E-945/2017

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 16. mars 2017, var dómtekið 15. maí sl. Stefnandi er X, [...], og stefndi er Sálfræðingafélag Íslands, Borgartúni 6 í Reykjavík.

X krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 3.000.000 kr. í miskabætur eða aðra og lægri fjárhæð að mati dómsins, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá […] til 16. apríl 2017, auk dráttarvaxta, sbr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess krefst X greiðslu skaðabóta að fjárhæð 10.000.000 kr., eða lægri fjárhæð að mati dómsins, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá […], og 16. apríl 2017, auk dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Enn fremur krefst X greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að kröfur X verði lækkaðar stórlega. Í báðum tilvikum krefst stefndi greiðslu málskostnaðar úr hendi X.

Helstu málsatvik

Stefndi er fag- og stéttarfélag sálfræðinga, sbr. 1. gr. laga félagsins. Aðild að félaginu geta þeir einir fengið sem hafa leyfi landlæknis til þess að kalla sig sálfræðing og aðrir sálfræðimenntaðir sem tilgreindir eru í lögum félagsins. Samkvæmt 3. gr. laga stefnda veitir fag- og stéttarfélagsaðild að stefnda rétt til þátttöku í fag- og stéttarfélagsmálum en fagfélagsaðild veitir rétt til þátttöku í öllum málum félagsins öðrum en stéttarfélagsmálum.

X er sjálfstætt starfandi sálfræðingur og hlaut löggildingu sem sálfræðingur árið 2005. X starfaði hjá [...] á árunum [...] til [...] og átti á þeim tíma fag- og stéttarfélagsaðild að stefnda en frá árinu 2012 átti X einvörðungu fagaðild að stefnda samkvæmt eigin beiðni.

Þann […] var X vikið úr stefnda og tilkynnt um það með bréfi dagsettu þann dag. Sama dag sendi formaður stefnda erindi til embættis landlæknis, með vísan til 4. gr. laga nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu, þar sem m.a. er mælt fyrir um eftirlitshlutverk landlæknis með heilbrigðisþjónustu. Í erindinu upplýsti stefndi að siðanefnd stefnda og sérstök siðanefnd, sem unnt var að áfrýja niðurstöðu siðanefndar til, hefðu komist að þeirri niðurstöðu að X hefði brotið alvarlega gegn siðareglum sálfræðinga á Norðurlöndum, sbr. úrskurð siðanefndar í máli nr. B. Þá er upplýst að stefndi hafi ákveðið að víkja X úr stefnda. Er í erindinu farið fram á að landlæknir taki mál X til umfjöllunar enda sé það mat stefnda að X hafi bæði brotið framangreindar siðareglur, lög um heilbrigðisstarfmenn og reglugerð um sálfræðinga með þeim hætti að til greina komi að veita X áminningu eða svipta X starfsleyfi.

Forsaga málsins er sú að í […] barst siðanefnd stefnda kvörtun vegna starfa X. Umkvörtunarefnið tengdist greinargerð sem X hafði skrifað […] þ.á. vegna deilu um umgengnisrétt við barn sem var til úrlausnar hjá sýslumanni. Kvartandi ber að í skýrslu X sé að finna óstaðfestar ásakanir á hendur honum sem byggðar séu á staðhæfingum barnsmóður hans án þess að X hafi rannsakað málið með sjálfstæðum hætti eða kynnt sér viðhorf hans. Í úrskurði siðanefndar í máli nr. A, er niðurstaða nefndarinnar sú að X hafi brotið gegn siðareglum sem X beri að starfa eftir. Vísar nefndin til þess að sálfræðingum á Íslandi beri að vinna eftir siðareglum sálfræðinga á Norðurlöndum, sem birtar séu á heimasíðu félagsins. Er úrskurðurinn á því byggður að greinargerð X hafi verið lögð til grundvallar úrskurði sýslumanns þar sem umgengnisréttur kvartanda var minnkaður. Í forsendum úrskurðarins er nánar gerð grein fyrir aðfinnslum siðanefndar en þær lúta m.a. að því að X hafi ekki fullnægjandi þjálfun til sérhæfðra matsstarfa og hafi hvorki upplýst sýslumann né móður um það, hafi ekki aflað samþykkis beggja forsjáraðila barnsins fyrir rannsókn sinni á því, túlkað niðurstöðu prófa án fyrirvara um að þau henti ekki aldri barnsins, stuðst við einhliða frásögn móður og dregið ályktanir af staðhæfingum hennar án frekari rannsóknar og sett fram staðhæfingar í eigin orðastað byggðar á frásögn hennar. Í úrskurði siðanefndar kemur fram að X hafi verið kynnt efni kvörtunar, X hafi mætt á fund nefndarinnar og X verið gefinn kostur á að gera athugasemdir við fundargerð þess fundar. X var veitt skrifleg áminning sama dag og úrskurðurinn var kveðinn upp.

Í […] barst siðanefnd stefnda önnur kvörtun vegna starfa X. Þar kvartar móðir barns undan meðferð sem X hafi veitt barni hennar og henni sjálfri. Er í kvörtuninni nánar greint frá óhefðbundinni greiningu X á fæðuóþoli barnsins, greiningu á „fylgjum“ móður, framliðnu fólki sem fylgdi henni, „karma“ hennar og fleiri atriðum. Á fundi nefndarinnar […] sama ár var ákveðið að taka málið til efnislegrar umfjöllunar og var stefnanda tilkynnt um það með bréfi […] og meðfylgjandi afriti af kvörtuninni. Í bréfinu segir að X verði gefið færi á að gera grein fyrir sinni hlið málsins og svara spurningum sem siðanefnd kunni að hafa á fundi með nefndinni, sem þó er ekki nefnt hvenær verði haldinn. Í kjölfar þessa erindis munu X og fulltrúi í siðanefnd hafa átt samskipti í síma og tölvupósti þar sem fram kom að X hafnaði því að koma á fund nefndarinnar og óskaði eftir að samskipti sín við nefndina yrðu skrifleg. Lögmaður X svarar síðan bréfi nefndarinnar skriflega 21. október. Þar er því mótmælt að X hafi brotið lög eða siðareglur stefnda. Vísað er til þess að X hafi aflað upplýsts samþykkis kvartanda fyrir þeirri meðferð sem X veitti, henni hafi verið gerð grein fyrir tilgangi hennar og mögulegum árangri og hún hafi fengið umhugsunartíma áður en meðferðin var veitt. Í erindinu krefst lögmaður X þess að málinu verði vísað frá siðanefnd en verði ekki fallist á það er óskað eftir að nefndin veiti X upplýsingar um það hvaða siðareglur talið sé að X hafi brotið, hvaða forsendur liggi að baki því að kvörtunin hafi verið tekin til efnislegrar meðferðar auk afrita af öllum bókunum siðanefndar og fundagerðum sem málið varði. Kemur fram í bréfi lögmannsins að X telji þörf á þessum upplýsingum áður en X taki til frekari varna. Þá er ítrekuð ósk X um að meðferð málsins verði skrifleg og er óskað eftir að lögmanni X verði send umbeðin gögn.

Af gögnum málsins verður ekki séð að siðanefnd stefnda hafi svarað þessu bréfi lögmanns X efnislega en […] er kveðinn upp úrskurður í málinu nr. B. Í úrskurðinum segir að X neiti að eiga fund með siðanefnd og hafi óskað eftir því að málsmeðferð sé skrifleg. Niðurstaða nefndarinnar er sú að X hafi brotið gegn siðareglum stefnda og jafnframt er tekið fram í úrskurðarorði að brugðist verði við máli X samkvæmt vinnureglum nefndarinnar. Er í forsendum úrskurðarins nánar lýst í hverju brot X felist að dómi nefndarinnar. Segir m.a. að þær aðferðir sem kvartandi lýsi að X hafi beitt eigi ekkert skylt við viðurkennda sálfræðimeðferð og séu ekki byggðar á gagnreyndum aðferðum greinarinnar sem sálfræðingum beri að leggja til grundvallar meðferð sinni. Þá eru gerðar athugasemdir við það að X hafi lagt einhvers konar fæðuólþolspróf fyrir barn kvartanda, sem sé ekki á verksviði sálfræðinga. Jafnframt eru gerðar athugasemdir við samþykkið sem kvartandi skrifaði undir. Í samþykkinu sé vísað til óhefðbundins hluta sálfræðimeðferðar, en að mati nefndarinnar hafi meðferð X ekki átt neitt skylt við sálfræðimeðferð og því sé það villandi að kalla hana því nafni, auk þess sem meðferðin sem kvartað sé undan hafi gengið mun lengra en sú meðferð sem lýst er í samþykkinu. Í niðurstöðu úrskurðar siðanefndar kemur fram að nefndin telji vinnubrögð X og aðferðir sem X beiti fela í sér alvarleg brot á siðareglum stefnda og X er tilkynnt að málinu verði vísað til stjórnar stefnda „með tilliti til aðildar þinnar að félaginu“ eins og segir í tilkynningu til X, sem send var til X ásamt afriti af úrskurðinum, og jafnframt var greint frá því að málinu yrði vísað áfram til landlæknisembættisins.

