E-2710/2020

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 18. mars 2021, var höfðað 30. mars 2020 til heimtu skaðabóta af stefnanda, Þingvallaleið ehf. Skógarhlíð 10, Reykjavík aðallega á hendur KÖS ehf., Stórhöfða 15, Reykjavík og B-kk-þgf K-kk-þgf[...]og til vara á hendur SPV 25 ehf., Stórhöfða 15, Reykjavík og B-kk-þgf K-kk-þgf.

Þess er aðallega krafist að aðalstefndu verði dæmdir insolidum til greiðslu 40.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. apríl 2016 til 30. maí 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að varastefndu verði dæmdir til greiðslu framangreindrar kröfu. Gerð er krafa um greiðslu málskostnaðar.

Bæði stefndu og varastefndu lögðu fram greinargerðir á grundvelli 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem þess var einvörðungu krafist að málinu yrði vísað frá dómi en auk þess var málskostnaðar krafist að skaðlausu úr hendi stefnanda.

Þær kröfur eru til úrlausnar í úrskurði þessum.

Af hálfu stefnanda er þess krafist í þessum þætti málsins að kröfum stefndu um að málinu verði vísað frá dómi verði hrundið og málið tekið til efnislegrar úrlausnar auk þess sem krafist er málskostnaðar úr hendi stefndu.

Dómari fékk málinu úthlutað 1. mars síðastliðinn en hafði ekki komið að rekstri þess fram að þeim tíma.

Málsatvik er lúta að kröfum stefndu um frávísun Stefnandi höfðaði mál þetta til heimtu skaðabóta á þeim grunni að stefndu eða varastefndu hefðu, sem stjórnarmenn eða hluthafar, selt rekstur hópferðabifreiða félagsins á undirverði til aðila þeim tengdum þrátt fyrir að vita að þeir hefðu ekki umboð til þess vegna forkaupsréttar Þ-kk-ef I-kk-ef sem varmeðal hluthafa stefnanda en hefði verið sniðgenginn af hálfu stefndu. Með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 618/2017, sem kveðinn var upp 21. júní 2017 var forkaupsréttur Þ-kk-ef viðurkenndur. Þ-kk-nf nýtti sér forkaupsréttinn að hinu umþrætta hlutafé í kjölfarið en á þeim tíma mun hafa verið búið að selja rekstur hópferðabifreiða og breyta tilgangi félagsins í leigu atvinnuhúsnæðis.

Leiddu þær ráðstafanir til þessarar málsóknar þar sem stefnandi taldi þær hafa verið sér til tjóns.

Mál þetta var höfðað 30. mars 2020 með stefnu sem birt var stefndu þann sama dag. Samkvæmt viðhengi tölvubréfs stjórnarformanns stefnanda, sem ber með sér að hafa verið sent klukkan 20:22 að kvöldi 22. apríl 2020, var fundarboði aukahluthafafundar komið á framfæri sem halda skyldi 29. apríl 2020. Stjórnarformaður stefnanda óskaði samþykkis meirihluta stjórnar til að fundarboðið yrði sent hluthöfum þetta sama kvöld. Í fundarboðinu var getið um dagskrá væntanlegs fundar sem var [m ] álshöfðunum skaðabótakröfu samkvæmt 2. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög gegn hluthafa félagsins, KÖS ehf. Annar viðtakanda tölvubréfsins samþykkti þá ráðagerð. Þessum ráðagerðum, um að halda fund þennan, var á hinn bóginn mótmælt með bréfi til stjórnarformannsins, sem dagsett er 29. apríl 2020, af hálfu þriðja stjórnarmannsins. Fundurinn var allt að einu haldinn í samræmi við fundarboðið. Bókað var að ákvörðun um fundinn og boðun hans hefðu verið teknar í samræmi við samþykktir félagsins. Afgreiðslu áðurnefndrar tillögu um að höfða mál á hendur stefndu KÖS ehf. var á hinn bóginn frestað þar sem skilyrði samþykkta félagsins um að eigendur 80% hlutafjár sæktu fund væri ekki fullnægt. Dómsmál þetta var þingfest næsta dag, 30. apríl 2020.

