E-6573/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 1. júní sl., var höfðað 8. október 2020. Stefnandi er, A, fædd [...], ríkisborgari [...], en stefndi er íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 199/2020 frá 28. maí 2020 í stjórnsýslumáli númer [...] og að felld verði úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 18. mars 2020 þess efnis að synja stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Að auki er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Málsatvik

Stefnandi, semer [...] ríkisborgari, lagði fram umsókn 28. október 2019 hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu um alþjóðlega vernd hér á landi. Stefnandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 30. október 2019. Þar kom fram að hún ætti dóttur sem væri fædd [...]Dóttirin væri í hættu í [...] og því hefði hún farið með hana til nágrannaríkisins [...]. Þá kom fram að hún ætti systur á Íslandi sem væri íslenskur ríkisborgari og móðir hennar hefði einnig verið íslenskur ríkisborgari en hún væri látin. Stefnandi skýrði svo frá að hún væri fædd og uppalin í [...], í [...]en hefði alist uppí [...]. Öll fjölskylda hennar væri þaðan. Stefnandi hefði unnið við sölustörf en einnig við umönnun. Um ástæður þess að hún sækti um alþjóðlega vernd hér álandi kvaðst hún hafaverið beitt fjárkúgun af gengi í [...]. Það hefði hafist í september árið áður. Glæpamenn gengisins hefðu hótað að ræna dóttur hennar og gert eina tilraun til þess sem hefði misheppna st. Þeir hefðu haldið aðhún ætti einhverja peninga því hún hefði unnið við að selja vörur. Sagði hún að fólk væri neytt til að borga verndarpeninga (sp. vacuna). Hún hefði ekki getað leitað til yfirvalda þar sem lögregla færi ekki að lögum. Hún hefði orðið að flýja til [...]22. desember 2018. Hún hefði farið aftur til [...] í febrúar til að kanna stöðuna en hefði þá komist að því að gengið væri komið aftur þannig að hún hefði farið aftur til [...]þar sem dóttir hennar var hjá vinafólki hennar. Stefnanda hefðu líka borist dauðahótanir.

Stefnandi kom í annað viðtal hjá stofnuninni 20. janúar 2020 ásamt talsmanni sínum. Í því viðtali skýrði hún nánar frá stöðu sinni og ástæðu þess að hún fór frá [...]. Fram komað hún hefði starfað sem sölumaður í [...], úthverfi borgarinnar [...]í [...]. Lýsti hún því í viðtalinu að glæpahópar réðu ríkjum í úthverfinu og hefðu þvingað sig til að greiða þeim tiltekna fjárhæð. Í október/nóvember 2018 hefðu þeir farið að biðja um meiri peninga en hún hefði ekki getað greitt svo háa upphæð. Þeir hefðu farið að fylgjast með dóttur hennar þegar hún gekk í skólann. Þær hefðu flutt í annað húsnæði um miðjan desember. Fólk hefði sag tað þeir ætluðu að halda háttseminni áfram og um 22. desember 2018 hefði hún ákveðið að fara til [...] með dóttur sína en farið svo aftur til [...]þar sem rekstur hennar hefði verið þar. Hún hefði svo farið aftur til [...] í febrúar 2019 og svo þremur mánuðum seinna til baka til [...] og í húsnæði í [...]. Henni hefði verið sagt að þeir hefðu komist að því að hún og dóttir hennar væru komnar. Hún hefði því orðið að senda dótturina aftur til [...]. Þeir hefðu orðið mjög reiðir yfir því og hótað henni. Í ágúst 2019 hefði hún farið aftur til [...] því þar hefði allt verið sem hún átti og allar vörurnar sem hún væri að selja. Hún hefði svo sjálf farið til Íslands með aðstoð systur sinnar sem búi hér. Þá skýrði hún frá því að auk systur hennar hefði móðir hennar sem nú væri látin búið hér á landi í 16 ár og jafnframt frænkur hennar.

Aðspurð kvaðst hún óttast glæpahópa í [...]sem stjórni öllu, líka lögreglunni, og ekki væri hægt að treysta yfirvöldum. Hún hefði óttast um líf sitt og verið hótað. Aðspurð hvort einhverjar ástæður væru fyrir hendi sem gætu orðið til þess að um ósanngjarna ráðstöfun væri að ræða gagnvart henni eða öðrum aðstandendum hennar yrði henni ákveðin brottvísun og endurkomubann kvaðst hún ekki geta sagt að það væri ósanngjarnt.

Útlendingastofnun synjaði stefnanda um alþjóðlega vernd 18. mars 2020 ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Fyrir stofnuninni byggði stefnandi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hún væri í hættu í heimaríki sínu vegna aðildar sinnar að tilteknum þjóðfélagshópi og ætlaðra stjórnmálaskoðana. Þá væri kærandi einnig í hættu vegna almenns ástands í heimaríki. Niðurstaða Útlendingastofnunar byggðist á því að stefnandi væri ekki flóttamaður og að henni bæri að synja um alþjóðlega vernd samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Þá var henni jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. þeirra stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Stefnandi kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála og nefndin staðfesti ákvörðun stofnunarinnar með úrskurði sínum 28. maí 2020. Í niðurstöðu sinni féllst kærunefndin á þá niðurstöðu Útlendingastofnunar að aðstæður í heimabæ stefnanda væru slíkar að ekki yrði talið að hún gæti snúið aftur þangað án þess að eiga á hættu meðferð af hálfu glæpahópa sem falli undir 37. gr. laga um útlendinga og að yfirvöld í [...]gætu ekki veitt henni vernd gegn þeim ofsóknum á því svæði, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. sömu laga. Aftur á móti taldi nefndin að hægt væri með sanngirni að ætlast til þess að kærandi settist að annars staðar í [...], sbr. 4. mgr. 37. gr. laganna. Skilyrði ákvæðisins um flutning innanlands væru því uppfyllt, kærandi teldist ekki flóttamaður og ákvörðun Útlendingastofnunar um þetta atriði var staðfest. Ætti stefnandi því ekki rétt á alþjóðlegri vernd samkvæmt áðurnefndu ákvæði og 40. gr. laganna. Þá var fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður stefnanda í heimaríki væru ekki með þeim hætti að veita bæri henni dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laganna. Þá var ekki talið að aðstæður í heimaríki væru með þeim hætti að ákvæði 42. gr. laganna stæði í vegi fyrir endursendingu kæranda. Loks var talið að málsmeðferð Útlendingastofnunar í máli kæranda hefði verið í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga.

Stefnandi óskaði eftir frestun réttaráhrifa úrskurðarins en nefndin synjaði því með úrskurði 25. júní 2020. Mál þetta var höfðað 8. desember 2020. Við aðalmeðferð málsins kom fram að stefnandi hefði verið flutt til [...]. Kvað lögmaður hennar hana vera í [...].