X áfrýjaði síðarnefnda úrskurðinum til stjórnar stefnda með bréfi lögmanns X 30. janúar 2015 þar sem gerð er ítarleg grein fyrir sjónarmiðum X. Samkvæmt grein 12.5 í þágildandi lögum stefnda var stjórn stefnda skylt að setja á fót áfrýjunarnefnd sem úrskurða skyldi í málinu á grundvelli gildandi siðareglna og skyldi málsmeðferð vera í samræmi við verklagsreglur siðanefndar. Í samræmi við nefnt ákvæði skipaði stjórn stefnda áfrýjunarnefnd sem tók málið til meðferðar. Var X tilkynnt um skipun nefndarinnar með bréfi dagsettu 23. febrúar 2015 og X jafnframt veittur frestur til 7. apríl s.á til að koma frekari upplýsingum á framfæri við nefndina. Í úrskurði nefndarinnar er rakið að nefndinni hafi borist ýmis gögn frá X, m.a. andsvar og upplýsingar frá 7. apríl 2015 og minnisblað X ásamt upplýsingum um menntun X og umsagnir frá skjólstæðingum X. Áfrýjunarnefndin kvað upp úrskurð sinn í málinu […] og staðfesti niðurstöðu siðanefndar um að X hefði brotið gegn siðareglum sálfræðinga. Í úrskurðarorði er jafnframt lagt til við stjórn stefnda að X verði vikið úr stefnda og málinu verði vísað til embættis landlæknis. Í forsendum úrskurðarins kemur fram að nefndin telji engin ný gögn hafa komið fram í málinu sem gefi tilefni til að úrskurða á annan hátt en siðanefndin gerði og jafnframt er tekið fram að nefndin telji það ekki vera á verksviði sínu að fjalla um vinnulag siðanefndarinnar. Í forsendum úrskurðarins kemur fram að meginástæða þess að nefndin líti vinnubrögð X alvarlegum augum sé sú að aðferðir X byggi ekki á vísindalegri þekkingu eða staðfestri reynslu og af því leiði að „óhefðbundin sálfræði“ geti ekki heyrt undir sálfræðimeðferð. Þá kemur fram að nefndin telur framgöngu X hafa verið til þess fallna, einkum vegna aðstæðna skjólstæðings X, að valda honum vanlíðan og tilfinningalegum skaða. Nefndin hafnar því, líkt og siðanefnd áður, að upplýst samþykki skjólstæðings geti létt þeirri skyldu af X að beita aðferðum sem samræmist siðareglum stefnda.

Þann […] barst þriðja kvörtunin vegna starfa X, sem fékk málsnúmerið C. Kvörtun þessi kom frá erlendri konu sem búsett var hér á landi og laut að ráðgjöf sem X hafði veitt eiginmanni hennar vegna samskiptaerfiðleika hans við barn kvartanda og erfiðleika þeirra hjóna sem tengdust þeim. Segir í kvörtuninni að X hafi gefið eiginmanni kvartanda þau ráð að eina lausn á vanda þeirra hjóna fælist í því að senda barnið til heimalands kvartanda ellegar skilja við konuna. X var gerð grein fyrir því með bréfi frá siðanefnd stefnda 21. janúar 2015 að nefndin teldi ástæðu til að taka kvörtunina til efnislegrar meðferðar og var X boðið til fundar nefndarinnar […] til að gera grein fyrir sinni hlið málsins og svara spurningum nefndarinnar. Með bréfi lögmanns X til stjórnar stefnda 9. febrúar 2015 krafðist X þess að siðanefnd stefnda viki sæti vegna vanhæfis við úrlausn þessa máls og er krafan ítarlega rökstudd í bréfinu. Áður en til þess kom að stefndi tæki afstöðu til þeirrar kröfu var X vikið úr stefnda og var meðferð málsins hætt af hálfu stefnda eftir það.

Svo sem að framan greinir vék stjórn stefnda X úr félaginu […] og sendi mál X til landlæknis sama dag ásamt gögnum varðandi mál nr. B en skömmu áður sendi formaður siðanefndar stefnda landlækni einnig erindi vegna starfa X þar sem gerð var grein fyrir efni allra þriggja framangreindra kvartana.

Landlæknir ákvað á grundvelli eftirlitsskyldu sinnar samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu nr. 41/2007 að fylgja málinu eftir og óskaði eftir umsögn X um þau mál sem kvartanir til siðanefndar stefnda lutu að. X sendi landlækni umsögn sína 18. ágúst 2015 ásamt fylgiskjölum. Niðurstaða landlæknis, sem fram kemur í áliti embættisins frá […], var sú að landlæknir taldi ekki tilefni til að beita eftirlitsúrræðum skv. III. kafla nefndra laga.

Í álitsgerð embættis landlæknis er rakin afstaða þess til hverrar kvörtunar fyrir sig. Hvað varðar fyrstu kvörtunina, mál nr. A, er það niðurstaða landlæknis að X hafi við samningu greinargerðar í umgengnisdeilu kvartanda og barnsmóður hans ekki gætt að skyldum sínum samkvæmt 19. gr. laga nr. 34/2012, um heilbrigðistarfsmenn, en þar sé mælt fyrir um að heilbrigðisstarfsmönnum beri að gæta varkárni, nákvæmni og óhlutdrægni við útgáfu vottorða, álitsgerða, faglegra yfirlýsinga og skýrslna og votta það eitt er þeir viti sönnur á og sé nauðsynlegt í hverju tilviki. Að mati landlæknis dró X ýmsar ályktanir af einhliða frásögn móður og setti fram tilteknar staðhæfingar án þess að hafa til þess fullnægjandi forsendur. Í niðurstöðu álits landlæknis er af þessu tilefni sett fram sú ábending til X að gæta sérstaklega að því í framtíðinni að greinargerðir sínar uppfylli kröfur sem nefnt ákvæði mæli fyrir um.

Um kvörtun í máli B segir í áliti landlæknis að hann fái ekki séð að þjónusta X í því tilviki hafi brotið í bága við heilbrigðislöggjöf. Hvað varðar umdeilt fæðuóþolspróf sem X lagði fyrir barn kvartanda tekur landlæknir fram að slík „próf“ teljist ekki til læknisfræðilegra prófa og því fái landlæknir ekki séð að X hafi farið út fyrir verksvið sitt sem sálfræðingur. Hins vegar er í niðurstöðukafla álitsins ábending til X um að vísa skjólstæðingum til viðeigandi heilbrigðisstarfsmanna vegna vandamála sem ekki sé á sviði sálfræðinga að sinna, svo sem vegna fæðuóþols.

Varðandi aðra þætti sem þessi kvörtun laut að vísar landlæknir til þess að verksvið sálfræðinga sé ekki skilgreint í lögum, þeir beri hins vegar, eins og aðrir heilbrigðisstarfsmenn, ábyrgð á greiningu og meðferð sem þeir veiti, um upplýsingaskyldu þeirra gagnvart sjúklingi fari samkvæmt lögum um réttindi sjúklinga, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012, og jafnframt að þeim beri að virða faglegar takmarkanir sínar skv. 4. mgr. sömu greinar og eftir atvikum vísa þeim til annarra heilbrigðisstarfsmanna. Þá segir í álitinu að X hafi beitt óhefðbundnum aðferðum við meðferð kvartanda og fyrirfram fengið upplýst samþykki hans fyrir þeirri meðferð. Að þessu gættu fái landlæknir ekki séð að meðferð X hafi brotið í bága við heilbrigðislöggjöf. Í niðurstöðukafla álitsins er hvatning til X til að halda áfram að tryggja að skjólstæðingum sínum sé kunnugt um að X beiti óhefðbundnum aðferðum og afla samþykkis þeirra fyrir slíkri meðferð þar sem brýnt sé að gera greinarmun á slíkum aðferðum og sálfræðimeðferð.

Um þriðju kvörtunina, mál nr. C, vísar landlæknir til þess að það sé ekki hlutverk hans að fjalla um siðareglur fagstétta. Niðurstaða landlæknis er sú, með vísan til skýringa stefnanda, að hann fái ekki séð að stefnandi hafi brotið gegn 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn eða ákvæðum laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997.

Með bréfi lögmanns X til stjórnar stefnda 21. febrúar 2017 er skorað á stefnda að viðurkenna skaðabótaskyldu gagnvart X. Er jafnframt upplýst að X telji málsmeðferð siðanefnda stefnda, brottvikningu X úr félaginu og ákvörðun stjórnar stefnda um að óska eftir því við landlækni að X hlyti áminningu eða sviptingu starfsleyfis hafa verið meiðandi, falið í sér einelti í garð X og valdið X verulegri vanlíðan sem m.a. hafi leitt til þess að X hafi ekki getað sinnt starfi sínu sem sálfræðingur um tíma. Stefndi hafnaði öllum kröfum X með bréfi formanns stefnda 13. mars 2017. Í kjölfar þess er mál þetta höfðað.

