S-272/2012

Mál þetta er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 13. júlí 2012, á hendur ákærðu A og B,

„gegn ákærðu báðum fyrir fjárdrátt

með því að hafa sem fyrirsvarsmenn C ehf., kt. 000000-0000, ákærði A sem stjórnarformaður og ákærði B sem framkvæmdastjóri við útborgun launa til starfsmanns félagsins á tímabilinu frá apríl 2007 fram til desember 2007 dregið félaginu greiðslur starfsmanna á iðgjöldum til Festu-lífeyrissjóðs, kt. 000000-0000, alls kr. 411.170,- sem félagið hélt eftir við útborgun launa til starfsmanna samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129, 1997. Sundurliðast fjárhæðin sem hér greinir:

Tímabil: Fjárhæð

apríl 2007 82.245,-

maí 2007 134.479,-

júní 2007 97.916,-

júlí 2007 76.168,-

júní – ágúst 2007 13.768,-

apríl – desember 2007 6.594,-

Samtals 411.170,-

Telst brot ákærðu varða við 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu sakarkostnaðar.“

Málið var þingfest þann 23. ágúst sl. og dómtekið að lokinni aðalmeðferð þann 5. október sl.

Ákærði A neitaði sök og krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa og að þau verði greidd úr ríkissjóði.

Ákærði B neitaði sök og krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu en til vara að honum verði dæmd vægasta refsing sem lög leyfa. Verjandi ákærða krefst hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa og að þau verði greidd úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með bréfi, dagsettu 8. júlí 2009, óskaði Festa lífeyrissjóður eftir því við lögregluna á Selfossi að fram færi opinber rannsókn á meintum fjárdrætti fyrirsvarsmanna einkahlutfélagsins C. Kemur fram í kæru lífeyrissjóðsins að fyrirsvarsmenn félagsins hafi dregið 4% af launum starfsmanna félagsins, eins og nánar sé lýst í meðfylgjandi skilagreinum, en ekki greitt upphæðina til lífeyrissjóðsins eins og lög kveði á um. Í því sambandi vísaði lífeyrissjóðurinn til 3. mgr. 7. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Taldi lífeyrissjóðurinn að í framangreindri háttsemi fælist fjárdráttur sem varðaði við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Framangreindri kröfu sjóðsins um opinbera rannsókn fylgdi iðgjaldalisti með nöfnum launþega og fimm skilagreinar fyrir tímabilið apríl til og með júní 2007. Ber ein skilagreinin með sér neikvæða niðurstöðu, rúmar 30.000 krónur. Þá eru niðurstöður handritaðar á tvær skilagreinar, annars vegar að eftirstöðvar framlags séu 13.768 krónur og hins vegar að eftirstöðvar framlags séu 6.494 krónur.

Nauðsynlegt er að rekja framburð ákærða A við skýrslutöku hjá lögreglu en hann hefur frá upphafi neitað sök og vísað til þess að samkomulag hafi verið gert við lífeyrissjóðinn um iðgjaldagreiðslur. Ákærði lýsti því hjá lögreglu að fyrirtækið hafi verið á eftir með greiðslur til sjóðsins en verið í stöðugu sambandi við sjóðinn og náð að greiða inn á kröfur til að halda þeim innan marka. Greitt hafi verið til lífeyrissjóðsins og kvaðst ákærði hafa talið fyrirtækið vera að greiða iðgjöld. Fram kom hjá ákærða að hann teldi líklegt að sjóðurinn hefði fært innborganir sem greiðslu á dráttarvöxtum eða öðrum gjöldum sem lögð hefðu verið á upphaflegar kröfur. Gjöldin hafi verið greidd eftir á og taldi ákærði að gjöld hefðu verið greidd eftir að félagið fór í þrot þar sem um hafi verið að ræða forgangskröfur. Ákærði ítrekaði að hann hafi á þessum tíma verið í ágætu sambandi við lögfræðistofuna E og lífeyrissjóðinn. Þá kallaði ákærði eftir gögnum sem sýndu hvernig greiðslum sem fyrirtækið greiddi til lífeyrissjóðsins hefði verið ráðstafað og hversu mikið hafi farið upp í dráttarvexti og önnur gjöld.