Haldinn var fundur í stjórn stefnanda 14. maí 2020. Bókað var meðal annars um stöðu þessa dómsmáls og bókað af hálfu stjórnarformanns að útskýrt hefði verið hvers vegna þurft hafi að hafa hraðar hendur við málshöfðunina. Stefndu lögðu fram greinargerðir sínar í dómsmálinu 28. maí 2020. Næsta dag, 29. maí 2020, var efnt til aukahluthafafundar sem bókað var að væri haldinn í samræmi við 2. mgr. 12. gr. samþykkta stefnanda. Þar var tekin fyrir samhljóða tillaga og borin hafði verið fram 29. apríl um málshöfðun um skaðabótakröfu á grundvelli 2. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, gegn hluthafa félagsins KÖS ehf. Bókað var að tillagan hefði verið samþykkt.

Málsástæður stefndu

Stefndu byggja á því að stjórnarformaður stefnanda hafi ekki haft umboð til málshöfðunar í nafni stefnanda og því sé málsóknin ólögmæt. Þegar málið hafi verið höfðað 30. mars 2020 hefði engin ákvörðun verið tekin um höfðun máls og beri því að vísa málinu frá á grundvelli 4. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála.

Þá var á því byggt að ákvörðun um málshöfðun hefði ekki verið tekin réttilega í samræmi við ákvæði 1. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög þar sem boðun hluthafafundar þar sem taka átti tillögu um málshöfðun til afgreiðslu hefði ekki verið í samræmi við 2. mgr. 63. gr. laga nr. 138/1994 og ákvæði 12. gr. samþykkta stefnanda. Þá komi einungis fram í fundarboði að taka eigi ákvörðun um málshöfðun gegn KÖS ehf. sem hluthafa en ekki minnst á að málsóknin eigi einnig að beinast að stefnda og varastefnda B-kk-þgf K-kk-þgf og varastefnda SPV 25 ehf. Í fundarboðinu komi ekki fram á hvaða stjórnarfundi tekin hafi verið ákvörðun um að boða til þessa hluthafafundar. Þrátt fyrir mótmæli hafi hluthafafundurinn verið haldinn 29. apríl 2020 en bókað á fundinum að vegna mótmælanna og þar sem ekki var mætt af hálfu KÖS ehf., þá þyrfti að boða til annars fundar til að taka afstöðu til málshöfðunarinnar. Fundurinn hefði verið ólögmætur auk þess sem engin ákvörðun um málsókn var tekin á fundinum. Fyrir liggur að enginn framkvæmdastjóri sé hjá félaginu en það hefði í för með sér að engum sé til að dreifa sem geti tekið ákvarðanir fyrir hönd félagsins þar með talinn stjórnarformaður þess. Hann sé umboðslaus nema samþykki félags stjórnar liggi fyrir sem var ekki til að dreifa.

Af hálfu stefndu er áréttað að samþykkis hefði þurft að afla til málshöfðunar á hendur stefnda B-kk-þgf K-kk-þgf og varastefnda, SPV 25 ehf. enda málsóknin á hendur þeim grundvölluð á 2. mgr. 108. gr. laga um einkahlutafélög. Á hendur B-kk-þgf, sem fyrrum hluthafa og stjórnarmanni, og varastefnda SPV 25 ehf., sem hluthafa í stað stefnda KÖS ehf., ef fyrrnefnda félagið teldist vera hluthafi í stað þess síðarnefnda. Af þeim sökum verði ekki framhjá því komist að afla samþykkis hluthafafundar í samræmi við 109. gr. laganna. Vísun til almennra reglna skaðabótaréttar, þar á meðal sakarreglunnar breyti þessu ekki, málsókn verði að byggjast á heimild í samræmi við 109. gr.