X og formaður stefnda, H-kvk-nf Þ-kvk-nf, gáfu aðilaskýrslu fyrir dómi og auk þeirra gáfu skýrslu vitnin G-kvk-nf H-kvk-nf Þ-kvk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnda, G-kvk-nf O-kvk-nf, sálfræðingur og nefndarmaður í siðanefnd stefnda, V-kvk-nf M-kvk-nf, sálfræðingur og formaður áfrýjunarnefndar stefnda, D-kvk-nf H-kvk-nf, lögfræðingur hjá landlæknisembættinu, sálfræðingarnir S-kvk-nf Á-kvk-nf Þ-kvk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og Þ-kvk-nf A-kvk-nf og loks N og NN, sem bæði sendu stefnda kvörtun vegna þjónustu X.

Málsástæður og lagarök stefnanda

X byggir kröfur sína um greiðslu miska- og skaðabóta úr hendi stefnda á því að brottvikning X úr stefnda, Sálfræðingafélagi Íslands, hafi verið í andstöðu við þágildandi lög stefnda og starfsreglur siðanefndar stefnda og af því leiði einnig að brottvikning X hafi farið gegn 2. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeildur nr. 80/1938. Auk þess hafi málsmeðferð siðanefndar stefnda í þeim þremur málum sem tekin voru fyrir og beindust að X verið háð verulegum annmörkum og verið meiðandi og niðurlægjandi í garð X. Ákvarðanir siðanefndar og stjórnar stefnda hafi valdið X verulegum miska. X hafi upplifað verulega vanlíðan meðan á meðferð málanna stóð hjá siðanefnd og stjórn stefnda, auk þess sem brottvikning X úr félaginu hafi valdið X andlegu og fjárhagslegu tjóni. X geti til dæmis ekki hugsað sér að snúa aftur til starfa sinna eftir þá árás sem X hafi orðið fyrir af hálfu kollega sinna sem sitja í siðanefnd á vegum stefnda. Stefndi beri að öllu leyti ábyrgð á hinni meiðandi og óréttmætu málsmeðferð siðanefnda félagsins á grundvelli 12. gr. laga stefnda þar sem segi að nefndir stefnda vinni á ábyrgð félagsins, auk þess sem stefndi beri ábyrgð á störfum siðanefnda á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar. Enn fremur hafi stjórn stefnda sjálf staðið að hinni ólögmætu brottvikningu X úr félaginu og beri því ábyrgð á afleiðingum hennar.

Hvað varðar kröfu um miskabætur vegna málsmeðferðar siðanefnda stefnda byggir X á því að hún hafi verið haldin fjölmörgum annmörkum, sem er nánar lýst svo í stefnu:

Í fyrsta lagi hafi siðanefndin við meðferð máls nr. A hvorki tekið tillit til sjónarmiða X né tekið rökstudda afstöðu til andmæla heldur hafi niðurstaðan verið byggð á einhliða frásögn málshefjanda. Nefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að X átti sig ekki til fullnustu á því að hvaða leyti vinnubrögð X hafi verið ámælisverð. Virðist sem siðanefndin líti svo á að ef viðkomandi játar ekki brot gegn siðareglum feli það í sér að viðkomandi hafi „ekki áttað sig á ámælisverðri háttsemi“ og þar með brotið reglurnar. Í niðurstöðu nefndarinnar sé hins vegar ekki tekin rökstudd afstaða til þess hvort í raun hafi verið um brot að ræða af hálfu X. Niðurstaða siðanefndar og skriflega áminningin hafi, með vísan til framangreinds, verið meiðandi og X sé í reynd refsað fyrir það að játa ekki brot á siðareglum félagsins. Hafi bæði málsmeðferð og framkoma stefnda verið meiðandi í garð X og valdið X miska.

Í öðru lagi hafi málsmeðferð í máli nr. B brotið gegn andmælarétti X, niðurstaðan verið byggð á einhliða frásögn málshefjanda og X með ámælisverðum hætti og í andstöðu við 25. gr. vinnureglna siðanefndar verið synjað um aðgang að gögnum málsins og upplýsingar um það hvaða reglur nefndin hafi talið X hafa brotið. Forsenda þess að X gæti sett fram sjónarmið sín í málinu hafi verið að X fengi upplýsingar um það hvaða reglur siðanefnd teldi X hafa brotið og aðgang að þeim gögnum sem mál nefndarinnar byggði á. Vegna brota á andmælarétti sínum hafi X ekki fengið færi á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina áður en úrskurðað var í máli sínu. Hafi X því ekki getað leiðrétt rangfærslur í hinu innsenda erindi eða komið að efnislegum athugasemdum í málinu á grundvelli upplýsinga um þær siðareglur sem nefndin taldi X hafa brotið og annarra gagna málsins. Þá hafi alfarið verið litið fram hjá þeim skýringum og leiðréttingum sem X hafi lagt fyrir nefndina og í þess stað byggt á röngum og gildishlöðnum staðhæfingum. Loks virðist sem siðanefndin telji það á einhvern hátt ámælisvert af hálfu X að hafa leitað sér aðstoðar lögmanns og óskað eftir því að samskipti væru skrifleg en X hafi haft ríka hagmuni af því að málsmeðferðinni yrði hagað þannig í ljósi þess að kvörtunin hafi að mestu byggt á rangfærslum.

Úrskurður áfrýjunarefndar stefnda í framangreindu máli hafi einnig verið haldinn annmörkum. Þar komi m.a. fram að áfrýjunarnefndin telji það ekki vera hlutverk sitt að fjalla um vinnulag fyrri siðanefndar í málinu. Því verði með engu móti séð hver sé raunverulegur tilgangur með kæruúrræði til slíkrar nefndar. Þá sé ljóst að ekki hafi verið tekið tillit til sjónarmiða X í niðurstöðu áfrýjunarnefndar, frekar en á fyrri stigum, en X hafi sent nefndinni athugasemdir sínar.

Með vísan til alls framangreinds sé ljóst að siðanefndir stefnda og stjórn stefnda hafi ekki fylgt lögum og vinnureglum sem félagið hafi sjálft sett sér og gildi um málsmeðferð hjá félaginu. Jafnframt sé ljóst að framkoma, málsmeðferð og niðurstaða siðanefndar og áfrýjunarnefndar í framangreindu máli hafi verið afar meiðandi í garð X og valdið X miska. Sé X beinlínis refsað fyrir að leita sér aðstoðar lögmanns.

Hvað þriðju kvörtunina yfir X varðar þá hafi stefndi ekki lokið meðferð þess máls heldur sent kvörtunina til embættis landlæknis. Niðurstaða landlæknis var sú, að fengnum athugasemdum X, að X hefði hvorki brotið gegn 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012 né ákvæðum laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997.

X byggir á því að í framangreindum þremur málum hafi siðanefnd stefnda ekki farið að reglum sem gilda um nefndina. Stefndi sé bundinn gagnvart félagsmönnum sínum af því að hlíta þeim reglum sem félagið hefur sjálft sett sér, þ.m.t. lögum stefnda og vinnureglum nefnda á vegum stefnda, sbr. einkum 21. gr., 25. gr. og ekki síst 28. gr. vinnureglna siðanefnda stefnda þar sem segi að siðanefnd skuli leggja mat á fagleg markmið sálfræðingsins; ásetning og hvort gerðir hans séu almennt til þess fallnar að hafa neikvæðar afleiðingar fyrir skjólstæðing hans. Með engu móti hafi verið horft til 28. gr. reglnanna í málum X, enda í engum þeirra að finna umfjöllun um mögulegan ásetning X eða fagleg markmið X. Í þessu sambandi vísast sérstaklega til máls nr. B, þar sem fram komi í bréfi málshefjanda að hún telji ljóst að X hafi viljað vel. Á grundvelli þessa úrskurðar hafi X verið vikið úr stefnda án þess að eiga þess fyrst kost að koma að sjónarmiðum sínum. Framangreind málsmeðferð geti ekki talist annað en óréttmæt og meiðandi, enda séu niðurstöður byggðar á einhliða framburði málshefjanda og geðþótta nefndarmanna, auk þess sem ekkert tillit hafi verið tekið til sjónarmiða X og þeirra ekki aflað. Þar sem framangreind málsmeðferð og framkoma nefndarinnar hafi falið í sér skýr brot gegn reglum siðanefndar hafi það einnig verið meiðandi í sjálfu sér.

Þá hafi landlæknir ekki talið tilefni til að beita eftirlitsúrræðum skv. III. kafla laga um landlækni og lýðheilsu nr. 41/2007. Sé því ljóst að X hafi ekki brotið gegn starfsskyldum sínum sem sálfræðingur. Í niðurstöðu embættis landlæknis sé m.a. hvatning til X til þess að halda áfram að afla samþykkis fyrir óhefðbundnum meðferðum og að gæta að 19. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012. Þá vísar X sérstaklega til þess að landlæknir sjái ekki að háttalag X gagnvart málshefjanda í máli nr. B hafi brotið í bága við heilbrigðislöggjöf, en það mál hafi orðið til þess að stefnanda hafi verið vikið úr stefnda. Niðurstaða landlæknis sé, ólíkt niðurstöðum siðanefnda stefnda, rökstudd og þar sé tekið tillit til framkominna sjónarmiða X. Landlæknir taki ekki undir þær alvarlegu ásakanir sem sé að finna í niðurstöðum siðanefndar og hafi verið grundvöllur brottvikningar X úr félaginu. Álit landlæknis feli í sér staðfestingu á því að málsmeðferð, niðurstaða og framkoma stefnda í garð X hafi verið meiðandi og til þess fallin að valda X miska.