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála, og ákvörðun Útlendingastofnunar, þess efnis að synja henni um alþjóðlega vernd samkvæmt 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða og vísa henni frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr., sbr. 3. mgr. 106. gr. laga nr. 80/2016, brjóti í bága við 1. mgr. 42. gr. laganna vegna þess að hætta steðji að henni í [...]. Þá brjóti framagreindar stjórnvaldsúrlausnir gegn 2. og 3. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og enn fremur meginreglu þjóðaréttar um að óheimilt sé að senda fólk þangað sem líf og frelsi þess sé í hættu, sem meðal annars birtist í 33. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna frá 1951 um réttarstöðu flóttamanna. Jafnframt byggir stefnandi á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála og ákvörðun Útlendingastofnunar brjóti í bága við meginreglur stjórnsýsluréttar, einkum rannsóknarregluna, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Stefnandi telur það mat kærunefndar aðhún teljist ekki flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, er byggist á A- lið 1. gr. flóttamannasamningsins, vera efnislega rangt. Enn fremur er það mat stefnanda að kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, við matið.

Stefnandi telur Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi eingöngu tekið mið af almennum aðstæðum í [...] en ekki litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hennar. Þau gögn sem Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála byggi á varpi einungis ljósi á aðstæður fólks í [...]almennt en engu ljósi á aðstæður einstaklinga í sömu stöðu og stefnandi. Stefnandi hafi réttmæta ástæðu til að óttast um líf sitt og dóttur sinnar vegna þeirrar ógnar sem stafi af glæpasamtökum í heimaríki þeirra. Stefnandi byggir af þeim sökum á því að Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Sá ágalli sé verulegur og varði ógildingu á ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála. Eins og fram komi í málavaxtalýsingu í stefnu, í greinargerðum talsmanns fyrir bæði Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála og í viðtölum við stefnanda sjálfa eigi hún um sárt að binda og eigi tvímælalaust að falla undir flóttamannahugtakið í skilningi framangreindra laga. Stefnandi hafi, á meðan mál hennar var til meðferðar á stjórnsýslustigi, lýst aðstæðum í heimaríki sínu á þann veg að glæpasamtök ráði þar ríkjum og hafi samfélagið allt á sínu valdi. Þannig séu almennir borgarar krafðir um háar fjárhæðir ellegar missi þeir eða ástvinir þeirra lífið. Stefnandi hafi upplifað framangreint af eigin raun. Þá hafi stefnandi lýst því hvernig spilling ríki innan hins opinbera í heimaríki hennar, t. d. sé sýslumönnum og lögregluembættum ekki treystandi. Þessi frásögn stefnanda sé í samræmi við opinberar og áreiðanlegar heimildir um aðgerðir og framkvæmd stjórnvalda í [...].

Stefnandi sé bersýnilega í hættu sökum ástands í heimaríki sínu í formi ofsókna, sbr. 4. mgr. 38. gr. útlendingalaga. Í athugasemdum með frumvarpi því er hafi orðið að 38. gr. laganna segi að einstaklingur tilheyri ákveðnum þjóðfélagshópi þegar hann séhluti af hópi fólks sem umfram það að sæta ofsóknum hafi sameiginleg einkenni eða bakgrunn sem ekki verði breytt eða hafi sameiginleg einkenni eða lífsskoðanir, svo sem kyngervi, sem séu svo mikilvægar sjálfsmynd þess að ekki ætti að gera kröfu til að þeim verði breytt eða það sé talið til tiltekins þjóðfélagshóps þar sem það sé álitið frábrugðið öðrum einstaklingum hins tiltekna samfélags.

Í leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um sérstaka þjóðfélagshópa komi fram að einkenni sem einstaklingur geti ekki breytt geti verið óbreytanleg vegna þess að þau taki til fyrri stöðu einstaklings. Þar segi einnig að samfélagið geti afmarkað þjóðfélagshóp sem slíkan þrátt fyrir að sameiginleg einkenni hans verði ekki endanleg talin sem óbreytanleg. Séu dæmi tekin um að þjóðfélagshópur í framangreindum skilningi geti samanstaðið af einstaklingum í tiltekinni starfsstétt. Í leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um umsóknir um alþjóðlega vernd vegna gengjaofbeldis komifram að gengjaofbeldi sé algengt í fjölda landa og það komi fyrir að heilu samfélögunum sé stýrt af gengjum og gengjamenningu, utan um glæpastarfsemi.

Stefnandi kveður óbreytta borgara í heimaríki sínu eiga það á hættu að verða fyrir slíku gengjaofbeldi einungis af þeim sökum aðþeirtilheyritiltekinni starfsstétt, sem ekki getið staðið gegn öflugum glæpasamtökum.

Í leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um alþjóðlega vernd umsækjenda frá [...] segi að einstaklingar tiltekinni starfsstétta þurfi alþjóðlega vernd á grundvelli stjórnmálaskoðana eða annarra ástæðna. Svo að hegðun einstaklings teljist stjórnmálaskoðun í framangreinda veru verði að vera um að ræða mótmæli gegn skipunum eða athöfnum glæpagengja, sem túlka megi sem gagnrýni á aðferðir eða stefnu valdhafa, sbr. 37. gr. útlendingalaga. Af framangreindu verði ekki annað séð en að hegðun stefnanda flokkist sem stjórnmálaskoðun í skilningi ákvæðisins og að stefnandi teljist tilheyra afmörkuðum þjóðfélagshópi sem hafi réttmæta ástæðu til þess að óttast ástand í heimaríki sínu.

Stefnandi telur mat kærunefndar útlendingamála þess efnis að það sé raunhæft úrræði fyrir stefnanda að flytja sig um set innanlands í heimaríki sínu í því skyni að komast undan ofsóknum á hendur sér, rangt og illa ígrundað. Í 4. mgr. 37. gr. útlendingalaga segi að geti útlendingur fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta heimalands síns en þeim er hann flúði frá, viðkomandi geti ferðast þangað á öruggan og löglegan hátt og hægt sé með sanngirni að ætlast til þess af honum að hann setjist að á viðkomandi svæði teljist hann ekki flóttamaður og 1. og 2. mgr. ákvæðisins eigi því ekki við.

Sé það mat kærunefndar útlendingamála að gögn málsins beri með sér að stefnandi eigi þess kost að flytja sig um set innan [...], t. d. til borganna [...]og [...], á þeim grunni að yfirvöld geti almennt staðið vörð um grundvallarréttindi ríkisborgara þar. Þá séu helstu alþjóða flugvellir [...]á öruggum svæðum. Stefnandi telji sig ekki með nokkru móti eiga þess kost að flytjast á önnur svæði innan [...]. Því til stuðnings vísar stefnandi til viðtals hennar við útlendingastofnun, þar sem fram hafi komið að henni hafi borist líflátshótanir, og hótanir um velferð dóttur sinnar, bæði víða innan [...] sem og í nágrannaríki [...], [...].