Stuttu eftir skýrslutökuna af ákærða A barst lögreglu yfirlit yfir þau mál C ehf. sem lögmannsstofan E sá um innheimtu á fyrir Festu lífeyrissjóð. Í bréfi E kemur fram að síðasta greiðsla hafi borist frá fyrirtækinu þann 19. nóvember 2007 og hafi hún greitt upp skuld vegna iðgjaldatímabilsins janúar til og með mars 2007. Framangreind yfirlit sýna stöðu fjögurra innheimtumála en um er að ræða tímabilið frá og með nóvember 2004 til og með mars 2007.

Fyrir liggur að með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands, uppkveðnum þann 4. febrúar 2009, var bú C ehf. tekið til gjaldþrotaskipta.

Skýrslutökur fyrir dómi.

Ákærði, A, kvaðst hafa verið framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins C frá maí 2003 til febrúar 2009. Fram kom að ákærði, sem er hagfræðingur að mennt og lauk námi árið 1994, starfaði að námi loknu sem fjármálastjóri hjá heildverslun. Þá hafi hann einnig starfað á endurskoðendaskrifstofum við uppgjör og tekið að sér bókhald fyrir hin ýmsu fyrirtæki.

Ákærði kvaðst hafa sinnt öllum þáttum launamála hjá fyrirtækinu C ehf., sem og bókhaldi, sölumálum og séð um greiðslu reikninga. Fyrirtækið hafi sinnt endurvinnslu á plasti og framleiðslu úr endurunnu plasti. Ákærði kvað stöðu fyrirtækisins hafa verið mjög slæma þegar hann kom að rekstri þess árið 2003. Fyrirtækið hafi verið mjög skuldsett og töluverð vanskil m.a. á launatengdum gjöldum, þ.m.t. lífeyrisiðgjöldum. Ákærði kvað nýtt hlutafé hafa komið inn í félagið 2003 og eftir það hafi afkoman lagast. Einu sinni til tvisvar á ári hafi verið haldnir stjórnarfundir í félaginu þar sem farið var yfir gang mála. Ákærði kvaðst engar upplýsingar hafa fengið um stöðu fyrirtækisins eftir að það var tekið til gjaldþrotaskipta í febrúar 2009. Ákærði kvað fyrirtækið ekki hafa notið aðstoðar lögmanna í samskiptum við kröfuhafa á árunum 2003 til 2009.

Sérstaklega aðspurður um störf meðákærða B í fyrirtækinu sagði ákærði að meðákærði hefði ekkert haft með launamál fyrirtækisins að gera og ekki verið meðvitaður um lífeyrisiðgjaldaskuldir. Þau gjöld hafi verið í skilum á þeim stjórnarfundum sem haldnir hefðu verið og vísaði ákærði í því sambandi til samkomulags sem gert hafði verið við Festu lífeyrissjóð um greiðslur iðgjalda.