Þá byggir X á því að brottvikning X úr hinu stefnda félagi, sem sé í eðli sínu afar íþyngjandi ákvörðun, hafi verið ólögmæt, en samkvæmt lögum skuli stéttarfélög vera opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu, eftir nánar ákveðnum reglum í samþykktum félaganna, sbr. 2. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur nr. 80/1938. Brottvikning X úr félaginu hafi verið byggð á úrskurði nr. B, sem hafi verið ólögmætur að formi og efni til, svo sem að framan sé rakið. Þegar af þeirri ástæðu hafi brottvikningin farið í bága við samþykktir félagsins og þar með verið ólögmæt, sbr. 2. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur nr. 80/1938 og samþykktir félagsins. Auk þess hafi stefndi með brottvikningunni vegið að starfsheiðri X, kveðið upp áfellisdóm yfir X persónulega og svipt X mikilvægum réttindum sem fylgi félagsaðild. X hafi á engu stigi máls verið gefinn kostur á að andmæla brottvikningunni. Það hafi bæði verið ámælisvert og meiðandi af hálfu stefnda, sem sé félag sem eigi að gæta hagsmuna X.

Með brottvikningu úr stefnda hafi X sætt sviptingu aðildar að sjóðum Bandalags háskólamanna og nafn X sé ekki lengur að finna í opinberri skrá stefnda yfir sálfræðinga á vefsíðu stefnda. Vefsíða félagsins sé í mörgum tilvikum notuð af utanaðkomandi aðilum í því skyni að finna hæfan sálfræðing til þess að taka að sér mál, auk þess sem það að fjarlægja nafn X af umræddum lista sé særandi og meiðandi í garð X og með því sé vegið að persónu X og æru X.

Að mati X feli brottvikning X úr félaginu ein og sér í sér meingerð, þar sem vegið hafi verið að starfsheiðri X, æru og persónu með ólögmætum hætti. Beri því að taka til greina kröfu X um greiðslu miskabóta úr hendi stefnda sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í stefnu er ítarlega gerð grein fyrir áhrifum af málarekstrinum og úrskurðum siðanefnda stefnda, sem X kveður hafa valdið sér verulegri vanlíðan og óöryggis og leitt til kulnunar í starfi. Þá liggja fyrir í málinu vottorð þriggja sérfræðinga sem X leitaði til í kjölfar áminningar og brottrekstrar úr stefnda.

Auk miskabóta krefst X skaðabóta, annars vegar vegna útlagðs kostnaðar vegna háttsemi stefnda og hins vegar vegna atvinnutjóns sem af því hafi hlotist, og byggir þá kröfu á almennum reglum skaðabótaréttar. Byggir X á því að X hafi orðið ófær um að sinna starfi sínu um skeið og rekja megi óvinnufærni X til áhrifa háttsemi stefnda á andlega heilsu X. Tekjur X hafi því lækkað verulega frá því að siðanefnd stefnda hóf skoðun á málum X, svo sem sjá megi af framlögðum gögnum um rekstrartekjur félags X, og X hafi látið af störfum sem sálfræðingur af þessum sökum […]. Beri að líta til þess við ákvörðun um fjárhæð bóta vegna skertra tekna í framtíðinni sem X krefst að verði metin að álitum.

Krafa um skaðabætur vegna útlagðs kostnaðar byggi á reikningum fyrir sérfræðiþjónustu vegna áhrifa athafna stefnda á heilsu X og kostnaði vegna lögmannsaðstoðar við málareksturinn fyrir siðanefnd stefnda, stjórn stefnda og hjá embætti landlæknis.

Krefst X vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá […], en þann dag var fyrsti úrskurður siðanefndar kveðinn upp, og byggir X á því að það sé tjónsdagur í skilningi ákvæðisins, og dráttarvaxta frá þeim degi þegar mánuður er liðinn frá þingfestingu málsins, sbr. 9. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi reisir sýknukröfu sína á því að öll lagaskilyrði skorti fyrir því að leggja megi skaðabótaskyldu á stefnda vegna brottvikningar X úr félaginu auk þess sem á skorti að X hafi sýnt fram á að X hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Enginn skaðabótaskyldur atburður hafi átt sér stað sem leitt geti til skaðabótaréttar X vegna fjártjóns, svo sem á grundvelli almennu skaðabótareglunnar eða annarra réttarreglna, enda geti háttsemi stjórnar stefnda og nefnda á hans vegum á engu stigi talist vera saknæm eða ólögmæt. Þá skorti með öllu að skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu uppfyllt.

Þá mótmælir stefndi því að háttsemi stjórnar stefnda eða nefnda á hans vegum, svo sem málsmeðferð siðanefndarmála á hendur X, hafi valdið X skaðabótaskyldum miska í skilningi b.-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Engin ólögmæt meingerð gagnvart X sé fyrir hendi í málinu í skilningi ákvæðisins. Þvert á móti hafi brottvikning X úr stefnda verið lögmæt og í samræmi við lög félagsins. Ástæður brottvikningarinnar hafi byggt á skýrum brotum X á þeim siðareglum sem X hafi borið að fylgja. Hana megi því rekja beint til eigin sakar X. Brottvikning X hafi því verið lögmæt og í samræmi við lög stefnda. Hún hafi hvorki valdið X skaðabótaskyldu fjártjóni né miska sem stefndi beri ábyrgð á.

Kröfugerð X sé óskýr, ósönnuð og með öllu vanreifuð. Fjártjón og miski X sé með öllu ósannað, skorti samhengi við lagareglur og fjárhæð umkrafinna bóta sé úr hófi og ósönnuð. Sönnunarbyrði um tilvist skaðabótaréttar og umfang meints tjóns hvíli alfarið á X.

Í fyrsta lagi hafi stefndi ekki verið stéttarfélag X í skilningi laga nr. 38/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, á þeim tíma sem atvik þessa máls áttu sér stað, svo sem ráða megi af stefnu að X byggi á. Í 3. gr. laga félagsins megi sjá að aðild að stefnda sé mismunandi, m.a. eftir því hvort félagið sé stéttarfélag viðkomandi félagsmanns, fagfélag eða hvoru tveggja. X hafi ekki átt stéttarfélagsaðild að stefnanda heldur fagfélagsaðild í skilningi greinar 3.2 í lögum stefnda. X hafi því ekki verið vikið úr stéttarfélagi og af því leiði að X hafi ekki misst nein réttindi sem stéttarfélagsaðild hefði tryggt X. Tilvísun X til 2. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, sé því haldlaus.

Í öðru lagi hafi aðild X að stefnda að öllu leyti verið sambærileg aðild manna að frjálsum félagasamtökum eða fagfélögum og embætti landlæknis hafi hvorki með höndum eftirlit með starfsemi stefnda né nefndum á hans vegum. Álit og niðurstaða embættisins hafi því ekki þýðingu hvað varðar ætlaða skaðabótaskyldu stefnda, auk þess sem stefndi geri efnislegar athugasemdir við ýmsar ályktanir og niðurstöður sem fram koma í bréfi embættisins frá 10. júní 2016.

Í þriðja lagi séu félagsmenn í stefnda skuldbundnir til að fara að lögum félagsins, reglum og siðareglum svo og ákvörðunum aðalfunda, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga stefnda. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laganna sé með skýrum hætti mælt fyrir um að stjórn stefnda sé heimilt að víkja félagsmanni úr félaginu hafi hann brotið alvarlega gegn siðareglum sálfræðinga. Stefndi byggir á því að brottvikning X úr stefnda hafi verið lögmæt þar sem X hafi a.m.k. í tvígang brotið með alvarlegum hætti gegn þeim siðareglum sem X hafi borið að fylgja í störfum sínum, sbr. rökstudda úrskurði siðanefnda stefnda í máli nr. A og nr. B og úrskurð áfrýjunarnefndar stefnda frá 5. maí 2015. Í öllum þessum úrskurðum hafi nefndarmenn komist með afdráttarlausum hætti að þeirri niðurstöðu að X hefði í störfum sínum brotið með alvarlegum hætti gegn siðareglum sem X hafi borið að starfa eftir og fylgja. Þau brot hafi leitt til þess að áfrýjunarnefnd stefnda lagði til við stjórn hans að X yrði vísað úr félaginu. Stjórn stefnda hafi af þessu tilefni séð sig knúna til að fara að þeim tillögum, sbr. 2. mgr. 5. gr. laganna. Til grundvallar brottvikningu X hafi legið áðurnefnd brot X gegn gildandi siðareglum. Brotin og alvarleiki þeirra teljist sönnuð með vísan til forsendna og niðurstaðna framangreindra úrskurða siðanefndar og áfrýjunarnefndar. Auk þessa hafi stjórn stefnda borið að standa vörð um faglegan heiður starfandi sálfræðinga með því að reyna að tryggja eftir föngum að félagsmenn sinni störfum sínum með faglegum hætti og beiti viðurkenndum og gagnreyndum aðferðum við þau. Þeim skyldum sínum hefði stjórn stefnda brugðist hefði hún ákveðið að láta vinnubrögð X, sem siðanefnd og áfrýjunarnefnd töldu ámælisverð og fela í sér skýlaus brot á gildandi siðareglum, óátalin. Vísar stefndi í þessu efni til 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012, þar sem fram komi að heilbrigðisstarfsmönnum, þ. á m. sálfræðingum, beri að þekkja skyldur sínar og siðareglur, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 1130/2012, um menntun, réttindi og skyldur sálfræðinga og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi. Að þessu virtu hafi brottvikning X úr stefnda verið lögmæt og í fullu samræmi við lög stefnda, og því hvorki valdið X fjártjóni né miska sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á.