Málatilbúnaður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að hafna eigi kröfum stefndu um frávísun málsins þar sem ákvörðun um málshöfðun ogað hafa uppi skaðabótakröfu hafi verið réttilega tekin á vettvangi stefnanda. Fyrst með ákvörðun stjórnar að leggja tillögu þar að lútandi fyrir aukahluthafafund og síðan er aukahluthafafundur samþykkti tillöguna 29. maí 2020 í samræmi við málsmeðferðarreglur samþykkta stefnanda og laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Á því er byggt af hálfu stefnanda að fullnægjandi hafi verið að samþykkja málshöfðun á hendur stefnda KÖS ehf. þar sem það félag sé meðal hluthafa. SPV 25 ehf. hafi aldrei verið hluthafi félagsins og því óþarft að hluthafafundur tæki afstöðu til málshöfðunar á hendur því félagi. Þá sé B-kk-nf K-kk-nf ekki lengur í stjórn stefnanda né meðal hluthafa lengur og því engin þörf á að hluthafafundur þyrfti að samþykkja málshöfðun á hendur honum. Ákvæði 109. gr., þar sem kveðið er á um að ákvörðun um að félag hafi uppi skaðabótakröfu skuli tekin á hluthafafundi, eigi einvörðungu við um núverandi stjórnar menn og hluthafa. Ákvæðið taki ekki til fyrrverandi stjórnarmanna og þá sé engin þörf á því að hluthafafundur taki afstöðu til málshöfðunar á hendur þriðja manni, í raun ótengdum aðila.

Loks telur stefnandi algerlega fullnægjandi að ákvörðun um málshöfðun sé tekin eftir að mál er höfðað eins og í þessu tilviki. Lykilatriðið sé að samþykkis sé aflað. Að auki verði til þess að líta að einnig sé byggt á almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal sakarreglunni. Á það bæði við þegar horft er til málshöfðunar á hendur stefnda B-kk-þgf og SPV 25 ehf. og eins KÖS ehf. en skilyrði þess að afla þurfi samþykkis hluthafafundar grundvallast á að krafist sé bóta á grundvelli 108. gr. laga um einkahlutafélög.

Niðurstaða

Upplýst er að þegar mál þetta var höfðað með stefnu 30. mars 2020 sem birt var stefndu sama dag, sbr. 93. gr. laga nr. 9 1/1991 um meðferð einkamála, höfðu engar ákvarðanir verið teknar á stjórnarfundum eða hluthafafundum stefnanda um höfðun þessa dómsmáls.

Dómsmál þetta var þingfest 30. apríl 2020 en þá hafði aukahluthafafundur verið haldinn degi fyrr, sem aðilar deila um hvort hafi verið gildur. Á fundinum var bókað að ekki væri fullnægt skilyrðum samþykkta stefnanda til að afgreiða tillögu um höfðun þessa dómsmálsins. Bókað var að stjórn væri falið að vinna málið, áfram eins og það var orðað, en boða þyrfti nýjan fund innan mánaðar.

Stefndu var veittur frestur til að skila greinargerðum til 28. maí 2020 og voru þær lagðar fram þann dag. Degi síðar, 29. maí 2020, var efnt til aukahluthafafundar sem bókað var að væri haldinn í samræmi við 2. mgr. 12. gr. samþykkta stefnanda. Þar var tekin fyrir svofelldur dagskrárliður: Málshöfðun um skaðabótakröfu samkvæmt 2. mgr. 108. gr., sbr. 109. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, gegn hluthafa félagsins, KÖS ehf. Bókað var að tillagan hefði verið samþykkt.