Ákærði upplýsti að þegar hann tók við starfi framkvæmdastjóra árið 2003 hafi lífeyrisiðgjöld verið í vanskilum. Hann hafi því haft samband við innheimtuaðilann og náð samkomulagi um að greiða inn á skuld félagsins við sjóðinn. Taldi ákærði að fyrirtækið hefði verið í skilum við lífeyrissjóðinn í lok árs 2007, en tók fram að hann hefði ekki í höndunum skrifleg gögn því til staðfestingar. Ákærði upplýsti að á þeim tíma sem ákæra tekur til hafi verið greitt til sjóðsins og taldi ákærði að þá hefði félagið verið að greiða höfuðstól kröfu þeirrar sem ákæra í máli þessu tekur til. Um hafi verið að ræða samkomulag félagsins við sjóðinn og ítrekaði ákærði að hann hafi staðið í þeirri trú að greiðslurnar hefðu verið færðar inn á höfuðstól skuldarinnar. Nánar aðspurður kvað ákærði samkomulag þetta hafa verið munnlegt og gert við F hjá E að því er ákærða minnti. Samkomlagið hafi einnig kveðið á um það á hvaða tíma félagið skyldi greiða til sjóðsins, þ.e. með hliðsjón af því hvernig stóð á hjá fyrirtækinu fjárhagslega. Sérstaklega aðspurður hvort hann hafi tekið ákvörðun um að greiða höfuðstól kröfunnar sagðist ákærði hafa greitt til innheimtuaðila. Ekki hafi verið um að ræða meðvitaða ákvörðun hans um það hvernig greiðslum yrði ráðstafað en hann hafi reiknað með að þeim yrði ráðstafað inn á höfuðstól krafna þeirra sem mál þetta fjallar um en að vextir stæðu eftir. Ákærði kvaðst hafa bent á það við skýrslutöku hjá lögreglu að mikilvægt væri að greiðslur fyrirtækisins til sjóðsins yrðu stemmdar af en þau gögn hefðu ekki legið fyrir þegar málið var kært. Aðspurður kvaðst ákærði kannast við að greitt hafi verið til lífeyrissjóðsins í september og nóvember 2007. Vísaði ákærði til þess að á dskj. nr. 4, skjali lögreglu nr. 2, bls. 4-8, sé viðmiðunardagsetning tilgreind 19. nóvember 2007. Framangreindan dag hafi fyrirtækið verið búið að greiða 164.592 krónur umfram höfuðstól kröfu vegna febrúar - mars 2007. Ákærði vísaði einnig til dskj. 4, skjals lögreglu nr. 3, bls. 5-8, en þar sé viðmiðunardagsetning tilgreind 13. september 2007. Framangreindan dag hafi fyrirtækið verið búið að greiða 582.877 krónur umfram höfuðstól kröfu vegna júní - desember 2006. Taldi ákærði að út frá þessum gögnum eigi að vera ljóst að framangreindar umframgreiðslur hefðu átt að fara til greiðslu á höfuðstól krafna vegna apríl – desember 2007 sem ákært er fyrir í máli þessu.

Aðspurður upplýsti ákærði að rekstur fyrirtækisins hafi verið erfiður í lok nóvember 2007 en þó hafi tekist að greiða niður eitthvað af skuldum félagsins.

Ákærði, B, sem lokið hefur Bs prófi í sálfræði, kvaðst hafa verið stjórnarformaður C ehf. á umræddum tíma. Ákærði kvaðst eingöngu hafa reynslu af markaðsmálum fyrirtækja en ekki af rekstri. Eina verkefni hans hjá C ehf. hafi verið að boða stjórnarfundi sem hann hafi setið. Ákærði kvaðst ítrekað hafa spurt um vanskil á opinberum gjöldum, sem og öðru, og fengið þau svör að þau væru í skilum. Aðspurður hvort hann teldi að hann hafi fengið rangar upplýsingar kvaðst ákærði engar forsendur hafa til að meta það þar sem hann hafi engin gögn um stöðu fyrirtækisins. Ákærði kvaðst engar upplýsingar hafa haft um fjárhag fyrirtækisins aðeins heyrt það á stjórnarfundum að menn væru að gera sitt besta.

Vitnið D kvaðst hafa verið framkvæmdastjóri fyrirtækisins C ehf. frá árinu 2000 – 2004. Á þeim árum hafi fjárhagsleg staða fyrirtækisins verið frekar döpur eins og vitnið orðaði það. Árið 2004 hafi hlutafé verið aukið og ákærði A tekið við framkvæmdastjórastarfinu og séð um daglegan rekstur fyrirtækisins. Vitnið kvaðst hafa setið í stjórn fyrirtækisins frá 2004 til 2007 eða 2008. Á þeim tíma hafi hann unnið í verksmiðju fyrirtækisins en ekki komið að rekstri fyrirtækisins. Fáir stjórnarfundir hafi verið haldnir en vitnið minnti að hann hafi setið einhverja stjórnarfundi á tímabilinu 2004 – 2007. Vitnið kvað sér ekki hafa verið kunnugt um vanskil fyrirtækisins á lífeyrissjóðsiðgjöldum. Aðspurt kvaðst vitnið ekki geta tjáð sig um aðkomu ákærða B að rekstri fyrirtækisins.

Niðurstaða

Í ákæru er ákærði A sagður stjórnarformaður C ehf. og ákærði B framkvæmdastjóri en það er hvorki í samræmi við rannsóknargögn málsins né skýrslugjöf ákærðu fyrir dómi. Í rannsóknargögnum málsins, s.s. kæru lífeyrissjóðsins, upplýsingablaði úr Hlutafélagaskrá og skýrslum sem lögregla tók af ákærðu á rannsóknarstigi kemur fram að ákærði A hafi verið framkvæmdastjóri C ehf., á þeim tíma sem ákæra tekur til, og ákærði B stjórnarformaður. Verjandi ákærða A vakti athygli á rangri tilgreiningu á stöðu ákærðu hjá einkahlutafélaginu C við skýrslutöku af ákærða í upphafi aðalmeðferðar. Fallist er á það með ákæruvaldinu að fyrir mistök hafi misritast í ákæru stöðuheiti ákærðu og að þrátt fyrir þann ágalla megi dæma í málinu, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, enda hafi vörn ákærðu ekki orðið áfátt að þessu leyti.