Því sé sérstaklega mótmælt að skaða- eða miskabótaábyrgð geti stofnast á hendur stefnda, á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993, vegna þess eins að X sé efnislega ósammála þeim niðurstöðum siðanefndar og áfrýjunarnefndar sem ákvörðun um brottvikningu úr stefnda byggði á, eða telji forsendur þeirra rangar. Stefnda hafi aldrei borist viðbrögð frá X við brottvikningu X né heldur hafi X óskað inngöngu á ný eða óskað upplýsinga um það hvaða úrbóta X þurfi að grípa til svo að X geti öðlast aftur aðild að stefnda.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að málsmeðferð nefnda stefnda vegna kvartana á hendur X hafi verið í fullu samræmi við gildandi vinnureglur frá 27. febrúar 2012 um meðferð slíkra mála hjá stefnda. Í engu tilviki hafi verið brotið gegn rétti X við meðferð málanna, hvorki fyrir siðanefnd né áfrýjunarnefnd, sem leitt geti til skaðabótaskyldu stefnda. Samkvæmt 1. gr. vinnureglnanna gildi um skipan þessara nefnda ákvæði gr. 12.5 í lögum stefnda. Því sé mótmælt að málsmeðferð framangreindra nefnda hafi verið óréttmæt eða meiðandi.

Stefndi byggir á því að málmeðferðarreglur stjórnsýsluréttar eigi ekki við um málsmeðferð nefnda stefnda, svo sem vikið sé að í stefnu, enda séu nefndir stefnda ekki stjórnsýslunefndir í skilningi laga nr. 37/1993.

Þá sé því mótmælt að brotið hafi verið gegn rétti X til andmæla. Gögn málsins beri með skýrum hætti með sér að X hafi í öllum tilvikum verið tilkynnt um framkomnar kvartanir og í öllum tilvikum gefið færi á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndirnar, sbr. 20. og 44. gr. vinnureglna siðanefnda/áfrýjunarnefndar stefnda og grein 12.5 í lögum stefnda. Gerð hafi verið grein fyrir sjónarmiðum X í úrskurðum siðanefndar í málunum nr. A og nr. B og efnisleg afstaða tekin til þeirra. Að sama skapi hafi áfrýjunarnefnd stefnda tekið efnislega afstöðu til ítarlegra athugasemda X við meðferð máls X fyrir þeirri nefnd. X geti ekki byggt skaðabótakröfur sínar á þeim grundvelli að X hafi neitað eða hafnað boðum siðanefnda stefnda um að koma til fundar við þær til þess að gera grein fyrir sínum málsástæðum og sjónarmiðum í tengslum við þau umkvörtunarefni sem þar hafi verið til meðferðar. Hallann af eigin ákvörðunum í þessum efnum verði X að bera.

Öllu framangreindu til viðbótar sé því alfarið mótmælt af hálfu stefnda sem röngu og ósönnuðu að meðferð mála X fyrir stefnda og nefndum á hans vegum geti talist óréttmæt eða meiðandi með nokkrum hætti í garð X, líkt og ítrekað er haldið fram í stefnu. Sú staðreynd að hvorki siðanefnd né áfrýjunarnefnd hafi við meðferð málanna fallist á andmæli X geti ekki út af fyrir sig leitt til þeirrar niðurstöðu að málsmeðferðin fyrir stefnda og nefndum hans hafi talist meiðandi eða óréttmæt í garð X eða falið með nokkrum hætti í sér ólögmæta meingerð í garð X í skilningi b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þvert á móti hafi stefndi, siðanefnd og áfrýjunarnefnd stefnda gætt fyllsta trúnaðar varðandi meðferð, efni og niðurstöður mála X á vettvangi stefnda, sbr. ákvæði 12. gr. vinnureglna siðanefndar/áfrýjunarnefndar stefnda. Ekkert mála X hafi verið á vitorði annarra en stjórnarmanna stefnda og nefndarmanna í siðanefndum og áfrýjunarnefnd.

Þá sé því sérstaklega mótmælt sem röngu að brottvikning X úr stefnda hafi verið gerð opinber, með vísan til þess að nafn X hafi fyrir tilstuðlan stefnda verið fjarlægt af lista yfir félaga í stefnda sem birtur sé á vefsíðu hans. Hið rétta sé að félagaskrá stefnda er ekki opinber. Félagsmenn stefnda hafi frjálst val um það hvort þeir skrá upplýsingar um sig og þá þjónustu sem þeir veita í gagnagrunn á vegum stefnda sem nálgast má á heimasíðu hans.

Í fimmta lagi mótmælir stefndi skaðabótakröfu X í heild, þ.á.m kröfu um vexti og upphafstíma vaxta, og byggir á því að þær séu vanreifaðar og grundvöllur þeirra óljós, auk þess sem tjón X sé með öllu ósannað, bæði það meinta fjártjón sem X krefst skaðabóta fyrir og miskabótakrafan. Lagaskilyrði miskabóta séu ekki fyrir hendi, ófjárhagslegt tjón sé ósannað, fjárhæð kröfunnar úr hófi auk þess sem skorti á að skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu fyrir hendi. Þá sé ósannað að X hafi orðið ófær um að gegna störfum sálfræðings vegna háttsemi stefnda eða nefnda á hans vegum. Jafnframt sé því mótmælt sem ósönnuðu að X hafi orðið fyrir tekjumissi og byggt á því að krafa um bætur að álitum vegna tekjumissis í framtíðinni eigi sér ekki lagastoð auk þess sem hún sé í efnislegu ósamræmi við kröfugerð X þar sem X krefjist tilgreindrar fjárhæðar úr hendi stefnda. Ennfremur er kröfu um bætur vegna útlagðs kostnaðar mótmælt í heild sinni af hálfu stefnda. Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar hvíli sönnunarbyrði um tjón og umgang þess á X og því fari fjarri að X hafi axlað þá sönnunarbyrði. Meðferð mála X hjá stefnda megi rekja til háttsemi X og vinnubragða og aðferða sem X hafi beitt í störfum sínum. Siðanefndir stefnda hafi talið vinnubrögð X brjóta alvarlega gegn siðareglum stefnda og embætti landlæknis segi í bréfi til stefnda að gerðar hafi verið verulegar athugasemdir við störf X. Hafi X orðið fyrir tjóni sé það að rekja til eigin sakar.

Að endingu byggir stefndi á því að samkvæmt framlögðum gögnum megi sjá að X hafi ekki greitt árgjöld félagsmanna til stefnda og samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga stefnda teljist sá sem ekki greiði árgjald í eitt ár án gildra ástæðna ekki lengur félagsmaður í stefnda. Leiði þetta til þess að X hafi ekki verið félagsmaður í stefnda þegar þau atvik áttu sér stað sem dómkröfur X byggja á. Séu af þessum sökum engin skilyrði til að fallast á þær dómkröfur sem X geri í málinu.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu af öllum dómkröfum X gerir stefndi þá kröfu til vara að dómkröfur X verði stórlega lækkaðar. Varakrafan byggir á öllum sömu málsástæðum og aðalkrafa stefnda í máli þessu, auk þess sem fjárhæðir dómkrafna X séu úr hófi og ekki í neinu samræmi við dæmdar skaðabætur í sambærilegum málum, og þá skorti verulega á að X hafi fært sönnur fyrir umfangi fjártjóns síns. Þá beri við mat á fjárhæð bóta við slíkar aðstæður að taka tillit til málsbóta stefnda, sem að hans mati eru augljósar, með vísan til atvika málsins.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu gerir X kröfu á hendur stefnda um greiðslu miska- og skaðabóta, annars vegar vegna málsmeðferðar og niðurstöðu siðanefndar stefnda vegna kvartana sem félaginu bárust vegna starfa X og hins vegar vegna þeirrar ákvörðunar stefnda að vísa X úr stefnda á grundvelli niðurstöðu siðanefndar og senda mál X til embættis landlæknis. Svo sem rakið er í umfjöllun um málsástæður X byggir X kröfur sínar á því að X hafi orðið fyrir ófjárhagslegu og fjárhagslegu tjóni vegna meðferðar mála á hendur X hjá siðanefnd stefnda og að málsmeðferðin hafi verið haldin alvarlegum annmörkum og niðurstöður siðanefndar verið efnislega rangar.

Stefndi er fag- og stéttarfélag sálfræðinga, svo sem segir í 1. gr. laga félagsins sem samþykkt voru á aðalfundi félagsins 23. febrúar 2017 og eldri lögum félagsins frá 26. febrúar 2014, og geta ekki aðrir en þeir sem hafa leyfi landlæknis til að kalla sig sálfræðinga, auk þeirra sálfræðinga sem sérstaklega er getið í lögum félagsins, verið aðilar að stefnda. Í stefnu er málatilbúnaður X öðrum þræði byggður á því að brottvikning X úr stefnda hafi brotið í bága við ákvæði 2 gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, þar sem mælt er fyrir um að stéttarfélög skuli opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein. Undir rekstri málsins hefur stefndi lagt fram gögn sem sýna að X átti ekki stéttarfélagsaðild að stefnda á þeim tíma þegar umdeildir úrskurðir voru kveðnir upp, heldur var X sjálfstætt starfandi sálfræðingur og átti aðild að þeim hluta af starfsemi stefnda sem lýtur að fagfélagsstarfsemi þess, svo sem beiðni X í tölvupósti til starfsmanns stefnda frá 19. febrúar 2013 ber með sér að X hafi óskað eftir. Lítur dómurinn svo á að þetta sé nú ágreiningslaust og hafnar af þeim sökum öllum sjónarmiðum X um ætlað tjón vegna brottvikningar úr stéttarfélagi. Hins vegar telur dómurinn það þýðingarlaust við úrlausn málsins þótt í ljós hafi komið að X hafi ekki staðið að fullu skil á greiðslum félagsgjalda á þeim tíma þegar umdeild atvik áttu sér stað og að af þeim sökum sé unnt að líta svo á að X hafi í raun ekki verið félagsmaður í stefnda á þeim tíma Báðir málsaðilar hafa, allt fram að þeim tíma er stefndi skilaði greinargerð í þessu máli, litið svo á að X væri félagsmaður í stefnda og þeir gripið til aðgerða á grundvelli þeirra skyldna sem hvíla á X sem félagsmanni í stefnda. Sjónarmiðum stefnda sem lúta að því að þetta atriði hafi áhrif á úrlausn málsins er því hafnað.

Þótt aðild X að stefnda sé þannig aðild að frjálsum félagasamtökum fagmanna á tilteknu sviði eru í lögum stefnda lagðar ýmsar skyldur á félagsmenn, m.a. þær að fara að siðareglum, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga félagsins. Óumdeilt er að þær siðareglur sem greinin vísar til eru samnorrænar siðareglur sálfræðinga sem birtar eru á heimasíðu félagsins. Þá eru á sama hátt lagðar skyldur á stefnda og nefndir á hans vegum, svo sem að fara að lögum og vinnureglum félagsins og gæta meðalhófs við beitingu agaviðurlaga,eins og að veita félagsmanni áminningu eða vísa honum úr félagi. Þá er óhætt að ganga út frá því að aðild að stefnda hafi nokkra þýðingu fyrir faglega stöðu félagsmanna, bæði varðandi trúverðugleika þjónustu þeirra við skjólstæðinga og varðandi möguleika þeirra á þátttöku í faglegu starfi stéttarinnar og virðingu innan hennar. Tekur niðurstaða dómsins mið af þessu.

Við úrslausn þessa máls er jafnframt til þess að líta að ríkar kröfur eru gerðar til sálfræðinga rétt eins og annarra sérfræðinga sem veita heilbrigðisþjónustu. Sálfræðingar eru löggilt heilbrigðisstétt skv. 3. gr. laga nr. 34/2012, um heilbrigðisstarfsmenn, og þarf starfs- og sérfræðileyfi landlæknis til að mega kalla sig sálfræðing, sbr. reglugerð nr. 1130/2012, um menntun, réttindi og skyldur sálfræðinga og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi, þar sem nánar er kveðið á um það hvaða menntunar og starfsþjálfunar er krafist í því efni. Svo sem ráða má af 3. mgr. 3. gr. nefndra laga þá liggja m.a. þau sjónarmið að baki löggildingu starfsstéttar að menntun stéttarinnar hvíli á traustum fræðilegum grunni. Þá er í 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn m.a. mælt fyrir um að þeir skuli sýna sjúklingi og öðrum sem þeir veiti þjónustu virðingu og sinna störfum sínum af árvekni og trúmennsku og í samræmi við þær faglegu kröfur sem gerðar eru til stéttarinnar á hverjum tíma. Segir jafnframt í greininni að heilbrigðistarfsmönnum beri að þekkja skyldur sínar og siðareglur og þeir beri ábyrgð á ráðgjöf, greiningu, mati og meðferð sem þeir veita, svo sem nánar er mælt fyrir um í greininni. Er þetta að sínu leyti endurtekið hvað sálfræðinga varðar í 8. gr. reglugerðar nr. 1130/2012, sem sett er með stoð í þessum lögum.

Af þeim ákvæðum laga og reglugerða sem að framan eru rakin er að mati dómsins ljóst að sálfræðingum ber í sérfræðistörfum sínum að beita viðurkenndum faglegum vinnubrögðum. Í þessu ljósi verður að skoða hlutverk siðareglna stéttarinnar. Þær mæla ekki einvörðungu fyrir um siðferðilega rétta breytni, svo sem siðareglur almennt gera, heldur mynda hluta af þeim faglegu kröfum sem gerðar eru til félagsmanna stefnda sem sérfræðinga í sinni grein. Þannig segir m.a. í inngangsorðum þeirra að sálfræðingar byggi störf sín á vísindalegri þekkingu og staðfestri reynslu og eru í siðareglunum settar fram fjórar frumreglur sem byggja allar á þessari forsendu. Þetta er í samræmi við forsendur þess að stéttin er löggilt heilbrigðisstétt samkvæmt lögum um heilbrigðisstarfsmenn og sem slíkri skylt að virða faglegar kröfur sem gerðar eru til hennar. Bregði sálfræðingur með alvarlegum hætti út af þeim skyldum sem hvíla á honum á grundvelli siðareglna er því líklegt að í því felist jafnframt brot á starfsskyldum hans, sem m.a. er kveðið á um í 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn og í 8. gr. framangreindrar reglugerðar, enda er í nefndum ákvæðum laga og reglugerðar fjallað um faglegar kröfur og beinlínis vísað til siðareglna stéttarinnar. Jafnvel þótt það geti í einhverjum tilvikum verið háð vandasömu mati að skera úr um hvort tiltekin meðferð uppfylli áskilnað um að byggja á faglega viðurkenndum aðferðum verður, ef upp kemur ágreiningur um það atriði, að skera úr því með hliðsjón af hverju tilviki fyrir sig á grundvelli laga og reglna settra á grundvelli þeirra og með hliðsjón af faglegum viðmiðum sem stéttin sjálf setur sér, þ.á m. þeim viðmiðum sem koma fram í siðareglum stéttarinnar.

Í þessu máli hefur siðanefnd stefnda kveðið upp tvo úrskurði þar sem nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að X hafi brotið gegn siðareglum stefnda. Fyrra tilvikið laut að álitsgerð sem X vann fyrir móður sem stóð í deilu við barnsföður sinn vegna umgengisréttar barnsins við föður sinn. Því máli lauk með því að siðanefnd stefnda áminnti X, sbr. úrskurð siðanefndar stefnda nr. A. Þá er það álit landlæknis að X hafi, í því tilviki sem úrskurður þessi laut að, ekki gætt að skyldum sínum samkvæmt 19. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, svo sem fram kemur í álitsgerð embættisins […].

X byggir á því að siðanefnd hafi í þessum úrskurði ekki tekið rökstudda afstöðu til andmæla X, byggt niðurstöðu sína á einhliða frásögn kvartanda, og litið svo á X gerði sér ekki grein fyrir því hvað hefði verið ámælisvert í framgöngu X þar sem X hefði ekki játað að hafa brotið gegn siðareglum. Þá skorti á að í úrskurðinum sé tekin rökstudd afstaða til þess hvort X hafi í raun brotið umræddar siðareglur.

Dómurinn fellst ekki á þessa málsástæðu. Jafnvel þótt unnt hefði verið að setja úrskurð siðanefndar fram með skýrari hætti fer ekki á milli mála að úrskurður siðanefndar er á því byggður að allar fjórar frumreglur siðareglna stefnda hafi verið brotnar. Lýst er inntaki hverrar reglu og vísað til þess hvaða háttsemi teljist brot á henni og hvaða sjónarmiðum X hafi teflt fram varðandi hvert og eitt þessara atriða. Þá er hafnað staðhæfingum X um að úrskurðurinn byggi á einhliða frásögn kvartanda, enda liggur fyrir bæði í úrskurðinum sjálfum og fundargerð fundar siðanefndar að X hafi komið að sjónarmiðum sínum og þeirra er getið í úrskurðinum.

Þá hefur X ekki leitast við að sýna fram á að einstakir hlutar í úrskurði siðanefndarinnar byggi á röngum eða ófullnægjandi forsendum um atvik eða staðreyndir en tiltekin atvik og staðreyndir sem máli skipta eru tíunduð í úrskurðinum. Þar er m.a. á því byggt að greinargerð X hafi verið send sýslumanni og hún hafi haft áhrif á niðurstöðu úrskurðar hans um umgengnisrétt kvartanda, að kvartandi hafi farið með forsjá barnsins ásamt móður, að X hafi lagt fyrir barnið þroskapróf sem ekki hæfði aldri þess, án þess að setja fram fyrirvara þess efnis í greinargerð sína, að X hafi hvorki lokið sérstakri þjálfun við gerð greinargerða í forsjármálum og skyldum málum né gert skjólstæðingi sínum grein fyrir því og að X hafi látið hjá líða að ræða við föður og kanna aðstæður barnsins á heimili hans.

Þá hefur þeirri niðurstöðu ekki verið hnekkt, sem bæði kemur fram í umræddum úrskurði siðanefndar stefnda og áliti landlæknis, að X hafi í umdeildri greinargerð dregið ýmsar ályktanir af einhliða frásögn móður barnsins sem deilan snerist um og sett fram staðhæfingar án þess að hafa til þess fullnægjandi forsendur, en slík vinnubrögð eru í andstöðu við 19. gr. laga um heilbrigðisstarfmenn.

Svo sem áður hefur verið rakið eru á grundvelli laga um heilbrigðisstarfsmenn, einkum 13. gr. þeirra laga, og 8. gr. reglugerðar nr. 1130/2012 og siðareglna stefnda gerðar ríkar kröfur til faglegra vinnubragða X. X hefur hvorki sýnt fram á, með gögnum eða öðrum hætti, að úrskurður siðanefndar sé byggður á röngum staðhæfingum um atvik né heldur að þau faglegu viðmið sem siðanefndin lagði til grundvallar við mat á vinnubrögðum X hafi verið önnur en viðurkennd viðmið innan stéttarinnar. Þá hefur X heldur ekki í málatilbúnaði sínum gert tilraun til að sýna fram á að sú niðurstaða landlæknis, sem er í samræmi við niðurstöðu siðanefndar, að greinargerð X uppfylli ekki áskildar kröfur um varkárni, nákvæmni og óhlutdrægni sem mælt er fyrir um í 19. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn sé efnislega röng.

Að mati dómsins fæst því hvorki séð að úrskurður siðanefndar stefnda í máli nr. A sé haldinn annmörkum eða að skort hafi á að skilyrði til áminningar samkvæmt vinnureglum nefndarinnar hafi verið fyrir hendi. Það er því niðurstaða dómsins að siðanefnd stefnda hafi í engu brotið gegn X með úrskurði nr. A.

Varðandi síðari úrskurð siðanefndar sem deilt er um í málinu, nr. B, byggir X á því að hann sé haldinn bæði form- og efnisgalla. Hvað formhlið málsins varðar byggir X á því að siðanefnd stefnda hafi ekki gefið X kost á að gæta andmælaréttar, byggt niðurstöðu sína á einhliða frásögn kæranda sem hafi verið í veigamiklum atriðum röng og villandi og hvorki orðið við beiðni X um nánari upplýsingar né aðgang að gögnum og jafnframt að það hafi verið virt X til lasts að leita lögmannsaðstoðar. Með þessu hafi m.a. verið brotið gegn 25. gr. vinnureglna siðanefndar. Þá byggir X á því að málsmeðferð áfrýjunarnefndar, sem einnig úrskurðaði í þessu máli, hafi verið haldinn þeim annmarka að nefndin hafi ekki talið sig eiga að fjalla um vinnulag siðanefndar og ekki tekið tillit til sjónarmiða X.

Svo sem rakið er í atvikalýsingu dómsins sendi lögmaður X siðanefnd bréf 21. október 2014 þar sem krafist var frávísunar málsins en ef ekki yrði á það fallist var óskað eftir frekari gögnum og áskilinn réttur til að koma að frekari efnislegum athugasemdum og auk þess óskað eftir að málsmeðferðin yrði skrifleg. Siðanefnd stefnda svaraði ekki efnislega þessu bréfi lögmannsins áður en hún kvað upp úrskurð í málinu […]. Í úrskurði nr. B er tekið fram að X neiti að eiga fund með siðanefnd og hafi óskað eftir því að málsmeðferð yrði skrifleg. Af úrskurðinum má ráða að nefndin byggir niðurstöður sínar á því sem fram kemur í erindi kvartanda og þeim andmælum sem birtast í fyrrgreindu bréfi lögfræðings stefnanda, frá 26. nóvember 2014.

Fallist er á það með X að siðanefnd stefnda hafi ekki veitt X með fullnægjandi hætti kost á að skýra og verja mál sitt, svo sem kveðið er á um að beri að gera í 5. mgr. 12. gr. laga stefnda og áréttað í 20. gr. vinnureglna siðanefndarinnar. Af bréfi lögmanns X til siðanefndarinnar má ráða að X vilji koma að frekari sjónarmiðum en þar eru sett fram, verði ekki orðið við kröfu sinni um að málinu verði vísað frá nefndinni. Í því ljósi hefði siðanefnd átt að gera X grein fyrir því með skýrum hætti að ekki væri fallist á kröfu X um frávísun málsins, taka afstöðu til kröfu X um aðgang að gögnum og veita X tiltekinn frest til að koma að frekari sjónarmiðum og taka afstöðu til þess hvort nefndin féllist á beiðni X um að málsmeðferðin væri skrifleg. Hvorki í lögum stefnda né vinnureglum siðanefndar er gerð sú krafa að félagsmönnum stefnda beri skylda til að mæta á fund nefndarinnar heldur segir í 20. gr. þeirra að nefndin geti kallað aðila máls til fundar. Hins vegar er skýrt kveðið á um það í vinnureglum nefndarinnar og lögum stefnda að félagsmenn stefnda eigi rétt á því að koma að sjónarmiðum sínum, skýra og verja mál sitt. Í ljósi þess að hlutverk siðanefndar stefnda er ekki einvörðungu það að vera til ráðgjafar og leiðbeiningar um siðamál, heldur jafnframt að úrskurða um brot á siðareglum og vera til ráðgjafar um brottvikningu félagsmanna úr stefnda, er mikilvægt að framangreindur réttur aðila sé virtur. Að mati dómsins var það ekki gert með fullnægjandi hætti í þessu máli og var málsmeðferð siðanefndar stefnda því áfátt að þessu leyti. Á hinn bóginn verður ekki séð að nefndin hafi byggt úrlausn sína á gögnum sem X hafi ekki fengið aðgang að. Í úrskurði nefndarinnar er einvörðungu vísað til framkominnar kvörtunar og svara X sem bárust í áðurnefndu bréfi lögmanns X. Því er ekki fallist á að nefndin hafi brotið gegn rétti X til aðgangs að gögnum, en í vinnureglum siðanefndar stefnda er mælt fyrir um að aðilar eigi rétt á að kynna sér þau gögn sem úrskurðir nefndarinnar byggi á, sbr. 25. gr. þeirra, og jafnframt áréttað að nefndinni sé óheimilt að byggja á gögnum sem aðilum máls hafi ekki verið kynnt. Er ósannað að siðanefnd stefnda hafi brotið gegn þessum reglum.

Hvað skort á andmælarétti stefnanda varðar þá var við meðferð málsins hjá áfrýjunarnefnd stefnda rækilega úr því bætt. Í úrskurði áfrýjunarnefndar […] kemur fram að nefndinni hafi borist, auk kröfugerðar X, greinargerð X, gögn um menntun og fyrri störf, afrit af upplýstu samþykki sem kvartandi undirritaði og umsagnir skjólstæðinga X vegna djúpslökunar–meðferðar. Í kröfugerð X til áfrýjunarnefndar og í greinargerðinni gerir X ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum og útskýrir í hverju meðferð sín hafi falist. Að mati dómsins hefur það ekki þýðingu í málinu, svo sem X byggir á, þótt nefndin fjalli ekki um málsmeðferð á fyrri stigum enda verður ekki séð að það sé hlutverk nefndarinnar samkvæmt lögum stefnda og með öllu vanreifað með hvaða hætti skortur á umfjöllun um það atriði hafi skaðað hagsmuni X. Áfrýjunarnefndin fjallaði efnislega um mál X og komst að niðurstöðu út frá fyrirliggjandi gögnum. Fyrir dómi hefur X ekki teflt fram sjónarmiðum eða gögnum sem byggja hefði átt niðurstöðu málsins á en ekki fengu komist að við meðferð málsins fyrir nefndum stefnda.

Að því virtu sem að framan greinir er ekki fallist á það með X að málsmeðferð í máli nr. B hafi verið haldin slíkum annmörkum að til álita komi að stefndi hafi bakað sér bótaskyldu.

Hvað varðar efnislega niðurstöðu úrskurðar áfrýjunarnefndar stefnda í framangreindu máli þá er hún afdráttarlaust sú að X hafi brotið gegn siðareglum stefnda. Forsendur og röksemdir niðurstöðunnar eru skýrar. Nefndin leggur áherslu á skyldu sálfræðinga til að byggja störf sín á vísindalegri þekkingu og staðfestri reynslu, svo sem fram komi í inngangskafla siðareglna stéttarinnar. Af því leiði að mati nefndarinnar að þær aðferðir sem X kjósi að kalla óhefðbundna sálfræði geti ekki heyrt undir sálfræði enda byggi þær ekki á þekkingarfræðilegum grunni sálfræðinnar. Meðal þeirra aðferða sem X nefnir því nafni eru orkusviðsvinna og heilun. Í áliti áfrýjunarnefndar segir að í þessu felist meginástæða þess að nefndin líti vinnubrögð X alvarlegum augum, ekki síst í ljósi þess að X beiti þeim ekki aðeins í því máli sem til umfjöllunar sé, samkvæmt þeim gögnum sem X hafi lagt fyrir nefndina. Þá þykir nefndinni það auka á alvarleika brota X að samkvæmt þeim gögnum sem X lagði fyrir nefndina megi ráða að skjólstæðingar X telji þessar aðferðir fá aukið vægi þar sem sálfræðingur beiti þeim.