Augljóst verði aðtelja að stefnandi geti ekki með nokkru móti flust aftur til [...]. Hún hafi nú þegar flust á nokkra mismunandi staði innan [...], í þeim eina tilgangi að huga að eigin velferð og dóttur sinnar og losna frá ofbeldi, kúgun og ofsóknum en það hafi ekki skilað árangri. Framangreindu til stuðnings vísast til vegabréfs stefnanda, en afrit þess liggi fyrir í málinu, sem sýni ferðir stefnanda um [...] áður en hún leitaði á erlend mið. Því sé niðurstaða úrskurðar útlendingamála, sem staðfest hafi ákvörðun Útlendingastofnunar, röng, enda taki hún ekki mið af því að stefnandi hafi fullreynt það úrræði sem felst í flutningum innan heimaríkis. Þar af leiðandi sé úrskurðurinn ógildur.

Ekki sé grundvöllur fyrir því að ætla að stefnandi geti flust til heimalands síns á nýjan leik. Útlendingastofnun hafi ekki fært fullnægjandi sönnur fyrir því að stefnandi eigi möguleika á að lifa við velferð og frið í [...], sbr. rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þessu til stuðnings kveðst stefnandi einkum og sér í lagi vísa til þess að þar sem hún og dóttir hennar hafi nú þegar flutt sig um set í heimaríki sínu beri stjórnvöldum að láta fara fram djúpstæðari og betri rannsókn á því hvar nánar tiltekið innan landsins þær gætu lifað í friði og notið grundvallarmannréttinda sinna. Verði að telja þann úrskurð að neita stefnanda um alþjóðlega vernd mjög íþyngjandi, einkum í ljósi þess að stefnanda beri skylda til þess að framfleyta barnungri dóttur sinni, sem hafi ástæðu til að óttast um líf sitt og tengi slæmar minningar við heimaland sitt. Vísast þar um í framburð stefnanda.

Byggir stefnandi að auki á því að sönnunarbyrði um að hún eigi kost á að flytja innan heimalands síns hvíli alfarið á Útlendingastofnun, sbr. einnig 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá séu ekki gerðar auknar sönnunarkröfur til umsækjenda um alþjóðlega vernd hvað varðar flutning innan heimaríkis.

Stefnandi haldi því jafnframt fram að grundvallarreglan um bann við endursendingu (e. non- refoulement) eigi við í máli stefnanda. Þessi regla sé lögfest í 1. mgr. 42. gr. útlendingalaga, en þar komim. a. fram að ekki sé heimilt samkvæmt lögunum að senda útlending til svæðis þar sem hann hafi ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr. þeirra, eða vegna svipaðra aðstæðna og greini í flóttamannahugtakinu, að viðkomandi sé í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Að auki myndi slík ákvörðun brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna.

Þá sé á því byggt að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið haldin ýmsum sérstökum annmörkum sem kærunefnd útlendingamála hafi svo leitast við að bæta úr á efra stjórnsýslustigi. Stefnandi hafni því sem fullnægjandi málsmeðferð enda leiði húntil þess að ýmis mikilvæg atriði hafi aðeins fengið skoðun á einu stjórnsýslustigi. Vísi stum þetta til greinargerðar talsmanns, dags. 21. apríl 2020. Stefnandi gagnrýni það sérstaklega að hafa ekki fengið tækifæri til að koma fyrir kærunefnd á grundvelli 7. mgr. 8. gr. útlendingalaga, fyrst trúverðugleikamat hafi haft mikla þýðingu í ákvörðun Útlendingastofnunar.

Stefnandi telur að hefði meginreglum stjórnsýsluréttar verið fylgt og mál stefnanda verið nægjanlega vel upplýst megi ætla að niðurstaðan í máli hennar hefði orðið önnur. Bein tengsl séu á milli brota á mikilvægum meginreglum og þeirrar niðurstöðu sem stjórnvöld komust að í málinu. Ekki hafi verið litið til mikilvægra upplýsinga sem hefðu getað breytt niðurstöðunni. Ljóst sé að brot gegn meginreglum stjórnsýsluréttar og þá sérstaklega rannsóknarreglunni, sem sé mikilvæg öryggisregla, feli í sér verulegan annmarka út frá sérstökum mælikvarða.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveðst hafna öllum málsástæðum stefnanda og telur að stjórnsýsluákvarðanir í máli hennar hafi ekki verið haldnar neinum þeim ágöllum sem valdið geti ógildingu þeirra. a. Meint brot gegn 42. gr. útlendingalaga og 3. gr. MSE, auk annarra ákvæða alþjóðasamninga, sem stefnandi byggir á.

Stefndi tekur fram að áður en ákvörðun hafi veriðtekin í máli stefnanda hafi fariðfram viðamikil rannsókn á aðstæðum í [...]almennt, en einnig sérstökum aðstæðum stefnanda þar. Það hafi verið mat Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála að endursending stefnanda til [...]færi ekki gegn ákvæðum laga um útlendinga eða annarra laga eða alþjóðasamninga.

Hvað varði ákvæði 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. einnig 68. gr. stjórnarskrárinnar, um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, þá bendi stefndi á, að stjórnvöld þurfi alltaf að skoða þessi ákvæði sérstaklega þegar metið sé hvort 42. gr. laga um útlendinga um bann við endursendingu eigi við. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. séekki heimilt að senda útlending til svæðis þar sem hann hafi ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greini í flóttamannahugtakinu, þ. e. hann sé í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Við framangreint mat hafi Útlendingastofnun bent á það í ákvörðun sinni að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hafi ekki lagst gegn endursendingum til [...]. Þá hafi Mannréttindadómstóll Evrópu tekið afstöðu til þess hvort endursending til [...]feli í sér brot gegn 3. gr. mannréttindadómstóls Evrópuí dómi frá 29. apríl 1997, H. L. R. gegn Frakklandi, í máli nr. 24573/94. Þá hafi dómstóllinn í nýlegum dómi frá 25. febrúar 2020, A. S. N. o. fl. gegn Hollandi, í málum nr. 68377/17 og 530/18, fjallað um hvort endursending til Afganistans feli í sér brot gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hafi dómstóllinn ekki talið svo vera þrátt fyrir að um væri að ræða einstaklinga sem tilheyrðu trúarminnihluta í landinu.

Með vísan til framangreindra dóma, sérstaklega þess síðari, telji stefndi ljóst að sá þröskuldur sem þurfi að vera fyrir hendi til að málið nái því alvarleikastigi að fela í sér brot gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, og þar með gegn 42. gr. útlendingalaga, sé verulega hár. Stefndi telur jafnframt ljóst að þeim þröskuldi sé ekki náð í máli stefnanda.