Eins og ofangreind bókun ber með sér lýtur hún einvörðungu að stefnda KÖS ehf. en ekki stefndu B-kk-þgf K-kk-þgf og SPV 25 ehf. Ljóst er þó að málsókn á hendur þeim byggir alfarið á tengslum þessara aðila við stefnanda sem hluthafar, og raunar stefnda B-kk-þgf sem stjórnarmanns. Byggt er af hálfu stefnanda á skilyrðum 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994 um að hafa valdið félaginu tjóni í störfum sínum í þágu félagsins. Trúnaðarbrot við rækslu starfa, sem hefðu átt að vera í þágu stefnanda, er þannig grundvöllur málshöfðunarinnar. Í því ljósi verður ekki horft framhjá lögbundnu skilyrði 109. gr. laga um einkahlutafélög um ákvöðun hluthafafundar hvað þessa aðila snertir, s br. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 614/2011 sem kveðinn var upp 7. desember 2011.

Breytir í þessum efnum engu þótt einnig sé vísað til almennra reglna skaðabótaréttar af hálfu stefnanda enda leysir sú tilvísun stefnanda ekki undan málsmeðferðarreglu 109. gr. laga um einkahlutafélög. Saknæma háttsemin myndi felast í trúnaðarbroti gegn stefnanda eins og áður var getið. Undan reglunni verður því ekki vikist. Gilda í þessum efnum svipuð sjónarmið eins og á reyndi í dómi Hæstaréttar í máli nr. 40/2017 sem kveðinn var upp 9. maí 2018, þar sem því var hafnað að kröfu einkahlutafélags um skaðabætur úr hendi stofnenda, stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra yrði komið fram á öðrum grundvelli þegar það væri ekki tækt á grundvelli hlutafélagalaga vegna fyrningar.

Verður kröfum á hendur stefndu B-kk-þgf og SPV 25 ehf. þannig vísað frá dómi þar sem engin ákvörðun var tekin um málshöfðun á hendur þeim á fundi hluthafa í andstöðu við 1. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Fyrir liggur að engin ákvörðun um málshöfðun hafði verið tekin þegar mál þetta var höfðað og var í raun ekki tekin gagnvart KÖS ehf. fyrr en eftir að stefndu höfðu skilað greinargerðum sínum og krafist frávísunar þar sem lögmæt ákvörðun samkvæmt 109. gr. laga um einkahlutafélög lægi málshöfðuninni ekki til grundvallar. Þannig skorti í raun frá öndverðu hlutrænt skilyrði fyrir höfðun málsins af hálfu stefnanda. Málið var höfðað án þess að umboð til málsóknar lægi fyrir, sbr. 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991. Það sýnist einboðið að það samrýmist ekki lögunum um einkahlutafélög að samþykkja málshöfðun sem þessa eftir á og það eftir að stefndu hafa tekið til varna með vísan til skorts á slíku samþykki. Önnur túlkun myndi geta leitt til dæmis til þeirrar sérstæðu aðstöðu að fyrst væri sóst eftir samþykki þegar varnir lægju fyrir og sönnunarfærslu lokið. Fengið yrði þá samþykki eftir á. Engum blöðum er um það að fletta að lagt er til grundvallar í lögunum að samþykkis sé aflað fyrirfram.

Það að félag höfði mál á hendur stjórnarmönnum sínum eða hluthöfum er viðurhlutamikil ákvörðun en ráða má af dómum að dómstólar túlki það strangt að réttilega sé staðið að boðun funda í þessu skyni og að málsmeðferðin öll sé í samræmi við lög, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 476/2016 sem kveðinn var upp 29. ágúst 2016. Í því ljósi og með vísan til þess að efnt var til málshöfðunar stefnanda í engu samræmi við lögin hvað áðurrakin álitaefni snertir, þ egar málið var höfðað 30. mars 2020, er einboðið að vísa málinu frá dómi.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu, og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað sem ákveðst 600.000 krónur.

Málið fluttu H-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf lögmaður af hálfu stefnanda og V-kk-nf S-kk-nf P-kk-nf lögmaður af hálfu stefndu.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðar or ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Þingvallaleið ehf., greiði stefndu, KÖS ehf., B-kk-þgf K-kk-þgf og varastefnda SPV 25 ehf., sameiginlega 600.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf