsta því inn á milli annarra kara er alda reið undir skipið þannig að átakið varð annað en stefnandi hafði ætlað, sem leiddi til hnykks á vinstri olnboga, sem strax olli verkjum. Hafið sé yfir vafa að hvassviðri var er slysið átti sér stað og öldugangur í samræmi við það. Af þeim sökum hafi stefnandi ekki haft fulla stjórn á byrði sinni og því fengið slæman hnykk á handlegginn sem mesti þunginn kom á. Það hafi þannig ekki verið innri veikleiki, rangt átak eða álag sem olli meiðslum stefnanda heldur skyndileg óvænt tilfærsla á þyngdarpunkti byrðarinnar við hreyfingu skipsins. Slík tilfærsla verði að teljast skyndilegur utanaðkomandi atburður í skilningi skilmála vátryggingarinnar. Slysið hafi því ekki orðið vegna svokallaðs „innra ástands“ líkama stefnanda heldur sé það bein afleiðing utanaðkomandi hreyfinga skipsins í veltingi.

Þá er vakin athygli á því að Sjúkratryggingar Íslands hafa þegar samþykkt bótaskyldu úr slysatryggingu samkvæmt lögum nr. 45/2015 um slysatryggingu almannatrygginga. Samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 5. gr. laganna er slysahugtak þeirra afmarkað með nákvæmlega sama hætti og í skilmála slysatryggingar sjómanna hjá stefnda.

Krafist sé viðurkenningar bótaskyldu í málinu þar sem enn liggi ekki fyrir nákvæmt mat á tjóni stefnanda. Samkvæmt gögnum málsins sé þó ljóst að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni, bæði varanlegu og tímabundnu, sbr. 2. til 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem stefnda beri að bæta. Því hafi stefnandi lögvarða hagsmuni af viðurkenningu bótaskyldu stefnda, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda

Krafist er sýknu af hálfu stefnda þar sem atvikið falli utan gildissviðs slysatryggingar samkvæmt B - hluta skilmála áhafnatryggingar fiskimanna samkvæmt kjarasamningi. Hugtakið slys sé skilgreint svo að með orðinu „slys“ sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama þess sem tryggður sé og gerðist sannanlega án vilja hans. Þessi skilgreining sé í samræmi við skilgreiningu hugtaksins slys í vátryggingarétti.

Samkvæmt dóm framkvæmd liggi fyrir aðundir hugtak ið slys falli ekki þau atvik sem rót eigi að rekja til svima, sjúkdóma eða annars innra ástands líkama þess sem lendi í atvikinu. Stefndi telji atvik málsins bera með sér að að tjón stefnanda eigi fyrst og fremst rót að rekja til álagsmeiðsla á olnboga og falli því utan slysahugtaksins eins og það sé skilgreint í vátryggingar skilmálum og verið skýrt í dómaframkvæmd. Stefnandi hafiverið að vinna verk sem ætla megi að hann hafi unnið ótal sinnum áður og ekkert liggi fyrir í málsatvikalýsingu stefnanda, eins og hún hafi verið skráð í samtímagögnum, sem bendi til þess að eitthvað hafi brugðið út af. Þá vísar stefndi einnig til þeirrar staðreyndar að stefnandi hafi áður slitið sin í olnboga. Þótt um hafi verið að ræða hægri handlegg í stað þess vinstri bendi þetta til þess að um álagsmeiðsli hafi verið að ræða. Í þeim efnum verði að horfa til þess að samkvæmt skilmálum verði slysið að vera bein og eina orsök meiðslanna til að það sé bótaskylt. Í ljósi fyrri sögu stefnanda af álagsmeiðslum í olnboga sé ljóst að álagsmeiðsli hafi verið í það minnsta veigamikil ástæða þess að stefnandi meiddist á olnboga, jafnvel þótt talið væri sannað að alda hefði skoll ið á skipinu í sömu andrá og stefnandi hugðist ýta karinu inn í stæðuna, eins og lýst séí stefnu.

Í samtímagögnum sé slysi stefnanda lýst svo að hann hafi fengið verk í olnboga við að lyfta fiskikari. Það hafi fyrst verið eftir synjun stefnda sem stefnandi hreyfði því að mikill veltingur skipsins hefði átt þátt í atvikinu. Að auki er á því byggt af hálfu stefnda að ekki nægi að vísa almennt til veltings, þyngdar karsins og þröngra aðstæðna til þess að atvikið falli undir slysahugtak vátryggingarinnar. Halda beri því til haga að ekkert óvanalegt sé við að skip sé á hreyfingu. Hreyfing þyrfti að vera mun óvæntari til þess að hún félli undir að vera frávik frá þeirri atburðarás sem vænta mátti. Þá beri aðauki fyrst og fremst að horfa til samtímagagna og veita þeim vægi umfram þau gögn sem útbúin hafi verið eftir að ljóst varð að dómsmál væri yfirvofandi.

Því sé mótmælt af hálfu stefnda að það hafi áhrif í málinu að útgerðin hafi látið undir höfuð leggjast að tilkynna atvikið til rannsóknarnefndar samgönguslysa. Á því er byggt að slíkri skyldu hafi ekki verið til að dreifa vegna álagsmeiðsla sem þessara. Meiðsli af þessu tagi falli ekki undir hugtökin sjóslys eða sjóatvik eins og þau séu skilgreind í 15. og 16. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa. Þá leiði skortur á tilkynningu, hefði átt að tilkynna atvikið, ekki til þess að stefndi eigi að bera hallann af sönnunarskorti enda upplýst af hálfu stefnanda um málsatvik með samtímaskráningu í skipsdagbók.

Af hálfu stefnda er enn fremur byggt á því að 1. mgr. 120. gr. laga um vátryggingar samninga kveði ekki á um slíka frumkvæðisskyldu stefnda til að upplýsa mál sem stefnandi byggi á. Ákvæðið lúti að skyldu vátryggðs til að láta frekari gögn í té ef eftir þeim er óskað af vátryggingafélagi. Að auki hafi legið fyrir lýsing málsatvika undirrituð af stefnanda og afrit skipsdagbókar þar sem atvikið hafði verið skráð. Málsatvik hafi þannig legið skýrt fyrir.

Loks sé byggt á því að meint krafa stefnanda sé fallin niður vegna tímafresta sem kveðið sé á um í 6. gr. B - hluta skilmála tryggingarinnar. Kveðið sé á um það samkvæmt c-lið 4. mgr. 6. gr. að örorkumat verði undantekningarlaust að fara fram í síðasta lagi þremur árum eftir slys. Sá frestur sé liðinn í máli þessu án þess að stefnandi hafi gengist undir örorkumat. Hafi einhver réttur verið fyrir hendi sé hann nú fallinn niður. Það geti jafnframt leitt til þess að vísa eigi málinu frá dómi án kröfu vegna skorts á lögvörðum hagsmunum.

Niðurstaða

Í máli þessu deila málsaðilar um hvort meiðsli stefnanda sem hann hlaut um borð í Ö eigi rót að rekja til slyss eða hvort um álagsmeiðsli hafi verið að ræða. Deilan snýst þannig um hvort slys í skilningi 176. gr. siglingalaga nr. 34/1985 hafi átt sér stað en óumdeilt er að horfa ber til skilgreinin gar hugtaksins slyss í vátryggingarskilmála stefnda sem er svohljóðandi: „Með orðinu „slys“ er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð, sem veldur meiðslum á líkama þess sem tryggður er og gerist sannanlega án vilja hans. Bætur greiðast því aðeins að slysið sé bein og eina orsök þess að sá sem tryggður er missir lífið eða starfsorku sína að nokkru eða öllu leyti.“

Í málinu hefur stefndi haldið því á lofti að vísa eigi málinu frá dómi vegna skorts á lögvörðum hagsmunum á grundvelli 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er krafa þessi reist á þeim grunni að stefnandi hafi ekki hlutast til um að fá afleiðingar líkamstjóns síns metnar til örorku í samræmi við b-lið 4. mgr. 6. gr. B - hluta skilmála áhafnatryggingar fiskimanna samkvæmt kjarasamningi hjá stefnda. Í b-lið 4. mgr. 6. gr. er kveðið á um að örorka verði ákveðin í fyrsta lagi ári eftir slys en endanlegu örorkumati verði þó ekki frestað lengur en í þrjú ár. Málatilbúnaði sínum til stuðnings vísar stefndi til dóma Hæstaréttar í máli nr. 12/2019 frá 19. mars 2019 og Landsréttar í málum nr. 448/2019 frá 28. apríl 2019 og nr. 672/2018 frá 15. febrúar 2019, þar sem málum var vísað frá dómi vegna þess að kröfur þær sem málsaðilar höfðu uppi voru augljóslega fyrndar, óháð ágreiningi um réttmæti krafnanna og þannig skorti á lögvarða hagsmuni til að fá leyst úr viðurkenningarkröfum.

Í því máli sem hér er til úrlausnar háttar þannig til að leysa verður úr grundvallardeilu málsaðila um það hvort áverki stefnanda eigi rót að rekja til slyss eða hvort um álagsmeiðsli sé að ræða. Í því ljósi virðist mál þetta skera sig frá þeim tilvikum sem fjallað var um í framangreindum dómum. Virðist í þessum efnum vera meiri líkindi með sakarefni í dómi Landsréttar í máli nr. 889/2019 frá 11. desember 2020 enda ber hér að sama brunni og í því máli, að ekki verður leyst úr frávísunarkröfu stefnda án þess að leysa fyrst úr grundvallarágreiningi aðila, enda gæti niðurstaða málsins að öðrum kosti falið í sér valkvæðar getsakir. Verður því ekki á það fallist að vísa beri málinu frá dómi.