Stjórnvöld hafi metið það svo að öryggisástand í [...]væri mjög mismunandi eftir landsvæðum og ítök glæpahóp a mismikil eftir svæðum þar. Í skýrslum og gögnum sem skoðuð hafi verið hafi komið fram að [...] yfirvöld hefðu almennt góða stjórn á öryggissveitum landsins og að yfirvöld þar í landi hefðu tekið skref í átt að því að rannsaka, ákæra og refsa opinberum starfsmönnum sem orðið hefðu uppvísir að mannréttindabrotum. Þá hermi heimildir að lögregluyfirvöld í [...] séu alla jafna fagleg og þekkt fyrir öfluga starfsemi sína og verulega hafi dregið úr slíkum brotum. Enn fremur komifram í heimildumað mannréttindabrotum hafi almennt fækkað í [...]á síðustu árum, en gerðar hafi verið ýmsar úrbætur á eftirliti með framkvæmdavaldinu og hafi framfylgd laga orðið skilvirkari.

Með hliðsjón af framangreindu hafni stefndi því að endursending stefnanda til heimaríkis gangi gegn grundvallarreglunni um bann við endursendingu. Þá sé því enn fremur hafnað að endursending stefnanda til [...] brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár eða ákvæði alþjóðasamninga sem íslenska ríkið sé aðili að. b. Mat á sérstökum aðstæðum stefnanda og möguleikar á flutningi innanlands.

Eins og fram komi í gögnum málsins hafi verið lagt til grundvallar niðurstöðum Útlendingastofnunar og kærunefndarinnar að stefnandi tilheyrði sérstökum þjóðfélagshópi, þ. e. væri einstaklingur sem hefði neitað að verða við kröfum glæpagengja. Hafi jafnframt verið lagt til grundvallar að aðstæður í heimabæ stefnanda, [...] í úthverfi borgarinnar [...], væru slíkar að ekki yrði talið að hún gæti snúið aftur þangað, án þess að eiga á hættu meðferð af hálfu glæpahópa sem félli undir 37. gr. laga um útlendinga. Þá hafi yfirvöld í [...] ekki verið talin geta veitt stefnanda vernd gegn ofsóknum á því svæði, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga segi að ef útlendingur getur fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta heimalands síns en hann hafi flúið frá, viðkomandi geti ferðast þangað á öruggan og löglegan hátt og hægt sémeð sanngirni að ætlast til þess af viðkomandi að hann setjist að á því svæði, geti verið að 1. og 2. mgr. eigi ekki við í þeim tilvikum og hann teljist því ekki flóttamaður. Í lögskýringargögnum með ákvæðinu seg im. a. að niðurstaða um það hvort útlendingur geti fengið raunverulega vernd í öðrum hluta heimalands skuli byggð á einstaklingsbundnu mati á persónulegum aðstæðum útlendingsins og þeim aðstæðum sem séu í því landi. Við mat á því hvort hægt sé með sanngirni að ætlast til þess að útlendingur setjist að á því svæði sem talið sé öruggt samkvæmt ákvæðinu skuli tekið tillit til ýmissa þátta, s. s. aldurs, kyns, heilsu, fjölskylduaðstæðna, trúar, menningar og möguleika viðkomandi útlendings á vinnu eða menntun. Þá segi í greinargerðinni með ákvæðinu að við mat samkvæmt ákvæðinu skuli m. a. hafðar til hliðsjónar leiðbeiningar Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna.

Eins og fram komi í úrskurði kærunefndarinnar sé lagt til grundvallar að mat á því hvort hugsanlegt sé að einstaklingur geti flust búferlum til annars svæðis sé tvíþætt. Annars vegar verðiað kanna hvort flutningur innanlands sé raunhæft úrræði, þ. e. í máli stefnanda hvort það svæði sem lagt sé til að hún flytjist til sé aðgengilegt á öruggan og löglegan hátt og hvort flutningur hennar þangað skapi hættu á að hún verði fyrir ofsóknum eða alvarlegum skaða. Hins vegar beri að kanna hvort viðkomandi geti, með hliðsjón af aðstæðum í heimaríki, lifað tiltölulega eðlilegu lífi án þess að standa frammi fyrir óþarfa erfiðleikum. Við þann þátt matsins verðiað horfa til persónulegra aðstæðna viðkomandi, til að mynda félags- og efnahagslegra aðstæðna á því svæði sem lagt sétil. Í leiðbeiningunum segi m. a. um síðastnefnt atriði að það sé ósanngjarnt að ætlast til þess að lífsviðurværi einstaklings verði „lægra“ en það sem talist geti viðunandi eða að viðkomandi búi við eymd.

M at stjórnvalda í máli stefnanda hafi verið að hún gæti leitað til öruggari svæða í [...], svo sem til borganna [...]og [...], þar sem yfirvöld geti almennt verndað grundvallarmannréttindi ríkisborgara sinna þar. Þá hafi verið byggt á því að helstu alþjóðaflugvellir í [...] séu á öruggum svæðum og þar með sé uppfyllt skilyrðið um möguleika á því að ferðast til nýs svæðis á öruggan og löglegan hátt. Í úrskurði kærunefndar hafi sérstaklega verið tekið fram, að eftir friðarsamninga milli [...] stjórnvalda og hópanna [...]og [...]árin 2016 og 2017 hafi dregið úr ofbeldi í landinu. Þá hafi stofnanir verið efldar og stuðningur við þásem hafi þurft að flytja stinnanlands verið aukinn. Sé það mat stefnda, með hliðsjón af gögnum málsins, að ofsóknir þær sem stefnandi telji sig eiga hættu á að verða fyrir, séu að mestu bundnar við heimabæ hennar, B, og að afar ólíklegt sé að þeir hópar sem hún óttast geti eða hafi hug á að áreita hana í [...]eða [...].

Stefndi kveðst taka undir það mat kærunefndar að gögn málsins beri með sér að stefnandi sé við ágæta heilsu, úrræðagóð og vinnufær og að hún hafi framfleytt sjálfri sér og dóttur sinni. Þá standi líkur til þess að hún hafi atvinnutækifæri í heimaríki og ætti ekki að eiga í teljandi erfiðleikum með að aðlagast á nýjum stað innanlands, enda fædd og uppalin í landinu. Stefndi tekur einnig undir það mat kærunefndar að ekki hafi verið gert líklegt að staða stefnanda sé verri en annarra einstaklinga í sambærilegri stöðu að því marki að það hafi áhrif á möguleika hennar til flutnings innanlands. Þá bendi ekkert til annars en að dóttir stefnanda geti flust til hennar og búið með henni á nýjum stað. Í því sambandi telji stefndi þó rétt að benda á að dóttir stefnanda séekki barn, en hún hafi orðið 18 ára þann 17. júlí 2020, sbr. fyrsta viðtal við stefnanda, dags. 30. október 2019.

Með hliðsjón af öllu framansögðu telji stefndi að sýnt hafi verið fram á að öll skilyrði séu til þess að stefnandi hafi raunhæfa möguleika til flutnings innanlands í heimaríki og hún geti þannig fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta í [...], sbr. 4. mgr. 37. gr. útlendingalaga. Geti hún því ekki talist flóttamaður í skilningi ákvæðisins.

Þá byggir stefndi einnig á því að aðstæður stefnanda nái ekki því alvarleikastigi að hún teljist hafa ríka þörf fyrir vernd, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. útlendingalaga. Sé því tekið undir það mat stjórnvalda að ekki séu skilyrði til þess að veita stefnanda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. umfjöllun hér að framan. c. Málsmeðferðarreglur og lögmætisregla stjórnsýsluréttarins ekki brotnar.

Af hálfu stefnanda sé byggt á því að málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins hafi verið brotnar við meðferð máls stefnanda hjá stjórnvöldum, einkum rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga og lögmætisregla stjórnsýsluréttarins. Af hálfu stefnda sé þessari málsástæðu alfarið hafnað.

Af hálfu stefnda sé byggt á því að við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun og einnig hjá kærunefndinni hafi farið fram ítarleg og umfangsmikil rannsókn á aðstæðum stefnanda, bæði út frá almennum gögnum sem til séu um [...], en einnig út frá gögnum sem eigi beinlínis við um stefnanda sjálfa. Þannig hafi Útlendingastofnun rannsakað 26 skýrslur og gögn frá alþjóðlegum stofnunum og frjálsum félagasamtökum, og kærunefnd útlendingamála rannsakað 28 slíkar skýrslur og gögn.

Áður en ákvörðun hafi verið tekin í máli stefnanda hafi stjórnvöld lagt einstaklingsbundið mat á aðstæður hennar og með hliðsjón af þeim hafi það verið niðurstaða bæði Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála að aðstæðurnar væru ekki slíkar að það yrði stefnanda erfiðleikum háð að flytjast til öruggari svæða í [...], svo sem borganna [...] og [...]. Stefndi bendi á að fullyrðingar stefnanda séu ekki rökstuddar frekar, t. d. með vísan til alþjóðlegra skýrslna um aðstæður í [...]. Þá séu engar tilraunir gerðar í stefnu til að rökstyðja hvers vegna mat Útlendingastofnunar og kærunefndar á aðstæðum í [...] sé rangt, en mat stjórnvalda byggist á alþjóðlegum skýrslum og skýrslum opinberra stofnana og frjálsra félagasamtaka um ástandið í landinu, en einnig á upplýsingum frá stefnanda sjálfri um hennar persónulegu aðstæður.

Stefndi mótmælir fullyrðingum í stefnu um að stefnandi hafi „nú þegar flutt sig á nokkra mismunandi staði innan [...]“ og því geti hún „ekki með neinu móti flust aftur“ þangað. Þessu til staðfestingar sé í stefnu vísað til viðtals stefnanda hjá Útlendingastofnun, þar sem fram komi „að henni hafi borist líflátshótanir, og hótanir um velferð dóttur sinnar, bæði víða innan [...], sem og í [...] [...]“. Stefndi kveðst vísa til þess að í viðtali hjá Útlendingastofnun vegna umsóknar um alþjóðlega vernd, 20. janúar 2020, komi á hinn bóginn fram að stefnandi hafi, um miðjan desember 2018, flust í nýtt húsnæði, en ekkert komi fram um hvar það húsnæði hafi verið. Það hafi ekki dugað til og því hafi þær mæðgur flutt frá [...] til [...] í kringum 20. desember 2018, eða á þeim tíma þegar þær ofsóknir sem stefnandi byggir á hafi færst í aukana. Stefnandi hafi svo snúið aftur til [...] og þá búið í[...], úthverfi [...]. Hvorki hjá Útlendingastofnun né hjá kærunefndinni hafi stefnandi borið því við að hafa búið annars staðar í heimaríkinu en í [...] eða nágrenni eftir að ofsóknir glæpahópa þar hófust gegn henni og dóttur hennar. Gangi sú málsástæða stefnanda að hún hafi þegar flus tá nokkra mismunandi staði innan heimaríkis síns því í ber höggvið hennar eigin frásögn hjá íslenskum stjórnvöldum.

Þá sé í stefnu vísað til þess að úrskurður kærunefndar sé einkum íþyngjandi þar sem stefnanda beri skylda til að „framfleyta barnungri dóttur sinni“. Í þessu sambandi ítreki stefndi að dóttir stefnanda sé ekki „barnung“ eftir 17. júlí sl., þegar hún hafi orðið 18 ára, eins og stefnandi hafi upplýst sjálf í viðtali hjá Útlendingastofnun. Það sé því ljóst að stefnandi hafiekki lengur framfærsluskyldu með henni. Engu að síður bendi stefndi á að ekki verði annað ráðið af gögnum málsins en að stefnandi hafi framfleytt dóttur sinni án vandræða hingað til.

Af hálfu stefnda sé því alfarið mótmælt að stjórnvöld hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt 10. gr. stj órnsýslulaga, þannig að leiða eigi til ógildingar ákvörðunar og úrskurðar. Stefnandi hafiekki lagt fram nein gögn sem gefi til kynna að rannsókn stjórnvalda í máli hennar hafi verið ábótavant eða málsmeðferð hafi verið áfátt. Þá komi ekki fram í stefnu hvaða frekari upplýsinga stjórnvöld hefðu getað aflað við meðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd. Í því sambandi vísi stefndi til dóms Landsréttar í máli nr. 698/2019. Að sama skapi hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem gefi tilefni til að ætla að aðstæður hafi breyst svo að máli geti skipt með tilliti til 37. gr. og 74. gr. laga um útlendinga, þannig að ályktað verði að Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi lagt rangt mat á aðstæður stefnanda við töku ákvarðana sinna. Hafni stefndi því þessari málsástæðu.

Af hálfu stefnanda sé einnig byggt á því að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið haldin „ýmsum sérstökum annmörkum“ sem kærunefnd hafi leitast við að bæta úr á efra stjórnsýslustigi, og leiði til þess að málsmeðferð hafi ekki verið fullnægjandi, þar sem þessi atriði hafi einungis fengið „skoðun á einu stjórnsýslustigi“. Þessari málsástæðu sé alfarið vísað á bug, enda sé hún á skjön við gögn málsins. Kærunefnd hafi engar athugasemdir gert við málsmeðferð Útlendingastofnunar í úrskurði sínum og hafi sú staða því ekki verið fyrir hendi að nefndin hafi bætt úr einhverjum annmörkum á ákvörðun stofnunarinnar. Þá feli st það í 6. mgr. 8. gr. útlendingalaga að kærunefnd skuli meta að nýju alla þætti kærumáls. Undir engum kringumstæðum geti slíkt leitt til þess að málsmeðferð verði ekki talin fullnægjandi. Niðurstaða nefndarinnar hafi verið sú að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar sem hafi byggst á fullnægjandi upplýsingum og gögnum og rannsókn áþeim.

Hvað varði 7. mgr. 8. gr. útlendingalaga, um heimild kærunefndar til að gefa kæranda kost á að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni máls, tekur stefndi fram að kærunefndin hafi ekki talið ástæðu til að gefa stefnanda kost á þessu, enda hafi frásögn hennar um ástæðuríkan ótta við tilgreinda glæpahópa í heimabæ hennar verið lögð til grundvallar í málinu. Stefndi árétti að mál stefnanda varði ekki mat á trúverðugleika frásagnar, heldur lúti það að möguleikum stefnanda til innanlandsflutnings í heimaríki og hvort skilyrðum 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga sé fullnægt. Niðurstaða stjórnvalda um möguleika stefnanda til innri flutnings byggistá alþjóðlegum skýrslum og skýrslum opinberra stofnana og frjálsra félagasamtaka en ekki á trúverðugleikamati. Sé sú málsástæða stefnanda að trúverðugleikamat hafi haft mikla þýðingu í ákvörðun Útlendingastofnunar því með öllu haldlaus að mati stefnda. Þá sé með öllu óljóst og órökstutt hverju frásögn stefnanda hjá kærunefnd hefði getað breytt fyrir niðurstöðu málsins. Stefndi árétti að stefnandi hafi notið aðstoðar löglærðra talsmanna við meðferð umsóknar hennar hjá stjórnvöldum, sem hafi átt kost á því að koma athugasemdum og gögnum á framfæri við stjórnvöld. Þaðhafi þeir og gert með því að skila greinargerðum bæði til Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefndi ljóst að í máli stefnanda hafi ekki veriðum neitt brot að ræða gegn rannsóknarreglunni í 10. gr. stjórnsýslulaga. Hvað varði aðrar meginreglur stjórnsýsluréttar, þá sé ekki tilgreint í stefnu hvaða reglur er um að ræða eða hvernig þær hafi verið brotnað. Þásé ekki rökstutt hvers vegna stefnandi teljiað lögmætisregla stjórnsýsluréttar hafi verið brotin í ákvörðunum stjórnvalda. Þar sem með engum hætti sé rökstutt hvaða aðrar meginreglur stjórnsýsluréttar hafi verið brotnar, eða með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafi gerst brotleg við lögmætisregluna, þá telji stefndi að honum sé gert verulega erfitt fyrir að taka til varna um þessi efni og sé það í raun ómögulegt. Sé þetta einnig í andstöðu við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem segi beinlínis að greina skuli í stefnu, svo glöggt sem verða megi, þær málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á. Þar nægi ekki að vísa til málsástæðna, án þess að rökstyðja þær nánar eða greina frá þeim með fullnægjandi hætti.

Með vísan til alls þess sem rakið hafi verið, kveðst stefndi telja að komist hafi verið að efnislega réttri niðurstöðu í máli stefnanda á grundvelli þeirra gagna sem hafi legið fyrir í málinu, sem að mati stefnda hafi verið fullnægjandi. Ekkert bendi til þess að rannsókn Útlendingastofnunar eða kærunefndar hafi verið ófullnægjandi eða að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur laga um útlendinga hafi verið brotnar við meðferð málsins og ákvarðanatöku. Beri úrskurður kærunefndar það með sér að mál stefnanda hafi verið rannsakað til hlítar hjá Útlendingastofnun og kærunefnd, sem hafi gert stjórnvöldum kleift að komast að efnislega réttri niðurstöðu í máli stefnanda. Þá telji stefndi að stjórnvöld hafi lagt fullnægjandi mat á aðstæður í heimaríki stefnanda í samræmi við gögn og landaupplýsingar sem legið hafi fyrir við ákvarðanatöku þegar komist hafi veriðað þeirri niðurstöðu að endursending stefnanda teldist ekki brot gegn grundvallarreglu þjóðaréttar um bann við endursendingu (e. non refoulement) í skilningi 42. gr. laganna. Beri samkvæmt þessu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Krafa stefnda um málskostnað styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð opinberra mála, einkum 130. gr.

IV

Niðurstaða

Stefnandi krefst í máli þessu að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 28. maí 2020 í máli nr. 199/2020 og ákvörðun Útlendingastofnunar frá 18. mars 2020 þess efnis að hafna stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Stefndi krefst sýknu í málinu.

Í málinu byggir stefnandi á því að úrskurður kærunefndarinnar og ákvörðun Útlendingastofnunar brjóti í bága við 42. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. einnig 68. gr. stjórnarskrárinnar, auk fleiri alþjóðlegra samninga sem Ísland er aðili að. Stefnandi byggir einnig á því að mat stjórnvalda á aðstæðum hennar sé efnislega rangt, þ. m. t. að hún hafi raunhæf úrræði til að flytja sig um set innanlands í heimaríki sínu í því skyni að komast undan ofsóknum, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Að lokum byggir stefnandi á því að málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins hafi verið brotnar við meðferð máls hennar hjá stjórnvöldum, einkum rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og lögmætisregla stjórnsýsluréttarins.

Um grundvöll alþjóðlegrar verndar er fjallað í 37. gr. nr. 80/2016. Í 1. mgr. segir að flóttamaður teljist vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða villekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands, sbr. A- lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967. Sama gildir um þann sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur. Í 2. mgr. 37. gr. er kveðið á um svokallaða viðbótarvernd en þar kemur fram að flóttamaður geti einnig verið útlendingur sem ekki telst flóttamaður samkvæmt A- lið 1. gr. framangreinds alþjóðasamnings, ef raunhæf ástæða er tilað ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka verði hann sendur aftur til heimalands síns. Sama gildi um ríkisfangslausan einstakling.

Hugtakið ofsóknir í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 er nánar skýrt í 38. gr. laganna. Þar segir að ofsóknir séu athafnir sem í eðli sínu, eða vegna þess að þær eru endurteknar, feli í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingu án laga. Hið sama eigi við um samsafn athafna, þar með talið ólögmæta mismunun, sem hafi eða geti haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling. Í 2. mgr. 38. gr. er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist, auk þess sem þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast eru skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. Í 4. mgr. 38. gr. kemur svo fram hvaða aðilar það eru sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð, þ. e. ríkið, hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess eða aðrir aðilar sem ekki fara með ríkisvald.

Í 4. mgr. 37. segir að ef útlendingur getur fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta í heimalandi sínu en þeim sem hann flúði frá, viðkomandi getur ferðast þangað á öruggan og löglegan hátt og hægt er með sanngirni að ætlast til þess af viðkomandi að hann setjist að á því svæði þá geti verið að 1. og 2. mgr. 37. gr. eigi ekki við í þeim tilvikum og hann teljist ekki flóttamaður.

Í athugasemdum með 37. gr. laganna segir um 4. mgr. að ákvörðun um það hvort viðkomandi útlendingur geti fengið raunverulega vernd í öðrum hluta heimalands geti aðeins farið fram eftir einstaklingsbundið mat á persónulegum aðstæðum útlendingsins og þeim aðstæðum sem eru í því landi. Við mat á því hvort hægt sé með sanngirni að ætlast til þess að útlendingur setjist að á því svæði sem talið er öruggt samkvæmt ákvæðinu skuli tekið tillit til ýmissa þátta, svo sem aldurs, kyns, heilsu, fjölskylduaðstæðna, trúar, menningar sem og möguleika viðkomandi útlendings á vinnu eða menntun. Þá kemur þar fram að við matið skuli m. a. höfð hliðsjón af leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna en samkvæmt þeim er matið tvíþætt. Annars vegar hvort flutningur innanlands sé raunhæft úrræði, þ. e. hvort svæðið sem lagt er til að viðkomandi flytjist til sé aðgengilegt á öruggan og löglegan hátt og hvort flutningur og framkvæmd skapi hættu á að viðkomandi verði fyrir ofsóknum eða alvarlegum skaða. Hins vegar beri að kanna hvort viðkomandi geti lifað tiltölulega eðlilegu lífi án þess að standa frammi fyrir óþarfa erfiðleikum og það sé kannað með hliðsjón af aðstæðum í heimaríki og einnig horft til persónulegra aðstæðna. Um það síðastnefnda segir í leiðbeiningunum að það sé ósanngjarnt að ætlast til þess að lífsviðurværi einstaklings verði lægra en það sem getur talist viðunandi eða að viðkomandi búi við eymd.

Um dvalarleyfi af mannúðarástæðum er kveðið á í 74. gr. áðurnefndra laga. Þar segir að heimilt sé að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. laganna séu ekki uppfyllt, geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Í skýringum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 80/2016 kemur m. a. fram að við mat á því hvort veita skuli dvalarleyfi af mannúðarástæðum beri að taka mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé á grundvelli IV. kafla laganna um flóttamenn og vernd gegn ofsóknum, svo sem þeim er lúta að almennum aðstæðum í heimalandi eða því landi sem umsækjandi yrði sendur til, þ. á m. hvort grundvallarmannréttindi séu þar nægilega tryggð.

Fyrir liggur að stefnandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 28. október 2019 hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og dvaldi hér á landi er mál þetta var höfðað 8. desember 2020. Við upphaf aðalmeðferðar málsins var upplýst að stefnanda hefði nú verið vísað úr landi til [...]. Í viðtölum hjá Útlendingastofnun 30. október 2019 og 20. janúar 2020 kom fram hjá stefnanda að hún hefði orðið fyrir hótunum af hálfu meðlima glæpahóps í [...], úthverfi heimaborgar hennar [...], þar sem slíkir hópar hafi mikil ítök. Hún gæti ekki fengið aðstoð frá yfirvöldum í [...], þ. á m. löggæsluyfirvöldum, vegna spillingar, og óttaðist um líf sitt og dóttur sinnar.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar 18. mars 2020 var hafnað umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi á grundvelli 37. gr. laga nr. 80/2016 og jafnframt var því hafnað að veita henni dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. sömu laga. Var ákvörðunin staðfest með úrskurði kærunefndar útlendingamála 28. maí 2020. Efni framangreindra úrlausna hefur verið ítarlega rakið hér framar. Í þeim var lagt til grundvallar að stefnandi tilheyrði sérstökum þjóðfélagshópi í skilningi 37. gr. laga nr. 80/2016. Þá var það jafnframt lagt til grundvallar að aðstæður í heimabæ stefnanda væru slíkar að ekki yrði talið að hún gæti snúið aftur þangað án þess að eiga á hættu meðferð af hálfu glæpahópa, sbr. 37. gr. laga nr. 80/2016, og að yfirvöld í [...] gætu ekki veitt henni vernd gegn þeim ofsóknum á því svæði, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laganna. Er enginn ágreiningur um þetta í málinu.

Á hinn bóginn var talið að þrátt fyrir að gögn bentu til þess að glæpahópar væru áhrifamiklir á sumum svæðum í [...], m. a. í [...]í úthverfi [...], v æri það mat stjórnvalda, sbr. 4. mgr. 37. gr. laganna, að stefnandi gæti leitað til öruggari svæða í landinu, svo sem borganna [...] og [...] þar sem [...] yfirvöld gætu almennt verndað grundvallarmannréttindi ríkisborgara sinna og þá væru helstu alþjóðaflugvellir á öruggum svæðum. Lýtur ágreiningur aðila í málinu fyrst og fremst að þessum þætti.

Var það niðurstaða stjórnvalda að það væri raunhæft úrræði og sanngjarnt að ætla stefnanda að komast undan ofsóknum með því að flytja sig um set innan heimalands sín sí [...], sbr. 4. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Skilyrði ákvæðisins væru því uppfyllt og stefnandi teldist ekki flóttamaður og því bæri að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi, sbr. 1. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 40. gr. laganna.

Gögn málsins bera með sér að við meðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd öfluðu stjórnvöld, bæði Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála, fjölmargra gagna frá alþjóðlegum stofnunum og erlendum ríkjum um ástandið í heima landi stefnanda, í samræmi við 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016 og rannsóknarreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Ekki verður betur séð en að bæði Útlendingastofnun og kærunefnd hafi þannig með ítarlegum hætti rannsakað þau sjónarmið sem stefnandi byggði á við meðferð máls hennar hjá stjórnvöldum.

Við meðferð máls stefnanda lögðu stjórnvöld þannig almennt mat á ástandið í heimaríki stefnanda í samræmi við ákvæði laga nr. 80/2016. Þá lögðu stjórnvöld einnig mat á einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda og byggðu þar á frásögn hennar sjálfrar sem í engu var dregin í efa. Niðurstaða beggja stjórnvalda var sú að aðstæður væru ekki slíkar að stefnanda yrði of erfitt að flytja til öruggari svæða innanlands, sbr. 4. mgr. 37. gr. laganna. Tekur dómurinn fram að fullyrðingar stefnanda um að þetta mat stjórnvalda á aðstæðum, almennum og einstaklingsbundnum, sé rangt eru ekki rökstuddar frekar, hvorki með vísan til alþjóðlegra skýrslna um aðstæður í [...] né á annan hátt. Þá verður það ekki ráðið af gögnum málsins að stefnandi hafi flust ítrekað á milli staða innanlands til að koma sér á öruggari svæði, eins og stefnandi heldur fram, og losna þannig undan ofsóknum. Getur vegabréf hennar ekki verið til vísbendingar um það. Breyta flutningar stefnanda til nágrannaríkisins [...] ekki þessari niðurstöðu. Þá verður það heldur ekki ráðið af skýrslum stefnanda hjá Útlendingastofnun en þar kom fram að hún hefði auk [...]búið í [...]sem einnig er úthverfi [...].