Ákærði A neitaði sök og heldur því fram að hann hafi samið við innheimtuaðila lífeyrissjóðsins, lögmannsstofuna E, um gjaldfrest á lífeyrisiðgjöldum, eins og aðra kröfuhafa fyrirtækisins. Vísaði ákærði til þess að greitt hafi verið til lífeyrisjóðsins þann 13. september og 19. nóvember 2007 og hafi hann staðið í þeirri trú að þeim hluta greiðslanna, sem ekki fóru til greiðslu á eldri höfðustól, hefði átt að ráðstafa til greiðslu á höfuðstól þeirra iðgjalda sem ákært er fyrir í máli þessu.

Ákærði B neitar sök og vísaði til þess að á stjórnarfundum fyrirtækisins hafi hann fengið þær upplýsingar að öll gjöld væru í skilum.

Í ákæru er á því byggt að ákærðu hafi við útborgun launa til starfsmanna á tímabilinu apríl til desember 2007 dregið félaginu greiðslur starfsmanna á iðgjöldum til Festu lífeyrissjóðs. Er fjárhæð þessara greiðslna sundurliðuð eftir tímabilum í ákæru. Ákæruvaldið byggir á því að brot ákærða hafi verið fullframið á gjalddaga iðgjaldanna, þ.e. tíunda dag næsta mánaðar eftir hvert iðgjaldagreiðslutímabil, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997.

Í 3. mgr. 7. gr. framangreindra laga segir að launagreiðanda sé skylt að halda eftir af launum starfsmanna sinna iðgjaldshluta launþegans og standa viðkomandi lífeyrissjóði skil á honum, ásamt iðgjaldshlut sínum. Í 2. mgr. áðurnefndrar greinar laganna segir að iðgjaldagreiðslutímabil skuli eigi vera lengra en mánuður og skuli gjalddagi vera tíunda næsta mánaðar og eindagi síðasti dagur sama mánaðar og iðgjaldið fellur í gjalddaga. Síðan segir í 3. málslið 2. mgr. 7. gr., að öðru leyti fari um iðgjaldagreiðslur samkvæmt þeim reglum sem settar eru í samþykktir viðkomandi lífeyrissjóðs. Í samþykktum Festu lífeyrissjóðs, sem settar voru á stofnfundi sjóðsins þann 19. júní 2006 og finna má á heimasíðu sjóðsins, er fjallað um iðgjöld í 9. grein samþykktanna. Þar kemur m.a. fram í grein 9.8 að senda skuli lokaaðvörun til launagreiðanda, ef iðgjald samkvæmt innsendum skilagreinum hafi verið í vanskilum í þrjá mánuði frá eindaga og að formleg innheimta skuli hefjast innan 15 daga frá útsendingu þeirrar viðvörunar eða fyrr sé rökstudd ástæða til að ætla að iðgjaldskrafa sé ótryggð. Í grein 9.10 er ákvæði um hvernig innborgunum launagreiðanda skuli ráðstafað, hvort heldur þær berast með nýrri skilagreinum eða öðrum hætti. Segir þar að þeim skuli ráðstafað til greiðslu elstu ógreiddra iðgjalda og vanskilavaxta launagreiðanda. Frá þessu sé stjórn sjóðsins þó heimilt að víkja frá í því tilfelli þegar hafin hefur verið formleg innheimta iðgjalda í vanskilum sbr. grein 9.8 fyrir ákveðið tímabil og fullnægjandi trygging hefur fengist fyrir greiðslu iðgjalda, vanskilavaxta og innheimtukostnaðar vegna þess tímabils. Þá segir að skilagrein teljist ógreidd þar til innborgun nægi til fullrar greiðslu skilagreinarinnar og áfallinna vanskilavaxta á hana.