Enginn skipsfélaga stefnanda varð vitni að því þegar hann var við vinnu í lest skipsins og hann því einn til frásagnar af því hvað gerðist. Að hans tilstuðlan var frásögn af atvikinu færð í skipsdagbók og sú frásögn að mestu lögð til grundvallar í tilkynningu útgerðar til Sjúkratrygginga Íslands að því viðbættu að þess var getið að mikill veltingur hefði verið. Þessa frásögn las stefnandi yfir og undirritaði við svo búið án athugase mda 29. september 2016, sjö dögum eftir að atvikið átti sér stað. Þá getur einnig að líta frásögn í fyrirliggjandi læknisvottorð umsem stafar vart frá öðrum en stefnanda.

Í engum þessara heimilda er þess getið að eitthvað sérstakt hafi komið til. Nefnt er í áðurgreindri tilkynningu útgerðarinnar að mikill veltingur hafi verið og í framburði fyrir dómi gat stefnandi þess að slinkur hefði komið á skipið vegna sjólags en rakti í engu á hvern hátt þessi slinkur hefði leitt til þess að sin í upphandlegg hans rifnaði.

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda úr slysatryggingu sjómanna. Á stefnanda hvílir skylda til að sanna bótaskyldu, að slys í skilningi laga og þar með vátryggingarskilmála hafi átt sér stað. Breytir í þeim efnum engu þótt fyrir liggi aðstöðumunur milli aðila enda verður sönnunarbyrði um það sem óljóst kannað vera í málsatvikum ekki lögð á stefnda fyrir þá sök að hann lagði frásögn stefnanda sjálfs til grundvallar afstöðu sinni í málinu. Ekki verður séð, með hliðsjón af þeirri frásögn, að tilefni hefði verið fyrir stefnda til að inna nánar eftir málsatvikum þar sem stefnandi hreyfði því í engu að eitthvað óvænt hefði gerst eða farið úrskeiðis við framkvæmd verksins. Slík rannsóknarskylda verður ekki heldur leidd af 1. mgr. 120. gr. laga nr.

30/2004 um vátryggingarsamninga sem kveður á um upplýsingaskyldu þess sem hefur uppi kröfur á hendur vátryggjanda. Þá verður stefndi ekki látinn bera hallann af því þótt slys stefnanda hafi ekki verið tilkynnt í samræmi við lög nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa. Bæði kann að orka tvímælis að atvikið falli undir lögin og svo er til þess að líta að slík rannsókn, ef hún hefði farið fram, hefði vart leitt til þess að málsatvik upplýstust frekar þar sem stefnandi er einn til frásagnar. Stefndi hefur enda ekki haldið annarri atburðarás á lofti heldur einfaldlega mótmælt því að atvikið falli að skilyrðum slysahugtaksins.

Í dómsmáli þessu lýtur kjarni ágreinings aðila að atburðinum sem slíkum, að skyndilegur utanaðkomandi atburður hafi átt sér stað sem leiddi til slyss. Fyrir liggur að svo hefur verið litið á, byggt á úrlausnum dómstóla, að til að atburður feli í sér slys þurfi að verða frávik frá þeirri atburðarás sem tjónþoli mátti reikna með miðað við það sem venjulegast er við viðkomandi aðstæður. Atburðurinn þarf að vera óvæntur.

Við það verk sem stefnandi var að leysa af hendi var hreyfing skipsins sem slík ekki óvænt, oft er veltingur á sjó. Í framburði stefnanda fyrir dómi kom fram að hann hefði margoft leyst verk sem þessi af hendi og oft komi fyrir að skipið velti til og frá á meðan það er unnið.

Sjógangur getur leyst úr læðingi óvæntar aðstæður sem geta leitt til slyss, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 23/2019 sem kveðinn var upp 23. september 2019. Í því máli sem hér er til úrlausnar liggja á hinn bóginn ekki fyrir upplýsingar um óvænt atvik eða frávik frá þ ví sem vænta mátti í atburðarásinni og hefði verið afleiðing sjógangs. Stefnandi hefur fullyrt að slinkur hafi komið á skipið en hefur enga grein gert fyrir óvæntu atviki í tengslum við þann slink sem hafi leitt til meiðsla hans. Ekki er byggt á því að hann sjálfur hafi runnið, að karið hafi runnið úr greipum hans, að það hafi fallið á hann eða kastast til. Ekkert er þannig í raun upplýst um óvænt, skyndilegt, utanaðkomandi atvik á svipaðan máta og á reyndi í dómi Hæstaréttar í máli nr. 37/2005 sem kveðinn var upp 2. júní 2005, þar sem eins háttaði til. Í því ljósi verður ekki á það fallist að stefnandi hafi orðið fyrir slysi í skilningi 172. gr. siglingarlaga, sbr. 2. mgr. 1. gr. B - hluta vátryggingar skilmála stefnda. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Rétt þykir að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

S-kvk-nf Í-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og K-kvk-nf E-kvk-nf lögmaður fyrir stefnda.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

B-kk-nf L. B-kk-nf