Í rökstuðningi stjórnvalda um möguleika stefnanda á flutningi innanlands til öruggari svæði var vísað til þess að öryggisástand í landinu væri mjög mismunandi eftir landsvæðum og ítök glæpahópa einnig mismikil eftir svæðum innanlands. [...] yfirvöld hefðu almennt góða stjórn á öryggissveitum og lögreglu og lögregluyfirvöld væru almennt fagleg og þekkt fyrir öfluga starfsemi. Þá hefði dregið úr ofbeldi í landinu í kjölfar friðar- og vopnahléssamninga við skæruliðahópa, stofnanir verið efldar og stuðningur aukinn til þeirra sem hefðu þurft að flýja innanlands. Þá var í ákvörðun stjórnvalda farið yfir einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda og var það ekki talið hafa verið gert líklegt að þær væru verri en annarra í sambærilegri stöðu að því marki sem það hefði áhrif á möguleika hennar til flutnings innanlands. Hún væri við ágæta heilsu, úrræðagóð og vinnufær, hefði atvinnutækifæri og hún hefði framfleytt sér og dóttur sinni. Þ á væri aðgangur allra landsmanna tryggður að almannatryggingum og velferðarkerfi og heilbrigðisþjónustu.

Stjórnvöld tóku því næst til skoðunar hvort ákvæði 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 ætti við í tilviki stefnanda. V ar ekki talið að aðstæður stefnanda næðu því alvarleikastigi að hún teldist hafa ríka þörf fyrir vernd á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laganna sem varðar dvalarleyfi af mannúðaraðstæðum og var þá litið til bæði aðstæðna í heimaríkinu og aðstæðna kæranda sjálfrar. Þá var það álit stjórnvalda að ákvæði 42. gr. laga nr. 80/2016 stæði ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda.

Ákvæði 1. mgr. 74. gr. verður skilið svo að dvalarleyfi á grundvelli þess verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar, með tilliti til heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild. Eins og þegar hefur verið rakið fjölluðu bæði Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála ítarlega um aðstæður í heimaríki stefnanda og byggðu þá umfjöllun á miklum fjölda gagna en helstu niðurstöður þeirra hafa verið ítarlega raktar hér framar. Með hliðsjón af þeim töldu stjórnvöldað aðstæður væru ekki með þeim hætti í heimaríkinu að ástæða væri til veitingar dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá var jafnframt litið til persónulegra aðstæðna stefnanda og þeirra upplýsinga sem hún hafði gefið í viðtölum hjá Útlendingastofnun um heilsufarslegar og félagslegar aðstæður sínar. Með vísan til þessa var það mat stjórnvalda að aðstæður væru ekki með þeim hætti að veita bæri stefnanda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stjórnvöld tóku því rökstudda afstöðu til þess hvort 1. mgr. 74. gr. ætti við í máli stefnanda að undangenginni rannsókn á málinu í samræmi við ákvæði laga. Hefur ekkert komið fram í málinu fyrir dóminum sem leitt getur til þess að niðurstaða stjórnvalda hvað þann þátt varðar verði talin röng.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda að lagt hafi verið rangt mat á það hvort skilyrði 4. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 væru uppfyllt í máli hennar. Með vísan til alls þess sem að framan greinir er staðfestur úrskurður kærunefndar útlendingamála og ákvörðun Útlendingastofnunar.

Í málinu hefur ekkert verið lagt fram sem gefur til kynna að aðstæður hafi breyst frá því sem að ofan er lýst, hvorki almennar né einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda, með tilliti til 37. og 74. gr. laganna þannig að litið verði svo á að stjórnvöld hafi lagt rangt mat á aðstæður stefnanda þegar málin voru til meðferðar og hinar umdeildu ákvarðanir voru teknar.

Sjónarmiðum stefnanda um að málsmeðferð útlendingastofnunar hafi verið haldin sérstökum annmörkum, sem kærunefndin hafi reynt að bæta úr á efra stjórnsýslustigi og því hafi þessi atriði einungis verið skoðuð á einu stjórnsýslustigi, er hafnað. Auk þess tekur dómurinn fram að ekki verður séð að málsmeðferð hjá nefndinni hafi miðast við að bæta úr annmörkum hjá lægra stjórnvaldi umfram það sem leiða má af 6. mgr. 8. gr. laga 80/2016.

Þá verður með vísan til framangreinds talið að ákvarðanir stjórnvalda hafi byggst á fullnægjandi gögnum og rannsókn á þeim, sbr. 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016, og er hafnað sjónarmiðum stefnanda um að við málsmeðferðina hafi verið brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins eða 10. gr. stjórnsýslulaga. Dómurinn tekur fram að stefnandi hefur ekki rökstutt hvaða annarra eða frekari gagna stjórnvöld hefðu getað aflað við meðferð máls hennar. Er sjónarmiðum stefnanda um annmarka á rannsókn málsins hafnað. Þá verður einnig að hafna sjónarmiðum stefnanda um að lögmætisregla hafi verið brotin í máli hennar og er rökstuðningi stefnanda þar að lútandi raunar einnig áfátt.

Þá verður ekki séð að brotið hafi verið á rétti stefnanda þar sem hún hafi ekki átt þess kost að koma fyrir nefndina, sbr. 7. mgr. 8. gr. laga nr. 80/2016, enda verður ekki betur séð en að frásögn hennar úr viðtölum hjá Útlendingastofnun hafi verið lögð til grundvallar við úrlausn málsins og trúverðugleiki frásagnar hennar ekki vefengdur. Grundvallaðist niðurstaða stjórnvalda á mati á möguleikum hennar til flytja stinnan síns heimaríkis, sbr. 4. m gr. 37. gr. laganna, að teknu tilliti fjölda gagna þar að lútandi, og svo hvort 74. gr. laganna ætti við í tilviki stefnanda.

Með vísan til framangreinds er það því niðurstaða dómsins að engin efni séu til að fella umræddar stjórnvaldsákvarðanir úr gildi. Þá verður með vísan til alls framangreinds ekki fallist á að endursending stefnanda til [...]brjóti gegn ákvæðum laga nr. 80/2016, ákvæðum alþjóðasamninga eða 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. og 68. gr. stjórnarskrárinnar. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda. Þrátt fyrir úrslit málsins þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Að lokum tekur dómurinn fram að í stefnu er ekki útskýrt hvaða lögvörðu hagsmuni stefnandi telur sig hafa af því að fá jafnframt ógilta ákvörðun Útlendingastofnunar sem staðfest var með úrskurði kærunefndarinnar í öllum atriðum. Má hér til hliðsjónar vísa til sjónarmiða sem fram koma í dómi Landsréttar í máli nr. 260/2019.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómari tók við máli þessu 31. janúar sl. og hafði enga aðkomu átt að því fyrir þann tíma.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf G-kvk-nf