Málatilbúnaði ákæruvaldsins er um margt ábótavant. Í fyrsta lagi var ekki rannsakað hvort gert hafi verið samkomulag um greiðslufrest lífeyrisiðgjalda eins og ákærði A hefur haldið fram, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, og gögn málsins um uppgjör lífeyrisiðgjalda tímabilið nóvember 2004 til mars 2007 benda til að hafi verið gert. Þá voru engin vitni leidd fyrir dóm sem gátu upplýst um þessi atriði. Í öðru lagi er handritað á tvær skilagreinar „eftirstöðvar framlags“ sem og handritað ofan í dagsetningar tímabila á iðgjaldalista á tveimur stöðum. Ekkert liggur fyrir um ástæður þessa eða frá hverjum hina handrituðu áritanir stafa. Í þriðja lagi bera gögn málsins með sér að fyrirtækið hafi 13. september og 19. nóvember 2007 greitt til innheimtuaðila lífeyrissjóðsins samtals 2.940.710 krónur og að þeim fjármunum hafi verið ráðstafað annars vegar til greiðslu á afdregnu iðgjaldi launþega og mótframlagi fyrirtækisins og hins vegar til greiðslu innheimtuþóknunar og útlagðs kostnaðar vegna innheimtuaðgerða en ekki til greiðslu á höfuðstól þeirra lífeyrisiðgjalda sem ákært er fyrir í máli þessu og ákærði A heldur fram að átt hefði að gera. Af hálfu ákæruvaldsins voru engar skýringar gefnar hvað þetta varðar og engin rannsókn fór fram á bókhaldi C ehf., sem tekið hafði verið til gjaldþrotaskipta stuttu áður en kæra var send lögreglu.

Eins og áður er rakið gerir 2. mgr. 7. gr. laga nr. 129/1997 ráð fyrir að kveða megi á um iðgjaldagreiðslur í samþykktum lífeyrissjóða. Þrátt fyrir meginreglu þá um ráðstöfun greiðslna, sem fram kemur í grein 9.10 í samþykktum Festu lífeyrissjóðs, og áður hefur verið rakin, verður ekki fram hjá því litið að samþykktir sjóðsins gera ráð fyrir að heimilt sé að víkja frá meginreglunni að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ákærði A hefur frá upphafi haldið því fram að hann hafi gert samkomulag um greiðslur iðgjalda, en ákæruvaldið gerði hins vegar engan reka að því að upplýsa fyrir dómi hvort slíkt samkomulag hafi verið gert, og ef svo hefði verið, hvert efni þess hafi verið. Gegn eindreginni neitun ákærðu allt frá upphafi og í ljósi alls þess sem að framan er rakið og að virtum þeim sönnunargögnum sem færð voru fram við meðferð málsins fyrir dómi, er að mati dómsins ekki komin fram nægileg sönnun fyrir sekt ákærðu í máli þessu, sbr. 108. og 109. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Verða ákærðu því sýknaðir af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Ámælisverður er dráttur á rannsókn málsins sem ekki hefur verið skýrður. Lögregla móttók kæru í máli þessu þann 14. júlí 2009. Rúmu ári síðar, eða 18. ágúst 2010, var lögregluskýrsla tekin af ákærða A og rúmlega einu og hálfu ári síðar, eða þann 11. apríl 2012, var lögregluskýrsla tekin af D, sem átti sæti í stjórn félagsins. Mánuði síðar, eða þann 11. maí 2012, var loks tekin skýrsla af ákærða B. Ákæra var eins og áður segir gefin út þann 13. júlí sl.

Samkvæmt 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal allur sakarkostnaður greiðast úr ríkissjóði, samtals 577.300 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, og V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögumanns, 251.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, sem og útlagður kostnaður að fjárhæð 75.300 krónur vegna verjendastarfa á rannsóknarstigi.

M-kvk-nf H-kvk-nf G-kvk-nf, fulltrúi lögreglustjórans á Selfossi, flutti málið fyrir ákæruvaldið.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærðu, A og B, eru sýknir af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 75.300 króna útlagður kostnaður og málsvarnarlaun verjanda ákærða A, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur, og málsvarnarlaun verjanda ákærða B, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögumanns, 251.000 krónur. Í báðum tilvikum eru málsvarnarlaun tiltekin að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

R-kvk-nf T-kvk-nf