Að mati dómsins er hafið yfir vafa, og reyndar óumdeilt, að X beitti ýmiss konar aðferðum í meðferð sem X veitti kvartanda málsins og barni hennar, sem liggja fjarri því að falla undir viðurkenndar aðferðir sálfræðinnar. Ekki er því þörf á að rekja nánar í hverju þær fólust.

Eins og dómurinn hefur gert grein fyrir að framan byggir niðurstaða málsins á því að siðareglur stefnda séu hluti af þeim faglegu viðmiðum sem áskilið er að þeir sem hafi sérfræðiviðurkenningu á sviði sálfræði leggi til grundvallar vinnu sinni. Af því leiðir, svo sem áður hefur verið rakið, að hafi siðareglur verið brotnar með alvarlegum hætti séu jafnframt líkur á að í því felist brot á lagalegum skyldum.

Í máli þessu er ekki deilt um að aðferðir X, sem voru til umfjöllunar í úrskurði A, viku í verulegum atriðum frá þeim faglegu viðmiðum sem sálfræði byggist á. Í skýrslu fyrir dómi sagði X að aðferðirnar sem X beitti væru ekki hluti af aðferðum sálfræðinnar og ekki hluti af því sem kennt væri í þeirri grein á háskólastigi. Krafan um að sálfræðingar beiti faglega viðurkenndum aðferðum í vinnu sinni er grundvöllur þess að gerðar eru kröfur um háskólamenntun til starfa þeirra og jafnframt forsenda þess að krafist er löggildingar og sérfræðileyfis landlæknis til starfans. Í tilviki því sem liggur til grundvallar úrskurði í máli siðanefndar stefnda nr. B og áfrýjunarnefndar stefnda frá 5. maí 2015 er því um að ræða skýrt tilvik um meðferð sem brýtur í bága við 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, 8. gr. reglugerðar nr. 1130/2012 og inngangskafla siðareglna sálfræðinga. Í öllum nefndum reglum er mælt fyrir um það að heilbrigðisstarfmenn, og eftir atvikum sálfræðingar, skuli haga störfum sínum í samræmi við faglegar kröfur og byggja störf sín á vísindalegri þekkingu og staðfestri reynslu. Aðferðir X stóðust ekki þessar kröfur og það út af fyrir sig felur í sér brot á framangreindu ákvæði laga og reglugerðar, og forsendum annarra ákvæða sömu laga og reglugerðar og er jafnframt brot á nefndum inngangskafla siðareglna sálfræðinga sem er lagður til grundvallar öðrum viðmiðum í siðareglunum. Breytir það ekki þessari niðurstöðu þótt ljóst sé að X hafi ekki haft ásetning til að valda skjólstæðingi sínum óþægindum eða tjóni eða, svo sem X virðist byggja á í stefnu, að X þyki miður að kvartandi hafi talið meðferðina hafa haft neikvæð áhrif.

Í stefnu er á því byggt að jafnvel þótt meðferð X hafi falið í sér óhefðbundna meðferð þá hafi X engu að síður verið heimilt að beita slíkum aðferðum þar sem X hafi fyrirfram aflað upplýsts samþykkis. Í því efni vísar X til þess að kvartandi í málinu undirritaði samþykki þar sem hún féllst á að gangast undir „óhefðbundinn hluta sálfræðimeðferðar“ og leyfa að slík meðferð væri veitt barni hennar. Í II. kafla laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997 er fjallað um upplýsingar og samþykki. Þar er m.a. mælt fyrir um að sjúklingur eigi rétt á upplýsingum um fyrirhugaða meðferð ásamt upplýsingum um framgang hennar, áhættu og gagnsemi, sbr. b-lið 5. gr. laganna. Þá er mælt fyrir um það í 2. mgr. 5. gr. að þess skuli getið í sjúkraskrá sjúklings að upplýsingar samkvæmt þessari grein hafi verið gefnar. Hvorki í nefndu lagaákvæði né öðrum ákvæðum þessara laga eða annarra laga um heilbrigðisstarfsmenn er þeim heimilað að beita aðferðum sem í verulegum atriðum víkja frá viðurkenndum viðmiðum og grundvelli sérfræðisviðs þeirra. X getur ekki á grundvelli samþykkis sjúklings eða skjólstæðings tekið ákvörðun um að beita aðferðum sem stangast á við faglegar skyldur X sem eiga sér bæði stoð í lögum og siðareglum stéttarinnar. Því hefur umdeilt samþykki ekki þýðingu við mat á lögmæti meðferðar X.

Þá er ekki hald í þeirri málsástæðu, sem fram kom við munnlegan málflutning, að líta hafi mátt svo á að X væri ekki að vinna sem sálfræðingur í umdeildu tilviki, með vísan til þessa samþykkis skjólstæðings X. X rak sálfræðistofu, kynnti sig sem sálfræðing, skjólstæðingar leituðu til X sem sérfræðings á því sviði, X kynnti sig svo og nefndi aðferðir sínar í hinu umdeilda upplýsta samþykki „óhefðbundna sálfræðimeðferð“. Því er engum vafa undirorpið að X veitti meðferðina sem hluta af meðferð sérfræðings á því sviði. Er málsástæðum og röksemdum sem hníga í gagnstæða átt því hafnað.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið verður ekki talið að framangreindur úrskurður siðanefnda og áfrýjunarnefndar stefnda hafi verið haldinn efnislegum eða formlegum ágalla sem geti á þeim forsendum hafa bakað stefnda bótaábyrgð.

Loks byggir X á því að meðferð þriðju kvörtunarinnar á hendur X hafi einnig verið ólögmæt, en eins og rakið er í málsatvikalýsingu þá tilkynnti siðanefnd stefnda X að það mál hefði verið tekið til efnislegrar meðferðar en málinu lauk ekki hjá stefnda. Formaður siðanefndar mun á hinn bóginn hafa sent þessa kvörtun til landlæknis ásamt úrskurðunum tveimur og farið fram á skoðun embættisins á meðferð X. Í skýrslu fyrir dómi bar G-kvk-nf O-kvk-nf, sem gegndi formennsku í siðanefnd stefnda um tíma, að ástæða þess að nefndin lauk ekki úrskurði í þessu máli hefði verið sú að það hefði þótt þýðingarlaust þar sem X hefði þegar þarna var komið sögu verið vikið úr félaginu og landlækni tilkynnt um efni kvörtunarinnar.

Að mati dómsins er það með öllu vanreifað af hálfu X hvernig framganga stefnda eða nefnda á hans vegum hafi brotið gegn rétti X í þessu tilviki. Fyrir utan að senda X tilkynningu um að kvörtunin hefði borist og bjóða X til fundar við nefndina aðhafðist siðanefnd stefnda ekki annað en að senda kvörtunina til landlæknis ásamt fyrirliggjandi úrskurðum sínum, en landlæknir hefur, svo sem áður greinir, eftirlitsskyldu gagnvart heilbrigðisstarfsmönnum, sbr. lög nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu.

X gerir í máli þessu kröfu um skaðbætur, bæði fyrir fjárhagslegt og ófjárhaglegt tjón. Meginskilyrði þess að bótakrafa af þessu tagi nái fram að ganga er það að X sýni fram á sök í skilningi skaðabótaréttar, þ.e. að athafnir stefnda hafi falið í sér ólögmæta og saknæma háttsemi, sem valdið hafi tjóni. Hvað sem líður staðhæfingum X um að X hafi orðið fyrir tjóni, sem með hliðsjón af gögnum málsins og skýrslu X er ekki ástæða til að draga í efa, er það mat dómsins að stefndi og nefndir á hans vegum hafi í meginatriðum fylgt þeim formreglum sem reglur stefnda mæla fyrir um og að efnislega séu niðurstöður nefndanna í samræmi við þær faglegu kröfur sem gerðar eru til X og ítarlega er rakið að framan. Þá eru viðurlögin sem beitt var ekki viðurhlutameiri en búast má við, miðað við það hve fjarri faglegum viðmiðum aðferðir X voru, auk þess sem þau áttu sér skýra stoð í reglum stefnda. Því er ekki fyrir að fara saknæmri háttsemi af hálfu stefnda eða aðila sem hann ber ábyrgð á. Þegar af þeirri ástæðu verður kröfu X um að stefndi beri bótaábyrgð á tjóni X hafnað.

Að virtu öllu því sem að framan er rakið verður stefndi sýknaður af kröfum X.

Með hliðsjón af atvikum máls og stöðu aðila er rétt að málskostnaður falli niður. X nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi dagsettu 27. desember 2016. Því greiðist allur gjafsóknarkostnaður X úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns X, sem er hæfilega ákveðin 850.000. kr.

Málið flutti K-kvk-nf Ó-kvk-nf lögmaður fyrir X og S-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf fyrir stefnda. I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Sálfræðingafélag Íslands, er sýkn af kröfu stefnanda, X. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður X greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns X, K-kvk-ef Ó-kvk-ef, 850.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf